Issuu

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

editorial

Ο νέος κύκλος δεν μοιάζει με τον προηγούμενο πό τις ανακατατάξεις στην αγορά τροφίμων έως τις επε νδύ σ ε ις σ ε dat a centers, ε νέργε ια, δίκτ υα και logistics, το κεφάλαιο κινείται ταχύτερα από τη δημόσια συζήτηση. Funds αναζητούν την επόμενη γενιά μεσαίων ελληνικών εταιρειών, ενώ επιχειρήσεις και επενδυτές επανατοποθετούνται στους κλάδους που θα καθορίσουν την επόμενη περίοδο. Η αγορά δεν περιμένει τον νέο κύκλο. Τον τιμολογεί ήδη. Δεν είναι, όμως, όλες οι κινήσεις ίδιες. Μια εξαγορά αλλάζει την ιδιοκτησία, μια νέα υποδομή διευρύνει την παραγωγική βάση, μια χρηματοδοτική τοποθέτηση μπορεί να φέρει κεφάλαιο, τεχνογνωσία και πρόσβαση σε αγορές. Μπορεί επίσης να αναδιατάξει απλώς μερίδια και αποδόσεις. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο χρήμα κινείται, αλλά τι χρηματοδοτεί, ποιος διατηρεί τον έλεγχο και πόση από την αξία παραμένει στην οικονομία. Ο θεσμικός κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης ολοκληρώνεται το 2026, παρότι οι επενδύσεις που κινητοποίησε θα συνεχίσουν να εκτελούνται. Η ευρωπαϊκή ώθηση δεν εξαφανίζεται, αλλά αλλάζει ένταση και μορφή. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη επιχειρεί να οργανώσει την οικονομική της ατζέντα γύρω από την ανταγωνιστικότητα, τη βιομηχανική πολιτική, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες και την τεχνολογική ισχύ. Η κατεύθυνση είναι σαφής. Τα μέσα λιγότερο. Η Ευρώπη δεν έχει ακόμη συμφιλιώσει τη βιομηχανική της φιλοδοξία με το ενεργειακό κόστος, τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και την ανάγκη κοινωνικής συνοχής. Η προσαρμογή στους κανόνες παραμένει αναγκαία. Η συζήτηση, όμως, μετακινείται πλέον στην ικανότητα παραγωγής, χρηματοδότησης και εφαρμογής. Γι’ αυτό το ερώτημα του νέου κύκλου δεν είναι μόνο πόση ανάπτυξη, αλλά τι είδους. Αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει επιχειρηματικά μοντέλα. Αν η ψηφιακή οικονομία θα αποκτήσει την υλική βάση που απαιτεί. Αν τα λιμάνια θα δημιουργήσουν εγχώρια αξία. Αν η αγροδιατροφή θα αποκτήσει κλίμακα χωρίς να χάσει την ταυτότητα και την υπεραξία της. Υπάρχει και ένα λιγότερο ορατό πεδίο: η οργάνωση. Οι χρηματοδοτικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί, όχι όμως ομοιόμορφα. Σε κάθε περίπτωση, το κεφάλαιο δεν επιλέγει στελέχη, δεν οργανώνει διαδικασίες και δεν λύνει τη διαδοχή. Ούτε αρκεί η επιχειρηματική βούληση όταν οι υποδομές, η δημόσια διοίκηση και οι μηχανισμοί εφαρμογής κινούνται με διαφορετικό ρυθμό. Ο νέος κύκλος θα κριθεί από το αν οι συναλλαγές, οι υποδομές και η τεχνολογία θα γίνουν παραγωγική ικανότητα, καλύτερες δεξιότητες και ανθεκτικότερες επιχειρήσεις. Και από το αν η αξία που δημιουργούν θα διαχέεται, πέρα από τους ισολογισμούς, στην εργασία και στην οικονομία.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

ΚΕΙΜΕΝΑ, ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

H ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΏΝ ΣΎΝΤΑΚΤΏΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ www.efsyn.gr

BUSINESS REVIEW 2026 Συµφωνίες, κεφάλαια και νέες ισορροπίες στην ελληνική αγορά

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΒΕΤΤΑ

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΎΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ Από τα δεδοµένα στις αποφάσεις

Η ΎΛΙΚΗ ΎΠΟΔΟΜΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Ενέργεια, δίκτυα, πρώτες ύλες

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ Η Ελλάδα στον νέο εµπορικό χάρτη

ΤΟ «ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ» Η κατανάλωση αλλάζει

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ Εξαγωγές και προστιθέµενη αξία

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΎΞΗ ΣΤΗΝ ΏΡΙΜΟΤΗΤΑ Κλίµακα, διαδοχή, οργάνωση

Γενικό διευθυντή του ΙΟΒΕ

ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΎΘΎΝΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ Σωτήρης Μανιάτης ΔΙΕΎΘΎΝΤΗΣ ΣΎΝΤΑΞΗΣ Σωτήρης Γούλατης ΔΙΕΎΘΎΝΤΗΣ ΦΎΛΛΟΎ ΣΑΒΒΑΤΟΚΎΡΙΑΚΟΎ Γιώργος Χ. Παπαγεωργίου ΎΠΕΎΘΎΝΟΣ ΕΙΔΙΚΏΝ ΕΚΔΟΣΕΏΝ Γιάννης Μπαζαίος CREATIVE ART DIRECTOR Λουίζα Καραγεωργίου ΎΠΕΎΘΎΝΟΣ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ Δημήτρης Φίλης

ΔΙΟΡΘΏΣΗ Γκέλυ Κουτρουμπή Νίκος Καλτσάς Μάγδα Κλαυδιανού Ιωάννα Μαργιώκη Αναστασία Μπέσια Δώρα Σελλά ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΎΘΎΝΤΡΙΑ Λήδα Θωμάκου ΕΜΠΟΡΙΚΟ Λία Βαζάκα ΔΙΕΎΘΎΝΣΗ ΚΎΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Πάνος Χιονίδης ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΏΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Στράτος Γερακόπουλος Γιάννης Φοβάκης ΕΚΤΎΠΏΣΗ Καμπύλη ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Α.Ε. ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΎΡΙΟΣ ΜΕΤΟΧΟΣ Zofrank Holdings Co. Limited ΝΟΜΙΜΟΣ ΕΚΠΡΟΣΏΠΟΣ Σπύρος Κτενάς Ακτή Κονδύλη 10 Τ.Κ. 185 45, Πειραιάς ΤΗΛ.: 211 1045000 e-mail: contact@efsyn.gr

περιεχόμενα

ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Στέφανος Γούλατης

ΓΡΑΦΟΎΝ ΟΙ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΚΗΣ, ΡΟΜΙΝΑ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

BUSINESS REVIEW 2026

Η ΝΕΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ Οι συμφωνίες, το επιχειρηματικό κλίμα και οι μετακινήσεις κεφαλαίων για τις νέες ισορροπίες της αγοράς και το δεύτερο εξάμηνο του 2026

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

BUSINESS REVIEW 2026

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΝΙΚΟΣ ΒΕΤΤΑΣ Γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η ανάπτυξη χωρίς παραγωγικότητα έχει όρια Το επενδυτικό κενό, το «τείχος της κλίμακας» των ΜμΕ και η Τ.Ν. ως μοχλός

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

Νίκος Βέττας, γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μιλά στην «Εφ.Συν.» και εξηγεί γιατί η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στην αύξηση της απασχόλησης. Μιλά για το συσσωρευμένο επενδυτικό κενό, το «τείχος της κλίμακας» των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, την ανάγκη βαθύτερης αλλαγής στη διοίκηση και την οργάνωσή τους, αλλά και για την τεχνητή νοημοσύνη ως ευκαιρία ανασχεδιασμού του παραγωγικού μοντέλου.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ανάπτυξη που συναντά τα όριά της

■ Κύριε Βέττα, η πρόσφατη μελέτη ΙΟΒΕ-ΣΕΒ δείχνει ότι η παραγωγικότητα εργασίας στην Ελλάδα παραμένει ουσιαστικά στάσιμη σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ η πρόσφατη άνοδος της οικονομίας στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση της απασχόλησης. Τι μας λέει αυτό για τα όρια του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης; Το ζητούμενο σε κάθε οικονομία είναι η συστηματική αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων των εργαζομένων και, γενικότερα, της ευημερίας των νοικοκυριών. Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει σημαντική ανάκαμψη της απασχόλησης και μείωση της ανεργίας, γεγονός αναμφίβολα θετικό, μαζί με την ευρύτερη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, όταν η ανάπτυξη προέρχεται κυρίως από την αύξηση του αριθμού των εργαζομένων και όχι από την αύξηση της παραγωγής ανά εργαζόμενο, υπάρχουν όρια στο πόσο μπορεί να διατηρηθεί στο μέλλον. Η απασχόληση δεν μπορεί να αυξάνεται συνεχώς. Μάλιστα, σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου ο πληθυσμός γερνά και το εργατικό δυναμικό θα περιοριστεί τα επόμενα χρόνια, οι δημο-

γραφικές εξελίξεις καθιστούν ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης της παραγωγικότητας. Αυτό σημαίνει ότι, για να υπάρξει ισχυρή ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, αυτή θα πρέπει να στηριχθεί περισσότερο στις επενδύσεις, στην τεχνολογική αναβάθμιση, στην καινοτομία, στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού και στη βελτίωση της οργάνωσης των επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, πρέπει να παράγεται σταδιακά περισσότερη αξία με τους ίδιους ή και λιγότερους πόρους. Χωρίς πρόοδο σε αυτή τη διάσταση, η σύγκλιση της Ελλάδας με τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες θα παραμείνει περιορισμένη. Τα ευρήματα της μελέτης αναδεικνύουν, συνεπώς, ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική οικονομία και διερευνούν πώς η παραγωγικότητα διαφέρει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων και τον κλάδο δραστηριότητας.

Πού χάνονται οι παραγωγικοί πόροι ■ Αν η παραγωγικότητα είναι πλέον το κεντρικό στοίχημα της ελληνικής οικονομίας, ποιο εμπόδιο θα βάζατε πρώτο στην ιεράρχηση: το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, την οργάνωση και τη διοίκηση, τις δεξιότητες, την τεχνολογική υστέρηση, τη χρηματοδότηση ή το θεσμικό περιβάλλον; Θα ήμουν επιφυλακτικός στο να ξεχωρίσω έναν μόνο παράγοντα, γιατί η παραγωγικότητα εξαρτάται από ένα πλήθος παραγόντων που αλληλοεπηρεάζονται ως σύστημα. Αν, ωστόσο, έπρεπε να επιλέξω το πιο θεμελιώδες εμπόδιο, θα έλεγα ότι είναι η αδυναμία της οικονομίας να κατευθύνει συστηματικά πόρους στις πιο παραγωγικές επιχειρήσεις και δραστηριότητες. Αυτή η αδυναμία εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Για παράδειγμα, περιορίζει την ανάπτυξη των δυναμικών επιχειρήσεων, διατηρεί την οικονομία κατακερματισμένη και επιβραδύνει τη διάχυση της καινοτομίας.

«Οταν δεν αλλάζει ουσιαστικά ο τρόπος λειτουργίας των επιχειρήσεων, οι επιδράσεις των νέων κεφαλαίων στην πραγματική οικονομία παραμένουν περιορισμένες»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το μικρό μέγεθος πολλών επιχειρήσεων είναι ασφαδειξη. Δείχνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη στις προοπτικές λώς σημαντικός παράγοντας, όχι όμως επειδή το μέτης ελληνικής οικονομίας και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα γεθος το ίδιο αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά επειδή κεφαλαίων. Ωστόσο, από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση συχνά συνδέεται με χαμηλότερες δυνατότητες υψηλότερης παραγωγικότητας ή ταχύτερης ανάπτυξης. επένδυσης, εξωστρέφειας, έρευνας και ανάΣτον βαθμό που οι νέοι επενδυτές ή οι νέες χρηματοδοπτυξης, ανάληψης καινοτομικών ρίσκων, υιοτήσεις κατευθυνθούν στον εκσυγχρονισμό του θέτησης νέων τεχνολογιών και προσέλκυσης παραγωγικού εξοπλισμού, επιταχύνουν τον εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. ψηφιακό μετασχηματισμό, ενισχύσουν την Υπάρχουν, φυσικά, και πολλές επιχειρήκαινοτομία, βελτιώσουν τη διοίκηση των επισεις που παράγουν υψηλή αξία, ακόμα και χειρήσεων, επεκτείνουν την εξαγωγική τους ΥΠΑΡΧΟΥΝ, αν είναι μικρές, τουλάχιστον αρχικά. Συνοπαρουσία ή δημιουργήσουν οικονομίες κλίμαΦΥΣΙΚΑ, λικά, η πρόκληση είναι να δημιουργήσουμε κας, τότε η αλλαγή ιδιοκτησίας και οι επενδύΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ένα περιβάλλον στο οποίο οι παραγωγικές σεις μεταφράζονται πράγματι σε αύξηση της ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ επιχειρήσεις μπορούν να αναπτυχθούν, παραγωγικότητας. ΠΑΡΑΓΟΥΝ ΥΨΗΛΗ να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να Αντίθετα, όταν δεν δρομολογούνται ουσιΑΞΙΑ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ προσελκύσουν νέο ανθρώπινο κεφάλαιο. αστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΕΣ Εκεί βρίσκεται η ουσία της αύξησης της επιχειρήσεων, οι επιδράσεις στην πραγματική παραγωγικότητας. οικονομία είναι περιορισμένες. Ενα από τα κεντρικά ευρήματα της πρόΚατά το προηγούμενο διάστημα, μετά το σφατης μελέτης μας είναι πως η σχετική υστέτέλος των μνημονίων, υπήρξε σταδιακά μείωρηση της παραγωγικότητας, κατά μέσο όρο, οφείλεται κυρίως ση της μακροοικονομικής αβεβαιότητας και επαναφορά της στο συσσωρευμένο κενό επενδύσεων από την αρχή της κρίσης χρηματοδότησης προς μια κανονικότητα. Στο διάστημα αυτό, χρέους, το οποίο καλύπτεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια, πολλά από τα κεφάλαια που εισήλθαν στη χώρα είχαν βραχυαλλά παραμένει ακόμη μεγάλο. χρόνιο ορίζοντα και κατευθύνονταν σε λιγότερο βαθιές δραστηριότητες, όμως έπαιξαν έναν κρίσιμο ρόλο ως γέφυρα στην Πότε τα κεφάλαια γίνονται πραγματική εμπέδωση της σταθεροποίησης της οικονομίας. επένδυση Εφεξής, από μια νέα βάση, είναι επιθυμητό να υπάρξει συ■ Το 2026 βλέπουμε έντονη κινητικότητα σε εξαγορές, στηματική εισροή κεφαλαίων που θα στηρίξουν νέες επενδύσυμμετοχές, χρηματοδοτήσεις, ομολογιακές εκδόσεις σεις, ιδίως με μεσομακροπρόθεσμο χαρακτήρα σε παραγωγικαι είσοδο ιδιωτικών κεφαλαίων. Πότε αυτή η κινητικόκούς τομείς. τητα αυξάνει πραγματικά την παραγωγικότητα και την παραγωγική κλίμακα και πότε μένει απλώς αλλαγή ιδιοΤο «τείχος της κλίμακας» κτησίας, ισολογισμών και μεριδίων αγοράς; ■ Πολλές ελληνικές επιχειρήσεις καλούνται να περάΗ αυξημένη κινητικότητα είναι, κατ’ αρχάς, μια θετική ένσουν σε πιο οργανωμένα μοντέλα διοίκησης, με δεδομέ-

BUSINESS REVIEW 2026

μεγάλο βαθμό και τη συνολική παραγωγικότητα. Από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρετε, ο κίνδυνος να περιοριστούμε στον ρόλο του καταναλωτή εισαγόμενης τεχνολογίας ή στην παροχή υπηρεσιών χαμηλής προστιθέμενης αξίας είναι υπαρκτός. Η μακροχρόνια ανταγωνιστικότητα της χώρας δεν θα προέλθει μόνο από τη χρήση της τεχνολογίας, αλλά και από την ικανότητα της οικονομίας, αξιοποιώντας αποτελεσματικά τους διαθέσιμους πόρους, να παράγει μεγαλύτερη αξία και διεθνώς ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες.

Η Τ.Ν. πέρα από την αυτοματοποίηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

■ Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ως ευκαιρία για άλμα παραγωγικότητας. Σε μια οικονομία με πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τι πρέπει να αλλάξει ώστε η Τ.Ν. να μη λειτουργήσει απλώς ως εργαλείο αυτοματοποίησης, αλλά ως αφορμή ανασχεδιασμού διαδικασιών, ρόλων και επιχειρηματικών μοντέλων; Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο ως εργαλείο μείωσης του κόστους. Σε μεγάλο βαθμό, η αξία της βρίσκεται στον ανασχεδιασμό του τρόπου λειτουργίας των επιχειρήσεων, που μπορεί να είναι και ριζικός, ανάλογα με τον κλάδο δραστηριότητας. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παραγωγικότητας δεν προέρχονται από την απλή αυτοματοποίηση, αλλά από τον συνδυασμό της τεχνολογίας με καλύτερη οργάνωση, σύγχρονη διοίκηση, αξιοποίηση δεδομένων και αναβάθμιση των δεξιοτήτων. Για τις ελληνικές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η ενίσχυση της οργανωτικής ικανότητας, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να ενσωματωθεί αποτελεσματικά στην καθημερινή λειτουργία τους, είναι ίσως το σημαντικότερο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παραγωγικότητας δεν προέρχονται από την απλή αυτοματοποίηση, αλλά από τον συνδυασμό τεχνολογίας, οργάνωσης, διοίκησης και δεξιοτήτων

να, διαδικασίες, επαγγελματικό management, τεχνολογία και πρόσβαση σε διεθνείς αγορές. Είναι αυτό σήμερα το πραγματικό «τείχος της κλίμακας» για τις μικρομεΟ δείκτης που θα κρίνει το 2030 σαίες επιχειρήσεις; ■ Αν θέλαμε το 2030 να πούμε ότι η Ελλάδα δεν μεγάΟι επιχειρήσεις που υιοθετούν σύγλωσε απλώς, αλλά άλλαξε παραγωγικό μοντέχρονη διοίκηση, αξιοποιούν δεδομένα λο, ποιος θα ήταν για εσάς ο πιο καθαρός δείκαι τεχνολογία, επενδύουν στους ανκτης; Η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο, οι θρώπους τους και αποκτούν εξωστρεφή μισθοί, οι εξαγωγές υψηλής προστιθέμενης προσανατολισμό είναι εκείνες που μποαξίας, το μέγεθος των επιχειρήσεων ή η ικαΆΝ ΠΡΈΠΈΙ ρούν να μεγαλώσουν και να δημιουργήνότητα να κρατά μεγαλύτερο μέρος της αξίας ΝΆ ΈΠΙΛΈΞΩ σουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία. μέσα στη χώρα; ΈΝΆΝ ΜΟΝΟ Η πρόκληση της πολιτικής, όπως ανέΑν πρέπει να επιλέξω έναν μόνο δείκτη, αναΔΈΙΚΤΉ, φερα και προηγουμένως, είναι να δημιγκαστικά θα έλεγα την παραγωγικότητα. ΑσφαΆΝΆΓΚΆΣΤΙΚΆ ουργήσει ένα περιβάλλον όπου αυτή η λώς, όχι γιατί οι υπόλοιποι δείκτες είναι λιγότερο ΘΆ ΈΛΈΓΆ ΤΉΝ μετάβαση, ιδίως για τις μικρομεσαίες σημαντικοί, αλλά γιατί σε μεγάλο βαθμό η πορεία ΠΆΡΆΓΩΓΙΚΟΤΉΤΆ επιχειρήσεις, θα γίνεται ευκολότερα και τους προσδιορίζεται, αλλά και τελικά αντανακλάπιο γρήγορα. ται, στην παραγωγικότητα. Μια οικονομία που παράγει περισσότερη αξία Οι κλάδοι της υψηλότερης ανά εργαζόμενο μπορεί να προσφέρει υψηλότερους προστιθέμενης αξίας μισθούς, να εξάγει πιο σύνθετα προϊόντα, να προσελκύει πε■ Η μελέτη δείχνει ότι η δομή της οικονομίας επηρεάζει ρισσότερες επενδύσεις και να διατηρεί μεγαλύτερο μέρος της τη συνολική παραγωγικότητα. Σε ποιους κλάδους μποαξίας που δημιουργεί. ρεί η Ελλάδα να αυξήσει πραγματικά την εγχώρια προΑν το 2030 δούμε ότι η Ελλάδα παράγει σημαντικά περισστιθέμενη αξία τα επόμενα χρόνια και πού υπάρχει ο κίνσότερη αξία ανά εργαζόμενο, ότι οι πραγματικοί μισθοί αυξάδυνος να παραμείνουμε χώρα χαμηλών περιθωρίων, διένονται, ότι οι εξαγωγές περιλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο λευσης ή απλής κατανάλωσης εισαγόμενης τεχνολογίας; προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας και Η Ελλάδα μπορεί να αυξήσει σημαντικά την εγχώρια προότι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει στιθέμενη αξία σε εξωστρεφείς κλάδους της μεταποίησης, στις διεθνή παρουσία, τότε θα μπορέσουμε να πούμε ότι η χώρα υπηρεσίες έντασης γνώσης, στην ενέργεια, στα logistics και ακολουθεί μια πορεία ουσιαστικής αλλαγής του παραγωγικού στις ψηφιακές τεχνολογίες, εφόσον συνδυάσει επενδύσεις, της μοντέλου. καινοτομία και ανάπτυξη δεξιοτήτων. Αυτή είναι και ουσιαστική προϋπόθεση για τη βελτίωση της Μια τέτοια δομική αλλαγή στην οικονομία θα ενισχύσει σε οικονομικής ευημερίας στη χώρα με διατηρήσιμο τρόπο ■

ΔΕΗ

Φωτοβολταϊκά συστήματα για το σπίτι και την επιχείρηση χωρίς κόστος εξοπλισμού

ADVERTORIAL

Πράσινη ενέργεια για το σπίτι με εγγυημένο όφελος 20% Το ΔΕΗ myEnergy SolarSmart σχεδιάστηκε για οικιακούς καταναλωτές που επιθυμούν να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος, με χαμηλό κόστος ενεργοποίησης, χωρίς επένδυση σε φωτοβολταϊκό εξοπλισμό. Τα βασικά χαρακτηριστικά της υπηρεσίας περιλαμβάνουν: ■ Μηδενικό κόστος αγοράς του εξοπλισμού: Η ΔΕΗ αναλαμβάνει εξολοκλήρου τη μελέτη, την προμήθεια του εξοπλισμού και την εγκατάσταση του φωτοβολταϊκού συστήματος. ■ Εγγυημένη μείωση λογαριασμού: Εξοικονόμηση τουλάχιστον 20% ετησίως στο κόστος κατανάλωσης. ■ Λειτουργία χωρίς τεχνικό ρίσκο: Πλήρης τεχνική υποστήριξη, απομακρυσμένη επιτήρηση, ετήσιος έλεγχος, καθαρισμός και ασφαλιστική κάλυψη του συστήματος από τη ΔΕΗ για όλη τη διάρκεια της 10ετούς σύμβασης, χωρίς καμία επιβάρυνση για τον ιδιώτη. ■ Δυνατότητα εγκατάστασης και μπαταρίας: Επιλογή προσθήκης συστήματος αποθήκευσης ενέργειας για ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίηση της ηλιακής παραγωγής.

Ενεργειακή θωράκιση και σταθερότητα για τις επιχειρήσεις Για τις επιχειρήσεις, η προβλεψιμότητα των λειτουργικών εξόδων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Το ΔΕΗ myEnergy SolarSmartPro προσφέρει μια σύγχρονη ενεργειακή υποδομή χωρίς να δεσμεύει εταιρικά κεφάλαια ή γραμμές τραπεζικής χρηματοδότησης. Τα βασικά χαρακτηριστικά της υπηρεσίας περιλαμβάνουν: ■ Προσωποποιημένη σταθερή τιμή για 10 χρόνια: Σταθερή, συμφωνημένη τιμή χρέωσης για την παραγόμενη ενέργεια για 10 έτη, προσφέροντας απόλυτη προβλεψιμότητα στα εταιρικά έξοδα. ■ Απλοποιημένη διαδικασία: Η ΔΕΗ αναλαμβάνει τη διαχείριση κάθε σταδίου της διαδικασίας, από τη μελέτη και τη σύνδεση στο δίκτυο, μέχρι τη συνεχή συντήρηση και την τεχνική υποστήριξη, εξασφαλίζοντας απρόσκοπτη λειτουργία. ■ Βελτίωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος: Αμεση μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της επιχείρησης, ενισχύοντας το προφίλ βιωσιμότητας της. ■ Υποδομή αποθήκευσης: Δυνατότητα ενσωμάτωσης μπαταρίας για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης σύμφωνα με το προφίλ λειτουργίας της επιχείρησης.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν τις σελίδες dei.gr/myenergy-solarsmart (για οικιακούς πελάτες) και dei.gr/myenergysolarsmartpro (για επιχειρήσεις), να συμπληρώσουν τη φόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος και να λάβουν άμεσα μια πρώτη ενδεικτική εξατομικευμένη πρόταση.

Ψηφιακή παρακολούθηση με το ΔΕΗ myEnergy Coach Και οι δύο λύσεις φωτοβολταϊκών συνδέονται άμεσα με την ψηφιακή πλατφόρμα ΔΕΗ myEnergy Coach. Μέσω αυτής, οι πελάτες ΔΕΗ μπορούν να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την παραγωγή του φωτοβολταϊκού τους, την κατανάλωση του κτιρίου τους και να λαμβάνουν εξατομικευμένες συμβουλές για βελτιστοποίηση της ενεργειακής τους συμπεριφοράς. Με τις υπηρεσίες ΔΕΗ myEnergy SolarSmart και ΔΕΗ mySolarSmartPro, η ΔΕΗ στέκεται έμπρακτα στο πλευρό των πελατών της, προσφέροντας λύσεις που εξασφαλίζουν άμεση εξοικονόμηση και ενεργειακή σιγουριά. Απλοποιώντας πλήρως τις διαδικασίες, δίνει σε κάθε σπίτι και επιχείρηση τη δυνατότητα να αξιοποιήσει την ηλιακή ενέργεια εύκολα, γρήγορα και με την εγγύηση της ΔΕΗ.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΔΕΗ παρου σ ιάζει τα ΔΕΗ myEnergy SolarSmart για το σπίτι και ΔΕΗ myEnergy SolarSmartPro για την επιχείρηση, δύο ολοκληρωμένες ενεργειακές λύσεις φωτοβολταϊκών συστημάτων. Ανταποκρινόμενη στις ανάγκες των πελατών της για άμεση εξοικονόμηση, η ΔΕΗ εισάγει στην ελληνική αγορά μια νέα φιλοσοφία λύσεων γύρω από τα φωτοβολταϊκά. Μέσα από τις λύσεις αυτές, νοικοκυριά και επιχειρήσεις με ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας άνω των 8.500 kWh, μπορούν πλέον να απολαμβάνουν τα οφέλη της ηλιακής ενέργειας χωρίς κόστος εξοπλισμού, με χαμηλή χρέωση ενεργοποίησης. Οι πελάτες δεν χρειάζεται να επενδύσουν δικά τους κεφάλαια, καθώς το κόστος καλύπτεται από την ενέργεια που παράγει το σύστημα στη στέγη τους, με μια σταθερή, προσωποποιημένη τιμή (€/kWh) κλειδωμένη για 10 χρόνια.

BUSINESS REVIEW 2026

ΕΡΕΥΝΑ EY ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΕ ΔΙΚΛΙΔΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Οι επιχειρήσεις επενδύουν, αλλά κρατούν άμυνες Το EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026 καταγράφει ψηφιακή επιτάχυνση, προσλήψεις και σχέδια ανάπτυξης, αλλά και εξάρτηση από την αυτοχρηματοδότηση, υποχώρηση των βαριών επενδύσεων και αυξημένη πίεση από το κόστος, τη γραφειοκρατία και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

ελληνική επιχείρηση του 2026 δεν έχει σταματήσει να επενδύει. Επενδύει, όμως, διαφορετικά. Προτιμά το λογισμικό από το νέο κτίριο, την αυτοματοποίηση από τον βαρύ εξοπλισμό και την επανεπένδυση των κερδών από τον τραπεζικό δανεισμό. Προσλαμβάνει, αλλά με πιο αργό ρυθμό. Αυξάνει τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς οι επενδύσεις και οι κανόνες αξιοποίησής της να ακολουθούν πάντοτε με την ίδια ταχύτητα. Θέλει να αναπτυχθεί, αλλά πρώτα να περιορίσει την έκθεσή της. Αυτή είναι η βασική αντίφαση που καταγράφει το EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026. Η δεύτερη έκδοση της έρευνας βασίζεται στις απαντήσεις 167 επιχειρηματιών και εντάσσεται σε ευρύτερη μέτρηση 1.009 επιχειρηματιών σε 14 χώρες της περιοχής Europe Central. Οι απαντήσεις συγκεντρώθηκαν από τις 2 Φεβρουαρίου έως τις 9 Μαρτίου 2026, με την πλειονότητα να έχει δοθεί πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου. Πρόκειται, επομένως, για φωτογραφία των προσδοκιών και των σχεδίων που είχαν διαμορφωθεί πριν αποτυπωθούν πλήρως οι νέες πιέσεις στο κόστος και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το 83% αναφέρει αυξημένη χρήση Τ.Ν., αλλά τρεις στους πέντε έχουν επενδύσει έως 25.000 ευρώ ή δεν έχουν πραγματοποιήσει καμία σχετική επένδυση

Αισιοδοξία υπό όρους Οι επιχειρηματίες του δείγματος παραμένουν πιο αισιόδοξοι από τον μέσο όρο των χωρών της έρευνας, αλλά πιο συγκρατημένοι από πέρυσι. Το 35% θεωρεί ευνοϊκές τις σημερινές συνθήκες για το επιχειρείν, έναντι 41% το 2025, ενώ το 38% τις αξιολογεί ως δυσμενείς. Η επιφυλακτικότητα δεν ακυρώνει την αναπτυξιακή πρόθεση. Οι συμμετέχοντες αναμένουν αύξηση των εσόδων τους και εμφανίζονται περισσότερο έτοιμοι να επενδύσουν σε σχέση με τους ομολόγους τους στις υπόλοιπες χώρες του δείγματος.

Το ισχυρότερο μήνυμα προς την Πολιτεία παραμένει γνώριμο. Για το 78%, βασικό εμπόδιο είναι η γραφειοκρατία και η πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος. Ακολουθούν η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, με 47%, οι ανεπαρκείς υποδομές, με 31%, και η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδυτικά κεφάλαια, με 30%. Παράλληλα, οι περισσότεροι δεν διαπιστώνουν σαφή επίδραση, θετική ή αρνητική, από τις κανονιστικές αλλαγές των τελευταίων δύο ετών. Η ψηφιοποίηση του Δημοσίου έχει προχωρήσει, αλλά δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε αντίστοιχη απλοποίηση της επιχειρηματικής καθημερινότητας.

Πρώτα η οργάνωση Η καινοτομία βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες, αλλά η μορφή της έχει σημασία. Το 59% στρέφεται στην οργανωσιακή καινοτομία, το 53% σε νέα ή βελτιωμένα προϊόντα και υπηρεσίες και το 38% στην καινοτομία των παραγωγικών, διανεμητικών ή χρηματοοικονομικών διαδικασιών. Οι επιχειρήσεις επιλέγουν, δηλαδή, να αλλάξουν πρώτα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν: να βελτιώσουν τον εσωτερικό συντονισμό, την ταχύτητα των αποφάσεων και την προσαρμοστικότητά τους. Η ίδια τάση διακρίνεται στην τεχνολογία. Το 83% αναφέρει αύξηση της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης τον τελευταίο χρόνο, από 65% το 2025, ενώ το 71% αύξησε τη χρήση ανάλυσης δεδομένων. Τρεις στους τέσσερις εκτιμούν ότι η ΤΝ θα ενισχύσει σημαντικά τις επιχειρησιακές λειτουργίες και την παραγωγικότητα την επόμενη τριετία. Στις επιχειρήσεις με κύκλο εργασιών άνω των 10 εκατ. ευρώ, το ποσοστό φθάνει το 85%. Ηδη, το 69% διαπιστώνει βελτίωση της αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας από την υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών, ενώ το 55% καταγράφει ενίσχυση της καινοτομίας.

BUSINESS REVIEW 2026

επενδύσεις του με ίδια κεφάλαια και επανεπένδυση κερδών και μόλις το 20% με τραπεζικό δανεισμό. Η αυτοχρηματοδότηση προσφέρει έλεγχο και μειώνει την έκθεση στο κόστος του χρήματος. Μπορεί, όμως, να επιβραδύνει την κλιμάκωση και να διευρύνει την απόσταση ανάμεσα στις επιχειρήσεις που διαθέτουν επαρκή κερδοφορία και σε εκείνες που προσπαθούν να μετασχηματιστούν με περιορισμένους πόρους. Η έρευνα δεν καταγράφει γενικευμένη δυσκολία εντοπισμού επενδυτικών ευκαιριών: μόνο το 14% αναφέρει σχετικό πρόβλημα. Καταγράφει, όμως, ισχυρή αβεβαιότητα γύρω από την απόφαση ανάληψης κινδύνου. Για το 50%, ο οικονομικός κίνδυνος και η αβεβαιότητα της αγοράς θα μπορούσαν να ανακόψουν τα επενδυτικά σχέδια του επόμενου δωδεκαμήνου. Για το 44%, αντίστοιχο βάρος έχει η γεωπολιτική αστάθεια.

Δεξιότητες υπό μισθολογική πίεση Στην αγορά εργασίας, η πρόθεση προσλήψεων παραμένει ισχυρή, αλλά υποχωρεί. Το 53% σχεδιάζει περισσότερες θέσεις πλήρους απασχόλησης, από 67% πέρυσι, ενώ το 32% θα διατηρήσει σταθερό το προσωπικό του. Παράλληλα, το 20% προσανατολίζεται σε περισσότερους εξωτερικούς συνεργάτες, έναντι 14% το 2025. Η εύρεση υποψηφίων με τις κατάλληλες δεξιότητες δυσκολεύει το 69% και με την απαιτούμενη εμπειρία το 51%. Το νέο στοιχείο είναι η ένταση του προβλήματος των αμοιβών. Η διαχείριση του εργατικού κόστους μαζί με την προσφορά ανταγωνιστικών αποδοχών και παροχών αποτελεί πλέον την κορυφαία πρόκληση για το 52%. Για το 89%, το εργατικό κόστος ασκεί μεγάλη ή μέτρια επίδραση στην αύξηση των δαπανών, ενώ πρώτες ύλες, προμήθειες, ενέργεια και κοινή ωφέλεια ακολουθούν με 63%. Η απάντηση των επιχειρήσεων δεν περιορίζεται στη συγκράτηση του κόστους. Το 69% δηλώνει αυξημένη ψηφιακή ωριμότητα, το 62% περισσότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση και ανάπτυξη των εργαζομένων, το 60% βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας και το 59% άνοδο του επιπέδου καινοτομίας. Η πίεση από τις αμοιβές και την έλλειψη δεξιοτήτων ωθεί τις διοικήσεις να αναζητήσουν παραγωγικότητα μέσα από την οργάνωση και την τεχνολογία.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η επιτάχυνση συνοδεύεται από επιφυλάξεις. Το 61% ανησυχεί για την προστασία των δεδομένων και το 50% για την απουσία σαφών κανόνων ή προτύπων χρήσης. Παράλληλα, το ύψος των επενδύσεων παραμένει περιορισμένο. Το 39% έχει επενδύσει έως 25.000 ευρώ σε ΤΝ και άλλες ψηφιακές τεχνολογίες την τελευταία τριετία, ενώ το 20% δεν έχει πραγματοποιήσει καμία σχετική επένδυση. Η χρήση συγκεντρώνεται κυρίως στην ανάλυση δεδομένων, στην εκπαίδευση, στο μάρκετινγκ και σε διοικητικές εργασίες. Παραμένει χαμηλότερη στη χρηματοοικονομική διαχείριση, στη διαχείριση κινδύνων και στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η ΤΝ έχει μπει στην καθημερινότητα της επιχείρησης, όχι ακόμη στον πυρήνα των πιο κρίσιμων λειτουργιών της.

Το 66% στηρίζει τις επενδύσεις του σε ίδια κεφάλαια: περισσότερος έλεγχος, αλλά μικρότερα περιθώρια γρήγορης κλιμάκωσης

Ανάπτυξη με ίδια μέσα Η επενδυτική διάθεση μετατοπίζεται προς τον ψηφιακό πυρήνα. Το 63% σχεδιάζει αναβαθμίσεις πληροφοριακών συστημάτων και λογισμικού και το 51% επενδύσεις σε αυτοματοποίηση. Αντίθετα, η πρόθεση αγοράς ή αναβάθμισης εξοπλισμού υποχωρεί στο 48%, από 62% το 2025, ενώ οι νέες εγκαταστάσεις περιορίζονται στο 38%, από 45%. Η επιλογή μπορεί να βελτιώσει την αποδοτικότητα, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να δημιουργήσει νέες παραγωγικές δυνατότητες. Πολύ περισσότερο όταν το 66% χρηματοδοτεί τις

Διαδοχή χωρίς σχέδιο Στις οικογενειακές επιχειρήσεις, που αποτελούν το 59% του ελληνικού δείγματος, η ανθεκτικότητα συναντά το ζήτημα της συνέχειας. Το 69% των επιχειρηματιών δεν εξετάζει πώληση μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες. Το 40% προκρίνει τη μεταβίβαση εντός της οικογένειας, ενώ το 42% θα εξέταζε πώληση σε άλλη εταιρεία. Η επιλογή επενδυτή ή fund περιορίζεται στο 32%. Παρά τη σημασία του θέματος, μόνο το 31% των οικογενειακών επιχειρήσεων διαθέτει επίσημο σχέδιο διαδοχής. Το 33% δεν έχει ασχοληθεί ακόμη και το 16% περιορίζεται σε ανεπίσημες οικογενειακές συζητήσεις. Η προσήλωση στη μακροχρόνια κατοχή είναι ισχυρή, αλλά χωρίς σαφείς κανόνες η συνέχεια μπορεί να μετατραπεί από πλεονέκτημα σε οργανωτικό κίνδυνο. Η έρευνα καταγράφει, τελικά, μια επιχειρηματικότητα που δεν βρίσκεται σε ακινησία, αλλά ούτε και σε φάση επιθετικής επέκτασης. Ψηφιοποιείται, οργανώνεται, εκπαιδεύει και προσλαμβάνει, ενώ ταυτόχρονα προστατεύει τη ρευστότητά της και περιορίζει την έκθεσή της. Το κρίσιμο όριο δεν είναι πλέον η επιβίωση. Είναι η δυνατότητα να μετατραπεί η προσαρμογή σε παραγωγικότητα, η αυτοχρηματοδότηση σε κλίμακα και η ανθεκτικότητα σε διατηρήσιμο πλεονέκτημα ■

BUSINESS REVIEW 2026

ΚΕΦΑΛΑΙΑ, ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΝΕΑ ΙΣΧΥΣ

Πού και πώς μετακινήθηκε το επιχειρηματικό βάρος Εξαγορές, αυξήσεις κεφαλαίου και διεθνείς επενδύσεις αλλάζουν τις ισορροπίες στην ελληνική οικονομία. Προς μεγαλύτερους, ισχυρότερα κεφαλαιοποιημένους και περισσότερο εξωστρεφείς ομίλους, ενώ μικρότερες επιχειρήσεις και παραδοσιακοί κλάδοι κινδυνεύουν να μείνουν εκτός του νέου κύκλου ανάπτυξης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Η αγορά εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο συγκέντρωσης, με ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις να επιδιώκουν μεγαλύτερη κλίμακα μέσω εξαγορών, συνεργασιών και ισχυρότερων κεφαλαιακών δομών

ο 2025 και το πρώτο εξάμηνο του 2026 σηματοδοτούν μια από τις πιο έντονες περιόδους αναδιάταξης της ελληνικής επιχειρηματικής σκηνής μετά την οικονομική κρίση. Οι εξαγορές και συγχωνεύσεις, οι μεγάλες αυξήσεις κεφαλαίου, η επιστροφή της ελληνικής κεφαλαιαγοράς ως εργαλείου χρηματοδότησης και η αυξημένη συμμετοχή διεθνών επενδυτών δημιουργούν έναν νέο επιχειρηματικό χάρτη, στον οποίο το μέγεθος, η πρόσβαση σε κεφάλαια και η δυνατότητα διεθνούς ανάπτυξης αποτελούν πλέον τους βασικούς παράγοντες ανταγωνιστικότητας. Ουσιαστικά, η αγορά εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο συγκέντρωσης, με ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις να επιδιώκουν μεγαλύτερη κλίμακα μέσω εξαγορών, συνεργασιών και ισχυρότερων κεφαλαιακών δομών. Παράλληλα, διαμορφώνεται μια νέα γενιά ελληνικών επιχειρηματικών ομίλων με σαφή περιφερειακό και διεθνή προσανατολισμό, καθώς η ανάπτυξη δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στην εγχώρια αγορά, που ούτως ή άλλως έχει αδυναμίες και περιορισμένο μέγεθος, ειδικά σε τομείς εκτός ναυτιλίας και τουρισμού.

ανταγωνιστική. Το μεγαλύτερο μέρος των επενδυτικών κεφαλαίων κατευθύνθηκε στην ενέργεια, στις ανανεώσιμες πηγές, στις ενεργειακές υποδομές και στα ηλεκτρικά δίκτυα. Η ενεργειακή μετάβαση, πάντως, συνεχίζει να αποτελεί τον σημαντικότερο επενδυτικό καταλύτη της ελληνικής οικονομίας, προσελκύοντας τόσο εγχώριους όσο και διεθνείς επενδυτές. Παράλληλα, σημαντική κινητικότητα παρατηρείται στις τηλεπικοινωνίες, στην τεχνολογία και στις ψηφιακές υποδομές, με τα data centers, τις υ πηρεσίες λογισμικού και τον ψηφιακό μετασχηματισμό να συγκεντρώνουν ολοένα μεγαλύτερο επενδυτικό ενδιαφέρον. Ιδιαίτερα ισχυρή παρέμεινε και η δραστηριότητα στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό κλάδο. Η ολοκλήρωση της αποεπένδυσης του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, η βελτίωση των ισολογισμών των τραπεζών και η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας ενίσχυσαν σημαντικά την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών. Ταυτόχρονα, η αγορά ακινήτων και ο τουρισμός εξακολουθούν να προσελκύουν στρατηγικά κεφάλαια, ιδιαίτερα σε έργα υψηλών προδιαγραφών και σύνθετες τουριστικές αναπτύξεις.

Εξαγορές και συγχωνεύσεις

Συγκέντρωση στο προσκήνιο

Η εικόνα αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στη δραστηριότητα εξαγορών και συγχωνεύσεων. Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο, καθώς, με βάση τη σχετική έρευνα της PwC, καταγράφηκαν 181 συναλλαγές συνολικής αξίας 23,8 δισ. ευρώ, επίδοση που συνιστά ιστορικό υψηλό για την ελληνική αγορά. Οι συναλλαγές αυτές δεν αντανακλούν μόνο την αυξημένη διαθεσιμότητα κεφαλαίων, αλλά και τη στρατηγική επιλογή των επιχειρήσεων να αποκτήσουν μεγαλύτερο μέγεθος και ισχυρότερη θέση σε μια οικονομία που γίνεται περισσότερο

Πέρα όμως από τους κλάδους, μεταβάλλεται και η δομή της ίδιας της αγοράς. Η συγκέντρωση ενισχύεται σε αρκετούς τομείς της οικονομίας, καθώς μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί όμιλοι απορροφούν μικρότερες επιχειρήσεις, διευρύνουν τα χαρτοφυλάκιά τους και επιδιώκουν οικονομίες κλίμακας. Η τάση αυτή είναι εμφανής στις κατασκευές, στην ενέργεια, στις υποδομές, στις τηλεπικοινωνίες, στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες τεχνολογίας. Οι επιχειρήσεις αναζητούν πλέον μεγαλύτερα μεγέθη όχι

μπληρώνοντας τον τραπεζικό δανεισμό και επιτρέποντας τη χρηματοδότηση μεγάλων επενδυτικών σχεδίων. Ταυτόχρονα, η καθιέρωση της διαδικασίας accelerated book building στις μεγάλες συναλλαγές φέρνει την ελληνική αγορά πιο κοντά στις πρακτικές των ώριμων ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων, διευκολύνοντας τη συμμετοχή διεθνών θεσμικών επενδυτών και επιταχύνοντας την άντληση κεφαλαίων.

Τα εταιρικά ομόλογα Αντίστοιχα δυναμική εμφανίζεται και η αγορά εταιρικών ομολόγων. Οι ελληνικές επιχειρήσεις αξιοποιούν ολοένα περισσότερο τις διεθνείς και εγχώριες κεφαλαιαγορές ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης, ενώ και οι συστημικές τράπεζες συνεχίζουν με επιτυχία τις εκδόσεις ομολόγων, επωφελούμενες από την επενδυτική βαθμίδα και τη σημαντική αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης. Η έντονη κινητικότητα συνοδεύεται και από σημαντική εισροή ξένων κεφαλαίων. Διεθνή επενδυτικά funds, θεσμικοί επενδυτές και μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων συμμετέχουν τόσο στις αυξήσεις κεφαλαίου όσο και σε μεγάλες εξαγορές και placements, επιβεβαιώνοντας ότι η ελληνική αγορά έχει επανέλθει στον επενδυτικό χάρτη. Η συμμετοχή αυτή ενισχύεται από τη βελτίωση των μακροοικονομικών προοπτικών, την επενδυτική βαθμίδα της χώρας και τις προσδοκίες για υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια.

μόνο για να αυξήσουν τα μερίδιά τους στην ελληνική αγορά, αλλά και για να αποκτήσουν την απαιτούμενη ισχύ ώστε να ανταγωνιστούν σε περιφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η νέα αυτή πραγματικότητα αναδεικνύει και μια ομάδα ελληνικών επιχειρήσεων που εξελίσσονται σε «εθνικούς πρωταθλητές». Ομιλοι όπως η ΔΕΗ, η AKTOR, η Metlen, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, η Motor Oil, η Helleniq Energy, η ElvalHalcor, αλλά και ισχυροί τραπεζικοί όμιλοι ενισχύουν συνεχώς την παρουσία τους τόσο μέσω επενδύσεων όσο και μέσω επέκτασης εκτός ελληνικών συνόρων. Η ανάπτυξη στις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, οι συμμετοχές σε διεθνή ενεργειακά έργα, οι επενδύσεις σε υποδομές και η διεύρυνση της παραγωγικής βάσης αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία της στρατηγικής τους.

Μεγάλες ΑΜΚ Καθοριστικός παράγοντας αυτής της μετάβασης αποτελεί η αυξημένη πρόσβαση σε κεφάλαια. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφεται μία από τις ισχυρότερες περιόδους άντλησης κεφαλαίων στην ιστορία της ελληνικής αγοράς. Ο λόγος για τη ΔΕΗ, που πραγματοποίησε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 4,25 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του νέου επενδυτικού της προγράμματος. Επίσης, ο ΑΔΜΗΕ προχώρησε σε αύξηση ύψους 530 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η AKTOR υλοποιεί αύξηση 650 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο επενδυτικού σχεδίου 3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η ElvalHalcor προχωρεί σε σημαντική κεφαλαιακή ενίσχυση για τη χρηματοδότηση του πολυετούς επενδυτικού της προγράμματος. Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν μια ουσιαστική αλλαγή στο μοντέλο χρηματοδότησης των ελληνικών επιχειρήσεων. Η κεφαλαιαγορά αποκτά πλέον πολύ πιο ενεργό ρόλο, συ-

Ωστόσο, η επενδυτική κινητικότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλους τους κλάδους. Παραδοσιακοί τομείς της οικονομίας, όπως το λιανεμπόριο, η μεταποίηση χαμηλής τεχνολογίας και αρκετές μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να προσελκύουν περιορισμένα επενδυτικά κεφάλαια. Η μικρή κλίμακα, η περιορισμένη εξωστρέφεια και η δυσκολία πρόσβασης στις κεφαλαιαγορές εξακολουθούν να αποτελούν βασικά εμπόδια για σημαντικό τμήμα της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Το δεύτερο εξάμηνο του 2026, πάντως, με την αίρεση των εσωτερικών πολιτικών και των γεωπολιτικών εξελίξεων, αναμένεται να συνεχίσει την ίδια δυναμική. Στην αγορά με βάση τα προσώρας «σημάδια» προετοιμάζονται νέες εξαγορές και συγχωνεύσεις, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη μεγάλα επενδυτικά προγράμματα στους τομείς της ενέργειας, των υποδομών, της βιομηχανίας και της τεχνολογίας. Παράλληλα, οι ελληνικοί όμιλοι αναμένεται να επιταχύνουν τις επενδύσεις τους στο εξωτερικό, επιδιώκοντας μεγαλύτερη γεωγραφική διαφοροποίηση και νέες πηγές ανάπτυξης. Το βασικό χαρακτηριστικό της νέας περιόδου είναι ότι η ανάπτυξη αναζητείται πλέον λιγότερο στην εσωτερική κατανάλωση και περισσότερο στις επενδύσεις, στις κεφαλαιαγορές, στις εξαγωγές και στην περιφερειακή επέκταση. Ο νέος επιχειρηματικός χάρτης διαμορφώνεται γύρω από μεγαλύτερα, περισσότερο κεφαλαιοποιημένα και διεθνώς ανταγωνιστικά εταιρικά σχήματα, τα οποία φιλοδοξούν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο όχι μόνο στην ελληνική οικονομία αλλά και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η μετάβαση αυτή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ωστόσο οι εξελίξεις των τελευταίων δύο ετών δείχνουν ότι η ελληνική επιχειρηματικότητα εισέρχεται σε μια νέα φάση ωρίμανσης, όπου το μέγεθος, η πρόσβαση σε διεθνή κεφάλαια και η εξωστρέφεια αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία των επιχειρηματικών πρωταγωνιστών της επόμενης δεκαετίας ■

Οι ελληνικές επιχειρήσεις αξιοποιούν ολοένα περισσότερο τις διεθνείς και εγχώριες κεφαλαιαγορές ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι αδύναμοι κρίκοι

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Η Τ.Ν. ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΚ ΤΩΝ ΕΣΩ Από το εργοστάσιο και την τράπεζα έως το ράφι, την εργασία και το διοικητικό συμβούλιο, οι αλγόριθμοι περνούν στον πυρήνα των αποφάσεων

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Η ΝΕΑ ΚΛΙΜΑΚΑ

ΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΜΕΓΑΛΏΝΟΥΝ ΧΩΡΊΣ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ Γιατί η αξία μετακινείται στις επιχειρήσεις που αλλάζουν μοντέλο, όχι απλώς εργαλεία, και πώς η Τ.Ν. αναδιατάσσει κόστος, κλίμακα και διοίκηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

Η Τ.Ν. δεν επιβραβεύει απλώς την ταχύτητα. Επιβραβεύει τις επιχειρήσεις που ξανασχεδιάζουν το κόστος, την κλίμακα και την απόφαση

τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει μόνο το πόσο γρήγορα δουλεύει μια εταιρεία. Αλλάζει το πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το «σώμα» της για να παράγει την ίδια ή μεγαλύτερη αξία. Εκεί βρίσκεται η νέα επιχειρηματική πρόκληση: όχι στην υιοθέτηση ενός ακόμα εργαλείου, αλλά στην ικανότητα μιας εταιρείας να μεγαλώνει χωρίς να προσθέτει διαρκώς βάρος. Για δεκαετίες, η ανάπτυξη είχε σχεδόν φυσική μορφή. Περισσότεροι πελάτες σήμαιναν περισσότερους ανθρώπους. Περισσότερες αγορές σήμαιναν περισσότερα τμήματα. Περισσότερη δραστηριότητα σήμαινε περισσότερες εγκρίσεις, περισσότερες συσκέψεις, περισσότερα επίπεδα διοίκησης. Η κλίμακα είχε κόστος και η πολυπλοκότητα θεωρούνταν το τίμημα της επιτυχίας. Η Τ.Ν. αρχίζει να σπάει αυτή τη σχέση. Οχι επειδή καταργεί την ανάγκη για ανθρώπους, αλλά επειδή αλλάζει το πού χρειάζονται. Μικρότερες ομάδες μπορούν να χειρίζονται περισσότερα δεδομένα, περισσότερους πελάτες, περισσότερες λειτουργίες και περισσότερες αποφάσεις. Η ερώτηση, επομένως, δεν είναι αν μια επιχείρηση «έχει AI». Είναι αν έχει το μοντέλο για να το αξιοποιήσει. Και εδώ αρχίζει η πραγματική διαφορά. Η Τ.Ν. δεν επιβραβεύει απλώς τις επιχειρήσεις που αγοράζουν τεχνολογία. Επιβραβεύει εκείνες που ξαναβλέπουν το κόστος, την οργάνωση, τα έσοδα και την ευθύνη. Τρεις τύποι επιχειρηματικού μοντέλου γίνονται ήδη πιο καθαροί: η προϊοντοποιημένη υπηρεσία, η επιχείρηση-ενορχηστρωτής και η διοίκηση με συστήματα.

Το μοντέλο της προϊοντοποιημένης υπηρεσίας Το πρώτο μοντέλο αφορά τις υπηρεσίες. Παραδοσιακά, μια συμβουλευτική εταιρεία, ένα λογιστικό γραφείο, μια νομική υπηρεσία, μια εταιρεία επικοινωνίας ή μια τεχνική ομάδα μεγάλωναν προσθέτοντας ανθρώπινες ώρες. Περισσότεροι πελάτες σήμαιναν περισσότερα στελέχη. Περισσότερα έργα σήμαιναν περισσότερη διαχείριση. Το έσοδο ήταν δεμένο με τον χρόνο. Με την Τ.Ν., ένα μέρος αυτής της εργασίας μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά προϊόντος. Μια πρώτη ανάλυση αγοράς, ένας κανονιστικός έλεγχος, μια αναφορά βιωσιμότητας, μια σύγκριση ανταγωνισμού, ένα πλάνο περιεχομένου, μια αξιολόγηση κινδύνου ή μια πρόβλεψη ζήτησης μπορούν να οργανωθούν ως επαναλαμβανόμενες έξυπνες ροές εργασίας. Η εταιρεία δεν πουλά μόνο χρόνο. Πουλά μέθοδο, σύστημα, γνώση και αποτέλεσμα. Η αλλαγή δεν είναι μόνο λειτουργική. Είναι οικονομική. Η πρώτη φορά που σχεδιάζεται μια διαδικασία έχει κόστος. Οταν όμως στηθεί σωστά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ξανά, να βελτιώνεται με νέα δεδομένα και να υποστηρίζει περισσότερους πελάτες χωρίς ανάλογη αύξηση δαπάνης. Ετσι αλλάζει και το μοντέλο εσόδων: από την καθαρή χρέωση χρόνου σε πακέτα, συνδρομές, επαναλαμβανόμενες υπηρεσίες και πιο προβλέψιμη αξία. Ο ειδικός δεν χάνει αξία. Αλλάζει θέση. Δεν είναι εκείνος που κάνει κάθε βήμα χειροκίνητα. Είναι εκείνος που σχεδιάζει το πλαίσιο, ελέγχει την ποιότητα, ερμηνεύει τις εξαιρέσεις και αναλαμβάνει την τελική κρίση. Η αξία περνά από την εκτέλεση στην επίβλεψη και από τον όγκο στην ακρίβεια.

Θες περισσότερο καλοκαίρι; Πειραιάς - Κίμωλος σε μόλις 3 ώρες & 25 λεπτά!

seajets.com

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Το μοντέλο της επιχείρησης-ενορχηστρωτή Το δεύτερο μοντέλο είναι η επιχείρηση-ενορχηστρωτής. Δεν μεγαλώνει μόνο επειδή προσθέτει εγκαταστάσεις, προσωπικό ή νέες μονάδες. Μεγαλώνει επειδή συνδέει καλύτερα όσα ήδη διαθέτει: δεδομένα, συνεργάτες, προμηθευτές, κανάλια πωλήσεων, τεχνολογικές εφαρμογές και πελάτες. Στην κλασική επιχείρηση, τα τμήματα συχνά λειτουργούν σαν νησιά. Οι πωλήσεις βλέπουν τον πελάτη. Η οικονομική διεύθυνση βλέπει το κόστος. Η παραγωγή βλέπει τη δυναμικότητα. Το marketing βλέπει τη ζήτηση. Η εξυπηρέτηση βλέπει το παράπονο. Η διοίκηση συνθέτει την εικόνα εκ των υστέρων, μέσα από αναφορές και συσκέψεις. Η Τ.Ν. αποκτά αξία όταν συνδέει αυτά τα σημεία πριν το πρόβλημα γίνει ακριβό. Στο λιανεμπόριο, ενώνει ζήτηση, αποθέματα, τιμές και προσφορές. Στη βιομηχανία, παραγωγή, συντήρηση, ενέργεια και κόστος. Στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, συναλλαγές, ρίσκο, συμμόρφωση και συμπεριφορά πελάτη. Στην εφοδιαστική αλυσίδα, προμηθευτές, μεταφορές, αποθέματα, καθυστερήσεις και γεωπολιτικό ή κλιματικό ρίσκο. Αυτό είναι το σημείο όπου η τεχνολογία συναντά τον ισολογισμό. Μια εταιρεία που βλέπει νωρίτερα πού χάνει περιθώριο, πού δεσμεύει κεφάλαιο χωρίς απόδοση, πού αργεί η εκτέλεση ή πού αλλάζει η συμπεριφορά του πελάτη, μπορεί να διορθώσει πριν το κόστος περάσει πλήρως στα αποτελέσματα.

Το μοντέλο της διοίκησης με συστήματα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το τρίτο μοντέλο είναι το πιο απαιτητικό, γιατί αφορά την εξουσία μέσα στην επιχείρηση. Η επιχείρηση που μεγαλώνει χωρίς να μεγαλώνει δεν χρειάζεται λιγότερη διοίκηση. Χρειάζεται διαφορετική διοίκηση. Το μάνατζμεντ δεν περιορίζεται πλέον στην κατανομή εργασιών, στον έλεγχο χρονοδιαγραμμάτων και στην έγκριση αναφορών. Μετακινείται στον σχεδιασμό του συστήματος μέσα στο οποίο άνθρωποι, δεδομένα και εργαλεία Τ.Ν. συνεργάζονται. Ο manager δεν είναι μόνο προϊστάμενος ομάδας. Γίνεται αρχιτέκτονας αποφάσεων. Πρέπει να ξέρει ποιες αποφάσεις μπορούν να αυτοματοποιηθούν, ποιες χρειάζονται ανθρώπινη έγκριση και ποιες πρέπει να ανεβαίνουν γρήγορα στην ανώτερη διοίκηση. Η σαφήνεια

δεν βρίσκεται μόνο στο οργανόγραμμα, αλλά στα όρια ευθύνης: ποιος αποφασίζει, με ποια δεδομένα, μέχρι ποιο επίπεδο ρίσκου και με ποιον μηχανισμό ελέγχου. Αυτό αλλάζει και τη μεσαία διοίκηση. Οσοι απλώς μεταφέρουν πληροφορίες από κάτω προς τα πάνω και εντολές από πάνω προς τα κάτω θα πιεστούν. Οσοι μπορούν να μετατρέπουν δεδομένα σε απόφαση, να συντονίζουν μικτές ομάδες, να ελέγχουν την ποιότητα των αποτελεσμάτων της Τ.Ν. και να διαχειρίζονται εξαιρέσεις θα γίνουν πιο πολύτιμοι. Η διοίκηση γίνεται λιγότερο ιεραρχική, αλλά όχι χαλαρότερη. Χρειάζεται λιγότερες εγκρίσεις ρουτίνας και περισσότερη λογοδοσία. Λιγότερη μικροδιαχείριση και καλύτερα συστήματα μέτρησης: χρόνος απόφασης, κόστος εξυπηρέτησης, ποιότητα πρόβλεψης, ταχύτητα διόρθωσης, επίδραση στο περιθώριο.

Η ελληνική δοκιμασία της κλίμακας Για την ελληνική αγορά, αυτή η αλλαγή δεν είναι θεωρητική. Πολλές επιχειρήσεις είναι αρκετά μεγάλες ώστε να έχουν πολυπλοκότητα, αλλά όχι πάντα αρκετά οργανωμένες ώστε να την ελέγχουν. Οικογενειακές και μεσαίες επιχειρήσεις έχουν συχνά βαθιά εμπειρία αγοράς, αλλά αυτή η γνώση μένει άτυπη, προσωποπαγής, δύσκολα μεταβιβάσιμη. Αλλες έχουν ERP, CRM και συστήματα, χωρίς πραγματική ενοποίηση δεδομένων. Θέλουν εξωστρέφεια, αλλά κουβαλούν εσωτερική γραφειοκρατία. Εκεί η Τ.Ν. μπορεί να γίνει ευκαιρία ή καθρέφτης. Ευκαιρία, αν βοηθήσει την επιχείρηση να απλοποιήσει λειτουργίες, να μειώσει κόστος, να στηρίξει εξωστρέφεια και να βελτιώσει τη διοικητική ποιότητα. Καθρέφτης, αν αποκαλύψει ότι κάτω από την τεχνολογική επένδυση υπάρχουν ακόμη σπασμένα δεδομένα, αργές αποφάσεις και διαδικασίες που κανείς δεν έχει ξανασχεδιάσει. Οι εταιρείες που θα μεγαλώσουν χωρίς να μεγαλώνουν δεν θα είναι εκείνες που απλώς θα αγοράσουν τα καλύτερα εργαλεία. Θα είναι εκείνες που θα αλλάξουν τη σχέση ανάμεσα στην εργασία, την τεχνολογία και την απόφαση. Θα κρατήσουν τον άνθρωπο εκεί όπου χρειάζεται κρίση, ευθύνη και σχέση. Και θα αφήσουν τα συστήματα να σηκώσουν εκείνο που μέχρι σήμερα έκανε την ανάπτυξη πιο αργή, πιο ακριβή και πιο σύνθετη ■

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΠΙΟ ΚΑΘΑΡΟ ΜΟΝΤΕΛΟ Το 2030, η ανταγωνιστική επιχείρηση δεν θα είναι απαραίτητα η μεγαλύτερη σε προσωπικό ή εγκαταστάσεις. Θα είναι εκείνη που θα λειτουργεί με καθαρότερο μοντέλο. Θα έχει λιγότερα επίπεδα διοίκησης, αλλά σαφέστερα όρια ευθύνης. Περισσότερες μικτές ομάδες γύρω από προϊόντα, πελάτες, αγορές και ρίσκα. Περισσότερες αποφάσεις με δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Ανθρώπινη έγκριση στα κρίσιμα σημεία. Συστήματα Τ.Ν. στην εξυπηρέτηση, στη συμμόρφωση, στις αναφορές, στην πρόβλεψη ζήτησης και στον έλεγχο κόστους. Τα νέα KPIs δεν θα μετρούν μόνο ώρες και όγκο εργασίας. Θα μετρούν χρόνο απόφασης, κόστος εξυπηρέτησης, ποιότητα πρόβλεψης, ταχύτητα προσαρμογής, περιθώριο και ικανότητα εκτέλεσης. Η νέα κλίμακα δεν θα σημαίνει περισσότερο βάρος. Θα σημαίνει καλύτερη οργάνωση.

ΟΜΙΛΟΣ AKTOR

ΑΝΑΠΤΎΞΙΑΚΗ ΔΎΝΑΜΙΚΗ ΜΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ

ADVERTORIAL

ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΣΎΜΦΏΝΙΕΣ ΣΤΟ LNG Αξιοποιώντας τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στον ενεργειακό τομέα ο Ομιλος AKTOR μετέτρεψε τις προκλήσεις σε ευκαιρία και το 2025 εισήλθε στον τομέα του Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG), όπου τοποθετείται ως παράγοντας ενεργειακής ασφάλειας και σταθερότητας για την Ευρώπη. Υλοποιώντας ένα φιλόδοξο σχέδιο ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή, έχει ήδη εξασφαλίσει μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες 20 ετών για την προμήθεια και αγοραπωλησία 1,5 bcm LNG σε Αλβανία και Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ στοχεύει σε συμφωνίες 5 bcm το επόμενο διάστημα. Αυτές οι συμφωνίες καθιστούν σταδιακά πραγματικότητα τον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο της Ευρώπης, ο οποίος, πέρα από την ασφάλεια ενεργειακής τροφοδοσίας προς τα κράτη της ευρύτερης περιοχής, έρχεται να

προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης στην ελληνική οικονομία, αλλά και έναν διευρυμένο γεωπολιτικό ρόλο για την Ελλάδα.

ΣΎΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ Από το 2025 έως και σήμερα ο Ομιλος AKTOR έχει προχωρήσει σε σειρά εξαγορών που ενισχύουν το χαρτοφυλάκιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και των Συστημάτων Αποθήκευσης. Θα διαθέτει μέχρι το τέλος του 2026 εν λειτουργία έργα φωτοβολταϊκών σταθμών ισχύος άνω των 500 MW και σταθμούς αποθήκευσης με μπαταρίες ισχύος 100 MW. Επίσης θα διαθέτει χαρτοφυλάκιο αιολικών σταθμών ισχύος 145 MW και ορίζοντα θέσης σε λειτουργία περί το τέλος του 2028. Επιπλέον βρίσκονται σε διαδικασία ωρίμασης έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης ενέργειας, η αθροιστική ισχύς των οποίων έως το 2031 θα ανέρχεται σε περίπου 1,2 GW. Επιπλέον ο Ομιλος σχεδιάζει την καθετοποίηση της ενεργειακής του δραστηριότητας, δημιουργώντας μια πλατφόρμα ικανή να παράγει, να αποθηκεύει και να προμηθεύει ηλεκτρική ενέργεια απευθείας στους τελικούς χρήστες.

ΙΣΧΎΡΟ ΧΑΡΤΟΦΎΛΑΚΙΟ ΕΡΓΏΝ ΣΔΙΤ - ΠΑΡΑΧΏΡΗΣΗΣ Ο Ομιλος AKTOR ενισχύει το χαρτοφυλάκιό του στα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης διασφαλίζοντας σταθερές χρηματοροές για το ορατό μέλλον. Σήμερα συμμετέχει σε 16 σημαντικά έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και το μεγάλο έργο παρα-

χώρησης του Βόρειου Οδικού Αξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ) προϋπολογισμού €2 δισ. και διάρκειας 35 ετών, στο οποίο ελέγχει ποσοστό 36% στην εταιρεία παραχώρησης και 30% στην κατασκευαστική κοινοπραξία αντίστοιχα. Παράλληλα συμμετέχει στις παραχωρήσεις του Αυτοκινητόδρομου Αιγαίου, της Γέφυρας Ρίου - Αντιρρίου, της Ολυμπίας Οδού και του Μορέα. Ενώ στα πρόσφατα μεγάλα έργα ΣΔΙΤ που ανέλαβε, συγκαταλέγονται οι φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Κρήτης που στοχεύουν στην κάλυψη των στεγαστικών αναγκών της πανεπιστημιακής κοινότητας με υποδομές υψηλών προδιαγραφών, αλλά και οι φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΎΚΛΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Παράλληλα ο Ομιλος AKTOR διευρύνει το αποτύπωμά του και σε νέους τομείς δραστηριότητας όπως στα περιβαλλοντικά έργα, αξιοποιώντας στρατηγικές συνεργασίες, όπως με τη SUEZ INTERNATIONAL, για συνεργασία στον κύκλο του νερού. Επιπρόσθετα υπέβαλε πρόταση προς τη MOTOR Oil -με την οποία βρίσκεται σε αποκλειστικές διαπραγματεύσεις- για την απόκτηση του 75% των εταιρειών ΗΛΕΚΤΩΡ και THALIS, οι οποίες δραστηριοποιούνται στους τομείς της επεξεργασίας και ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων, των υδάτινων πόρων και των υποδομών της κυκλικής οικονομίας. Επίσης ο Ομιλος ήδη συμμετέχει ενεργά σε σημαντικούς διαγωνισμούς ΣΔΙΤ για έργα διαχείρισης απορριμμάτων στο Νότιο Αιγαίο και τη Στερεά Ελλάδα, ενισχύοντας τη θέση του στον κλάδο.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ομιλος AKTOR είναι ένας πολυδιάστατος επιχειρηματικός Ομιλος στον χώρο των υποδομών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, που υλοποιεί ένα σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα ύψους €3 δισ. με στόχο να δημιουργήσει αξία για τους μετόχους και την κοινωνία. Ως ο ιστορικότερος τεχνικός οργανισμός στην Ελλάδα και με προσήλωση στη βιωσιμότητα και την καινοτομία, ο Ομιλος AKTOR έχει θέσει σε εφαρμογή ένα φιλόδοξο πλάνο για επέκταση σε νέους τομείς με στόχο να μετεξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο Ομιλο Υποδομών και Ενέργειας. Ο Ομιλος εισέρχεται σε μία νέα φάση ανάπτυξης από θέση ισχύος στον τομέα των κατασκευών, οι οποίες παραμένουν στον πυρήνα των δραστηριοτήτων του. Και επενδύει στους πιο δυναμικούς κλάδους της οικονομίας, όπως το LNG, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα έργα ΣΔΙΤ και παραχώρησης, η κυκλική οικονομία κ.ά., έχοντας ήδη επιτύχει πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Η αναπτυξιακή δυναμική του επιβεβαιώνεται και από τις ισχυρές οικονομικές επιδόσεις του 2025, έτος κατά το οποίο ολοκληρώθηκε με απόλυτη επιτυχία ο ολιστικός επιχειρηματικός μετασχηματισμός του και τέθηκε σε λειτουργία το σύγχρονο και καθετοποιημένο επιχειρησιακό του μοντέλο.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ, ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

Η βιομηχανία που προβλέπει πριν αποφασίσει Εξαγορές, αυξήσεις κεφαλαίου και διεθνείς επενδύσεις αλλάζουν τις ισορροπίες στην ελληνική οικονομία. Το επιχειρηματικό βάρος μετακινείται προς μεγαλύτερους, ισχυρότερα κεφαλαιοποιημένους και περισσότερο εξωστρεφείς ομίλους, ενώ μικρότερες επιχειρήσεις και παραδοσιακοί κλάδοι κινδυνεύουν να μείνουν εκτός του νέου κύκλου ανάπτυξης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

βιομηχανία διανύει μία από τις μεγαλύτερες μεταμορφώσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια τεχνολογία που δοκιμάζεται πιλοτικά σε ερευνητικά εργαστήρια ή σε λίγες πρωτοπόρες επιχειρήσεις, αλλά εξελίσσεται σε βασικό εργαλείο λειτουργίας για εργοστάσια, ενεργειακούς ομίλους και κατασκευαστικές εταιρείες. Σε συνδυασμό με το Industry 4.0, το Βιομηχανικό Διαδίκτυο των Πραγμάτων (IIoT), το cloud computing και την ανάλυση μεγάλων δεδομένων, αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παράγονται προϊόντα, συντηρούνται εγκαταστάσεις, καταναλώνεται ενέργεια και λαμβάνονται οι επιχειρηματικές αποφάσεις. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό αυτής της νέας εποχής είναι ότι οι επιχειρήσεις εγκαταλείπουν σταδιακά το μοντέλο της αντίδρασης και περνούν σε ένα μοντέλο πρόβλεψης. Αντί να αντιμετωπίζουν μια βλάβη όταν αυτή εμφανιστεί ή να προσαρμόζουν την παραγωγή αφού αλλάξει η ζήτηση, αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να αναλύουν εκατομμύρια δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και να προβλέπουν τι πρόκειται να συμβεί. Η πληροφορία μετατρέπεται έτσι σε στρατηγικό πλεονέκτημα, μειώνοντας το κόστος, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και περιορίζοντας την αβεβαιότητα.

Μηχανές που προειδοποιούν πριν χαλάσουν

Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι μόνο η αυτοματοποίηση, αλλά η μετάβαση από την αντίδραση στην πρόβλεψη

Η πιο ώριμη και διαδεδομένη εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης στη βιομηχανία είναι η προγνωστική συντήρηση (Predictive Maintenance). Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι περισσότερες επιχειρήσεις ακολουθούσαν είτε προγραμματισμένες εργασίες συντήρησης είτε παρενέβαιναν όταν παρουσιαζόταν μια βλάβη. Και οι δύο προσεγγίσεις είχαν σημαντικό κόστος, καθώς οδηγούσαν είτε σε άσκοπες αντικαταστάσεις εξαρτημάτων είτε σε απρογραμμάτιστες διακοπές της παραγωγής.

Σήμερα, χιλιάδες αισθητήρες που είναι τοποθετημένοι σε μηχανήματα και εγκαταστάσεις καταγράφουν συνεχώς θερμοκρασίες, κραδασμούς, πιέσεις, ηλεκτρική κατανάλωση και ακουστικά σήματα. Τα δεδομένα αυτά αναλύονται από αλγορίθμους μηχανικής μάθησης, οι οποίοι μπορούν να εντοπίσουν ακόμη και τις πιο μικρές αποκλίσεις από τη φυσιολογική λειτουργία ενός εξοπλισμού. Ετσι, μια ανεπαίσθητη μεταβολή στη θερμοκρασία ενός ρουλεμάν, μια μικρή αλλαγή στους κραδασμούς ενός συμπιεστή ή μια διαφοροποίηση στην κατανάλωση ενέργειας μιας μηχανής αρκούν για να ενεργοποιήσουν προειδοποίηση πριν εξελιχθούν σε σοβαρή βλάβη. Οι τεχνικές ομάδες γνωρίζουν πλέον πότε πραγματικά απαιτείται παρέμβαση, γεγονός που μειώνει σημαντικά τις διακοπές λειτουργίας, περιορίζει το κόστος συντήρησης και αυξάνει την ασφάλεια των εργαζομένων. Για βιομηχανίες συνεχούς λειτουργίας, μάλιστα, όπως τα διυλιστήρια, οι μονάδες παραγωγής ενέργειας ή οι μεγάλες μεταποιητικές επιχειρήσεις, η δυνατότητα πρόβλεψης μιας αστοχίας ακόμη και λίγες ημέρες νωρίτερα μπορεί να μεταφραστεί σε εξοικονόμηση εκατομμυρίων ευρώ.

Εξυπνα εργοστάσια και παραγωγή χωρίς σπατάλες Η Τεχνητή Νοημοσύνη μεταμορφώνει όμως και την ίδια την παραγωγική διαδικασία. Τα σύγχρονα εργοστάσια εξελίσσονται σε «έξυπνες» μονάδες, όπου οι γραμμές παραγωγής προσαρμόζονται δυναμικά στις ανάγκες της αγοράς και στις διαθέσιμες πρώτες ύλες. Ρομποτικά συστήματα, αισθητήρες και λογισμικό λειτουργούν ως ένα ενιαίο οικοσύστημα, βελτιστοποιώντας συνεχώς την ταχύτητα παραγωγής, τη χρήση των υλικών και την αξιοποίηση του εξοπλισμού. Η παραγωγή γίνεται περισσότερο ευέλικτη, ενώ περιορίζονται οι καθυστερήσεις, τα λάθη και οι απώλειες πρώτων υλών.

λύτερη σημασία και στη διαχείριση των ηλεκτρικών δικτύων. Η αυξανόμενη συμμετοχή φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών απαιτεί ακριβείς προβλέψεις για την παραγωγή και τη ζήτηση ενέργειας, ώστε να διατηρείται η ισορροπία του συστήματος. Οι αλγόριθμοι βοηθούν στον συντονισμό αποκεντρωμένων μονάδων παραγωγής, δημιουργώντας ένα πιο ευέλικτο και ανθεκτικό ενεργειακό δίκτυο.

Από τα εργοστάσια στις κατασκευές και τις υποδομές

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η υπολογιστική όραση (Computer Vision). Κάμερες υψηλής ανάλυσης και συστήματα βαθιάς μάθησης ελέγχουν κάθε προϊόν που εξέρχεται από τη γραμμή παραγωγής, εντοπίζοντας ατέλειες που συχνά είναι αδύνατο να διακρίνει το ανθρώπινο μάτι. Με αυτόν τον τρόπο ο ποιοτικός έλεγχος γίνεται ταχύτερος και πιο αξιόπιστος, μειώνοντας τα ελαττωματικά προϊόντα που φτάνουν στην αγορά. Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει και τον προγραμματισμό της παραγωγής. Αναλύει τις παραγγελίες, τα διαθέσιμα αποθέματα, τους χρόνους παράδοσης και τις δυνατότητες των γραμμών παραγωγής, προσαρμόζοντας αυτόματα το πρόγραμμα λειτουργίας. Ετσι, οι επιχειρήσεις αποκτούν τη δυνατότητα να παράγουν μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων χωρίς πολύπλοκες και χρονοβόρες αλλαγές στον εξοπλισμό, ανταποκρινόμενες ταχύτερα στις απαιτήσεις των πελατών.

Η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν περιορίζεται, όμως, μόνο στη μεταποίηση. Οι ίδιες τεχνολογίες εφαρμόζονται πλέον και στις κατασκευές, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, υλοποιούνται και λειτουργούν μεγάλα έργα. Αισθητήρες ενσωματώνονται σε γέφυρες, σήραγγες, κτίρια και δίκτυα μεταφορών, παρακολουθώντας συνεχώς τη δομική τους κατάσταση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επεξεργάζεται τα δεδομένα και μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα σημάδια φθοράς ή καταπόνησης, επιτρέποντας προληπτικές παρεμβάσεις πριν εμφανιστούν σοβαρά προβλήματα. Παράλληλα, στα εργοτάξια αξιοποιούνται συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης για την παρακολούθηση της προόδου των έργων, τη διαχείριση του εξοπλισμού και την ενίσχυση της ασφάλειας των εργαζομένων. Η ανάλυση εικόνας από κάμερες και drones επιτρέπει την άμεση ανίχνευση αποκλίσεων από το χρονοδιάγραμμα ή πιθανών κινδύνων, συμβάλλοντας στη μείωση των καθυστερήσεων και των ατυχημάτων.

Ψηφιακά δίδυμα και αποφάσεις χωρίς ρίσκο Μία από τις πιο προηγμένες εφαρμογές του Industry 4.0 είναι τα Ψηφιακά Δίδυμα (Digital Twins). Πρόκειται για δυναμικά ψηφιακά αντίγραφα εργοστασίων, ενεργειακών εγκαταστάσεων ή μεγάλων υποδομών, τα οποία ενημερώνονται συνεχώς με δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο. Μέσα σε αυτό το εικονικό περιβάλλον οι επιχειρήσεις μπορούν να δοκιμάσουν διαφορετικά σενάρια πριν λάβουν αποφάσεις. Μπορούν να αξιολογήσουν την εγκατάσταση νέου εξοπλισμού, να προσομοιώσουν αλλαγές στη γραμμή παραγωγής ή να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις μιας νέας επένδυσης χωρίς να διακόψουν την πραγματική λειτουργία της μονάδας.

Στο πλαίσιο αυτό, η ενεργειακή κατανάλωση αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ανταγωνιστικότητας για τη βιομηχανία. Σε μια περίοδο έντονων διακυμάνσεων, μάλιστα, στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων, η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται σε πολύτιμο εργαλείο εξοικονόμησης πόρων. Τα συστήματα ενεργειακής διαχείρισης αναλύουν τα ιστορικά δεδομένα κατανάλωσης, τις καιρικές συνθήκες, τη λειτουργία του εξοπλισμού και τις προβλέψεις για τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Με βάση αυτές τις πληροφορίες μπορούν να μεταφέρουν αυτόματα ενεργοβόρες διαδικασίες στις ώρες όπου το κόστος είναι χαμηλότερο ή η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι αυξημένη. Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά μειώνεται το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και από την άλλη περιορίζονται οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ενισχύοντας τους στόχους βιωσιμότητας και τα κριτήρια ESG. Την ίδια στιγμή, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά ολοένα μεγα-

Πίσω από όλες αυτές τις εφαρμογές βρίσκεται μια νέα πραγματικότητα: τα δεδομένα εξελίσσονται στον σημαντικότερο παραγωγικό πόρο της βιομηχανίας. Η συλλογή, η αποθήκευση και η επεξεργασία τους απαιτούν σύγχρονες ψηφιακές υποδομές, ισχυρά κέντρα δεδομένων, υπηρεσίες cloud και υπολογιστική ισχύ που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητη. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς καταγράφεται έντονη επενδυτική δραστηριότητα σε data centers, δίκτυα υψηλών ταχυτήτων και συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι επενδύσεις αυτές δεν αφορούν μόνο την τεχνολογία, αλλά αποτελούν προϋπόθεση για τη λειτουργία της βιομηχανίας, της ενέργειας και των υποδομών της επόμενης δεκαετίας.

Ο αναντικατάστατος ρόλος Η Τεχνητή Νοημοσύνη, ωστόσο, δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο στη λήψη αποφάσεων. Του προσφέρει όμως ένα πολύ πληρέστερο σύνολο πληροφοριών, επιτρέποντάς του να επιλέγει με μεγαλύτερη ταχύτητα, μικρότερο ρίσκο και υψηλότερη ακρίβεια. ■

Τα δεδομένα γίνονται στρατηγική υποδομή, αλλά η τελική κρίση παραμένει ανθρώπινη

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Τα δεδομένα ως νέα στρατηγική υποδομή Η ενέργεια γίνεται πιο «έξυπνη»

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΚΑΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ

Η νέα εποχή των έξυπνων συστημάτων και η δοκιμασία της εμπιστοσύνης Από την πιστοληπτική αξιολόγηση έως την κυβερνοασφάλεια, η ΤΝ αλλάζει τον χρηματοπιστωτικό χάρτη και φέρνει τις κεντρικές τράπεζες αντιμέτωπες με νέους συστημικούς κινδύνους

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

«Η απάντηση στο αν η τεχνητή νοημοσύνη θα ενισχύσει την ανθρώπινη δημιουργικότητα ή τις ανισότητες δεν είναι τεχνολογική. Είναι θεσμική»

Τεχνητή Νοημοσύνη μετασχηματίζει ήδη τις τράπεζες, τις αγορές και την εργασία. Μαζί με τις δυνατότητες για μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αποτελεσματικότερη διαχείριση κινδύνων, αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος ελέγχει τα συστήματα που καλούνται πλέον να αποφασίζουν; Η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται δυναμικά στον χρηματοπιστωτικό τομέα, μεταμορφώνοντας τον τρόπο λειτουργίας των τραπεζών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των οργανισμών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Από την αυτοματοποιημένη εξυπηρέτηση πελατών και την προσωποποιημένη παροχή προϊόντων έως την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου, την ανίχνευση απάτης και την κανονιστική συμμόρφωση, οι αλγόριθμοι εξελίσσονται σε κρίσιμα εργαλεία λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, όσο διευρύνεται η χρήση των συστημάτων ΤΝ σε περιβάλλοντα υψηλής ευθύνης, τόσο εντείνονται και οι προβληματισμοί γύρω από την ασφάλεια, τη διαφάνεια, την ανθεκτικότητα και τη διαχείριση κινδύνων. Για έναν κλάδο στον οποίο η εμπιστοσύνη αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο, η υιοθέτηση της ΤΝ δεν είναι απλώς μια τεχνολογική επιλογή. Είναι μια στρατηγική απόφαση που επηρεάζει τη λειτουργία, τη συμμόρφωση και τη σταθερότητα ολόκληρου του χρηματοπιστωτικού οικοσυστήματος. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όλοι οι εμπλεκόμενοι και ιδιαίτερα οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται σε κατάσταση συναγερμού, καθώς καλούνται να απαντήσουν σε κρίσιμα ερωτήματα για την παραγωγικότητα, την απασχόληση, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ίδια τη δομή της οικονομίας του μέλλοντος. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, μιλώντας στις αρχές Ιουνίου στο 4ο Συνέδριο «Quo Vadis AI?», με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη, Αγορά Εργασίας και Κεντρικές Τράπεζες», ανέλυσε τις βαθιές οικονομικές και κοινωνικές επιδράσεις της νέας τεχνολογίας, τον ρόλο των κεντρικών

τραπεζών, αλλά και τις προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν η Ευρώπη και η Ελλάδα, ώστε να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες της τεχνολογικής επανάστασης χωρίς να ενισχυθούν οι ανισότητες και οι νέοι συστημικοί κίνδυνοι.

Μια μετάβαση πρωτόγνωρης κλίμακας Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος σημείωσε ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια μετάβαση πρωτόγνωρης κλίμακας, η οποία επηρεάζει ταυτόχρονα την παραγωγικότητα, την απασχόληση, τη γεωπολιτική ισχύ και την κατανομή του εισοδήματος. Επικαλούμενος την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, υπογράμμισε ότι ο κόσμος μεταβαίνει «από έναν κόσμο όπου ο κίνδυνος μπορούσε να μετρηθεί και να μοντελοποιηθεί σε έναν κόσμο γνήσιας αβεβαιότητας». «Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη τεχνολογική καινοτομία. Σύμφωνα με την πρόεδρο της ΕΚΤ, πρόκειται για μια “τεχνολογία γενικής χρήσης”, αντίστοιχη με τον ηλεκτρισμό και το διαδίκτυο, η οποία έχει τη δυνατότητα να μετασχηματίσει την παραγωγικότητα, τις αγορές εργασίας και το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας», τόνισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος.

Οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ισχυρό μοχλό αύξησης της παραγωγικότητας, με θετικές συνέπειες για την οικονομική ανάπτυξη και το πραγματικό εισόδημα. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η μετάβαση δεν θα είναι ομαλή. Οπως τόνισε, «η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει και ως διαρθρωτική δύναμη μείωσης του κόστους παραγωγής», ενώ μεσοπρόθεσμα θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη και αποπληθωριστικά χαρακτηριστικά.

Η αγορά εργασίας αλλάζει ριζικά Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος ανέδειξε τις βαθιές αλλαγές που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην εργασία, σημειώνοντας ότι δεν περιορίζεται πλέον στην αυτοματοποίηση χειρωνακτικών ή επαναλαμβανόμενων εργασιών, αλλά επεκτείνεται στη γνώση, στην ανάλυση και στη λήψη αποφάσεων. «Η νέα πραγματικότητα εγείρει ένα κρίσιμο ερώτημα: η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως δύναμη ενίσχυσης της ανθρώπινης δημιουργικότητας ή ως μηχανισμός διεύρυνσης των ανισοτήτων και συγκέντρωσης της ισχύος;» διερωτήθηκε, δίνοντας ο ίδιος την απάντηση: «Η απάντηση δεν είναι τεχνολογική. Είναι θεσμική». Ο κ. Στουρνάρας στάθηκε ιδιαίτερα στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι εργαζόμενοι, καθώς η αυτοματοποίηση ορισμένων καθηκόντων εισόδου στην αγορά εργασίας μπορεί να περιορίσει τις παραδοσιακές διαδρομές απόκτησης εμπειρίας. «Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν ή θα χαθούν. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιοι θα μπορούν να προσαρμοστούν ταχύτερα στη νέα πραγματικότητα», υπογράμμισε.

Νέοι κίνδυνοι για τις τράπεζες και τις αγορές Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στις προκλήσεις που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος επισήμανε ότι οι αλγόριθμοι και τα συστήματα μηχανικής μάθησης

Ευρωπαϊκή ευκαιρία και ελληνικό στοίχημα Ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι η Ευρώπη διαθέτει μια ιστορική ευκαιρία να διαμορφώσει ένα μοντέλο ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης που θα βασίζεται όχι μόνο στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά και στη διαφάνεια, στη δημοκρατική λογοδοσία και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Για την Ελλάδα ειδικότερα, τόνισε ότι διαθέτει υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό και σημαντικές δυνατότητες επαναπατρισμού επιστημόνων που εργάζονται στο εξωτερικό. Υπογράμμισε, όμως, ότι απαιτείται ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο, με επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην έρευνα, στις ψηφιακές υποδομές και στη διά βίου μάθηση.

«Η τεχνολογία από μόνη της δεν έχει προορισμό» Κλείνοντας την ομιλία του, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος έδωσε έμφαση στη θεσμική διάσταση της τεχνολογικής μετάβασης, προειδοποιώντας ότι το αποτέλεσμα δεν είναι προδιαγεγραμμένο. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ο μεγαλύτερος επιταχυντής προόδου που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Ή ο μεγαλύτερος πολλαπλασιαστής ανισοτήτων και συγκέντρωσης οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος, εάν η μετάβαση δεν συνοδευθεί από ισχυρούς θεσμούς και κατάλληλες πολιτικές», ανέφερε. Και κατέληξε με το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του: «Η τεχνολογία από μόνη της δεν έχει προορισμό. Εμείς της δίνουμε κατεύθυνση. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη οικονομική, πολιτική και ηθική πρόκληση της εποχής μας». Η βασική παρέμβαση ήταν η ενοποίηση της ορολογίας σε ΤΝ, η διόρθωση των πτώσεων και της στίξης και το ελαφρύ μάζεμα των επαναλήψεων στην εισαγωγή ■

«Η τεχνολογία από μόνη της δεν έχει προορισμό. Εμείς της δίνουμε κατεύθυνση»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Παράλληλα, επισήμανε ότι κατά την περίοδο προσαρμογής ενδέχεται να εμφανιστούν προσωρινές ανισορροπίες στις τιμές, στις επενδύσεις και στην αγορά εργασίας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε μελέτες, όπως σχετική έρευνα της Fed, οι οποίες προειδοποιούν ακόμη και για τον κίνδυνο ενός «στασιμοπληθωρισμού της Τεχνητής Νοημοσύνης» κατά τη μεταβατική περίοδο υιοθέτησης των νέων τεχνολογιών.

χρησιμοποιούνται ήδη ευρέως στις τραπεζικές εργασίες, από την αξιολόγηση του πιστοληπτικού κινδύνου έως την ανίχνευση απάτης. Οπως τόνισε, «η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει ήδη με ταχείς ρυθμούς όλες τις πτυχές της τραπεζικής δραστηριότητας, από τη διαχείριση κινδύνων και τις πιστοδοτήσεις έως τις επενδύσεις, την εξυπηρέτηση πελατών και την ανίχνευση απάτης. Οι εφαρμογές μηχανικής μάθησης και προηγμένων αλγορίθμων επιτρέπουν στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αξιοποιούν τεράστιους όγκους δεδομένων με ταχύτητα και ακρίβεια που μέχρι πρόσφατα ήταν αδιανόητες. »Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σημαντικά οφέλη: βελτιωμένη αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου, αποτελεσματικότερη εποπτική συμμόρφωση, ταχύτερη εξυπηρέτηση πελατών και ενίσχυση της δυνατότητας ανίχνευσης απατηλών συναλλαγών. Ταυτόχρονα, όμως, εισάγει και νέες μορφές κινδύνου, οι οποίες σχετίζονται με την αδιαφάνεια των αλγορίθμων, την πιθανότητα μεροληψίας, την εξάρτηση από σύνθετα μοντέλα πρόβλεψης και τις αυξημένες απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας». Ουσιαστικά, προειδοποίησε ότι η αυξανόμενη εξάρτηση από κοινά μοντέλα και δεδομένα μπορεί να ενισχύσει τη συστημική ευπάθεια των αγορών, ενώ η συγκέντρωση δεδομένων και υπολογιστικής ισχύος σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δημιουργεί νέες μορφές εξάρτησης. «Οι κεντρικές τράπεζες και οι εποπτικές αρχές οφείλουν να εξετάζουν όχι μόνο τους παραδοσιακούς χρηματοπιστωτικούς κινδύνους, αλλά και εκείνους που απορρέουν από την ψηφιακή συγκέντρωση, την κυβερνοασφάλεια, την ανθεκτικότητα των τεχνολογικών υποδομών και τη διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων», ανέφερε χαρακτηριστικά.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Η Τ.Ν. ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΛΙΑΝΕΜΠΟΡΙΟ

Ο αλγόριθμος στο ράφι και στο καλάθι Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη προβλέπει τη ζήτηση, διαμορφώνει τις τιμές, περιορίζει τα αποθέματα και επαναπροσδιορίζει την καταναλωτική εμπειρία

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Από την πρόβλεψη της ζήτησης έως τη δυναμική τιμολόγηση, ο αλγόριθμος μετατρέπεται στον νέο αόρατο διαχειριστή του ραφιού και του καλαθιού

έχρι πριν από λίγα χρόνια, οι αποφάσεις στο λιανεμπόριο βασίζονταν κυρίως στην εμπειρία των στελεχών, στις ιστορικές πωλήσεις και στη διαίσθηση της αγοράς. Σήμερα, όμως, ο «αόρατος συνεργάτης» των επιχειρήσεων είναι ο αλγόριθμος. Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται με ταχύτητα σε βασικό μηχανισμό λήψης αποφάσεων, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι προμήθειες, σχεδιάζονται οι προσφορές, διαμορφώνονται οι τιμές και, τελικά, πραγματοποιούνται οι αγορές. Η μετάβαση αυτή, ουσιαστικά, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία ψηφιακή αναβάθμιση. Συνιστά έναν συνολικό μετασχηματισμό του επιχειρηματικού μοντέλου του λιανεμπορίου. Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, αυξημένο λειτουργικό κόστος, μεταβλητή ζήτηση και διαρκείς αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η δυνατότητα ανάλυσης εκατομμυρίων δεδομένων σε πραγματικό χρόνο μετατρέπεται σε κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, λοιπόν, επιτρέπει πλέον στις επιχειρήσεις να γνωρίζουν όχι μόνο τι αγοράζουν οι καταναλωτές σήμερα, αλλά και τι είναι πιθανό να αναζητήσουν αύριο. Συνδυάζοντας στοιχεία από τις πωλήσεις, τις καιρικές συνθήκες, τις τοπικές εκδηλώσεις, τις ψηφιακές αναζητήσεις, ακόμη και τις συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα σύγχρονα μοντέλα πρόβλεψης δημιουργούν ένα ιδιαίτερα ακριβές «ψηφιακό αποτύπωμα» της ζήτησης.

Η αγορά των ταχέως κινούμενων καταναλωτικών προϊόντων Η εφαρμογή αυτών των εργαλείων αποκτά, μάλιστα, ιδιαίτερη σημασία στην αγορά των ταχέως κινούμενων καταναλωτικών προϊόντων (FMCG), όπου η διαθεσιμότητα των προϊόντων είναι καθοριστική για την ικανοποίηση του καταναλωτή. Η ακριβέστερη πρόβλεψη περιορίζει τις ελλείψεις στα ράφια, μειώνει τις υπερβολικές παραγγελίες και περιορίζει το κόστος διατήρησης αποθεμάτων. Παράλληλα, συμβάλλει στη μείωση των απωλειών από προϊόντα που λήγουν ή καταστρέφονται, ενισχύοντας τόσο την κερδοφορία όσο και τη βιωσιμότητα

των επιχειρήσεων. Η ίδια λογική επεκτείνεται σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Η αξιοποίηση αισθητήρων Internet of Things επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση αποθηκών, ψυκτικών εγκαταστάσεων και μεταφορικών μέσων, προλαμβάνοντας τεχνικές βλάβες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν απώλειες προϊόντων. Παράλληλα, τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης ανασχεδιάζουν δυναμικά τα δρομολόγια διανομής, λαμβάνοντας υπόψη την κυκλοφορία, τις καιρικές συνθήκες και τις μεταβολές της ζήτησης, ώστε να μειώνουν το κόστος και να επιταχύνουν τις παραδόσεις.

Η διαμόρφωση των τιμών Εξίσου σημαντικές αλλαγές συντελούνται στον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών. Τα συστήματα δυναμικής τιμολόγησης επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τις τιμές σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, ανάλογα με τη ζήτηση, τη διαθεσιμότητα των προϊόντων, τις κινήσεις του ανταγωνισμού ή ακόμη και τις ιδιαιτερότητες κάθε αγοράς. Για τις επιχειρήσεις, η πρακτική αυτή αποτελεί πολύτιμο εργαλείο βελτιστοποίησης των εσόδων. Για τους καταναλωτές, ωστόσο, εγείρει εύλογα ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια και την ισότιμη μεταχείριση. Η συζήτηση αυτή, μάλιστα, έχει ήδη ανοίξει διεθνώς. Ερευνα του 2025 των Consumer Reports και Groundwork Collaborative, στο πλαίσιο συνεργασίας με τη More Perfect Union, επιχείρησε να ψηλαφήσει το πώς λειτουργούν τα συστήματα αλγοριθμικής τιμολόγησης στις ηλεκτρονικές αγορές. Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι οι μηχανισμοί που καθορίζουν τις τιμές παραμένουν ουσιαστικά αόρατοι για τον καταναλωτή. Οι περισσότεροι χρήστες βλέπουν μόνο την τελική τιμή, χωρίς να γνωρίζουν ποια δεδομένα αξιοποιήθηκαν για τη διαμόρφωσή της. Ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλεί η προοπτική της λεγόμενης «τιμολόγησης με επιτήρηση» (surveillance pricing). Σε αυτή την περίπτωση, η τιμή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις συνθήκες της αγοράς, αλλά μπορεί να επηρεάζεται και από προσωπικά δεδομένα, όπως το ιστορικό αγορών, οι καταναλωτικές προτιμήσεις ή ακόμη και η εκτιμώμενη προθυμία κάθε πελάτη να πληρώσει περισσότερο. Η εξέλιξη

Η Ελλάδα Στο μεταξύ, η ελληνική αγορά κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση, αν και με διαφορετικές ταχύτητες. Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ τον Ιούλιο του 2025, το 54% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι χρησιμοποιεί εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η τεχνολογία έχει πλέον περάσει από το στάδιο του πειραματισμού στη φάση της επιχειρησιακής αξιοποίησης. Ωστόσο, η εικόνα παραμένει ανομοιογενής. Η πλειονότητα των εφαρμογών αφορά την ανάλυση δεδομένων και τα εργαλεία business intelligence, ενώ ακολουθούν η γραμματειακή υποστήριξη, η πρόβλεψη της ζήτησης, η διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας και η εξυπηρέτηση πελατών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις επενδύουν κυρίως σε λειτουργίες που αποφέρουν άμεσα μετρήσιμα οφέλη, ενώ πιο σύνθετες εφαρμογές βρίσκονται ακόμη σε στάδιο ωρίμανσης.

Νέα δεδομένα Οπως επισημαίνουν, ωστόσο, οι αναλυτές της αγοράς, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν αφορά τις επιμέρους εφαρμογές, αλλά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται οι αγοραστικές αποφάσεις τα επόμενα χρόνια. Ο CEO της T Labs, Amin

Toufani, μιλώντας στις αρχές Ιουλίου, φέτος, στο συνέδριο M.O.RE. του ΣΕΛΠΕ, υποστήριξε ότι ο βασικός συνομιλητής των επιχειρήσεων δεν θα είναι αποκλειστικά ο καταναλωτής, αλλά ολοένα και περισσότερο τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα λειτουργούν ως προσωπικοί σύμβουλοι αγορών. Οι AI assistants ήδη συγκρίνουν προϊόντα, αξιολογούν χαρακτηριστικά, αναζητούν καλύτερες τιμές και προτείνουν επιλογές, μεταβάλλοντας σταδιακά τη σχέση μεταξύ επιχείρησης και πελάτη. Οπως ανέφερε, η αλλαγή αυτή αναμένεται να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις οργανώνουν την ψηφιακή τους παρουσία. Η προβολή στις μηχανές αναζήτησης δεν θα αρκεί. Οι πληροφορίες για τα προϊόντα θα πρέπει να είναι δομημένες έτσι ώστε να μπορούν να αξιοποιούνται αποτελεσματικά από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, τα οποία θα λειτουργούν ως ο νέος ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Παράλληλα, μεταβάλλεται, όπως τόνισε ο Amin Toufani, και το ίδιο το επιχειρηματικό μοντέλο. Η αξία δεν θα προκύπτει αποκλειστικά από το προϊόν, αλλά από το αποτέλεσμα και την εμπειρία που συνοδεύει την αγορά. Η αξιοπιστία, η ταχύτητα εξυπηρέτησης, η εξατομίκευση και η διαρκής σχέση με τον πελάτη αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη συναλλαγή. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο, αλλά ενισχύει την ικανότητα των επιχειρήσεων να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις και να ανταποκρίνονται ταχύτερα στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς.

Ο αλγόριθμος αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο Το λιανεμπόριο εισέρχεται, επομένως, σε μια νέα εποχή όπου ο αλγόριθμος αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο. Από το ράφι μέχρι το ψηφιακό καλάθι, από την αποθήκη μέχρι την τελική συναλλαγή, η Τεχνητή Νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει τους κανόνες του ανταγωνισμού. Το πραγματικό στοίχημα για τις επιχειρήσεις δεν είναι απλώς η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, αλλά η ικανότητα να τις ενσωματώσουν σε μια στρατηγική που θα συνδυάζει επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, διαφάνεια, εμπιστοσύνη και ουσιαστική αξία για τον καταναλωτή ■

Το επόμενο πεδίο ανταγωνισμού δεν θα είναι μόνο η τιμή ή το προϊόν, αλλά η αξιοπιστία, η εξατομίκευση και η εμπιστοσύνη στη χρήση των δεδομένων

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει τη διαφάνεια και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, χωρίς να ανακόπτει την καινοτομία. Η εξατομίκευση, όπως φαίνεται, αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη υπόσχεση της Τεχνητής Νοημοσύνης για το λιανεμπόριο. Τα προγράμματα πιστότητας, οι εφαρμογές των αλυσίδων και τα ηλεκτρονικά καταστήματα συλλέγουν καθημερινά τεράστιο όγκο πληροφοριών, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να κατανοούν καλύτερα τις ανάγκες κάθε πελάτη. Οι γενικές προσφορές αντικαθίστανται σταδιακά από προσωποποιημένες προτάσεις, οι οποίες εμφανίζονται τη στιγμή που ο καταναλωτής είναι πιθανότερο να πραγματοποιήσει μια αγορά. Το αποτέλεσμα είναι υψηλότερα ποσοστά μετατροπής, μεγαλύτερη αξία καλαθιού και ενίσχυση της πιστότητας προς το εμπορικό σήμα.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Η επιχείρηση μετά τη θέση εργασίας Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά απλώς ανθρώπους. Αποσυνθέτει ρόλους, πιέζει τις θέσεις εισόδου, ξαναγράφει τη μεσαία διοίκηση και μετατρέπει την παραγωγικότητα σε ζήτημα οργάνωσης, όχι μόνο κόστους

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

μαζική απώλεια θέσεων δεν έχει εμφανιστεί ακόμη στα συνολικά στοιχεία, όμως κάτω από την επιφάνεια η θέση εργασίας σπάει σε επιμέρους εργασίες: άλλες περνούν στις μηχανές και άλλες αποκτούν μεγαλύτερη αξία επειδή απαιτούν κρίση, ευθύνη και ανθρώπινη κατανόηση Η πιο εύκολη ερώτηση για την Τ.Ν. είναι πόσες θέσεις εργασίας θα χαθούν – αλλά είναι και η πιο ανεπαρκής. Γιατί η αλλαγή που ήδη καταγράφεται στις επιχειρήσεις δεν περνά πάντα μέσα από την εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελμάτων. Περνά μέσα από τη διάλυση της θέσης εργασίας σε μικρότερα, μετρήσιμα και αναδιατάξιμα κομμάτια. Δεν αντικαθίσταται απαραίτητα «ο αναλυτής», «ο λογιστής» ή «ο υπάλληλος εξυπηρέτησης». Αντικαθίστανται ή υποστηρίζονται συγκεκριμένες εργασίες μέσα στον ρόλο τους: η συλλογή πληροφορίας, η πρώτη σύνοψη, η ταξινόμηση αιτημάτων, η παραγωγή προσχεδίων, ο έλεγχος συνέπειας, η αναζήτηση αποκλίσεων σε δεδομένα. Η μηχανή δεν μπαίνει πάντα στη θέση. Μπαίνει στη ροή της εργασίας.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από τη θέση εργασίας στη ροή εργασιών

Η Τ.Ν. δεν αλλάζει μόνο το ποιος κάνει τη δουλειά. Αλλάζει το τι θεωρούμε δουλειά

Αυτό αλλάζει τη μονάδα με την οποία η επιχείρηση καταλαβαίνει τον εαυτό της. Η παραδοσιακή οργάνωση στηρίχθηκε σε τίτλους, περιγραφές ρόλων, τμήματα και ιεραρχίες. Η Τ.Ν. λειτουργεί διαφορετικά: ρωτά τι μπορεί να αυτοματοποιηθεί, τι μπορεί να επιταχυνθεί, τι χρειάζεται ανθρώπινο έλεγχο και τι αποκτά μεγαλύτερη αξία επειδή δεν μπορεί να κωδικοποιηθεί εύκολα. Ενας αναλυτής δεν παύει να χρειάζεται, επειδή ένα σύστημα μπορεί να διαβάσει γρηγορότερα μεγάλα σύνολα δεδομένων. Αλλά αλλάζει το σημείο στο οποίο παράγει αξία: λιγότερο στη συλλογή, περισσότερο στην ερμηνεία· λιγότερο στην πρώτη ταξινόμηση, περισσότερο στη διάγνωση· λιγότερο στην παραγωγή τυπικού κειμένου, περισσότερο στην ποιότητα του ερωτήματος και στην ευθύνη για το αποτέλεσμα.

Τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι η μεγάλη εικόνα είναι πιο σύνθετη από τον φόβο της αντικατάστασης. Το AI Index του Stanford καταγράφει ότι οι απώλειες θέσεων μεγάλης κλίμακας δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί στα συνολικά στοιχεία απασχόλησης, ενώ ένας στους τρεις οργανισμούς αναμένει μείωση προσωπικού λόγω Τ.Ν. μέσα στον επόμενο χρόνο. Η ηρεμία των συνολικών αριθμών, επομένως, μπορεί να κρύβει άνιση ανακατανομή.

Η χαμένη μαθητεία της πρώτης βαθμίδας Εκεί βρίσκεται ίσως το πιο άβολο συμπέρασμα της φετινής συζήτησης: η Τ.Ν. δεν σκοτώνει απλώς θέσεις εργασίας. Μπορεί να συμπιέζει τη διαδρομή προς την πρώτη θέση. Οι εργασίες που παραδοσιακά έδιναν στους νεοεισερχόμενους την πρώτη επαγγελματική τους εκπαίδευση είναι ακριβώς αυτές που αυτοματοποιούνται ταχύτερα: προσχέδια, εξαγωγή δεδομένων, προετοιμασία υλικού, βασικοί έλεγχοι. Οσα κάποτε ήταν το «μαθητευόμενο» μέρος ενός ρόλου, σήμερα μπορούν να εκτελεστούν από συστήματα με ελάχιστο οριακό κόστος. Η διεθνής αρθρογραφία μετακινεί πλέον το ερώτημα από την «εξαφάνιση της εργασίας» στη συμπίεση της διαδρομής προς την εμπειρία. Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το αν θα χαθούν θέσεις, αλλά αν θα χαθούν τα πρώτα σκαλιά μέσα από τα οποία ένας νέος εργαζόμενος μάθαινε να γίνεται επαγγελματίας: να δοκιμάζει, να διορθώνεται, να παρατηρεί, να αποκτά κρίση. Το ρίσκο δεν είναι μόνο ποσοτικό, είναι οργανωτικό: αν η επιχείρηση κόψει τη μαθητεία, κόβει και την παραγωγή της

Παραγωγικότητα χωρίς οργανωτικό σχέδιο; Η πιο περιορισμένη εκδοχή της Τ.Ν. είναι να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως μηχανισμός περικοπής κόστους. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η ανάγνωση ήδη επηρεάζει αποφάσεις: συμπίεση ιεραρχιών, περιορισμός διοικητικών λειτουργιών, λιγότερες θέσεις εισόδου, πίεση να παραχθεί το ίδιο αποτέλεσμα με λιγότερους ανθρώπους. Η υποκατάσταση έχει ένα πλεονέκτημα: φαίνεται γρήγορα. Αποτυπώνεται στο κόστος, στο τρίμηνο, στον προϋπολογισμό. Η ενίσχυση, αντίθετα, είναι πιο δύσκολη. Σημαίνει ότι η επιχείρηση χρησιμοποιεί την Τ.Ν. για να αυξήσει την απόδοση των ανθρώπων της, να μειώσει τον θόρυβο, να επιταχύνει σωστές αποφάσεις, να δημιουργήσει νέες υπηρεσίες, να κλιμακώσει χωρίς αναλογική αύξηση προσωπικού. Αυτό δείχνει και το φετινό βαρόμετρο της PwC για την Τ.Ν. και την απασχόληση: οι επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη έκθεση στην Τ.Ν. εμφανίζουν ισχυρότερο προβάδισμα παραγωγικότητας, χωρίς η απασχόλησή τους να συρρικνώνεται αναγκαστικά. Οι νικητές δεν είναι υποχρεωτικά εκείνοι που κόβουν περισσότερους ανθρώπους. Είναι εκείνοι που ανασχεδιάζουν καλύτερα τη σχέση ανθρώπου, εργαλείου και απόφασης. μελλοντικής της εμπειρίας. Ετσι, οι θέσεις εισόδου δεν εξαφανίζονται απαραίτητα. Συχνά όμως αναβαθμίζονται πέρα από τις δυνατότητες εκείνων που θα έμπαιναν σε αυτές για να μάθουν. Η επιχείρηση ζητά από τον νέο εργαζόμενο δεξιότητες που άλλοτε θα αποκτούσε μέσα στην ίδια τη δουλειά. Γι’ αυτό και η δεξιότητα που αποκτά μεγαλύτερη αξία δεν είναι απλώς να ξέρει κανείς να χρησιμοποιεί εργαλεία Τ.Ν. Είναι να μπορεί να συνεργάζεται με το σύστημα χωρίς να του παραδίδει την κρίση του. Να θέτει το σωστό ερώτημα, να αναγνωρίζει τα όρια της απάντησης, να ελέγχει το αποτέλεσμα και να καταλαβαίνει πότε μια φαινομενικά πειστική λύση μπορεί να είναι λανθασμένη.

Λιγότερα επίπεδα, περισσότερη ευθύνη Η ίδια ένταση εμφανίζεται και στη μεσαία διοίκηση. Η σχέση εργασίας δεν είναι πια διμερής, εργαζόμενος και manager. Προστίθεται ένας τρίτος πόλος: το σύστημα. Ο εργαζόμενος δεν εκτελεί μόνο εργασίες. Επιβλέπει, διορθώνει, ερμηνεύει και αναλαμβάνει ευθύνη για εργασίες που εκτελούνται εν μέρει από μηχανές. Ο manager βλέπει ένα μέρος του παλιού του ρόλου να αμφισβητείται. Αναφορές, συντονισμός, παρακολούθηση, διανομή πληροφορίας, έλεγχοι και προτάσεις απόφασης μπορούν πλέον να παράγονται από συστήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι η τάση έχει ήδη αποκτήσει διεθνώς όνομα: το «μεγάλο φλατάρισμα». Λιγότερα διοικητικά επίπεδα, μεγαλύτερο εύρος εποπτείας, πιο άμεση σύνδεση κορυφής και ομάδων.

Η ελληνική πρόκληση: Τ.Ν. πάνω σε άτυπες δομές Η ελληνική αγορά μπαίνει σε αυτή τη φάση με δικές της ιδιαιτερότητες. Σύμφωνα με την έρευνα προοπτικών απασχόλησης της ManpowerGroup για το γ΄ τρίμηνο του 2026, το 53% των εργοδοτών στην Ελλάδα δηλώνει ότι τα εργαλεία Τ.Ν. που χρησιμοποιούνται στις καθημερινές εργασίες έχουν αυξήσει την παραγωγικότητα. Παράλληλα, η έρευνα HR Trends 2026 καταγράφει ότι το 41% των επιχειρήσεων υποστηρίζει ενεργά τη χρήση Τ.Ν. και σχεδιάζει να την επεκτείνει, από 27% το 2025. Εδώ η ελληνική επιχείρηση έχει ένα πρόσθετο πρόβλημα. Δεν διαθέτει πάντοτε βαριές ιεραρχίες που πρέπει να συμπιεστούν. Συχνά έχει ήδη ρηχές δομές, άτυπους ρόλους, συγκεντρωμένες αποφάσεις και διαδικασίες που δεν έχουν περιγραφεί με ακρίβεια. Αν βάλει Τ.Ν. πάνω σε αυτή την αταξία, δεν θα εκσυγχρονιστεί απαραίτητα. Απλώς θα την επιταχύνει. Η επιχείρηση μετά τη θέση εργασίας δεν είναι επιχείρηση χωρίς ανθρώπους. Είναι επιχείρηση που οργανώνεται γύρω από ροές εργασιών, δεξιότητες, ευθύνη και κρίση. Που χαρτογραφεί πρώτα τι κάνει, ποιος το κάνει και γιατί. Που δεν χρησιμοποιεί την τεχνολογία ως πρόσχημα για να κόψει τον μηχανισμό μάθησης, αλλά ως αφορμή για να τον ξαναχτίσει. Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα το κρίνει ποιος υιοθέτησε πρώτος τα εργαλεία. Θα το κρίνει ποιος ανασχεδίασε την οργάνωσή του ώστε τα εργαλεία να έχουν κάπου να αποδώσουν. Η τεχνολογία, τελικά, ήταν το εύκολο μέρος. Η δύσκολη δουλειά παραμένει ανθρώπινη ■

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ 2030

22%

των σημερινών θέσεων εργασίας εκτιμάται ότι θα διαταραχθεί έως το 2030. Το World Economic Forum προβλέπει 170 εκατ. νέους ρόλους και 92 εκατ. θέσεις που θα εκτοπιστούν, με καθαρό ισοζύγιο 78 εκατ. νέων θέσεων.

100

στους εργαζομένους θα χρειαστούν επανακατάρτιση ή αναβάθμιση δεξιοτήτων έως το 2030.

12 εκατ.

επαγγελματικές μεταβάσεις μπορεί να χρειαστούν μόνο στις ΗΠΑ έως το 2030, σύμφωνα με το McKinsey Global Institute.

50%-55% των θέσεων στις ΗΠΑ αναμένεται να ανασχηματιστεί από την Τ.Ν. μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια, σύμφωνα με την BCG.

20%

των οργανισμών εκτιμάται ότι θα χρησιμοποιήσει την Τ.Ν. έως το 2026 για να συμπιέσει την οργανωτική του δομή, καταργώντας πάνω από τις μισές υφιστάμενες θέσεις μεσαίας διοίκησης.

53%

των εργοδοτών στην Ελλάδα δηλώνει ότι τα εργαλεία Τ.Ν. στις καθημερινές εργασίες έχουν αυξήσει την παραγωγικότητα, ενώ το 41% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι υποστηρίζει ενεργά τη χρήση Τ.Ν. και σχεδιάζει να την επεκτείνει.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η Gartner έχει εκτιμήσει ότι έως το 2026 το 20% των οργανισμών θα χρησιμοποιήσει την Τ.Ν. για να συμπιέσει τη δομή του, καταργώντας πάνω από τις μισές υφιστάμενες θέσεις μεσαίας διοίκησης. Η ίδια πρόβλεψη δείχνει και το κόστος: αν σπάσουν οι διαδρομές καθοδήγησης και μάθησης, οι νεότεροι εργαζόμενοι μπορεί να χάσουν κρίσιμες ευκαιρίες ανάπτυξης. Ο μεσαίος manager δεν ήταν μόνο αναμεταδότης πληροφορίας. Ηταν φορέας πλαισίου, θεσμικής μνήμης, άτυπης καθοδήγησης και ανθρώπινης ανάγνωσης των ομάδων. Ενα σύστημα μπορεί να δείξει ποιος καθυστερεί και ποια εργασία εκκρεμεί. Δεν γνωρίζει πάντα ποιος χρειάζεται στήριξη ή ποια ένταση δεν φαίνεται σε ένα dashboard.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΗ

Ο αλγόριθμος στο διοικητικό συμβούλιο Ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει και ποιος λογοδοτεί όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη περνά από τα πιλοτικά έργα στον πυρήνα της επιχείρησης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

Το καλό στέλεχος δεν είναι πλέον μόνο εκείνο που διαθέτει περισσότερη πληροφορία. Είναι εκείνο που ξέρει τι δεν επιτρέπεται να εκχωρήσει ποτέ

ις τελευταίες τρεις δεκαετίες, η εταιρική διακυβέρνηση εξελισσόταν γύρω από ένα σχετικά σταθερό ερώτημα: πώς εξασφαλίζεται ότι όσοι διοικούν μια επιχείρηση λαμβάνουν συνετές αποφάσεις και λογοδοτούν γι’ αυτές. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν καταργεί το ερώτημα. Το μεταφέρει σε δυσκολότερο πεδίο. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα τώρα, καθώς ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ περνά σταδιακά από τη θεσμική διατύπωση στην εφαρμογή: βασικές υποχρεώσεις έχουν ήδη ενεργοποιηθεί, η πλειονότητα των κανόνων τίθεται σε εφαρμογή από τον Αύγουστο του 2026, ενώ επιμέρους μεταβατικές προθεσμίες ακολουθούν για ορισμένες κατηγορίες συστημάτων υψηλού κινδύνου. Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι η ΤΝ παύει να είναι μόνο υπόθεση πειραματισμού, παραγωγικότητας ή τεχνολογικής καινοτομίας. Γίνεται θέμα διακυβέρνησης: ποιος γνωρίζει ποια συστήματα χρησιμοποιούνται, ποιος εγκρίνει τις κρίσιμες εφαρμογές, ποιος ελέγχει τους κινδύνους και ποιος λογοδοτεί όταν μια αλγοριθμική εισήγηση επηρεάζει μια επιχειρηματική απόφαση. Ο αλγόριθμος δεν έχει ακόμη δικαίωμα ψήφου στο διοικητικό συμβούλιο. Μπορεί όμως να προβλέπει τη ζήτηση, να υπολογίζει πιστωτικούς κινδύνους, να ταξινομεί υποψηφίους για μια θέση εργασίας, να εντοπίζει απάτη και να συντάσσει την πρώτη εκδοχή μιας εισήγησης προς τη διοίκηση. Η ΤΝ περνά έτσι από τα πιλοτικά έργα και τα εργαλεία παραγωγικότητας στην υποδομή λήψης αποφάσεων. Οι επιχειρήσεις λειτουργούσαν παραδοσιακά σε τρία επίπεδα: τις καθημερινές επιχειρησιακές αποφάσεις, τις τακτικές επιλογές της διοίκησης και τις στρατηγικές αποφάσεις του Δ.Σ. Η ΤΝ έχει ήδη εγκατασταθεί στα δύο πρώτα. Τώρα ανεβαίνει προς το τρίτο. Δεν αποφασίζει κατ’ ανάγκην μόνη της, αλλά καθορίζει ολοένα περισσότερο ποια στοιχεία θα δουν τα στελέχη, ποιους κινδύνους θα θεωρήσουν σημαντικούς και ποιες επιλογές θα εμφανιστούν ως πιθανότερες ή αποδοτικότερες.

Η λογοδοσία δεν αυτοματοποιείται Η μετάβαση δημιουργεί μια νέα μορφή εξουσίας. Οποιος ορίζει τα δεδομένα, τις παραμέτρους, τα όρια και τους προμηθευτές του συστήματος επηρεάζει και το πεδίο των αποφάσεων. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν ένα μοντέλο είναι τεχνικά ακριβές. Είναι ποιος το επέλεξε, με ποιον σκοπό, ποιος ελέγχει τις αποκλίσεις του και ποιος έχει την αρμοδιότητα να απορρί-

ψει την εισήγησή του. Αν ένα σύστημα απορρίψει άδικα έναν υποψήφιο εργαζόμενο, υποτιμήσει έναν πιστωτικό κίνδυνο ή εισηγηθεί μια επένδυση που προκαλεί μεγάλη ζημία, η μηχανή δεν μπορεί να εμφανιστεί ενώπιον των μετόχων, της ρυθμιστικής αρχής ή του δικαστηρίου. Δεν διαθέτει νομική προσωπικότητα, επαγγελματική συνείδηση ή ηθική ευθύνη. Η λογοδοσία παραμένει στην επιχείρηση και στους ανθρώπους που ενέκριναν τη χρήση της. Εδώ βρίσκεται η πιο απαιτητική πλευρά της νέας εταιρικής διακυβέρνησης. Η απόφαση μπορεί να είναι τυπικά ανθρώπινη, αλλά ουσιαστικά να έχει ήδη διαμορφωθεί από το σύστημα. Ενα μοντέλο μπορεί, για παράδειγμα, να εισηγείται τη μείωση προσωπικού, την αλλαγή τιμολογιακής πολιτικής ή το κλείσιμο μιας μονάδας επειδή οι αριθμοί δείχνουν ότι η επιλογή είναι αποδοτική. Μπορεί όμως να μην υπολογίζει τη γνώση που θα χαθεί, τον κοινωνικό αντίκτυπο, τον πολιτικό κίνδυνο ή την εμπιστοσύνη που οικοδομήθηκε επί χρόνια στην αγορά. Σε αυτό το σημείο αρχίζει η ευθύνη της διοίκησης. Το καλό στέλεχος δεν είναι πλέον μόνο εκείνο που διαθέτει περισσότερη πληροφορία ή αναλύει γρηγορότερα. Είναι εκείνο που ξέρει τι μπορεί να αναθέσει στο σύστημα, τι πρέπει να επαληθεύσει και τι δεν επιτρέπεται να εκχωρήσει ποτέ. Η ανθρώπινη εποπτεία δεν αρκεί να υπάρχει στο οργανόγραμμα. Πρέπει να είναι πραγματική: ο υπεύθυνος να κατανοεί τα όρια του μοντέλου, να έχει πρόσβαση στην αναγκαία τεκμηρίωση και, κυρίως, να μπορεί να πει «όχι». Η νέα διοικητική επάρκεια δεν είναι η άκριτη υιοθέτηση της τεχνολογίας, αλλά η ικανότητα να συνεργάζεται κανείς μαζί της χωρίς να της παραδίδει την κρίση του. Γι’ αυτό η συζήτηση για την ΤΝ είναι στην πραγματικότητα συζήτηση για την ηγεσία. Πώς εκπαιδεύονται τα ανώτατα στελέχη; Πώς διαβάζει ένα Δ.Σ. μια εισήγηση που έχει παραχθεί με τη βοήθεια αλγορίθμων; Πώς οργανώνεται η ευθύνη ανάμεσα στον πάροχο του συστήματος, στο τμήμα που το χρησιμοποιεί

Η ευθύνη δεν εκχωρείται στον αλγόριθμο

Ποιος ελέγχει τον ελεγκτή Η διακυβέρνηση της ΤΝ αρχίζει από κάτι λιγότερο εντυπωσιακό αλλά απολύτως αναγκαίο: την απογραφή. Πολλά διοικητικά συμβούλια δεν γνωρίζουν ακόμη πόσα συστήματα χρησιμοποιούνται ήδη στην επιχείρηση, από ποια τμήματα, με ποια δεδομένα και με ποια σχέση με εξωτερικούς παρόχους. Η «σκιώδης ΤΝ», η χρήση δηλαδή εργαλείων χωρίς επίσημη έγκριση, μπορεί να εκθέσει εμπορικά μυστικά, προσωπικά δεδομένα ή πνευματική ιδιοκτησία χωρίς να υπάρξει καν συνειδητή παραβίαση. Η επόμενη γραμμή είναι η ταξινόμηση των χρήσεων ανάλογα με τον κίνδυνο. Αλλο βάρος έχει ένα εργαλείο που συνοψίζει εσωτερικά έγγραφα και άλλο ένα σύστημα που αξιολογεί εργαζομένους, επηρεάζει πιστωτικές αποφάσεις ή περιορίζει την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Αυτή είναι και η λογική του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την ΤΝ, ο οποίος οργανώνει τις υποχρεώσεις με βάση το επίπεδο κινδύνου και εφαρμόζεται σταδιακά. Για τις επιχειρήσεις, όμως, η συμμόρφωση δεν μπορεί να αρχίζει την ημέρα που ενεργοποιείται μια νομική υποχρέωση. Η χαρτογράφηση των συστημάτων, η εκπαίδευση του προσωπικού, οι διαδικασίες ελέγχου και τα ίχνη τεκμηρίωσης χρειάζονται χρόνο. Η οργανωτική απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Μια μεγάλη τράπεζα μπορεί να εντάξει την ΤΝ στην επιτροπή κινδύνων ή να δημιουργήσει ειδική επιτροπή τεχνολογικής διακυβέρνησης. Μια μικρότερη εταιρεία μπορεί να ορίσει σαφή υπεύθυνο και διεπιστημονική ομάδα με συμμετοχή της διοίκησης, της πληροφορικής, της νομικής υπηρεσίας, του ανθρώπινου δυναμικού και του εσωτερικού ελέγχου. Το κρίσιμο δεν είναι ο τίτλος, αλλά η εξουσία. Ενα σχήμα διακυβέρνησης χωρίς δυνα-

τότητα να σταματήσει ένα προβληματικό σύστημα είναι περισσότερο διακόσμηση παρά δικλίδα ασφαλείας. Ταυτόχρονα, η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει την ίδια τη διακυβέρνηση. Μπορεί να εντοπίζει ασυνήθιστες συναλλαγές, να παρακολουθεί αποκλίσεις στην κανονιστική συμμόρφωση, να προειδοποιεί για διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, να βοηθά τον εσωτερικό έλεγχο να κινηθεί από τους περιοδικούς ελέγχους στη διαρκή εποπτεία. Μπορεί επίσης να μειώσει την εξάρτηση του Δ.Σ. από αποσπασματικές ή επιλεκτικές αναφορές, φέρνοντας στην επιφάνεια δεδομένα που διαφορετικά θα έμεναν αόρατα. Αυτό είναι το παράδοξο. Η ίδια τεχνολογία που μπορεί να κάνει την επιχείρηση πιο διαφανή δημιουργεί νέα σημεία αδιαφάνειας. Η ίδια δυνατότητα που εντοπίζει τη μεροληψία μπορεί να την αναπαράγει σε μεγαλύτερη κλίμακα. Και η ίδια ταχύτητα που επιτρέπει ταχύτερες αντιδράσεις μπορεί να επιταχύνει και το λάθος ■

ΤΗΣ ΖΕΦΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ, προέδρου του Συνδέσμου Επαγγελματιών Κανονιστικής Συμμόρφωσης (ΣΕΚΑΣΕ/ ASCO Greece)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

και στη διοίκηση που το εγκρίνει; Αυτά είναι ερωτήματα που δεν απαντώνται με τεχνικά εγχειρίδια. Απαντώνται με κανόνες, κρίση και κουλτούρα.

Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ (AI) αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις, δεν αλλάζει όμως τη θεμελιώδη αρχή της εταιρικής διακυβέρνησης: η ευθύνη για τις αποφάσεις παραμένει ανθρώπινη. Κανένας αλγόριθμος δεν θα λογοδοτήσει στους μετόχους, στις εποπτικές αρχές ή στην κοινωνία. Η λογοδοσία ανήκει πάντοτε στη διοίκηση και στα όργανα που αποφασίζουν για την ανάπτυξη, την προμήθεια και τη χρήση των συστημάτων AI. Η Κανονιστική Συμμόρφωση καλείται πλέον να διαδραματίσει έναν διευρυμένο στρατηγικό ρόλο. Δεν περιορίζεται στη διαπίστωση της τήρησης των κανονιστικών απαιτήσεων. Συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός πλαισίου εταιρικής διακυβέρνησης που διασφαλίζει τη διαφάνεια, την ανθρώπινη εποπτεία, τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, την τεκμηρίωση των αποφάσεων και τη συνεχή αξιολόγηση των κινδύνων. Η υπεύθυνη αξιοποίηση της AI απαιτεί νέες δεξιότητες από τα διοικητικά στελέχη: κατανόηση των δυνατοτήτων αλλά και των περιορισμών των αλγορίθμων, ικανότητα αμφισβήτησης των αποτελεσμάτων τους και κουλτούρα που επιτρέπει την παρέμβαση όταν η τεχνολογία συγκρούεται με τον νόμο, τις αξίες ή την επιχειρηματική κρίση. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για την ενίσχυση της κανονιστικής συμμόρφωσης, της διαχείρισης κινδύνων και του εσωτερικού ελέγχου. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την κρίση, την ακεραιότητα και την υπευθυνότητα των ανθρώπων. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να δημιουργήσουμε εξυπνότερα συστήματα, αλλά ισχυρότερες δομές διακυβέρνησης που θα διασφαλίζουν ότι κάθε απόφαση παραμένει εξηγήσιμη, ελέγξιμη και, πάνω απ’ όλα, ανθρώπινη.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ΥΛΙΚΗ ΥΠΟΔΟΜΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Η ΥΛΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Data centers, ενέργεια, νερό, δίκτυα, κρίσιμες πρώτες ύλες, chips και εξορύξεις πίσω από την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

Η ΑΟΡΑΤΗ ΥΛΗ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

ΤΟ ΥΛΊΚΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ Νέα έκθεση αποτιμά το κόστος της Τ.Ν. σε νερό, γη, εκπομπές άνθρακα, αποκαλύπτοντας τα φυσικά όρια πίσω από την ψηφιακή της επέκταση

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ως μια σχεδόν άυλη δύναμη: ένας αλγόριθμος που λειτουργεί στο «νέφος», αυξάνει την παραγωγικότητα και διευρύνει τα όρια της γνώσης. Μια νέα έκθεση του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών αποκαλύπτει, όμως, την υλική πλευρά αυτής της επανάστασης. Πίσω από τα μοντέλα και τις ψηφιακές εντολές βρίσκονται κέντρα δεδομένων, ηλεκτρικά δίκτυα, συστήματα ψύξης, νερό, γη, κρίσιμα ορυκτά και ηλεκτρονικός εξοπλισμός. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η Τ.Ν. χρειάζεται ολοένα περισσότερη ενέργεια. Είναι ότι το αποτύπωμά της εξακολουθεί να μετριέται αποσπασματικά, ενώ τα οφέλη και τα βάρη του κατανέμονται άνισα.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ο άνθρακας δεν λέει όλη την αλήθεια

Το «χαμηλών εκπομπών» δεν σημαίνει αυτομάτως «χαμηλού περιβαλλοντικού κόστους

Το περιβαλλοντικό κόστος της τεχνητής νοημοσύνης μετριέται ακόμη αποσπασματικά. Οι περισσότερες αναλύσεις εστιάζουν στις εκπομπές που συνδέονται με την εκπαίδευση των μεγάλων μοντέλων. Η νέα έκθεση «Environmental Cost of AI’s Energy Use: Carbon, Water and Land Footprints», την οποία δημοσίευσε στις 3 Ιουνίου 2026 το Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία (UNU-INWEH), υποστηρίζει ότι αυτή η προσέγγιση αφήνει έξω μεγάλο μέρος της εικόνας. Κάθε κιλοβατώρα που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση ή τη λειτουργία ενός συστήματος Τ.Ν. συνοδεύεται ταυτόχρονα από αποτύπωμα άνθρακα, νερού και γης. Οι τρεις δείκτες δεν κινούνται πάντοτε προς την ίδια κατεύθυνση. Μια πηγή ηλεκτρισμού μπορεί να μειώνει τις εκπομπές, αυξάνοντας όμως τις απαιτήσεις σε νερό ή έκταση. Το παράδειγμα της βιοενέργειας είναι ενδεικτικό. Σύμφωνα με τη μελέτη, η αντικατάσταση του άνθρακα από βιοενέργεια μπορεί, κατά μέσο όρο, να μειώνει το ανθρακικό αποτύπωμα της ηλεκτροπαραγωγής κατά 70%, αυξάνοντας όμως το υδατικό αποτύπωμα περισσότερο από τριάντα φορές και τη χρήση γης εκατό φορές. Το «χαμηλού άνθρακα», επομένως, δεν είναι αυτομάτως και χαμηλού συνολικού περιβαλλοντικού κόστους.

Το κεντρικό εύρημα είναι ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο αποτύπωμα της Τ.Ν. Η επίδραση εξαρτάται από το πού βρίσκεται η εγκατάσταση, από ποιο δίκτυο ηλεκτροδοτείται, ποιο ενεργειακό μίγμα χρησιμοποιεί, πώς ψύχεται και ποιες αλυσίδες υλικών υποστηρίζουν τον εξοπλισμό της.

Η κλίμακα αλλάζει την εξίσωση Η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρισμού των κέντρων δεδομένων μπορεί να φτάσει τις 945 τεραβατώρες έως το 2030, σχεδόν το 3% της προβλεπόμενης παγκόσμιας κατανάλωσης. Με βάση τις παραδοχές της μελέτης, η ζήτηση αυτή συνδέεται με υδατικό αποτύπωμα 9,3 τρισ. λίτρων και αποτύπωμα γης με-

Η χρήση ανεβάζει τον λογαριασμό Το αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης δεν καθορίζεται μόνο από την εκπαίδευση ενός μεγάλου μοντέλου. Μετά την ανάπτυξή του αρχίζει η συνεχής λειτουργία του: οι εντολές δισεκατομμυρίων χρηστών, η παραγωγή κειμένου και εικόνων, η ανάλυση δεδομένων και, όλο και περισσότερο, η δημιουργία βίντεο και η εκτέλεση σύνθετων εργασιών. Σύμφωνα με την έκθεση του UNU-INWEH, η φάση χρήσης των ήδη αναπτυγμένων μοντέλων, γνωστή ως inference, αντιστοιχεί πλέον στο 80% έως 90% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης της Τ.Ν. Η εκπαίδευση είναι μια μεγάλη αλλά χρονικά περιορισμένη διαδικασία. Η χρήση επαναλαμβάνεται αδιάκοπα και σε παγκόσμια κλίμακα. Δεν έχουν όλες οι εντολές το ίδιο ενεργειακό βάρος. Μια τυπική ερώτηση σε συνομιλία μπορεί να χρειάζεται περίπου 200 φορές περισσότερη ενέργεια από μια βασική ταξινόμηση κειμένου, ενώ η παραγωγή μιας εικόνας περίπου 1.450 φορές περισσότερη. Ενα σύντομο, σύνθετο βίντεο μπορεί να φτάνει την κατανάλωση 200.000 απλών ταξινομήσεων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Η επιλογή μοντέλου, το μήκος της εντολής, η μορφή του αποτελέσματος και η ανάλυση παύουν έτσι να είναι περιβαλλοντικά ουδέτερες αποφάσεις. Η τεχνολογία γίνεται αποδοτικότερη. Ο συνολικός λογαριασμός, όμως, συνεχίζει να αυξάνεται. Οσο η χρήση γίνεται φτηνότερη και ευκολότερη τόσο πολλαπλασιάζονται οι εφαρμογές και οι χρήστες. Το κέρδος ανά εργασία μπορεί να απορροφηθεί από την αύξηση του όγκου, το γνωστό φαινόμενο αναπήδησης.

Παγκόσμιες υπηρεσίες, τοπική πίεση

γαλύτερο από 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Τα 9,3 τρισ. λίτρα δεν περιγράφουν μόνο το νερό που χρησιμοποιείται μέσα στις εγκαταστάσεις για την ψύξη τους. Περιλαμβάνουν και το νερό που συνδέεται με την παραγωγή του ηλεκτρισμού. Αντίστοιχα, το αποτύπωμα γης αφορά τις εκτάσεις που απαιτούν οι ενεργειακές υποδομές και οι εφοδιαστικές αλυσίδες. Πιο πρόσφατα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) τοποθετεί την κατανάλωση των κέντρων δεδομένων στις 950 τεραβατώρες το 2030, επιβεβαιώνοντας την τάξη μεγέθους της αύξησης. Οι αναλύσεις συγκλίνουν σε μια βασική διαπίστωση: η ψηφιακή οικονομία αποκτά ενεργειακό μέγεθος συγκρίσιμο

Η γεωγραφία κάνει την ανισότητα περισσότερο ορατή. Η έκθεση εξετάζει τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις στις οποίες οι παγκόσμιες ψηφιακές υπηρεσίες συναντούν πιεσμένα τοπικά συστήματα. Στην Ιρλανδία, τα κέντρα δεδομένων αντιπροσώπευαν το 2023 το 21% της μετρούμενης κατανάλωσης ηλεκτρισμού, περισσότερο από το σύνολο των αστικών νοικοκυριών. Στην Πολιτεία Κερέταρο του Μεξικού, η επέκταση των υπολογιστικών υποδομών εξελίσσεται σε συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας. Στην Ουρουγουάη, σχέδιο για εγκατάσταση με υψηλές ανάγκες νερού συνέπεσε με την κρίση του 2023 στο Μοντεβιδέο. Οι περιπτώσεις αυτές δεν αποδεικνύουν ότι κάθε κέντρο δεδομένων δημιουργεί την ίδια πίεση, ούτε ότι ευθύνεται μόνο του για μια τοπική κρίση. Δείχνουν, όμως, τι μπορεί να συμβεί όταν η παγκόσμια ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται ταχύτερα από τον ενεργειακό, υδατικό και χωροταξικό σχεδιασμό του τόπου που τη φιλοξενεί.

Η νέα γεωγραφία της ψηφιακής ανισότητας Η ανισότητα συνεχίζεται στην κατανομή της υπολογιστικής ισχύος. Μόλις 32 χώρες φιλοξενούν εξειδικευμένα κέντρα δεδομένων Τ.Ν. και περισσότερο από το 90% της σχετικής δυναμικότητας συγκεντρώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Περισσότερες από 150 χώρες διαθέτουν ελάχιστη ή καθόλου πρόσβαση σε δική τους, εθνικά ελεγχόμενη υπολογιστική υπο-

Η Τ.Ν. ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

945 TWh η προβλεπόμενη παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρισμού των κέντρων δεδομένων έως το 2030

9,3 τρισ. λίτρα το υδατικό αποτύπωμα που συνδέεται με την ηλεκτροδότηση των κέντρων δεδομένων το 2030 Πάνω από

14.500 τ.χλμ. το συνδεόμενο αποτύπωμα γης - έκταση περίπου διπλάσια της μητροπολιτικής περιοχής της Τζακάρτα

80-90% της ενεργειακής κατανάλωσης της Τ.Ν. εκτιμάται ότι προέρχεται από τη λειτουργία των μοντέλων και όχι από την εκπαίδευσή τους

2,5 εκατ. τόνοι ηλεκτρονικών αποβλήτων μπορεί να παράγονται κάθε χρόνο από τις υποδομές Τ.Ν. έως το 2030

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

με εκείνο μεγάλων εθνικών οικονομιών. Η βιωσιμότητα της Τ.Ν. δεν μπορεί, συνεπώς, να κρίνεται από μία μόνο ένδειξη εκπομπών. Χρειάζεται να εξετάζονται ταυτόχρονα ο άνθρακας, το νερό, η γη και η γεωγραφία της κατανάλωσης. Διαφορετικά, μια πίεση μπορεί να περιορίζεται μεταφέροντας απλώς το κόστος της σε άλλον πόρο ή σε άλλη περιοχή.

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

δικτύων, να υποστηρίξει την πρόγνωση ακραίων φαινομένων και να αυξήσει την αποδοτικότητα βιομηχανικών διαδικασιών. Οι δυνατότητες αυτές δεν αναιρούν, όμως, την ανάγκη διακυβέρνησης της φυσικής υποδομής που τη στηρίζει. Το UNU-INWEH προτείνει ένα πλαίσιο έξι αρχών: διαφάνεια, αποδοτικότητα από τον σχεδιασμό, ισότητα και περιβαλλοντική δικαιοσύνη, ευθύνη σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής, διεθνής συνεργασία και βιώσιμη χρήση. Η διαφάνεια αποτελεί την πρώτη προϋπόθεση. Οι εταιρείες δημοσιεύουν ακόμη περιορισμένα και δύσκολα συγκρίσιμα στοιχεία για την ενέργεια, το νερό και το αποτύπωμα των μοντέλων. Χωρίς κοινές μονάδες μέτρησης, δεν είναι εύκολο να διαπιστωθεί αν μια βελτίωση είναι πραγματική ή αν μετακινεί την επιβάρυνση από τον άνθρακα στο νερό, από τη λειτουργία στην εφοδιαστική αλυσίδα ή από μια περιοχή σε άλλη. Η ευθύνη αφορά και τον σχεδιασμό των υπηρεσιών. Το μέγεθος του μοντέλου, το μήκος των απαντήσεων, η ανάλυση της εικόνας και οι προεπιλεγμένες λειτουργίες επηρεάζουν το αποτύπωμα. Για πολλές καθημερινές εργασίες δεν χρειάζεται το μεγαλύτερο και ενεργειακά βαρύτερο σύστημα. Η έκθεση προτείνει την επιλογή του ελαφρύτερου μοντέλου και της λιγότερο απαιτητικής μορφής που επαρκούν για τον σκοπό.

Η χωροθέτηση είναι πολιτική απόφαση Ενα κέντρο δεδομένων δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο ως τεχνολογική επένδυση ή ακίνητο. Αποτελεί απόφαση για το ηλεκτρικό δίκτυο, το νερό, τη γη και τις μελλοντικές ανάγκες μιας περιοχής. Οι σωρευτικές επιπτώσεις πρέπει να αξιολογούνται πριν από τη σύνδεση και όχι αφού εμφανιστούν περιορισμοί. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας επιβεβαιώνει την τεχνική πίεση. Η ζήτηση ηλεκτρισμού των κέντρων δεδομένων αυξήθηκε κατά 17% το 2025, ενώ μια συστοιχία προηγμένων διακομιστών μπορεί έως το 2027 να συγκεντρώνει ισχύ αιχμής αντίστοιχη με εκείνη 65 νοικοκυριών. Το όριο δεν είναι μόνο η παραγωγή ηλεκτρισμού, αλλά οι συνδέσεις, οι μετασχηματιστές, η ψύξη και οι χρόνοι αδειοδότησης.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η Ευρώπη αναζητεί κοινούς κανόνες

Οι υπηρεσίες της Τ.Ν. ταξιδεύουν παγκοσμίως. Το νερό που χρησιμοποιείται και η πίεση στα δίκτυα παραμένουν τοπικά

δομή Τ.Ν. Την ίδια στιγμή, τα κρίσιμα ορυκτά για ημιαγωγούς, μπαταρίες και συστήματα ισχύος εξορύσσονται συχνά σε περιοχές ασθενέστερης περιβαλλοντικής εποπτείας. Στο τέλος του κύκλου, οι υποδομές Τ.Ν. θα μπορούσαν να παράγουν έως 2,5 εκατ. τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως έως το 2030, ενώ η διαχείρισή τους μπορεί να επιβαρύνει οικονομίες με περιορισμένες περιβαλλοντικές και κοινωνικές δικλίδες. Διαμορφώνεται έτσι μια νέα εκδοχή της ψηφιακής ανισότητας. Ορισμένες χώρες συγκεντρώνουν την υπολογιστική ισχύ, την οικονομική αξία και το στρατηγικό πλεονέκτημα. Αλλες φιλοξενούν την εξόρυξη, μέρος της φυσικής υποδομής ή τα απόβλητα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόση Τ.Ν. μπορεί να παραγάγει ο κόσμος. Είναι ποιοι επωφελούνται από αυτήν και ποιοι καλούνται να πληρώσουν τον υλικό της λογαριασμό.

Η μέτρηση οδηγεί στη διαφάνεια Η έκθεση του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών δεν καταλήγει σε ένα τεχνοφοβικό συμπέρασμα. Η Τ.Ν. μπορεί να περιορίσει ενεργειακές απώλειες, να βελτιώσει τη διαχείριση

Η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) κινείται προς ένα κοινό πλαίσιο μέτρησης και αξιολόγησης. Η Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση έχει ήδη θεσπίσει την υποβολή βασικών στοιχείων από μεγάλα κέντρα δεδομένων σε ευρωπαϊκή βάση δεδομένων. Ο στρατηγικός οδικός χάρτης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει την υιοθέτηση εντός του 2026 συστήματος αξιολόγησης που θα καλύπτει την ενεργειακή και υδατική απόδοση, τη χρήση καθαρής ενέργειας, την αξιοποίηση απορριπτόμενης θερμότητας και την ευελιξία προς το δίκτυο. Οι πρώτες ευρωπαϊκές ετικέτες προβλέπονται για το 2027, ενώ έως τότε θα έχει αξιολογηθεί και η ανάγκη θέσπισης ελάχιστων προτύπων ενεργειακής επίδοσης. Η επενδυτική κλίμακα είναι αντίστοιχη του φυσικού αποτυπώματος. Η εταιρεία συμβούλων McKinsey & Company εκτιμά ότι οι παγκόσμιες δαπάνες για κέντρα δεδομένων μπορούν να φτάσουν τα 7 τρισ. δολάρια έως το 2030, αυξάνοντας την πίεση στην παραγωγή μετασχηματιστών, συστημάτων ψύξης και άλλου κρίσιμου εξοπλισμού. Για την Ελλάδα, η συζήτηση πρέπει να αρχίζει πριν από την προσέλκυση μιας επένδυσης: ποια περιοχή διαθέτει επαρκές δίκτυο, πόσο νερό θα απαιτήσει η ψύξη, ποιος θα χρηματοδοτήσει τις νέες υποδομές και ποια αξία θα παραμείνει στην τοπική οικονομία; Το cloud μπορεί να μην έχει σύνορα. Οι πόροι που το τροφοδοτούν, όμως, έχουν τόπο, όρια και ιδιοκτήτες ■

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΥΕΛΙΞΙΑ

Οταν η καθαρή ενέργεια χάνει την αξία της Γιατί περισσότερα φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες δεν αρκούν χωρίς αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση και ισχυρότερα δίκτυα ֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόση καθαρή ενέργεια παράγεται, αλλά αν μπορεί να αξιοποιηθεί τη στιγμή που πραγματικά χρειάζεται

ραγωγή και κατανάλωση στον χρόνο. Οι μπαταρίες αποθηκεύουν παραγωγή για τις επόμενες ώρες. Η αντλησιοταμίευση και άλλες τεχνολογίες μεγαλύτερης διάρκειας καλύπτουν μεγαλύτερα διαστήματα. Οι διασυνδέσεις μεταφέρουν πλεονάσματα, ενώ η απόκριση της ζήτησης μεταθέτει μέρος της κατανάλωσης στις ώρες άφθονης και φτηνότερης ηλεκτρικής ενέργειας. Η McKinsey εκτιμά ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί πάνω από 75% περισσότερη ευελιξία έως το 2030. Η αγορά ευελιξίας από την πλευρά της ζήτησης θα μπορούσε να φτάσει τα 12 δισ. ευρώ. Για τις βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις, η προσαρμογή της λειτουργίας τους στις συνθήκες του συστήματος μετατρέπεται σε νέα πηγή εσόδων και χαμηλότερου ενεργειακού κόστους. Βιομηχανικά φορτία, εμπορικά κτίρια, φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, αντλίες θερμότητας και κατανεμημένες μπαταρίες μπορούν να λειτουργούν συντονισμένα, περιορίζοντας τις αιχμές και απορροφώντας παραγωγή που διαφορετικά θα περικοπτόταν. Για να συμβεί αυτό, χρειάζονται τιμολόγια, ψηφιακή μέτρηση, πρόσβαση στις αγορές εξισορρόπησης και κανόνες που επιτρέπουν στους καταναλωτές να αμείβονται για την ευελιξία που προσφέρουν.

Το επόμενο επενδυτικό κριτήριο Η ευελιξία δεν είναι τεχνική προσθήκη στην ενεργειακή μετάβαση. Είναι ο μηχανισμός που προστατεύει τα έσοδα της καθαρής παραγωγής και περιορίζει το κόστος εξισορρόπησης. Χωρίς αυτήν, περισσότερα έργα μπορεί να σημαίνουν περισσότερες ώρες χαμηλών τιμών, μεγαλύτερες περικοπές και ασθενέστερες αποδόσεις. Ενα νέο έργο ΑΠΕ δεν αρκεί να διαθέτει καλή τοποθεσία και ανταγωνιστικό κόστος. Πρέπει να εξετάζεται μαζί με τη σύνδεση στο δίκτυο, την αποθήκευση, τη δυνατότητα ευέλικτης κατανάλωσης και τις ώρες κατά τις οποίες η παραγωγή του μπορεί πραγματικά να απορροφηθεί. Η μετάβαση εισέρχεται σε πιο απαιτητική φάση. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να παράγεται περισσότερη καθαρή ενέργεια. Είναι να παραμένει διαθέσιμη, χρήσιμη και οικονομικά βιώσιμη όταν το σύστημα τη χρειάζεται ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ερισσότερα από 14 δισ. δολάρια υπολογίζεται ότι κόστισε στους παραγωγούς αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ενωση η υποχώρηση της αγοραίας αξίας της παραγωγής τους το 2025. Το εύρημα πρόσφατης μελέτης της BCG αποτυπώνει το νέο παράδοξο της ενεργειακής μετάβασης: η Ευρώπη εγκαθιστά περισσότερες ανανεώσιμες πηγές, αλλά δεν διαθέτει πάντοτε την αποθήκευση, τα δίκτυα και την ευέλικτη ζήτηση που απαιτούνται για να αξιοποιεί την ενέργεια όταν πραγματικά χρειάζεται. Οταν πολλές μονάδες παράγουν ταυτόχρονα, οι τιμές υποχωρούν, οι περικοπές αυξάνονται και η καθαρή ηλεκτρική ενέργεια χάνει μέρος της αγοραίας αξίας της. Η επόμενη φάση της μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο στα νέα μεγαβάτ. Θα κριθεί στην ευελιξία του συστήματος. Το πρόβλημα δεν είναι η ζήτηση σε ετήσια βάση, αλλά η χρονική αναντιστοιχία ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση. Οταν πολλές αιολικές και φωτοβολταϊκές μονάδες παράγουν τις ίδιες ώρες, η προσφορά μπορεί να υπερβεί προσωρινά τη ζήτηση και τη δυνατότητα του δικτύου να απορροφήσει την ενέργεια. Οι τιμές τότε φτάνουν σε μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επίπεδα. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας καταγράφει αύξηση των αρνητικών τιμών και των περικοπών παραγωγής σε πολλές αγορές. Τα φαινόμενα αυτά δεν σημαίνουν ότι οι ανανεώσιμες πηγές περισσεύουν. Δείχνουν ότι η αποθήκευση, τα δίκτυα, οι διασυνδέσεις και η κατανάλωση δεν εξελίσσονται με τον ίδιο ρυθμό. Ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας εκτιμά ότι έως το 2030 ο ηλεκτρικός τομέας θα χρειάζεται περίπου τριπλάσια ημερήσια ευελιξία σε σχέση με το 2019, δηλαδή σημαντικά μεγαλύτερη ικανότητα μετακίνησης της παραγωγής και της κατανάλωσης μέσα στην ίδια ημέρα. Εως το 2050, οι ανάγκες μπορεί να είναι περίπου δεκαπλάσιες. Το ζητούμενο δεν είναι μία μόνο τεχνολογία, αλλά ένας συνδυασμός λύσεων που να καλύπτει διαφορετικές χρονικές κλίμακες, από λίγες ώρες έως ημέρες ή εβδομάδες. Ευελιξία σημαίνει ότι το σύστημα μπορεί να μετατοπίζει πα-

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ

Τα ορυκτά της νέας εξάρτησης Η ενεργειακή μετάβαση μεταφέρει την εξάρτηση από τα καύσιμα στις κρίσιμες πρώτες ύλες

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

ζήτηση λιθίου προβλέπεται να αυξηθεί κατά 353% έως το 2040. Καθώς μπαταρίες, δίκτυα, ανεμογεννήτριες και ψηφιακές υποδομές χρειάζονται ολοένα περισσότερα κρίσιμα ορυκτά, οι πρώτες ύλες παύουν να είναι απλώς εμπορεύματα και μετατρέπονται σε εργαλεία βιομηχανικής και γεωπολιτικής ισχύος. Οι εξαγωγικοί περιορισμοί αυξάνονται, η επεξεργασία παραμένει συγκεντρωμένη και το περιβαλλοντικό κόστος κατανέμεται άνισα: οι χώρες εξόρυξης κρατούν συχνά την πίεση στο νερό, στη γη και στα οικοσυστήματα, ενώ μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας δημιουργείται αλλού. Η ενεργειακή μετάβαση αποκτά έτσι έναν νέο λογαριασμό: εμπορικό, γεωπολιτικό και περιβαλλοντικό. Η έκδοση Ιουνίου 2026 του Global Trade Update του Οργανισμού Εμπορίου και Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNCTAD) αποτυπώνει πόσο γρήγορα αλλάζει η κλίμακα. Η ζήτηση γραφίτη αναμένεται να αυξηθεί κατά 131% μεταξύ 2024 και 2040, ενώ οι καθαρές τεχνολογίες εκτιμάται ότι θα απορροφούν το 87% της συνολικής ζήτησης λιθίου το 2040, από 62% το 2024. Η αύξηση δεν αφορά μόνο τις μπαταρίες ή την ηλεκτροκίνηση. Τα κρίσιμα ορυκτά βρίσκονται στα ηλεκτρικά δίκτυα, στην αποθήκευση, στις ανεμογεννήτριες, στους ημιαγωγούς, στα κέντρα δεδομένων και στη βιομηχανική ηλεκτροποίηση. Υλικά που έως πρόσφατα εξυπηρετούσαν επιμέρους βιομηχανικές χρήσεις μετατρέπονται σε βασικές εισροές της ενεργειακής επάρκειας και της τεχνολογικής ισχύος. Το κοίτασμα, όμως, δεν αρκεί. Η γεωλογία δίνει την πρώτη ύλη, αλλά η βιομηχανική πολιτική αποφασίζει αν η αξία, η τεχνολογία και οι θέσεις εργασίας θα παραμείνουν στη χώρα παραγωγής.

Η μεγάλη αξία έρχεται μετά την εξόρυξη

Η καθαρή τεχνολογία έχει υλικό βάρος και νέους γεωπολιτικούς χάρτες

Η προσφορά παραμένει εξαιρετικά συγκεντρωμένη. Το 2025, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αντιπροσώπευε το 74% της παγκόσμιας εξόρυξης κοβαλτίου, η Ινδονησία το 67% της εξόρυξης νικελίου και η Κίνα το 69% των σπάνιων γαιών. Η συγκέντρωση είναι ακόμη μεγαλύτερη εκεί όπου η πρώτη ύλη καθαρίζεται, διυλίζεται και μετατρέπεται σε βιομηχανική εισροή. Η Κίνα διατηρεί κυρίαρχη θέση στην επεξεργασία σπανίων γαιών, λιθίου και κοβαλτίου, ενώ η Ινδονησία αντιπροσωπεύει το 43% της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης νικελίου. Η

γεωλογία καθορίζει πού βρίσκεται ο πόρος. Η επεξεργασία καθορίζει ποιος κρατά το μεγαλύτερο μέρος της αξίας. Για πολλές χώρες πλούσιες σε ορυκτά, αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα. Εξάγουν ακατέργαστη πρώτη ύλη και επανεισάγουν ακριβότερα προϊόντα, ενώ οι πιο εξειδικευμένες θέσεις εργασίας, η τεχνογνωσία και τα μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους δημιουργούνται αλλού. Η νέα ενεργειακή οικονομία μπορεί έτσι να αναπαραγάγει μια παλαιά σχέση εξάρτησης με διαφορετικό υλικό περιεχόμενο.

Το γεωπολιτικό κόστος της μετάβασης Η συγκέντρωση της παραγωγής και της επεξεργασίας δεν είναι αφηρημένο γεωπολιτικό ζήτημα. Μεταφράζεται σε τιμές, χρόνους και ρίσκο. Ενας περιορισμός στις εξαγωγές λιθίου, κοβαλτίου, γραφίτη ή σπανίων γαιών μπορεί να αυξήσει το κόστος των μπαταριών, των δικτύων και των ανεμογεννητριών, να καθυστερήσει επενδύσεις και να επιβαρύνει τη χρηματοδότηση έργων όταν η πρόσβαση στα υλικά γίνεται αβέβαιη. Η επίδραση δεν είναι ίδια σε κάθε τεχνολογία. Στις μπαταρίες αφορά τα ενεργά υλικά και το κόστος αποθήκευσης, στα δίκτυα τον χαλκό και τον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, στις ανεμογεννήτριες τους μόνιμους μαγνήτες και στις ψηφιακές υποδομές τα εξειδικευμένα εξαρτήματα. Η γεωπολιτική ενός ορυκτού μπορεί να εμφανιστεί ως ακριβότερο έργο, καθυστερημένη σύνδεση ή μεγαλύτερη ανάγκη δημόσιας στήριξης. Από το 2020 έχουν θεσπιστεί σχεδόν 100 νέα μέτρα για τις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών: απαιτήσεις αδειοδότησης, φόροι, απαγορεύσεις και ποσοστώσεις. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ/OECD) καταγράφει ότι οι εξαγωγικοί περιορισμοί στις κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν πενταπλασιαστεί από το 2009.

ΤΑ ΟΡΥΚΤΑ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

+353%

η προβλεπόμενη αύξηση της ζήτησης λιθίου μεταξύ 2024 και 2040

74%

της παγκόσμιας εξόρυξης κοβαλτίου προήλθε το 2025 από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό

100

Σχεδόν νέα μέτρα για τις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών έχουν θεσπιστεί από το 2020

25%

40%

από τις κρίσιμες πρώτες ύλες που χρειάζεται η ενεργειακή μετάβαση καλύπτονται στην Ε.Ε. εξ ολοκλήρου από εισαγωγές

Οι εξαγωγές μοιράζουν και το περιβαλλοντικό κόστος Η εμπορική πολιτική δεν καθορίζει μόνο ποιος θα έχει πρόσβαση στις κρίσιμες πρώτες ύλες. Καθορίζει επίσης πού θα παραμείνει το περιβαλλοντικό βάρος της νέας ενεργειακής οικονομίας. Οταν μια χώρα εξάγει ακατέργαστο μετάλλευμα, συχνά διατηρεί στο έδαφός της την κατανάλωση νερού, την αλλοίωση του τοπίου, τα εξορυκτικά κατάλοιπα και το κόστος αποκατάστασης. Μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας δημιουργείται αργότερα, στις χώρες όπου πραγματοποιούνται η επεξεργασία, η παραγωγή εξαρτημάτων και η κατασκευή του τελικού προϊόντος. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές επιχειρούν σε ορισμένες περιπτώσεις να αλλάξουν αυτή την ανισορροπία, ενθαρρύνοντας την επεξεργασία της πρώτης ύλης στη χώρα παραγωγής. Η επιλογή μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας, τεχνογνωσία και δημόσια έσοδα. Δεν είναι, όμως, αυτομάτως περιβαλλοντικά θετική. Η διύλιση και η μεταποίηση αυξάνουν τη ζήτηση

ενέργειας και νερού, τις εκπομπές και τα βιομηχανικά απόβλητα, όταν η νέα παραγωγική ικανότητα δεν συνοδεύεται από αντίστοιχες υποδομές και αυστηρούς κανόνες. Από την άλλη πλευρά, η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών μπορεί να ανοίξει νέα εξορυκτικά μέτωπα. Η διαφοροποίηση μειώνει την έκθεση σε μια χώρα, δεν εγγυάται όμως μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Μπορεί απλώς να μεταφέρει την πίεση σε περισσότερες περιοχές ή σε οικονομίες με ασθενέστερους μηχανισμούς ελέγχου. Μια αλυσίδα μπορεί επομένως να είναι ασφαλέστερη για τον εισαγωγέα και ταυτόχρονα βαρύτερη για τον τόπο εξόρυξης. Το εμπόριο των κρίσιμων πρώτων υλών δεν μεταφέρει μόνο μέταλλα. Κατανέμει την αξία, τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και το κόστος της μετάβασης ανάμεσα στις χώρες εξόρυξης, επεξεργασίας και τελικής κατανάλωσης.

έως θα μπορούσε να μειωθεί έως το 2050 η ανάγκη ανάπτυξης νέων ορυχείων μέσω της ανακύκλωσης, ανάλογα με το υλικό

Η δύσκολη αυτονομία της Ευρώπης Η Ευρώπη βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αντίφασης. Θέλει να επιταχύνει την απανθρακοποίηση, να προστατεύσει τη βιομηχανική της βάση και να περιορίσει την έκθεσή της σε έναν μόνο προμηθευτή. Δεν διαθέτει, όμως, ακόμη επαρκώς διαφοροποιημένες αλυσίδες πρώτων υλών. Η ειδική έκθεση 04/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτυπώνει το κενό. Από τις 34 κρίσιμες πρώτες ύλες που έχει αναγνωρίσει η Ε.Ε., οι 26 είναι σημαντικές για την ενεργειακή μετάβαση. Για δέκα από αυτές η Ενωση εξαρτάται πλήρως από εισαγωγές. Στο στάδιο της επεξεργασίας, το λίθιο, το μαγνήσιο, το γάλλιο και οι σπάνιες γαίες υπερβαίνουν ήδη το όριο εξάρτησης 65% από μια τρίτη χώρα. Παράλληλα, με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, δέκα από τις 26 πρώτες ύλες

Ενας περιορισμός στις πρώτες ύλες μπορεί να εμφανιστεί ως ακριβότερη μπαταρία, καθυστερημένο δίκτυο ή επένδυση που δεν προχωρά

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Την περίοδο 2022-2024, περίπου το 70% των παγκόσμιων εξαγωγών κοβαλτίου και μαγγανίου υπόκειτο σε τουλάχιστον έναν περιορισμό. Το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 47% για τον γραφίτη και το 45% για τις σπάνιες γαίες. Για τις χώρες παραγωγής, τέτοια μέτρα μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός εγχώριας επεξεργασίας και διεκδίκησης μεγαλύτερου μεριδίου στην προστιθέμενη αξία. Για τις εισαγωγικές οικονομίες σημαίνουν στενότερη προσφορά, μεγαλύτερη μεταβλητότητα και κίνδυνο διακοπών. Ο λογαριασμός έρχεται με ακριβότερες τεχνολογίες, αποθέματα ασφαλείας και νέες επενδύσεις για εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού.

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

υλικά θα κατασκευαστεί αυτή η κλίμακα καθαρής ενέργειας. Στην COP30 στο Μπελέμ, τα κρίσιμα ορυκτά απέκτησαν καθαρότερη θέση στην Ατζέντα Δράσης. Το «Σχέδιο για την Επιτάχυνση των Ορυκτών της Μετάβασης και της Κυκλικότητας» εστίασε στην ποιότητα των δεδομένων, στην επέκταση των ηλεκτρικών δικτύων, στην κυκλικότητα και στη δυνατότητα των αναπτυσσόμενων οικονομιών να ανέβουν στην αλυσίδα αξίας. Πρόκειται για πρωτοβουλία δράσης και όχι για δεσμευτική απόφαση της διακυβερνητικής διαπραγμάτευσης. Η COP31 θα πραγματοποιηθεί από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026 στην Αττάλεια. Η προεδρία της θέτει την εφαρμογή στο κέντρο της Ατζέντας Δράσης, με έμφαση στην ηλεκτροποίηση, στα μηδενικά απόβλητα, στην πράσινη εκβιομηχάνιση και στην κυκλική οικονομία. Εχει επίσης θέσει ως στόχο να αυξηθεί το παγκόσμιο ποσοστό κυκλικής χρήσης υλικών τουλάχιστον στο 15% έως το 2035. Πρόκειται για στόχο της προεδρίας και όχι για συμφωνημένο αποτέλεσμα της COP.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Τέσσερα τεστ θα δείξουν αν η Αττάλεια μπορεί να μετακινήσει τη συζήτηση από τις διακηρύξεις στην εφαρμογή

δεν ανακυκλώνονται καθόλου. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Υλες θέτει τέσσερα μη δεσμευτικά σημεία αναφοράς για το 2030: τουλάχιστον 10% της ετήσιας κατανάλωσης στρατηγικών πρώτων υλών να καλύπτεται από εξόρυξη εντός της Ε.Ε., 40% από ευρωπαϊκή επεξεργασία και 25% από ανακύκλωση. Παράλληλα, καμία τρίτη χώρα δεν θα πρέπει να καλύπτει περισσότερο από το 65% της ετήσιας ευρωπαϊκής κατανάλωσης μιας στρατηγικής πρώτης ύλης, σε οποιοδήποτε σχετικό στάδιο επεξεργασίας. Οι αριθμοί είναι σαφείς. Η παραγωγική βάση δεν είναι ακόμη. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει ότι οι προσπάθειες διαφοροποίησης δεν έχουν αποφέρει απτά αποτελέσματα, ενώ η εγχώρια εξόρυξη και επεξεργασία συναντούν χρηματοδοτικά, νομικά και διοικητικά εμπόδια. Η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν θα προκύψει από ένα μόνο εργαλείο. Απαιτεί νέους προμηθευτές, περισσότερη επεξεργασία εντός Ευρώπης, ανακύκλωση, υποκατάσταση υλικών και τεχνολογικές επιλογές που μειώνουν τη συνολική ζήτηση πρωτογενών πόρων.

Η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να χτιστεί μεταφέροντας το περιβαλλοντικό βάρος σε άλλες χώρες

Τέσσερα τεστ για την Αττάλεια Η διεθνής κλιματική πολιτική άργησε να κοιτάξει την υλική βάση των αποφάσεών της. Η COP28 στο Ντουμπάι έθεσε την κατεύθυνση: μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, τριπλασιασμός της παγκόσμιας δυναμικότητας ανανεώσιμης ενέργειας και διπλασιασμός του ρυθμού βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας έως το 2030. Δεν απάντησε, όμως, από ποια

■ Το πρώτο είναι τα δεδομένα. Κυβερνήσεις και επιχειρήσεις δεν διαθέτουν πάντοτε συγκρίσιμες πληροφορίες για την προέλευση, τη μεταποίηση και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των υλικών. Κοινή έρευνα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και του ΟΟΣΑ, με περισσότερες από 80 επιχειρήσεις σε έξι αλυσίδες ορυκτών, εντοπίζει υψηλό κόστος εφαρμογής, περιορισμένη διαλειτουργικότητα και δυσκολίες στη μεταφορά πληροφοριών. Χωρίς ιχνηλασιμότητα, η διαφοροποίηση μπορεί να παραμένει περισσότερο υπόσχεση παρά πραγματικότητα. ■ Το δεύτερο είναι η υλική ένταση. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερη εξόρυξη. Χρειάζονται τεχνολογίες που χρησιμοποιούν λιγότερο κρίσιμο υλικό, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, σχεδιασμός για αποσυναρμολόγηση, υποκατάσταση και οργανωμένη ανακύκλωση. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι η κλιμάκωση της ανακύκλωσης θα μπορούσε έως το 2050 να μειώσει κατά 25% έως 40% την ανάγκη ανάπτυξης νέων ορυχείων, ανάλογα με το υλικό. Επιπλέον, ανακυκλωμένα υλικά όπως το νικέλιο, το κοβάλτιο και το λίθιο συνδέονται κατά μέσο όρο με 80% χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα αντίστοιχα πρωτογενή. ■ Το τρίτο τεστ είναι η αξία για τις χώρες παραγωγής. Αν οι χώρες που διαθέτουν τα κοιτάσματα θα παραμείνουν απλοί εξαγωγείς ακατέργαστων υλών, η καθαρή ενέργεια θα αναπαραγάγει την παλαιά σχέση ανάμεσα στην εξόρυξη και τη μεταποίηση. Χρειάζονται τοπική επεξεργασία, δεξιότητες, τεχνολογία και αυστηρές περιβαλλοντικές προδιαγραφές, ώστε η νέα ζήτηση να μη γίνει ακόμη ένας κύκλος άνισης ανάπτυξης. ■ Το τέταρτο είναι η σύνδεση με τον πραγματικό ενεργειακό σχεδιασμό. Τα κρίσιμα ορυκτά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται χωριστά από τα δίκτυα, την αποθήκευση, την ηλεκτροκίνηση και τη βιομηχανία. Η πολιτική δεν επιλέγει μόνο τεχνολογίες. Επιλέγει και την ποσότητα υλικών που θα χρειαστούν. Ισχυρότερα δίκτυα, αποδοτικότερη χρήση ενέργειας, κατάλληλα διαστασιολογημένη αποθήκευση και καλύτερη διαχείριση της ζήτησης μπορούν να περιορίσουν την ανάγκη για πρωτογενή υλικά ανά ενεργειακή υπηρεσία. Οι προηγούμενες COP αποφάσισαν πόσο γρήγορα πρέπει να αναπτυχθεί η καθαρή ενέργεια. Η Αττάλεια θα δείξει αν η διεθνής πολιτική είναι έτοιμη να ασχοληθεί σοβαρά και με τα υλικά, τις αλυσίδες και τα φυσικά όρια πάνω στα οποία θα στηριχθεί ■

ΜΕΘΑΝΙΟ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

ΤΟ ΜΕΘΑΝΙΟ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

Το αέριο που χάνεται πριν καεί

124 εκατ. τόνοι οι εκπομπές μεθανίου από πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα το 2025

70%

των εκπομπών μεθανίου από τα ορυκτά καύσιμα μπορεί να περιοριστεί με διαθέσιμες τεχνολογίες

Οι διαρροές μεθανίου επιβαρύνουν το κλίμα, αφαιρούν ενέργεια από την αγορά και αλλάζουν τους όρους των ευρωπαϊκών εισαγωγών

Πάνω από

35 εκατ. τόνοι μπορούν να αποφευχθούν χωρίς καθαρό οικονομικό κόστος

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

Ενέργεια που χάνεται πριν από την αγορά Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι μεγάλο μέρος του προβλήματος μπορεί ήδη να αντιμετωπιστεί. Περίπου το 70% των εκπομπών μεθανίου από τα ορυκτά καύσιμα, σχεδόν 85 εκατ. τόνοι, θα μπορούσε να περιοριστεί με διαθέσιμες τεχνολογίες. Περισσότεροι από 35 εκατ. τόνοι μπορούν να αποφευχθούν χωρίς καθαρό οικονομικό κόστος, καθώς η αξία του αερίου που ανακτάται καλύπτει τις επενδύσεις.

Οι λύσεις είναι γνωστές: συστηματικός εντοπισμός και επισκευή διαρροών, αντικατάσταση εξοπλισμού που εκπέμπει, ανάκτηση αερίων χαμηλής πίεσης και περιορισμός της εξαέρωσης και της καύσης σε πυρσούς. Ο ενεργειακός λογαριασμός είναι εξίσου σημαντικός με τον κλιματικό. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι η μείωση των εκπομπών από πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα μπορούσε να διαθέσει στις αγορές σχεδόν 100 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως. Η επάρκεια δεν εξαρτάται μόνο από νέα κοιτάσματα, αγωγούς ή τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου. Εξαρτάται και από το πόση ενέργεια χάνεται στις αλυσίδες που ήδη λειτουργούν.

100 δισ.

Σχεδόν κυβικά μέτρα φυσικού αερίου θα μπορούσαν να διατεθούν ετησίως στις αγορές μέσω της μείωσης των εκπομπών

1η Ιανουαρίου 2027 αρχίζει η επόμενη φάση των ευρωπαϊκών απαιτήσεων για τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα

Η Ευρώπη βάζει το μεθάνιο στα συμβόλαια Η Ευρωπαϊκή Ενωση επιχειρεί πλέον να μεταφέρει τον έλεγχο και στις εισαγωγές. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, για νέες ή ανανεωμένες συμβάσεις, οι εισαγωγείς θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι τα καύσιμα παράγονται υπό καθεστώς μέτρησης, αναφοράς και επαλήθευσης ισοδύναμο με το ευρωπαϊκό. Θα ακολουθήσει η ετήσια αναφορά της έντασης μεθανίου από τον Αύγουστο του 2028 και, από τον Αύγουστο του 2030, η εφαρμογή ανώτατων ορίων σε νέες ή ανανεωμένες συμβάσεις. Το 2026 είναι, επομένως, έτος προετοιμασίας. Οι εισαγωγείς καλούνται να γνωρίζουν όχι μόνο ποιος τους προμηθεύει, αλλά και πώς παράγεται το καύσιμο που εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι δορυφόροι του συστήματος MARS περιορίζουν πλέον και το άλλοθι της άγνοιας, εντοπίζοντας μεγάλες εκπομπές και ειδοποιώντας κυβερνήσεις και επιχειρήσεις. Η μέτρηση, όμως, δεν είναι ακόμη μείωση. Το φυσικό αέριο κρίνεται όχι μόνο στην καύση του, αλλά και στη διαδρομή πριν φτάσει στον καταναλωτή. Εκεί βρίσκεται ένας από τους ταχύτερους και οικονομικότερους τρόπους περιορισμού της υπερθέρμανσης και μια ποσότητα ενέργειας που η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να αφήνει να χάνεται ■

Το μεθάνιο που διαφεύγει είναι ταυτόχρονα εκπομπή, χαμένο καύσιμο και κενό ενεργειακής ασφάλειας

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

να μέρος του φυσικού αερίου που εξορύσσεται δεν φτάνει ποτέ στην αγορά. Διαφεύγει από γεωτρήσεις, αγωγούς και εγκαταστάσεις επεξεργασίας πριν μετρηθεί, πωληθεί ή καεί. Η απώλεια είναι σχεδόν αόρατη, αλλά ο λογαριασμός της όχι: περισσότερη υπερθέρμανση, λιγότερη διαθέσιμη ενέργεια και χαμένα έσοδα. Την ώρα που κυβερνήσεις και επιχειρήσεις αναζητούν νέες πηγές εφοδιασμού, μεγάλες ποσότητες μεθανίου εξακολουθούν να χάνονται από υποδομές που ήδη λειτουργούν. Το φυσικό αέριο δεν επιβαρύνει το κλίμα μόνο όταν καίγεται. Το βασικό συστατικό του, το μεθάνιο, μπορεί να διαφύγει σε κάθε στάδιο της αλυσίδας, από την παραγωγή και την επεξεργασία έως τη μεταφορά και την αποθήκευση. Μια τεχνική διαρροή μετατρέπεται έτσι σε τριπλό κόστος: κλιματικό, οικονομικό και ενεργειακό. Το Global Methane Tracker 2026 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας καταγράφει ότι οι δραστηριότητες πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα εξέπεμψαν το 2025 περίπου 124 εκατ. τόνους μεθανίου. Η εικόνα διαφέρει σημαντικά μεταξύ παραγωγών. Στην παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις εμφανίζουν ένταση εκπομπών περισσότερο από εκατό φορές χαμηλότερη από εκείνες με τις χειρότερες. Η απόσταση αυτή δείχνει πόσο καθοριστικοί είναι οι κανόνες, η τεχνολογία και η ποιότητα λειτουργίας των εγκαταστάσεων.

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η γεωγραφία των δεδομένων Υποθαλάσσια καλώδια, οπτικές ίνες, κόμβοι διασύνδεσης και ο νέος ανταγωνισμός για την ψηφιακή κυριαρχία

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

ια ευρύτερη μετατόπιση καταγράφεται στον χάρτη των δικτύων όπου οι υποδομές μεταφοράς δεδομένων αναδεικνύονται πλέον σε στρατηγικό πεδίο οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι στις 23 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία των πρώτων περιφερειακών κέντρων προστασίας υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική και τη Μεσόγειο, ενώ παράλληλα ενεργοποίησε νέο χρηματοδοτικό πρόγραμμα ύψους 40 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση των δυνατοτήτων επισκευής τους. Είναι προφανές ότι με τα νέα δεδομένα που φέρνει η ψηφιακή μετάβαση αλλά και η ώσμωση του power με το tech, δηλαδή η από κοινού ανάπτυξη ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών, όλα αλλάζουν και βέβαια οι γεωπολιτικές προτεραιότητες. Για δεκαετίες, άλλωστε, η γεωπολιτική επικεντρωνόταν στον έλεγχο θαλάσσιων εμπορικών οδών, λιμένων, ενεργειακών κοιτασμάτων και αγωγών. Οι υποδομές αυτές εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς παράγοντες ισχύος, όμως σήμερα συνυπάρχουν με ένα δεύτερο, λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο δίκτυο: με τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, τα κέντρα δεδομένων, τις υπολογιστικές εγκαταστάσεις, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τις μονάδες παραγωγής και διακίνησης μικροτσίπ που αποτελούν τη βάση για τη νέα οικονομία των big data. Πρόκειται για τις υποδομές πάνω στις οποίες βασίζεται η λειτουργία της σύγχρονης ψηφιακής οικονομίας αλλά και συνολικά.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Λεωφόροι δεδομένων

Πάνω από το 99% της διεθνούς κίνησης δεδομένων περνά από καλώδια στον βυθό. Η προστασία τους γίνεται πλέον ζήτημα οικονομικής και εθνικής ασφάλειας

Η εικόνα του διαδικτύου ως ενός «άυλου» χώρου παραμένει διαδεδομένη, ωστόσο η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Περισσότερο από το 99% της διεθνούς διακίνησης δεδομένων πραγματοποιείται μέσω εκατοντάδων υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών που συνδέουν όλες τις ηπείρους. Μέσα από αυτά «διέρχονται» τραπεζικές συναλλαγές, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, επικοινωνίες κυβερνήσεων και επιχειρήσεων, υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, αλλά και η συνεχώς αυξανόμενη κίνηση δεδομένων που δημιουργούν οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία αυτών των υποδομών. Η εκπαίδευση και λειτουργία προηγμένων μοντέλων απαιτεί τη συνεχή μεταφορά τεράστιων όγκων πληροφοριών μεταξύ διαφορετι-

κών ηπείρων και μεγάλων κέντρων δεδομένων. Ως αποτέλεσμα τα υποθαλάσσια καλώδια δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικά τηλεπικοινωνιακές υποδομές, αλλά βασικό πυλώνα της νέας ψηφιακής οικονομίας.

Οι επενδυτές Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται και στη σύνθεση των επενδυτών. Πέρα από τους παραδοσιακούς τηλεπικοινωνιακούς οργανισμούς, οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες παγκοσμίως επενδύουν πλέον απευθείας στην ανάπτυξη διεθνών δικτύων οπτικών ινών επιδιώκοντας μεγαλύτερο έλεγχο στη μεταφορά των δεδομένων που υποστηρίζουν τις υπηρεσίες τους. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή: σημαντικό τμήμα της παγκόσμιας ψηφιακής υποδομής διαμορφώνεται πλέον από ιδιωτικούς τεχνολογικούς ομίλους με διεθνή παρουσία και όχι αποκλειστικά από κράτη ή τηλεπικοινωνιακούς φορείς. Συνολικά η αυξανόμενη εξάρτηση των οικονομιών από τις ψηφιακές υποδομές έχει μεταβάλει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ασφάλειά τους. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια οι βλάβες σε υποθαλάσσια καλώδια θεωρούνταν κυρίως τεχνικά περιστατικά. Σήμερα η προστασία τους αποτελεί αντικείμενο στρατηγικού σχεδιασμού, καθώς ακόμη και μια περιορισμένη διακοπή μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία χρηματοπιστωτικών συστημάτων, επιχειρήσεων, δημόσιων υπηρεσιών και δικτύων επικοινωνίας.

Η νέα εθνική ασφάλεια Η ίδια λογική επεκτείνεται σταδιακά και σε άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις όπως τα κέντρα δεδομένων, τα ηλεκτρικά δίκτυα, οι δορυφορικές υποδομές και οι μονάδες παραγωγής ημιαγωγών. Η έννοια της εθνικής ασφάλειας περιλαμβάνει πλέον όχι μόνο τον έλεγχο εδαφών ή ενεργειακών πόρων, αλλά

τοπικών ψηφιακών υποδομών. Οπως εξήγησε, η γεωγραφική θέση της Κρήτης τη μετατρέπει σε φυσικό «ψηφιακό σταυροδρόμι» για τα διηπειρωτικά καλώδια που συνδέουν την Ασία και την Αφρική με την Ευρώπη.

Τα υποθαλάσσια καλώδια που ενισχύουν τη διεθνή διασύνδεση

Η Ελλάδα Μέσα σε αυτή τη νέα γεωγραφία των δεδομένων η Ελλάδα αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία. Η θέση της ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική την καθιστά φυσικό σημείο διέλευσης μεγάλων διεθνών δικτύων οπτικών ινών. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, η γεωγραφική αυτή ιδιότητα μετατρέπεται σταδιακά σε επενδυτικό πλεονέκτημα. Χαρακτηριστικά, τον ρόλο της Κρήτης ως ανερχόμενου διεθνούς ψηφιακού κόμβου και τη συμβολή των επενδύσεων του ΟΤΕ στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας του νησιού ανέδειξε ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, Chief Oicer Στρατηγικής, Μετασχηματισμού και Χονδρικής του Ομίλου ΟΤΕ, μιλώντας σε συνέδριο του Economist για τις προοπτικές ανάδειξης της Κρήτης σε επενδυτικό προορισμό. Ο κ. Κωνσταντινίδης σημείωσε ότι η ανάδειξη της Κρήτης σε ψηφιακό κόμβο βασίζεται σε τρεις κρίσιμες προϋποθέσεις: την προσαιγιάλωση διεθνών τηλεπικοινωνιακών καλωδίων στο νησί, τη διασύνδεσή τους με την Ευρώπη μέσω αξιόπιστων δικτύων και την περαιτέρω αναβάθμιση των

Η ενέργεια Παράλληλα η Ελλάδα συμμετέχει και σε μεγάλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων, όπως ο Great Sea Interconnector και ο EuroAfrica Interconnector. Παρότι αφορούν τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας, ακολουθούν την ίδια στρατηγική λογική, δηλαδή αξιοποιούν τη γεωγραφική θέση της χώρας ως σημείου σύνδεσης διαφορετικών περιφερειών. Η Ευρωπαϊκή Ενωση αντιμετωπίζει πλέον τόσο τα ενεργειακά όσο και τα τηλεπικοινωνιακά καλώδια ως ενιαία κατηγορία κρίσιμων υποδομών που απαιτούν αυξημένη προστασία. Την ίδια στιγμή η χώρα επιχειρεί να ενισχύσει και τις εγχώριες υπολογιστικές δυνατότητες. Η δημιουργία του AI Factory «Pharos» και η εγκατάσταση του νέου υπερυπολογιστή DAEDALUS εντάσσονται στη στρατηγική ανάπτυξης υποδομών που δεν περιορίζονται στη διέλευση δεδομένων, αλλά υποστηρίζουν την επεξεργασία, την έρευνα και την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Οι εξελίξεις αυτές δεν μετατρέπουν την Ελλάδα σε παγκόσμια τεχνολογική δύναμη. Δημιουργούν όμως προϋποθέσεις ώστε η χώρα να αποκτήσει πιο ουσιαστικό ρόλο στις ευρωπαϊκές ψηφιακές υποδομές. Η αξία της δεν προκύπτει από την παραγωγή τεχνολογίας, αλλά από τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως κόμβος διασύνδεσης, αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας ■

Η γεωγραφική θέση μπορεί να καταστήσει την Ελλάδα κόμβο διασύνδεσης. Δεν αρκεί όμως για να την κάνει παραγωγό ψηφιακής ισχύος

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

και τη διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας των υποδομών που υποστηρίζουν την ψηφιακή οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό διαμορφώνεται ένας νέος διεθνής ανταγωνισμός. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν στην ανάπτυξη μικροτσίπ, υπερυπολογιστικών συστημάτων και προηγμένων υποδομών δεδομένων, επιδιώκοντας να διατηρήσουν την τεχνολογική τους υπεροχή. Η Κίνα ενισχύει το δικό της δίκτυο ψηφιακών υποδομών μέσω επενδύσεων σε τηλεπικοινωνίες, υποθαλάσσια καλώδια και διεθνείς διασυνδέσεις. Η Ευρωπαϊκή Ενωση από την πλευρά της δίνει έμφαση στη στρατηγική ανθεκτικότητα, επιδιώκοντας, έστω και αργά, να μειώσει κρίσιμες εξαρτήσεις και να ενισχύσει την προστασία των ευρωπαϊκών υποδομών.

Στο πλαίσιο αυτό ο Ομιλος ΟΤΕ συμμετέχει σε σημαντικά έργα διεθνών τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Μεταξύ αυτών είναι το υποθαλάσσιο καλώδιο Asia-Africa-Europe-1 (AAE-1), μήκους 25.000 χιλιομέτρων, που ξεκινά από το Χονγκ Κονγκ και καταλήγει στα Χανιά. Παράλληλα ο κ. Κωνσταντινίδης αναφέρθηκε στο καλώδιο Silphium, το οποίο συνδέει την Κρήτη με τη Λιβύη και την Αφρική, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο του νησιού ως διεθνούς τηλεπικοινωνιακού κόμβου. Στις αρχές, επίσης, του 2026 η Grid Telecom ανακοίνωσε την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου ARTEMIS, που θα συνδέσει την Κρήτη με την Αττική και θα αποτελεί το πρώτο καλώδιο τεχνολογίας petabit στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με την εταιρεία, πρόκειται για το πρώτο υποθαλάσσιο καλώδιο τεχνολογίας petabit στη Μεσόγειο, ικανό να μεταδίδει δεδομένα με ταχύτητα που ξεπερνά σημαντικά τα σημερινά διεθνή πρότυπα. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα η Vodafone είχε ανακοινώσει το σύστημα Thetis Express, που συνδέει τα data centers του Ηρακλείου με εκείνα της Αττικής μέσω της Μήλου και θα διασυνδεθεί με το παγκόσμιο δίκτυο 2Africa. Οι επενδύσεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη εικόνα. Περισσότερα από δεκατέσσερα διεθνή υποθαλάσσια καλώδια προσεγγίζουν ήδη τις ελληνικές ακτές, ενώ η Κρήτη εξελίσσεται σε σημαντικό κόμβο σύνδεσης μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας. Σημεία όπως το Τυμπάκι αποτελούν σταθμούς προσγείωσης διεθνών καλωδιακών συστημάτων που συνδέουν την Ινδία, τη Μέση Ανατολή, τη Μεσόγειο και τη Δυτική Ευρώπη. Η μεταβολή αυτή συνοδεύεται από σημαντική ανάπτυξη της αγοράς κέντρων δεδομένων.

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

ΗΜΙΑΓΩΓΟΙ

Η ευρωπαϊκή μάχη για παραγωγική αυτονομία Οι ημιαγωγοί έγιναν η πρώτη ύλη της ψηφιακής εποχής. Η Ευρώπη επιχειρεί τώρα να μετατρέψει την τεχνολογική εξάρτηση σε νέα βιομηχανική ισχύ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα βιομηχανική περίοδο, όπου η πρόσβαση στις κρίσιμες πρώτες ύλες αποκτά βαρύτητα αντίστοιχη με εκείνη που είχαν άλλοτε το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η ενεργειακή μετάβαση, η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η ηλεκτροκίνηση και οι αμυντικές βιομηχανίες αυξάνουν εκθετικά τη ζήτηση για μέταλλα και ορυκτά που αποτελούν τη βάση των τεχνολογιών του μέλλοντος. Δεν είναι τυχαίο ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να «εκτοξεύει» τη ζήτηση χαλκού κατά 50% μέχρι το 2040, σύμφωνα με μελέτη της S&P Global, την ώρα που η ποιότητα των κοιτασμάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, φθίνει και νέα έργα εξόρυξης αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε αδειοδοτήσεις. Ετσι, σχεδόν το 25% της ζήτησης εκτιμάται ότι θα παραμείνει ακάλυπτο αν δεν υπάρξει αύξηση της προσφοράς, την ώρα που ο χαλκός αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά μέταλλα στην παγκόσμια οικονομία, με ευρεία γκάμα εφαρμογών σε κατασκευές, μεταφορές, τεχνολογία και ηλεκτρονικά προϊόντα, λόγω της υψηλής αγωγιμότητας, της αντοχής στη διάβρωση και της ευπλαστότητάς του. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο ελληνικός εξορυκτικός κλάδος επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. Δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας παραδοσιακός παραγωγικός τομέας, αλλά ως στρατηγικός κρίκος της βιομηχανικής αλυσίδας, με άμεση συμβολή στην ενεργειακή ασφάλεια, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στη δημιουργία εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Αυτή η αλλαγή αποτυπώνεται και στον απολογισμό του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων (ΣΜΕ) για το 2025, που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες εβδομάδες και τον οποίο επιμελήθηκε η υπεύθυνη Πολιτικής του Συνδέσμου, Κυριακή Τσίχλα. Τα στοιχεία καταγράφουν έναν κλάδο που, παρά τη σταδιακή υποχώρηση της λιγνιτικής δραστηριότητας και τα διαχρονικά θεσμικά εμπόδια –από τις αδειοδοτήσεις μέχρι το χωροταξικό πλαίσιο και τον λατομικό κώδικα–, εξακολουθεί να εμφανίζει ισχυρή ανθεκτικότητα, υψηλή παραγωγική επίδοση και έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η Τεχνητή Νοημοσύνη εκτοξεύει τη ζήτηση για προηγμένα chips και επανασχεδιάζει την παγκόσμια παραγωγή

οικονομία εστιάζει συνήθως στις επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες, συστήματα αποθήκευσης και νέα ενεργειακά δίκτυα. Ωστόσο, καθεμία από αυτές τις υποδομές προϋποθέτει σημαντικές ποσότητες ορυκτών πρώτων υλών. Χαλκός, βωξίτης, νικέλιο, περλίτης, μπεντονίτης, γάλλιο και άλλα μέταλλα ή βιομηχανικά ορυκτά αποτελούν τα δομικά υλικά της ενεργειακής μετάβασης. Χωρίς αυτά, όπως αναφέρεται, δεν μπορούν να κατασκευαστούν ηλεκτρικά οχήματα, καλώδια μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, συστήματα αποθήκευσης, ημιαγωγοί ή προηγμένες αμυντικές εφαρμογές. Τούτων δοθέντων, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα. Παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός περλίτη και μπεντονίτη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με τα δύο αυτά βιομηχανικά ορυκτά να χρησιμοποιούνται σε εφαρμογές ενεργειακής εξοικονόμησης, στις κατασκευές, στη γεωργία και στην περιβαλλοντική διαχείριση. Η μεγάλη εξαγωγική τους διείσδυση επιβεβαιώνει τον ρόλο της χώρας ως αξιόπιστου προμηθευτή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Παράλληλα, η παραγωγή μεταλλευμάτων όπως ο χρυσοφόρος πυρίτης, ο ψευδάργυρος και ο αργυρούχος μόλυβδος διατηρεί υψηλές επιδόσεις, με το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής να κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές.

Η Ευρώπη αναζητά αυτάρκεια Οι πρώτες ύλες στο επίκεντρο της πράσινης μετάβασης Οπως αναφέρει ο ΣΜΕ, η δημόσια συζήτηση για την πράσινη

Επιπλέον, η γεωπολιτική αστάθεια των τελευταίων ετών ανέδειξε τις αδυναμίες των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης από περιορισμένο αριθμό

Η Ελλάδα αποκτά στρατηγικό ρόλο Η χώρα, πάντως, όπως προαναφέρθηκε, διαθέτει σημαντικά αποθέματα χαλκού, χρυσού, αργύρου και άλλων μεταλλευμάτων, ενώ η γεωγραφική της θέση, η συμμετοχή στην ευρωζώνη και η ύπαρξη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού ενισχύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός σύγχρονου μεταλλευτικού οικοσυστήματος. Παρά τις καθυστερήσεις που εξακολουθούν να προκαλούν οι χρονοβόρες διαδικασίες αδειοδότησης, η Ελλάδα εμφανίζεται σήμερα ως μία από τις χώρες που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών πηγών προμήθειας κρίσιμων πρώτων υλών. Το μεγάλο ζητούμενο, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην εξόρυξη. Η πραγματική πρόκληση αφορά την ανάπτυξη δρα-

στηριοτήτων επεξεργασίας, μεταποίησης και παραγωγής τελικών προϊόντων, ώστε μεγαλύτερο μέρος της αξίας να παραμένει στην ελληνική οικονομία.

Οι Σκουριές σηματοδοτούν τη νέα εποχή Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί το έργο των Σκουριών, στα Μεταλλεία Κασσάνδρας στη Χαλκιδική, το οποίο εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές επενδύσεις που υλοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα. Η συνολική επένδυση υπερβαίνει τα 3 δισ. δολάρια και το έργο βρίσκεται πλέον στην τελική φάση κατασκευής, με την πρόοδο να αγγίζει το 94%. Τα πρώτα δείγματα παραγωγής αναμένονται μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, ενώ η εμπορική λειτουργία προβλέπεται να ξεκινήσει προς το τέλος της ίδιας χρονιάς. Η σημασία των Σκουριών, όμως, υπερβαίνει κατά πολύ την παραγωγή χρυσού. Για πρώτη φορά η Ελλάδα αναμένεται να αποκτήσει ουσιαστική παρουσία στην παραγωγή χαλκού, ενός μετάλλου που θεωρείται θεμελιώδες για την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Η μέση ετήσια παραγωγή υπολογίζεται σε περίπου 67 εκατ. λίβρες χαλκού και 140.000 ουγκιές χρυσού. Η ποσότητα χαλκού αντιστοιχεί σε πρώτη ύλη ικανή να υποστηρίξει την παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων ηλεκτρικών οχημάτων, αλλά και εκτεταμένων ενεργειακών δικτύων. Εξίσου σημαντικό είναι ότι το έργο ενσωματώνει σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής εξόρυξης, αυτοματισμούς, προηγμένα περιβαλλοντικά συστήματα και πρακτικές κυκλικής οικονομί-

Η Ευρώπη παραμένει ισχυρή στην έρευνα και στον εξοπλισμό, αλλά εξαρτημένη στην παραγωγή

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

χωρών –και κυρίως από την Κίνα– για κρίσιμες πρώτες ύλες εξελίχθηκε σε στρατηγικό ζήτημα. Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες επιχειρούν πλέον να αναπτύξουν ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής και επεξεργασίας, επιταχύνοντας τις αδειοδοτήσεις και ενθαρρύνοντας επενδύσεις σε έργα στρατηγικής σημασίας. Η μεταστροφή αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς πριν από λίγα χρόνια η εξορυκτική δραστηριότητα βρισκόταν συχνά στο στόχαστρο περιβαλλοντικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων. Σήμερα, όμως, η ανάγκη διασφάλισης επάρκειας πρώτων υλών επαναφέρει τη μεταλλευτική δραστηριότητα στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής.

Η ΥΛ Ι Κ Η Υ Π ΟΔΟ Μ Η Τ Η Σ Ν Ε Α Σ Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Σ

δυση θα μπορούσε να υπερβεί τα 500 εκατ. δολάρια, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και ενισχύοντας την παραγωγική βάση της Θράκης.

Το γάλλιο και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη μέταλλο αποκτά αυξανόμενη σημασία: το γάλλιο. Χρησιμοποιείται στην παραγωγή προηγμένων ημιαγωγών, στις τηλεπικοινωνίες, στα φωτοβολταϊκά υψηλής απόδοσης, στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης αλλά και στα σύγχρονα αμυντικά συστήματα. Οι περιορισμοί που επέβαλε η Κίνα στις εξαγωγές κρίσιμων μετάλλων έχουν μεταβάλει δραστικά την αγορά, αυξάνοντας τις τιμές και ενισχύοντας το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ευρωπαϊκής παραγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, η Metlen προχωρά σε επενδύσεις για την παραγωγή γαλλίου, επιδιώκοντας να καλύψει μέρος των ευρωπαϊκών αναγκών και να ενισχύσει τη θέση της στις τεχνολογίες αιχμής και στην αμυντική βιομηχανία.

Η αυξανόμενη ζήτηση από υποδομές και μεταποίηση Επίσης, η ανάπτυξη μεγάλων έργων υποδομών, ενεργειακών δικτύων, μονάδων ΑΠΕ και εγκαταστάσεων αποθήκευσης δημιουργεί αυξημένη ζήτηση για αδρανή υλικά, τσιμέντο, βιομηχανικά ορυκτά και μεταλλευτικά προϊόντα. Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αποτυπωθεί στα οικονομικά αποτελέσματα πολλών επιχειρήσεων του κλάδου, καθώς η ενίσχυση των επενδύσεων συνοδεύεται από αύξηση της κατανάλωσης πρώτων υλών. Η σύνδεση εξορυκτικής δραστηριότητας, βιομηχανίας και ενεργειακής μετάβασης γίνεται πλέον ολοένα και πιο εμφανής. ας, αποτυπώνοντας τη μετάβαση της εξορυκτικής δραστηριότητας σε ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο.

Το οικονομικό αποτύπωμα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι προβλέψεις, δε, για τη συμβολή των Μεταλλείων Κασσάνδρας στην ελληνική οικονομία είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Οι συνολικές εξαγωγές κατά τη διάρκεια ζωής του έργου εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 20 δισ. δολάρια, ενώ τα δημόσια έσοδα υπολογίζονται σε περίπου 2,9 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η ετήσια συμβολή στο ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα προσεγγίζει τα 550 εκατ. ευρώ, ενώ τα φορολογικά έσοδα μπορούν να φτάνουν τα 200 εκατ. ευρώ ετησίως. Σημαντική είναι και η επίδραση στην απασχόληση. Σήμερα στα μεταλλεία απασχολούνται περίπου 5.200 άμεσα και έμμεσα εργαζόμενοι, ενώ με την πλήρη ανάπτυξη του έργου οι συνολικές θέσεις εργασίας που θα υποστηρίζονται στην οικονομία εκτιμάται ότι θα υπερβούν τις 8.600. Παράλληλα, η Ελλάδα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για την Eldorado Gold, καθώς μετά την έναρξη πλήρους παραγωγής των Σκουριών εκτιμάται ότι οι ελληνικές δραστηριότητες θα αντιστοιχούν περίπου στο 40% του συνολικού κύκλου εργασιών του ομίλου, έναντι περίπου 10% σήμερα.

Η Θράκη ως επόμενο επενδυτικό μέτωπο

Η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει ρόλο στον σχεδιασμό, στη μικροηλεκτρονική και στη σύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία

Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στη Χαλκιδική. Το Πέραμα Εβρου και οι Σάπες Ροδόπης αποτελούν τις επόμενες περιοχές όπου σχεδιάζονται σημαντικές επενδύσεις, αξιοποιώντας μία από τις σημαντικότερες μεταλλογενετικές ζώνες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Για το Πέραμα έχει ήδη κατατεθεί η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ενώ η δημόσια διαβούλευση θεωρείται το επόμενο καθοριστικό βήμα για την ωρίμανση της επένδυσης. Εφόσον ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες, η επέν-

Η μάχη για την εγχώρια προστιθέμενη αξία Το μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, για την Ελλάδα δεν είναι μόνο η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της. Η πραγματική πρόκληση αφορά τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης βιομηχανικής αλυσίδας που θα περιλαμβάνει εξόρυξη, επεξεργασία, μεταποίηση, παραγωγή ενδιάμεσων και τελικών προϊόντων, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αυξηθεί σημαντικά η εγχώρια προστιθέμενη αξία, να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, να ενισχυθούν οι εξαγωγές και να μειωθεί η εξάρτηση της οικονομίας από δραστηριότητες χαμηλότερης παραγωγικότητας. Η συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα ευνοϊκή. Η ευρωπαϊκή πολιτική για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η ανάγκη ενίσχυσης της αμυντικής βιομηχανίας, η επέκταση των ενεργειακών υποδομών και η ταχεία ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας που δύσκολα θα παραμείνει ανοιχτό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για να αξιοποιηθεί, όμως, απαιτείται σταθερό θεσμικό πλαίσιο, ταχύτερες αδειοδοτήσεις, ενίσχυση των επενδύσεων και σύνδεση της εξορυκτικής δραστηριότητας με τη μεταποίηση, την καινοτομία και την εκπαίδευση. Συμπερασματικά, η Ελλάδα διαθέτει τους φυσικούς πόρους, τη γεωγραφική θέση και πλέον και σημαντικά επενδυτικά σχέδια που μπορούν να την καταστήσουν κρίσιμο κόμβο στην ευρωπαϊκή αλυσίδα κρίσιμων πρώτων υλών. Η νέα βιομηχανική εποχή δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος διαθέτει τα κοιτάσματα, αλλά από το ποιος θα μπορέσει να μετατρέψει τον ορυκτό πλούτο σε διατηρήσιμη ανάπτυξη, βιομηχανική παραγωγή και υψηλή εγχώρια προστιθέμενη αξία. Εκεί βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση –αλλά και η μεγάλη ευκαιρία– για τον ελληνικό εξορυκτικό κλάδο ■

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Από το chip στο εργοστάσιο

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Αναδιαμορφώνει και τον παγκόσμιο βιομηχανικό χάρτη, με επίκεντρο ένα προϊόν μικροσκοπικών διαστάσεων αλλά τεράστιας στρατηγικής αξίας, τον ημιαγωγό. Τα chips αποτελούν, ουσιαστικά, πλέον τον «κινητήρα» της ψηφιακής οικονομίας, καθώς βρίσκονται στην καρδιά κάθε σύγχρονης τεχνολογίας, από τα κινητά τηλέφωνα και τα κέντρα δεδομένων έως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τα έξυπνα ενεργειακά δίκτυα και τα αμυντικά συστήματα. Συγκεκριμένα, η εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει σε πρωτοφανή αύξηση της ζήτησης για προηγμένα chips και μνήμες υψηλών επιδόσεων. Στη Σενζέν της Κίνας, μάλιστα, ή στην Ταιβάν, τη μεγαλύτερη αγορά ηλεκτρονικών εξαρτημάτων στον κόσμο, οι τιμές ορισμένων τύπων μνήμης έχουν πολλαπλασιαστεί μέσα σε έναν χρόνο, καθώς η προσφορά αδυνατεί να συμβαδίσει με τη ζήτηση. Το φαινόμενο μεταφέρεται, μάλιστα, σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, αυξάνοντας το κόστος για κατασκευαστές ηλεκτρονικών, αυτοκινητοβιομηχανίες και, τελικά, για τους καταναλωτές. Οι επιπτώσεις, δεν περιορίζονται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Tα σύγχρονα αυτοκίνητα χρησιμοποιούν εκατοντάδες ημιαγωγούς ενώ αυξημένη ζήτηση για επεξεργαστές γραφικών, οι οποίες είναι απαραίτητοι για τις εφαρμογές τεχνιτής νοημοσύνης, εποιρεάζει τις τιμές στις κάρτες γραφικών, στις κονσόλες και στις ηλεκτρονικές συσκευές.

Επενδύσεις και απειλές

Η Ευρώπη διαθέτει έρευνα, τεχνογνωσία και κρίσιμο εξοπλισμό. Εξακολουθεί, όμως, να εξαρτάται από την Ασία για την παραγωγή προηγμένων chips και από τις ΗΠΑ για βασικές τεχνολογίες σχεδιασμού

Ετσι, οι μεγάλοι κατασκευαστές επενδύουν δισεκατομμύρια ευρώ σε νέα εργοστάσια παραγωγής, ωστόσο η δημιουργία σύγχρονων μονάδων κατασκευής ημιαγωγών απαιτεί πολλά χρόνια. Η παραγωγική δυναμικότητα, όμως, δεν αναμένεται να καλύψει πλήρως τη ζήτηση πριν από τα τέλη της δεκαετίας, γεγονός που διατηρεί τις πιέσεις στις τιμές και λειτουργεί ως ένας ακόμη παράγοντας πληθωρισμού στην παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις αναβάλλουν τις αναγκαίες ψηφιακές επενδύσεις λόγω του αυξημένου κόστους, δημιουργώντας ένα παράδοξο: η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει τη ζήτηση για τεχνολογικές υποδομές, αλλά ταυτόχρονα καθιστά ακριβότερη την απόκτησή τους.

Η Ε.Ε. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ενωση επιχειρεί να μετατρέψει την τεχνολογική εξάρτηση σε βιομηχανική ευ-

καιρία. Η πανδημία, οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, αλλά και η εξάρτηση της παγκόσμιας παραγωγής από την Ταϊβάν ανέδειξαν τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Παρότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή παρουσία στον εξοπλισμό παραγωγής, στα υλικά και στην έρευνα, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Ασία για την κατασκευή προηγμένων chips και από τις ΗΠΑ σε κρίσιμες τεχνολογίες σχεδιασμού και πνευματικής ιδιοκτησίας. Στο φόντο αυτό η απάντηση των Βρυξελλών είναι ένα πλάνο για μια ολοκληρωμένη βιομηχανική στρατηγική. Μέσω του European Chips Act και της νέας γενιάς παρεμβάσεων που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σχεδιάζονται δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις που εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 120 δισ. ευρώ έως το 2035. Η νέα στρατηγική δεν περιορίζεται στην προσέλκυση εργοστασίων παραγωγής, αλλά επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πλήρες ευρωπαϊκό οικοσύστημα που θα καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας: από την έρευνα και τον σχεδιασμό έως την παραγωγή και τη ζήτηση από τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Η γεωπολιτική διάσταση είναι πλέον εξίσου σημαντική με την οικονομική. Οι ημιαγωγοί, άλλωστε, θεωρούνται κρίσιμη υποδομή για την εθνική και οικονομική ασφάλεια, καθώς αποτελούν βασικό συστατικό της τεχνητής νοημοσύνης, των τηλεπικοινωνιών, των έξυπνων ενεργειακών δικτύων, της αυτοκινητοβιομηχανίας, της αμυντικής βιομηχανίας και των συστημάτων υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων. Η χώρα δεν διαθέτει μεγάλες μονάδες παραγωγής ημιαγωγών, ωστόσο έχει αναπτύξει σημαντική τεχνογνωσία στον σχεδιασμό ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, στη μικροηλεκτρονική και στην ενσωμάτωση εξειδικευμένου λογισμικού. Ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια και καινοτόμες επιχειρήσεις συμμετέχουν ήδη σε διεθνή έργα υψηλής τεχνολογίας, ενώ η δημιουργία του Ελληνικού Κέντρου Ικανοτήτων Ημιαγωγών φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ έρευνας και βιομηχανίας, ενισχύοντας τη συμμετοχή της χώρας στα ευρωπαϊκά προγράμματα και προσελκύοντας νέες επενδύσεις ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ευρωπαϊκή μάχη για παραγωγική αυτονομία σε μια αγορά όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η γεωπολιτική και η βιομηχανική ισχύς συναντώνται πάνω σε λίγα τετραγωνικά χιλιοστά πυριτίου

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΝ ΝΕΟ ΧΑΡΤΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΡΟΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Λιμάνια, αποθήκες, οδικές μεταφορές και έξυπνες εφοδιαστικές αλυσίδες κρίνουν αν η χώρα θα γίνει κόμβος ή απλώς πέρασμα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

LOGISTICS

ΟΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΊΑΔΡΟΜΕΣ Οι νέοι εμπορικοί άξονες αλλάζουν τον χάρτη των μεταφορών. Για την Ελλάδα, η ευκαιρία θα κριθεί από τις υποδομές, τη διασύνδεση και την ταχύτητα του εκσυγχρονισμού

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

αναδιαμόρφωση του διεθνούς εμπορικού περιβάλλοντος επιταχύνεται υπό την επίδραση των γεωπολιτικών εξελίξεων, οδηγώντας στη δημιουργία νέων εμπορικών αξόνων και στην ανακατανομή των παγκόσμιων εφοδιαστικών δικτύων. Μέσα σε αυτό το νέο σκηνικό, ο κλάδος των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας -των logistics- αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς δεν περιορίζεται πλέον στη διακίνηση προϊόντων, αλλά εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα στρατηγικού σχεδιασμού για τις επιχειρήσεις. Με αυτά τα δεδομένα, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευνοϊκή συγκυρία, καθώς η γεωγραφική της θέση μπορεί να την αναδείξει σε βασικό διαμετακομιστικό κόμβο μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Βαλκανίων. Η ολοκλήρωση σημαντικών έργων μεταφορικής υποδομής, σε συνδυασμό με την αποτελεσματικότερη σύνδεση λιμένων, σιδηροδρομικού δικτύου και οδικών αξόνων, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η χώρα να ενισχύσει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου εμπορευμάτων προς την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ανάπτυξη του κλάδου

Οι επιχειρήσεις επανασχεδιάζουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες με κριτήρια όχι μόνο το κόστος, αλλά και την ανθεκτικότητα

Η δυναμική αυτή αντικατοπτρίζεται πλέον και στους επιχειρηματικούς δείκτες. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφηκαν 40.251 νέες επιχειρηματικές εγγραφές, παρουσιάζοντας αύξηση 9,1% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Ξεχωριστή ήταν η επίδοση του κλάδου των Μεταφορών και της Αποθήκευσης, ο οποίος σημείωσε αύξηση 31,7% στις νέες επιχειρήσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η εφοδιαστική αλυσίδα συγκαταλέγεται πλέον στους πιο ελκυστικούς επενδυτικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας. Παρά, δε, το ασταθές διεθνές περιβάλλον, το 2026 διαμορφώνεται ως έτος σημαντικών εξελίξεων. Η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την επέκταση των υποδομών ή τον εκσυγχρονισμό των στόλων μετα-

φοράς, αλλά κυρίως από την ταχύτητα υιοθέτησης προηγμένων ψηφιακών εφαρμογών, εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και λύσεων αυτοματοποίησης που ενισχύουν την αποδοτικότητα και περιορίζουν τους λειτουργικούς κινδύνους. Την ίδια στιγμή, η ελληνική αγορά logistics ακινήτων διατηρεί έντονη αναπτυξιακή πορεία, με την αυξανόμενη δραστηριότητα του ηλεκτρονικού εμπορίου να ενισχύει τη ζήτηση για σύγχρονους αποθηκευτικούς χώρους υψηλών προδιαγραφών. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αξιών Logistics της GEOAXIS, τα επόμενα χρόνια αναμένεται σημαντική αύξηση του διαθέσιμου αποθηκευτικού αποθέματος, καθώς προγραμματίζονται νέες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις logistics.

Προκλήσεις Ωστόσο, η περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατάλληλων εκτάσεων σε βασικές περιοχές, όπως ο Ασπρόπυργος, τα Μεσόγεια και η Σίνδος, δυσχεραίνει την υλοποίηση νέων επενδύσεων. Παράλληλα, οι χρονοβόρες διαδικασίες αδειοδότησης και οι χωροταξικοί περιορισμοί εξακολουθούν να επιβαρύνουν τον σχεδιασμό νέων έργων. Σημαντικές πιέσεις ασκούνται επίσης από το αυξημένο κόστος κατασκευής, τις δυσκολίες εξεύρεσης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού και τις ολοένα αυστηρότερες απαιτήσεις που θέτουν τα πρότυπα ESG για τη βιώσιμη ανάπτυξη των υποδομών. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η ενεργειακή αποδοτικότητα των εγκαταστάσεων, ειδικά στις αποθήκες ψυχρής εφοδιαστικής, όπου η κατανάλωση ενέργειας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα λειτουργικού κόστους. Η επόμενη ημέρα, πάντως, για τα ελληνικά logistics θα καθοριστεί από την ικανότητα της χώρας να συνδυάσει σύγχρονες υποδομές, τεχνολογική καινοτομία και βιώσιμες επενδύσεις. Εφόσον οι προκλήσεις αντιμετωπιστούν με συντονισμένες παρεμβάσεις, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει τις μεταφορές, τη ναυτιλία και την εφοδιαστική αλυσίδα σε έναν από τους σημαντικότερους αναπτυξιακούς πυλώνες της οικονομίας της τα επόμενα χρόνια ■

Η ΕΎΔΑΠ ΦΕΡΝΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΎΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ Νέο πρόγραμμα για την κλιματική αλλαγή και το νερό σε 200 σχολικές τάξεις σε Βοιωτία, Εύβοια και Φωκίδα

Διαδραστικό έκθεμα για την Ανακύκλωση Νερού της έκθεσης «Κλιματική Αλλαγή και εμείς», που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ της ΕΥΔΑΠ και του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Aποψη της έκθεσης «Κλιματική Αλλαγή και εμείς» του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή παρακολουθήσουν οπτικοακουστικό υλικό και να αλληλεπιδράσουν με μουσειοπαιδαγωγούς μέσα από συζήτηση και δραστηριότητες. Η δωρεάν συμμετοχή των σχολείων αποτελεί συνειδητή επιλογή της ΕΥΔΑΠ, η οποία θέλει να διασφαλίσει ότι η πρόσβαση στη γνώση για το νερό και την κλιματική αλλαγή δεν θα περιορίζεται από οικονομικούς παράγοντες, ιδιαίτερα σε περιοχές εκτός του λεκανοπεδίου. Η επιλογή των τριών περιφερειακών ενοτήτων -Βοιωτίας, Εύβοιας και Φωκίδας- αντανακλά τη διάθεση της Εταιρείας να επεκτείνει το εκπαιδευτικό της αποτύπωμα πέρα από τα στενά όρια της περιοχής ευθύνης της, στηρίζοντας μια ευρύτερη εθνική προσπάθεια για περιβαλλοντική παιδεία. Η έναρξη υλοποίησης του προγράμματος προγραμματίζεται για τα τέλη του 2026, μετά την ολοκλήρωση του εκπαιδευτικού σχεδια-

σμού και μιας πιλοτικής φάσης στην οποία η ΕΥΔΑΠ θα συμμετέχει ενεργά ώστε το τελικό περιεχόμενο να ανταποκρίνεται στους εκπαιδευτικούς στόχους της Εταιρείας για υπεύθυνη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Η νέα αυτή συνεργασία με το Μουσείο Γουλανδρή εντάσσεται σε μια ευρύτερη δέσμη πρωτοβουλιών εταιρικής υπευθυνότητας που έχει αναπτύξει η ΕΥΔΑΠ τα τελευταία χρόνια, μέσα από τις οποίες η Εταιρεία επιδιώκει να λειτουργήσει όχι μόνο ως πάροχος υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, αλλά και ως ενεργός συντελεστής στην καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης στην ελληνική κοινωνία. Μέσα από προγράμματα σαν αυτό, η Εταιρεία επενδύει συστηματικά στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς πολιτών με γνώση και ενεργό ρόλο στην προστασία του νερού, πόρου που η ίδια διαχειρίζεται καθημερινά και θεωρεί κομβικό για το μέλλον της χώρας. Με το πρόγραμμα «Κλιματική Αλλαγή και Νερό» η ΕΥΔΑΠ επιβεβαιώνει έμπρακτα τη δέσμευσή της απέναντι στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, συνδέοντας το επιχειρησιακό της έργο στη διαχείριση των υδάτινων πόρων με μια ουσιαστική, μακρόπνοη επένδυση στην εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση των μαθητών, οι οποίοι θα κληθούν αύριο να διαχειριστούν τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Γιατί η διαμόρφωση υπεύθυνων πολιτών αποτελεί την πιο μακροπρόθεσμη επένδυση για την προστασία των υδάτινων πόρων της χώρας.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ADVERTORIAL

ε μια περίοδο όπου η προστασία των υδάτινων πόρων και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, η ΕΥΔΑΠ διευρύνει το έργο της στον τομέα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ανακοινώνοντας, στο πλαίσιο της στρατηγικής της συνεργασίας με το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, την υλοποίηση ενός νέου διαδικτυακού εκπαιδευτικού προγράμματος με τίτλο «Κλιματική Αλλαγή και Νερό». Η πρωτοβουλία, που θα φτάσει δωρεάν σε 200 σχολικές τάξεις σε Βοιωτία, Εύβοια και Φωκίδα, στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, αποτελεί συνέχεια της πάγιας στρατηγικής της Εταιρείας για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας -και ιδίως των νεότερων γενιώναναδεικνύοντας ότι η ορθολογική διαχείριση του νερού συνιστά κρίσιμο ζήτημα για την κλιματική ανθεκτικότητα, την προστασία των οικοσυστημάτων και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας. Για την Εταιρεία, τον βασικό φορέα ύδρευσης της Αττικής, η περιβαλλοντική παιδεία δεν αποτελεί μεμονωμένη δράση, αλλά συστηματική επένδυση που πηγάζει από τον πυρήνα της αποστολής της: τη βιώσιμη και υπεύθυνη διαχείριση του νερού προς όφελος της κοινωνίας και των επόμενων γενεών. Με τη νέα αυτή συνεργασία, η ΕΥΔΑΠ επιδιώκει να μεταφέρει την τεχνογνωσία και την εμπειρία της σε ζητήματα ολιστικής διαχείρισης του νερού, απευθείας στη σχολική κοινότητα, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την καθημερινή πραγματικότητα των μαθητών. Το πρόγραμμα αξιοποιεί το ψηφιακό περιβάλλον της έκθεσης «Κλιματική Αλλαγή και εμείς» του Μουσείου Γουλανδρή, στο οποίο θα ενσωματωθεί νέο εκπαιδευτικό περιεχόμενο σχεδιασμένο με τη συμβολή της ΕΥΔΑΠ, με έμφαση στην ανακύκλωση και τη βιώσιμη διαχείριση του νερού. Μέσα από ζωντανές διαδικτυακές παρουσιάσεις, οι μαθητές Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου θα έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν μια εικονική περιήγηση (virtual tour) στην έκθεση, να

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

ΛΙΜΑΝΙΑ

Η μάχη των νέων εμπορικών διαδρομών Πώς τα ελληνικά λιμάνια, τα Βαλκάνια και οι νέες εμπορικές διαδρομές αναδιαμορφώνουν τον χάρτη των μεταφορών

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

γεωγραφία ανέκαθεν αποτελούσε το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας. Σήμερα, όμως, σε μια περίοδο όπου οι εφοδιαστικές αλυσίδες επανασχεδιάζονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται, η θέση της χώρας, ένεκα και των υποδομών της, αποκτά νέα σημασία. Ειδικότερα, το ερώτημα συνδέεται άρρηκτα με τις λιμενικές υποδομές και τα δίκτυα, που έστω και με την ανάγκη για περαιτέρω επενδύσεις, αδήριτη, αποτελούν σημεία αναφοράς. Ετσι, αναπόδραστα το ερώτημα μετασχηματίζεται και συμπυκνώνεται εάν υπάρχει η βούληση και η στρατηγική για να εξελιχθεί η Ελλάδα σε πραγματικό διαμετακομιστικό κόμβο για την Ευρώπη. Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς περίπου το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης και βέβαια εκεί ο ρόλος του ελληνικού εφοπλισμού είναι καταλυτικός. Ετσι, με δεδομένο ότι οι διαταραχές των τελευταίων ετών –από την πανδημία και τις κρίσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες μέχρι τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και στα βασικά θαλάσσια περάσματα– απέδειξαν ότι τα λιμάνια δεν αποτελούν απλώς υποδομές μεταφορών, αλλά είναι κρίσιμοι κόμβοι οικονομικής επιρροής, γεωστρατηγικής σημασίας και εθνικής ασφάλειας, ο ρόλος της χώρας, δυνητικά, επαναπροσδιορίζεται.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Στο επίκεντρο της νέας πραγματικότητας

Η γεωγραφική θέση δεν αρκεί. Χωρίς σύγχρονο σιδηρόδρομο, διασυνδέσεις με τα Βαλκάνια και οργανωμένα κέντρα logistics, τα ελληνικά λιμάνια κινδυνεύουν να παραμείνουν απλές πύλες διέλευσης

Η Ελλάδα, λοιπόν, έχει όλα τα εχέγγυα για να κλειδώσει μια θέση στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας. Συγκεκριμένα, ο Πειραιάς συγκαταλέγεται πλέον στα μεγαλύτερα λιμάνια της Ευρώπης στη διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων, αποτελώντας τη βασική θαλάσσια πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ταυτόχρονα, όμως, η παρουσία της κινεζικής COSCO στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, οι αμερικανικές επενδυτικές πρωτοβουλίες στην Ελευσίνα, η στρατηγική σημασία της Αλεξανδρούπολης και οι επενδύσεις επέκτασης στη Θεσσαλονίκη αποτυπώνουν ότι τα ελληνικά λιμάνια έχουν μετατραπεί σε πεδίο έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Διεθνής ανταγωνισμός Ο ανταγωνισμός αυτός, όμως, δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Σε ολόκληρο τον κόσμο, κυβερνήσεις, επενδυτικά κεφάλαια και μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι επενδύουν σε λιμενικές εγκαταστάσεις, τερματικούς σταθμούς, αποθηκευτικούς

χώρους, σιδηροδρομικές συνδέσεις και ψηφιακές πλατφόρμες διαχείρισης φορτίων. Ο στόχος είναι κοινός και έχει να κάνει με τον έλεγχο των βασικών διαδρομών από τις οποίες εξαρτάται η ομαλή λειτουργία του διεθνούς εμπορίου. Η Κίνα παραμένει, πάντως, ο ισχυρότερος παίκτης σε αυτή την παγκόσμια «σκακιέρα». Μέσω του προγράμματος «Belt and Road», κινεζικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει παρουσία σε περισσότερα από εκατό λιμάνια εκτός συνόρων, επεκτείνοντας την επιρροή τους σε κομβικά σημεία, όπως η Διώρυγα του Σουέζ, τα Στενά της Μαλάκκας και ο Περσικός Κόλπος. Ωστόσο, η επιρροή αυτή δεν περιορίζεται στην ιδιοκτησία των υποδομών. Επεκτείνεται στον εξοπλισμό, στις τεχνολογίες logistics, ακόμα και στα πληροφοριακά συστήματα που διαχειρίζονται τις εμπορευματικές ροές, κάτι που δεν περνά απαρατήρητο από τη Δύση και δη τις ΗΠΑ. Κι αυτό την ώρα που η διαχείριση των δεδομένων αποκτά πλέον σχεδόν την ίδια αξία με τη διαχείριση των προβλητών. Οποιος γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο τις διαδρομές των φορτίων, τις κινήσεις των πλοίων και τις ανάγκες της εφοδιαστικής αλυσίδας διαθέτει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ενωση αντιμετωπίζουν πλέον τις λιμενικές υποδομές όχι μόνο ως οικονομικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά και ως κρίσιμες υποδομές ασφαλείας.

Οι διεθνείς «κόντρες» Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αντιπαράθεση γύρω από τη Διώρυγα του Παναμά, όπου ο έλεγχος των λιμενικών εγκαταστάσεων εξελίχθηκε σε ζήτημα διεθνούς πολιτικής. Αντίστοιχες εξελίξεις καταδεικνύουν ότι η μάχη για τα λιμάνια αφορά πλέον την επιρροή στις εμπορικές ροές, την ανθεκτικότητα των οικονομιών και την πρόσβαση στις αγορές του μέλλοντος. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα, παρά το ότι έχει εκχωρήσει βασικούς λιμένες σε επενδυτές, διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα που λίγες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να διεκδικήσουν. Βρίσκεται στο φυσικό σταυροδρόμι που συνδέει την Ασία, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή με την ευ-

Η περιοχή Ακριβώς εδώ αναδεικνύεται ο ρόλος των Βαλκανίων. Οι σιδηροδρομικές συνδέσεις Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Σερβίας και Ουγγαρίας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Ο λεγόμενος κάθετος άξονας μεταφορών μετατρέπεται σταδιακά σε κρίσιμο συμπλήρωμα των θαλάσσιων διαδρομών, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο συνδυασμένων μεταφορών. Η Αλεξανδρούπολη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας δυναμικής. Εκτός από τη στρατιωτική και ενεργειακή της σημασία, εξελίσσεται σε σημαντικό κόμβο logistics για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας τις διασυνδέσεις προς τη Βουλγαρία και τη Μαύρη Θάλασσα. Αντίστοιχα, η Θεσσαλονίκη ενισχύει τον ρόλο της ως πύλης προς τα Δυτικά Βαλκάνια, ενώ ο Πειραιάς παραμένει το βασικό σημείο εισόδου των ασιατικών φορτίων στην ευρωπαϊκή αγορά. Το μεγάλο ζητούμενο, ωστόσο, είναι η δημιουργία προστιθέμενης αξίας μέσα στην ελληνική οικονομία, μέσα από ένα ευρύ επενδυτικό πρόγραμμα που θα υλοποιήσει σχέδια δεκαετιών. Εάν, δηλαδή, τα εμπορεύματα απλώς εκφορτώνονται και συνεχίζουν το ταξίδι τους προς άλλες χώρες, τα οικονομικά οφέλη παραμένουν περιορισμένα. Αντίθετα, η ανάπτυξη κέντρων logistics, βιομηχανικών πάρκων, υπηρεσιών μεταποίησης, αποθήκευσης και διανομής μπορεί να μετατρέψει την Ελλάδα σε πραγματικό εμπορικό κόμβο και όχι απλώς σε ενδιάμεσο σταθμό.

Οι νέοι άξονες ανάπτυξης Αυτή ακριβώς τη μετάβαση επιχειρεί να στηρίξει η νέα εθνική στρατηγική για τα ελληνικά λιμάνια. Η πρόσφατη συνεδρία-

ση της Ενωσης Λιμένων Ελλάδος, με τη συμμετοχή της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Ναυτιλίας, ανέδειξε ότι η επόμενη δεκαετία θα καθοριστεί από τρεις βασικούς άξονες: τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την πράσινη μετάβαση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Το σχέδιο προβλέπει την αξιοποίηση των νέων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για τον εκσυγχρονισμό των λιμενικών υποδομών, την ενσωμάτωση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, την ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων κυβερνοασφάλειας και τη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου παρακολούθησης της βιωσιμότητας των ελληνικών λιμένων. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η εφαρμογή του FuelEU Maritime, η ένταξη της ναυτιλίας στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), η υποχρεωτική ηλεκτροδότηση των πλοίων από την ξηρά (Cold Ironing) και οι στόχοι για μηδενικό ανθρακικό αποτύπωμα έως το 2050 αλλάζουν ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των λιμένων. Οι επενδύσεις πλέον δεν αφορούν μόνο νέες προβλήτες ή γερανούς, αλλά και ενεργειακές υποδομές, έξυπνα δίκτυα και ψηφιακές υπηρεσίες. Παράλληλα, η ανθεκτικότητα απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις, στις ενεργειακές κρίσεις και στα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία των λιμενικών εγκαταστάσεων. Η ασφάλεια των δεδομένων, η προστασία των πληροφοριακών συστημάτων και η επιχειρησιακή συνέχεια μετατρέπονται σε εξίσου σημαντικούς παράγοντες με τις φυσικές υποδομές. Το ελληνικό λιμενικό σύστημα εισέρχεται, επομένως, σε μια νέα εποχή. Η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των πλοίων που θα προσεγγίζουν τα λιμάνια ή από τον όγκο των εμπορευματοκιβωτίων που θα διακινούνται. Θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η χώρα θα μπορέσει να αξιοποιήσει τη στρατηγική της θέση, να συνδέσει αποτελεσματικά τα λιμάνια με τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή ενδοχώρα και να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα logistics που θα παράγει επενδύσεις, απασχόληση και υψηλή προστιθέμενη αξία ■

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι πόσα φορτία θα φτάνουν στην Ελλάδα, αλλά πόση παραγωγή, απασχόληση και προστιθέμενη αξία θα μένουν στη χώρα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ρωπαϊκή ενδοχώρα. Ομως η γεωγραφική θέση από μόνη της δεν αρκεί. Η πραγματική πρόκληση είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου μεταφορών που θα επιτρέπει στα φορτία να μετακινούνται γρήγορα προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

ΟΔΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΥΠΟ ΠΙΕΣΗ

Ο ακριβός τελευταίος κρίκος Ο δρόμος προς την πράσινη μετάβαση περνά από έναν γηρασμένο στόλο, μικρές επιχειρήσεις με περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια και μια αγορά που στερεύει από οδηγούς

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

ι οδικές εμπορευματικές μεταφορές εξακολουθούν να αποτελούν, λόγω της γεωγραφικής διασποράς, της νησιωτικότητας και των ελλείψεων στις σιδηροδρομικές υποδομές, τη ραχοκοκαλιά της εφοδιαστικής αλυσίδας στην Ελλάδα. Σχεδόν κάθε προϊόν που εισέρχεται από τα λιμάνια ή εξέρχεται από τις αποθήκες καταλήγει στον τελικό προορισμό του μέσω φορτηγού. Παρά τη στρατηγική σημασία τους, όμως, ο κλάδος βρίσκεται αντιμέτωπος με σειρά διαρθρωτικών προκλήσεων και νέων ρυθμιστικών απαιτήσεων, οι οποίες ανεβάζουν το λειτουργικό κόστος, περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα και δημιουργούν πολλαπλά στοιχήματα στην προσπάθεια εκσυγχρονισμού του.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Λειτουργικό κόστος και γηρασμένος στόλος

Οι μεγαλύτερες δυσκολίες εντοπίζονται στις μικρές και μεσαίες μεταφορικές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του κλάδου

Τα ζητήματα είναι κομβικά και συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία της οικονομίας. Η αποτελεσματικότητα μεγάλων εμπορευματικών πυλών, όπως τα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εύρυθμη λειτουργία των οδικών μεταφορών. Ωστόσο, το αυξημένο κόστος καυσίμων, οι λειτουργικές επιβαρύνσεις, ο αθέμιτος ανταγωνισμός, οι δαπάνες συντήρησης και η παλαιότητα του στόλου διαμορφώνουν ένα περιβάλλον με περιορισμένα περιθώρια κέρδους για τις μεταφορικές επιχειρήσεις. Την ίδια ώρα, η ανανέωση των φορτηγών προχωρά με αργούς ρυθμούς, καθώς το υψηλό επενδυτικό κόστος αποτρέπει πολλές επιχειρήσεις από την αντικατάσταση των οχημάτων τους. Ως αποτέλεσμα, αυξάνονται τόσο οι ανάγκες συντήρησης όσο και οι δυσκολίες συμμόρφωσης με τους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς στόχους, πιέζοντας τη ρευστότητα και τη δυνατότητα νέων επενδύσεων.

Η έλλειψη οδηγών εξελίσσεται σε μόνιμη πρόκληση Την ίδια στιγμή, η ανεπάρκεια επαγγελματιών οδηγών αποκτά χαρακτηριστικά μόνιμου διαρθρωτικού προβλήματος. Σύμφωνα με τη διεθνή έκθεση της IRU για το 2025, περίπου 502.000 θέσεις οδηγών φορτηγών παραμένουν ακάλυπτες στην Ευρώπη, ενώ το ποσοστό έλλειψης φτάνει το 13%. Παράλληλα, περίπου ένας στους πέντε σημερινούς οδηγούς αναμένεται να συνταξιοδοτηθεί έως το τέλος της δεκαετί-

ας, την ώρα που η είσοδος νέων εργαζομένων στο επάγγελμα παραμένει περιορισμένη. Η έλλειψη προσωπικού επηρεάζει ήδη την καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων. Πολλές εταιρείες δηλώνουν ότι αδυνατούν να αναλάβουν νέο μεταφορικό έργο λόγω έλλειψης διαθέσιμων οδηγών, ενώ ιδιαίτερα δύσκολη παραμένει η κάλυψη δρομολογίων μεγάλων αποστάσεων. Πέρα από τις αποδοχές, σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση προσωπικού παίζουν οι συνθήκες εργασίας, ο προβλέψιμος προγραμματισμός, η ποιότητα του στόλου, οι ασφαλείς χώροι στάθμευσης και οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.

Οι μικρές επιχειρήσεις στο επίκεντρο των πιέσεων Οι μεγαλύτερες δυσκολίες εντοπίζονται στις μικρές και μεσαίες μεταφορικές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του κλάδου. Η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση δυσχεραίνει τις επενδύσεις σε σύγχρονα

Προκλήσεις για την επόμενη ημέρα Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν μια αγορά που κινείται με αντιφατικές τάσεις. Το τελευταίο τρίμηνο του 2025 καταγράφηκε μείωση 5,5% στο βάρος των εμπορευμάτων που μεταφέρθηκαν με φορτηγά οχήματα ταξινομημένα στην Ελλάδα σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, ενώ τα τονοχιλιόμετρα αυξήθηκαν κατά 8,5%, εξέλιξη που παραπέμπει σε μεγαλύτερες μέσες αποστάσεις μεταφοράς ή σε διαφορετική κατανομή του μεταφορικού έργου. Η επόμενη περίοδος αναμένεται να κριθεί από την ικανότητα του κλάδου να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα το αυξημένο λειτουργικό κόστος, την έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού και τις απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης. Για έναν κλάδο που αποτελεί τον τελευταίο, αλλά απολύτως αναγκαίο κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να παραμείνει σε κίνηση, αλλά να μπορέσει να επενδύσει, να ανανεωθεί και να διατηρήσει τη θέση του σε μια αγορά που αλλάζει ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

οχήματα, ψηφιακές εφαρμογές και τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών, ενώ η γήρανση τόσο του στόλου όσο και του ανθρώπινου δυναμικού εντείνει τις πιέσεις. Η εικόνα αυτή συνδυάζεται με την αυξανόμενη συγκέντρωση της αγοράς. Η δημιουργία ισχυρών ομίλων logistics, όπως η OB Streem, μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών αλλάζει τις ισορροπίες, καθώς οι μεγάλοι παίκτες αποκτούν τη δυνατότητα να προσφέρουν ολοκληρωμένες υπηρεσίες μεταφοράς και αποθήκευσης, αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας και σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια. Ετσι, για πολλές μικρότερες επιχειρήσεις η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Σε αρκετές περιπτώσεις αναλαμβάνουν ρόλο υπεργολάβου για λογαριασμό μεγαλύτερων ομίλων, κυρίως στο τμήμα της οδικής μεταφοράς και του «τελευταίου μιλίου», ενώ άλλες αναζητούν συνεργασίες ή συγχωνεύσεις προκειμένου να διατηρήσουν την παρουσία τους στην αγορά.

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ, LOGISTICS ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

Η Τ.Ν. ΣΤΑ LOGISTICS

Η αλυσίδα που «βλέπει» τη διαταραχή πριν συμβεί Πώς η Τ.Ν. συνδέει προβλέψεις ζήτησης, αποθέματα, μεταφορές και προμηθευτές σε ένα σύστημα αποφάσεων πραγματικού χρόνου

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Η ταχύτητα χωρίς αξιόπιστα δεδομένα και δικλίδες ελέγχου μπορεί να επιταχύνει όχι μόνο τη σωστή απόφαση αλλά και το λάθος

εφοδιαστική αλυσίδα, οι «ράγες» πάνω στις οποίες κινείται το επιχειρείν, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας βαθιάς ψηφιακής μετάβασης. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει διαδικασίες και διαμορφώνει έναν μηχανισμό που επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προβλέπουν εξελίξεις, να αξιολογούν κινδύνους και να λαμβάνουν αποφάσεις σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών εντάσεων, ενεργειακών ανατιμήσεων, ακραίων καιρικών φαινομένων και απότομων μεταβολών στη ζήτηση, η έγκαιρη πρόβλεψη μετατρέπεται σε κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η νέα γενιά λύσεων βασίζεται στη μηχανική μάθηση, στην Agentic AI και στα Digital Twins. Η Agentic AI περιγράφει συστήματα που μπορούν να αναλύουν μια κατάσταση, να σχεδιάζουν διαδοχικά βήματα και να εκτελούν συγκεκριμένες ενέργειες με περιορισμένη ανθρώπινη εποπτεία. Τα Digital Twins είναι ψηφιακά αντίγραφα εγκαταστάσεων, δικτύων ή ολόκληρων εφοδιαστικών αλυσίδων, στα οποία οι επιχειρήσεις δοκιμάζουν διαφορετικά σενάρια πριν τα εφαρμόσουν στον πραγματικό κόσμο. Η πρόβλεψη της ζήτησης αποτελεί τον πρώτο πυλώνα της μετάβασης. Τα σύγχρονα μοντέλα αξιοποιούν όχι μόνο το ιστορικό πωλήσεων, αλλά και οικονομικούς δείκτες, καιρικές συνθήκες, εποχικές τάσεις και δεδομένα από τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η συνεχής επανεκπαίδευση των αλγορίθμων μπορεί να μειώσει τόσο τις ελλείψεις όσο και τα υπερβολικά αποθέματα. Η βελτιωμένη πρόβλεψη οδηγεί σε αποτελεσματικότερη διαχείριση των αποθεμάτων. Αντί για σταθερούς κανόνες, τα αποθέματα ασφαλείας αναπροσαρμόζονται δυναμικά, λαμβάνοντας υπόψη την πραγματική ζήτηση, την αξιοπιστία κάθε προμηθευτή και τις συνθήκες της αγοράς. Ετσι περιορίζεται η δέσμευση κεφαλαίων σε αδρανή αποθέματα και ενισχύεται η διαθεσιμότητα προϊόντων όταν αυτή είναι πραγματικά αναγκαία. Ανάλογη είναι η συμβολή της Τ.Ν. στις μεταφορές. Μέσω συνεχούς ανάλυσης δεδομένων κυκλοφορίας, καιρού και επιχειρησιακών περιορισμών, τα συστήματα μπορούν να αναπροσαρμόζουν δρομολόγια, να υπολογίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τους χρόνους άφιξης και να προτείνουν εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση καθυστερήσεων. Το αποτέλεσμα είναι μικρότερο κόστος, καλύτερη αξιοποίηση του στόλου και μεγαλύτερη αξιοπιστία στις παραδόσεις. Σημαντικός είναι και ο μετασχη-

ματισμός των προμηθειών. Η αξιολόγηση ενός προμηθευτή δεν βασίζεται πλέον μόνο στην τιμή ή στην προηγούμενη συνεργασία. Τα συστήματα συνεκτιμούν τη χρηματοοικονομική του κατάσταση, τη συνέπεια στις παραδόσεις, τους γεωπολιτικούς κινδύνους και τις επιδόσεις βιωσιμότητας. Μπορούν έτσι να εντοπίζουν έγκαιρα ενδείξεις προβλημάτων και να προτείνουν εναλλακτικούς συνεργάτες, χωρίς όμως να υποκαθιστούν την τελική επιχειρηματική κρίση. Η ενοποίηση όλων αυτών των λειτουργιών πραγματοποιείται μέσω των σύγχρονων Control Towers, που διασυνδέουν τα συστήματα επιχειρησιακού σχεδιασμού, διαχείρισης μεταφορών και αποθήκης σε μία ενιαία εικόνα. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να συγκεντρώνονται περισσότερα δεδομένα, αλλά να μετατρέπονται σε κοινή επιχειρησιακή εικόνα, ώστε οι αποφάσεις για αποθέματα, προμήθειες και μεταφορές να λαμβάνονται συντονισμένα και όχι αποσπασματικά σε ολόκληρο το εταιρικό δίκτυο. Εάν, για παράδειγμα, αυξηθεί ξαφνικά η ζήτηση, το σύστημα μπορεί να ελέγξει τα αποθέματα, τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών, τη δυναμικότητα των προμηθευτών και τις απαιτούμενες μεταφορές. Η μετάβαση, ωστόσο, δεν είναι αυτόματη. Προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, διασύνδεση παλαιών και νέων πληροφοριακών συστημάτων, επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια και στελέχη που μπορούν να ελέγχουν τις εισηγήσεις των αλγορίθμων. Η ταχύτητα χωρίς δικλίδες ασφαλείας μπορεί να επιταχύνει όχι μόνο τη σωστή απόφαση, αλλά και το λάθος. Για την ελληνική αγορά, η πρόκληση είναι διπλή. Η γεωγραφική θέση, τα λιμάνια και οι νέες εμπορευματικές υποδομές ενισχύουν τον ρόλο της χώρας ως περιφερειακού κόμβου. Την ίδια στιγμή, η νησιωτικότητα, ο κατακερματισμός της αγοράς, η άνιση ψηφιακή ωριμότητα και το μικρότερο μέγεθος πολλών επιχειρήσεων δυσκολεύουν την ενοποίηση των δεδομένων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Amazon, η οποία συνδυάζει μοντέλα πρόβλεψης ζήτησης με ρομποτικά συστήματα στις αποθήκες της. Εφαρμογές όπως το Proteus, το Vulcan και το STARK δείχνουν ότι το μέλλον των logistics δεν βασίζεται μόνο στην αυτοματοποίηση, αλλά στη συνεργασία ανθρώπων και έξυπνων συστημάτων. Ο ρόλος των στελεχών δεν εξαφανίζεται. Μετακινείται από τη διαχείριση κάθε καθημερινής κίνησης προς την εποπτεία, τις εξαιρέσεις και τις στρατηγικές αποφάσεις που καθορίζουν την ανθεκτικότητα ολόκληρης της αλυσίδας ■

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΛΑΞΗ ΣΤΗΝ ΕΞΥΠΝΗ ΔΙΑΝΟΜΗ

Ο μετασχηματισμός των logistics Η αποθήκη παύει να είναι ένας αδρανής χώρος και μετατρέπεται σε κόμβο δεδομένων, ενέργειας και διανομής, όπου κρίνονται η ταχύτητα και το κόστος ολόκληρης της αλυσίδας

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Η Δυτική Αττική στο επίκεντρο

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η ελληνική αγορά logistics εισέρχεται σε περίοδο έντονου εκσυγχρονισμού

Στο φόντο αυτό, η ευρύτερη περιοχή του Θριασίου εξελίσσεται στον σημαντικότερο κόμβο logistics της χώρας, αξιοποιώντας τη σύνδεσή της με το λιμάνι του Πειραιά, το εθνικό οδικό δίκτυο και τον σιδηρόδρομο. Η αυξημένη ζήτηση έχει οδηγήσει σε έντονη επενδυτική κινητικότητα, με νέα πάρκα logistics και μεγάλες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις σε φάση ανάπτυξης. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, η απορρόφηση αποθηκευτικών χώρων διαμορφώθηκε περίπου στα 90.000 τετραγωνικά μέτρα, ενώ τα ενοίκια των ακινήτων υψηλών προδιαγραφών διατηρήθηκαν στα 6 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο τον μήνα. Παράλληλα, η εξεύρεση μεγάλων διαθέσιμων οικοπέδων στις περιοχές υψηλής ζήτησης γίνεται δυσκολότερη, περιορίζοντας την προσφορά νέων αναπτύξεων και διατηρώντας τις αξίες σε υψηλά επίπεδα.

Εξυπνες και ενεργειακά αποδοτικές Οι νέες επενδύσεις δεν αφορούν μόνο την αύξηση της διαθέσιμης επιφάνειας, αλλά και τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων. Οι αποθήκες νέας γενιάς ενσωματώνουν αυτοματοποιημένα συστήματα διαχείρισης αποθεμάτων, ρο-

μποτικά μέσα μεταφοράς φορτίων και λογισμικό που επιτρέπει την παρακολούθηση της λειτουργίας σε πραγματικό χρόνο. Η αξιοποίηση τεχνολογιών Industry 4.0 αυξάνει την πυκνότητα αποθήκευσης, μειώνει τους χρόνους εκτέλεσης των παραγγελιών και επιτρέπει τη συνεχή λειτουργία των εγκαταστάσεων. Παράλληλα, οι νέες μονάδες σχεδιάζονται με υψηλότερες ενεργειακές προδιαγραφές, ενσωματώνοντας φωτοβολταϊκά συστήματα, λύσεις εξοικονόμησης ενέργειας και υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων διανομής. Ωστόσο, το υψηλό κόστος γης, οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις και οι ελλείψεις κατάλληλου προσωπικού μπορούν να επιβραδύνουν τα έργα, ιδιαίτερα όταν οι επενδύσεις απαιτούν ταυτόχρονα τεχνολογική και ενεργειακή αναβάθμιση σε μεγάλη κλίμακα.

Η ψυχρή αλυσίδα Η διακίνηση τροφίμων, φαρμάκων και άλλων ευπαθών προϊόντων αυξάνει τη ζήτηση για σύγχρονες ψυχόμενες αποθήκες. Οι εγκαταστάσεις αυτές αξιοποιούν συστήματα συνεχούς παρακολούθησης της θερμοκρασίας και της υγρασίας, διασφαλίζοντας την ακεραιότητα των φορτίων κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση. Η ενεργειακή αποδοτικότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το λειτουργικό κόστος των ψυχόμενων εγκαταστάσεων παραμένει υψηλό. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης αποτελεί πλέον βασικό χαρακτηριστικό των νέων επενδύσεων, όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους, αλλά και για τον περιορισμό του κόστους.

Η νέα εξίσωση του last mile Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις εταιρείες μεταφορών, ταχυμεταφορών και ηλεκτρονικού εμπορίου εντοπίζεται στην τελευταία φάση της διανομής. Η ανάγκη για ταχύτερες παραδόσεις στις πόλεις οδηγεί σε επενδύσεις σε λογισμικό βελτιστοποίησης δρομολογίων, ηλεκτρικά οχήματα και εναλλακτικά σημεία παραλαβής. Σημαντικό ρόλο αποκτούν τα δίκτυα έξυπνων θυρίδων, τα οποία εξελίσσονται σε βασική υποδομή του last mile. Οι θυρίδες περιορίζουν τις αποτυχημένες παραδόσεις, διευρύνουν τη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών σε 24ωρη βάση και συμβάλλουν στη μείωση του λειτουργικού κόστους ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

αγορά των logistics στην Ελλάδα εισέρχεται σε νέα φάση ανάπτυξης, καθώς η ζήτηση για σύγχρονες αποθηκευτικές υποδομές, η διεύρυνση του ηλεκτρονικού εμπορίου και οι απαιτήσεις για ταχύτερες παραδόσεις αναδιαμορφώνουν την εφοδιαστική αλυσίδα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Δυτική Αττική, με τον άξονα Ασπροπύργου, Ελευσίνας και Θριασίου, και η Θεσσαλονίκη, όπου αναπτύσσονται νέοι κόμβοι αποθήκευσης και διανομής. Επιταχυντής αυτής της εξέλιξης υπήρξε η εμπειρία της πανδημίας, η οποία ανέδειξε τις αδυναμίες των μοντέλων εφοδιασμού και οδήγησε επιχειρήσεις και επενδυτές σε αναθεώρηση της στρατηγικής τους. Οι αποθήκες δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως απλοί χώροι φύλαξης εμπορευμάτων, αλλά ως κρίσιμες υποδομές που στηρίζουν την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η μεταβολή αυτή ενισχύθηκε από την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και την ανάγκη διατήρησης μεγαλύτερων αποθεμάτων ασφαλείας.

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

ΤΟ ΠΙΑΤΟ ΑΛΛΑΖΕΙ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Convenience, Food to Go, υποχώρηση του delivery, εξαγορές, νέοι κανόνες και foodtech αναδιαμορφώνουν την κατανάλωση έως το 2030

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

ΑΓΟΡΑ ΤΡΟΦΊΜΩΝ

Πώς αλλάζει η «κουζίνα» των καταναλωτών Η καθημερινή διατροφή αλλάζει μαζί με τον ρυθμό ζωής και την πίεση της ακρίβειας. Ανάμεσα στο σπιτικό μαγείρεμα και στο delivery, τα έτοιμα και ημιέτοιμα γεύματα κερδίζουν χώρο στο καλάθι του καταναλωτή και μετατρέπονται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού για τη βιομηχανία τροφίμων και τα σούπερ μάρκετ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Η ακρίβεια, η έλλειψη χρόνου και οι νέες διατροφικές συνήθειες μεταφέρουν τη «μάχη» του καθημερινού φαγητού από το delivery στα ψυγεία και τα ράφια των σούπερ μάρκετ

ε μια εποχή όπου όλα γύρω μας κινούνται με πολύ γρήγορους ρυθμούς, οι καταναλωτές αναζητούν στις αγορές και την καθημερινότητά τους ταχύτητα και ευκολία, ακόμα και όταν πρόκειται για τη διατροφή τους. Στο παρελθόν, την ανάγκη τους για γρήγορες λύσεις στο φαγητό, την κάλυπταν κυρίως μέσω του delivery, σήμερα ωστόσο οι εναλλακτικές είναι περισσότερες. Η παραγγελία φαγητού παραμένει για πολλούς μια σταθερή επιλογή αντί για το καθημερινό μαγείρεμα, ωστόσο η ακρίβεια έχει αφήσει πλέον και εδώ το αποτύπωμά της. Σε πρόσφατη έρευνα του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου (GRECA) καταγράφεται υποχώρηση στην τάση των Ελλήνων να παραγγέλνουν φαγητό online. Σε ερώτηση σχετικά με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που αγοράζουν ηλεκτρονικά, το ποσοστό όσων απάντησαν ότι παραγγέλνουν φαγητό διαμορφώθηκε στο 65%. Σε σχέση με το αντίστοιχο 75% έναν χρόνο νωρίτερα, είναι μειωμένο κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ τα προηγούμενα χρόνια η πορεία ήταν ανοδική. Στον αντίποδα, ραγδαία ανάπτυξη καταγράφει η κατηγορία των έτοιμων και ημιέτοιμων γευμάτων. Με βάση τη μορφή διάθεσής τους στα σούπερ μάρκετ, σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη της ICAP Group, ο κλάδος των τυποποιημένων έτοιμων γευμάτων διακρίνεται ουσιαστικά σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: κατεψυγμένα, θερμοκρασίας ψυγείου, θερμοκρασίας περιβάλλοντος και αποξηραμένα. Σήμερα, από το μαγειρεμένο φαγητό σε ατομικές μερίδες, τις έτοιμες σαλάτες ή τα βρασμένα όσπρια, έως τα έτοιμα ζυμαρικά και το προψημένο κρέας που χρειάζεται μόλις λίγα λεπτά ζέσταμα για να καταναλωθεί, τα γεύματα αυτά κερδίζουν συνεχώς τις προτιμήσεις των καταναλωτών.

Αλλαγή στις διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες Η παραπάνω εικόνα αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή στις διατροφικές και αγοραστικές συνήθειες των καταναλω-

τών, οι οποίες δεν αφορούν απλώς την έλλειψη χρόνου ή την προσπάθεια για μείωση του κόστους. Για παράδειγμα, όπως διαπιστώνεται και σε σχετικές έρευνες, οι νεότερες γενιές μαγειρεύουν σαφώς λιγότερο σε σχέση με τις προηγούμενες και αγοράζουν τακτικά, έτοιμα γεύματα. Σύμφωνα με έκθεση της McKinsey, το 77% των Ευρωπαίων καταναλωτών της Gen Ζ αγοράζει έτοιμα γεύματα από μία έως και τρεις φορές τον μήνα ή τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Ωστόσο, και οι καταναλωτές μεγαλύτερων ηλικιών επιλέγουν λιγότερο συχνά να μπουν στην κουζίνα για να μαγειρέψουν ένα πλήρες γεύμα. Με βάση την έρευνα, το παραπάνω ποσοστό στους millennials φτάνει το 72%, στην Gen Χ διαμορφώνεται στο 57%, ενώ στους Baby Boomers στο 33%. Συνολικά, πάνω από ένας στους δύο καταναλωτές στην Ευρώπη αγοράζει προϊόντα όπως σάντουιτς, σαλάτες και σνακ τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Αντίστοιχη είναι η τάση και στη χώρα μας. Οι Ελληνες τρώνε μεν πιο συχνά στο σπίτι, όπως διαπιστώνεται και από την πτώση της κατανάλωσης στον κλάδο της εστίασης, ωστόσο προτιμούν όλο και περισσότερο γεύματα που μπορούν να παρασκευαστούν μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς όμως απαραίτητα να είναι «πρόχειρα». Αλλωστε, τα έτοιμα γεύματα περιλαμβάνουν πλέον και κατηγορίες οι οποίες ανταποκρίνονται στις νέες συνήθειες των καταναλωτών, εκείνων που αναζητούν πιο υγιεινή διατροφή, όσων έχουν ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες και

Ανεβαίνουν ραγδαία τα έτοιμα γεύματα Ενδεικτικό της ανόδου των έτοιμων γευμάτων στη χώρα μας είναι τα στοιχεία από τις πωλήσεις στα σούπερ μάρκετ, της κατηγορίας «heat and eat» –γευμάτων δηλαδή που χρειάζονται έως και 5 λεπτά ζέσταμα για να καταναλωθούν– χωρίς να υπολογίζεται και η λεγόμενη «ζεστή γωνιά» με μαγειρεμένο φαγητό που διαθέτουν πολλές αλυσίδες. Μέσα σε μόλις έναν χρόνο, από το 2023 μέχρι το 2024, οι πωλήσεις σε αξία της αγοράς «heat and eat» αυξήθηκαν από 134,23 εκατ. ευρώ σε 144,35 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 7,5%, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας Circana. Παράλληλα, ο όγκος των πωλήσεων αυξήθηκε κατά 6,8% φτάνοντας τα 14,892 εκατ. το 2024, έναντι 13,94 εκατ. το 2023. Σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με την έκθεση Ready Meals Market Overview της The Business Research Company, η παγκόσμια αγορά έτοιμων γευμάτων αυξήθηκε από 168,44 δισ. δολάρια το 2023 σε 184,38 δισ. δολάρια το 2024, καταγράφοντας ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) 9,5%. Η ανοδική αυτή πορεία αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, με την αγορά να εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 272,76 δισ. δολάρια έως το 2028, παρουσιάζοντας σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυ-

ξης (CAGR) 10,3%. Σε περιφερειακό επίπεδο, η Δυτική Ευρώπη αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά έτοιμων γευμάτων παγκοσμίως, ενώ η περιοχή Ασίας - Ειρηνικού αναμένεται να καταγράψει τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης κατά την περίοδο των προβλέψεων.

Μπαράζ επενδύσεων από τη βιομηχανία τροφίμων Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η βιομηχανία των τροφίμων –από τους διεθνείς κολοσσούς και τις μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις του κλάδου, μέχρι τις μικρότερες παραδοσιακές βιομηχανίες– «ποντάρει» στη δυναμική των έτοιμων γευμάτων, βλέποντας μια νέα αγορά η οποία εμφανίζει μεγάλα περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης και τα επόμενα χρόνια. Οι εταιρείες Μπάρμπα Στάθης, Φρεσκούλης, Νίκας, Υφαντής, 3αλφα, Αgrino, Πίνδος, Παλίρροια, Καλλιμάνης και Trata αποτελούν μερικά μόνο παραδείγματα από brand που επενδύουν συστηματικά τα τελευταία χρόνια στην κατηγορία. Στο ίδιο πλαίσιο, νέες μονάδες παραγωγής δημιουργούνται από τις βιομηχανίες ακριβώς για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες, ενώ οι συνεργασίες και οι εξαγορές που πραγματοποιούν οι «μεγάλοι» του κλάδου στοχεύουν συχνά στην ενίσχυση της παρουσίας τους στη συγκεκριμένη αγορά. Η γκάμα των προϊόντων εκτείνεται σε ένα πολύ μεγάλο εύρος κατηγοριών:

Τα έτοιμα και ημιέτοιμα γεύματα δεν αποτελούν πια λύση ανάγκης. Γίνονται μια νέα, μαζική καθημερινή επιλογή, που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές αγοράζουν, τρώνε και υπολογίζουν το κόστος

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

προτιμήσεις (π.χ. vegan) ή θέλουν να δοκιμάσουν καινοτόμα προϊόντα και διεθνείς γεύσεις.

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

στην Ελλάδα. Από την πλευρά της, η Lidl, πέρα από τον χώρο του «Bake Of» με ποικιλία αρτοσκευασμάτων, διαθέτει και σειρά μαγειρευτών ψυγείου που ζεσταίνονται και καταναλώνονται μέσα λίγα λεπτά. Σημαντική κίνηση και προς μια διαφορετική κατεύθυνση πέραν της «ζεστής γωνιάς» και του «ψυγείου» που είχε ήδη εδώ και αρκετά χρόνια παρουσία, πραγματοποίησε το προηγούμενο καλοκαίρι ο ηγέτης σε επίπεδο τζίρου στον κλάδο των σούπερ μάρκετ. Η αλυσίδα Σκλαβενίτης προχώρησε στην απόκτηση του δικτύου 25 καταστημάτων της εταιρείας «Σπιτική Κουζίνα» με δραστηριότητα στο έτοιμο φαγητό. Τον Μάρτιο του 2026, ξεκινώντας να αξιοποιεί τα καταστήματα που απέκτησε, η Σκλαβενίτης άνοιξε το πρώτο κατάστημα «Food to Go» στο Σύνταγμα το οποίο διαθέτει ποικιλία έτοιμων γευμάτων καθώς και σαλάτες, σάντουιτς, παγωτά, επιδόρπια, όλα σε ατομικές συσκευασίες. Το δίκτυο μέσα σε λίγους μήνες έχει ήδη επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της Αττικής, ενώ έως το τέλος του έτους το πλάνο της πιλοτικής, σε πρώτη φάση, ανάπτυξης προβλέπει τη δημιουργία περίπου 10 καταστημάτων. Παράλληλα, η αλυσίδα υλοποιεί μεγάλη επένδυση στη Μαγούλα σε νέο εργοστάσιο παραγωγής έτοιμων γευμάτων, το οποίο υπολογίζεται ότι θα παράγει περίπου 250.000 μερίδες την ημέρα.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

«Value for money» επιλογή

Βιομηχανίες τροφίμων και αλυσίδες λιανεμπορίου επενδύουν σε μια αγορά που αναπτύσσεται γρήγορα, καθώς το «φαγητό σε λίγα λεπτά» αποκτά πλέον ποιότητα, ποικιλία και ισχυρό «value for money» χαρακτήρα

λαχανικά και σαλάτες, όσπρια, ψάρια και θαλασσινά, ζυμαρικά, κρεατοσκευάσματα, πίτες αλλά και σνακ ή γλυκά. Ηδη μάλιστα αρκετές επιχειρήσεις που μπήκαν από νωρίς στον κλάδο του έτοιμου φαγητού βλέπουν την κατηγορία αυτή μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να αντιπροσωπεύει όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στον συνολικό τζίρο τους.

Και τα σούπερ μάρκετ στη «μάχη» Σε ό,τι αφορά τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, η δραστηριότητά τους πέρα από «ράφια» επεκτείνεται και στη λεγόμενη «ζεστή γωνιά». Ωστόσο, ενώ στο παρελθόν το συγκεκριμένο τμήμα ήταν πραγματικά σε μία γωνιά και είχε συνήθως μόνο ψητό κοτόπουλο ή και κάποια μαγειρευτά, πλέον επεκτείνεται σε περισσότερα τετραγωνικά μέσα στο κατάστημα και προσφέρει πληθώρα επιλογών, ακόμα και ατομικά γεύματα από γνωστούς Ελληνες σεφ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συνεργασία της ΑΒ Βασιλόπουλος με τον σεφ Ακη Πετρετζίκη, μέσα από την ανάπτυξη, εδώ και αρκετά χρόνια, σειρών έτοιμων γευμάτων, επιπλέον της «ζεστής γωνιάς» που ήδη διέθετε. Κάθε αλυσίδα από την πλευρά της επιλέγει διαφορετικό τρόπο με τον οποίο θα αναπτυχθεί στην αγορά του έτοιμου γεύματος. Για παράδειγμα, η αλυσίδα Μασούτης διαθέτει καθημερινά διάφορες επιλογές μαγειρευτού φαγητού σε σημαντικό αριθμό καταστημάτων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και αλλού

Πέρα όμως από την ευκολία που προσφέρουν στους καταναλωτές, καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αγοράς των έτοιμων γευμάτων παίζει φυσικά και το κόστος. Σε μια περίοδο που η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, οι καταναλωτές αναζητούν λύσεις που συνδυάζουν την εξοικονόμηση χρόνου και χρημάτων. Ενα έτοιμο γεύμα από το σούπερ μάρκετ κοστίζει συνήθως πολύ λιγότερο από μια αντίστοιχη παραγγελία μέσω delivery, ενώ σε πολλές περιπτώσεις, ειδικά για μονομελή νοικοκυριά, αποτελεί και μία οικονομικότερη επιλογή σε σχέση με την αγορά όλων των πρώτων υλών για την παρασκευή ενός γεύματος από την αρχή. Την ίδια στιγμή, οι βιομηχανίες τροφίμων επενδύουν όχι μόνο στην αύξηση της παραγωγής αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων τους. Οι νέες συνταγές δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη διατροφική αξία όπως, με λιγότερο αλάτι, λιπαρά και συντηρητικά, ενώ διευρύνονται συνεχώς και οι επιλογές σε προϊόντα υψηλής πρωτεΐνης, φυτικής προέλευσης, χωρίς γλουτένη ή λακτόζη, ανταποκρινόμενες στις σύγχρονες διατροφικές τάσεις. Παράλληλα, η ανάπτυξη των ιδιωτικών ετικετών από τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ ενισχύει τον ανταγωνισμό δίνοντας τη δυνατότητα για ακόμα πιο προσιτές επιλογές για τους καταναλωτές.

Αγορά με νέες προοπτικές Στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται, τα έτοιμα γεύματα δεν αποτελούν πλέον μια συμπληρωματική κατηγορία, για τη βιομηχανία τροφίμων και το οργανωμένο λιανεμπόριο, αλλά έναν από τους βασικούς τομείς ανάπτυξης της επόμενης ημέρας. Στο πλαίσιο αυτό, η «μάχη» του ανταγωνισμού μεταφέρεται πλέον από το εστιατόριο και το delivery, στα ψυγεία και τα ράφια των σούπερ μάρκετ, καθώς όλο και περισσότερες επιχειρήσεις διεκδικούν μερίδιο σε μια αγορά που εξακολουθεί να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς. Και όσο η τεχνολογία παραγωγής εξελίσσεται, η ποιότητα των προϊόντων αναβαθμίζεται και οι διαθέσιμες επιλογές διευρύνονται, το φαγητό που χρειάζεται μόνο λίγα λεπτά για να φτάσει στο πιάτο του καταναλωτή δεν θα αποτελεί μόνο μια λύση ανάγκης αλλά μια όλο και πιο συνειδητή καθημερινή επιλογή ■

ΝΈΑ ΔΊΑΤΡΟΦΊΚΉ ΠΟΛΊΤΊΚΉ ΤΉΣ Έ.Έ.

Οι νέοι κανόνες στο ευρωπαϊκό τραπέζι Η επισήμανση των τροφίμων γίνεται πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στη δημόσια υγεία, τη διαφάνεια και την προστασία της μεσογειακής διατροφής

διατροφή βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο ευρωπαϊκών και διεθνών πολιτικών, λόγω της αυξημένης επιβάρυνσης από την παχυσαρκία και χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με διατροφικούς παράγοντες. Αυτό αποτυπώνεται για παράδειγμα στη στρατηγική «Farm to Fork» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δίνει έμφαση στη μετάβαση σε πιο υγιεινά και βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) παρέχει επιστημονικά δεδομένα και αξιολογήσεις για τη διατροφική σύνθεση των τροφίμων, τα οποία αξιοποιούνται ως βάση για την ανάπτυξη πολιτικών διατροφικής ενημέρωσης και επισήμανσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Στρατηγικές για πιο υγιεινά συστήματα τροφίμων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τρόπους για την εναρμόνιση της διατροφικής επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας (front-of-pack labelling), ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να συγκρίνουν ευκολότερα τα προϊόντα και να αποφασίζουν

Η ισχύουσα νομοθεσία σε ευρωπαϊκό επίπεδο προβλέπει την υποχρεωτική αναγραφή βασικών διατροφικών πληροφοριών στη συσκευασία των τροφίμων, όπως η ενεργειακή αξία, τα λιπαρά, τα κορεσμένα λιπαρά, οι υδατάνθρακες, τα σάκχαρα, οι πρωτεΐνες και το αλάτι. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τρόπους για την εναρμόνιση της διατροφικής επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας (front-of-pack labelling), ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να συγκρίνουν ευκολότερα τα προϊόντα και να αποφασίζουν. Στο επίκεντρο έχουν βρεθεί διαφορετικά συστήματα επισήμανσης, όπως το Nutri-Score και το NutrInform Battery, καθώς και άλλα εθνικά μοντέλα. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η εναρμόνιση ενός ενιαίου συστήματος θα μπορούσε να περιορίσει τα φαινόμενα σύγχυσης των καταναλωτών και να ενισχύσει τη διαφάνεια στην ενιαία αγορά.

Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και δημόσια υγεία Η συζήτηση σήμερα δεν εστιάζει μόνο στη διατροφική αξία των τροφίμων, αλλά επεκτείνεται και στον βαθμό επεξεργασίας τους, με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (ultra-processed foods) να βρίσκονται στο επίκεντρο. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται ευρέως στην επιστημονική έρευνα για να περιγράψει τρόφιμα που έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν πρόσθετα συστατικά. Ο διάλογος γύρω από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα εντάσσεται ευρύτερα στις διεθνείς πολιτικές δημόσιας υγείας

για τη διατροφή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναδείξει τις διατροφικές συνήθειες -συμπεριλαμβανομένης της υψηλής κατανάλωσης τροφίμων με έντονη βιομηχανική επεξεργασία- ως παράγοντες κινδύνου για τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα, στο πλαίσιο των στρατηγικών πρόληψης και βελτίωσης της δημόσιας υγείας.

Η ελληνική θέση στη διατροφική επισήμανση Η Ελλάδα έχει τοποθετηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο στο ζήτημα του συστήματος της εμπρόσθιας διατροφικής επισήμανσης, στο πλαίσιο των συζητήσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης για ένα ενιαίο σύστημα σήμανσης τροφίμων. Σύμφωνα με τις θέσεις που έχουν διατυπωθεί στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας (AGRIFISH), η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι κάθε σύστημα πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια και να διασφαλίζει τη σωστή ενημέρωση του καταναλωτή. Επίσης η Ελλάδα έχει κατά καιρούς εκφράσει επιφυλάξεις για συστήματα όπως το Nutri-Score, επισημαίνοντας ότι ενδέχεται να μην αποτυπώνουν επαρκώς τη σύνθεση και τη διατροφική ιδιαιτερότητα προϊόντων που αποτελούν βασικά στοιχεία της μεσογειακής διατροφής, όπως για παράδειγμα το ελαιόλαδο και τα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ. Τονίζεται επίσης η ανάγκη οι αξιολογήσεις να μην οδηγούν σε απλουστευμένες κατηγοριοποιήσεις που αλλοιώνουν τη διατροφική και πολιτιστική αξία των προϊόντων. Παράλληλα με τις θεσμικές εξελίξεις, η βιομηχανία τροφίμων και ποτών προσαρμόζεται στα νέα διατροφικά δεδομένα, επενδύοντας σε προϊόντα με βελτιωμένα διατροφικά χαρακτηριστικά και σε κατηγορίες που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες καταναλωτικές τάσεις και στην αυξανόμενη ζήτηση για πιο υγιεινές επιλογές. Ταυτόχρονα, οι επιχειρήσεις παρακολουθούν και τις συζητήσεις γύρω από τη διατροφική επισήμανση, καθώς η ενδεχόμενη υιοθέτηση ενιαίων ευρωπαϊκών συστημάτων αξιολόγησης μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα και τον τρόπο παρουσίασης των προϊόντων στην αγορά ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

ΤΡΟΦΙΜΑ

Ο νέος επιχειρηματικός χάρτης της αγροδιατροφής Το πρώτο εξάμηνο του 2026 επιβεβαιώνει ότι τα τρόφιμα και τα ποτά παραμένουν ένας από τους πιο ελκυστικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας για εξαγορές, συγχωνεύσεις και στρατηγικές συμφωνίες

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Από την ιχθυοκαλλιέργεια και την πτηνοτροφία έως τα γαλακτοκομικά, τα βιολογικά προϊόντα και τα σούπερ μάρκετ, οι νέες συμφωνίες αναδιαμορφώνουν τον επιχειρηματικό χάρτη της αγροδιατροφής

επενδυτική «όρεξη» στον κλάδο των τροφίμων και των ποτών παραμένει αμείωτη και το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η εγχώρια αγορά καταγράφει έντονη κινητικότητα, όπως αποτυπώνεται στις εξαγορές, τις συγχωνεύσεις και τις στρατηγικές συμφωνίες που έχουν ανακοινωθεί τους τελευταίους μήνες. Ο κλάδος εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πιο ελκυστικούς επενδυτικούς προορισμούς της ελληνικής οικονομίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η επισιτιστική ασφάλεια, η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και η δημιουργία ισχυρότερων επιχειρηματικών σχημάτων βρίσκονται σταθερά τα τελευταία χρόνια ψηλά στην «ατζέντα». Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν βεβαίως να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις, όπως το αυξημένο κόστος παραγωγής, λόγω των πρώτων υλών και της ενέργειας, οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και το διεθνές περιβάλλον αβεβαιότητας. Η ικανότητα προσαρμογής τους στα νέα δεδομένα αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα για την επόμενη μέρα τους. Ωστόσο, ακόμα και σε περιόδους έντονων προκλήσεων, στο σύνολό του ο κλάδος έχει επιβεβαιώσει την ανθεκτικότητά του, καθώς στηρίζεται σε προϊόντα που καλύπτουν σταθερές και διαρκείς καταναλωτικές ανάγκες. Παράλληλα, η ενίσχυση των εξαγωγών και η στροφή σε προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας ενισχύουν περαιτέρω το επενδυτικό ενδιαφέρον, καθώς η εγχώρια βιομηχανία τροφίμων και ποτών αποκτά όλο και πιο έντονο διεθνή προσανατολισμό.

Η πιο δραστήρια χρονιά της τελευταίας πενταετίας το 2025 Ενδεικτική της δυναμικής του κλάδου είναι και η τελευταία μελέτη της PwC Ελλάδας, «Εξαγορές και συγχωνεύσεις επιχειρήσεων στην Ελλάδα το 2025», σύμφωνα με την οποία το 2025 ήταν η πιο δραστήρια χρονιά της τελευταίας πενταετίας για τα τρόφιμα και τα ποτά, με 19 συναλλαγές συνολικής αξίας περίπου 800 εκατ. ευρώ. Η ίδια μελέτη προέβλεπε παράλληλα ότι η έντονη κινητικότητα θα συνεχιστεί και το 2026, εκτίμηση που

μέχρι στιγμής επιβεβαιώνεται από τις εξελίξεις στην αγορά. Από την πλευρά τους, οι μικρότερες, «παραδοσιακές» επιχειρήσεις του κλάδου αναζητούν τρόπους για περαιτέρω ανάπτυξη μέσα από συνεργασίες ή με την ένταξή τους σε μεγαλύτερα επιχειρηματικά σχήματα, προκειμένου να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες της αγοράς. Οι επιχειρήσεις καλούνται ουσιαστικά να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων, επενδύοντας σε αποδοτικότερα σχήματα λειτουργίας και σε προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες βιομηχανίες επιδιώκουν μέσω εξαγορών να ενισχύσουν περαιτέρω τη θέση τους, να διευρύνουν το προϊοντικό τους χαρτοφυλάκιο με νέες κατηγορίες που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες καταναλωτικές τάσεις αλλά και να επεκτείνουν την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, υψηλό παραμένει και το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτικών κεφαλαίων, τα οποία συνεχίζουν να «ποντάρουν» στις προοπτικές των ελληνικών τροφίμων και της αγροδιατροφής. Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρηματικές συμφωνίες που έχουν ήδη ανακοινωθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 εκτείνονται σε ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την ιχθυοκαλλιέργεια, την πτηνοτροφία και τη γαλακτοβιομηχανία έως τα βιολογικά και τα υγιεινά τρόφιμα αλλά και το οργανωμένο λιανεμπόριο, διαμορφώνοντας ουσιαστικά έναν νέο επιχειρηματικό χάρτη.

Στα σημαντικότερα επιχειρηματικά deals του πρώτου εξαμήνου του έτους ξεχωρίζει η εξαγορά της Avramar, του μεγαλύτερου «παίκτη» της ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας, από την καναδική Cooke. Επειτα από μια μακρά περίοδο διαπραγματεύσεων που εξελίχθηκε σε «σίριαλ», τελικά στα μέσα του Μαρτίου ανακοινώθηκε η προκαταρκτική συμφωνία για την απόκτηση των δανειακών υποχρεώσεων της Avramar Ελλάδας, ύψους περίπου 200 εκατ. ευρώ. Σε συνδυασμό με τη συμφωνία για την εξαγορά του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας, η Cooke αποκτά, με την ολοκλήρωση της συναλλαγής, τον επιχειρησιακό έλεγχο της Avramar. Η συμφωνία αυτή σηματοδοτεί ουσιαστικά μια νέα εποχή για τον κλάδο της ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας καθώς η εταιρεία αποτελεί την ηγέτιδα δύναμη στην παραγωγή τσιπούρας και λαβρακίου στη Μεσόγειο και μία από τους σημαντικότερες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Νέες ισορροπίες στην πτηνοτροφία Ακόμη μία συμφωνία που αλλάζει τα δεδομένα, αυτή τη φορά, στον κλάδο της εγχώριας πτηνοτροφίας, είναι η εξαγορά της Νιτσιάκος, του μεγαλύτερου παραγωγού πουλερικών στην Ελλάδα, από την ουκρανική MHP SE, τον κορυφαίο παραγωγό πουλερικών, αντίστοιχα στην Ευρώπη. Η συναλλαγή, όπως ανακοινώθηκε, προβλέπεται να ολοκληρωθεί σε τρεις διαδοχικές φάσεις κατά τα επόμενα χρόνια, με την ουκρανική MHP να αποκτά σταδιακά το 70% της εταιρείας Νιτσιάκος. Η ολοκλή-

ρωση της πρώτης φάσης τελεί υπό την αίρεση των απαιτούμενων εγκρίσεων από τις αρμόδιες Αρχές. Επιπλέον, η MHP μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή της έως και το 100% σε ένα μεταγενέστερο στάδιο. Ο στόχος της συμφωνίας είναι η εταιρεία να ενισχύσει περαιτέρω τις παραγωγικές και επιχειρησιακές της δυνατότητες, παράλληλα να επιταχύνει την ανάπτυξη νέων προϊόντων αλλά και να διευρύνει την παρουσία της στις διεθνείς αγορές, αξιοποιώντας και την τεχνογνωσία της MHP.

Αλλάζει ο χάρτης στα σούπερ μάρκετ Σημαντικές είναι οι εξελίξεις και στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, με την ολοκλήρωση το προηγούμενο διάστημα, της εξαγοράς της αλυσίδας ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός από την αλυσίδα Μασούτης. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού άναψε το «πράσινο φως» για την ολοκλήρωση της συμφωνίας μετά την ανάληψη δεσμεύσεων από την πλευρά της βορειοελλαδίτικης αλυσίδας οι οποίες περιλαμβάνουν την εκποίηση καθώς και τη διακοπή χρήσης σημάτων σε διάφορα καταστήματα στην ελληνική επικράτεια. Πρόκειται για 6 εταιρικά καταστήματα των δύο αλυσίδων και ακόμα 47 συνεργαζόμενα, σε περιοχές όπου η Ανεξάρτητη Αρχή διαπίστωσε ότι δημιουργούνται ζητήματα υπερβολικής συγκέντρωσης. Η συγκεκριμένη συμφωνία δημιουργεί πλέον ένα νέο τοπίο στον κλάδο του σούπερ μάρκετ. Με βάση τα τελευταία οικονομικά αποτελέσματα των δύο αλυσίδων δημιουργείται πλέον ένας όμιλος με συνολικό τζίρο ο οποίος θα ξεπερνά

Οι επιχειρηματικές συμφωνίες που έχουν ήδη ανακοινωθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 εκτείνονται σε ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την ιχθυοκαλλιέργεια, την πτηνοτροφία και τη γαλακτοβιομηχανία έως τα βιολογικά και τα υγιεινά τρόφιμα αλλά και το οργανωμένο λιανεμπόριο

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Αλλαγή σελίδας στην ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

(SMERC II), το οποίο, μετά την άντληση κεφαλαίων ύψους 200 εκατ. ευρώ στα τέλη του 2025, πραγματοποίησε την πρώτη του επένδυση που αφορά στην απόκτηση πλειοψηφικού ποσοστού της Βιοϋγεία Α.Ε. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες βιολογικών τροφίμων στην Ελλάδα, γνωστή με το εμπορικό σήμα Ola Bio, ενώ αντιπροσωπεύει και κορυφαία διεθνή σήματα, όπως Yogi Tea, Rapunzel, Koko, Holle και Ecomil. Τα προϊόντα της διανέμονται μέσω των μεγαλύτερων αλυσίδων λιανικής και εξειδικευμένων δικτύων βιολογικών προϊόντων, ενώ η εταιρεία αναπτύσσει και εξαγωγική δραστηριότητα. Οι μέτοχοι της εταιρείας θα διατηρήσουν μικρή, μειοψηφική συμμετοχή στο νέο σχήμα και θα εκπροσωπούνται στο Διοικητικό Συμβούλιο. Στόχος της επένδυσης του SMERC είναι η δημιουργία ενός ισχυρού και ανθεκτικού επιχειρηματικού σχήματος στον χώρο των βιολογικών προϊόντων, μέσω οργανικής ανάπτυξης και στρατηγικών συγχωνεύσεων και εξαγορών.

Επενδύσεις στα υγιεινά σνακ Στον κλάδο των υγιεινών σνακ, η Elikonos Capital ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της επένδυσης του Elikonos 3 S.C.A. SICAV-RAIF στη Vamvalis Foods S.A., μία από τις πιο δυναμικές ελληνικές εταιρείες που επεξεργάζονται ξηρούς καρπούς, αποξηραμένα φρούτα και μπάρες δημητριακών. Η εταιρεία αποτελεί παραγωγό και συνεργάτη προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας για μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους λιανικής και χονδρικής, ενώ αναπτύσσει και δικά της brands, όπως Pellito, Instabar και Terrabites. Παράλληλα διαθέτει ισχυρό εξαγωγικό αποτύπωμα, με δραστηριότητα σε περισσότερες από 35 χώρες σε όλο τον κόσμο. Η επένδυση από την πλευρά της Elikonos 3 στοχεύει στην επιτάχυνση της αναπτυξιακής πορείας της εταιρείας σε έναν ταχέως αναπτυσσόμενο κλάδο, ο οποίος ενισχύεται από τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση των καταναλωτών για υγιεινά και convenient snack προϊόντα, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Προοπτικές για ακόμα μία δυναμική χρονιά

τα 2 δισ. ευρώ, διεκδικώντας έτσι θέση στην κορυφαία τριάδα του κλάδου του οργανωμένου λιανεμπορίου.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Κινήσεις επενδυτικών κεφαλαίων σε γαλακτοκομικά και βιολογικά προϊόντα

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο το μέγεθος, αλλά η δημιουργία ισχυρότερων σχημάτων, με ανθεκτικότητα, εξαγωγική δυναμική και προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας

Στον κλάδο της γαλακτοβιομηχανίας, η Φάρμα Κουκάκη προχώρησε σε στρατηγική συμφωνία με την EOS Capital Partners, με την οποία το επενδυτικό σχήμα EOS Hellenic Renaissance Fund II (EHRF II) απέκτησε πλειοψηφική συμμετοχή στην εταιρεία από το Κιλκίς. Η επένδυση εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική της EOS Capital για στήριξη των ελληνικών επιχειρήσεων που διαθέτουν ισχυρές αναπτυξιακές και εξαγωγικές προοπτικές ενώ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες του επενδυτικού σχήματος μέχρι σήμερα. Το 5ετές επενδυτικό πλάνο ύψους άνω των 20 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκε, στοχεύει στην περαιτέρω ενδυνάμωση της παρουσίας της εταιρείας στην εγχώρια αγορά, την ενίσχυση και υποστήριξη της αυξανόμενης ζήτησης στις αγορές του εξωτερικού όπου εξάγονται τα προϊόντα της Φάρμας Κουκάκη, την κατασκευή νέων, σύγχρονων παραγωγικών εγκαταστάσεων και την αξιοποίηση των σύγχρονων τάσεων στη διεθνή αγορά γαλακτοκομικών. Την παρουσία του στον κλάδο των τροφίμων ενίσχυσε από την πλευρά του και το επενδυτικό ταμείο SMERemediumCap II

Το επενδυτικό ενδιαφέρον, πάντως, δεν φαίνεται να εξαντλείται στις συμφωνίες που έχουν ανακοινωθεί έως τώρα. Την ίδια στιγμή, σε εξέλιξη βρίσκονται διαπραγματεύσεις και συζητήσεις για νέες εξαγορές και στρατηγικές συνεργασίες, οι οποίες, εφόσον τελικά ολοκληρωθούν, αναμένεται να ανακοινωθούν μέσα στους επόμενους μήνες. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν εξάλλου ότι η τάση συγκέντρωσης στον κλάδο θα συνεχιστεί και το επόμενο διάστημα, καθώς οι επιχειρήσεις επιδιώκουν να ενισχύσουν το αποτύπωμά τους, να διευρύνουν την παρουσία τους σε νέες κατηγορίες προϊόντων και να επεκτείνουν την εξαγωγική τους δραστηριότητα. Παράλληλα, αναδεικνύεται όλο και πιο έντονο το ενδιαφέρον προς κατηγορίες προϊόντων με υψηλότερη προστιθέμενη αξία που συνδέονται με τις αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες. Επιπλέον, η είσοδος επενδυτικών κεφαλαίων και διεθνών ομίλων επιβεβαιώνει ότι η ελληνική βιομηχανία τροφίμων και ποτών εξακολουθεί να αποτελεί σταθερό «πόλο έλξης» επενδύσεων, με το ενδιαφέρον να στρέφεται τόσο σε μεγάλες επιχειρήσεις όσο και σε μικρότερα σχήματα που διαθέτουν ισχυρό εξαγωγικό αποτύπωμα και προοπτικές περαιτέρω επέκτασης. Με βάση τα δεδομένα έως τώρα, φαίνεται ότι το 2026 εξελίσσεται σε ακόμη μία χρονιά έντονης επιχειρηματικής κινητικότητας για τον κλάδο, με τις εξαγορές, τις συγχωνεύσεις και τις στρατηγικές συνεργασίες να συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν εκ νέου τον επιχειρηματικό χάρτη των τροφίμων και των ποτών ■

ΝΕΕΣ ΓΕΥΣΕΙΣ, ΝΕΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

Το νέο «μενού» στις καταναλωτικές συνήθειες Η αγορά δεν απαντά πλέον μόνο στην πείνα, αλλά στην απαίτηση για υγεία, ευεξία, ευκολία και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα

ι νέες συνήθειες της Gen Z, η γενικότερη στροφή των ανθρώπων προς την υγιεινή διατροφή αλλά και οι διάφορες νέες διεθνείς διατροφικές τάσεις που αναδύονται συνεχώς διαμορφώνουν μια διαφορετική εικόνα στην καταναλωτική συμπεριφορά τα τελευταία χρόνια. Στα νέα αυτά δεδομένα προσαρμόζεται από την πλευρά της και η παγκόσμια αγορά τροφίμων, με τις επιχειρήσεις να αναδιαμορφώνουν τη στρατηγική τους, να διευρύνουν το χαρτοφυλάκιό τους και να επενδύουν σε καινοτόμα προϊόντα που ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες.

Πιο υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή

Η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που επιλέγουν να περιορίσουν την κατανάλωση κρέατος, να ακολουθήσουν χορτοφαγική ή vegan διατροφή ή να προτιμήσουν προϊόντα με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα έχει δημιουργήσει μια νέα, δυναμική αγορά

Η διατροφή που προάγει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής αποτελεί σήμερα προτεραιότητα τόσο για τη νέα γενιά καταναλωτών, όσο και για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που προσέχουν περισσότερο την υγεία τους. Στην πραγματικότητα, η τάση αυτή ενισχύθηκε σημαντικά κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν και αναδείχθηκε εντονότερα η σημασία της πρόληψης και της σωστής διατροφής. Ετσι, οι καταναλωτές σήμερα αναζητούν προϊόντα με χαμηλή περιεκτικότητα ή ακόμη και χωρίς ζάχαρη, τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες ή πρωτεΐνη ή υγιεινά σνακ για να καταναλώνουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τις τάσεις αυτές ακολουθούν τόσο κολοσσοί της βιομηχανίας τροφίμων που επενδύουν στρατηγικά σε αντίστοιχες κατηγορίες, όσο και μικρότερες «παραδοσιακές» επιχειρήσεις που αναδεικνύουν τη φυσικότητα και την υψηλή διατροφική αξία των προϊόντων τους.

«Ανεβαίνουν» τα ποτά χωρίς αλκοόλ Στο ίδιο πλαίσιο της στροφής προς την υγιεινή διατροφή, όλο και μεγαλύτερο έδαφος στις προτιμήσεις των καταναλωτών «κερδίζουν» και τα προϊόντα χωρίς ή με χαμηλή περιεκτικότητα αλκοόλ. Η τάση αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι η νεότερη γενιά καταναλωτών πίνει λιγότερο αλκοόλ σε σχέση

με τις προηγούμενες. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη καταγράφεται στην κατηγορία της μπίρας. Είναι ενδεικτικό ότι στη Γερμανία όπου η μπίρα θεωρείται το «εθνικό ποτό», η παραγωγή της μη αλκοολούχου έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μια δεκαετία ενώ σε σημαντικές ευρωπαϊκές αγορές, όπως η Ισπανία και το Βέλγιο, το μερίδιο της συγκεκριμένης κατηγορίας στις συνολικές πωλήσεις έχει ανέβει σε διψήφιο ποσοστό. Παρότι ακόμα το μερίδιο αυτό παραμένει μικρό επί του συνόλου της κατανάλωσης, η κατηγορία αναπτύσσεται ταχύτατα, τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στη χώρα μας. Δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου επενδύουν στη δυναμική των alcohol-free προϊόντων «προτείνοντας» διαρκώς νέες εναλλακτικές που ανταποκρίνονται στην ανάγκη των καταναλωτών για λιγότερο αλκοόλ.

Λιγότερο κρέας, περισσότερα vegan τρόφιμα Σημαντική ανάπτυξη παρουσιάζουν και τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (plant-based), τα βιολογικά προϊόντα και οι επιλογές που απευθύνονται σε καταναλωτές με ειδικές διατροφικές ανάγκες ή προτιμήσεις. Για παράδειγμα, η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που επιλέγουν να περιορίσουν την κατανάλωση κρέατος, να ακολουθήσουν χορτοφαγική ή vegan διατροφή ή να προτιμήσουν προϊόντα με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα έχει δημιουργήσει μια νέα, δυναμική αγορά. Περίπου το 11% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι ακολουθεί χορτοφαγική ή vegan διατροφή, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της εταιρείας Circana, ωστόσο η πραγματική ώθηση της αγοράς προέρχεται από τους λεγόμενους flexitarians, δηλαδή εκείνους που μειώνουν συνειδητά την κατανάλωση κρέατος χωρίς να το αποκλείουν εντελώς. Η συγκεκριμένη κατηγορία αντιστοιχεί πλέον περίπου στο 31% των Ευρωπαίων καταναλωτών. Και σε αυτές τις κατηγορίες, τα «αντανακλαστικά» της βιομηχανίας τροφίμων ήταν άμεσα, επενδύοντας στοχευμένα σε φυτικά ροφήματα, εναλλακτικά προϊόντα κρέατος και γαλακτοκομικών, καθώς και σε νέες plant-based προτάσεις ■

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ΤΟ ΝΕΟ ΠΙΑΤΟ

FOODTECH ΚΑΙ ΝΕΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Τι θα τρώμε το 2030 Ολα τα νέα τρόφιμα περνούν από υποχρεωτική αξιολόγηση ασφάλειας και διαδικασία έγκρισης προτού κυκλοφορήσουν στην αγορά της Ε.Ε. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αξιολογεί τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, ενώ τον τελικό λόγο έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ο ερώτημα «πώς θα παράγεται η τροφή του αύριο» είναι ήδη επίκαιρο, σε μια εποχή όπου οι προκλήσεις για το παγκόσμιο διατροφικό σύστημα πολλαπλασιάζονται: από την κλιματική αλλαγή και την αύξηση του πληθυσμού μέχρι την εξάντληση των φυσικών πόρων, την επισιτιστική ανασφάλεια και την άνοδο του κόστους των τροφίμων. Η ανάγκη για νέες, πιο βιώσιμες και ανθεκτικές λύσεις στο μέλλον οδηγεί σήμερα στην αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων παραγωγής και κατανάλωσης των τροφίμων. Οι νέοι κανόνες, η τεχνολογική εξέλιξη και οι περιβαλλοντικές πιέσεις διαμορφώνουν άλλωστε ήδη ένα πιο σύνθετο περιβάλλον για την παραγωγή των τροφίμων.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Νέες κατηγορίες τροφίμων και ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η μεγάλη αλλαγή δεν θα βρίσκεται μόνο στο τι τρώμε, αλλά στο πώς παράγεται, ελέγχεται και φτάνει η τροφή στο πιάτο μας

Στο πλαίσιο αυτό, η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσονται νέες κατηγορίες τροφίμων και εξελίσσονται οι παραγωγικές διαδικασίες. Οι εξελίξεις αυτές συνδέονται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα νέα τρόφιμα (novel foods), όπως ορίζεται από τον Κανονισμό (Ε.Ε.) 2015/2283. Ενα τρόφιμο θεωρείται νέο στην Ε.Ε. εάν δεν καταναλωνόταν σε σημαντικό βαθμό πριν από τις 15 Μαΐου του 1997. Η κατηγορία αυτή, των νέων τροφίμων, είναι ευρεία και περιλαμβάνει παραδοσιακά τρόφιμα από άλλες χώρες, προϊόντα από νέες πηγές, νέα συστατικά, αλλά και καινούργιες ή εξελιγμένες διαδικασίες παραγωγής, όπως τρόφιμα που παράγονται με νέες τεχνολογίες, π.χ. η νανοτεχνολογία, η κυτταροκαλλιέργεια και η επεξεργασία με υπεριώδη ακτινοβολία. Ολα τα νέα τρόφιμα περνούν από υποχρεωτική αξιολόγηση ασφάλειας και διαδικασία έγκρισης προτού κυκλοφορήσουν στην αγορά της Ε.Ε. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των

Τροφίμων (EFSA) αξιολογεί τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, ενώ τον τελικό λόγο έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι βασικές αρχές του πλαισίου είναι ότι τα νέα τρόφιμα πρέπει να είναι ασφαλή για τους καταναλωτές, να φέρουν σωστή σήμανση ώστε να μην τους παραπλανούν και στην περίπτωση που αντικαθιστούν συμβατικά τρόφιμα, να μην υπολείπονται σε διατροφική αξία.

Εναλλακτικές πρωτεΐνες και νέα διατροφικά μοντέλα Παράλληλα, οι εναλλακτικές πρωτεΐνες αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο στις στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα και ανθεκτικά διατροφικά συστήματα, στο πλαίσιο των στόχων της για πράσινη μετάβαση, μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της παραγωγής, αλλά και για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας. Οι εναλλακτικές πρωτεΐνες περιλαμβάνουν τις κατηγορίες των φυτικών προϊόντων, τις πρωτεΐνες που παράγονται μέσω ζύμωσης (fermentation-based proteins), καθώς και αναδυόμενες τεχνολογίες κυτταρικής γεωργίας, όπως το καλλιεργημένο κρέας (cultivated meat) το οποίο παράγεται από καλλιέργειες ζωικών κυττάρων. Οι κατηγορίες αυτές επίσης εξετάζονται, τόσο στο πλαίσιο της επιστημονικής έρευνας, όσο και στο πλαίσιο πολιτικών καινοτομίας της Ε.Ε. για τα διατροφικά συστήματα. Σε κανονιστικό επίπεδο, η ανάπτυξη και διάθεσή τους στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ενωσης εμπίπτει, σε πολλές περιπτώσεις, στο πλαίσιο των νέων τροφίμων (novel foods) και προϋποθέτει αξιολόγηση ασφάλειας πριν από την έγκριση της κυκλοφορίας τους. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει κεντρικό ρόλο στην επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αρμόδια για την τελική έγκριση και την ένταξη των προϊόντων στον κατάλογο των νέων τροφίμων. Την ίδια στιγμή, οι τεχνολογίες τροφίμων (foodtech) εξελίσ-

Πώς αλλάζει η διατροφή έως το 2030 Το 2030 το διατροφικό μας σύστημα θα είναι σε κάθε περίπτωση διαφορετικό. Οι αλλαγές ωστόσο δεν αφορούν κυρίως στο «τι» θα τρώμε, αλλά το «πώς» και το «υπό ποιες προϋποθέσεις» θα παράγονται τα τρόφιμα. Η βιωσιμότητα, η ασφάλεια τροφίμων και η διαφάνεια στην αλυσίδα παραγωγής αποκτούν στο πλαίσιο αυτό καθοριστική σημασία. Οι νέες κατηγορίες τροφίμων και η αξιοποίηση τεχνολογιών

διευρύνουν τις διαθέσιμες επιλογές. Φυτικές πρωτεΐνες, προϊόντα που προέρχονται από νέες τεχνολογίες παραγωγής και άλλα τρόφιμα που εμπίπτουν στα novel foods, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις ασφάλειας και εγκρίνονται με βάση το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, αναμένεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη παρουσία στο τραπέζι του καταναλωτή. Παράλληλα, οι τεχνολογικές εξελίξεις επηρεάζουν ήδη ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, από την παραγωγή και τη μεταποίηση έως τη διακίνηση και την ενημέρωση του καταναλωτή. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ενωση εστιάζει στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που συνδυάζει την καινοτομία με την προστασία της δημόσιας υγείας και την ασφάλεια των τροφίμων. Στην Ελλάδα, η μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και τεχνολογικά εξελιγμένο διατροφικό σύστημα επηρεάζεται από τη δομή του αγροδιατροφικού τομέα και την ισχυρή παρουσία της μεσογειακής διατροφής. Η ελληνική γεωργία χαρακτηρίζεται από μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις αλλά και φυσικούς περιορισμούς λόγω της γεωγραφίας της χώρας, στοιχεία που επηρεάζουν την παραγωγικότητα και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Την ίδια στιγμή, ο αγροδιατροφικός τομέας παραμένει κρίσιμος για την οικονομία και τις εξαγωγές, με ισχυρή τη διεθνή ζήτηση για ελληνικά προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας. Ωστόσο, ο μετασχηματισμός προς πιο βιώσιμα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης συνδέεται με την ανάγκη μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και την ενίσχυση της μεσογειακής διατροφής ως προτύπου βιωσιμότητας. Σε κάθε περίπτωση, η διατροφή του 2030 δεν αναμένεται να διαφοροποιηθεί ριζικά ως προς τα τρόφιμα που καταναλώνουμε, αλλά κυρίως ως προς τον τρόπο με τον οποίο αυτά παράγονται, αξιολογούνται, εγκρίνονται και φτάνουν στο πιάτο του καταναλωτή. Η τεχνολογία, η επιστημονική αξιολόγηση και το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο αναμένεται να διαδραματίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση του διατροφικού συστήματος των επόμενων ετών ■

Το τραπέζι του 2030 θα κριθεί λιγότερο από την έκπληξη και περισσότερο από την ανθεκτικότητα, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα της παραγωγής

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σονται σε έναν από τους βασικούς παράγοντες στα σύγχρονα διατροφικά συστήματα. Δεν αφορούν πλέον μόνο νέες τεχνολογίες και καινοτομίες, αλλά μια συνολική αλλαγή σε όλο το σύστημα, από τον τρόπο που παράγονται μέχρι τον τρόπο που τα επεξεργάζονται και το πώς φτάνουν στον καταναλωτή. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας, ο τομέας αυτός συνδέεται με τις στρατηγικές κατευθύνσεις για πιο βιώσιμα και ανθεκτικά συστήματα τροφίμων, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και η στρατηγική «Farm to Fork». Οι εφαρμογές του foodtech εκτείνονται σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων: από την ψηφιοποίηση της παραγωγής και τη χρήση δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης στη γεωργία και τη βιομηχανία τροφίμων έως τις νέες μορφές καλλιέργειας, όπως η κάθετη και αστική γεωργία, αλλά και σύγχρονες μέθοδοι επεξεργασίας και ανάπτυξης προϊόντων. Η εξέλιξη αυτή υποστηρίζεται μέσα από ευρωπαϊκά προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, όπως το Horizon Europe, τα οποία χρηματοδοτούν λύσεις που στοχεύουν τόσο στη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων όσο και στον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της παραγωγής τροφίμων. Παράλληλα, αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία η χρήση ψηφιακών εργαλείων για την ιχνηλασιμότητα και τη διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς και για την πιο αποτελεσματική παρακολούθηση της ασφάλειας των τροφίμων από το στάδιο της παραγωγής έως τον τελικό καταναλωτή.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΗΣ Εξαγωγές, ελαιόλαδο, ιχθυοκαλλιέργεια, τεχνολογία και κλιματική προσαρμογή σε έναν κλάδο που συγκεντρώνεται και αλλάζει χέρια

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

ΈΞΑΓΩΓΈΣ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΠΟΚΤΑ ΝΕΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Από τη φέτα και το ελαιόλαδο έως τα φρούτα και τις ιχθυοκαλλιέργειες, τα τρόφιμα παραμένουν ένας από τους πιο ανθεκτικούς πυλώνες των ελληνικών εξαγωγών. Το ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από την ποσότητα στην αξία. Η νέα δυναμική της ελληνικής αγροδιατροφής στις διεθνείς αγορές

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

κόμα και εν μέσω μιας περιόδου έντονης διεθνούς αβεβαιότητας τους πρώτους μήνες του 2026, ο αγροδιατροφικός τομέας αποτέλεσε έναν από τους πιο σταθερούς και δυναμικούς κλάδους των ελληνικών εξαγωγών. Τα τρόφιμα παραμένουν βασικός πυλώνας της εξαγωγικής δραστηριότητας στην Ελλάδα, καταγράφοντας θετικό πρόσημο παρά το περιβάλλον επιβράδυνσης του διεθνούς εμπορίου συνολικά. Η εικόνα του κλάδου, όπως αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία των τελευταίων ετών, δείχνει ότι η ανάπτυξη αυτή δεν είναι συγκυριακή αλλά στηρίζεται σε μια ισχυρή βάση. Περισσότερα ελληνικά προϊόντα αποκτούν διεθνή παρουσία, διαθέτουν υψηλή προστιθέμενη αξία, ενώ μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στην τυποποίηση και την ποιότητά τους. Είναι ενδεικτικό, σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, ότι μέσα σε μια δεκαετία ο κλάδος των τροφίμων και των ποτών υπερδιπλασίασε την αξία των εξαγωγών του, φτάνοντας από τα 2,83 δισ. ευρώ το 2014 σε περίπου 7 δισ. ευρώ το 2024, ποσό που αντιστοιχεί στο 14% του συνόλου των εξαγωγών.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Τα ελληνικά τρόφιμα ενισχύουν τη θέση τους στις διεθνείς αγορές, με τη φέτα, το ελαιόλαδο, τις ιχθυοκαλλιέργειες και τα φρούτα να παραμένουν στην πρώτη γραμμή της εξωστρέφειας

Τα προϊόντα στο ελληνικό εξαγωγικό «καλάθι» Το ελληνικό εξαγωγικό καλάθι παραμένει έντονα συνδεδεμένο με τη μεσογειακή διατροφή, η αξία της οποίας αναγνωρίζεται διεθνώς, με αποτέλεσμα να ενισχύεται και η ζήτηση για ελληνικά τρόφιμα. Στην κορυφή των ελληνικών εξαγωγών τροφίμων βρίσκονται τα τυροκομικά, με «ναυρχίδα» τη φέτα που παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο και ισχυρό εξαγώγιμο προϊόν. Η αξία των εξαγωγών φέτας κινήθηκε την τελευταία διετία σε ιστορικά υψηλά

επίπεδα, όπως εκτιμούν παράγοντες της αγοράς, προσεγγίζοντας τα 850 με 900 εκατ. ευρώ, ενώ πλέον περισσότερο από το 65% της ετήσιας παραγωγής κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές. Ισχυρή θέση στις ελληνικές εξαγωγές και αυξανόμενη παρουσία διεθνώς έχει και ο κλάδος των ιχθυοκαλλιεργειών. Σε ετήσια βάση η παραγωγή σε τσιπούρα και λαβράκι –τα οποία καλύπτουν πάνω από το 90% της συνολικής ελληνικής παραγωγής– εκτιμάται σε περίπου 100.000 με 115.000 τόνους. Πάνω από το 80% της παραγωγής αυτής εξάγεται, κυρίως προς χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης με βασικούς προορισμούς την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Ως βασικό προϊόν της μεσογειακής διατροφής το ελαιόλαδο διαθέτει επίσης υψηλή αναγνωρισιμότητα και σημαντική παρουσία στις αγορές του εξωτερικού. Σύμφωνα με στοιχεία του διεθνούς εμπορίου, οι ελληνικές εξαγωγές το 2024 διαμορφώθηκαν περίπου στα 900 εκατ. δολάρια. Το μεγαλύτερο μέρος τους αφορά το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, το οποίο έχει και την υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Η Ιταλία παραμένει με διαφορά ο σημαντικότερος προορισμός του ελληνικού ελαιολάδου, ενώ ακολουθούν η Γερμανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία. Παράλληλα, ο κλάδος των φρούτων και λαχανικών αποτελεί έναν από τους πλέον εξωστρεφείς τομείς της ελληνικής αγροδιατροφής, με εξαγωγές οι οποίες προσεγγίζουν τα 1,8 δισ. ευρώ ετησίως. Τα ελληνικά φρούτα και λαχανικά κατευθύνονται σε περισσότερες από 150 αγορές του εξωτερικού, με βασικούς προορισμούς τη Γερμανία, την Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Ιδιαίτερη δυναμική καταγράφουν τα ακτινίδια, τα οποία έχουν εξελιχθεί σε βασικό εξαγώγιμο προϊόν της χώρας, ενώ σταθερά ισχυρή παραμένει η ζήτηση για εσπεριδοειδή, ρο-

Το επόμενο στοίχημα για το 2030 Η επόμενη μέρα για τον ελληνικό αγροδιατροφικό τομέα εστιάζει στην περαιτέρω ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας

των προϊόντων που «ταξιδεύουν» στις διεθνείς αγορές και την ισχυροποίηση του brand «Made in Greece». Το βασικό ζητούμενο, δηλαδή, δεν είναι μόνο η αύξηση του όγκου των πωλήσεων στο εξωτερικό, αλλά η αναβάθμιση της θέσης των ελληνικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές μέσα από το «χτίσιμο» μιας ισχυρότερης ταυτότητας και την περαιτέρω διαφοροποίησή τους από τον διεθνή ανταγωνισμό. Αυτό προϋποθέτει την ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση στην τυποποίηση, την ποιότητα, την καινοτομία και την ανάπτυξη επώνυμων προϊόντων τα οποία θα μπορούν να διεκδικήσουν υψηλότερη αξία στα ράφια των ξένων αγορών. Η εμπειρία άλλωστε δείχνει ότι προϊόντα με ήδη ισχυρή παρουσία, όπως η φέτα, το ελαιόλαδο ή το γιαούρτι αποκτούν μεγαλύτερη εμπορική αξία όταν συνδέονται με την ελληνική προέλευση, τη μεσογειακή διατροφή και διαθέτουν πιστοποιημένα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Η δημιουργία ισχυρότερων εμπορικών σημάτων μπορεί να βελτιώσει την τιμολόγηση, να περιορίσει την εξάρτηση από τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών των πρώτων υλών και να εξασφαλίσει πιο σταθερή παρουσία των προϊόντων στις αγορές του εξωτερικού. Ταυτόχρονα, απαραίτητες είναι και οι επενδύσεις, για παράδειγμα στη μεταποίηση, τις νέες τεχνολογίες και τη βιώσιμη παραγωγή, την ίδια στιγμή που οι καταναλωτές διεθνώς στρέφονται όλο και περισσότερο σε προϊόντα με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και υψηλές προδιαγραφές ποιότητας. Το «στοίχημα» για τα επόμενα χρόνια και έως το 2030 είναι, επομένως, η αναβάθμιση της αξίας των ελληνικών προϊόντων, ώστε, αξιοποιώντας το ισχυρό αποτύπωμα της μεσογειακής διατροφής και επενδύοντας στην ποιότητα, την καινοτομία και το ελληνικό brand, να κατακτήσουν ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο σε αγορές υψηλής αξίας ■

Η επόμενη πρόκληση δεν είναι μόνο να αυξηθούν οι εξαγωγές, αλλά να ανέβει η αξία τους μέσα από τυποποίηση, ποιότητα, καινοτομία και ισχυρότερο brand «Made in Greece»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

δάκινα, κεράσια και φράουλες. Η ευρωπαϊκή αγορά παραμένει ο σταθερός βασικός προορισμός των ελληνικών τροφίμων, απορροφώντας περίπου το μισό της συνολικής αξίας των εξαγωγών του κλάδου. Η Ιταλία διατηρεί την πρώτη θέση, με εκτιμώμενο μερίδιο περίπου 15%17% επί του συνόλου, ενώ σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί και ως κόμβος επανατυποποίησης και μεταπώλησης προς τρίτες αγορές. Ακολουθεί η Γερμανία, με μερίδιο που εκτιμάται στο 12%-14%, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες αγορές για τυποποιημένα τρόφιμα, γαλακτοκομικά και φρέσκα προϊόντα. Σημαντική παρουσία καταγράφουν επίσης η Κύπρος, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, οι οποίες και λόγω εγγύτητας αναδεικνύονται σε σταθερούς προορισμούς για τα ελληνικά τρόφιμα. Παράλληλα, χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία διατηρούν σημαντικό μερίδιο στις ελληνικές εξωγωγές τροφίμων ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας. Πέραν της Ευρώπης, όμως, ενισχύεται συνεχώς και η παρουσία των ελληνικών τροφίμων στις τρίτες χώρες. Η άνοδος αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό και με τη διεθνή τάση για υγιεινή διατροφή και premium τρόφιμα, στα οποία τα ελληνικά προϊόντα έχουν ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Ξεχωριστή σημασία για τις ελληνικές εξαγωγές αποκτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες εξελίσσονται σε στρατηγική αγορά για τον αγροδιατροφικό τομέα της χώρας μας. Οι εξαγωγές τροφίμων προς τις ΗΠΑ εκτιμώνται σε περίπου 700-900 εκατ. ευρώ ετησίως, με αιχμή το ελαιόλαδο, τις ελιές, τα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως η φέτα και το γιαούρτι, αλλά και τα φρούτα.

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

ΑΠΟ ΤΉΝ ΚΡΊΣΉ ΤΩΝ ΤΊΜΩΝ ΣΤΉ ΜΑΧΉ ΤΉΣ ΠΡΟΣΤΊΘΈΜΈΝΉΣ ΑΞΊΑΣ

Ελαιόλαδο: το νέο τοπίο μετά την κρίση και το επόμενο στοίχημα στην αγορά Η κλιματική πίεση, το υψηλό κόστος παραγωγής και η εξάρτηση από τις χύμα εξαγωγές δοκιμάζουν ένα από τα ισχυρότερα προϊόντα της ελληνικής αγροδιατροφής

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

πειτα από μία διετία πρωτοφανών ανατιμήσεων η διεθνής αγορά του ελαιολάδου βρίσκεται σήμερα σε μια περίοδο αναπροσαρμογής αναζητώντας νέες ισορροπίες ανάμεσα στην παραγωγή, τη ζήτηση και τις τιμές. Η κρίση της περιόδου 2023-2024, που προκλήθηκε από τη μειωμένη προσφορά ως αποτέλεσμα των δυσμενών καιρικών συνθηκών, έχει υποχωρήσει μετά την ανάκαμψη της παραγωγής στις μεγάλες ελαιοπαραγωγούς χώρες της Μεσογείου. Ωστόσο οι νέες συνθήκες στην αγορά, η κλιματική αλλαγή, το κόστος παραγωγής, η μεταβολή των καταναλωτικών συνηθειών και η επέκταση της ζήτησης σε νέες αγορές διαμορφώνουν ένα διαφορετικό περιβάλλον για τον κλάδο.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι εκτιμήσεις για την ελληνική και την ευρωπαϊκή παραγωγή

Η αποκλιμάκωση των τιμών ανακουφίζει τους καταναλωτές, αλλά περιορίζει τα περιθώρια των παραγωγών, ενώ το κόστος παραμένει υψηλό

Παρά το γεγονός ότι η παραγωγή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με βάση τις προβλέψεις της Κομισιόν για το 2026, αναμένεται να εμφανίσει μικρή υποχώρηση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, η εικόνα είναι διαφορετική σε σχέση με εκείνη της περιορισμένης διαθεσιμότητας των προηγούμενων χρόνων. Η συνολική ευρωπαϊκή παραγωγή εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί λίγο κάτω από τους 2,1 εκατ. τόνους, μειωμένη κατά περίπου 5% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, αλλά αυξημένη κατά 9% σε σύγκριση με τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Ανά χώρα, ωστόσο, οι εκτιμήσεις δείχνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Στην Ισπανία, τη μεγαλύτερη παραγωγό ελαιολάδου στον κόσμο και «ρυθμιστή» ουσιαστικά της διεθνούς αγοράς, οι έντονες βροχοπτώσεις στις αρχές του 2026 επηρέασαν σημαντικά τις συνθήκες συγκομιδής. Ως αποτέλεσμα η πρόβλεψη της Κομισιόν για την παραγωγή της χώρας αναθεωρήθηκε προς τα κάτω, περίπου στους 1,3 εκατ. τόνους. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 9% σε ετή-

σια βάση. Για την Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει επίσης σημαντική υποχώρηση της παραγωγής κατά την ίδια περίοδο, περίπου κατά 18% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Οι δυσμενείς αγρο-κλιματικές συνθήκες, οι περιορισμένες βροχοπτώσεις και οι επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων παραμένουν σημαντικές προκλήσεις για μεγάλο μέρος των ελληνικών ελαιοπαραγωγικών περιοχών. Αντίθετα, η Πορτογαλία αναμένεται να παρουσιάσει οριακή αύξηση της παραγωγής, περίπου 1%, καθώς επηρεάστηκε λιγότερο. Παράλληλα στην Ιταλία ο φυσικός κύκλος εναλλασσόμενης καρποφορίας των ελαιώνων οδηγεί σε σημαντική ανάκαμψη της παραγωγής, η οποία εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 31% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά ενισχύοντας έτσι τη συνολική ευρωπαϊκή παραγωγή.

Πτώση των τιμών μετά τη ραγδαία άνοδο Οι παραπάνω προβλέψεις δείχνουν μια σαφώς βελτιωμένη εικόνα σε σχέση με την περίοδο 2023-2024, όταν η μειωμένη παραγωγή στις βασικές ελαιοπαραγωγούς χώρες της Μεσογείου είχε οδηγήσει σε ελλείψεις αποθεμάτων και σε ιστορικό υψηλό των τιμών. Τότε οι τιμές παραγωγού ξεπέρασαν ακόμη και τα 10 ευρώ το κιλό, ενώ οι καταναλωτές έβρισκαν το ελαιόλαδο στο ράφι ακόμη και κοντά στα 20 ευρώ το κιλό. Η ανάκαμψη της παραγωγής που ακολούθησε τον επόμενο χρόνο, με καθοριστική τη συμβολή της Ισπανίας, έφερε την αποκλιμάκωση των τιμών παραγωγού, η οποία σταδιακά αποτυπώθηκε και στις τιμές λιανικής. Παράλληλα οι προσδοκίες για μια καλή συγκομιδή την περίοδο 2026-2027 στις βασικές ελαιοπαραγωγικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης ασκούν πρό-

Νέες αγορές και αλλαγή του παγκόσμιου χάρτη Την ίδια στιγμή η διεθνής αγορά και ο χάρτης των εξαγωγών αλλάζουν. Από τα στοιχεία της παγκόσμιας κατανάλωσης επιβεβαιώνεται ότι το ελαιόλαδο έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια

της παραδοσιακής Μεσογείου και εξελίσσεται σε ένα προϊόν με μεγαλύτερη παρουσία στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου, σχεδόν το 45% της παγκόσμιας κατανάλωσης πραγματοποιείται σήμερα εκτός των παραδοσιακών χωρών παραγωγής, ενώ μέσα στις τελευταίες έξι δεκαετίες τόσο η παραγωγή όσο και η κατανάλωση έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών παγκοσμίως, καθώς το ελαιόλαδο συνδέεται πλέον διεθνώς με την υγιεινή και τη μεσογειακή διατροφή αλλά και την αυξανόμενη ζήτηση για προϊόντα υψηλής ποιότητας. Αγορές με διαφορετικές διατροφικές παραδόσεις αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη σημασία για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις του κλάδου, δημιουργώντας από τη μία πλευρά νέες ευκαιρίες και από την άλλη εντονότερο ανταγωνισμό. Η Κίνα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι εισαγωγές ευρωπαϊκού ελαιολάδου στη χώρα έως τον Μάρτιο του 2026, σύμφωνα με την Κομισιόν, σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα της προηγούμενης εμπορικής περιόδου. Θετική πορεία εμφανίζουν επίσης οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τη Βραζιλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιαπωνία και άλλες αγορές όπου το ελαιόλαδο αποκτά μεγαλύτερη θέση στη διατροφή των καταναλωτών. Αντίθετα, μείωση από την αρχή του εμπορικού έτους εμφανίζουν οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, μία από τις σημαντικότερες αγορές παγκοσμίως. Η διαφοροποίηση των εξαγωγικών προορισμών αποτελεί πλέον βασική στρατηγική πρόκληση για τις μεγάλες χώρες παραγωγής, καθώς η διεθνής αγορά γίνεται πιο σύνθετη και οι καταναλωτές αναζητούν μεγαλύτερη ποικιλία, ποιότητα και ανταγωνιστικές

Η κλιματική αλλαγή μετατρέπεται στον μεγαλύτερο παράγοντα αβεβαιότητας για την ελαιοκομία και τον προγραμματισμό της παραγωγής

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σθετες πιέσεις στις σημερινές τιμές. Οπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εφόσον οι καιρικές συνθήκες παραμείνουν ευνοϊκές κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η αναμενόμενη καλή παραγωγή θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές. Στην πλευρά των παραγωγών πάντως οι προκλήσεις παραμένουν. Την ίδια στιγμή που οι τιμές αποκλιμακώνονται, το κόστος παραγωγής εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα κυρίως εξαιτίας της ενέργειας, των λιπασμάτων και του αυξημένου κόστους εργασίας. Η υποχώρηση των τιμών παραγωγού περιορίζει το οικονομικό τους όφελος δημιουργώντας πρόσθετη πίεση, ιδιαίτερα για τις μικρότερες μονάδες που έχουν περιορισμένες δυνατότητες να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος. Στην εξίσωση αυτή προστίθεται και η κλιματική αλλαγή, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί στον σημαντικότερο παράγοντα αβεβαιότητας για την ελαιοκομία. Η συχνότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι μεταβολές στον κύκλο της καρποφορίας επηρεάζουν άμεσα τις αποδόσεις και καθιστούν τον προγραμματισμό της παραγωγής όλο και πιο δύσκολο. Για τον κλάδο η προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της παραγωγικής δυναμικής του.

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

Τα στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου κατατάσσουν διαχρονικά την Ελλάδα μεταξύ των σημαντικότερων παραγωγών ελαιολάδου παγκοσμίως. Ανάλογα με την ελαιοκομική περίοδο η χώρα εναλλάσσεται στις κορυφαίες θέσεις με την Ιταλία, την Τουρκία και την Τυνησία διατηρώντας σταθερά σημαντική παρουσία στην παγκόσμια παραγωγή. Το ελαιόλαδο αντιπροσωπεύει περίπου το 9% της συνολικής αξίας της ελληνικής αγροτικής παραγωγής, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία του για τον πρωτογενή τομέα. Ωστόσο η παραγωγή παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις, καθώς επηρεάζεται άμεσα από τις καιρικές συνθήκες και τις μεταβολές του κλίματος. Κατά την τελευταία δεκαετία κυμάνθηκε από το χαμηλό των περίπου 175.000 τόνων την περίοδο 2023-2024, όταν η ξηρασία και οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες περιόρισαν σημαντικά τις αποδόσεις, έως το υψηλό των περίπου 346.000 τόνων την περίοδο 2017-2018. Ο μέσος όρος της τελευταίας δεκαετίας διαμορφώνεται περίπου στους 264.800 τόνους ετησίως, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική θέση της Ελλάδας ως μίας από τις σημαντικότερες ελαιοπαραγωγούς χώρες διεθνώς. Ταυτόχρονα ο κλάδος αποτελεί έναν από τους πιο εξωστρεφείς και δυναμικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας. Οι εξαγωγές ελαιολάδου αντιστοιχούν περίπου στο 2-3% της συνολικής αξίας των ελληνικών εξαγωγών και περίπου στο 20% της αξίας των αγροδιατροφικών προϊόντων που εξάγει η χώρα. Εκτιμάται ότι το 50-60% της ελληνικής παραγωγής κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές, κυρίως προς χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά με αυξανόμενη παρουσία και σε σημαντικές αγορές όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.

Το στοίχημα για το ελληνικό ελαιόλαδο

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

τιμές. Η Κομισιόν εκτιμά ότι φέτος οι συνολικές εξαγωγές του ευρωπαϊκού ελαιολάδου θα εμφανίσουν άνοδο 6% σε σχέση με πέρσι φτάνοντας τους 794.000 τόνους. Αυξημένες, ωστόσο, αναμένονται και οι εισαγωγές, καθώς προβλέπεται άνοδος της τάξεως του 24% κυρίως λόγω της αυξημένης διαθεσιμότητας του φθηνότερου συγκριτικά ελαιολάδου από την Τυνησία, η οποία και παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής του προϊόντος για την Ε.Ε.

Το ελληνικό ελαιόλαδο διαθέτει ποιότητα και διεθνή ζήτηση, εξακολουθεί όμως να χάνει σημαντικό μέρος της υπεραξίας του στις εξαγωγές χύμα

«Εθνικό προϊόν» για την ελληνική οικονομία Για τη χώρα μας το ελαιόλαδο αποτελεί ένα στρατηγικό προϊόν της ελληνικής οικονομίας και έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του αγροδιατροφικού τομέα. Η συμβολή του δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή και τις εξαγωγές, αλλά και στην απασχόληση, το εισόδημα χιλιάδων παραγωγών και τη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας σε πολλές αγροτικές περιοχές της χώρας. Παράλληλα αποτελεί ένα από τα προϊόντα που συνδέουν την ελληνική παραγωγή με τη διεθνή εικόνα της χώρας ενισχύοντας την παρουσία των ελληνικών προϊόντων στις παγκόσμιες αγορές.

Για την Ελλάδα το μεγαλύτερο στοίχημα για το μέλλον δεν αφορά μόνο τον όγκο παραγωγής και τις τιμές του ελαιολάδου, αλλά στη δημιουργία ισχυρής εμπορικής αξίας για το ελληνικό προϊόν. Σε μια διεθνή αγορά που γίνεται συνεχώς πιο ανταγωνιστική αναδεικνύεται σε προτεραιότητα η ανάδειξη του ελληνικού brand και η καθιέρωσή του στη συνείδηση του καταναλωτή. Η χώρα μας παράγει ορισμένα από τα καλύτερα εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα στον κόσμο με μοναδικές ποικιλίες, ιδιαίτερα μικροκλίματα και σημαντικό αριθμό προϊόντων με πιστοποιήσεις ΠΟΠ και ΠΓΕ. Η ποιότητα αυτή αποτελεί μεν ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο όμως δεν έχει ακόμη μετατραπεί, στον βαθμό που θα μπορούσε, σε υψηλότερη εμπορική αξία. Παρά την αναγνωρισμένη ποιότητά του μεγάλο μέρος του ελληνικού ελαιολάδου εξακολουθεί να εξάγεται χύμα, κυρίως προς την Ιταλία, όπου τυποποιείται, αποκτά ισχυρότερη εμπορική ταυτότητα και επανέρχεται στις διεθνείς αγορές με σημαντικά υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Το αποτέλεσμα είναι ένα σημαντικό τμήμα της υπεραξίας που δημιουργείται από το ελληνικό προϊόν να καταγράφεται εκτός Ελλάδας. Το στοίχημα για τον κλάδο στη χώρα μας είναι να επενδύσει περισσότερο στην τυποποίηση, την εμπορική διαφοροποίηση και τη δημιουργία ισχυρών ελληνικών brands. Η ανάδειξη της προέλευσης, η σύνδεση του προϊόντος με την ελληνική διατροφή και τον πολιτισμό, καθώς και η καλύτερη αξιοποίηση των διεθνών δικτύων διανομής μπορούν να ενισχύσουν την παρουσία του ελληνικού ελαιολάδου στις αγορές του εξωτερικού. Παράλληλα η ενίσχυση της εξωστρέφειας και η δημιουργία σταθερών σχέσεων με τους καταναλωτές διεθνώς μπορούν να συμβάλουν ώστε η αξία που δημιουργείται από το ελληνικό προϊόν να παραμένει σε μεγαλύτερο βαθμό στη χώρα μας ■

Διακοπές με την

στο κινητό σας!

Σκάναρε εδώ

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

ΈΞΑΓΩΓΈΣ ΚΑΊ ΝΈΈΣ ΊΣΟΡΡΟΠΊΈΣ

Ιχθυοκαλλιέργεια με εξαγωγική δυναμική Οι τρεις σημαντικότερες αγορές για την ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια παραμένουν η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, οι οποίες απορρόφησαν περίπου το 73% των εξαγωγών σε τσιπούρα και λαβράκι

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς εξαγωγικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, με τη χώρα μας να κατέχει ηγετική θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση στην παραγωγή μεσογειακών ειδών, με κυρίαρχα προϊόντα την τσιπούρα και το λαβράκι. Παρά τη στρατηγική σημασία του για την ελληνική οικονομία, ο κλάδος βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με ένα σύνθετο περιβάλλον προκλήσεων και ανακατατάξεων.

Ισραήλ, Πορτογαλία και Ρουμανία, όπου οι εξαγωγές κυμαίνονται μεταξύ 2.500 και 3.500 τόνων ετησίως.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ηγετική θέση στην Ε.Ε. σε αξία παραγωγής

Περίπου το 80% της ελληνικής παραγωγής κατευθύνεται προς τις διεθνείς αγορές, με την Ελλάδα να διατηρεί σημαντικό προβάδισμα στην ευρωπαϊκή παραγωγή τσιπούρας και λαβρακιού

Η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη στην Ε.Ε.-27 ως προς την αξία παραγωγής υδατοκαλλιέργειας και τρίτη ως προς τον όγκο παραγωγής, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ελληνικής Οργάνωσης Παραγωγών Υδατοκαλλιέργειας (ΕΛΟΠΥ). Το 2024 η συνολική παραγωγή υδατοκαλλιέργειας ανήλθε στους 141.000 τόνους, με εκτιμώμενη αξία 789,73 εκατ. ευρώ. Σε σχέση με το 2023, ο όγκος παραγωγής μειώθηκε κατά 8,3%, ενώ η αξία των πωλήσεων κατέγραψε οριακή αύξηση 0,3%. Η εξαγωγική δυναμική του κλάδου παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή, καθώς περίπου το 80% της ελληνικής παραγωγής κατευθύνεται προς τις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΟΠΥ, το 2024 οι εξαγωγές τσιπούρας και λαβρακιού διαμορφώθηκαν σε 94.132 τόνους, συνολικής αξίας 585,1 εκατ. ευρώ. Η Ελλάδα καλύπτει συνολικά περίπου το 60% της ευρωπαϊκής παραγωγής των δύο βασικών αυτών ειδών, διατηρώντας σημαντικό προβάδισμα έναντι των ανταγωνιστικών χωρών της Μεσογείου. Παρότι, μάλιστα, το 2024 ο όγκος των εξαγωγών υποχώρησε κατά 6,2%, οι μέσες τιμές ενισχύθηκαν, φτάνοντας τα 6,14 ευρώ ανά κιλό για την τσιπούρα (+17%) και τα 6,47 ευρώ ανά κιλό για το λαβράκι (+2%). Η θετική πορεία του κλάδου συνεχίστηκε και το 2025, με τη ζήτηση για ελληνικά ψάρια να παραμένει ισχυρή, τις εξαγωγές να κινούνται ανοδικά και την παρουσία του ελληνικού προϊόντος να ενισχύεται σε σημαντικές αγορές. Εκτιμάται ότι το 82% της συνολικής παραγωγής διατέθηκε σε 38 αγορές του εξωτερικού. Οι τρεις σημαντικότερες αγορές για την ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια παραμένουν η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, οι οποίες απορρόφησαν περίπου το 73% των εξαγωγών σε τσιπούρα και λαβράκι. Παράλληλα, το ελληνικό ψάρι έχει σημαντική παρουσία και σε Βουλγαρία, ΗΠΑ, Ολλανδία, Γερμανία,

Το μεγάλο «αγκάθι» του χωροταξικού σχεδιασμού Παρά τις ισχυρές εξαγωγικές του επιδόσεις, ωστόσο, ο κλάδος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, με μεγαλύτερο «αγκάθι» την ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού. Σημειώνεται ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Υδατοκαλλιέργειες (ΚΥΑ 31722/2011) καθορίζει τους κανόνες για τη χωροθέτηση και την ανάπτυξη του κλάδου μέσω των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ), με στόχο την οργανωμένη ανάπτυξη των μονάδων, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την αποφυγή συγκρούσεων με άλλες δραστηριότητες, όπως ο τουρισμός και η αλιεία. Αν και το θεσμικό πλαίσιο θεσπίστηκε το 2011 και επικυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας το 2015, κατά τη διάρκεια των 14 ετών που μεσολάβησαν, σύμφωνα με την ΕΛΟΠΥ, έχει σημειωθεί έως σήμερα μικρή μόνο πρόοδος. Συγκεκριμένα, έχουν εγκριθεί με προεδρικά διατάγματα μόλις 8 από τις συνολικά 23 προβλεπόμενες ΠΟΑΥ. Η ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού των υδατοκαλλιεργειών παρουσιάζει αδικαιολόγητες καθυστερήσεις, σημειώνει η ΕΛΟΠΥ, παρά τις διαδοχικές παρατάσεις που έχουν δοθεί, λόγω της αδυναμίας της διοίκησης να εφαρμόσει την ισχύουσα νομοθεσία, υπονομεύοντας τους αναπτυξιακούς στόχους που έχουν τεθεί στο Πολυετές Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ανάπτυξη των Υδατοκαλλιεργειών (ΠΕΣΣΑΥ), τον εξορθολογισμό της παραγωγικής διαδικασίας αλλά και την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Ο ανταγωνισμός από την Τουρκία και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής Την ίδια στιγμή, η ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια βρίσκεται

Η υπόθεση Avramar και η επόμενη μέρα Παράλληλα, ο κλάδος βρίσκεται σε φάση αναδιάρθρωσης και κομβικών επιχειρηματικών αλλαγών. Η υπόθεση της Avramar αποτελεί τη σημαντικότερη εξέλιξη των τελευταίων ετών, καθώς οδηγεί ουσιαστικά σε αλλαγή ελέγχου του μεγαλύ-

τερου ομίλου παραγωγής τσιπούρας και λαβρακιού στην Ελλάδα. Η εταιρεία διαθέτει ένα πλήρως καθετοποιημένο παραγωγικό μοντέλο, που περιλαμβάνει ιχθυογεννητικούς σταθμούς, μονάδες εκτροφής, εγκαταστάσεις επεξεργασίας και δίκτυα διανομής. Υστερα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις και μια διαδικασία με πολλές ανατροπές που εξελίχθηκε σε σίριαλ, η καναδική Cooke Aquaculture κατέληξε τον Μάρτιο σε συμφωνία με τις πιστώτριες τράπεζες για την απόκτηση των δανειακών υποχρεώσεων της Avramar, ύψους περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η συναλλαγή αυτή, σε συνδυασμό με την ήδη υπάρχουσα συμφωνία για την απόκτηση του μετοχικού κεφαλαίου, οδηγεί στην απόκτηση του επιχειρησιακού ελέγχου της Avramar από την Cooke. Μιλώντας στο πρόσφατο 4ο Κλαδικό Συνέδριο Ιχθυοκαλλιέργειας 2026, ο αντιπρόεδρος Δημοσίων Σχέσεων της Cooke, Joel Richardson, παρουσίασε τους βασικούς άξονες του σχεδιασμού για την επόμενη ημέρα της Avramar, υπογραμμίζοντας ότι ο όμιλ ος σκοπεύει να πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στην Ελλάδα. Το επενδυτικό σχέδιο, σύμφωνα με όσα επισήμανε, περιλαμβάνει επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες με στόχο τη βελτίωση των υποδομών, του εξοπλισμού και των συστημάτων τροφοδοσίας, αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξη των εξαγωγών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η εξέλιξη στο μέτωπο της Avramar σηματοδοτεί μια νέα φάση αναδιάρθρωσης και συγκέντρωσης στην ιχθυοκαλλιέργεια, μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένου ανταγωνισμού, υψηλού κόστους παραγωγής και πιέσεων στις διεθνείς τιμές. Παράλληλα, για την ελληνική αγορά, η αλλαγή ελέγχου της Avramar δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη επιχειρηματική συμφωνία, αλλά μια εξέλιξη που αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τη μελλοντική πορεία του κλάδου και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό ■

Η αλλαγή ελέγχου της Avramar δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη επιχειρηματική συμφωνία, αλλά εξέλιξη που αναμένεται να επηρεάσει τη μελλοντική πορεία ολόκληρου του κλάδου

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

αντιμέτωπη και με ολοένα εντονότερο διεθνή ανταγωνισμό, καθώς χώρες με χαμηλότερο κόστος παραγωγής αυξάνουν συνεχώς την παραγωγή τους, ασκώντας πιέσεις στις τιμές. Κυριότερος ανταγωνιστής της Ελλάδας παραμένει η Τουρκία, η οποία έχει εξελιχθεί στον μεγαλύτερο παραγωγό τσιπούρας και λαβρακιού στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι χαρακτηριστικό ότι η τουρκική παραγωγή των δύο ειδών ξεπερνά πλέον το σύνολο της παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ οι επιχειρήσεις της χώρας διευρύνουν διαρκώς την παρουσία τους στις ευρωπαϊκές αγορές, όπου παραδοσιακά κυριαρχούσαν οι ελληνικές εταιρείες. Παράλληλα, τουρκικοί όμιλοι αποκτούν παρουσία και στην ελληνική αγορά, επιδιώκοντας ευκολότερη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά εμπορικά δίκτυα. Η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται επίσης σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον κλάδο τα τελευταία χρόνια. Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων και τα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν την παραγωγή και δοκιμάζουν την ανθεκτικότητα των μονάδων. Οι παραγωγοί ήδη προσαρμόζουν τις παραγωγικές διαδικασίες, επενδύοντας σε νέες τεχνολογίες, καινοτόμες ιχθυοτροφές, συστήματα παρακολούθησης της ποιότητας των υδάτων, πρωτόκολλα βιοασφάλειας και πιο ανθεκτικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κλάδο, η αποτελεσματική προσαρμογή περιορίζεται από χρόνιες αδυναμίες του θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου, γεγονός που καθιστά αναγκαίο τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας ώστε να ανταποκρίνεται στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

ΑΝΑΖΉΤΩΝΤΑΣ ΝΈΟ ΠΑΡΑΓΩΓΊΚΟ ΜΟΝΤΈΛΟ

Από το χωράφι στη γεωργία του 2030 Πώς η τεχνολογία, η νέα ΚΑΠ και η κλιματική προσαρμογή μετασχηματίζουν την ελληνική παραγωγή

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Η λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μετατρέπουν την κλιματική ανθεκτικότητα σε όρο επιβίωσης για την αγροτική παραγωγή

πό το παραδοσιακό μοντέλο προς ένα πιο σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα, η ελληνική γεωργία βρίσκεται σήμερα σε μια περίοδο μετάβασης και σημαντικών αλλαγών. Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, μεταξύ άλλων, διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για την Ελλάδα, η μετάβαση αυτή γίνεται πιο σύνθετη εξαιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του κλάδου. Ο κατακερματισμένος κλήρος, οι μικρές, κατά κύριο λόγο οικογενειακές, εκμεταλλεύσεις, καθώς και το υψηλό κόστος παραγωγής αποτελούν διαχρονικά ζητήματα του αγροτικού τομέα. Την ίδια στιγμή, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αναδεικνύεται σε μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την επόμενη μέρα. Η προσέλκυση νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα δεν σχετίζεται άλλωστε μόνο με τη διατήρηση του αγροτικού πληθυσμού και τη συνέχιση της παραγωγικής δραστηριότητας αλλά συνδέεται και με την επιτάχυνση της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών και καινοτόμων πρακτικών. Σύμφωνα με την Απογραφή Γεωργίας-Κτηνοτροφίας της ΕΛΣΤΑΤ με έτος αναφοράς το 2020, ο αριθμός των γεωργικών και κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα καταγράφει σημαντική μείωση μέσα σε μια δεκαετία. Από τις 723.006 εκμεταλλεύσεις το 2009, διαμορφώθηκε σε 530.679 το 2020, καταγράφοντας μείωση περίπου 26,6%. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή συγκέντρωση της παραγωγής και τη συρρίκνωση του αριθμού των ενεργών εκμεταλλεύσεων. Μια τάση που συνδέεται με τις διαρθρωτικές αλλαγές στον ελληνικό αγροτικό τομέα, το αυξημένο κόστος παραγωγής και τις δυσκολίες ανανέωσης του παραγωγικού δυναμικού.

Καθοριστικός παράγοντας η κλιματική αλλαγή Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έντονων αλλαγών η ελληνική γεωργία αναζητά μια νέα ισορροπία. Από τη μια πλευρά, καλείται να αντιμετωπίσει χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες και από την άλλη, να ανταποκριθεί στην ανάγκη για ουσιαστικό εκσυγχρονισμό. Στην πορεία προς το 2030 άλλωστε, η ανταγωνιστικότητα του αγροτικού τομέα, πέρα από την παραγωγική ικανότητα, εξαρτάται και από τη δυνατότητα των αγροτών να προσαρμοστούν στις αλλαγές, να αξιοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες και να ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες περι-

βαλλοντικές απαιτήσεις. Η κλιματική αλλαγή, εξάλλου, είναι ήδη μια πραγματικότητα που επηρεάζει άμεσα την αγροτική παραγωγή. Οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι συχνότεροι καύσωνες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μεταβάλλουν σταδιακά τις συνθήκες καλλιέργειας, επηρεάζουν τις αποδόσεις, αυξάνουν το κόστος παραγωγής και εντείνουν την αβεβαιότητα για χιλιάδες αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Σύμφωνα με πρόσφατ η ανά λυσ η του Eu ropea n Environment Agency (EEA) για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας, η ξηρασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς κινδύνους για τον αγροτικό τομέα. Συγκεκριμένα, η γεωργία αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 50% των συνολικών οικονομικών απωλειών που προκαλεί

τον πρωτογενή τομέα, καθώς οι ανάγκες για νερό αυξάνονται διαρκώς ενώ, αντίθετα, η διαθεσιμότητα γίνεται όλο και πιο περιορισμένη. Για τις καλλιέργειες σε πολλές περιοχές της χώρας, μάλιστα, η αποτελεσματική διαχείριση του νερού δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα εξοικονόμησης πόρων, αλλά βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της παραγωγής, του εισοδήματος των παραγωγών και της ανταγωνιστικότητάς τους. Στην ανάλυση του European Environment Agency επισημαίνεται ότι η κλιματική ανθεκτικότητα της γεωργίας αποτελεί εκτός από περιβαλλοντική προτεραιότητα και τη βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της παραγωγικής ικανότητας και τον περιορισμό των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Η μείωση της εξάρτησης από ακριβές εισροές, η καλύτερη διαχείριση του νερού και η ενίσχυση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

η ξηρασία στην Ευρώπη, με το μεγαλύτερο μερίδιο να καταγράφεται στις περιοχές της Μεσογείου, όπου φτάνει περίπου το 60%. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 4,8 δισ. ευρώ ετησίως, από τα εκτιμώμενα 9 δισ. ευρώ σε βασικές ετήσιες απώλειες λόγω ξηρασίας. Επισημαίνεται παράλληλα ότι η νότια Ευρώπη αναμένεται να γίνει ακόμη θερμότερη και με εντονότερα φαινόμενα ξηρασίας τις επόμενες δεκαετίες, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για επενδύσεις στην αποδοτικότερη χρήση του νερού, την προσαρμογή των καλλιεργειών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Οι εκτιμήσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα καθώς, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του μεσογειακού της κλίματος, οι επιπτώσεις είναι ήδη εμφανείς. Η λειψυδρία εξελίσσεται σε μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για

Η ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΧΕΡΙΑ

της υγείας των εδαφών μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των παραγωγών στους κλιματικούς κινδύνους και να συμβάλουν στη σταθερότητα του αγροτικού εισοδήματος. Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) αποτελεί το βασικό πλαίσιο στήριξης της ευρωπαϊκής γεωργίας, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση του αγροτικού εισοδήματος και στη διατήρηση της παραγωγικής δραστηριότητας στις αγροτικές περιοχές. Για την ελληνική γεωργία, οι ενισχύσεις της ΚΑΠ παρέμεναν διαχρονικά σημαντικός παράγοντας στήριξης, ιδιαίτερα για τις μικρές και οικογενειακές εκμεταλλεύσεις που αποτελούν τον βασικό κορμό του αγροτικού μοντέλου της χώρας.

Αλλαγή φιλοσοφίας με τη νέα ΚΑΠ Η τρέχουσα προγραμματική περίοδος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (2023-2027) σηματοδότησε μια σταδιακή αλλαγή φιλοσοφίας. Οι άμεσες ενισχύσεις παραμένουν ο βασικός πυλώνας στήριξης, ωστόσο η ευρωπαϊκή πολιτική δίνει πλέον μεγαλύτερο βάρος στην προστασία του περιβάλλοντος, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αξιοποίηση της καινοτομίας. Πρακτικές όπως η ορθολογική διαχείριση του νερού, η προστασία του εδάφους, η μείωση των εισροών και η εφαρμογή των οικολογικών σχημάτων (eco-schemes) συνδέονται με το νέο πλαίσιο ενισχύσεων. Μέσα από τα εργαλεία στήριξης και τα επενδυτικά μέτρα της ΚΑΠ, ενισχύονται πρακτικές που μπορούν να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, μεταξύ των οποίων η αξιοποίηση νέων ποικιλιών, περισσότερο προσαρμοσμένων στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες, η προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών και η αποτελεσματικότερη διαχείριση των φυσικών πόρων. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει ήδη ξεκινήσει η συζήτηση και για την ΚΑΠ μετά το 2027, η οποία αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην απλοποίηση των κανόνων, τη στόχευση των ενισχύσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροτικού τομέα.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η τεχνολογία αλλάζει το μοντέλο παραγωγής

Η παραδοσιακή γνώση συνδυάζεται με την αξιοποίηση δεδομένων, τις ψηφιακές εφαρμογές και τις νέες τεχνολογίες, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό μοντέλο παραγωγής και λήψης αποφάσεων

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η αγροτική παραγωγή και πώς οι παραγωγοί λαμβάνουν αποφάσεις, διαχειρίζονται το κόστος και προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους, κλιματικής αβεβαιότητας και μεγαλύτερων απαιτήσεων. Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκεται η δυνατότητα του παραγωγού να γνωρίζει καλύτερα τι συμβαίνει στο χωράφι του και να παρεμβαίνει πιο στοχευμένα. Μέσω δορυφορικών εικόνων, αισθητήρων, μετεωρολογικών σταθμών, drones και συστημάτων γεωεντοπισμού, η καλλιέργεια μπορεί να παρακολουθείται με μεγαλύτερη ακρίβεια, επιτρέποντας την καλύτερη χρήση του νερού, των λιπασμάτων και των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Οι πληροφορίες που συλλέγονται από το χωράφι μπορούν να βοηθήσουν τον παραγωγό να προβλέπει κινδύνους, να βελτιώνει τις αποδόσεις και να λαμβάνει πλέον πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις, από τον χρόνο άρδευσης μέχρι τον προγραμματισμό των καλλιεργητικών εργασιών. Για την Ελλάδα, η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, επενδύσεις αλλά και προσαρμογή από την πλευρά των παραγωγών. Το κόστος του εξοπλισμού, η ανάγκη ανάπτυξης ψηφιακών δεξιοτήτων και η πρόσβαση των μικρότερων εκμεταλλεύσεων σε σύγχρονες υπηρεσίες επηρεάζουν την ταχύτητα με την οποία οι νέες τεχνολογίες

μπορούν να ενσωματωθούν στην καθημερινότητα των αγροτών. Η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης προσφέρει διαρκώς νέα εργαλεία για τη βελτίωση της αγροτικής παραγωγής και τη λήψη πιο αποτελεσματικών αποφάσεων. Ωστόσο, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών δεν εξαρτάται μόνο από τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, αλλά και από τη δυνατότητα των παραγωγών να χρησιμοποιούν υπηρεσίες γεωργίας ακριβείας, να λαμβάνουν συμβουλευτική υποστήριξη και να αξιοποιούν συλλογικά εργαλεία που μπορούν να διευκολύνουν την εφαρμογή τους στην πράξη.

Ο νέος αγρότης του 2030 Για δεκαετίες, η γεωργική παραγωγή στη χώρα μας βασίστηκε κυρίως στην εμπειρία του παραγωγού, στη γνώση που μεταφερόταν από γενιά σε γενιά και στη συνεχή παρατήρηση του χωραφιού. Σήμερα, μπαίνει ουσιαστικά σε μια νέα εποχή, όπου η παραδοσιακή γνώση συνδυάζεται με την αξιοποίηση δεδομένων, τις ψηφιακές εφαρμογές και τις νέες τεχνολογί-

μικού. Παράλληλα, η υψηλή συμμετοχή μεγαλύτερων ηλικιών στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις ενισχύει την ανάγκη για πολιτικές που θα διευκολύνουν την είσοδο νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα και τη δημιουργία βιώσιμων αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Η αξία της γεωργικής παραγωγής βρίσκεται πλέον σε ολόκληρη την αλυσίδα, από το χωράφι μέχρι τον καταναλωτή. Στη νέα εποχή, η προσαρμογή στις απαιτήσεις της αγοράς, η περιβαλλοντική υπευθυνότητα και η αξιοποίηση της τεχνολογίας θα αποτελούν βασικούς παράγοντες για την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού αγροτικού τομέα. Το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη δεκαετία είναι η διαμόρφωση ενός παραγωγικού μοντέλου στο οποίο η ανθεκτικότητα, η καινοτομία και η βιωσιμότητα δεν θα αποτελούν μόνο κατευθύνσεις πολιτικής, αλλά θα μετατρέπονται σε πραγματική αξία για τον παραγωγό, ενισχύοντας τη δυνατότητα της ελληνικής γεωργίας να παραμείνει παραγωγική και ανταγωνιστική σε ένα περιβάλλον συνεχών αλλαγών ■

Αισθητήρες, δορυφορικά δεδομένα και γεωργία ακριβείας μπορούν να μειώσουν το κόστος και τις εισροές, δεν είναι όμως ακόμη εξίσου προσβάσιμα σε όλες τις εκμεταλλεύσεις

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ες, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό μοντέλο παραγωγής και λήψης αποφάσεων. Ο αγρότης του μέλλοντος θα κληθεί να συνδυάζει την παραδοσιακή γνώση της καλλιέργειας με νέες δεξιότητες στη χρήση της τεχνολογίας, στη διαχείριση του κόστους και στην οργάνωση της παραγωγής. Δεν θα είναι, δηλαδή, μόνο παραγωγός, αλλά θα χρειάζεται να λειτουργεί και ως διαχειριστής μιας σύγχρονης αγροτικής επιχείρησης, λαμβάνοντας αποφάσεις που αφορούν το κόστος παραγωγής, τις επενδύσεις, την αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων, την πρόσβαση στις αγορές και την αποτελεσματικότερη χρήση των φυσικών πόρων. Στο πλαίσιο αυτό, η προσέλκυση νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη συνέχεια της ελληνικής γεωργίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat από την Απογραφή Γεωργίας του 2020, στην Ελλάδα οι διαχειριστές γεωργικών εκμεταλλεύσεων κάτω των 35 ετών αντιστοιχούν μόλις στο 7,2% του συνόλου, γεγονός που αναδεικνύει τη δυσκολία ανανέωσης του παραγωγικού δυνα-

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΟ ΔΥΣΚΟΛΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ Το τείχος της κλίμακας, η οικονομία του κορεσμού, η βιώσιμη πληροφόρηση και οι ήττες που προηγούνται της νίκης

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΉΜΑ ΣΤΉΝ ΟΡΓΑΝΩΣΉ

ΤΟ ΤΕΙΧΟΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Γιατί οι ελληνικές ΜμΕ «κολλάνε» στο επόμενο μέγεθος και πώς η οργάνωση, τα στελέχη και το management καθορίζουν πλέον την απόδοση του κεφαλαίου

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Το κεφάλαιο φτάνει συχνά ευκολότερα στο μηχάνημα από ό,τι στη δεξιότητα, στη διαδικασία ή στη διοικητική ομάδα που θα το κάνει παραγωγικό

ια επιχείρηση μπορεί να μεγαλώσει γρήγορα χωρίς να αλλάξει πραγματικά. Να αυξήσει τον τζίρο της, να προσλάβει προσωπικό, να ανοίξει δεύτερη εγκατάσταση. Κι όμως, πίσω από τη νέα εικόνα, οι αποφάσεις να συνεχίζουν να περνούν από ένα γραφείο, οι πληροφορίες να βρίσκονται σε προσωπικά αρχεία και η καθημερινή λειτουργία να εξαρτάται από τη μνήμη, την αντοχή και τη διαθεσιμότητα του ιδρυτή. Στην αρχή αυτό το μοντέλο δίνει ταχύτητα. Στο επόμενο στάδιο γίνεται εμπόδιο. Εκεί βρίσκεται το «τείχος της κλίμακας»: στο σημείο όπου η άτυπη οργάνωση που βοήθησε μια μικρή επιχείρηση να επιβιώσει δεν αρκεί πλέον για να τη μεταφέρει στο επόμενο μέγεθος. Δεν ορίζεται μόνο από τον αριθμό των εργαζομένων ή από ένα όριο τζίρου. Εμφανίζεται όταν η πολυπλοκότητα μεγαλώνει ταχύτερα από την ικανότητα διοίκησης. Η μετατόπιση αυτή αρχίζει να αναγνωρίζεται και από τις ίδιες τις ΜμΕ. Ερευνα συγκυρίας της Εθνικής Τράπεζας για την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2026 δείχνει ότι το 75% συνδέει τη βελτίωση της παραγωγικότητας με συνδυασμό δεξιοτήτων, εσωτερικής οργάνωσης και τεχνολογίας. Για το υπόλοιπο 25%, μεγαλύτερη βαρύτητα έχουν εξωτερικοί παράγοντες, όπως η αύξηση της ζήτησης. Παράλληλα, το 22% σχεδιάζει επενδύσεις στην εκπαίδευση του προσωπικού, η οποία ανεβαίνει στη δεύτερη θέση των προτεραιοτήτων μετά τις ψηφιακές επενδύσεις. Η στροφή είναι ουσιαστική. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσα χρήματα χρειάζεται μια επιχείρηση, αλλά αν διαθέτει την ικανότητα να τα απορροφήσει. Αν μπορεί να μετατρέψει την τεχνολογία σε νέα λειτουργία, την πρόσληψη σε παραγωγικό ρόλο και την αύξηση των πωλήσεων σε διατηρήσιμη κερδοφορία. Η κλίμακα δεν είναι απλώς περισσότερο από το ίδιο. Απαιτεί διαφορετικό σύστημα. Η ελληνική οικονομία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε αυτό το όριο. Οι ΜμΕ αντιστοιχούν στο 99,9% των επιχειρήσεων του μη χρηματοπιστωτικού τομέα, στο 84,7% της απασχόλησης και στο 62,8% της προστιθέμενης αξίας, ενώ οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αποτελούν το 94,5% του συνόλου. Το 2024 η αύξηση

της απασχόλησης και της πραγματικής προστιθέμενης αξίας στον τομέα των ΜμΕ προήλθε κυρίως από τις πολύ μικρές μονάδες, ενώ οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις κατέγραψαν υποχώρηση. Η βάση ανανεώνεται, αλλά η ενδιάμεση ζώνη, εκεί όπου η επιχείρηση πρέπει να αποκτήσει δομή, παραμένει αδύναμη. Το μικρό μέγεθος δεν είναι από μόνο του μειονέκτημα. Μια μικρή εταιρεία μπορεί να είναι εξωστρεφής, εξειδικευμένη και κερδοφόρα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η μικρή κλίμακα δεν αποτελεί επιλογή αλλά μόνιμο περιορισμό. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από πολλές μικρές επιχειρήσεις, επίμονα χάσματα παραγωγικότητας και ασθενή επιχειρηματική κινητικότητα. Πολλές μονάδες παραμένουν μικρές και στάσιμες επειδή δυσκολεύονται να επενδύσουν, να υιοθετήσουν τεχνολογία και να βρουν τις κατάλληλες δεξιότητες. Δεν πρόκειται, όμως, μόνο για εσωτερικό έλλειμμα. Το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, η μικρή εγχώρια αγορά, η δυσκολία πρόσβασης σε εξαγωγικά δίκτυα, η έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών και η περιορισμένη αξιοποίηση συνεργασιών ή

Ο ιδρυτής ως πλεονέκτημα και ως όριο Στα πρώτα χρόνια, ο ιδρυτής είναι ο βασικός μηχανισμός συντονισμού. Γνωρίζει τους πελάτες, εγκρίνει τις προσφορές, επιλέγει προμηθευτές, προσλαμβάνει και παρεμβαίνει όταν κάτι πηγαίνει στραβά. Η επιχείρηση λειτουργεί μέσα από προσωπικές σχέσεις και γρήγορες αποφάσεις. Οσο όμως αυξάνονται τα προϊόντα, τα σημεία λειτουργίας και οι εργαζόμενοι, η ίδια συγκέντρωση εξουσίας δημιουργεί καθυστερήσεις. Κάθε ζήτη-

μα ανεβαίνει προς τα πάνω. Τα στελέχη περιμένουν έγκριση. Οι εργαζόμενοι μαθαίνουν να εκτελούν, όχι να αποφασίζουν. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Οικονομικό Δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος το 2022 και αξιοποίησε, μεταξύ άλλων, στοιχεία του World Management Survey καταγράφει χαμηλή αυτονομία εργαζομένων και ευρήματα που παραπέμπουν σε επιχειρηματική κουλτούρα με ισχυρή συγκέντρωση αποφάσεων γύρω από τον ιδρυτή. Εντοπίζει επίσης θετική σχέση ανάμεσα στην ποιότητα του management και στην παραγωγικότητα των ελληνικών μεταποιητικών επιχειρήσεων, ενώ επισημαίνει ότι η αποκέντρωση αποτελεί αναγκαία συνθήκη ώστε μια εταιρεία να μεγαλώσει πέρα από ένα ορισμένο μέγεθος. Η μετάβαση είναι δύσκολη επειδή δεν είναι μόνο οργανωτική. Είναι και ψυχολογική. Ο επιχειρηματίας καλείται να παραχωρήσει μέρος του ελέγχου πριν αισθανθεί βέβαιος ότι οι άλλοι μπορούν να τον ασκήσουν. Να δεχθεί ότι ένα επαγγελματικό στέλεχος μπορεί να γνωρίζει καλύτερα μια κρίσιμη λειτουργία. Να περάσει από το «ελέγχω τα πάντα» στο «ορίζω ποιος αποφασίζει, με ποια δεδομένα και με ποια λογοδοσία».

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

συγχωνεύσεων ενισχύουν το «κόλλημα». Το τείχος χτίζεται στη συνάντηση ανάμεσα στις αδυναμίες της επιχείρησης και στους περιορισμούς του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργεί. Γίνεται ορατό σε μια βιοτεχνία τροφίμων όταν οι παραγγελίες αυξάνονται ταχύτερα από τον ποιοτικό έλεγχο. Σε μια αλυσίδα λιανικής, όταν το δεύτερο και το τρίτο κατάστημα δεν μπορούν να διοικηθούν με τους άτυπους κανόνες του πρώτου. Σε μια εξαγωγική επιχείρηση, όταν η διεθνής ζήτηση προηγείται της εσωτερικής της οργάνωσης. Η αγορά ανοίγει την πόρτα, αλλά η ίδια η εταιρεία δεν είναι πάντα έτοιμη να περάσει.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

Η επιχείρηση δεν μεγαλώνει όταν ο ιδρυτής δουλεύει περισσότερες ώρες. Μεγαλώνει όταν παύει να είναι ο μοναδικός κόμβος από τον οποίο περνούν όλες οι απαντήσεις.

Αναγκαία χρηματοδότηση, αλλά δεν αρκεί Για χρόνια η δημόσια συζήτηση για τις ΜμΕ οργανώθηκε γύρω από τη χρηματοδότηση. Δικαιολογημένα. Η έρευνα επενδύσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για το 2025 δείχνει ότι το 15,4% των ελληνικών ΜμΕ θεωρείται χρηματοδοτικά περιορισμένο. Η χρηματοδότηση, όμως, αγοράζει δυνατότητες· δεν εγγυάται ότι θα αξιοποιηθούν. Ενα νέο μηχάνημα μπορεί να αυξήσει την παραγωγική ικανότητα, όχι αυτομάτως την παραγωγικότητα. Ενα σύστημα επιχειρησιακού σχεδιασμού πόρων (ERP) μπορεί να εγκατασταθεί χωρίς να αλλάξουν οι διαδικασίες. Ενα κατάστημα μπορεί να ανοίξει χωρίς σαφή κοστολόγηση ανά σημείο. Η επιχείρηση μπορεί να μεγαλώσει και ταυτόχρονα να γίνει πιο εύθραυστη, καθώς αυξάνονται τα αποθέματα, οι απαιτήσεις κεφαλαίου κίνησης και οι αποφάσεις που κανείς δεν έχει εξουσιοδότηση να λάβει. Τα δεδομένα της ΕΤΕπ αποτυπώνουν αυτή την ασυμμετρία. Το 73% των επενδύσεων των ελληνικών επιχειρήσεων κατευθύνθηκε σε ενσώματα περιουσιακά στοιχεία, ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια ώρα, μόνο το 57% χρησιμοποιεί μία ή περισσότερες προηγμένες ψηφιακές τεχνολογίες, έναντι 77% στην Ε.Ε., ενώ το 90% θεωρεί την έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού εμπόδιο στις επενδύσεις. Το κεφάλαιο φτάνει συχνά ευκολότερα στο μηχάνημα από ό,τι στη δεξιότητα, στη διαδικασία ή στη διοικητική ομάδα που θα το κάνει παραγωγικό.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η αόρατη επένδυση

Η κλίμακα δεν είναι απλώς περισσότερο από το ίδιο· απαιτεί διαφορετικό σύστημα, διαφορετικούς ρόλους και διαφορετική ποιότητα διοίκησης

Οι αποφασιστικές επενδύσεις της επόμενης φάσης δεν είναι πάντοτε εκείνες που φαίνονται στον ισολογισμό ή φωτογραφίζονται σε μια νέα εγκατάσταση. Είναι η πρόσληψη οικονομικού διευθυντή πριν η επιχείρηση βρεθεί σε ταμειακή ασφυξία. Η δημιουργία μεσαίας διοίκησης πριν ο ιδρυτής εξαντληθεί. Η τυποποίηση της παραγωγής, η συστηματική κοστολόγηση, η αξιολόγηση προμηθευτών, η χαρτογράφηση κινδύνων, η εκπαίδευση προϊσταμένων και η σύνδεση των στόχων με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η οργανωτική ωριμότητα φαίνεται στα ερωτήματα που η εταιρεία μπορεί να απαντήσει γρήγορα. Ποιο προϊόν δημιουργεί πραγματικό περιθώριο; Πόσες ημέρες χρειάζονται για να μετατραπούν οι πωλήσεις σε ταμείο; Πόσο εξαρτάται ο τζίρος από τρεις πελάτες; Ποιος αναλαμβάνει αν λείψει ο ιδρυτής; Ποιο στέλεχος έχει το δικαίωμα να εγκρίνει μια δαπάνη ή να αλλάξει προμηθευτή; Οταν οι απαντήσεις βρίσκονται μόνο στο μυαλό ενός ανθρώπου, η επιχείρηση δεν διαθέτει σύστημα. Διαθέτει έναν εξαιρετικά απασχολημένο ιδρυτή.

Το κενό της μεσαίας διοίκησης Ανάμεσα στην κορυφή και στην πρώτη γραμμή λείπει συχνά το πιο κρίσιμο στρώμα: οι managers που μετατρέπουν τη στρατηγική σε καθημερινή λειτουργία. Για μια ΜμΕ η πρόσληψή τους είναι ακριβή, αλλά το κόστος της απουσίας τους μπορεί να είναι υψηλότερο. Χωρίς αυτούς περιορίζονται η πρωτοβουλία, η οργανωτική μάθηση και η λογοδοσία. Τα έμπειρα στελέχη δεν προσελκύονται μόνο με καλύτερο μισθό. Ζητούν σαφή αρμοδιότητα, δεδομένα, δυνατότητα απόφασης και επαγγελματικό πλαίσιο. Ετσι δημιουργείται ένας

φαύλος κύκλος: η επιχείρηση δεν προσελκύει managers επειδή δεν είναι οργανωμένη και δεν οργανώνεται επειδή δεν διαθέτει managers. Η έξοδος δεν απαιτεί απότομη διόγκωση του οργανογράμματος. Μπορεί να ξεκινήσει με δύο κρίσιμους ρόλους, σαφείς δείκτες απόδοσης και πραγματική μεταβίβαση ευθύνης. Το ζητούμενο δεν είναι περισσότερες βαθμίδες διοίκησης, αλλά να είναι σαφές ποιος αποφασίζει, για ποιο αποτέλεσμα και μέσα σε ποια όρια.

Διακυβέρνηση πριν από τη διαδοχή Το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο στις οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου συνυπάρχουν τρία πεδία: ιδιοκτησία, διοίκηση και οικογένεια. Οταν δεν υπάρχουν διακριτοί κανόνες, μια επιχειρηματική απόφαση μπορεί να μετατρέπεται σε οικογενειακή διαφωνία και μια οικογενειακή ισορροπία να καθορίζει ποιος αναλαμβάνει θέση ευθύνης. Η διαδοχή δεν αρχίζει όταν ο ιδρυτής ανακοινώσει την αποχώρησή του. Αρχίζει νωρίτερα: με κανόνες για την είσοδο των μελών της οικογένειας, αξιολόγηση, σαφή αμοιβή, διαχωρισμό της μετοχικής ιδιότητας από τον εκτελεστικό ρόλο, καθώς και με ένα διοικητικό ή συμβουλευτικό όργανο που θέτει δύσκολα ερωτήματα. Χωρίς αυτή την προετοιμασία, η δεύτερη γενιά κληρονομεί όχι μόνο την εταιρεία, αλλά και τις εξαρτήσεις που η πρώτη δεν έλυσε.

Από την επιδότηση στην ικανότητα Η δημόσια πολιτική έχει αναγνωρίσει την ανάγκη μεγαλύτερων επιχειρηματικών σχημάτων με κίνητρα για συνεργασίες και συγχωνεύσεις. Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ καταγράφει χαμηλή αξιοποίηση των σχετικών προβλέψεων. Οι οικονομίες κλίμακας δεν δημιουργούνται μόνο με μια νομική πράξη ή ένα φορολογικό κίνητρο. Χρειάζονται κοινά συστήματα, συμβατές κουλτούρες, εμπιστοσύνη και διοικητική ικανότητα ενοποίησης. Γι’ αυτό το επόμενο βήμα δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερες ενισχύσεις για εξοπλισμό. Χρειάζονται χρηματοδοτικά προγράμματα που συνδέονται με σχέδιο οργάνωσης, αναβάθμιση διοικητικών δεξιοτήτων, τεχνική υποστήριξη και mentoring. Η επιδότηση ενός ψηφιακού συστήματος, για παράδειγμα, θα μπορούσε να συνδέεται με ανασχεδιασμό διαδικασιών, εκπαίδευση χρηστών και συγκεκριμένους δείκτες αξιοποίησης, αντί να εξαντλείται στην απόδειξη αγοράς του λογισμικού. Χρειάζεται επίσης αξιολόγηση όχι μόνο των εξασφαλίσεων μιας επιχείρησης, αλλά και της ποιότητας των δεδομένων, της διοικητικής ομάδας και του σχεδίου ανάπτυξής της. Η πολιτική για τις ΜμΕ οφείλει να περάσει από την επιδότηση της αγοράς ενός εργαλείου στην ενίσχυση της ικανότητας να χρησιμοποιηθεί. Οι ελληνικές ΜμΕ δεν χρειάζεται να γίνουν όλες μεγάλες. Χρειάζεται, όμως, να μπορούν να επιλέγουν το μέγεθός τους, αντί να παραμένουν μικρές επειδή δεν μπορούν να οργανώσουν το επόμενο βήμα. Να διατηρήσουν την ταχύτητα και την εγγύτητα που τις έκαναν ανταγωνιστικές, αλλά να πάψουν να εξαρτώνται από τον αυτοσχεδιασμό και την προσωπική αντοχή ενός ανθρώπου. Το τείχος της κλίμακας δεν πέφτει με μια χρηματοδότηση ή μια πρόσληψη. Υποχωρεί όταν η γνώση γίνεται διαδικασία, η εμπιστοσύνη γίνεται ανάθεση, τα δεδομένα γίνονται απόφαση και ο ιδρυτής μετακινείται από το κέντρο κάθε λειτουργίας στο κέντρο της στρατηγικής. Τότε η κλίμακα παύει να είναι φιλοδοξία του ιδρυτή και γίνεται ικανότητα της ίδιας της επιχείρησης ■

Η οικονομία του κορεσμού Από τη μόδα, την ομορφιά και την πολυτέλεια έως το λογισμικό, το streaming και τη βιομηχανία, όλο και περισσότερες αγορές ανακαλύπτουν ότι το «περισσότερο» δεν σημαίνει πάντα περισσότερη αξία

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Η προηγούμενη δεκαετία επιβράβευσε την προσθήκη. Η επόμενη θα κρίνει ποιος ξέρει τι να αφαιρέσει

τις βιτρίνες των luxury οίκων, η εικόνα παραμένει άψογη. Το φως πέφτει με ακρίβεια πάνω σε τσάντες, κοσμήματα, παπούτσια και αρώματα που εξακολουθούν να υπόσχονται σπανιότητα. Πίσω όμως από τη σκηνογραφία της επιθυμίας, η αριθμητική έχει γίνει λιγότερο γενναιόδωρη. Σύμφωνα με την Bain & Company και την Altagamma, η αγορά προσωπικών ειδών πολυτελείας υποχώρησε στα 358 δισ. ευρώ το 2025, από 364 δισ. ευρώ το 2024, ενώ για το 2026 προβλέπεται συγκρατημένη ανάκαμψη 2% έως 4%, στα 365 έως 373 δισ. ευρώ. Η πολυτέλεια δεν καταρρέει. Απλώς παύει να μεγαλώνει με την ευκολία της προηγούμενης δεκαετίας. Η μεταβολή δεν αφορά μόνο τους αριθμούς. Αφορά τη σχέση ανάμεσα στην τιμή, την επιθυμία και την εμπιστοσύνη. Για χρόνια, ένα μέρος της αγοράς luxury δοκίμασε πόσο μακριά

μπορεί να φτάσει η τιμή χωρίς να συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχη ενίσχυση ποιότητας, δημιουργικότητας ή εμπειρίας. Η ανάπτυξη μέσω τιμών μπορεί να στηρίξει τον τζίρο για ένα διάστημα. Δεν μπορεί όμως επ’ άπειρον να υποκαταστήσει την αύξηση πελατών, την ανανέωση της επιθυμίας και την αντιλαμβανόμενη αξία. Στη μόδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Το State of Fashion 2026 των McKinsey και Business of Fashion καταγράφει ακόμη μία δύσκολη χρονιά, με το 46% των στελεχών του κλάδου να αναμένει επιδείνωση των συνθηκών. Η παλιά φόρμουλα των νέων drops, της γεωγραφικής επέκτασης, της κοινωνικής επιρροής και των διαρκών λανσαρισμάτων συναντά έναν πιο επιλεκτικό πελάτη, υψηλότερα κόστη λειτουργίας, δασμολογική αβεβαιότητα και μεγαλύτερη πίεση στα αποθέματα. Η οικονομία του κορεσμού δεν είναι απλώς οικονομία χαμηλότερης ανάπτυξης. Είναι οικονομία υπερβολής: στην παραγωγή, στα λανσαρίσματα, στις τιμές, στα αποθέματα και στις επιχειρηματικές υποσχέσεις. Για χρόνια, το «περισσότερο» θεωρήθηκε αυτονόητα θετικό. Σήμερα, σε όλο και περισσότερους κλάδους, η διαρκής προσθήκη αρχίζει να εμφανίζεται όχι ως ανάπτυξη, αλλά ως κόστος. Το ίδιο όριο αλλάζει μορφή ανά κλάδο. Στη μόδα γίνεται απόθεμα, discount και markdown. Στο luxury γίνεται κόπωση απέναντι σε αυξήσεις τιμών που δεν γίνονται πάντα αισθητές ως αντίστοιχη αύξηση αξίας. Στο beauty γίνεται πληθωρισμός λανσαρισμάτων, dupes και viral υποσχέσεων. Στα τρόφιμα και στα καταναλωτικά αγαθά γίνεται άνοδος της ιδιωτικής ετικέτας και αμφισβήτηση του premium όταν η διαφορά δεν είναι σαφής. Στο λογισμικό γίνεται αχρησιμοποίητη άδεια. Στο streaming γίνεται churn. Στη βιομηχανία γίνεται παραγωγική υπερδυναμικότητα. Στο beauty, η αντίφαση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επειδή η αγορά εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Η McKinsey εκτιμά ότι η παγκόσμια αγορά ομορφιάς θα αυξάνεται με ρυθμό περίπου 5% ετησίως την επόμενη πενταετία. Ωστόσο, η ανάπτυξη

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

Η Deloitte καταγράφει ότι η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών για streaming στις ΗΠΑ έμεινε στάσιμη στα 69 δολάρια, ενώ το 61% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα ακύρωνε ακόμη και την αγαπημένη του υπηρεσία αν η μηνιαία τιμή αυξανόταν κατά 5 δολάρια

αυτή δεν είναι γραμμική. Μετακινείται από τα παραδοσιακά κανάλια στο social commerce, από το prestige στο masstige, από το καθαρό προϊόν στην κοινότητα, στον αλγόριθμο και στην απόδειξη αποτελεσματικότητας. Η ομορφιά παραμένει αγορά ανάπτυξης, αλλά η ανάπτυξη γίνεται πιο γρήγορη, πιο αντιγράψιμη και πιο ασταθής. Στο άρωμα, η αντίφαση της υπερβολής γίνεται σχεδόν ιδανική. Η ευρύτερη αγορά fragrance έχει γεμίσει από νέα λανσαρίσματα, lankers, limited editions, body mists, extrait εκδοχές, viral προτάσεις και μικρότερα brands που διεκδικούν χώρο σε μια κατηγορία όπου η επιθυμία παραμένει ισχυρή. Σύμφωνα με τη Le Monde, το 2025 κυκλοφόρησαν περίπου 6.000 νέα αρώματα διεθνώς, έναντι 2.500 πριν από το 2019. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το niche parfum βρίσκεται μπροστά σε μια πιο λεπτή πρόκληση. Γεννήθηκε ως απάντηση στη μαζική αρωματοποιία: πιο προσωπικό, πιο καλλιτεχνικό, πιο δύσκολο, πιο κοντά στην ιδέα της σπανιότητας. Ομως όσο συνολικά η αγορά του αρώματος πληθαίνει, τόσο δυσκολότερο γίνεται και για το niche να αποδεικνύει τη διαφορά του. Δεν έγινε μαζικό. Εγινε όμως μέρος μιας πολύ πιο πολυπληθούς αγοράς, όπου η σπανιότητα δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αυτονόητη. Αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο ερώτημα του θέματος. Το niche, η περιορισμένη παραγωγή, τα μικρότερα drops, το made-to-order, το craft, το repair, το resale και η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής του προϊόντος εμφανίζονται ως απαντήσεις στον κορεσμό. Είναι όμως πραγματικές απαντήσεις μόνο όταν αλλάζουν τον τρόπο παραγωγής και όχι απλώς το λεξιλόγιο του marketing. Η περιορισμένη παραγωγή έχει νόημα όταν συνοδεύεται από έλεγχο αποθεμάτων, καθαρή δημιουργική υπογραφή, τεχνική ποιότητα, διαφάνεια στην προέλευση, δυνατότητα επισκευής και σχέση εμπιστοσύνης με τον πελάτη. Διαφορετικά, το «limited» κινδυνεύει να γίνει ακόμη μία λέξη σε μια αγορά γεμάτη λέξεις. Στην οικονομία του κορεσμού, η διαφοροποίηση δεν μπορεί πλέον να δηλώνεται. Πρέπει να λειτουργεί. Δεν αρκεί ένα brand να λέει ότι είναι αυθεντικό, niche, βιώσιμο ή premium. Πρέπει να δείχνει πώς παράγει λιγότερο θόρυβο, μεγαλύτερη διάρκεια και καθαρότερη αξία. Οταν όλα υπόσχονται εξατομίκευση, σπανιότητα και εμπειρία, καμία από αυτές τις λέξεις δεν αρκεί από μόνη της. Στα τρόφιμα και στα καταναλωτικά αγαθά, η ίδια πίεση παίρνει πιο καθημερινή μορφή. Η ευρωπαϊκή αγορά grocery αυξήθηκε το 2025 κατά 3,4%, όμως ο όγκος μόλις κατά 0,6%, με την αύξηση να στηρίζεται κυρίως στις τιμές. Οταν ο καταναλωτής δεν εγκαταλείπει την κατηγορία αλλά επαναδιαπραγματεύεται τι αξίζει να πληρώσει, η ιδιωτική ετικέτα αποκτά νέο ρόλο. Δεν είναι μόνο φτηνότερη λύση. Είναι και δοκιμασία για τα επώνυμα brands: αν η διαφορά δεν είναι σαφής, το premium γίνεται ευάλωτο. Στην ψηφιακή οικονομία, ο κορεσμός δεν φαίνεται στο ράφι αλλά στον εταιρικό προϋπολογισμό. Οι επιχειρήσεις έχουν γεμίσει με SaaS εφαρμογές, εργαλεία αυτοματοποίησης και πλέον εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, πολλές από τις οποίες αλληλοεπικαλύπτονται ή δεν χρησιμοποιούνται πλήρως. Σύμφωνα με τη Zylo, οι οργανισμοί σπαταλούν κατά μέσο όρο 21 εκατ. δολάρια ετησίως σε αχρησιμοποίητες άδειες λογισμικού, ενώ οι δαπάνες για AI-native εφαρμογές αυξήθηκαν κατά 75,2% σε ετήσια βάση. Η υπόσχεση της παραγωγικότητας συνοδεύεται από ένα νέο ερώτημα: Ποιο μέρος της ψηφιακής δαπάνης δημιουργεί πραγματική απόδοση και ποιο απλώς προσθέτει πολυπλοκότητα;

Στο streaming, το όριο δεν είναι η παραγωγή περιεχομένου αλλά ο χρόνος και ο οικογενειακός προϋπολογισμός. Η Deloitte καταγράφει ότι η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών για streaming στις ΗΠΑ έμεινε στάσιμη στα 69 δολάρια, ενώ το 61% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα ακύρωνε ακόμη και την αγαπημένη του υπηρεσία αν η μηνιαία τιμή αυξανόταν κατά 5 δολάρια. Οι πλατφόρμες που υποσχέθηκαν να αντικαταστήσουν το παλιό τηλεοπτικό πακέτο επιστρέφουν, με άλλη τεχνολογία, στα bundles, στα διαφημιζόμενα πακέτα και στη μάχη για retention. Στη βιομηχανία, η υπερβολή γίνεται υλική. Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, σχεδόν 22 εκατ. οχήματα παρήχθησαν παγκοσμίως το 2025, με την Κίνα να αντιπροσωπεύει σχεδόν το 75% της παραγωγής. Η κινεζική παραγωγή ηλεκτρικών αυτοκινήτων ξεπέρασε την εγχώρια ζήτηση κατά 20%, ωθώντας τις εξαγωγές σε επίπεδο άνω των 2,5 εκατ. οχημάτων. Στον χάλυβα, ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι η παγκόσμια πλεονάζουσα δυναμικότητα μπορεί να φτάσει τους 745 εκατ. τόνους έως το 2028. Η βιομηχανική υπερδυναμικότητα μοιάζει μακρινή από τη βιτρίνα ενός luxury brand, ένα niche άρωμα ή μια εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης. Στην πραγματικότητα, φωτίζει την ίδια οικονομική αρχή από την άλλη πλευρά. Οταν όλοι επενδύουν

Η δύσκολη σπανιότητα του niche

στην ίδια μελλοντική ζήτηση, η κλίμακα γίνεται πλεονέκτημα μόνο για όσους μπορούν να αντέξουν τον πόλεμο τιμών. Για τους υπόλοιπους, η ανάπτυξη όγκου μπορεί να μετατραπεί σε συμπίεση περιθωρίων. Εδώ μπαίνει η τρίτη πλευρά: η βιωσιμότητα. Οχι ως ηθικό συμπλήρωμα, αλλά ως νέο οικονομικό και ρυθμιστικό όριο. Οταν η υπερπαραγωγή δεν μπορεί πλέον να απορροφηθεί από εκπτώσεις, outlet, καταστροφή αποθεμάτων ή ακόμη ένα επικοινωνιακό αφήγημα, μετατρέπεται σε ρίσκο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θεσπίσει απαγόρευση καταστροφής απούλητων ενδυμάτων, αξεσουάρ και υποδημάτων για μεγάλες επιχειρήσεις από τις 19 Ιουλίου 2026, με τις μεσαίες επιχειρήσεις να ακολουθούν το 2030. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα βιώσιμα και κυκλικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα θέτει ως όραμα για το 2030 προϊόντα πιο ανθεκτικά, επισκευάσιμα, ανακυκλώσιμα, σε μεγάλο βαθμό από ανακυκλωμένες ίνες και απαλλαγμένα από επικίνδυνες ουσίες. Η διατύπωση ότι το fast fashion πρέπει να γίνει «out of fashion» συμπυκνώνει τη νέα κατεύθυνση: λιγότερη ταχύτητα, μεγαλύτερη διάρκεια, περισσότερη ευθύνη για το προϊόν μετά την πώληση. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η σκέψη δεν έρχεται μόνο από τις Βρυξέλλες. Ο Giorgio Armani είχε προειδοποιήσει ήδη από

το 2020 ότι η πολυτέλεια δεν μπορεί να μιμείται τους ρυθμούς του fast fashion, ενώ η πρωτοβουλία γύρω από τον Dries Van Noten για αναθεώρηση του fashion calendar συνέδεσε μικρότερη παραγωγή, καλύτερο συγχρονισμό με τις σεζόν, λιγότερες εκπτώσεις και μείωση της σπατάλης. Η βιωσιμότητα, σε αυτή την ανάγνωση, δεν είναι διακοσμητική αξία. Είναι πειθαρχία απέναντι στο μοντέλο της υπερπαραγωγής. Στην οικονομία του κορεσμού, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η επιβράδυνση των πωλήσεων. Είναι η ποιότητα των πωλήσεων. Αν η ανάπτυξη έρχεται κυρίως από αυξήσεις τιμών, αν το marketing χρειάζεται περισσότερα κεφάλαια για να παράγει την ίδια ζήτηση, αν τα αποθέματα οδηγούν σε markdowns, αν το churn αυξάνεται και αν οι πελάτες αποκτώνται ακριβότερα από όσο διατηρούνται, τότε το μερίδιο αγοράς μπορεί να μεγαλώνει ενώ η αξία καταστρέφεται. Η εποχή του κορεσμού δεν σημαίνει το τέλος της ανάπτυξης. Σημαίνει το τέλος της εύκολης ανάπτυξης. Οι νικητές δεν θα είναι απαραίτητα εκείνοι που θα λανσάρουν, θα επεκταθούν ή θα αποκτήσουν περισσότερους χρήστες. Θα είναι εκείνοι που θα ξέρουν πού υπάρχει πραγματική ζήτηση, πού υπάρχει απλώς θόρυβος και πού το «περισσότερο» έχει πάψει να είναι πλεονέκτημα και έχει αρχίσει να γίνεται κόστος ■

ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΓΕΡΑΚΙΝΗ, founder & καλλιτεχνικού διευθυντή, Manos Gerakinis Parfums

Η οικονομία του κορεσμού δεν είναι μόνο η οικονομία των πολλών προϊόντων. Είναι η οικονομία των πολλών παρόμοιων υποσχέσεων

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΓΙΑ ΜΕΝΑ, η έννοια της niche αρωματοποιίας έχει αλλάξει ριζικά. Αυτό που κάποτε ήταν συνώνυμο της καλλιτεχνικής, μικρής παραγωγής έχει μετατραπεί σε έναν όρο μάρκετινγκ που μπερδεύει περισσότερο από όσο διαφωτίζει το κοινό. Σήμερα, η έννοια που πρέπει να πρωταγωνιστεί είναι το slow perfumery. Οπως υπονοεί ο όρος, η πραγματική αξία έγκειται στον χρόνο. Χρόνο για τη σύλληψη της ιδέας, τη δημιουργία, την παραγωγή και την ωρίμανση του αρώματος μέχρι τη στιγμή που θα φτάσει στα χέρια του καταναλωτή. Και, εξίσου σημαντικό, στον χρόνο που χρειάζεται ο ίδιος ο άνθρωπος για να το καταλάβει και να ταυτιστεί μαζί του. Με αυτόν τον τρόπο προασπιζόμαστε τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τη διαφορετικότητα. Εξάλλου, το σημαντικότερο συστατικό, η ψυχή, δεν μπορεί να παραχθεί μαζικά. Οταν η δημιουργικότητα σβήνει, η βιομηχανία σωπαίνει, γιατί το niche τού σήμερα είναι το μαζικό προϊόν τού αύριο. Επιλέγουμε να δίνουμε σε όλη τη διαδικασία τον χρόνο που απαιτείται για να τελειοποιηθεί το προϊόν. Και «τελειοποίηση» δεν σημαίνει απαραίτητα τελειότητα· κανένα δημιούργημα από ανθρώπινα χέρια δεν είναι τέλειο. Είναι καιρός να αποδεχτούμε την ατέλεια ως ένδειξη του χειροποίητου και της αγάπης που εμπεριέχει. Το ζητούμενο δεν είναι να λανσάρουμε περισσότερα προϊόντα, αλλά να δημιουργούμε εκείνα που έχουν ουσιαστικό λόγο ύπαρξης, αρώματα που μπορούν να σταθούν με αξιώσεις, πολύ πέρα από το εφήμερο hype.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Τι δείχνει η νέα μελέτη των UN Global Ωριμάζουν οι ελληνικές επιχειρήσεις με τις αναφορές βιωσιμότητας και το στοίχημα μετατοπίζεται στη στρατηγική

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

ι ελληνικές επιχειρήσεις έμαθαν να λογοδοτούν για το αποτύπωμά τους. Το αν θα μετατρέψουν αυτή τη γνώση σε στρατηγική είναι το επόμενο, δυσκολότερο βήμα. Αυτή είναι, σε μία φράση, η εικόνα που προκύπτει από τη μελέτη «Ανάλυση των Εκθέσεων CSRD Ελληνικών Επιχειρήσεων: 2ο Ετος Εφαρμογής», την οποία εκπόνησαν από κοινού το UN Global Compact Network Greece, η EY Ελλάδος και η Grant Thornton Greece και η οποία παρουσιάστηκε στην ετήσια συνάντηση μελών του δικτύου. Δύο χρόνια αφότου η ευρωπαϊκή Οδηγία για την εταιρική αναφορά βιωσιμότητας πέρασε στο ελληνικό δίκαιο, η μελέτη αποτυπώνει πώς εφάρμοσαν στην πράξη οι ελληνικές επιχειρήσεις τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS). Η ανάλυση κάλυψε τις εκθέσεις 52 επιχειρήσεων για τη χρήση του 2025, με βάση δημόσια στοιχεία έως τις 30 Μαΐου 2026: από τη δομή και την ποιότητα των γνωστοποιήσεων έως τη διαδικασία διασφάλισης και τις επιδόσεις σε περιβάλλον, κοινωνία και διακυβέρνηση.

Το προβάδισμα των μελών του δικτύου

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Τι δηλώνουν ως ουσιαστικό οι επιχειρήσεις

Η ικανότητα αναφοράς εξελίσσεται ταχύτερα από την ουσιαστική ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στη διοίκηση

Στην καρδιά του νέου πλαισίου βρίσκονται τα λεγόμενα ουσιαστικά θέματα: τα ζητήματα που έχουν πραγματική σημασία για κάθε επιχείρηση, είτε επειδή επηρεάζουν τα οικονομικά της μεγέθη, όπως το κόστος ενέργειας ή οι κλιματικοί κίνδυνοι, είτε επειδή η ίδια η δραστηριότητά της αφήνει αποτύπωμα στην κοινωνία και στο περιβάλλον. Αυτή η διπλή οπτική, τι επηρεάζει την επιχείρηση και τι επηρεάζει η επιχείρηση, ονομάζεται στο νέο πλαίσιο «διπλή ουσιαστικότητα». Κάθε εταιρεία υποχρεούται να εντοπίσει τα δικά της και να λογοδοτήσει γι’ αυτά. Στις φετινές εκθέσεις, τρία θέματα κυριάρχησαν: η κλιματική αλλαγή, το εργατικό δυναμικό και η επιχειρηματική δεοντολογία, ενώ συχνές ήταν και οι αναφορές στην κυκλική οικονομία και στους καταναλωτές. Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις προχωρούν σταθερά στην αφομοίωση του νέου πλαισίου, αν και παραμένουν περιθώρια βελτίωσης, τόσο ως προς τη συνέπεια και την ποιότητα των γνωστοποιήσεων όσο και ως προς την αξιοποίηση των πληροφοριών βιωσιμότητας στις στρατηγικές αποφάσεις.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει ο ρόλος της θεσμικής ένταξης. Το UN Global Compact αναδείχθηκε ως το συχνότερα αξιοποιούμενο πλαίσιο προετοιμασίας των εκθέσεων, καθώς το χρησιμοποιούν σχεδόν δύο στις τρεις επιχειρήσεις του δείγματος (65%). Οι επιχειρήσεις-μέλη του ελληνικού δικτύου εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερη ωριμότητα: το 94% γνωστοποιεί τις έμμεσες εκπομπές Scope 3, δηλαδή τις εκπομπές σε όλη την αλυσίδα αξίας, από τους προμηθευτές έως τη χρήση των προϊόντων. Παράλληλα, το 61% διαθέτει ολοκληρωμένο σχέδιο μετάβασης, έναν συγκεκριμένο χάρτη πορείας για τη μείωση του αποτυπώματός του, έναντι 33% στο σύνολο του δείγματος. Η συγκυρία δίνει στα ευρήματα βαρύτητα που ξεπερνά την τεχνική τους διάσταση. Με την Οδηγία Omnibus σε ισχύ από τον Μάρτιο και τα όρια υπαγωγής στη CSRD να ανεβαίνουν στους 1.000 εργαζομένους και τα 450 εκατ. ευρώ κύκλου εργασιών από τις χρήσεις του 2027, μέρος των επιχειρήσεων που ανέλυσε η μελέτη ενδέχεται σύντομα να μην έχει καν νομική υποχρέωση αναφοράς. Το πραγματικό τεστ του τρίτου έτους θα είναι ποιες θα συνεχίσουν να μετρούν και να δεσμεύονται επειδή το απαιτεί η αγορά, όχι ο νόμος ■

ΣΟΦΗ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΥ, Προέδρος του Δ.Σ. του UN Global Compact Network Greece:

«Η ΔΕΥΤΕΡΗ χρονιά εφαρμογής της CSRD στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τις ελληνικές επιχειρήσεις: η βιώσιμη αναφορά δεν είναι μια ακόμη κανονιστική υποχρέωση, αλλά μια σημαντική ευκαιρία για καλύτερη διοίκηση και βιώσιμη επιχειρηματική ανάπτυξη. Είναι το εργαλείο που βοηθά τις επιχειρήσεις να αναγνωρίσουν καλύτερα τις επιπτώσεις, τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που επηρεάζουν τη λειτουργία τους, ενισχύοντας τη στρατηγική τους σκέψη και λαμβάνοντας πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις. Ετσι, προλαμβάνουν αποτελεσματικότερα τους κινδύνους, οικοδομούν επιχειρηματικά μοντέλα με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διαρκείς μεταβολές και αβεβαιότητες, ενισχύουν την ανταγωνιστικότητά τους και προετοιμάζονται ουσιαστικά για το μέλλον. Πάνω από όλα, αποκτούν την ικανότητα να εξελίσσονται, να παραμένουν βιώσιμες δημιουργώντας αξία για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον».

Ο ρόλος του δικτύου στην επόμενη φάση ΠΑΝΑΓΙΏΤΑ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ Executive Director του UN Global Compact Network Greece:

«Η CSRD και η εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου συνέβαλαν στο να τοποθετηθεί η βιωσιμότητα ψηλά στην επιχειρηματική ατζέντα. Ωστόσο, παραμένει η ανάγκη να μεταφραστεί στη γλώσσα της διοίκησης, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας. Τα ευρήματα της μελέτης επιβεβαιώνουν τον ρόλο του UN Global Compact ως αξιόπιστου διεθνούς πλαισίου, καθώς αποτελεί τη συχνότερα αναφερόμενη βάση προετοιμασίας των εκθέσεων. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις-μέλη του UN Global Compact Network Greece εμφανίζουν υψηλότερο επίπεδο ωριμότητας στην εφαρμογή των ESRS, αναδεικνύοντας την αξία συμμετοχής στη μεγαλύτερη πρωτοβουλία εταιρικής βιωσιμότητας των Ηνωμένων Εθνών και ενισχύοντας τη δέσμευση του UN Global Compact Network Greece να υποστηρίζει έμπρακτα τις ελληνικές επιχειρήσεις στη μετάβασή τους προς τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσα από πρωτοβουλίες προσανατολισμένες σε απτά αποτελέσματα».

H σημασία της διαβούλευσης ΚΙΑΡΑ ΚΟΝΤΗ, αντιπρόεδρος Δ.Σ. UN Global Compact Network Greece:

«Η ΔΕΥΤΕΡΗ χρονιά εφαρμογής της CSRD παρουσιάζει στοιχεία ωρίμανσης σε σχέση με τον πρώτο χρόνο εφαρμογής, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η πιο εμπεριστατωμένη προσέγγιση στην ανάλυση διπλής ουσιαστικότητας. Ενδεικτικά, οι συγκεκριμένες αναλύσεις φέτος βασίστηκαν περισσότερο σε διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, με ποσοστό 85%, στο σύνολο των υπόχρεων εταιρειών. Το αντίστοιχο ποσοστό στις εταιρείες-μέλη του UN Global Compact Network Greece έφτασε το 90%, γεγονός που τεκμηριώνει τη σημασία της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για τη λήψη αποφάσεων, ως προς την ανάλυση της σημαντικότητας των κινδύνων, ευκαιριών και επιδράσεων βιώσιμης ανάπτυξης. »Ενα δεύτερο στοιχείο που αναδεικνύει την ωρίμανση των υπόχρεων εταιρειών ως προς την ανάλυση διπλής ουσιαστικότητας, σε σύγκριση με την ανάλυση του 2024, είναι η αύξηση των “entity-speciic” θεμάτων, από 28% σε 58%, υποδηλώνοντας ότι περισσότερες επιχειρήσεις αποτύπωσαν ειδικά ουσιαστικά θέματα λόγω κλαδικών ιδιαιτεροτήτων που δεν καλύφθηκαν πλήρως από τις οριζόντιες απαιτήσεις των ESRS». - Η μελέτη καταγράφει βήματα προόδου στη δομή και στην ποιότητα των γνωστοποιήσεων, στη διπλή ουσιαστικότητα και στη χαρτογράφηση επιπτώσεων, κινδύνων και ευκαιριών. Ποια πεδία χρειάζονται περαιτέρω ενίσχυση, ώστε η αναφορά βιωσιμότητας να λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο διοίκησης και λιγότερο ως άσκηση συμμόρφωσης;

Ενσωμάτωση (IROs) στις αποφάσεις ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΤΣΟΥΛΗ, γενική γραμματέας Δ.Σ. UN Global Compact Network Greece:

«ΟΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ των ελληνικών επιχειρήσεων εμφανίζουν κενό στη σύνδεση των θεμάτων βιωσιμότητας με την κεντρική εταιρική στρατηγική, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την περιορισμένη στοχοθεσία ανά Ουσιαστικό Θέμα. Για να μετατραπούν οι αναφορές βιωσιμότητας από άσκηση συμμόρφωσης σε εργαλείο διοίκησης, κρίνεται αναγκαία η ενσωμάτωση των επιπτώσεων, κινδύνων και τις ευκαιρίες (IROs) στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Στη συνέχεια, θέτοντας μεσο-μακροπρόθεσμους ποσοτικούς στόχους βελτίωσης στους τομείς που έχουν αναγνωριστεί ως ουσιώδεις, οι εταιρείες θα επιτύχουν την ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στο επιχειρηματικό τους μοντέλο και την εταιρική στρατηγική τους».

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

«Ευκαιρία για καλύτερη διοίκηση»

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ

Η αγορά έχει μνήμη. Οι επενδυτές συχνά όχι Ο Θεόδωρος Κρίντας και ο Στέφανος Κοτζαμάνης επιστρέφουν σε τρεις δεκαετίες ελληνικής χρηματιστηριακής εμπειρίας και μιλούν για τα λάθη που επαναλαμβάνονται, την άρνηση της ζημιάς και τον τρόπο με τον οποίο οι ήττες μπορούν να μετατραπούν σε γνώση

֟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

ΘΕΟΔΏΡΟΣ ΚΡΙΝΤΑΣ

ι αγορές αλλάζουν εργαλεία, ταχύτητα και λεξιλόγιο. Η ανθρώπινη συμπεριφορά, όμως, αποδεικνύεται πολύ πιο ανθεκτική. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση, η άρνηση της ζημιάς και η υπόσχεση του εύκολου κέρδους επιστρέφουν σε κάθε επενδυτικό κύκλο, με διαφορετικό κάθε φορά περιτύλιγμα. Με αφορμή το βιβλίο τους «Πόσες ήττες για μια νίκη!», ο οικονομικός δημοσιογράφος Στέφανος Κοτζαμάνης και ο Θεόδωρος Κρίντας, σύμβουλος επιχειρήσεων με μακρά εμπειρία στη διαχείριση επενδύσεων, ανατρέχουν σε τριάντα χρόνια ελληνικής χρηματιστηριακής ιστορίας. Οχι ως νοσταλγική αναδρομή, αλλά ως αρχείο αποφάσεων, ψευδαισθήσεων και επαναλαμβανόμενων λαθών. Το βασικό ερώτημα παραμένει το ίδιο: Πόσο γρήγορα μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι κάναμε λάθος; Και μπορεί μια αγορά να μετατρέψει τις ήττες της σε συλλογική γνώση, αντί να τις επαναλαμβάνει;

Η ήττα ως πληροφορία

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ

■ Τι σημαίνει τελικά «ήττα» στην επενδυτική και επαγγελματική διαδρομή; Είναι γεγονός που αφήνουμε πίσω μας, κόστος που πληρώνουμε ή μηχανισμός μάθησης; Στέφανος Κοτζαμάνης: Τριάντα χρόνια στον χώρο της οικονομικής δημοσιογραφίας με έχουν διδάξει ότι η ήττα είναι το πιο ειλικρινές ρεπορτάζ που μπορεί να γράψει κανείς για τον εαυτό του. Δεν είναι γεγονός που αφήνουμε πίσω μας ούτε απλό κόστος που πληρώνουμε και ξεχνάμε. Είναι η πληροφορία που αποκτάς μόνο όταν βάλεις πραγματικά χρήματα ή πραγματικό χρόνο στη ζυγαριά. Τα βιβλία που έχω γράψει για τις επενδύσεις ξεκίνησαν ακριβώς από αυτό το σημείο: από ήττες, δικές μου και της αγοράς, που δεν τις είχαν αφηγηθεί ποτέ σωστά. Η κατάσταση πριν και μετά από μια απόρριψη ή μια αποτυχία είναι σχεδόν η ίδια. Μάλιστα, το «μετά» είναι λίγο καλύτερο: έχεις περισσότερη εμπειρία. Θεόδωρος Κρίντας: Στη διαχείριση και στη συμβουλευτική η ήττα είναι κυρίως μηχανισμός, αλλά μόνο αν έχεις οργανώσει

τη σχέση σου μαζί της. Δεν υπάρχει διαχειριστής ή trader που να μην έχει αποτυχίες, κι εγώ δεν αποτελώ εξαίρεση. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι η ταχύτητα αναγνώρισης. Ενα λάθος που εντοπίζεται γρήγορα δεν προλαβαίνει να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα. Για να βελτιώσεις, όμως, αυτή την ταχύτητα, πρέπει πρώτα να περιορίσεις τον εγωισμό σου. Το εγώ κρατά ανοιχτές θέσεις που έπρεπε να έχουν κλείσει. Εμαθα να έχω ταυτόχρονα την αυτοπεποίθηση που απαιτούν οι σωστές επιλογές και τον περιορισμένο εγωισμό που απαιτεί ο γρήγορος εντοπισμός του λάθους. ■ Γιατί θεωρήσατε σημαντικό να γίνει αυτή η αναδρομή σε τριάντα χρόνια χρηματιστηριακής εμπειρίας σήμερα; Σ.Κ.: Γιατί η αγορά έχει μνήμη, αλλά οι επενδυτές συχνά όχι. Τριάντα χρόνια ελληνικής χρηματιστηριακής ιστορίας, από την εκρηκτική άνοδο της δεκαετίας του ’90 μέχρι την κατάρρευση, την κρίση χρέους, την ανάκαμψη και τη σημερινή νέα πραγματικότητα, είναι ένα σπάνιο αρχείο ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αν δεν το αξιοποιήσουμε, κάθε νέα γενιά επενδυτών θα πληρώνει ξανά τα ίδια δίδακτρα, απλώς με άλλο νόμισμα. Θ.Κ.: Και η συγκυρία είναι ιδιαίτερη. Βλέπουμε νέα επενδυτικά εργαλεία, κρυπτονομίσματα και την τεχνητή νοημοσύνη να αλλάζουν τα δεδομένα. Σε τέτοιες στιγμές ο πειρασμός του εύκολου κέρδους γίνεται πολύ ισχυρός. Η αναδρομή δεν γίνε-

ται για νοσταλγία· γίνεται για να θυμόμαστε ότι τα ίδια συναισθήματα και η ίδια αγελαία ψυχολογία οδήγησαν σε καταστροφές και στο παρελθόν. Οι αγορές δεν φωνάζουν, ψιθυρίζουν. Και τα ψιθυρίσματα του σήμερα μοιάζουν πολύ με κάποια που έχουμε ξανακούσει στο παρελθόν.

επιχειρήματα που δικαιολογούν την επιλογή, ακόμη κι όταν τα δεδομένα λένε το αντίθετο. Γι’ αυτό υποστηρίζω ότι για κάθε επένδυση πρέπει να ορίζονται τρεις τιμές πριν από την είσοδο: η τιμή αγοράς, η τιμή-στόχος και το επίπεδο περιορισμού της ζημιάς. Εχουμε δικαίωμα στο λάθος. Αρκεί να αναγνωρίζεται γρήγορα.

Τα ίδια λάθη με διαφορετικό περιτύλιγμα «Το κοινό πνίγεται σε δεδομένα, αλλά πεινά για πλαίσιο» ■ Κύριε Κοτζαμάνη, ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στην ενημέρωση του επενδυτικού κοινού: να μεταδοθεί σωστά η πληροφορία, να εξηγηθεί το ρίσκο ή να τοποθετηθεί η συγκυρία στο πραγματικό της μέγεθος; Σ.Κ.: Δεν είναι η μετάδοση της πληροφορίας· αυτό σήμερα είναι σχεδόν τετριμμένο. Ούτε καν η εξήγηση του ρίσκου, αν και εκεί υπάρχει ακόμη μεγάλο έλλειμμα. Η ουσιαστική πρόκληση είναι η τοποθέτηση της συγκυρίας στο πραγματικό της μέγεθος. Το επενδυτικό κοινό πνίγεται σε δεδομένα, αλλά πεινά για πλαίσιο. Μια είδηση για αύξηση επιτοκίων μπορεί να σημαίνει εντελώς διαφορετικά πράγματα ανάλογα με το πού βρίσκεσαι στον επενδυτικό κύκλο. Με τα χρόνια έμαθα ότι αυτό που τρομάζει τον κόσμο δεν είναι συνήθως η πληροφορία αυτή καθαυτή, αλλά η αδυναμία να την ερμηνεύσει μέσα σε

Για κάθε επένδυση πρέπει να ορίζονται τρεις τιμές πριν από την είσοδο: η τιμή αγοράς, η τιμή-στόχος και το επίπεδο περιορισμού της ζημιάς

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

■ Ποιο θεωρείτε το πιο ανθεκτικό λάθος της ελληνικής αγοράς: την υποτίμηση του ρίσκου, την πίστη στο εύκολο κέρδος ή τη δυσκολία έγκαιρης αναγνώρισης μιας λανθασμένης επιλογής; Σ.Κ.: Από τη θέση του παρατηρητή που καλύπτει επί δεκαετίες αυτή την αγορά, θα έλεγα η δυσκολία αναγνώρισης της λανθασμένης επιλογής. Η υποτίμηση του ρίσκου και η πίστη στο εύκολο κέρδος είναι το προαύλιο, ο δρόμος που σε οδηγεί εκεί. Αλλά το πραγματικά ανθεκτικό λάθος είναι να βλέπεις τη ζημιά να μεγαλώνει και να μένεις παγωμένος, ελπίζοντας ότι «θα γυρίσει». Το 1999 το είδα να ξεδιπλώνεται μπροστά μου με τρομακτική επανάληψη και το ξαναείδα, με άλλες μορφές, αρκετές φορές έκτοτε. Θ.Κ.: Συμφωνώ και προσθέτω ότι η ρίζα αυτού του λάθους είναι ο συναισθηματικός δεσμός με μια θέση. Από τη στιγμή που αγοράζεις μια μετοχή, το μυαλό σου αρχίζει να παράγει

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

δικασία μεταφοράς της. Το βιβλίο μας θα ήθελε να είναι ένα κομμάτι αυτής της διαδικασίας. Αλλά χρειάζεται και παιδεία από νωρίς: χρηματοοικονομικός γραμματισμός, ουσιαστική επενδυτική κουλτούρα, κατανόηση ότι το χρηματιστήριο δεν είναι τζόγος αλλά ούτε και μηχανή βέβαιου πλουτισμού. Οσο οι νέοι μαθαίνουν για επενδύσεις κυρίως από τα social media, το κενό αυτό θα παράγει νέες ήττες. ■ Η νέα γενιά επενδυτών έχει πρόσβαση σε εργαλεία και πληροφορία που παλαιότερα δεν υπήρχαν. Αυτό την κάνει καλύτερα προετοιμασμένη ή περισσότερο εκτεθειμένη; Θ.Κ.: Και τα δύο ταυτόχρονα· εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Εχουν πρόσβαση σε εργαλεία που στα πρώτα επαγγελματικά χρόνια μου δεν μπορούσα να φανταστώ: διεθνείς αγορές από το κινητό, δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, αλγοριθμική ανάλυση. Αλλά η ταχύτητα έχει και κόστος. Ο χρόνος σκέψης συρρικνώνεται, οι αποφάσεις γίνονται αντανακλαστικές και η αγελαία συμπεριφορά, δηλαδή να ακολουθείς την τάση της στιγμής, ενισχύεται όσο ποτέ. Ο ανελέητος νόμος των πιθανοτήτων, όμως, δεν άλλαξε. Απλώς τρέχει πιο γρήγορα. Σ.Κ.: Η πληροφορία δεν έχει πια σχεδόν καμία αξία από μόνη της, αφού είναι διαθέσιμη σε όλους στιγμιαία. Αξία έχει η ερμηνεία. Και η ερμηνεία χρειάζεται εμπειρία, ιστορική γνώση και την ωριμότητα να μένεις ήρεμος όταν οι αγορές δεν είναι ήρεμες.

Η πρώτη διόρθωση χωρίς πανικό

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ + ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ένα συνεκτικό πλαίσιο. Εκεί ο δημοσιογράφος έχει ευθύνη: να προσφέρει προοπτική, όχι απλώς ταχύτητα. ■ Κύριε Κρίντα, ποια συμπεριφορά θεωρείτε πιο επικίνδυνη για έναν επενδυτή: την υπερβολική αυτοπεποίθηση, την άρνηση της ζημιάς ή την ανάγκη επιβεβαίωσης της αρχικής επιλογής; Θ.Κ.: Και οι τρεις είναι επικίνδυνες, αλλά η άρνηση της ζημιάς σκοτώνει χαρτοφυλάκια. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να οδηγήσει σε λάθος επιλογές, αλλά με πειθαρχία στο stop loss η ζημιά μένει ελεγχόμενη. Η ανάγκη επιβεβαίωσης της αρχικής επιλογής είναι ύπουλη, γιατί μεταμφιέζεται σε «έρευνα»: ψάχνεις μόνο τα στοιχεία που σε δικαιώνουν. Αλλά η άρνηση της ζημιάς, το «δεν έχω χάσει αφού δεν έχω πουλήσει», είναι η πιο διαδεδομένη και η πιο καταστροφική. Το κακό με μια μεγάλη απώλεια είναι πως απαιτεί δυσανάλογα μεγαλύτερο κέρδος για την επαναφορά του κεφαλαίου και συχνά οδηγεί στην ανάληψη ακόμη μεγαλύτερου ρίσκου, μόνο και μόνο για να «ρεφάρουμε». Η λέξη είναι λαϊκή, αλλά περιγράφει τα συναισθήματα με ακρίβεια.

Η νίκη δεν είναι το τέλος μιας διαδρομής στο οποίο κάποτε φτάνει κάποιος δικαιωματικά. Είναι κάτι που χτίζεται από τις ίδιες τις ήττες, αν τις μετατρέψεις σε γνώση

Η δύσκολη συλλογική μνήμη ■ Μπορούν οι ήττες μιας αγοράς να γίνουν συλλογική γνώση; Υπάρχει θεσμική μνήμη στην ελληνική αγορά; Σ.Κ.: Θεωρητικά ναι, πρακτικά δυσκολεύομαι να το δω. Θεσμική μνήμη υπάρχει σε επίπεδο ρυθμιστικού πλαισίου. Η εποπτεία έχει γίνει σαφώς αυστηρότερη μετά τα σκάνδαλα των προηγούμενων δεκαετιών. Αλλά σε επίπεδο επενδυτικής συμπεριφοράς, κάθε γενιά ανακαλύπτει ξανά τα ίδια λάθη με διαφορετικό περιτύλιγμα. Στη δεκαετία του ’90 ήταν οι μετοχές «που μόνο ανεβαίνουν». Αργότερα ήρθαν τα κρυπτονομίσματα και άλλες εξωτικές επενδύσεις. Η φόρμα αλλάζει, η ψυχολογία μένει ίδια. Θ.Κ.: Η συλλογική γνώση χτίζεται μόνο με δομημένη δια-

■ Ποια θα ήταν μια πραγματική «νίκη» για την ελληνική αγορά τα επόμενα χρόνια: περισσότερες αποδόσεις, περισσότερη εμπιστοσύνη ή μεγαλύτερη ωριμότητα στη σχέση με το ρίσκο; Σ.Κ.: Θα απαντήσω με μια παρατήρηση από τον τίτλο μας. Το βιβλίο δεν λέγεται «Πόσες ήττες μέχρι τη νίκη», λέγεται «Πόσες ήττες για μια νίκη!». Η νίκη δεν είναι το τέλος μιας διαδρομής στο οποίο κάποτε φτάνει κάποιος δικαιωματικά. Είναι κάτι που χτίζεται από τις ίδιες τις ήττες, αν τις μετατρέψεις σε γνώση. Με αυτή τη λογική, πραγματική νίκη για την ελληνική αγορά δεν θα ήταν μια χρονιά εντυπωσιακών αποδόσεων. Αποδόσεις είδαμε και το 1999 και ξέρουμε πώς τελείωσε. Νίκη θα ήταν η πρώτη μεγάλη διόρθωση που θα περάσει χωρίς πανικό, χωρίς μαζική φυγή, χωρίς αναζήτηση ενόχων. Εκείνη τη μέρα θα ξέρουμε ότι η αγορά και η κοινωνία ωρίμασαν. Θ.Κ.: Ακριβώς. Και θα δώσω στην ωριμότητα συγκεκριμένο περιεχόμενο, γιατί αλλιώς μένει ευχολόγιο. Ωριμότητα σημαίνει τρία πράγματα: Πρώτον, ο επενδυτής να γνωρίζει ποιος είναι: την ανοχή του στον κίνδυνο, τον χρονικό του ορίζοντα, τον λόγο για τον οποίο επενδύει. Το επενδυτικό προφίλ δεν είναι γραφειοκρατικό έντυπο, είναι μηχανισμός αυτογνωσίας. Δεύτερον, να αντιμετωπίζει το ρίσκο ως τίμημα της δημιουργίας και όχι ως εχθρό. Επενδυτικοί κίνδυνοι υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν, και όποιος υπόσχεται απόδοση χωρίς κίνδυνο υπόσχεται κάτι που δεν υπήρξε ποτέ. Τρίτον, και ίσως σημαντικότερο, το πέρασμα από το εγώ στο εμείς: θεσμοί που λειτουργούν, εταιρείες που σέβονται τους μετόχους τους, μια κοινωνία που βλέπει την κεφαλαιαγορά ως εργαλείο συλλογικής προόδου και όχι ως πεδίο ατομικού τζόγου. Οι εύκολες λύσεις δεν υπάρχουν. Ούτε για τις επενδύσεις ούτε για τη χώρα. Αν, όμως, κερδίσουμε αυτή τη νίκη της ωριμότητας, τότε όλες οι ήττες των τριάντα χρόνων θα έχουν πιάσει τόπο ■