41 3|9|2024
ΕΙΔΙΚΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΤΗΣ «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ»
ι σχολικοί συνεταιρισμοί έχουν την ιστορία τους. Στην ελληνική εκπαίδευση απαντώνται από τις αρχές του 20ού αιώνα, με κύρια ώθηση την περίοδο της οικονομικής κρίσης του Μεσοπολέμου. Η μοντέρνα παιδαγωγική ενώνεται με τη γεωπονία, όπως και με την τυπογραφία, την ψυχανάλυση και την αρχιτεκτονική, κι έχουμε στα σχολεία συνεταιριστικές δράσεις που αφορούν τη γεωργική παραγωγή, τον κήπο, τους σπόρους, τον κινηματόγραφο, τα ζώα, τη γραφική ύλη και την κοινωνική αλληλεγγύη. Παραδείγματα εκπαιδευτικών Φρενέ αυτή την περίοδο έχουμε στην Κόρινθο, την Κεφαλονιά, την Καλογρέζα Αττικής και τη Βέροια. Το παράδειγμα του Γιάννη Κοσπεντάρη τη δεκαετία του 1930 στα Αγραφα είναι μια περίπτωση δασκάλου ιδιαίτερης σημασίας που γνωρίζει δημοσιότητα μέσα από την έκδοση του βιβλίου «Τα βουνά προηγούνται» από την ομάδα της «Ευτοπίας». Ο κοινοτισμός, η κοινωνική οικονομία κι η αλληλεγγύη είναι προϋποθέσεις ευδοκίμησης αυτού του θεσμού στο σχολείο. Ομως έχουμε δράσεις κι έξω από το σχολείο. Οπως το παράδειγμα των δράσεων για τα παιδιά από την «Κοινωνική Αλληλεγγύη» το 1933 ώστε να έχουν πρόσβαση σε αγαθά, γραφική ύλη ή στην κατασκήνωση. Ο συνεταιρισμός ήταν μέσα κι έξω από το σχολείο. Ακόμη και στα χρόνια της Κατοχής, ο συνεταιρισμός των υπαλλήλων της «Μεγάλης Βρετάνιας» στήριξε ηθικά, υλικά και πνευματικά την αντίσταση. Ο συνεταιρισμός έκλεισε τον πρώτο του κύκλο εκείνη την εποχή. Ο δεύτερος κύκλος ξεκινά από το 1954 με τη συμβολή της ΠΑΣΕΓΕΣ. Μετά τους σεισμούς τα σχολεία ωφελήθηκαν από την αλληλέγγυα δράση σχολικών συνεταιρισμών, ακόμη και της Γαλλίας. Αυτός ο κύκλος διαρκεί μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του ’80 κυρίως με το έργο του σχολικού κήπου, την έκδοση εφημερίδας ή την τυποποίηση προϊόντων. Η μετάβα-
Ο
ΞΕΚΙΝΑΜΕ ΜΕ ΠΕΙΣΜΑ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ!
ση στον σοσιαλισμό συνδέθηκε στη μεταπολίτευση με το έργο του συνεταιρισμού. Το παιδαγωγικό έργο του Νιλ, του Φρέιρε και του Φρενέ συμβάλλει στις συνεταιριστικές δράσεις αυτής της περιόδου. Τα κυλικεία με τη συμμετοχή των παιδιών έδειχναν τον δρόμο μετεξέλιξης του κρατικού σχολείου σε δημόσιο και αυτοδιαχειριστικό. Ο τρίτος κύκλος αφορά την Ελλάδα της κρίσης μετά το 2010. Ο χώρος της Κοινωνικής Οικονομίας στη διάρκεια της ελληνικής κρίσης ήταν αυτός που προτάθηκε για την έξοδο απ’ αυτήν. Και οι συνεταιρισμοί που ξεκίνησαν να ανθούν μαράθηκαν με την τελευταία κυβερνητική μεταβο-
λή. Η αναστολή του άρθρου 46 του δημοκρατικού νόμου 1566/85 από το υπουργείο Παιδείας, με τη σύμφωνη γνωμοδότηση του ΙΕΠ, οδήγησε στην επέλαση της επιχειρηματικότητας που εντάχθηκε στις βασικές δεξιότητες στα σχολεία αντί του συνεταιρισμού. Αραγε ποιος τον υπερασπίζεται σήμερα; Στο διήμερο φεστιβάλ «Σμήνος Fest», που διοργανώνεται από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων στο ΠΛΥΦΑ, 7 και 8 Σεπτεμβρίου, όλα αυτά θα συζητηθούν μέσα από την παρουσίαση τεσσάρων συνεταιριστικών σχολικών εγχειρημάτων σε δημόσια σχολεία, από εκπαιδευτικούς-μέλη του «Σκασιαρχείου» και των Δικτύων Φρε-
νέ της Λαμίας, της Αμαλιάδας, των Χανίων και της Αθήνας. Μαζί μας, ο οικονομολόγος και πρωτοπόρος στην αυτοδιαχείριση στην εκπαίδευση Κώστας Λάμπος και φοιτητές/τριες του ΟΠΑ με την υπεύθυνη καθηγήτρια σε ζητήματα συνεταιρισμού κι εκπαίδευσης, Βασιλική Μπρίνια. Σας περιμένουμε. Ο Σεπτέμβριος όμως είναι γεμάτος κι από άλλες δράσεις μας. Πριν από λίγες μέρες έκανε πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες η ταινία «Ο δάσκαλος που υποσχέθηκε τη θάλασσα» («El Maestro que Prometio el Mar») με την υποστήριξη της Παιδαγωγικής Ομάδας «Tο Σκασιαρχείο». Μια ταινία που αποκαθιστά την ιστορική μνήμη του Αντονι Μπενάγιες, του δασκάλου που εφάρμοζε την παιδαγωγική Φρενέ και δολοφονήθηκε από τους φασίστες του Φράνκο. Μέσα από προβολές και νέες εκδόσεις, θα αναδείξουμε το έργο του σπουδαίου αυτού δασκάλου. Τη Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου δίνουμε ραντεβού στις εκδηλώσεις του «Αντιφασιστικού Σεπτέμβρη», στον Πολυχώρο Λιπασμάτων Δραπετσώνας, τιμώντας τη μνήμη του Παύλου Killah P Φύσσα, που δολοφονήθηκε από τη νεοναζιστική συμμορία της Χρυσής Αυγής. Εκεί θα παρουσιαστεί το νέο βιβλίο του «Σκασιαρχείου» «Οι φιλίες των παιδιών» (2024) και θα συζητήσουμε για την ιστορία και τον ρόλο της δημοκρατικής εκπαίδευσης στην καταπολέμηση του φασισμού και του πολέμου. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ
2
Τρίτη 3 Σεπτεμβρίου 2024
| 20
ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ Το Σάββατο 21 Σεπτεμβρίου στηρίζουμε με παιδαγωγικές δράσεις και Εργαστήρι Ραδιοφώνου τη 17η Αντιρατσιστική Γιορτή, που θα πραγματοποιηθεί στο Αθλητικό Κέντρο Ρουφ. Τέλος, μια αναφορά σε ακόμη ένα μνημόσυνο με πολλές συμπτώσεις… Τρία χρόνια πριν, στις 2 Σεπτεμβρίου του 2021, σε μία από τις πρώτες δράσεις της ομάδας Κοινωνικής Παιδαγωγικής του «Σκασιαρχείου» μαζί με τον Σύλλογο Λαϊκής Αλληλεγγύης Ελλάδας, εκπληρώσαμε κι εμείς μια υπόσχεση που σχετίζεται με τη θάλασσα… Πραγματοποιήσαμε μια αυτο-οργανωμένη ημερήσια εκδρομή για προσφυγάκια και μεταναστόπουλα στην παραλία του Ωρωπού, όπου απλώσαμε μπογιές και πινέλα, χτίσαμε μικρές φωλιές αλληλεπίδρασης με τα παιδιά, κάναμε βουτιές, χορέψαμε σε αφγανικούς ρυθμούς και φάγαμε δίπλα δίπλα, επικοινωνώντας σε μια γλώσσα που δημιουργήθηκε από σύμβολα, νοήματα, λίγα αγγλικά, γαλλικά και αφγανικά – παστού ή και νταρί όπως μάθαμε μετά. Εκείνο το ίδιο πρωινό ήταν η μέρα που χάσαμε τον Μίκη Θεοδωράκη… Και τι σύμπτωση! Η παραλία που επιλέξαμε τυχαία για τις δράσεις μας συνόρευε με τις ιστορικές φυλακές του Ωρωπού, που υπήρξαν τόπος μαρτυρίου πολλών αγωνιστών κατά τη διάρκεια της δικτατορίας και όπου μεταξύ πολλών άλλων εξορίστηκε, βασανίστηκε και φυλακίστηκε στην απομόνωση για εβδομάδες ο Μίκης Θεοδωράκης. Εκείνη τη μέρα οι φυλακές άνοιξαν, λόγω του θανάτου του Μίκη, και έτσι μπορέσαμε μαζί με τα παιδιά να επισκεφθούμε τον ιστορικό αυτό χώρο και να δούμε τα κελιά, τα χαρακτικά που εκτίθενται εκεί και να πάρουμε μια γεύση για το πόσο διαφορετική φαίνεται η θάλασσα μέσα από τα στενά παράθυρα των φυλακών... Συναδέλφισσες και συνάδελφοι εκπαιδευτικοί, ευχόμαστε καλή δύναμη και καλή σχολική χρονιά! Να ξεκινήσουμε φέτος τη χρονιά κι εμείς με μια υπόσχεση στα παιδιά, όπως ο Μπενάγιες. Και να μπορέσουμε την κρατήσουμε!
|
ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ
Μια πρόταση αναμόρφωσης του ελληνικού σχολείου Των ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΥ ΜΟΥΣΊΚΟΥ, ΓΊΩΡΓΟΥ ΝΤΑΚΟΥΡΗ, ΓΊΑΝΝΗ ΤΣΑΛΑ* ήμερα, στην ελληνική σχολική καθημερινότητα παρατηρείται ένα κλίμα αυξημένου ανταγωνισμού, πίεσης και μερικής απομόνωσης μεταξύ των μαθητών. Οι μαθητές αντιμετωπίζονται περισσότερο ως μια ενιαία μάζα και όχι ως ξεχωριστές προσωπικότητες. Αυτό φαίνεται από τις ελλιπείς σχέσεις εκπαιδευτικών - μαθητών κι από την απουσία συνεργασίας, απότοκα της ατομοκεντρικής νοοτροπίας που το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα προάγει. Επιπλέον, η ευρεία υιοθέτηση δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας (στείρα διάλεξη, αποστήθιση) τοποθετούν τον εκπαιδευτικό σε θέση ισχύος. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι ότι η κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του μαθητή σε μεγάλο βαθμό παραμελείται. Ο σύγχρονος ελληνικός εκπαιδευτικός προβληματισμός εστιάζει την προσοχή του στην εύρεση μιας αποτελεσματικής απάντησης στα προβλήματα αυτά. Ως φοιτητές του Προγράμματος Σπουδών των Επιστημών Αγωγής και Εκπαίδευσης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ), είχαμε την τιμή και τη χαρά να συνεργαστούμε με την Παιδαγωγική Ομάδα για την Προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα «Το Σκασιαρχείο» - Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας. Η παιδαγωγική Φρενέ παίρνει το όνομά της από τον σπουδαίο δάσκαλο Celestin Freinet (1896-1966), του οποίου η διδακτική προσέγγιση βασίζεται στις αρχές της δημοκρατίας, της συνεργασίας, της εργασίας ως μέσου μάθησης, της έρευνας βάσει των ενδιαφερόντων των μαθητών, της βιωματικότητας. Σε μια σειρά συναντήσεων, με εκπαιδευτικούς - μέλη του «Σκασιαρχείου» είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε βιωματικά πολλές από τις τεχνικές της παιδαγωγικής Φρενέ. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον «Σχολικό Συνεταιρισμό», με τη
Σ
Η Συντακτική Επιτροπή: Βογανάτσης Δαμιανός, Μπαλτάς Μπάμπης, Παπαδόπουλος Χάρης, Σπήτα Βίκυ. Επικοινωνήστε μαζί μας και στείλτε μας τα κείμενά σας για δημοσίευση στο εξής μέιλ: periodikofreinet@ gmail.com Η βιβλιοθήκη του Σκασιαρχείου
χρήση του οποίου σχεδιάσαμε τη διδασκαλία του μαθήματος της Πολιτικής Παιδείας Α' Λυκείου. Τι είναι σχολικός συνεταιρισμός Οι σχολικοί συνεταιρισμοί σχηματίζονται από μαθητές που συμμετέχουν εθελοντικά και στόχο έχουν την οργάνωση και υλοποίηση παραγωγικών δραστηριοτήτων εντός και εκτός του σχολείου, με την υποστήριξη του/ της υπεύθυνου εκπαιδευτικού. Οι μαθητές αναλαμβάνουν ξεχωριστούς ρόλους-ευθύνες, δρουν αμεσοδημοκρατικά, συζητούν και λαμβάνουν αποφάσεις από κοινού, οργανώνουν δράσεις και συμβάλλουν ενεργά στη λειτουργία του. Ο εκπαιδευτικός λειτουργεί ως ισότιμο μέλος και αρωγός της όλης προσπάθειας. Ο σχολικός συνεταιρισμός βασίζεται στις αρχές της ελευθερίας, της αλληλεγγύης, της συνεργασίας, της προσωπικής ευθύνης, της αυτοδιοίκησης και της μη διανομής κερδών. Παραδείγματα δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο σχολικών συνε-
ταιρισμών αποτελούν: η έκδοση σχολικής εφημερίδας, η παραγωγή και πώληση προϊόντων (σαπούνι, γλυκά κ.α.), η δημιουργία λαχανόκηπου, η αυτοδιαχείριση κυλικείου κ.α. Οι παραπάνω δράσεις δεν αποσκοπούν στην κερδοφορία, τα έσοδα χρησιμοποιούνται για τη λειτουργία του συνεταιρισμού και γενικότερα για ανάγκες της σχολικής κοινότητας. Τα οφέλη του σχολικού συνεταιρισμού για τους μαθητές και το σχολείο είναι πολλαπλά. Οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από την πράξη την αξία της αλληλεγγύης, της προσφοράς, της συνεργασίας, της υπευθυνότητας και διαμορφώνουν δημοκρατική συνείδηση. Ερχονται σε επαφή με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και αντιλαμβάνονται την άμεση σχέση της συνεταιρικής εργασίας με την τοπική οικονομία. Ταυτόχρονα επωφελούνται και σε γνωστικό επίπεδο, καθώς οι δραστηριότητες που υλοποιούν, εντάσσονται στο πλαίσιο της βιωματικής μάθησης και σχετίζονται με το αναλυτικό πρόγραμμα και τους διδακτικούς του στόχους. Το σχολείο από την πλευρά του βρίσκει ένα αποτελεσματικό μέσο αυτοχρηματοδότησης για την κάλυψη οικονομικών αναγκών του και συνάμα αποκτά εξωστρέφεια, ανοίγεται στην τοπική κοινωνία, ενισχύει τους δεσμούς μαζί της και μετατρέπεται σε «Σχολείο της κοινότητας». Ίστορία σχολικού συνεταιρισμού στην Ελλάδα Ο σχολικός συνεταιρισμός έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορική πορεία στην Ελλάδα. Οι πρώτοι σχολικοί συνεταιρισμοί εντοπίζονται κατά την περίοδο 1924-1940, σε δημοτικά σχολεία αγροτικών περιοχών, από δασκάλους που είχαν διδαχθεί τις συνεταιριστικές μεθόδους στο εξωτερικό. Βασικός στόχος τους αποτελούσε η κάλυψη των υλικών αναγκών των μαθητών σε μια περίοδο που χαρα-
|
21 |
Τρίτη 3 Σεπτεμβρίου 2024
3
Ο δάσκαλος που (μας) υποσχέθηκε τη θάλασσα Της ΔΉΜΉΤΡΑΣ ΓΑΒΡΙΉΛΙΔΟΥ*
Ο
Υπαίθρια τάξη, 35ο Δημοτικό Εξαρχείων κτηριζόταν από έντονη πολιτική και οικονομική αστάθεια. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές είχαν περιορισμένο αντίκτυπο, καθώς έμειναν απομονωμένες τοπικά και ταυτόχρονα δεν είχαν διάρκεια στον χρόνο. Κατά την περίοδο 1954-1965 η συντονισμένη δράση της Υπηρεσίας Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της ΠΑΣΕΓΕΣ, του υπουργείου Εθνικής Παιδείας και της Αγροτικής Τράπεζας, που στόχευε στη σύσταση σχολικών συνεταιρισμών σε σχολεία της υπαίθρου, αύξησε τον αριθμό τους από 15 το έτος 1954, σε 1291 κατά το έτος 1964-1965. Την περίοδο αυτή επιδιώκεται η προσεκτική οργάνωση, η διασφάλιση της ποιότητας και της σταθερότητας των συνεταιρισμών. Παράλληλα, οι στόχοι τους λαμβάνουν παιδαγωγική διάσταση, οι μαθητές γαλουχούνται στις αξίες του συνεταιριστικού κινήματος. Την περίοδο της μεταπολίτευσης θεσμοθετείται νομικά για πρώτη φορά ο σχολικός συνεταιρισμός σε δημοτικά σχολεία (Ν. 1566/85 και συνοδευτική εγκύκλιος του 1997), ωστόσο δεν υποστηρίζεται ενεργά από το υπουργείο Παιδείας η λειτουργία τους. Ο αριθμός τους σε πανελλαδικό επίπεδο το 1994 εκτιμάται σε 203. Ειδικότερα μετά το 2010, το ενδιαφέρον για τον σχολικό συνεταιρισμό αναθερμαίνεται και ο αριθμός τους αυξάνεται. Το 2013 ο σχολικός συνεταιρισμός περνά και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (ΦΕΚ 1127/2013) και το 2016 σε επαγγελματικά σχολεία και σχολεία ειδικής αγωγής (Αρ. Πρωτ. Δ3/15717/2016). Ωστόσο, η διακοπή λειτουργίας της Αγροτικής Τράπεζας Ελλάδος (2012) και της ΠΑΣΕΓΕΣ, και η γενικότερη έλλειψη συντονισμένης πολιτικής υποστήριξης σε πρακτικό επίπεδο, δυσχεραίνουν την ίδρυση και λειτουργία σχολικών συνεταιρισμών. Σήμερα, οι εν ενεργεία σχολικοί συνεταιρισμοί με την παιδαγωγική Φρενέ στη χώρα είναι τέσσερις. Λειτουργούν στο 12ο Δημοτικό Λαμίας, στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων, στο 1ο Δημοτικό Σχολείο Αμαλιάδας και στο Δημοτικό Σχολείο του Ταυρωνίτη Χανίων. Οι δράσεις που αναπτύσσουν είναι πολυδιάστατες. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη δημιουργία λαχανόκηπου, την έκδοση μαθητικής εφημερίδας, την παραγωγή σαπουνιού, τη λειτουργία σχολικής βιβλιοθήκης, την παρασκευή και συσκευασία γλυκών κ.ά. Τα σχολεία αυτά αποτελούν ελπιδοφόρα παραδείγματα, παρουσιάζοντας έναν δρόμο για μια διαφορετική αντίληψη της σχολικής πραγματικότητας. Κλείνοντας, συνοψίζουμε λέγοντας πως το σημερινό ελληνικό σχολείο, σε κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα, απέχει από το να συμπεριφέρεται στον μαθητή ως πλήρη ανθρώπινη
Αντονι Μπενάγιες (Antoni Benaiges) ήταν ένας Καταλανός δάσκαλος της δεκαετίας του ’30, περίοδος κατά την οποία το κίνημα Φρενέ ανθούσε στην Ισπανία. «Το Σκασιαρχείο» τον αγάπησε από την πρώτη στιγμή που ήρθε σε επαφή με το έργο του. Ο Μπενάγιες, δάσκαλος σε ένα μικρό ορεινό χωριό, έφερε στους μαθητές και τις μαθήτριές του τις τεχνικές Φρενέ, δουλεύοντας ιδιαίτερα το τυπογραφείο στην τάξη, δημιουργώντας μικρά τετράδια με τα «ελεύθερα κείμενα» των παιδιών και τα χαρακτικά τους. Δολοφονήθηκε από το φρανκικό καθεστώς και θάφτηκε, όπως χιλιάδες άλλοι άνθρωποι, στον ομαδικό τάφο της La Pedraja, έναν από τους εκατοντάδες ομαδικούς τάφους αυτής της περιόδου. Η γνωριμία με το έργο του μας δημιούργησε την επιθυμία να μάθουμε περισσότερα τόσο για εκείνον, όσο και για το ισπανικό κίνημα Φρενέ, ξεκινώντας μια τεκμηρίωση για εκείνη την περίοδο αλλά και οργανώνοντας σχετικές εκδηλώσεις, όπως μια εκδήλωση σ την οποία προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ για τη ζωή αυτού του δασκάλου, το «El Retratista» (2013). Την περσινή χ ρο νιά, κυκλοφόρησε στην Ισπανία μια ταινία για τη ζωή και το έργο του Αντονι Μπενάγιες, την οποία περιμέναμε με αγωνία να έρθει και στη χώρα μας - και ήρθε η ώρα! Λίγο πριν από το ξεκίνημα της νέας σχολικής χρονιάς, μέσα σε μια δύσκολη κοινωνικοπολιτική συνθήκη, είναι πολύ όμορφο να ξεκινάμε με έμπνευση το έργο ενός τέτοιου εκπαιδευτικού. Η ταινία «Ο δάσκαλος που υποσχέθηκε τη θάλασσα» προβάλλεται από τις 29/08 στους κινηματογράφους, από τη Mikrokosmos Films, με την υποστήριξη του «Σκασιαρχείου». Σας προτρέπουμε να μην τη χάσετε!
οντότητα. Οπως προαναφέρθηκε, κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες μένουν ακαλλιέργητες, η πολιτική συνείδηση δεν αναπτύσσεται επαρκώς και η μεταλαμπάδευση ηθικών αξιών δεν αποτελεί προτεραιότητα. Ο σχολικός συνεταιρισμός προτείνεται ως μια απάντηση στα κρίσιμα αυτά ζητήματα της ελληνικής εκπαίδευσης. Με την ενδυνάμωση του κοινωνικού στοιχείου ενθαρρύνεται το πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης μεταξύ των μαθητών, των εκπαιδευτικών και της τοπικής κοινωνίας. Η σχέση εκπαιδευτικού και μαθητή γίνεται οριζόντια, μιας και όλοι συνεπικουρούν στις αποφάσεις και στην καθημερινότητα της σχολικής ζωής. Ενα τέτοιο σχολείο συνδράμει ενεργά στη διάπλαση πολιτών με δημοκρατική συνείδηση και αίσθημα ανήκειν. Το σημαντικότερο ωστόσο εφόδιο που προσφέρει είναι η γαλούχηση των μαθητών με ηθικές αξίες, δίνοντάς μας ελπίδα για τη δημιουργία συναισθηματικά καλλιεργημένων και πολιτικοποιημένων προσωπικοτήτων, ικανών να αποτελέσουν κινητήρια δύναμη προόδου της χώρας, σε μια εποχή που τόσο το έχει ανάγκη. * Φοιτητές του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Αντλήθηκαν πληροφορίες από: Ιστοσελίδα «Σκασιαρχείου»: https://skasiarxeio. wordpress.com Κουτσοσπύρος Χαρίλαος: «Σχολικοί συνεταιρισμοί: Μελέτη 2 περιπτώσεων σε δημοτικά σχολεία της Θεσσαλονίκης» Ιστοσελίδα 12ου Δημοτικού σχολείου Λαμίας: https://12dim-lamias.fth.sch.gr Ιστοσελίδα 1ου Δημοτικού σχολείου Αμαλιάδας https://1dim-amaliad.ilei.sch.gr Χαράλαμπος Μπαλτάς: «Συνεταιρισμός και Παιδαγωγική Freinet : Το παράδειγμα ενός πειραματισμού στο 35ο Δημοτικό σχολείο Εξαρχείων.»
Δυο λόγια για την ταινία Σκηνοθεσία: Πατρίσια Φοντ Η Αριάδνα ανακαλύπτει ότι ο παππούς της, που εδώ και καιρό παραμένει συνεχώς σιωπηλός, ψάχνει τα ίχνη του πατέρα του, που είχε εξαφανιστεί κατά τον ισπανικό εμφύλιο. Αποφασίζει λοιπόν να ταξιδέψει στο ορεινό χωριό της βόρειας Ισπανίας, τόπο γέννησης του παππού, για να ξετυλίξει το κουβάρι των δραματικών γεγονότων πριν και κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Ψάχνοντας όσους ντόπιους παραμένουν στη ζωή, όλες τους οι διηγήσεις συγκλίνουν σε ένα εμβληματικό όσο και χαρισματικό πρόσωπο: τον δάσκαλο του χωριού, Αντονι Μπενάγιες, που αποπειράθηκε να εφαρμόσει στο απομονωμένο ορεινό χωριό μια πρωτοποριακή και ελευθεριακή μέθοδο διδασκαλίας, τη μέθοδο του Γάλλου εκπαιδευτικού Φρενέ. Ο Αντονι Μπενάγιες κατάφερε να εμπνεύσει τα παιδιά, να φέρει στην επιφάνεια τις κλίσεις τους και τους υποσχέθηκε να τους δείξει τη θάλασσα που μέχρι τότε δεν είχαν ποτέ τους δει… Η ταινία είναι βασισμένη στην απίστευτη, μα πραγματική ιστορία του Αντονι Μπενάγιες, μιας εμβληματικής φιγούρας του αντιφασισμού στην Ισπανία την περίοδο που ξέσπασε ο ισπανικός εμφύλιος. *Ψυχολόγος, μέλος του «Σκασιαρχείου»
Ανεμόμυλοι, 4o Δημοτικό Σχολείο Αμαλιάδας
4
Τρίτη 3 Σεπτεμβρίου 2024
| 22
Του ΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ* εμπλοκή μου με την ιδέα του συνεταιρισμού ξεκινά το 2017, σαν επακόλουθο μιας σειράς επιλογών που έκανα, θέλοντας η τάξη να γίνει ενεργητική και συμμετοχική. Παραδείγματα όπως αυτά της ΒΙΟ.ΜΕ., της «Εφ.Συν.» και των Εκδόσεων των Συναδέλφων έχουν επιδράσει σημαντικά στον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τη συνεργατική μάθηση ως μια διαδικασία πολιτικής συγκρότησης, με άξονα τον συνεργατισμό. Σαν αφετηρία, στάθηκε η αντικατάσταση της έδρας του δασκάλου από «το βήμα του λόγου», ένα στρογγυλό τραπέζι, μπροστά από τον πίνακα, όπου τα παιδιά μπορούν να έρχονται με τη σειρά και να μιλούν εκεί για τις ιδέες που έχουν. Αντικείμενο του διαλόγου είναι η αναζήτηση τρόπων για να κάνουμε το σχολείο πιο όμορφο. Αποφασίζουμε να υιοθετήσουμε έναν χώρο και να τον ομορφύνουμε, φυτεύοντας. Η εμπειρία αυτή δημιουργεί την επιθυμία για επανάληψη της συζήτησης. Τα παιδιά φέρνουν διαρκώς νέα θέματα και εξειδικευμένες προτάσεις για το τι και πώς να φυτέψουμε, παρατηρώντας το άμεσο περιβάλλον τους. Η πληθώρα των προτάσεων προβάλλει την ανάγκη οργάνωσης του διαλόγου. Ορίζουμε μία ώρα την εβδομάδα να συζητάμε στο «συμβούλιο της τάξης», με συντονιστή ομιλίας, πρακτικογράφο και γραμματέα στον πίνακα. Παράλληλα, μοιράζουμε την αίθουσα σε θεματικούς χώρους. Υπάρχει μια γωνιά ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, όπου διαχωρίζουμε υλικά, ανάλογα με το είδος τους. Στη βιβλιοθήκη δεν έχουμε ακόμα βιβλία, πέρα από τα επόμενα τεύχη των σχολικών εγχειριδίων. Από την ημέρα του αγιασμού, έχουμε κρατήσει τον βασιλικό σε ποτήρι και έχει αρχίζει να «πετάει» ρίζες. Εχουμε ένα πρώτο υλικό κεφάλαιο για να ξεκινήσουμε τον Συνεταιρισμό μας. Στα επόμενα συμβούλια αναζητάμε ρόλους για περισσότερα παιδιά, καθώς όλα ανυπομονούν να αναλάβουν μια ευθύνη. Ταυτόχρονα, προτείνεται να φυτευτεί ο βασιλικός στον χώρο που φροντίζουμε. Για τα υπόλοιπα φυτά πρέπει να αποφασίσουμε ποια θα είναι και πώς θα τα βρούμε. Αναζητάμε βιβλία κηπουρικής στην κεντρική βιβλιοθήκη, δανειζόμαστε και έτσι αποκτάμε τους πρώτους τίτλους για τη δική μας. Φτιάχνεται ένας κατάλογος από κάθε ομάδα με τα είδη και τις ανάγκες θρέψης τους. Ψηφίζονται τα
Η
Σχολικός συνεταιρισμός σε δημοτικό σχολείο της Αμαλιάδας
πιο δημοφιλή φυτά και ξεκινά η φύτευση. Σε αυτό το εγχείρημα, αρωγός με φυτά και συμβουλές είναι η Ομάδα Παραδοσιακών Σπόρων Πύργου Ηλείας. Το οργανόγραμμα με τις ευθύνες, αναρτημένο στον πίνακα ανακοινώσεων, περιέχει ονόματα παιδιών και κάθε πότε ποτίζουν. Ταυτόχρονα, στο κλασέρ του κή-
που μπαίνει μια σελίδα για κάθε φυτό με τις ανάγκες του, ώστε να δέχεται ανάλογη φροντίδα. Ο ενθουσιασμός είναι πολύ μεγάλος. Ανακαλύπτουμε διαρκώς νέα πεδία γνώσης, όπως τον φυσικό τρόπο ανακύκλωσης οργανικών υπολειμμάτων, την κομποστοποίηση. Ετσι, ένας νέος ρόλος εμφανίζεται: υπεύθυνος κομποστοποίησης.
Για τα παιδιά είναι θετική εξέλιξη το γεγονός ότι σε άλλα σχολεία γίνονται αντίστοιχες δράσεις. Εχουμε αλληλογραφία που ανταλλάσσουμε σπόρους και μιλάμε για τον κήπο και τις δραστηριότητές μας. Η ταχυδρόμος έχει την ευθύνη της αλληλογραφίας και την αρχειοθέτηση του υλικού που μας στέλνουν σε φακέλους ανά σχολείο. Η Ομάδα Παραδοσιακών Σπόρων μάς δείχνει πώς αξιοποιεί συσκευασίες τροφίμων για τις ανάγκες της φύτευσης και του ποτίσματος. Πολλά από τα υλικά που ανακτήσαμε στη γωνιά ανακύκλωσης χρησιμοποιούνται ως γλάστρες, πινακίδες, σταγονόμετρα, ποτιστήρια, σπορεία, δοχεία αποθήκευσης και συσκευασίες για νέα προϊόντα. Αλλα γίνονται καλλιτεχνικά έργα με διακοσμητικό σκοπό. Ο κήπος έχει βότανα και εποχικά φυτά. Συλλέγονται καρποί, άνθη και φύλλα. Προσπαθούμε να κρατάμε σπόρο για να διατηρούμε την τράπεζά μας ενεργή. Με βάση τα βότανα, παράγουμε αρωματικά λάδια, σαπούνια με τη συνταγή του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκ-
παίδευσης Κρεστένων Ηλείας, κηραλοιφές, αφρόλουτρα, αποξηραμένα βότανα, πουγκάκια λεβάντας για τον σκόρο και αντικουνουπικές λοσιόν. Παράλληλα, δημιουργούμε νέα φυτά, για να επεκτείνουμε τον κήπο και να αντικαταστήσουμε όσα ξεραίνονται. Στην τάξη έχουμε μια γωνιά για το κατάστημα με ωράριο λειτουργίας. Είναι ο χώρος που εκθέτουμε τα προϊόντα μας. Μια φορά τον χρόνο κάνουμε έκθεση στην αυλή για δύο ημέρες. Με τα έσοδα του Συνεταιρισμού μας αγοράζουμε νέα φυτά και υλικά που χρειαζόμαστε για να επεκτείνουμε τις δραστηριότητές μας: εξαρτήματα για το θέατρο σκιών, βιβλία, επιτραπέζια και αναλώσιμα. Ακολουθούμε τις αρχές της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας: έχουμε όλοι την ευθύνη των αποφάσεων που λαμβάνονται αμεσοδημοκρατικά στο συμβούλιο, τα έσοδα επενδύονται σε ανάγκες του Συνεταιρισμού, δεν διανέμονται κέρδη στα μέλη και στις διαδικασίες παραγωγής και διάθεσης έχουμε το μικρότερο δυνατόν οικολογικό αποτύπωμα. Δημοσιεύουμε τον ετήσιο οικονομικό ισολογισμό σε σημεία του σχολείου και στην εφημερίδα μας. Με τα χρόνια η δραστηριότητά μας έχει επεκταθεί στην έκδοση εφημερίδων και βιβλίων, μέσα από τις εκδόσεις «Κόκκινος Ανεμόμυλος», «Καλημέρα» και «Εκδόσεις Μαραθιάς». Περισσότερα μπορείτε να βρείτε στη σελίδα μας, στην Υπαίθρια τάξη: https:// y p ai t h r i at a x i.w i x s i t e.co m / ypaithriataxi/ *Δάσκαλος, μέλος του Σκασιαρχείου