Issuu

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

Η ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΆΔΑ ΣΤΟΝ ΝΈΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΌ ΧΆΡΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΊΑ, ΕΠΙΧΕΙΡΉΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΈΣ ΟΙ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΊΖΟΝΤΑΙ Η ΝΈΑ ΓΈΦΥΡΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑΣ ΕΛΛΆΔΑΣ-ΙΑΠΩΝΊΑΣ

H ΕΦΗΜΕΡΊΔΑ ΤΏΝ ΣΎΝΤΑΚΤΏΝ ΑΝΈΞΑΡΤΗΤΗ ΑΠΟΓΈΥΜΑΤΙΝΗ ΈΦΗΜΈΡΙΔΑ www.efsyn.gr

Η έκθεση µετά την έκθεση

ΓΕΝΊΚΟΣ ΔΊΕΎΘΎΝΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΊΔΑΣ Σωτήρης Μανιάτης ΔΊΕΎΘΎΝΤΗΣ ΣΎΝΤΑΞΗΣ Σωτήρης Γούλατης ΔΊΕΎΘΎΝΤΗΣ ΦΎΛΛΟΎ ΣΑΒΒΑΤΟΚΎΡΊΑΚΟΎ Γιώργος Χ. Παπαγεωργίου ΎΠΕΎΘΎΝΟΣ ΕΊΔΊΚΏΝ ΕΚΔΟΣΕΏΝ Γιάννης Μπαζαίος CREATIVE ART DIRECTOR Λουίζα Καραγεωργίου

ΣΕΛΊΔΟΠΟΊΗΣΗ Στέφανος Γούλατης Αντιγόνη Σπανοπούλου ΔΊΟΡΘΏΣΗ Γκέλυ Κουτρουµπή Νίκος Καλτσάς Μάγδα Κλαυδιανού Ιωάννα Μαργιώκη Αναστασία Μπέσια Δώρα Σελλά ΕΜΠΟΡΊΚΗ ΔΊΕΎΘΎΝΤΡΊΑ Λήδα Θωµάκου ΕΜΠΟΡΊΚΟ Λία Βαζάκα Ασηµίνα Τσαούση ΔΊΕΎΘΎΝΣΗ ΚΎΚΛΟΦΟΡΊΑΣ Πάνος Χιονίδης ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΊΑ ΦΏΤΟΓΡΑΦΊΑΣ Στράτος Γερακόπουλος Γιάννης Φοβάκης ΕΚΤΎΠΏΣΗ Καµπύλη ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΈΞΑΡΤΗΤΑ ΜΈΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΈΝΗΜΈΡΩΣΗΣ Α.Έ. ΊΔΊΟΚΤΗΤΗΣ ΚΑΊ ΚΎΡΊΟΣ ΜΕΤΟΧΟΣ Zofrank Holdings Co. Limited ΝΟΜΊΜΟΣ ΕΚΠΡΟΣΏΠΟΣ Σπύρος Κτενάς Ακτή Κονδύλη 10 Τ.Κ. 185 45, Πειραιάς ΤΗΛ.: 211 1045000 e-mail: contact@efsyn.gr

editorial

ΎΠΕΎΘΎΝΟΣ ΣΕΛΊΔΟΠΟΊΗΣΗΣ Δηµήτρης Φίλης

Επί έναν αιώνα, η Διεθνής Εκθεση Θεσσαλονίκης λειτούργησε ως καθρέφτης της ελληνικής οικονομίας. Μέσα από τα περίπτερά της πέρασαν η βιομηχανική φιλοδοξία, η τεχνολογική αλλαγή, οι πολιτικές εξαγγελίες και οι εκδοχές της ανάπτυξης. Στον δεύτερο αιώνα της, όμως, ο καθρέφτης δεν αρκεί. Το ερώτημα είναι αν η έκθεση μπορεί να γίνει μέρος της οικονομίας που παρουσιάζει. Την απάντηση υποδεικνύει η εξέλιξη των διεθνών διοργανώσεων. Στο Ανόβερο (Hannover Messe), βιομηχανία, τεχνητή νοημοσύνη, έρευνα και ενέργεια συναντώνται γύρω από πραγματικές εφαρμογές. Στη Βαρκελώνη (Mobile World Congress – MWC), επιχειρήσεις, επενδυτές, νεοφυείς εταιρείες και δημόσιοι φορείς συνδέονται γύρω από τεχνολογίες, κεφάλαια και συνεργασίες. Η σύγχρονη έκθεση δεν αποτελεί απογραφή περιπτέρων. Λειτουργεί ως πλατφόρμα γνώσης και επιχειρηματικών συναλλαγών. Μαζί με το εκθεσιακό μοντέλο αλλάζουν και οι προσδοκίες. Ο εκθέτης αναζητεί κατάλληλους πελάτες, πρόσβαση σε νέες αγορές και μετρήσιμη απόδοση. Ο επισκέπτης περιμένει περιεχόμενο, στοχευμένη δικτύωση και αξιοποίηση του χρόνου του. Η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο στην είσοδο, από τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά μετά την έξοδο, από όσα συνεχίζονται. Με αυτά τα κριτήρια οφείλει να αναμετρηθεί η ΔΕΘ. Οι παραγωγικοί φορείς ζητούν ανταγωνιστικές υποδομές και διεθνή εμβέλεια. Ο δήμος διεκδικεί δημόσιο χώρο, πράσινο και οργανική ένταξη στην πόλη. Οι επιδιώξεις συγκλίνουν: μια σύγχρονη έκθεση μπορεί να αποτελεί ταυτόχρονα επιχειρηματική υποδομή και λειτουργικό μέρος της Θεσσαλονίκης. Το νέο στοίχημα έχει συγκεκριμένο οικονομικό περιεχόμενο. Η βιομηχανία πρέπει να συναντήσει την έρευνα, η αγροδιατροφή τις διεθνείς αγορές, η ενέργεια και τα logistics τους εμπορικούς και ενεργειακούς διαδρόμους της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, οι επιχειρήσεις τα πανεπιστήμια. Παράλληλα, οι εμπορικές ροές και τα κεφάλαια δεν αρκεί να διέρχονται από τη Βόρεια Ελλάδα. Πρέπει να αφήνουν τεχνογνωσία, δίκτυα προμηθευτών και θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης. Τι μπορεί, λοιπόν, να υποσχεθεί ακόμη η ΔΕΘ; Οχι ότι όλα βαίνουν καλώς ούτε ότι η αξία θα παραμένει αυτομάτως εδώ. Μπορεί, όμως, να δείχνει καθαρότερα τι παράγει η χώρα, τι της λείπει και με ποιους χρειάζεται να συνδεθεί. Η συμμετοχή της Ιαπωνίας ως τιμώμενης χώρας αποτελεί το πρώτο τεστ: οι συναντήσεις να μεταφραστούν σε συνεργασίες, επενδύσεις και μεταφορά τεχνογνωσίας. Η ΔΕΘ μπορεί έτσι να εξελιχθεί σε διαρκή κόμβο της παραγωγικής οικονομίας, με αφετηρία τη Βόρεια Ελλάδα και εθνική εμβέλεια. Να μην αποτελεί σταθμό διέλευσης, αλλά θεσμό που μετατρέπει τις διεθνείς συνδέσεις σε αξία για τον τόπο. Εναν καθρέφτη που δεν αρκείται στην εικόνα, αλλά μετρά το αποτέλεσμα. Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

ΚΕΊΜΕΝΑ, ΕΠΊΜΕΛΕΊΑ

περιεχόμενα

ΑΛΈΞΑΝΔΡΑ ΛΈΦΟΠΟΥΛΟΥ

Η ΟΊΚΟΝΟΜΊΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΑΜΕΊΟ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΛΟΎΚΊΑ ΣΑΡΑΝΤΗ,

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΑΘΗΝΑ ΑΗΔΟΝΑ,

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ Γ. ΑΜΑΝΑΤΊΔΗΣ,

Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας

Πρόεδρος ΣΒΕ

Περιφερειάρχης Δ. Μακεδονίας

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΧΡΊΣΤΟΔΟΎΛΟΣ ΤΟΨΊΔΗΣ,

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΣΤΕΛΊΟΣ ΑΓΓΕΛΟΎΔΗΣ,

Περιφερειάρχης Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης

Δήμαρχος Θεσσαλονίκης

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ ΚΟΪΤΣΊ ΊΤΟ,

ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΗ

Πρέσβης Ίαπωνίας στην Ελλάδα

ΜΑΡΊΝΟΣ ΓΊΑΝΝΟΠΟΎΛΟΣ, Enterprise Greece

ΓΡΑΦΟΎΝ ΟΊ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΈΞΑΚΗΣ, ΡΟΜΙΝΑ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΣΜΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Από τον απολογισμό στις παραγωγικές προκλήσεις της επόμενης ημέρας 6

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΕΚΘΕΤΕΣ, ΧΩΡΕΣ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΕΣ

Η ΔΕΘ και η Βόρεια Ελλάδα σε 12 αριθμούς Σχεδόν ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας ζει στις τρεις Περιφέρειες της Βόρειας Ελλάδας, αλλά και οι τρεις Περιφέρειες χάνουν πληθυσμό

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΎΛΟΎ

χεδόν ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας ζει στις τρεις Περιφέρειες της Βόρειας Ελλάδας, αλλά και οι τρεις χάνουν πληθυσμό. Η Κεντρική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Δυτική Μακεδονία συγκεντρώνουν συνολικά περισσότερους από 2,6 εκατ. κατοίκους και εξαγωγές άνω των 9,6 δισ. ευρώ. Στο κέντρο αυτού του οικονομικού χώρου, η ΔΕΘ εισέρχεται στη δεύτερη εκατονταετία της.

100 ΧΡΟΝΙΑ Από το 1926 στην 90ή ΔΕΘ Η πρώτη ΔΕΘ εγκαινιάστηκε στις 3 Οκτωβρίου 1926. Συμμετείχαν περισσότεροι από 600 εκθέτες, από τους οποίους 310 προέρχονταν από το εξωτερικό, ενώ οι επισκέπτες ξεπέρασαν τους 150.000. Το 2026 πραγματοποιείται η 90ή διοργάνωση.

1.100 ΕΚΘΕΤΕΣ Το επιχειρηματικό αποτύπωμα Τόσοι συμμετείχαν στην 89η ΔΕΘ, το 2025. Η εκθεσιακή δραστηριότητα αναπτύχθηκε σε 33.000 τετραγωνικά μέτρα, με τη συμμετοχή επιχειρήσεων, επιμελητηρίων, παραγωγικών φορέων και οργανισμών.

228.974 ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ Η προσέλευση του 2025 Η 89η ΔΕΘ διατήρησε τη μαζική απήχηση του θεσμού, αλλά σε πολύ διαφορετική κλίμακα από τις μεταπολεμικές διοργανώσεις. Το ιστορικό ρεκόρ παραμένουν οι 1.634.542 επισκέπτες του 1966.

19 ΧΩΡΕΣ

18 ΙΑΠΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Η Τιμώμενη Χώρα του 2026 Τόσες επιχειρήσεις είχαν ανακοινωθεί έως τον Μάρτιο του 2026 για τη συμμετοχή της Ιαπωνίας, μαζί με τρεις θεσμικούς φορείς. Εκπροσωπούν το φάρμακο, την Υγεία, την τεχνολογία, την ενέργεια, την αυτοκίνηση και τον τουρισμό.

1.795.669 ΚΑΤΟΙΚΟΙ Κεντρική Μακεδονία Η πολυπληθέστερη Περιφέρεια του Βορρά συγκεντρώνει σχεδόν το 69% του πληθυσμού των τριών Περιφερειών. Μεταξύ 2011 και 2021 έχασε το 4,6% των κατοίκων της.

8,1 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ Οι εξαγωγές της Κεντρικής Μακεδονίας Η Περιφέρεια πραγματοποίησε το 16,4% των ελληνικών εξαγωγών το 2024. Η εξαγωγική της επίδοση αντιστοιχούσε στο 25,6% του περιφερειακού ΑΕΠ, ενώ τα τρόφιμα κάλυψαν το 35,4% της συνολικής αξίας.

562.201 ΚΑΤΟΙΚΟΙ Ανατολική Μακεδονία και Θράκη Ο πληθυσμός της Περιφέρειας μειώθηκε κατά 7,6% μεταξύ 2011 και 2021. Η δημογραφική υποχώρηση συνυπάρχει με την αναβάθμιση των λιμανιών, των ενεργειακών υποδομών και των διασυνοριακών συνδέσεων.

1,19 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ Οι εξαγωγές της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Η εξαγωγική αξία αυξήθηκε κατά 12,9% το 2024 και αντιστοιχούσε περίπου στο 13% του περιφερειακού ΑΕΠ. Το εμπορικό πλεόνασμα διαμορφώθηκε στα 67,7 εκατ. ευρώ.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το διεθνές αποτύπωμα

Από τα 100 χρόνια της διοργάνωσης και τους 1.100 εκθέτες έως τα 2,6 εκατ. κατοίκους και τις εξαγωγές άνω των 9,6 δισ. ευρώ των τριών Περιφερειών

Η 89η ΔΕΘ φιλοξένησε συμμετοχές από 19 χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής. Φορείς, επιχειρήσεις και εμπορικές αντιπροσωπείες αξιοποίησαν τη διοργάνωση ως σημείο πρόσβασης στην ελληνική και τη βαλκανική αγορά.

11 ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

254.595 ΚΑΤΟΙΚΟΙ Δυτική Μακεδονία Η Περιφέρεια έχασε το 10,3% του πληθυσμού της μεταξύ 2011 και 2021, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη υποχώρηση μεταξύ των τριών περιοχών. Η δημογραφική πίεση συμπίπτει με την παραγωγική μετάβαση της απολιγνιτοποίησης.

Οι κλάδοι της διοργάνωσης Ελλάδα και Επιχειρηματικότητα, Τεχνολογία, Ερευνα και Καινοτομία, Akademia, Ενέργεια και Κυκλική Οικονομία, Περιφέρειες και Γεύσεις από Ελλάδα, αυτοκίνηση, διεθνείς συμμετοχές, δημόσιοι φορείς, γαστρονομία, δημιουργικές δραστηριότητες και οικιακός εξοπλισμός συγκρότησαν τον χάρτη της 89ης ΔΕΘ.

364,5 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ Οι εξαγωγές της Δυτικής Μακεδονίας Οι εξαγωγές αντιστοιχούσαν στο 8,2% του περιφερειακού ΑΕΠ το 2024. Η αξία τους ήταν σχεδόν δυόμισι φορές υψηλότερη από τις εισαγωγές, ενώ το εμπορικό πλεόνασμα έφτασε τα 218,1 εκατ. ευρώ. ΠΗΓΈΣ: ΔΈΘ–HELEXPO, ΈΛΣΤΑΤ, ΣΈΒΈ. ΣΤΟΙΧΈΙΑ 2021–2026

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΕΝΑΣ ΑΙΩΝΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Η Ελλάδα που πέρασε από τη ΔΕΘ Από το Πεδίον του Αρεως και τον Μεσοπόλεμο έως την ευρωπαϊκή πορεία, την ψηφιακή οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη, η Εκθεση αποτύπωσε έναν αιώνα οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

τα περίπτερά της δεν εκτέθηκαν μόνο προϊόντα. Αποτυπώθηκαν οι διαδοχικές εκδοχές της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Η πρώτη διοργάνωση της Διεθνούς Εκθεσης Θεσσαλονίκης, πριν από έναν αιώνα, αποτέλεσε κομβικό σταθμό στην αναπτυξιακή πορεία της Θεσσαλονίκης και της χώρας. Από το 1926 έως το 2026 η ΔΕΘ εξελίχθηκε σε έναν «καθρέφτη» των οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών, καταγράφοντας ιστορικές καμπές, πολιτικές μεταβολές και τους μεγάλους μετασχηματισμούς της ελληνικής οικονομίας. Στην εκατοντάχρονη διαδρομή της βρέθηκε αντιμέτωπη με πολεμικές συγκρούσεις, πολιτικές αναταράξεις και γεγονότα που άλλαξαν τον κόσμο. Η κανονική διοργάνωσή της διακόπηκε την περίοδο 1941-1950, εξαιτίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου, καθώς και το 2020, λόγω της πανδημίας.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από την ιδέα του 1925 στον πόλεμο

Από το 1951 έως το 1966, ο αριθμός των επισκεπτών τριπλασιάστηκε, φτάνοντας το 1966 στο ιστορικό ρεκόρ των 1.634.542

Εμπνευστής της ΔΕΘ ήταν ο επιστήμονας και πολιτικός Νικόλαος Γερμανός, ο οποίος τον Απρίλιο του 1925 κατέθεσε στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας την πρότασή του για τη δημιουργία μιας «διεθνούς ετήσιας εμποροπανηγύρεως» στη Θεσσαλονίκη. Το όραμά του υλοποιήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1926, με τα εγκαίνια της πρώτης ΔΕΘ στο Πεδίον του Αρεως, στις παρυφές του ιστορικού κέντρου και λίγα μόλις μέτρα από τη σημερινή θέση της Εκθεσης. Το εγχείρημα είχε προηγουμένως χρειαστεί να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια, αμφισβητήσεις και οργανωτικά προβλήματα. Οι αριθμοί της πρώτης διοργάνωσης αποτύπωσαν την επιτυχία της προσπάθειας. Σε μια πόλη που τότε δεν ξεπερνούσε τους 180.000 κατοίκους συμμετείχαν περισσότεροι από 600 εκθέτες, ενώ οι επισκέπτες έφτασαν τους 150.000. Μέχρι το 1939 η ΔΕΘ συνέχισε να πραγματοποιείται στο Πεδίον του Αρεως. Το 1940 μεταφέρθηκε στον χώρο όπου λειτουργεί έως σήμερα. Η 15η ΔΕΘ ήταν η τελευταία προπολεμική διοργάνωση. Στην πρώτη αυτή περίοδο ο θεσμός κλήθηκε να αντιμετωπίσει οργανωτικές δυσκολίες και αντιπαραθέσεις, έχοντας ως βασικό στόχο την προβολή της ελληνικής βιομηχανίας και τη γνωριμία του κοινού με τα προϊόντα της.

Η επιστροφή και το ρεκόρ του 1966 Η ΔΕΘ επανήλθε το 1951, μετά τον πόλεμο και τον Εμφύλιο, εγκαινιάζοντας μια περίοδο ταχείας ανάπτυξης. Μετατράπηκε σταδιακά σε «παράθυρο» της Ελλάδας προς τον κόσμο, φιλοξενώντας κρατικές συμμετοχές, μεγάλες διεθνείς επιχειρήσεις και παρουσιάσεις νέων τεχνολογιών και προϊόντων. Το ελληνικό κοινό και η επιχειρηματική κοινότητα ήρθαν έτσι σε άμεση επαφή με τις διεθνείς οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Από το 1951 έως το 1966, ο αριθμός των επισκεπτών τριπλασιάστηκε, φτάνοντας το 1966 στο ιστορικό ρεκόρ των 1.634.542. Η συμπλήρωση ενός αιώνα από την πρώτη διοργάνωση δεν αποτελεί μόνο ιστορικό σταθμό, αλλά και αφετηρία για τη δεύτερη εκατονταετία της ΔΕΘ.

Πολιτική και πολιτισμός Ο πρώτος πρωθυπουργός που επισκέφθηκε τη ΔΕΘ ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, το 1928. Σε ιστορικές αναδρομές καταγράφεται ότι περιηγήθηκε στα περίπτερα και δέχθηκε ως δώρο ένα χαλί από εκθέτες του κλάδου της ταπητουργίας. Η πολιτική βαρύτητα της ΔΕΘ εδραιώθηκε μεταπολεμικά, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των κυβερνήσεων του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Η παρουσία του πρωθυπουργού στα εγκαίνια εξελίχθηκε σταδιακά στην ετήσια παρουσίαση των βασικών κατευθύνσεων της οικονομικής πολιτικής, καθιστώντας τη ΔΕΘ ένα από τα κεντρικά πολιτικά και οικονομικά γεγονότα του φθινοπώρου. Παράλληλα, η Εκθεση απέκτησε σημαντική πολιτιστική παρουσία. Το 1960 διοργανώθηκε η πρώτη Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου, από την οποία προέκυψε το Φεστιβάλ Κινημα-

Στη δίνη της Ιστορίας Η τρίτη ΔΕΘ, το 1928, πραγματοποιήθηκε ενώ η Ελλάδα δοκιμαζόταν από την επιδημία του δάγκειου πυρετού. Εξαιτίας των συνθηκών, η διοίκηση της Εκθεσης αποφάσισε να μειώσει την τιμή του εισιτηρίου για κοινωνικούς λόγους. Εναν χρόνο αργότερα, η τέταρτη ΔΕΘ διεξήχθη λίγες εβδομάδες πριν από το κραχ του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, που σηματοδότησε την έναρξη της Μεγάλης Υφεσης. Από εκείνη τη διοργάνωση έμεινε στην ιστορία η παρουσία της αμερικανικής Life Savers, η οποία μοίραζε δωρεάν καραμέλες στο περίπτερό της. Η προσέλευση ήταν τόσο μεγάλη ώστε, σύμφωνα με μεταγενέστερες αναδρομές, οι υπεύθυνοι αναγκάζονταν να διακόπτουν προσωρινά τη λειτουργία του περιπτέρου. Στις 31 Αυγούστου 1974, λίγες εβδομάδες μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και λίγο πριν από τα εγκαίνια της 39ης ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής απηύθυνε από το «Μακεδονία Παλλάς» ομιλία σε πλήθος εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών. Στην ίδια διοργάνωση, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το περίπτερο της Κυπριακής Δημοκρατίας μετατράπηκε σε τόπο συγκίνησης και συμπαράστασης προς τον κυπριακό ελληνισμό. Η 41η ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο του 1976, πραγματοποιήθηκε λίγες εβδομάδες μετά την επίσημη έναρξη, τον Ιούλιο, των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή

Οικονομική Κοινότητα. Η χώρα είχε ήδη εισέλθει σε έναν νέο κύκλο οικονομικών και πολιτικών σχέσεων με την Ευρώπη. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, η είδηση των τρομοκρατικών επιθέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες επισκίασε το κλίμα στην 66η ΔΕΘ. Το αμερικανικό περίπτερο έκλεισε για τρεις ημέρες και επαναλειτούργησε υπό αυξημένα μέτρα ασφαλείας. Το 2020 η 85η ΔΕΘ ματαιώθηκε λόγω της πανδημίας. Στη θέση της, η ΔΕΘ-Helexpo διοργάνωσε από τις 11 έως τις 20 Σεπτεμβρίου το Thessaloniki Helexpo Forum στο Συνεδριακό Κέντρο «Ιωάννης Βελλίδης», με περιορισμένη φυσική παρουσία και διαδικτυακή μετάδοση.

Στη δεύτερη εκατονταετία Η ιστορία της ΔΕΘ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Από την προσπάθεια οικοδόμησης μιας σύγχρονης παραγωγικής βάσης στον Μεσοπόλεμο, την ανασυγκρότηση και τη βιομηχανική ανάπτυξη των μεταπολεμικών δεκαετιών έως την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την ψηφιακή οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη, κατέγραψε τις μεγάλες μεταβολές της χώρας. Εναν αιώνα μετά την πρώτη διοργάνωση, παραμένει σημείο αναφοράς για την εκθεσιακή και αναπτυξιακή δραστηριότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η συμπλήρωση ενός αιώνα από την πρώτη διοργάνωση δεν αποτελεί μόνο ιστορικό σταθμό, αλλά και αφετηρία για τη δεύτερη εκατονταετία της ΔΕΘ. Με παρακαταθήκη έναν αιώνα παρουσίας και εξωστρέφειας, η Εκθεση συνεχίζει να αποτελεί σημείο συνάντησης για την οικονομία, την επιχειρηματικότητα και τις νέες αναπτυξιακές τάσεις της Θεσσαλονίκης και ολόκληρης της χώρας ■

Η συμπλήρωση ενός αιώνα από την πρώτη διοργάνωση δεν αποτελεί μόνο ιστορικό σταθμό, αλλά και αφετηρία για τη δεύτερη εκατονταετία της ΔΕΘ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

τογράφου Θεσσαλονίκης. Το Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού είχε ξεκινήσει το 1959 στην Αθήνα. Το 1962 μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη, μετονομάστηκε σε Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού και συνδιοργανώθηκε από το ΕΙΡ και τη ΔΕΘ.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΑΚΕΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

Η νέα ΔΕΘ περνά στην κρίση της πράξης Το δημόσιο έργο των 204,6 εκατ. ευρώ προβλέπει δύο νέα βιοκλιματικά κτίρια, αναβάθμιση του «Ι. Βελλίδης» και έκταση 120 στρεμμάτων με χαρακτηριστικά μητροπολιτικού πάρκου. Η πρόσβαση, το πραγματικό πράσινο και η τήρηση του χρονοδιαγράμματος αποτελούν τώρα το μεγάλο τεστ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

πειτα από χρόνια διαδοχικών σχεδίων, αλλαγών και δημόσιων αντιπαραθέσεων, η ανάπλαση της Διεθνούς Εκθεσης Θεσσαλονίκης απέκτησε συγκεκριμένη διαγωνιστική διαδικασία. Ο διεθνής διαγωνισμός αναρτήθηκε στις αρχές Αυγούστου και η προθεσμία υποβολής προσφορών εκπνέει στις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Πρόκειται για ουσιαστική εξέλιξη, όχι όμως ακόμη για έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών. Ανάμεσα στην προκήρυξη και στο εργοτάξιο μεσολαβούν η αξιολόγηση των προσφορών, η ανάδειξη αναδόχου, οι οριστικές μελέτες και οι απαραίτητες περιβαλλοντικές και αρχαιολογικές αδειοδοτήσεις. Ο διαγωνισμός άνοιξε, αλλά η μετάβαση από το σχέδιο στο εργοτάξιο θα κριθεί από τον χρόνο, το κόστος και την ποιότητα της υλοποίησης.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Δημόσια χρηματοδότηση και νέα κτίρια

Ο διαγωνισμός άνοιξε, αλλά η μετάβαση από το σχέδιο στο εργοτάξιο θα κριθεί από τον χρόνο, το κόστος και την ποιότητα της υλοποίησης

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 204,6 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, και η χρηματοδότηση προέρχεται από εθνικούς πόρους. Η επιλογή της δημόσιας χρηματοδότησης διαφοροποιεί το σημερινό σχέδιο από παλαιότερες εκδοχές που περιλάμβαναν ξενοδοχείο, επιχειρηματικό κέντρο και χρήσεις real estate. Το φυσικό αντικείμενο προβλέπει δύο νέα εκθεσιακά κτίρια βιοκλιματικών προδιαγραφών, τα Hall 1 και Hall 2, συνολικής επιφάνειας περίπου 43.000 τετραγωνικών μέτρων. Προβλέπονται επίσης η πλήρης ανακαίνιση και λειτουργική αναβάθμιση περίπου 6.000 τετραγωνικών μέτρων του Συνεδριακού Κέντρου «Ιωάννης Βελλίδης», καθώς και η κατασκευή υπόγειου σταθμού 1.064 θέσεων.

Τα δύο νέα κτίρια θα αντικαταστήσουν μεγάλο μέρος των υφιστάμενων εκθεσιακών εγκαταστάσεων. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, διατηρούνται τα βασικά τοπόσημα της έκτασης: το «Ι. Βελλίδης», το Αλεξάνδρειο Αθλητικό Μέλαθρο, ο Πύργος του ΟΤΕ, το MOMus, η πύλη ΧΑΝΘ και το περίπτερο της Esso Pappas. Η υλοποίηση έχει σχεδιαστεί σε τρία στάδια, ώστε να μη διακοπεί η εκθεσιακή δραστηριότητα. Στο πρώτο προβλέπονται η κατασκευή του Hall 1 και η έναρξη της ανακατασκευής του «Ι. Βελλίδης», στο δεύτερο η κατασκευή του Hall 2 και στο τρίτο η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Τα 120 στρέμματα και η λέξη «πάρκο» Στο κέντρο της δημόσιας παρουσίασης του έργου βρίσκεται η έκταση 120 στρεμμάτων που, σύμφωνα με τη διατύπωση της ΔΕΘ-Helexpo, θα φέρει «χαρακτηριστικά Μητροπολιτικού Πάρκου». Προβλέπονται διαδρομές πεζών, χώροι αναψυχής, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες, καθώς και ανοιχτοί χώροι συνάντησης. Βασικό στοιχείο του σχεδιασμού αποτελεί το «Μονοπάτι Πολιτισμού», μια διαδρομή που φιλοδοξεί να συνδέσει την ανατολική με τη δυτική πλευρά της έκτασης, τον σταθμό «Σιντριβάνι/Εκθεση» του Μετρό, τα γειτονικά μουσεία και μνημεία και τις νέες εκθεσιακές εγκαταστάσεις. Ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός περιλαμβάνει υδάτινα στοιχεία και σύστημα συλλογής και επαναχρησιμοποίησης του βρόχινου νερού για την άρδευση και τη λειτουργία των εγκαταστάσεων. Οι προβλέψεις αυτές συνθέτουν μια σαφώς διαφορετική εικόνα από τον σημερινό, σε μεγάλο βαθμό περιφραγμένο και πυκνοδομημένο χώρο της Εκθεσης. Ωστόσο, η έκταση και ο πραγματικά δημόσιος χαρακτήρας του πάρκου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο πολιτικής

Η οικονομία των συνεδρίων Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ήδη αναπτυσσόμενη συνεδριακή αγορά. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Thessaloniki Convention Bureau, το 2025 πραγματοποιήθηκαν στην πόλη 778 εθνικές και διεθνείς συναντήσεις και συνέδρια, έναντι 727 το 2024, καταγράφοντας αύξηση 7%. Η εκτιμώμενη οικονομική επίδραση της συγκεκριμένης δραστηριότητας ανήλθε σε 170 εκατ. ευρώ, από 150 εκατ. ευρώ την προηγούμενη χρονιά. Η άνοδος αυτή αφορά ξενοδοχεία, εστίαση, μεταφορές, λιανεμπόριο και σειρά επαγγελματικών υπηρεσιών, ενώ συμβάλλει στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της συνολι-

κής συνεδριακής αγοράς της Θεσσαλονίκης, όχι μια εγγυημένη μελλοντική απόδοση της ανάπλασης. Οι νέες εγκαταστάσεις μπορούν να ενισχύσουν τη δυνατότητα προσέλκυσης μεγαλύτερων διοργανώσεων, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους. Χρειάζονται διεθνείς συνδέσεις, ανταγωνιστικές υπηρεσίες, σταθερό πρόγραμμα εκδηλώσεων και συνεργασία των επιχειρήσεων και των φορέων της πόλης.

Το δύσκολο χρονοδιάγραμμα Η επίσημη επιδίωξη είναι να αναδειχθεί ανάδοχος έως το τέλος του 2026, να αρχίσουν οι εργασίες το 2027 και το έργο να ολοκληρωθεί εντός του 2030, με τμηματικές παραδόσεις. Πρόκειται για στόχο και όχι για εξασφαλισμένη ημερομηνία. Η μέθοδος της μελετοκατασκευής μεταφέρει στον ανάδοχο την ευθύνη για τις οριστικές μελέτες και τις μελέτες εφαρμογής. Επομένως, η ποιότητα των προδιαγραφών, η διαφάνεια της διαδικασίας και η συνεχής δημόσια επίβλεψη αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Το ίδιο ισχύει για τον έλεγχο του κόστους, την τήρηση των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων και την απρόσκοπτη λειτουργία της Εκθεσης κατά τη διάρκεια των εργασιών. Η ανάπλαση της ΔΕΘ μπορεί πράγματι να αλλάξει ένα κρίσιμο τμήμα του κέντρου της Θεσσαλονίκης. Δεν αρκεί, όμως, να αντικατασταθούν τα παλαιά περίπτερα με νέα κτίρια και ελκυστικές μακέτες. Η επιτυχία θα κριθεί στην κατασκευή, στο πράσινο που θα επιβιώσει στον χρόνο και στον χώρο που θα παραμείνει πραγματικά ανοιχτός. Ο διαγωνισμός αποτελεί την αρχή της δοκιμασίας, όχι το τέλος της συζήτησης. Και αυτή τη φορά η πόλη θα πρέπει να μπορεί να μετρήσει, να ελέγξει και να διεκδικήσει όσα της υποσχέθηκαν ■

Η πραγματική αξία της ανάπλασης θα μετρηθεί στον δημόσιο χώρο που θα επιστρέψει στην πόλη και στη δυνατότητα των κατοίκων να τον χρησιμοποιούν καθημερινά

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

και κοινωνικής αντιπαράθεσης. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης υποστηρίζει ότι η συμφωνία κατοχυρώνει νομικά ένα πάρκο 120 στρεμμάτων, ανοιχτό και προσβάσιμο σε όλους, με ευθύνη της ΔΕΘ για τη συντήρηση και τη φύλαξή του. Στον αντίποδα, η Κίνηση Πολιτών «ΔΕΘ Μητροπολιτικό Πάρκο» αμφισβητεί ότι κατοχυρώνεται μια πραγματικά ενιαία έκταση υψηλού πρασίνου. Επισημαίνει ακόμη ότι η περίφραξη, ο έλεγχος των εισόδων και η δυνατότητα αξιοποίησης τμημάτων του χώρου για εκθεσιακές δραστηριότητες μπορεί να περιορίσουν στην πράξη τον δημόσιο χαρακτήρα του. Η διαφωνία δεν είναι απλώς ορολογική. Αφορά την καθημερινή πρόσβαση, τις ώρες λειτουργίας, τη δυνατότητα διαμπερούς κίνησης, την αναλογία πρασίνου και σκληρών επιφανειών και, τελικά, το ποιος θα έχει τον ουσιαστικό έλεγχο του χώρου. Η πραγματική αξία της ανάπλασης θα μετρηθεί στον δημόσιο χώρο που θα επιστρέψει στην πόλη και στη δυνατότητα των κατοίκων να τον χρησιμοποιούν καθημερινά.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Η οικονομία μετά το Ταμείο Ανάκαμψης Τα τελευταία χρόνια, σημαντικό μέρος της επενδυτικής δραστηριότητας στη χώρα στηρίχτηκε σε κοινοτικούς πόρους. Από τον Σεπτέμβριο η συζήτηση μετατοπίζεται στο νέο επενδυτικό μοντέλο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ ΑΛΕΞΑΚΗ

Οι πόροι του Ταμείου θα πρέπει να λειτουργήσουν ως γέφυρα προς ένα πιο ώριμο μοντέλο χρηματοδότησης

ο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ένα από τα μεγαλύτερα ενιαία χρηματοδοτικά εργαλεία που αξιοποίησε η ελληνική οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες, ολοκληρώνεται, καθώς έως τις 30 Σεπτεμβρίου πρέπει να υποβληθούν τα τελικά αιτήματα πληρωμής. Με συνολικούς πόρους που αγγίζουν τα 36 δισ. ευρώ, επιχειρήθηκε από το 2021 να λειτουργήσει ως βασικός μοχλός επενδύσεων, μεταρρυθμίσεων και χρηματοδότησης της οικονομίας, συμβάλλοντας στη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής μετά την πανδημία. Τα αποτελέσματα φαίνονται ή θα φανούν. Ηδη, πάντως, τα «μη αποτελέσματα», δηλαδή οι χαμένες ευκαιρίες κατά την αντιπολίτευση, αποτελούν αντικείμενο έντονων αντεγκλήσεων. Η ολοκλήρωσή του, όμως, δεν αποτελεί απλώς το τέλος ενός χρηματοδοτικού κύκλου. Ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο στοίχημα για την ελληνική οικονομία: πώς θα διατηρηθεί ο ρυθμός των επενδύσεων όταν ένας τόσο μεγάλος και συγκεντρωμένος όγκος ευρωπαϊκών πόρων θα πάψει να αποτελεί βασική πηγή χρηματοδότησης; Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας. Τα τελευταία χρόνια, άλλωστε, σημαντικό μέρος της επενδυτικής δραστηριότητας στη χώρα στηρίχθηκε σε κοινοτικούς πόρους. Δάνεια και επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης κινητοποίησαν ιδιωτικές επενδύσεις, χρηματοδότησαν υποδομές, καθώς και πράσινες και ψηφιακές δράσεις και δημιούργησαν ένα ισχυρότερο περιβάλλον χρηματοδότησης για επιχειρήσεις που, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα αντιμετώπιζαν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης σε κεφάλαια. Από τον Σεπτέμβριο και μετά, επομένως, η πρόκληση αλλάζει χαρακτήρα. Δεν είναι πλέον μόνο η απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων, αλλά η δημιουργία ενός νέου, μόνιμου επενδυτικού και χρηματοδοτικού μοντέλου.

Από το Ταμείο Ανάκαμψης σε ένα νέο μίγμα χρηματοδότησης Η κυβέρνηση επιχειρεί ήδη να προετοιμάσει αυτή τη μετάβαση, με βασικό εργαλείο το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης για

την περίοδο 2026 έως 2030. Ο σχεδιασμός προβλέπει σημαντικά αυξημένους εθνικούς πόρους, με στόχο την κινητοποίηση κεφαλαίων που θα στηρίξουν επενδύσεις και υποδομές, καθώς και την ενεργειακή και περιβαλλοντική ανθεκτικότητα, την πολιτική προστασία και την περιφερειακή ανάπτυξη. Παράλληλα, στο νέο χρηματοδοτικό μίγμα θα προστεθούν οι πόροι του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, ενώ καθοριστική θα είναι και η νέα ευρωπαϊκή προγραμματική περίοδος από το 2028 έως το 2034. Η διαπραγμάτευση για το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες μάχες των επόμενων ετών, καθώς από το ύψος και την κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων θα εξαρτηθεί, σε σημαντικό βαθμό, η επενδυτική δυνατότητα της χώρας. Σημαντικό ρόλο καλείται να διαδραματίσει και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Η προοπτική να διαχειριστεί κεφάλαια ύψους 2 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, εφόσον ολοκληρωθεί η σχετική ευρωπαϊκή πιστοποίησή της, δημιουργεί τη δυνατότητα ενός νέου κύκλου χρηματοδότησης. Οι πολύ μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν, άλλωστε, να αντιμετωπίζουν δυσκολότερη πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό. Το ζητούμενο είναι, επομένως, οι πόροι του Ταμείου να μην

ρη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το ενεργειακό κόστος, η πράσινη μετάβαση και η ανάγκη ενίσχυσης των υποδομών παραμένουν κεντρικές προκλήσεις για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Το στεγαστικό ως δοκιμασία για το νέο μοντέλο Χαρακτηριστικό παράδειγμα της αναζήτησης νέων χρηματοδοτικών εργαλείων είναι και το στεγαστικό. Η συζήτηση για ένα νέο στεγαστικό πρόγραμμα δείχνει ότι η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις παραμένει ισχυρή, την ώρα που το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνει τον κύκλο του. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι το στεγαστικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδοτήσεις για την αγορά κατοικίας. Απαιτείται αύξηση της προσφοράς. Το μεγάλο απόθεμα κενών κατοικιών, που σύμφωνα με την απογραφή του 2021 προσεγγίζει τις 800.000, αποτελεί μια δυνητική δεξαμενή στέγης, εφόσον δημιουργηθούν τα κατάλληλα κίνητρα για ανακαινίσεις, ενεργειακή αναβάθμιση και επιστροφή των ακινήτων στην αγορά. Εδώ ακριβώς δοκιμάζεται και η αποτελεσματικότητα του νέου χρηματοδοτικού μοντέλου: στο κατά πόσο θα μπορεί να συνδυάζει δημόσιους πόρους με ιδιωτικά κεφάλαια και να μετατρέπει τη χρηματοδότηση σε πραγματική αύξηση της προσφοράς και της παραγωγικής δυναμικότητας.

Το ευρωπαϊκό στοίχημα

αποτελέσουν μια προσωρινή «ένεση» στην οικονομία, αλλά να λειτουργήσουν ως γέφυρα προς ένα πιο ώριμο μοντέλο χρηματοδότησης, με μεγαλύτερη συμμετοχή των τραπεζών, των αναπτυξιακών οργανισμών και των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων.

Πάνω από όλα, όμως, η Ελλάδα θα πρέπει να παρακολουθεί στενά τη μεγάλη ευρωπαϊκή συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει μετά το Ταμείο Ανάκαμψης. Η συζήτηση για ένα νέο, μόνιμο ευρωπαϊκό επενδυτικό εργαλείο, ένα ουσιαστικό «δεύτερο Ταμείο Ανάκαμψης», αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια, η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιακή μετάβαση και οι στρατηγικές επενδύσεις απαιτούν κεφάλαια που δύσκολα μπορούν να εξασφαλιστούν μόνο από τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Η συζήτηση για κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό και έκδοση νέων ευρωομολόγων, ωστόσο, εξακολουθεί να συναντά αντιδράσεις από χώρες του Βορρά που δεν επιθυμούν τη μονιμοποίηση ενός μηχανισμού κοινού χρέους. Για την Ελλάδα, η έκβαση αυτής της ευρωπαϊκής συζήτησης είναι κρίσιμη. Ενα νέο κοινό επενδυτικό εργαλείο θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές δυνατότητες χρηματοδότησης σε μια οικονομία που εξακολουθεί να χρειάζεται υψηλές επενδύσεις για να αλλάξει οριστικά το παραγωγικό της μοντέλο.

Η μετάβαση, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Η απότομη υποχώρηση των ευρωπαϊκών πόρων θα μπορούσε να δημιουργήσει επενδυτικό κενό, ιδιαίτερα σε μια οικονομία όπως η ελληνική, όπου οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις έχουν ακόμη σημαντικό δρόμο να διανύσουν, προκειμένου να συγκλίνουν με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Για την κυβέρνηση, το τέλος του Ταμείου δεν σημαίνει και τέλος των επενδύσεων. Το αντίθετο. Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι η οικονομία μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αξιοποιώντας το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, το ΕΣΠΑ, τα νέα ευρωπαϊκά εργαλεία και τα ιδιωτικά κεφάλαια. Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης έχει, άλλωστε, συνδέσει την επόμενη φάση με την ενεργειακή ανθεκτικότητα και τη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου. Η στόχευση αυτή αποκτά ιδιαίτε-

Στο φόντο αυτό, η ΔΕΘ του Σεπτεμβρίου αποτελεί σημαντικό πολιτικό και οικονομικό ορόσημο. Το κυβερνητικό πακέτο παρεμβάσεων, το οποίο, σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, ενδέχεται να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ, θα πρέπει να διαβαστεί όχι μόνο ως ένα σύνολο μέτρων στήριξης του διαθέσιμου εισοδήματος, αλλά και μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της μετάβασης της οικονομίας στην εποχή μετά το Ταμείο Ανάκαμψης. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πλέον πόσα χρήματα θα εισρεύσουν στην ελληνική οικονομία, αλλά πώς θα συνεχίσει να επενδύει η Ελλάδα όταν οι έκτακτοι ευρωπαϊκοί πόροι θα έχουν περιοριστεί. Η απάντηση θα κρίνει πολύ περισσότερα από τους ρυθμούς ανάπτυξης των επόμενων ετών. Θα κρίνει αν η χώρα αξιοποίησε το Ταμείο Ανάκαμψης για να αλλάξει πραγματικά το παραγωγικό της μοντέλο ή αν απλώς κέρδισε χρόνο χάρη σε μια πρωτοφανή χρηματοδοτική συγκυρία. Με άλλα λόγια, η πραγματική «επόμενη ημέρα» του Ταμείου Ανάκαμψης αρχίζει τώρα ■

Πώς θα συνεχίσει να επενδύει η Ελλάδα όταν οι έκτακτοι ευρωπαϊκοί πόροι θα έχουν περιοριστεί;

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η επόμενη ημέρα κρίνεται τώρα Το κρίσιμο στοίχημα των επενδύσεων

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Μικρές επιχειρήσεις, μεγάλο χάσμα παραγωγικότητας Η Ελλάδα βρίσκεται στο 54% του μέσου όρου της Ε.Ε. ανά εργαζόμενο και στο 43% ανά ώρα εργασίας

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

χαμηλή παραγωγικότητα δεν είναι ατομική αποτυχία του εργαζομένου ούτε απλώς πρόβλημα μεγέθους. Είναι ο καθρέφτης ενός παραγωγικού μοντέλου με λίγες επενδύσεις και άνιση πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνολογία. Για πολλά χρόνια, το μικρό μέγεθος της πλειονότητας των ελληνικών επιχειρήσεων αντιμετωπιζόταν ως ένα σταθερό χαρακτηριστικό της οικονομίας. Συνδεόταν με την οικογενειακή επιχειρηματικότητα, την αυτοαπασχόληση και την προσαρμοστικότητα των μικρών μονάδων. Σήμερα αναδεικνύεται και ως περιορισμός, καθώς δυσκολεύει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τις επενδύσεις σε νέο εξοπλισμό, την ψηφιακή μετάβαση και την παρουσία στις διεθνείς αγορές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μικρή επιχείρηση αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί τόσες επιχειρήσεις παραμένουν χωρίς επαρκή κεφάλαια, συνεργασίες και τεχνολογική υποστήριξη και ποιος θα επωμιστεί το κόστος της αναγκαίας αλλαγής.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το χάσμα που δεν κλείνει

Η παραγωγικότητα δεν μετρά πόσο περισσότερο πιέζεται ο εργαζόμενος, αλλά πόση περισσότερη αξία παράγεται με καλύτερα εργαλεία, οργάνωση και γνώση

Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τη μελέτη που εκπόνησε το ΙΟΒΕ για λογαριασμό του ΣΕΒ και παρουσιάστηκε τον Μάιο του 2026. Σύμφωνα με την επεξεργασία στοιχείων της Eurostat, η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα το 2024 αντιστοιχούσε στο 54% του μέσου όρου της Ε.Ε., ενώ ανά ώρα εργασίας περιοριζόταν στο 43%. Σε σταθερές τιμές του 2020, η παραγωγικότητα της εργασίας παρέμενε περίπου στα επίπεδα του 2000. Η παραγωγικότητα, ωστόσο, δεν αποτελεί μέτρο εργατικότητας ή προσωπικής ικανότητας. Αποτυπώνει την αξία που παράγεται με τη συνδυασμένη χρήση εργασίας, κεφαλαίου, τεχνολογίας, εξοπλισμού και οργάνωσης. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου, σύμφωνα με τη Eurostat, η μέση πραγματική εβδομάδα εργασίας έφτανε το 2025 τις 39,6 ώρες, τη μεγαλύτερη διάρκεια στην Ε.Ε. Η παραγωγικότητα δεν μετρά πόσο περισσότερο πιέζεται ο εργαζόμενος, αλλά πόση περισσότερη αξία παράγεται με καλύτερα εργαλεία, οργάνωση και γνώση. Ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπογράμ-

μισε κατά την παρουσίαση ότι για τη χαμηλή παραγωγικότητα δεν ευθύνονται οι εργαζόμενοι και ότι η αύξησή της δεν πρέπει να ταυτίζεται με την εντατικοποίηση της εργασίας. Η κοινωνική διάσταση, όμως, κρίνεται και από την κατανομή του αποτελέσματος. Η άνοδος της παραγωγικότητας μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερους μισθούς και καλύτερες συνθήκες εργασίας, δεν το εγγυάται όμως αυτομάτως.

Το μέγεθος μετρά, αλλά δεν εξηγεί τα πάντα Τα στοιχεία για το 2023 καταγράφουν μεγάλη διαφορά ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Οι πολύ μικρές μονάδες, με έως 9 εργαζομένους, δημιουργούσαν περίπου 14.000 ευρώ προστιθέμενης αξίας ανά εργαζόμενο, έναντι 42.000 ευρώ στην Ε.Ε. Στις επιχειρήσεις με 10 έως 19 εργαζομένους η αντιστοιχία ήταν 19.000 ευρώ στην Ελλάδα και 51.000 ευρώ στην Ε.Ε. Στις επιχειρήσεις με 20 έως 49 εργαζομένους ήταν 25.000 και 57.000 ευρώ αντίστοιχα. Οι μεσαίες επιχειρήσεις, με 50 έως 249 εργαζομένους, έφταναν τα 39.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, έναντι 68.000 ευρώ στην Ε.Ε. Στις επιχειρήσεις με τουλάχιστον 250 εργαζομένους η δια-

Η κλαδική ανισορροπία Οι αποκλίσεις είναι μεγάλες και μεταξύ των κλάδων. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας εμφάνιζε παραγωγικότητα 157.300 ευρώ ανά εργαζόμενο, η βιομηχανία 62.900 ευρώ και οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών 59.700 ευρώ. Οι τρεις αυτοί κλάδοι συγκέντρωναν, όμως, μόλις το 13,5% των εργαζομένων. Στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο απασχολούνταν το 17,1% των εργαζομένων, με παραγωγικότητα 25.200 ευρώ. Στα καταλύματα και την εστίαση το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14,2%, με παραγωγικότητα 20.400 ευρώ. Αν προστεθούν οι μεταφορές και η αποθήκευση, στους συγκεκριμένους κλάδους συγκεντρωνόταν το 36,7% της απασχόλησης, έναντι 24,1% στην Ε.Ε. Η μετακίνηση εργαζομένων και επενδύσεων προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας προβάλλεται ως μία από τις λύσεις. Μια τέτοια αναδιάρθρωση, όμως, δεν μπορεί να γίνει με διοικητικές υποδείξεις προς τους εργαζομένους. Απαιτεί βιομηχανική πολιτική, περιφερειακές επενδύσεις, κατάρτιση, υποδομές και νέες σταθερές θέσεις εργασίας.

Η κλίμακα μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, αλλά δεν είναι ουδέτερη ούτε αποτελεί από μόνη της αναπτυξιακή στρατηγική

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

φορά περιοριζόταν αισθητά, με 72.000 ευρώ στην Ελλάδα και 87.000 ευρώ στην Ε.Ε. Ετσι, η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο υποχωρούσε από 67% στις πολύ μικρές επιχειρήσεις σε 17% στις μεγάλες. Στην Ελλάδα καταγράφηκαν 679 επιχειρήσεις με τουλάχιστον 250 εργαζομένους, σε σύνολο 932.549 επιχειρήσεων. Αντιπροσώπευαν περίπου το 0,1% του συνόλου, έναντι 0,2% στην Ε.Ε. Τα στοιχεία δείχνουν ισχυρή σχέση μεταξύ μεγέθους και παραγωγικότητας, όχι όμως μια απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις έχουν συνήθως ευκολότερη πρόσβαση σε δανεισμό, τεχνολογία, εξειδικευμένα στελέχη και διεθνείς αγορές. Δραστηριοποιούνται επίσης συχνότερα σε κλάδους υψηλής κεφαλαιακής έντασης. Η ίδια η μελέτη καταγράφει ότι το πάγιο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην Ε.Ε. είναι από 1,3 έως 5,7 φορές υψηλότερο από το αντίστοιχο στην Ελλάδα, ανάλογα με τον κλάδο. Η συγχώνευση επιχειρήσεων με χαμηλά κεφάλαια και περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει αυτή την απόσταση.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Προσωπικό, χρηματοδότηση και τεχνολογία

Οι συγχωνεύσεις αποτελούν μία επιλογή, όχι τη μοναδική

Συμπληρωματική εικόνα δίνει η έρευνα της KPMG για το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθήνας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 382 επιχειρήσεων από εννέα κλάδους. Επειδή πρόκειται για συγκεκριμένο κλαδικό δείγμα, τα ποσοστά αποτυπώνουν τις απαντήσεις των συμμετεχόντων και όχι το σύνολο των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την έρευνα, το 77% θεωρεί δύσκολη την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Το 62% είχε αναζητήσει τραπεζική χρηματοδότηση κατά την προηγούμενη διετία και από τις αιτήσεις αυτές το 27% είχε απορριφθεί. Παράλληλα, λιγότερες από τις μισές μικρές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν βασικά ψηφιακά εργαλεία, ενώ μόλις το 11% των πωλήσεων των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων προέρχεται από εξαγωγές, έναντι 18% στην Ε.Ε. Στο πεδίο της στελέχωσης, το 74% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι αντιμετωπίζει έλλειψη κατάλληλου προσωπικού. Το 62% ανέφερε ότι το πρόβλημα επηρεάζει την παραγωγική δυνατότητα και την ανάπτυξη της επιχείρησης, ενώ το 79% δήλωσε ότι αναγκάστηκε να περιορίσει λειτουργίες. Η έρευνα, όμως, καταγράφει αποκλειστικά την πλευρά των εργοδοτών. Δεν εξετάζει τους λόγους για τους οποίους οι εργαζόμενοι αποφεύγουν συγκεκριμένες θέσεις ή κλάδους. Στις απαντήσεις των επιχειρήσεων, το 15% συνέδεσε την έλλειψη προσωπικού με τις αμοιβές και μόλις το 4% με τις συνθήκες εργασίας. Χωρίς την οπτική των ίδιων των εργαζομένων, δεν

μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα ότι το πρόβλημα οφείλεται μόνο στην έλλειψη διαθέσιμου ή κατάλληλα καταρτισμένου προσωπικού.

Κλίμακα χωρίς εξαφάνιση Η κλίμακα μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, αλλά δεν είναι ουδέτερη ούτε αποτελεί από μόνη της αναπτυξιακή στρατηγική. Οι συγχωνεύσεις αποτελούν μία επιλογή, όχι τη μοναδική. Συνεταιριστικά σχήματα, επιχειρηματικές συστάδες, κοινές υπηρεσίες τεχνολογίας, ενέργειας και εφοδιαστικής, εξαγωγικές συνεργασίες και κοινά ερευνητικά κέντρα μπορούν επίσης να προσφέρουν πλεονεκτήματα κλίμακας, χωρίς να οδηγούν αναγκαστικά στην απορρόφηση ή την εξαφάνιση των μικρότερων μονάδων. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να γίνουν όλες οι επιχειρήσεις μεγάλες. Είναι να αποκτήσουν πρόσβαση σε επενδύσεις, τεχνολογία, χρηματοδότηση και ανθρώπινο δυναμικό, ώστε να παράγουν περισσότερη αξία χωρίς να μεταφέρουν το κόστος στους εργαζομένους. Μια πολιτική παραγωγικότητας αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο μόνο όταν το αποτέλεσμά της επιστρέφει στην εργασία με καλύτερους πραγματικούς μισθούς, ασφαλέστερες συνθήκες, περισσότερο ελεύθερο χρόνο και σταθερότερη απασχόληση. Διαφορετικά, η παραγωγικότητα κινδυνεύει να παραμείνει ακόμη ένας δείκτης που βελτιώνει τους ισολογισμούς χωρίς να βελτιώνει τη ζωή ■

Τα έργα που βελτιώνουν τη λειτουργία του κράτους και διευκολύνουν την καθημερινότητα του πολίτη

Νάντια Μπουντούρη, Executive Delivery Director Public Sector, Netcompany SEE

πλατφόρμα. Οι δικηγόροι και οι δικαστές έχουν πλέον ψηφιακή πρόσβαση στους φακέλους των υποθέσεών τους, ενώ οι ίδιοι οι πολίτες μπορούν να εκδίδουν ηλεκτρονικά έγγραφα χωρίς να χρειάζεται να μεταβούν στα δικαστικά καταστήματα. Στην Υγεία, η Netcompany υλοποίησε την αναβάθμιση του πληροφοριακού συστήματος για τα 16 μεγαλύτερα νοσοκομεία της Αττικής, που υποστηρίζει καθημερινές λειτουργίες, από τη διαχείριση επειγόντων περιστατικών, χειρουργείων και φαρμακείων, έως την τήρηση πλήρους ιατρικού φακέλου.

Παράλληλα, ο Φάκελος Ασφάλισης Υγείας του ΕΟΠΥΥ προσφέρει στους πολίτες άμεση πρόσβαση στο ιατρικό τους ιστορικό, τις διαγνώσεις, τις νοσηλείες, τις επισκέψεις σε γιατρούς και τη φαρμακευτική τους αγωγή. Αλλά και το Εθνικό Μητρώο Βιοϊατρικής Ερευνας του ΕΟΦ, χάρη στο οποίο ψηφιοποιήθηκε και πλέον καταγράφεται το σύνολο των κλινικών δοκιμών και βιοϊατρικών ερευνών στην Ελλάδα, δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέλκυση περισσότερων κλινικών μελετών και επενδύσεων στη χώρα. Οσο για την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης, το πληροφοριακό σύστημα που υλοποίησε η Netcompany για το ΤΕΕ αξιοποιεί γεωχωρικά δεδομένα, αεροφωτογραφίες, δορυφορικές εικόνες και Τεχνητή Νοημοσύνη, για να ενισχύσει τον έλεγχο, τη διαφάνεια και την προστασία τόσο του φυσικού όσο και του δομημένου περιβάλλοντος. Το αποτύπωμα αυτών των έργων είναι ήδη μετρήσιμο: λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες υπηρεσίες, καλύτερη εξυπηρέτηση. «Στην πράξη, αυτά τα έργα σημαίνουν ένα κράτος που λειτουργεί καλύτερα και μια πιο ουσιαστική, πιο ανθρώπινη εμπειρία για τον πολίτη», υπογραμμίζει η κ. Μπουντούρη. «Και αυτό, για εμάς, είναι το πιο σημαντικό ζητούμενο κάθε ψηφιακής επένδυσης».

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ADVERTORIAL

α έργα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσαν μια μοναδική ευκαιρία για την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της χώρας. Η Netcompany, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες πληροφορικής στην Ευρώπη, ήταν αρωγός σε αυτή την προσπάθεια. «Εδώ και τρεις δεκαετίες υλοποιούμε απαιτητικά και μεγάλης κλίμακας έργα ψηφιακού μετασχηματισμού τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Ευρώπη. Με βάση τη συσσωρευμένη τεχνογνωσία και εμπειρία μας, ολοκληρώσαμε με επιτυχία τα έργα που αναλάβαμε, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη σημαντική εθνική προσπάθεια για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση της χώρας», μας λέει η Νάντια Μπουντούρη, Executive Delivery Director Public Sector, Netcompany SEE. Οπως μας εξηγεί η κ. Μπουντούρη, η διαδρομή αυτή μόνο εύκολη δεν ήταν. «Το 2021, στην επιχειρηματική μονάδα του Δημόσιου Τομέα της Netcompany ήμασταν 200 άνθρωποι. Μεγαλώσαμε κι εμείς μαζί με τις ανάγκες, για να σταθούμε στο ύψος της μεγάλης πρόκλησης του ΤΑΑ. Σήμερα, όμως, νιώθω πραγματικά περήφανη, γιατί περισσότεροι από 800 εξειδικευμένοι μηχανικοί μας στην Ελλάδα δούλεψαν με αφοσίωση, για μήνες, μαζί με τις ομάδες των δημόσιων οργανισμών που μας εμπιστεύτηκαν τα έργα, για να φέρουμε ένα άρτιο αποτέλεσμα και να βελτιώσουμε ουσιαστικά τις υποδομές της χώρας μας». Ο e-ΕΦΚΑ ήταν ένα από τα πιο απαιτητικά έργα ψηφιακού εκσυγχρονισμού στη χώρα, καθώς η εταιρεία κλήθηκε να ενοποιήσει δεδομένα από 180 συστήματα και 35 πρώην ασφαλιστικούς φορείς, και να υλοποιήσει ένα ενιαίο σύστημα. Πλέον κάθε πολίτης έχει άμεση και εύκολη πρόσβαση στην ασφαλιστική του πληροφορία, στην πορεία των αιτήσεων που έχει υποβάλει, στις εισφορές, στις οφειλές και στις πληρωμές του κ.λπ., με λίγα μόνο κλικ από το κινητό του τηλέφωνο. Στη Δικαιοσύνη, με το έργο του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων Πολιτικής & Ποινικής Δικαιοσύνης, περισσότερες από 1.000 βάσεις δεδομένων ενοποιήθηκαν σε μία ενιαία ψηφιακή

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΩΣ ΟΡΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το νέο βιομηχανικό τεστ της μετάβασης Η αύξηση της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής δεν αρκεί. Για τη βιομηχανία, η μετάβαση κρίνεται στο κόστος, στη δυνατότητα σύνδεσης με τα δίκτυα και στο παραγωγικό αποτύπωμα των επενδύσεων

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ ΑΛΕΞΑΚΗ

ια μια βιομηχανική μονάδα, η ενεργειακή μετάβαση δεν μετριέται μόνο σε νέα φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες και ποσοστά μείωσης των εκπομπών. Κρίνεται κυρίως από τη δυνατότητα μιας επιχείρησης να γνωρίζει το ενεργειακό της κόστος, να σχεδιάζει νέες επενδύσεις και να αυξάνει την παραγωγή της με ανταγωνιστικούς όρους. Αυτό είναι και το βασικό ενεργειακό ζήτημα για τη βιομηχανία εν όψει της ΔΕΘ. Η Ελλάδα αυξάνει την καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, επενδύει στην αποθήκευση και στα δίκτυα και κινητοποιεί σημαντικά κεφάλαια για την ενεργειακή μετάβαση. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι τι από αυτή την κινητοποίηση μένει στην πραγματική οικονομία: αν η μετάβαση θα μεταφραστεί σε χαμηλότερο και προβλέψιμο κόστος για την παραγωγή, αλλά και σε νέες επενδύσεις, θέσεις εργασίας και εγχώρια παραγωγή εξοπλισμού.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ενέργεια ως προϋπόθεση για επενδύσεις

Για μια βιομηχανία, ο χρόνος σύνδεσης στο δίκτυο και η προβλεψιμότητα του ενεργειακού κόστους αποτελούν πλέον μέρος του επενδυτικού σχεδιασμού

Η εικόνα των τιμών έχει βελτιωθεί σε σχέση με την κορύφωση της ενεργειακής κρίσης, χωρίς να έχει επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα. Οι ΑΠΕ έχουν διευρύνει τη συμμετοχή τους στην ηλεκτροπαραγωγή και λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι στις εξωτερικές κρίσεις. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 45,5% της ηλεκτρικής ενέργειας που παρήχθη στην Ευρωπαϊκή Ενωση το πρώτο τρίμηνο του 2026 προήλθε από ανανεώσιμες πηγές, έναντι 42,7% το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025. Στο σύνολο της ανανεώσιμης ηλεκτροπαραγωγής, η αιολική ενέργεια διατήρησε την πρώτη θέση με μερίδιο 44,9%, με δεύτερη την υδροηλεκτρική στο 28% και τρίτη την ηλιακή στο 17,3%. Στην Ελλάδα, το μερίδιο των ΑΠΕ στη συνολική ηλεκτροπαραγωγή διαμορφώθηκε περίπου στο 54%, πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Ωστόσο, η μεγάλη αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ δημιουργεί ένα νέο παράδοξο. Υπάρχουν ώρες κατά τις οποίες η ηλεκτρική ενέργεια είναι πολύ φτηνή, όχι όμως κατ’ ανάγκη όταν τη χρειάζεται μια βιομηχανία συνεχούς λειτουργίας. Η ωρίμανση της αγοράς διμερών συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPA), η ανάπτυξη της αποθήκευσης και η ενίσχυση των δικτύων μπορούν να περιορίσουν αυτό το χάσμα και να μεταφέρουν την ενέργεια εκεί όπου και όταν υπάρχει ζήτηση. Χωρίς αυτά τα

εργαλεία, η αφθονία καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε σταθερό και ανταγωνιστικό κόστος για τη βιομηχανία. Πρόκειται για κινήσεις και υποδομές που πρέπει να υπηρετήσουν έναν ευρύτερο στόχο: την προσέλκυση και την υλοποίηση παραγωγικών επενδύσεων. Για μια βιομηχανία, ο χρόνος σύνδεσης στο δίκτυο και η προβλεψιμότητα του ενεργειακού κόστους αποτελούν πλέον μέρος του επενδυτικού σχεδιασμού, όπως ακριβώς η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, οι υποδομές μεταφορών και η διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Ιδίως για τις ενεργοβόρες δραστηριότητες, η αβεβαιότητα γύρω από τις μελλοντικές τιμές επηρεάζει όχι μόνο τη λειτουργία μιας μονάδας, αλλά και τον χρόνο, το μέγεθος ή ακόμη και τον τόπο μιας νέας επένδυσης. Το ζήτημα παραμένει κρίσιμο, καθώς το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να διαφοροποιεί τους όρους ανταγωνισμού στην

υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα για την επέκταση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής σε επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Η δυνατότητα περιορισμένης δημοσιονομικής ευελιξίας είχε ανοίξει με το Εαρινό Πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026. Το πεδίο της υφιστάμενης ρήτρας για τις αμυντικές δαπάνες μπορεί να επεκταθεί σε παρεμβάσεις που έχουν αναληφθεί από τον Φεβρουάριο του 2026, μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Η ευελιξία αφορά διαρθρωτικά μέτρα και επενδύσεις, όχι οριζόντιες επιδοτήσεις στην κατανάλωση ορυκτών καυσίμων· το βάρος μεταφέρεται, επομένως, από την πρόσκαιρη ανακούφιση στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Η διαδικασία δεν συνεπάγεται αυτόματη εκταμίευση κοινοτικών πόρων. Παρέχει δημοσιονομική ευελιξία για επιλέξιμες δαπάνες που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους, χωρίς να αναστέλλονται οι δικλίδες δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Πρόκειται, ουσιαστικά, για έναν μηχανισμό που επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και μετά την ευρωπαϊκή έγκριση, προσωρινή απόκλιση από την εγκεκριμένη πορεία των καθαρών δαπανών. Για τα μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας προβλέπεται ειδικό ανώτατο όριο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και σωρευτικό όριο 0,6% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2028, εντός του υφιστάμενου πλαισίου της ρήτρας. Για την Ελλάδα, ο δυνητικός δημοσιονομικός χώρος έχει εκτιμηθεί σε έως 1,5 δισ. ευρώ για την τριετία. Οι επιλέξιμες παρεμβάσεις μπορούν να αφορούν, μεταξύ άλλων, έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, εξοικονόμηση και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, αντλίες θερμότητας, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και κρίσιμες υποδομές που ενισχύουν την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος. Το ακριβές εθνικό μίγμα έργων, ωστόσο, πρέπει να προσδιοριστεί και να εγκριθεί μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Ευρώπη. Σύμφωνα με το «Δελτίο Εξελίξεων στη Βιομηχανία» του ΙΟΒΕ, τον Απρίλιο του 2026 η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στα 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα, μειωμένη κατά 7,3% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Σε σύγκριση με πέντε επιλεγμένες ευρωπαϊκές αγορές, οι αποκλίσεις κυμάνθηκαν από -13% έως +66%, ενώ η ελληνική τιμή ήταν κατά 14% υψηλότερη από την τιμή του συστήματος Nordic, η οποία διαμορφώθηκε στα 76,15 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η Ελλάδα δεν ήταν ακριβότερη από όλες τις συγκρινόμενες αγορές· το εύρος, όμως, δείχνει πόσο άνισο και ευμετάβλητο παραμένει το ενεργειακό περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να ανταγωνιστεί η βιομηχανία.

Η ρήτρα για την ενεργειακή ανθεκτικότητα Στο φόντο αυτό, σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, την Πέμπτη 6 Αυγούστου η Ελλάδα

Πέρα από τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας, η ενεργειακή μετάβαση θέτει ακόμη μία πρόκληση για την επόμενη περίοδο: να δημιουργηθεί ένας κύκλος στον οποίο οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και στις αναβαθμίσεις θα ενισχύουν την ίδια τη βιομηχανία. Η ευκαιρία αυτή δεν είναι θεωρητική. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ελληνικό καθεστώς κρατικών ενισχύσεων ύψους 400 εκατ. ευρώ για στρατηγικές επενδύσεις που προσθέτουν παραγωγική ικανότητα στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών. Η έγκριση δόθηκε στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων κρατικών ενισχύσεων για τη Συμφωνία Καθαρής Βιομηχανίας, συνδέοντας την απανθρακοποίηση με τη δημιουργία εγχώριας παραγωγικής βάσης. Το καθεστώς προβλέπει άμεσες επιχορηγήσεις και φορολογικά κίνητρα για την παραγωγή μπαταριών, ηλιακών πάνελ, ανεμογεννητριών, αντλιών θερμότητας, συστημάτων πράσινου υδρογόνου και τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Καλύπτει επίσης την παραγωγή ή την ανάκτηση κρίσιμων πρώτων υλών και μπορεί να εφαρμοστεί σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030. Το ποσό είναι σημαντικό, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Η πραγματική πρόκληση είναι να λειτουργήσει ως καταλύτης για πολλαπλάσια ιδιωτικά κεφάλαια και για την ανάπτυξη κόμβων παραγωγής και καινοτομίας. Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο για την ελληνική οικονομία: εκεί όπου η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να οδηγήσει σε ένα νέο κύμα επενδύσεων με εγχώρια προστιθέμενη αξία ■

Το ποσό είναι σημαντικό, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Η πραγματική πρόκληση είναι να λειτουργήσει ως καταλύτης για πολλαπλάσια ιδιωτικά κεφάλαια

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από τις υποδομές στο επενδυτικό αποτύπωμα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ

Μπορεί η Ελλάδα να ξαναχτίσει τη βιομηχανία της; Νέες μονάδες, αυτοματοποίηση και εξαγωγές απέναντι στο έλλειμμα παραγωγικότητας, το ενεργειακό κόστος και τις ελλείψεις δεξιοτήτων

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ ΑΛΕΞΑΚΗ

ια χρόνια η βιομηχανία παρέμενε σε δεύτερο πλάνο στον δημόσιο διάλογο παρά τη συμβολή της στην απασχόληση, στις εξαγωγές και στη δημιουργία προϊόντων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Σήμερα, όμως, η συζήτηση για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας επιστρέφει δυναμικά. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η Ελλάδα μπορεί να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις. Είναι αν μπορεί να δημιουργήσει ξανά παραγωγική κλίμακα με περισσότερες σύγχρονες μονάδες, μεγαλύτερη αυτοματοποίηση, ισχυρότερες αλυσίδες αξίας, επενδύσεις σε προηγμένα υλικά και τεχνολογίες και, τελικά, αν μπορεί να χτίσει μια βιομηχανία που θα μπορεί να ανταγωνιστεί με μεγαλύτερες αξιώσεις στις διεθνείς αγορές.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από την πολιτική διακήρυξη στην παραγωγική επανεκκίνηση

Η παραγωγική κλίμακα περνά μέσα από τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της μεταποίησης

Η επανενεργοποίηση, πάντως, της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας, έστω και την ύστατη ώρα, σηματοδοτεί την πρόθεση να αποκτήσει η παραγωγή πιο κεντρική θέση στην οικονομική πολιτική. Στο νέο σχεδιασμό περιλαμβάνονται επενδύσεις συνολικού ύψους 4,4 δισ. ευρώ, νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και ένα πλέγμα παρεμβάσεων που επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η πράσινη μετάβαση, η ψηφιοποίηση, η καινοτομία και η αξιοποίηση τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη συνδέονται πλέον άμεσα με την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Στο κυβερνητικό σχέδιο, λοιπόν, προβλέπονται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία ύψους 1 δισ. ευρώ έως το 2032 για στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις. Από αυτά 600 εκατ. ευρώ μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και 400 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού CISAF προορίζονται για επενδύσεις που συνδέονται με την καθαρή μετάβαση, την τεχνολογική αναβάθμιση και την παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι επενδύσεις υπάρχουν – το ζητούμενο είναι να περάσουν στην παραγωγή Η εικόνα που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνει ότι υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον. Συνολικά 270 επενδυτικά σχέδια βρίσκονται υπό αξιολόγηση, ενώ 123 από αυτά αφορούν

τη Μακεδονία και τη Θράκη. Οι συγκεκριμένες επενδύσεις εκτιμάται ότι μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερες από 3.000 νέες θέσεις εργασίας στις δύο περιοχές. Η κατανομή των σχεδίων δείχνει επίσης τη μεγάλη γκάμα της παραγωγικής δραστηριότητας. Τρόφιμα και εφοδιαστική αλυσίδα, μεταλλουργία, δομικά υλικά, μεταφορές και logistics βρίσκονται μεταξύ των κλάδων που συγκεντρώνουν σημαντικό αριθμό επενδυτικών προτάσεων. Παράλληλα το πρόγραμμα «Εξυπνη Μεταποίηση» έχει ήδη οδηγήσει στην έγκριση 174 επενδυτικών προτάσεων συνολικού προϋπολογισμού 262,1 εκατ. ευρώ με δημόσια χρηματοδότηση 145,6 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για μια ένδειξη της κατεύθυνσης που επιχειρείται να δοθεί στη μεταποίηση: λιγότερο έμφαση στη συμβατική επέκταση και περισσότερο στην αναβάθμιση του παραγωγικού εξοπλισμού, στην αυτοματοποίηση και στην ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών.

Η παραγωγικότητα περνά από τη γραμμή παραγωγής Σε αυτή τη συζήτηση η παραγωγικότητα αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο στοίχημα. Η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική απόσταση από τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες ως προς την παραγωγικότητα της εργασίας, την ώρα που οι ελληνικές επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον αυξημένου διεθνούς ανταγωνισμού. Ετσι η παρατήρηση του Μιχάλη Στασινόπουλου, προέδρου της «Ελληνικής Παραγωγής» και της Viohalco, μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της ατομικής επίδοσης στο επίπεδο των παραγωγικών υπο-

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ

Το κόστος ενέργειας και το ανθρώπινο δυναμικό

Από τη νέα μονάδα στην εξαγωγική αλυσίδα

Η βιομηχανία ζητά σταθερό πλαίσιο και μακροπρόθεσμη στρατηγική

Για μια χώρα με περιορισμένη εσωτερική αγορά η διεθνής ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί επιλογή, αλλά προϋπόθεση. Η βιομηχανία χρειάζεται επομένως υποδομές που μειώνουν το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς, πρόσβαση σε λιμάνια και οδικά δίκτυα, οργανωμένα Επιχειρηματικά Πάρκα και αποτελεσματικότερες διαδικασίες αδειοδότησης. Στο κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνονται παρεμβάσεις προς αυτή την κατεύθυνση: νέα στρατηγική για τα Επιχειρηματικά Πάρκα, αναβάθμιση βιομηχανικών λιμένων, βελτίωση των μεταφορικών δικτύων, απλοποίηση της αδειοδότησης και ολοκλήρωση του συστήματος Open Business. Πρόκειται για παράγοντες που μπορεί να φαίνονται διοικητικοί, στην πράξη όμως επηρεάζουν άμεσα την απόφαση μιας επιχείρησης να επενδύσει και να μεγαλώσει. Μένει βέβαια τα σχέδια να προχωρήσουν.

Στην εξίσωση, επίσης, της ανταγωνιστικότητας παραμένει κρίσιμο το ενεργειακό κόστος. Για ενεργοβόρες βιομηχανίες η τιμή της ενέργειας μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το τελικό κόστος παραγωγής και, συνεπώς, τη δυνατότητα διεκδίκησης μεριδίων στις διεθνείς αγορές. Το ίδιο σημαντική είναι η διάσταση του ανθρώπινου δυναμικού. Η μετάβαση σε πιο αυτοματοποιημένα και τεχνολογικά προηγμένα εργοστάσια δεν καταργεί την ανάγκη για εργαζομένους· αλλάζει τις δεξιότητες που απαιτούνται. Η Εθνική Ατζέντα για τα τεχνικά επαγγέλματα επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το κενό συνδέοντας την παραγωγική ανασυγκρότηση με την κατάρτιση και την εκπαίδευση.

Από την πλευρά της βιομηχανίας η επανενεργοποίηση της Κυβερνητικής Επιτροπής αντιμετωπίζεται ως θετική εξέλιξη, αλλά όχι ως τελική απάντηση. Ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Ελλάδος έχει υπογραμμίσει την ανάγκη οι επιμέρους παρεμβάσεις να ενταχθούν σε ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο για τη βιομηχανία με συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα. Στο επίκεντρο παραμένουν το ενεργειακό κόστος, οι υποδομές, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η χωροταξία, η στελέχωση των επιχειρήσεων, η καινοτομία και η περιφερειακή διάσταση της παραγωγής. Η πραγματική αλλαγή θα κριθεί από το αν οι επενδύσεις θα μεταφραστούν σε νέες παραγωγικές μονάδες, σύγχρονες γραμμές παραγωγής, περισσότερη έρευνα και καινοτομία, εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και προϊόντα που μπορούν να σταθούν στις διεθνείς αγορές ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

δομών. Οπως έχει επισημάνει επανειλημμένα, η παραγωγικότητα συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον εξοπλισμό, την τεχνολογία και την οργάνωση της παραγωγής. Μια σύγχρονη βιομηχανική γραμμή μπορεί να πολλαπλασιάσει την παραγωγική δυνατότητα μιας επιχείρησης, δημιουργώντας συνθήκες που δύσκολα μπορούν να επιτευχθούν μόνο με περισσότερη εργασία. Αυτό ακριβώς είναι το στοίχημα της επόμενης μέρας: η επένδυση στην παραγωγικότητα να γίνει επένδυση στην τεχνολογία. Αυτοματοποιημένες διαδικασίες, ψηφιακά συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, προηγμένα υλικά και πιο αποδοτικές ενεργειακά εγκαταστάσεις μπορούν να αλλάξουν το κόστος, την ταχύτητα και την ποιότητα παραγωγής.

Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ από περιβαλλοντική υποχρέωση σε κρίσιμο παράγοντα κόστους και ανταγωνιστικότητας για τη βιομηχανία. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 ο ευρωπαϊκός Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Ανθρακα (CBAM) εφαρμόζεται πλήρως σε χάλυβα, τσιμέντο, αλουμίνιο, λιπάσματα, ηλεκτρισμό και υδρογόνο συνδέοντας πλέον άμεσα το ανθρακικό αποτύπωμα με το κόστος πρόσβασης στην αγορά. Για τις ενεργοβόρες ελληνικές επιχειρήσεις η πρόκληση είναι διπλή: υψηλό ενεργειακό κόστος και ανάγκη για επενδύσεις σε εξηλεκτρισμό, αποδοτικότερο εξοπλισμό, ανανεώσιμη ενέργεια και καθαρότερες τεχνολογίες. . Το κόστος της αδράνειας, όμως, μπορεί να αποδειχθεί μεγαλύτερο. Καθώς μειώνονται σταδιακά τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών, αυξάνεται η έκθεση των παραγωγών στο κόστος άνθρακα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Ενέργεια και ανταγωνιστικό κόστος στην παραγωγή Οι ΑΠΕ μειώνουν την εξάρτηση, αλλά η παραγωγή χρειάζεται δίκτυα, αποθήκευση και μακροχρόνιες συμβάσεις για να εξασφαλίσει σταθερό και προβλέψιμο ενεργειακό κόστος

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ ΑΛΕΞΑΚΗ

Η ενεργειακή μετάβαση περνά πλέον από το πεδίο της κλιματικής πολιτικής στον σκληρό πυρήνα της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας

ενεργειακή μετάβαση περνά πλέον από το πεδίο της κλιματικής πολιτικής στον σκληρό πυρήνα της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Για μια παραγωγική επιχείρηση, άλλωστε, το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι πόσα νέα μεγαβάτ ανανεώσιμων πηγών εγκαθίστανται, αλλά πόσο κοστίζει τελικά η ενέργεια, πόσο προβλέψιμη είναι η τιμή της και αν υπάρχει διαθέσιμο δίκτυο τη στιγμή που σχεδιάζεται μια επένδυση. Από τα Στενά του Ορμούζ περνούν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, καθώς και περίπου το 19% του διεθνούς εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ετσι, η διαταραχή των ροών δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ), οι διελεύσεις πετρελαίου υποχώρησαν από περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως πριν από τη σύγκρουση σε μέσο όρο 2,7 εκατ. βαρελιών την περίοδο Μαρτίου-Μαΐου 2026. Στις 3 Αυγούστου, βέβαια, το Brent υποχώρησε κατά 7%, στα 83,77 δολάρια το βαρέλι, μετά την απόφαση του Αμερικανού προέδρου να μην προχωρήσει σε νέο πλήγμα κατά του Ιράν, προσβλέποντας σε συμφωνία. Είχε προηγηθεί, όμως, άνοδος κατά 23% μέσα στον Ιούλιο, καθώς οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και η επιβράδυνση της ναυσιπλοΐας αύξησαν τους φόβους για την επάρκεια της προσφοράς. Η κυκλοφορία τόσο στα Στενά του Ορμούζ όσο και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ παρέμενε περιορισμένη. Η απότομη αυτή εναλλαγή είναι ίσως το πιο καθαρό μήνυμα για τη βιομηχανία: ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των ροών, το γεωπολιτικό ρίσκο περνά στις τιμές των καυσίμων, στους ναύλους, στην ασφάλιση των πλοίων και τελικά στο κόστος μεταφοράς και παραγωγής. Χαρακτηριστικά, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε σενάριο παρατεταμένου περιορισμού των διελεύσεων —και όχι σε βασική πρόβλεψη— υπολόγισε ότι το πετρέλαιο θα μπορούσε να φτάσει κοντά στα 180 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο στα 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Στο ίδιο σενάριο, η ανάπτυξη της Ε.Ε. θα ήταν κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη το 2026, με πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.

Οι τιμές υποχωρούν, ο κίνδυνος παραμένει Η ευρωπαϊκή αγορά, πάντως, είχε αρχίσει να εμφανίζει αποκλιμάκωση πριν από τη νέα αναταραχή. Στο δεύτερο εξάμηνο του 2025, η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για μη οικιακούς καταναλωτές με ετήσια κατανάλωση από 500 έως 2.000 μεγαβατώρες παρέμεινε, υψηλότερη από τα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση. Στο φυσικό αέριο, για μη οικιακούς καταναλωτές με ετήσια κατανάλωση από 10.000 έως 100.000 GJ, η Ελλάδα κατέγραψε

ΑΠΕ, μπαταρίες και δίκτυα Στους κρίσιμους, πάντως, τομείς —ΑΠΕ, αποθήκευση και δίκτυα— η Ελλάδα έχει κάνει το πρώτο βήμα. Το 2025 η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) σημείωσε νέο ρεκόρ, προσεγγίζοντας τις 26,2 τεραβατώρες. Η μεγαλύτερη συμμετοχή των ΑΠΕ περιορίζει τη χρήση εισαγόμενων καυσίμων και πιέζει προς τα κάτω τις τιμές τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας ή ισχυρών ανέμων. Για μια βιομηχανία συνεχούς λειτουργίας, όμως, δεν αρκεί να υπάρχει φτηνό ρεύμα μόνο το μεσημέρι ή τις ημέρες με ηλιοφάνεια. Εδώ βρίσκεται ο ρόλος της αποθήκευσης. Μέχρι τον Μάρτιο του 2026 δεν υπήρχαν μπαταρίες συνδεδεμένες στο δίκτυο. Την 1η Απριλίου συνδέθηκαν οι πρώτες δύο μονάδες, συνολικής ισχύος 32 MW, ενώ τον Ιούνιο η ισχύς πλησίαζε τα 200 MW. Ο κυβερνητικός στόχος είναι να φτάσει τα 700-800 MW έως το τέλος του 2026 και τα 1,2-1,4 GW μέσα στο 2027. Σημειώνεται ότι οι μπαταρίες μπορούν να απορροφούν την πλεονάζουσα παραγωγή και να την επιστρέφουν στο σύστημα όταν η ζήτηση και οι τιμές αυξάνονται. Περιορίζουν τις περικοπές πράσινης ενέργειας, μειώνουν την ανάγκη λειτουργίας ακριβότερων μονάδων και στηρίζουν την ευστάθεια του δικτύου. Χρειάζονται, ωστόσο, επαρκής διάρκεια αποθήκευσης, διαφανείς κανόνες λειτουργίας και συνδυασμός με αντλησιοταμίευση και ευέλικτη κατανάλωση. Για τη βιομηχανία, το δίκτυο έχει και μια πιο άμεση διάσταση. Χωρίς έγκαιρους όρους σύνδεσης και επαρκή ηλεκτρικό χώρο, μια παραγωγική επένδυση μπορεί να παραμένει αδρανής, ακόμη και αν έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση, άδειες και πελάτες. Το ίδιο ισχύει για τα έργα αυτοπαραγωγής, τις μπαταρίες εντός των επιχειρήσεων και τον εξηλεκτρισμό παραγωγικών διεργασιών που σήμερα βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα.

Από την άμυνα στην παραγωγή

μία από τις χαμηλότερες τιμές στην Ε.Ε.: 4,24 ευρώ ανά 100 κιλοβατώρες, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 6,05 ευρώ. Στην ηλεκτρική ενέργεια, ωστόσο, η ελληνική αγορά εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από μεταβλητότητα. Η μεσοσταθμική τιμή αγοράς τον Ιούνιο του 2026 έφτασε τα 114,44 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από 101,10 ευρώ έναν χρόνο νωρίτερα. Η τιμή χονδρικής δεν ταυτίζεται με τον τελικό λογαριασμό της βιομηχανίας, επηρεάζει όμως τις συμβάσεις προμήθειας, το κόστος αντιστάθμισης κινδύνου και τον προγραμματισμό των επενδύσεων.

Η ενεργειακή μετάβαση αποκτά βιομηχανικό περιεχόμενο όταν η χώρα δεν περιορίζεται στην εισαγωγή φωτοβολταϊκών, μπαταριών και ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, αλλά δημιουργεί δική της παραγωγική βάση. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ελληνικό καθεστώς ενισχύσεων 400 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών, βασικά εξαρτήματα και κρίσιμες πρώτες ύλες. Η χρηματοδότηση μπορεί να στηρίξει μονάδες παραγωγής μπαταριών, εξοπλισμού δικτύων, αντλιών θερμότητας, καλωδίων και εξαρτημάτων για ανανεώσιμες πηγές. Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν μεγαλύτερη σημασία οι μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τα γνωστά PPAs. Με μια σύμβαση διάρκειας δέκα ή δεκαπέντε ετών, μια βιομηχανία μπορεί να περιορίσει την έκθεσή της στη χονδρεμπορική αγορά, ενώ ο παραγωγός ΑΠΕ εξασφαλίζει προβλέψιμα έσοδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τον Απρίλιο του 2026 σύσταση για την άρση των εμποδίων στις συγκεκριμένες συμβάσεις, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στη μείωση της έκθεσης των επιχειρήσεων στις διακυμάνσεις των τιμών ■

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ Η φτηνή κιλοβατώρα πρέπει να φτάνει στην παραγωγή Η ΑΎΞΗΣΗ ΤΏΝ ΑΠΕ δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανταγωνιστικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Χρειάζονται δίκτυα που δεν καθυστερούν τις συνδέσεις, αποθήκευση που μεταφέρει την πλεονάζουσα παραγωγή στις ώρες υψηλής ζήτησης και συμβάσεις PPAs στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ο πράσινος όρος ανταγωνιστικότητας είναι, επομένως, μετρήσιμος: χρόνος σύνδεσης μιας επένδυσης, έκταση των περικοπών καθαρής ενέργειας, διαθέσιμη ισχύς αποθήκευσης και τελικό κόστος ηλεκτρισμού για την παραγωγή. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η χώρα μπορεί να αυξάνει τα εγκατεστημένα μεγαβάτ χωρίς να ενισχύει αντίστοιχα τη βιομηχανική της βάση. Με αυτές, η ενεργειακή μετάβαση μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και γίνεται πραγματικό παραγωγικό πλεονέκτημα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Με αυτά, λοιπόν, τα δεδομένα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μια μόνιμη πολιτική επιδοτήσεων. Οι κρατικές παρεμβάσεις μπορούν να απορροφήσουν προσωρινά ένα ενεργειακό σοκ, αλλά δεν δημιουργούν σταθερό και προβλέψιμο κόστος σε βάθος δεκαετίας. Η πραγματική βιομηχανική πολιτική αρχίζει από ένα ηλεκτρικό σύστημα που μπορεί να μεταφέρει τη φτηνότερη ενέργεια στις ώρες και στις περιοχές όπου χρειάζεται.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΑΦΙ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΡΑΦΙ

Αγροδιατροφή: στροφή στη διεθνή αξία Οι εξαγωγές των 7,4 δισ. ευρώ, η δύναμη του «Made in Greece» και το κρίσιμο ερώτημα: Πόση από τη διεθνή αξία επιστρέφει στην παραγωγή

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Οι εξαγωγές τροφίμων και ποτών διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 7,4 δισ. ευρώ το 2025

ε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής οικονομία εξακολουθεί να βρίσκεται σε περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, ο ελληνικός αγροδιατροφικός τομέας συνεχίζει να επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται και στην πορεία των εξαγωγών, καθώς στο πρώτο τετράμηνο του 2026 οι εξαγωγές τροφίμων αυξήθηκαν κατά 10,2%, δίνοντας ώθηση στη συνολική εξαγωγική δραστηριότητα της χώρας. Σε επίπεδο δεκαετίας, σύμφωνα με την πρόσφατη 21η έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) για λογαριασμό του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ), οι εξαγωγές τροφίμων και ποτών διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 7,4 δισ. ευρώ το 2025 και αντιπροσωπεύοντας το 15% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών. Τα επεξεργασμένα φρούτα και λαχανικά, καθώς και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, αντιστοιχούν σχεδόν στο 51% της συνολικής αξίας των εξαγωγών του κλάδου, ενώ η Ιταλία και η Γερμανία απορροφούν περίπου το 30% των εξαγωγών τροφίμων και ποτών. Παράλληλα, ο δείκτης εξωστρέφειας –εξαγωγές προς εγχώρια παραγωγή– εκτιμάται ότι ενισχύθηκε το 2025 στο 44%. Η αυξητική αυτή τάση κατά την περίοδο 2015-2025, αναδεικνύει και τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να αξιοποιήσουν περαιτέρω την ποιότητα, τη διαφοροποίηση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εγχώριων προϊόντων, δημιουργώντας έτσι νέες προοπτικές ανάπτυξης για τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών. Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι μονοσήμαντη. Οι εισαγωγές τρο-

φίμων και ποτών αυξήθηκαν το 2025 κατά 8%, στα 9,2 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα το εμπορικό έλλειμμα του κλάδου να διευρυνθεί στα 1,8 δισ. ευρώ, από 1,6 δισ. το 2024.

Ποιότητα αλλά και προστιθέμενη αξία Η ποιότητα των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της χώρας μας. Προϊόντα όπως τα φρούτα και τα λαχανικά, η φέτα, το ελαιόλαδο, το γιαούρτι, οι ελιές και το μέλι, τα οποία συνδέονται με τη διεθνώς αναγνωρισμένη αξία της μεσογειακής διατροφής, έχουν ήδη αποκτήσει ισχυρή παρουσία στις αγορές του εξωτερικού. Ωστόσο, η επόμενη πρόκληση για τον κλάδο δεν αφορά μόνο την περαιτέρω αύξηση των εξαγωγών σε όγκο. Το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της αξίας των ελληνικών προϊόντων, ώστε να αποκτήσουν ισχυρότερη παρουσία στις αγορές υψηλής αξίας και να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο σε κατηγορίες όπου η ποιότητα, η διαφοροποίηση και η επωνυμία αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες ανταγωνιστικότητας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι καταναλωτές στρέφονται όλο και περισσότερο προς τα προϊόντα πιστοποιημένης προέλευσης, υψηλής ποιότητας και αυξημένης προστιθέμενης αξίας, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να «χτίσει» πάνω στην ισχυρή βάση που έχει ήδη δημιουργήσει και να ενισχύσει περαιτέρω τη διεθνή αναγνωρισιμότητα των προϊόντων της. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση μπορούν να διαδραματίσουν τα προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), τα οποία συνδέουν το προϊόν με τον τόπο παραγωγής,

την παράδοση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Η αύξηση της αξίας των εξαγωγών δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι μεγαλύτερο μέρος της αξίας φτάνει στον παραγωγό. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη θέση του στην αλυσίδα, τη διαπραγματευτική του ισχύ και τη δυνατότητα συμμετοχής του σε συλλογικά σχήματα.

Made in Greece: η δύναμη της ελληνικής ταυτότητας Το μεγαλύτερο περιθώριο ανάπτυξης για τον ελληνικό αγροδιατροφικό τομέα βρίσκεται πλέον και πέρα από το «χωράφι». Η πραγματική οικονομική αξία δημιουργείται μέσα από τη μεταποίηση, την τυποποίηση, τη σύγχρονη συσκευασία, τις πιστοποιήσεις ποιότητας και την ανάπτυξη αποτελεσματικών δικτύων διανομής στις διεθνείς αγορές. Η ενίσχυση του brand «Made in Greece» αποκτά στρατηγική σημασία, λειτουργώντας ως εργαλείο για τη διεύρυνση της παρουσίας των ελληνικών προϊόντων στα ράφια του εξωτερικού. Η αξία ενός ισχυρού εθνικού brand δεν περιορίζεται πλέον στην απλή αναφορά της χώρας προέλευσης, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την ενίσχυση της εξωστρέφειας και της διεθνούς παρουσίας της ελληνικής παραγωγής. Συμβάλλει στη δημιουργία μιας συνολικής εικόνας που συνδέει τα ελληνικά προϊόντα με χαρακτηριστικά όπως η αυθεντικότητα, η αξιοπιστία και η υψηλή καταναλωτική αξία. Η ανάγκη ενίσχυσης της ελληνικής ταυτότητας γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε προϊόντα που διαθέτουν ήδη ισχυρή διεθνή ζήτηση, όπως τα φρούτα και άλλα αγροτικά προϊόντα, τα οποία

σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν στις αγορές του εξωτερικού χωρίς να αξιοποιούν πλήρως την αξία της ελληνικής προέλευσης. Η πρόκληση για το «Made in Greece» είναι να μετατρέψει την αναγνωρισιμότητα της χώρας σε εμπορικό πλεονέκτημα, ώστε περισσότερα ελληνικά προϊόντα να διατηρούν τη σύνδεσή τους με τον τόπο παραγωγής τους και μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Στο πλαίσιο αυτό, το «χτίσιμο» μιας ισχυρής ταυτότητας προϋποθέτει μια συντονισμένη προσπάθεια σε επίπεδο Πολιτείας, παραγωγικών φορέων και επιχειρήσεων. Το «Made in Greece» μπορεί να εξελιχθεί σε ένα κοινό σημείο αναφοράς για την ελληνική παραγωγή, ενισχύοντας τη σύνδεση διαφορετικών προϊόντων και κλάδων κάτω από μια ενιαία ταυτότητα που θα αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά τα οποία διαφοροποιούν την Ελλάδα στις διεθνείς αγορές. Η συστηματική προβολή της ελληνικής παραγωγής, η αξιοποίηση της φήμης της μεσογειακής διατροφής και η ανάπτυξη μιας σταθερής στρατηγικής προβολής μπορούν να ενισχύσουν τη διεθνή αναγνωρισιμότητα των ελληνικών προϊόντων και να συμβάλουν στη δημιουργία ισχυρότερης εμπορικής αξίας.

Το στοίχημα της υψηλότερης αξίας Το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα είναι ένα μοντέλο εξωστρέφειας στο οποίο η διεθνής ζήτηση για τα ελληνικά προϊόντα θα μεταφράζεται σε μεγαλύτερα οφέλη για την παραγωγή και την ελληνική οικονομία. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη την πρώτη ύλη, την τεχνογνωσία και τη διεθνή αναγνώριση. Το επόμενο βήμα είναι να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ακόμη μεγαλύτερη οικονομική αξία ■

Η ΑΝΤΑΓΏΝΊΣΤΊΚΟΤΗΤΑ του αγροδιατροφικού τομέα συνδέεται πλέον και με την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις αυξανόμενες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Η μείωση του αποτυπώματος, η εξοικονόμηση ενέργειας και νερού και η υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της παρουσίας του στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο ελληνικό στρατηγικό σχέδιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, περίπου 1,575 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης και 2,175 δισ. ευρώ στα οικολογικά σχήματα. Οι δύο κατηγορίες αντιστοιχούν συνολικά σε περίπου 3,75 δισ. ευρώ. Με βάση μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων στη γεωργία, οι απώλειες του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα από ακραία καιρικά φαινόμενα ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 28,3 δισ. ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 6% της ετήσιας φυτικής και ζωικής παραγωγής της Ε.Ε. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η προσαρμογή της ευρωπαϊκής γεωργίας στην κλιματική αλλαγή απαιτεί επενδύσεις περίπου 7-17 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050, ανάλογα με το κλιματικό σενάριο. Οι υφιστάμενες χρηματοδοτικές ροές για την προσαρμογή του αγροτικού τομέα εκτιμώνται σε 9,3-9,8 δισ. ευρώ ετησίως, με το χρηματοδοτικό κενό να διευρύνεται στα δυσμενέστερα σενάρια.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΜΥΝΑ

Η καινοτομία περνά στην παραγωγή Τεχνητή Νοημοσύνη, startups και τεχνολογίες διττής χρήσης διαμορφώνουν ένα νέο οικοσύστημα με παραγωγική και εξαγωγική προοπτική

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ψηφιακός μετασχηματισμός της άμυνας αποτελεί πλέον στρατηγική προτεραιότητα για την Ελλάδα αλλά και την Ε.Ε. συνολικά. Για τη χώρα το ζητούμενο είναι η μετάβαση από τον ρόλο του τελικού χρήστη στην ανάπτυξη, παραγωγή και εξαγωγή τεχνολογίας. Πρόκειται για μια αλλαγή στρατηγικής αντίληψης, καθώς η τεχνολογική επάρκεια συνδέεται πλέον άμεσα με την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, τη βιομηχανική βάση και τη στρατηγική αυτονομία. Στον δρόμο αυτό η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συστατικά για αυτή τη μετάβαση και δη ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, νεοφυείς επιχειρήσεις, έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό και μια αμυ-

ντική βιομηχανία που μπορεί να λειτουργήσει ως παραγωγική βάση. Το κρίσιμο στοίχημα είναι να συνδεθούν όλα αυτά σε ένα λειτουργικό οικοσύστημα.

Δεδομένα και λογισμικό ο νέος ψηφιακός πυρήνας Στην καρδιά της σύγχρονης άμυνας βρίσκονται πλέον τα δεδομένα. Αισθητήρες, δίκτυα επικοινωνιών, δορυφορικά συστήματα, μη επανδρωμένα μέσα και ανοιχτές πηγές πληροφοριών παράγουν τεράστιους όγκους δεδομένων, οι οποίοι πρέπει να συλλεχθούν, να διασταυρωθούν και να μετατραπούν σε αξιοποιήσιμη επιχειρησιακή πληροφορία. Η ΤΝ λειτουργεί εδώ ως πολλαπλασιαστής ισχύος. Μπορεί

Το ΕΛΚΑΚ ως γέφυρα από την έρευνα στην επιχειρησιακή αξιοποίηση Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά καθοριστικό ρόλο το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ). Η βασική αποστολή του δεν είναι απλώς η χρηματοδότηση μεμονωμένων τεχνολογιών, αλλά η δημιουργία ενός μηχανισμού που συνδέει τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων με την έρευνα, τις startups και τη βιομηχανία. Κατά την παρουσίαση του απολογισμού της πρώτης διετίας λειτουργίας του, τον Ιούνιο του 2026, το ΕΛΚΑΚ ανέδειξε ένα σημαντικό χρηματοδοτικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα. Περισσότερα από 250 εκατ. ευρώ αναμένεται να κατευθυνθούν τα επόμενα χρόνια στο ελληνικό οικοσύστημα αμυντικής τεχνολογίας και καινοτομίας. Στους διαθέσιμους πόρους περιλαμβάνονται 90 εκατ. ευρώ για έργα έρευνας και ανάπτυξης, 14 εκατ. ευρώ που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί και 85 εκατ. ευρώ για την εθνική συμμετοχή σε ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα. Παράλληλα το ΕΛΚΑΚ επιδιώκει να κινητοποιήσει επιπλέον 60 εκατ. ευρώ μέσω συνεργασιών με ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά σχήματα. Εξετάζεται επίσης η δημιουργία εξειδικευμένου defence fund, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσθετος μηχανισμός χρηματοδότησης της αμυντικής καινοτομίας, με τη συμμετοχή τραπεζών, θεσμικών επενδυτών και άλλων κεφαλαίων. Σήμερα το οικοσύστημα του ΕΛΚΑΚ αριθμεί 598 επιχειρήσεις, 371 εμπειρογνώμονες και 180 ερευνητικές ομάδες.

Παράλληλα η ελληνική παρουσία στα ευρωπαϊκά προγράμματα αμυντικής έρευνας ενισχύεται. Ελληνικοί φορείς συμμετέχουν στο 61% των έργων του EDF Work Programme 2025, ενώ από τα 57 έργα που εγκρίθηκαν προς χρηματοδότηση μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αμυνας, τα 34 περιλαμβάνουν ελληνική συμμετοχή.

Από τα Innovation Challenges στην παραγωγή Παράλληλα η μετατροπή επιτυχημένων λύσεων που αναδείχθηκαν μέσα από Innovation Challenges σε πλήρως χρηματοδοτούμενα προγράμματα R&D δημιουργεί έναν κρίσιμο μηχανισμό συνέχειας. Ετσι η καινοτομία δεν σταματά στο στάδιο του διαγωνισμού ή του πρωτοτύπου, αλλά μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης επιχειρησιακής λύσης.

UAV, USV και αυτόνομα συστήματα Ενας από τους τομείς όπου αυτή η μετάβαση μπορεί να γίνει περισσότερο ορατή είναι τα μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα. UAV, UUV και USV μπορούν να μετασχηματίσουν την επιτήρηση, την αναγνώριση, την προστασία κρίσιμων υποδομών και τη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου. Για μια χώρα με ιδιαίτερα γεωγραφικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά όπως η Ελλάδα, οι τεχνολογίες αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόσφατη στρατηγική συμφωνία των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά, του Ομίλου Qualco και της Olympic Marine για τη μελέτη, ανάπτυξη, παραγωγή και επίδειξη ενός μη επανδρωμένου αυτόνομου σκάφους επιφανείας πολλαπλών ρόλων. Η συνεργασία συνδυάζει τρεις διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές δυνατότητες: τη ναυπηγική τεχνογνωσία των Σκαραμαγκά, την τεχνολογία λογισμικού και ΤΝ της Qualco και την κατασκευαστική εμπειρία της Olympic Marine στα προηγμένα σύνθετα υλικά. Το εγχείρημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πλήρως ελληνικό σύστημα: σχεδιασμένο, προγραμματισμένο και κατασκευασμένο στην Ελλάδα. Παράλληλα η τεχνολογία μπορεί να έχει εφαρμογές όχι μόνο στην άμυνα, αλλά και στην ασφάλεια των θαλασσών, στην επιτήρηση ενεργειακών και υποθαλάσσιων υποδομών, στην πολιτική προστασία και στη γαλάζια οικονομία.

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ Η ΒΊΏΣΊΜΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ δεν αποτελεί πλέον παράμετρο εκτός της αμυντικής βιομηχανίας, αλλά μέρος της ανταγωνιστικότητάς της. Ο κλάδος είναι ενεργοβόρος και, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο τομέας άμυνας και ασφάλειας εκτιμάται ότι ευθύνεται για έως και 5,5% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂. Η μείωση του ενεργειακού και περιβαλλοντικού αποτυπώματος απαιτεί επενδύσεις σε ΑΠΕ, ενεργειακή αποδοτικότητα, ηλεκτροκίνηση, καθαρότερες παραγωγικές διαδικασίες και κυκλικότητα. Το κόστος είναι αρχικά υψηλότερο, αλλά μπορεί να περιορίσει μακροπρόθεσμα το ενεργειακό κόστος και την έκθεση σε μεταβλητές τιμές καυσίμων. Παράλληλα η συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο βιώσιμης χρηματοδότησης επηρεάζει ολοένα περισσότερο την πρόσβαση σε κεφάλαια. Η ίδια η Ε.Ε. έχει εκδώσει ειδική καθοδήγηση για την εφαρμογή του πλαισίου βιώσιμης χρηματοδότησης στην άμυνα.

Κυβερνοασφάλεια, αισθητήρες και νέες κρίσιμες τεχνολογίες Η αμυντική καινοτομία, βέβαια, δεν περιορίζεται στα drones και στα αυτόνομα μέσα. Οι νέες πρωτοβουλίες του ΕΛΚΑΚ περιλαμβάνουν την αναβάθμιση του Cyber Security Operations Center του ΓΕΕΘΑ με εφαρμογές ΤΝ και μηχανικής μάθησης, συστήματα θαλάσσιας και υποθαλάσσιας επιτήρησης, τεχνολογίες αντιμετώπισης εχθρικών drones και περιπλανώμενων πυρομαχικών. Παράλληλα έμφαση δίνεται στους αισθητήρες, στις διαστημικές εφαρμογές, στην προστασία κρίσιμων υποδομών και στα συστήματα διοίκησης και ελέγχου. Πρόκειται για τεχνολογίες που μπορούν να δημιουργήσουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, καθώς συνδέονται άμεσα με τις επιχειρησιακές ανάγκες αλλά και με μεγάλες διεθνείς αγορές ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

να επιταχύνει την ανάλυση δεδομένων, να αναγνωρίζει πρότυπα, να υποστηρίζει την πρόβλεψη απειλών και να ενισχύει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αντίστοιχα εφαρμογές μηχανικής μάθησης μπορούν να αξιοποιηθούν στην κυβερνοασφάλεια, στην ανίχνευση ανωμαλιών και στην προστασία κρίσιμων υποδομών. Η αξία, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στον αλγόριθμο. Βρίσκεται στην ολοκλήρωση αλγορίθμων, δεδομένων, αισθητήρων, επικοινωνιών και συστημάτων διοίκησης και ελέγχου σε μια ενιαία ψηφιακή αρχιτεκτονική. Σε αυτό το περιβάλλον οι startups αποκτούν ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Η τεχνολογία διττής χρήσης επιτρέπει σε λύσεις που αναπτύσσονται για την πολιτική οικονομία να προσαρμόζονται στις ανάγκες της άμυνας και αντίστροφα. Η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα, καθώς επιτρέπει τη δημιουργία αμυντικών δυνατοτήτων χωρίς να απαιτείται κάθε τεχνολογία να σχεδιάζεται εξ αρχής αποκλειστικά για στρατιωτική χρήση. Η ΤΝ, η ρομποτική, η κυβερνοασφάλεια, οι αισθητήρες, τα αυτόνομα συστήματα και οι τεχνολογίες διαχείρισης δεδομένων αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 76% των ελληνικών startups του σχετικού οικοσυστήματος αναπτύσσει τεχνολογίες με εφαρμογές τόσο στον αμυντικό όσο και στον πολιτικό τομέα, ενώ το 63% δραστηριοποιείται σε λύσεις Τεχνητής Νοημοσύνης (ΕΛΚΑΚ). Το επενδυτικό ενδιαφέρον αυξάνεται αντίστοιχα. Μέσω της πρωτοβουλίας Pitch Arena περισσότερες από 55 εταιρείες αναζήτησαν χρηματοδότηση άνω των 100 εκατ. ευρώ μέσα στο 2026.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

Η Ελλάδα στον νέο χάρτη των logistics Λιμάνια, σιδηρόδρομοι, αποθήκες και διεθνείς διάδρομοι κρίνουν αν η χώρα θα εξελιχθεί σε ολοκληρωμένο κόμβο εμπορίου και εφοδιαστικής αλυσίδας

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ

ΑΛΕΞΑΚΗ

γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και πάνω στις βασικές θαλάσσιες και χερσαίες διαδρομές που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία για την αναβάθμιση του ρόλου της χώρας στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πλέον αν η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως πέρασμα για τα εμπορεύματα, αλλά αν μπορεί να μετατρέψει αυτή τη γεωγραφική θέση σε πραγματική οικονομική αξία. Ετσι η χώρα επιχειρεί να κάνει το επόμενο βήμα και να καταστεί από έναν διάδρομο διέλευσης προς έναν ολοκληρωμένο κόμβο logistics, όπου τα φορτία δεν θα περνούν απλώς, αλλά θα παραμένουν για αποθήκευση, διαχείριση, συναρμολόγηση, συσκευασία, ετικετοποίηση, ποιοτικό έλεγχο και άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. Στο φόντο αυτό οι επενδύσεις στα λιμάνια, η αναβάθμιση του σιδηροδρομικού και οδικού δικτύου, η ανάπτυξη σύγχρονων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων και η συμμετοχή της Ελλάδας σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς εμπορικούς διαδρόμους συγκροτούν ένα νέο τοπίο. Το ζητούμενο, βέβαια, είναι όλες αυτές οι υποδομές να λειτουργήσουν ως ένα ενιαίο δίκτυο και όχι ως μεμονωμένα έργα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι λιμένες ως πύλες ενός νέου εμπορικού χάρτη

Ενα φορτίο που απλώς περνά από την Ελλάδα αφήνει περιορισμένο οικονομικό αποτύπωμα

Στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας βρίσκονται τα ελληνικά λιμάνια. Ο Πειραιάς έχει εξελιχθεί σε σημαντικό κόμβο διαμετακόμισης στη Μεσόγειο αξιοποιώντας τη θέση του και τη σύνδεσή του με τις αγορές της Ευρώπης. Η δυναμική του, όμως, δεν εξαντλείται στη διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων. Η πραγματική πρόκληση είναι η περαιτέρω σύνδεση του λιμανιού με το σιδηροδρομικό και οδικό δίκτυο και, κυρίως, η δημιουργία ενός οικοσυστήματος υπηρεσιών που θα αυξάνει την αξία κάθε φορτίου που περνά από τη χώρα. Στη Βόρεια Ελλάδα το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, με δεδομένη και την επένδυση στον Προβλήτα 6, αποκτά ιδιαίτερη σημασία ως πύλη προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Η ενίσχυση των χερσαίων συνδέσεων μπορεί να διευρύνει την ακτίνα επιρροής του, ενώ τα λιμάνια της Αλεξανδρούπολης, της Καβάλας, της Ηγουμενίτσας και της Πάτρας μπο-

ρούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, δημιουργώντας εναλλακτικές διαδρομές και περισσότερες επιλογές για τη μεταφορά εμπορευμάτων. Η νέα πραγματικότητα, άλλωστε, επιβάλλει στα λιμάνια να λειτουργούν ως κάτι περισσότερο από σημεία εισόδου και εξόδου.

Από το λιμάνι στο ράφι: η σημασία της χερσαίας διασύνδεσης Κανένα λιμάνι, ωστόσο, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως διεθνής κόμβος εάν δεν διαθέτει γρήγορες, αξιόπιστες και ανταγωνιστικές χερσαίες συνδέσεις. Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ελλάδα. Η αναβάθμιση του σιδηροδρομικού δικτύου και των βασικών οδικών αξόνων είναι καθοριστική για τη λειτουργία των συνδυασμένων μεταφορών. Η σύνδεση των λιμανιών με το εθνικό και ευρωπαϊκό δίκτυο, που τελεί σε εξέλιξη μετά από πισωγυρίσματα ένεκα Daniel αλλά και άλλων καθυστερήσεων, πρέπει να επιτρέπει τη γρήγορη μεταφορά των εμπορευμάτων προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη περιορίζοντας τον χρόνο και το κόστος. Ταυτόχρονα, ο οδικός άξονας Πάτρα - Αθήνα - Θεσσαλονίκη - Ειδομένη, η Εγνατία Οδός, όπου ξεκινούν μια σειρά από παρεμβάσεις, και οι διαδρομές προς τη Βόρεια Ελλάδα και τα βόρεια σύνορα αποτελούν κρίκους μιας ευρύτερης αλυσίδας. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι εναλλακτικές διαδρομές προς την Ανατολική Ευρώπη, καθώς η αναβάθμιση του άξονα Αλεξανδρούπολη - Ορμένιο μπορεί να ενισχύσει τη δυνατότητα μεταφοράς φορτίων παρακάμπτοντας παραδοσιακές διαδρομές και σημεία συμφόρησης. Η λογική είναι πλέον αυτή των διατροπικών μεταφορών, δηλαδή πλοίο, τρένο και φορτηγό πρέπει να λειτουργούν ως διαδοχικά τμήματα της ίδιας εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ

Εάν, επίσης, τα λιμάνια είναι οι πύλες και οι μεταφορικοί άξονες οι αρτηρίες του δικτύου, οι σύγχρονες εγκαταστάσεις logistics είναι το σημείο όπου μπορεί να δημιουργηθεί η πραγματική εγχώρια προστιθέμενη αξία. Η ανάπτυξη μεγάλων οργανωμένων εμπορευματικών και αποθηκευτικών κέντρων σε περιοχές όπως το Θριάσιο Πεδίο και ο Ασπρόπυργος μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη συγκέντρωση υπηρεσιών που υπερβαίνουν την απλή αποθήκευση. Συσκευασία, ανασυσκευασία, ετικετοποίηση, διαχείριση παραγγελιών, συναρμολόγηση, ποιοτικός έλεγχος και προετοιμασία προϊόντων για διαφορετικές αγορές είναι δραστηριότητες που μπορούν να κρατήσουν μεγαλύτερο μέρος της αξίας μέσα στην ελληνική οικονομία. Ανάλογη δυναμική διαμορφώνεται και στη Θεσσαλονίκη, όπου η ανάπτυξη νέων υποδομών logistics, μεταξύ άλλων στην περιοχή του πρώην στρατοπέδου Γκόνου, μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της πόλης ως διαμετακομιστικού και εμπορευματικού κέντρου για τη Βόρεια Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Εδώ βρίσκεται και η ουσία της μετάβασης από τη «χώρα διέλευσης» στον «κόμβο». Ενα φορτίο που απλώς περνά από την Ελλάδα αφήνει περιορισμένο οικονομικό αποτύπωμα. Αντίθετα, ένα φορτίο που αποθηκεύεται, επεξεργάζεται, συναρμολογείται ή ανασυσκευάζεται στη χώρα δημιουργεί υπηρεσίες, θέσεις εργασίας, φορολογικά έσοδα και ευκαιρίες για ελληνικές επιχειρήσεις. Στο μεταξύ η αναβάθμιση των υποδομών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα ευρωπαϊκών και διεθνών εμπορικών διαδρόμων. Στο πλαίσιο του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T) η χώρα συμμετέχει σε βασικούς ευρωπαϊκούς άξονες

που συνδέουν τη Μεσόγειο με τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Διάδρομος Δυτικών Βαλκανίων - Ανατολικής Μεσογείου, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμος σύνδεσμος μεταξύ της Ευρώπης, των Δυτικών Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου. Στο ίδιο γεωοικονομικό περιβάλλον εντάσσεται και ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας - Μέσης Ανατολής - Ευρώπης (IMEC). Ετσι η ελληνική πλευρά επιδιώκει την ενεργό συμμετοχή της χώρας στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, με τον Πειραιά και τις υποδομές της Βόρειας Ελλάδας να μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή κατάληξη των νέων εμπορικών ροών. Η συζήτηση, όμως, δεν περιορίζεται πλέον στη μεταφορά εμπορευμάτων. Αφορά την αρχιτεκτονική των αλυσίδων εφοδιασμού, την ενεργειακή και ψηφιακή διασύνδεση, την ανθεκτικότητα των δικτύων και, τελικά, τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Το στοίχημα της εγχώριας προστιθέμενης αξίας Το μεγάλο ζητούμενο για την Ελλάδα είναι να μετατρέψει τις υποδομές σε παραγωγική δραστηριότητα. Η προσέλκυση διεθνών ομίλων και πολυεθνικών δεν θα πρέπει να περιοριστεί στη χρήση της χώρας ως σημείου διέλευσης, αλλά να συνδεθεί με εγκατάσταση δραστηριοτήτων που δημιουργούν αξία. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: ένα ισχυρό ναυτιλιακό οικοσύστημα, διεθνή επιχειρηματική παρουσία, στρατηγική γεωγραφική θέση και ένα αναπτυσσόμενο δίκτυο υποδομών. Το επόμενο βήμα, όμως, είναι να συνδεθούν αυτά τα πλεονεκτήματα με τη βιομηχανία, το εμπόριο, την τεχνολογία και τις υπηρεσίες logistics. ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι αποθήκες ως παραγωγικός κρίκος

Η ΒΊΏΣΊΜΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα κόστους και ανταγωνιστικότητας για τα logistics. Η ένταξη της ναυτιλίας στο EU ETS επιβαρύνει ήδη τις επιχειρήσεις με κόστος άνθρακα, ενώ από το 2025 το FuelEU Maritime επιβάλλει σταδιακή μείωση της έντασης εκπομπών των καυσίμων. Για την Ελλάδα η προσαρμογή απαιτεί επενδύσεις σε ηλεκτροκίνηση, ενεργειακά αποδοτικές αποθήκες, φωτοβολταϊκά, φορτιστές, ψηφιακή διαχείριση και συνδυασμένες μεταφορές. Το κόστος είναι υψηλό, όμως η μη προσαρμογή ενδέχεται να αποδειχθεί ακριβότερη αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος και περιορίζοντας την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Παράλληλα οι διεθνείς πελάτες ζητούν ολοένα περισσότερο μετρήσιμο ανθρακικό αποτύπωμα. Ετσι οι πράσινες υποδομές μετατρέπονται από υποχρέωση συμμόρφωσης σε προϋπόθεση πρόσβασης στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΦΑΡΜΑΚΟ ΚΑΙ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

H νέα έρευνα οδηγεί σε εξωστρέφεια Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή φαρμακευτική παραγωγή, εξαγωγές και ερευνητικό δυναμικό. Το κρίσιμο βήμα είναι να μικρύνει η απόσταση ανάμεσα στο εργαστήριο, την κλινική μελέτη και τη βιομηχανική εφαρμογή

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Το φάρμακο αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική κατηγορία αγαθών της Ελλάδας

εγχώρια φαρμακοβιομηχανία έχει αναδειχθεί την τελευταία δεκαετία σε έναν από τους πλέον δυναμικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, ενδυναμώνοντας την παραγωγή της, διευρύνοντας τις εξαγωγές της και επενδύοντας στην τεχνολογία και την καινοτομία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η Πανελλήνια Ενωση Φαρμακοβιομηχανίας, η χώρα μας διαθέτει μια ισχυρή παραγωγική βάση με 51 εργοστάσια και 27 κέντρα Ερευνας και Ανάπτυξης (R&D), αντιπροσωπεύοντας περίπου το 12% της συνολικής παραγωγικής δυναμικότητας γενοσήμων στην Ευρώπη. Η ελληνική φαρμακοβιομηχανία καλύπτει σήμερα περισσότερο από το 60% των αναγκών των Ελλήνων ασθενών, ενώ τα φάρμακα που παράγει καλύπτουν περίπου 40 εκατ. Ευρωπαίους ασθενείς. Η εξωστρέφεια αποτελεί, άλλωστε, βασικό χαρακτηριστικό του κλάδου. Το φάρμακο αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική κατηγορία αγαθών της Ελλάδας, με τις εξαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων να ανέρχονται το 2024 στα 2,8 δισ. ευρώ και τις ελληνικές επιχειρήσεις του κλάδου να εξάγουν σε περίπου 150 χώρες. Η ανάπτυξη του κλάδου, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην παραγωγική δραστηριότητα, αλλά επεκτείνεται και στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, με σημαντικές επενδύσεις και παρουσία στις κλινικές μελέτες. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, η δαπάνη του κλάδου για Ερευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) προσέγγιζε τα 161 εκατ. ευρώ το 2022, ενώ την περίοδο 1995-2024 διενεργήθηκαν 2.034 κλινικές μελέτες, από τις οποίες 1.715 είχαν ολοκληρωθεί, ανεξαρτήτως φάσης ή σταδίου. Η συνολική συνεισφορά του κλάδου του φαρμάκου στην ελληνική οικονομία, με βάση το ΙΟΒΕ, εκτιμάται σε 6,9 δισ. ευρώ ή 3,1% του ΑΕΠ για το 2023, γεγονός που αναδεικνύει τον πολλαπλασιαστικό ρόλο της φαρμακοβιομηχανίας στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας. Την ίδια στιγμή, η ελληνική φαρμακοβιομηχανία βρίσκεται σε τροχιά σημαντικών επενδύσεων. Το συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2019 και εκτείνεται έως το 2028, ανέρχεται σε 1,8 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει την κατασκευή νέων παραγωγικών μονάδων -ορισμένες με καθαρά εξαγωγικό προσανατολισμό-, τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων εγκαταστάσεων, καθώς και την ενίσχυση των δραστηριοτήτων Ερευνας και Ανάπτυξης. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΠΕΦ, για την περίοδο 2026-2028 οι επενδύσεις που απομένει να υλοποιηθούν εκτιμώνται σε 600 εκατ. ευρώ.

Η ανάγκη σύνδεσης έρευνας και βιομηχανίας Ενα από τα βασικότερα ζητήματα που έχουν αναδειχθεί αφορά την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της ελληνικής έρευνας και τη στενότερη σύνδεσή της με τη φαρμακευτική βιομηχανία. Πώς, δηλαδή, μια νέα επιστημονική ανακάλυψη θα μετατραπεί σε ένα νέο φάρμακο και σε επένδυση, με οφέλη τόσο για την κοινωνία όσο και για την οικονομία. Η ερευνητική κοινότητα στη χώρα μας παράγει γνώση υψηλού επιπέδου και σημαντικά αποτελέσματα στο επιστημονικό πεδίο. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στο εργαστήριο και την αγορά παραμένει σε αρκετές περιπτώσεις μεγάλη, χωρίς η μεταφορά τεχνολογίας και η εμπορική αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων να έχουν ακόμη αποκτήσει τη συστηματικότητα που απαιτεί η κλίμακα της παραγόμενης έρευνας. Για να φτάσει μια επιστημονική ανακάλυψη στη βιομηχανική παραγωγή, απαιτούνται επιπλέον στάδια, όπως περαιτέρω έρευνα, χρηματοδότηση, κλινικές δοκιμές, επιχειρηματικός σχεδιασμός και συνεργασία με τις επιχειρήσεις. Ιδιαίτερα στον τομέα του φαρμάκου, όπου η ανάπτυξη ενός νέου προϊόντος απαιτεί σημαντικούς πόρους, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και αυστηρές διαδικασίες αξιολόγησης, η σύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Η «γεφύρωση» μεταξύ τους απαιτεί καλύτερη ευθυγράμμιση των στόχων και των αναγκών κάθε πλευράς, καθώς και ανάπτυξη σταθερών διαύλων επικοινωνίας. Παράλληλα, η νέα γενιά επιστημόνων χρειάζεται, πέρα από την εξειδικευμένη επιστημονική κατάρτιση, μεγαλύτερη εξοικείωση με τα στάδια που συνδέουν την έρευνα με την ανάπτυξη νέων προϊόντων και εφαρμογών, αλλά και με τον τρόπο με τον οποίο μια ερευνητική ιδέα μπορεί να εξελιχθεί σε καινοτόμο εφαρμογή. Το κατά πόσο η Ελλάδα θα μπορέσει να μετατρέψει την επιστημονική γνώση που παράγεται στη χώρα σε νέα προϊόντα, τεχνολογίες και παραγωγικές εφαρμογές αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς δείκτες της περαιτέρω εξέλιξης του κλάδου. Το στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι η αποτελεσματικότερη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με τη βιομηχανική παραγωγή, ώστε η έρευνα που παράγεται στη χώρα να μετατρέπεται σε μεγαλύτερη οικονομική αξία, νέες επενδύσεις και αναπτυξιακές δυνατότητες ■

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗ βιωσιμότητα αποτελεί πλέον έναν ακόμη παράγοντα ανταγωνιστικότητας για τη φαρμακοβιομηχανία. Απαιτεί επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα, στις ανανεώσιμες πηγές, σε καθαρότερες τεχνολογίες παραγωγής και σε περισσότερο βιώσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες. Στην έρευνα της EFPIA με στοιχεία του 2022, οι συνολικές εκπομπές των 23 εταιρειών που συμμετείχαν ανήλθαν σε 110,9 εκατ. τόνους CO₂e. Από αυτές, 97,1 εκατ. τόνοι αφορούσαν το Scope 3, δηλαδή σχεδόν το 88% του συνολικού αποτυπώματος, και συνδέονταν με προμηθευτές, πρώτες ύλες, μεταφορές και άλλες δραστηριότητες της αλυσίδας αξίας. Στο νεότερο White Paper της EFPIA, οι μέσες εκπομπές Scope 1 των συμμετεχουσών εταιρειών μειώθηκαν κατά 16% την περίοδο 2019-2024 και οι Scope 2 κατά 64%, κυρίως χάρη στη στροφή προς την ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Περίπου το 60% των εταιρειών μείωσε και τις εκπομπές Scope 3, κατά 17% κατά μέσο όρο. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, επομένως, η μέτρηση του αποτυπώματος των προϊόντων και η συλλογή αξιόπιστων δεδομένων από τους προμηθευτές θα επηρεάζουν όλο και περισσότερο το κόστος, τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ενδεικτικές είναι οι στρατηγικές επενδύσεις στην Τρίπολη από τις εταιρείες DEMO, Win Medica του Ομίλου ELPEN και FARAN, συνολικού ύψους άνω των 400 εκατ. ευρώ, με τις οποίες, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΠΕΦ, τα επόμενα χρόνια μπορεί να καλυφθεί πάνω από το 30% των αναγκών των Ευρωπαίων πολιτών στις συγκεκριμένες θεραπευτικές κατηγορίες. Η εμπειρία του Covid-19 ανέδειξε τη σημασία της παραγωγικής επάρκειας στον τομέα του φαρμάκου και οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ενωση στην αναζήτηση νέων ισορροπιών στην εφοδιαστική αλυσίδα και στον περιορισμό της εξάρτησής της από αγορές εκτός Ευρώπης. Οι αναταράξεις που προκάλεσε η πανδημία, σε συνδυασμό με τις προκλήσεις στην προμήθεια δραστικών ουσιών και βασικών φαρμακευτικών προϊόντων, ανέδειξαν την ανάγκη για ισχυρότερη παραγωγική βάση στην Ευρώπη. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής αποτελεί πλέον βασική προτεραιότητα, δημιουργώντας νέες δυνατότητες για χώρες με ανεπτυγμένη φαρμακευτική βιομηχανία, όπως η Ελλάδα. Σε αυτό το περιβάλλον, η χώρα μας διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, καλείται ωστόσο να αντιμετωπίσει και συγκεκριμένες προκλήσεις, ώστε να κάνει το επόμενο βήμα για την περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Από τα ρεκόρ αφίξεων στο δύσκολο μέτρο της αξίας Οι ταξιδιωτικές εισπράξεις έφτασαν τα 23,6 δισ. ευρώ το 2025, αλλά η διάρκεια παραμονής μειώθηκε και το 89,9% των εσόδων συγκεντρώθηκε σε πέντε Περιφέρειες. Το επόμενο στοίχημα αφορά την αξία που μένει στις τοπικές οικονομίες, την ποιότητα της εργασίας και τις αντοχές των προορισμών

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ελληνικός τουρισμός συνεχίζει να καταγράφει υψηλές επιδόσεις σε αφίξεις και ταξιδιωτικές εισπράξεις. Οι αριθμοί επιβεβαιώνουν την ισχυρή θέση της χώρας στον διεθνή τουριστικό χάρτη, αλλά δεν απαντούν από μόνοι τους στο δυσκολότερο ερώτημα της επόμενης ημέρας: αν η αύξηση της κίνησης μεταφράζεται σε περισσότερη πραγματική αξία για την οικονομία, τους εργαζομένους, τις τοπικές κοινωνίες και τους ίδιους τους προορισμούς. Η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τον αριθμό των επισκεπτών. Συνδέεται με την ποιότητα των υπηρεσιών, τη διάρκεια της περιόδου, τη γεωγραφική κατανομή της δραστηριότητας, την ανθεκτικότητα των υποδομών και τη δυνατότητα μεγαλύτερου μέρους της τουριστικής δαπάνης να παραμένει στην τοπική οικονομία.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ρεκόρ με κρίσιμες υποσημειώσεις

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσοι έρχονται και πόσα πληρώνουν, αλλά πόση αξία μένει στον τόπο μετά την αναχώρησή τους

Το 2025 αποτέλεσε ακόμη μία χρονιά υψηλών επιδόσεων. Σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 9,4% και διαμορφώθηκαν στα 23,63 δισ. ευρώ. Η εισερχόμενη ταξιδιωτική κίνηση ενισχύθηκε κατά 6,4%, φτάνοντας τα 43,31 εκατ. ταξιδιώτες. Η μέση δαπάνη ανά ταξίδι αυξήθηκε κατά 2,8%, στα 545,5 ευρώ. Την ίδια στιγμή, όμως, η μέση διάρκεια παραμονής μειώθηκε κατά 4,5%, από 5,9 σε 5,6 διανυκτερεύσεις. Η μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση αυξήθηκε στα 96,6 ευρώ, αλλά η συντόμευση των ταξιδιών δείχνει ότι η έννοια της «υψηλότερης αξίας» χρειάζεται προσεκτικότερη ανάγνωση. Η δυναμική συνεχίστηκε στο πρώτο πεντάμηνο του 2026. Με βάση τα προσωρινά στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 25,8%, στα 5,32 δισ. ευρώ,

και η εισερχόμενη κίνηση κατά 20,9%, στα 8,57 εκατ. ταξιδιώτες. Η μέση δαπάνη ανά ταξίδι διαμορφώθηκε στα 594,7 ευρώ, αυξημένη κατά 4,5%. Η απόσταση ανάμεσα στην αύξηση των εισπράξεων, των αφίξεων και της μέσης δαπάνης δείχνει ότι η ανάπτυξη παραμένει σε σημαντικό βαθμό ποσοτική. Επιπλέον, οι αυξήσεις της δαπάνης καταγράφονται σε τρέχουσες τιμές και δεν αντιστοιχούν αυτομάτως σε ανάλογη πραγματική αύξηση της αξίας, μετά την επίδραση του πληθωρισμού. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσοι έρχονται και πόσα πληρώνουν, αλλά πόση αξία μένει στον τόπο μετά την αναχώρησή τους.

Επενδύσεις στην ποιότητα της φιλοξενίας Πίσω από την ενίσχυση των μεγεθών βρίσκεται σημαντική επενδυτική δραστηριότητα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΝΣΕΤΕ, οι συνολικές επενδύσεις στα τουριστικά καταλύματα ανήλθαν το 2025 περίπου στα 5 δισ. ευρώ. Από αυτές, περίπου 2,8 δισ. ευρώ αφορούσαν ξενοδοχειακές μονάδες. Τα στοιχεία του Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων δείχνουν ότι οι επενδύσεις των ξενοδοχείων σε επισκευές, ανακαινίσεις και συντήρηση έφτασαν το 2025 το ιστορικά υψηλό επίπεδο του 1,5 δισ. ευρώ. Ποσοστό 20,7% κατευθύνθηκε σε δράσεις βιωσιμότητας, όπως η ενεργειακή αποδοτικότητα, η εξοικονόμηση πόρων και η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Η αναβάθμιση του ξενοδοχειακού δυναμικού είναι κρίσιμη, αλλά δεν ταυτίζεται αυτομάτως με ένα μοντέλο υψηλότερης αξίας. Η αύξηση των μονάδων υψηλών κατηγοριών ή των ακριβότερων κλινών αποτελεί μόνο μία διάσταση. Εξίσου σημαντικές είναι η σύνδεση με την τοπική παραγωγή, η ποιότητα και η σταθερότητα της απασχόλησης, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η δυνατότητα μικρότερων τοπικών επιχειρήσεων να συμμετέχουν στην αλυσίδα αξίας. Χωρίς επαρκώς αμειβόμενους και καταρτισμένους εργαζο-

μένους, σύγχρονες δημόσιες υποδομές και ισχυρούς δεσμούς με την τοπική οικονομία, η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος κινδυνεύει να περιοριστεί σε μία αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος και των τιμών.

μής. Η ίδια έρευνα καταγράφει ως σχετικά ασθενέστερο σημείο τη σχέση ποιότητας και τιμής, η οποία αξιολογείται θετικά από το 67% των ερωτηθέντων. Πρόκειται για μία ακόμη υπενθύμιση ότι ο τουρισμός υψηλότερης αξίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αύξηση των τιμών.

Η γεωγραφία της πίεσης Η τουριστική ανάπτυξη εξακολουθεί να κατανέμεται άνισα. Το 2025, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, πέντε Περιφέρειες, το Νότιο Αιγαίο, η Αττική, η Κρήτη, τα Ιόνια Νησιά και η Κεντρική Μακεδονία, συγκέντρωσαν το 89,9% των ταξιδιωτικών εισπράξεων και το 83% των επισκέψεων. Η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ταξιδιωτών σε συγκεκριμένες περιοχές και περιόδους πιέζει τα δίκτυα ύδρευσης και ενέργειας, τις μεταφορές, τη διαχείριση απορριμμάτων και την αγορά κατοικίας. Παράλληλα, μεταβάλλει την καθημερινότητα των κατοίκων και αυξάνει το κόστος που καλούνται να αναλάβουν οι τοπικές κοινωνίες. Η έννοια της φέρουσας ικανότητας δεν μπορεί, επομένως, να παραμένει γενική διακήρυξη. Χρειάζεται να μεταφράζεται σε μετρήσιμα όρια και σε συγκεκριμένες επενδύσεις ανά προορισμό, με βάση τη διαθεσιμότητα νερού, τις ενεργειακές ανάγκες, τις μεταφορές, τη διαχείριση των αποβλήτων και την αντοχή του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος. Η χρονική διεύρυνση της ζήτησης μπορεί να περιορίσει μέρος της πίεσης. Στον πρώτο κύκλο κυλιόμενης έρευνας του ΕΟΤ σε δέκα ευρωπαϊκές αγορές, το 29% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι σχεδιάζει να επισκεφθεί την Ελλάδα έως τον Μάιο του 2027. Ο Σεπτέμβριος συγκέντρωσε το υψηλότερο ποσοστό προτίμησης, στο 23%. Τα ευρήματα αποτυπώνουν ταξιδιωτικές προθέσεις και όχι πραγματοποιημένη κίνηση. Δείχνουν, ωστόσο, ότι υπάρχει περιθώριο προσέλκυσης επισκεπτών πέρα από τους μήνες της αιχ-

Από το «ήλιος και θάλασσα» στις εμπειρίες Η μετάβαση σε ένα πιο διαφοροποιημένο μοντέλο συνδέεται με εμπειρίες που υπερβαίνουν το παραδοσιακό προϊόν «ήλιος και θάλασσα». Η γαστρονομία, ο πολιτισμός, το φυσικό περιβάλλον, ο οινοτουρισμός, η ευεξία, ο συνεδριακός και ο θαλάσσιος τουρισμός μπορούν να ενισχύσουν τη δαπάνη και να διευρύνουν τη διάρκεια της περιόδου. Η διαφοροποίηση έχει πραγματική οικονομική σημασία όταν συνδέει τον επισκέπτη με την τοπική παραγωγή, τις μικρές επιχειρήσεις, τον πολιτισμό και την ιδιαίτερη ταυτότητα κάθε τόπου. Ετσι, μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης μπορεί να παραμένει στην περιοχή, αντί να απορροφάται από διεθνείς πλατφόρμες, εξωτερικούς προμηθευτές ή κλειστά τουριστικά συστήματα. Η πορεία προς ένα μοντέλο υψηλότερης αξίας δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά από τις αφίξεις, τις εισπράξεις ή την κατηγορία των ξενοδοχειακών μονάδων. Χρειάζεται να μετρά την τοπική προστιθέμενη αξία, την παραγωγικότητα, την ποιότητα των θέσεων εργασίας, τη δαπάνη ανά διανυκτέρευση, τη χρήση φυσικών πόρων και τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα των κατοίκων. Τα διαδοχικά ρεκόρ επιβεβαιώνουν τη δύναμη της διεθνούς ζήτησης. Η επόμενη επιτυχία, όμως, δεν θα κριθεί μόνο στις πύλες εισόδου της χώρας. Θα κριθεί στο ποσοστό της αξίας που μένει πίσω, στην αντοχή των υποδομών και στη δυνατότητα των τόπων να εξακολουθούν να είναι βιώσιμοι για εκείνους που ζουν σε αυτούς ■

Η ΠΕΡΊΒΑΛΛΟΝΤΊΚΗ ΕΠΊΔΟΣΗ μετατρέπεται σταδιακά σε όρο οικονομικής ανθεκτικότητας για τον τουρισμό. Από το περίπου 1,5 δισ. ευρώ που επένδυσαν τα ξενοδοχεία το 2025 σε επισκευές, ανακαινίσεις και συντήρηση, το 20,7% κατευθύνθηκε, σύμφωνα με το ΙΤΕΠ, σε δράσεις βιωσιμότητας. Η Ομάδα Ερευνών Κτιριακού Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ εκτιμά ότι μία ολοκληρωμένη ενεργειακή αναβάθμιση μπορεί, υπό κατάλληλες τεχνικές προϋποθέσεις και με στόχο επίπεδα παθητικού κτιρίου, να περιορίσει την κατανάλωση ενός ξενοδοχείου έως και κατά 72%. Η σχετική εκτίμηση συγκρίνει έναν μέσο όρο περίπου 430 kWh ανά τετραγωνικό μέτρο ετησίως με κατανάλωση χαμηλότερη των 120 kWh. Η ενεργειακή απόδοση είναι μόνο ένα μέρος της πράσινης μετάβασης. Η κατανάλωση νερού, η διαχείριση αποβλήτων, η προστασία της βιοποικιλότητας, η ανθεκτικότητα απέναντι σε καύσωνες και πυρκαγιές και οι μετακινήσεις των επισκεπτών χρειάζονται επίσης μετρήσιμους στόχους.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ

ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ, ΑΚΙΝΗΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

O νέος κύκλος επενδύσεων και τα όριά του

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η δραστηριότητα ανακάμπτει, αλλά η αγορά καλείται να διαχειριστεί το κόστος της ανάπτυξης και τις διαφορετικές ταχύτητες των επιμέρους κλάδων της

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ε μια νέα φάση ωρίμανσης βρίσκεται σήμερα ο κλάδος των κατασκευών και των ακινήτων, έπειτα από μια μακρά περίοδο υποχώρησης που ακολούθησε τη δεκαετή οικονομική κρίση. Η αύξηση των μεγάλων επενδύσεων, η ανάκαμψη της οικοδομικής δραστηριότητας και η υλοποίηση σημαντικών έργων υποδομής, με τη στήριξη και των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, διαμόρφωσαν ένα νέο, αλλά και πιο σύνθετο, περιβάλλον για την αγορά. Η δυναμική αποτυπώνεται και στα στοιχεία του ΙΟΒΕ, σύμφωνα με τα οποία η αξία παραγωγής του κατασκευαστικού κλάδου υπερδιπλασιάστηκε μέσα σε λίγα χρόνια, καθώς ανήλθε στα 15,7 δισ. ευρώ το 2024, από 7,2 δισ. ευρώ το 2020. Στο αισιόδοξο σενάριο του ΙΟΒΕ, η αξία παραγωγής κατασκευαστικών έργων υποδομών και κατοικιών εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 18 δισ. ευρώ την περίοδο 2025–2026.

Νέα δυναμική, αλλά με αυξανόμενες πιέσεις Ωστόσο, ο νέος αυτός κύκλος ανάπτυξης συνοδεύεται και από σημαντικές προκλήσεις. Το αυξημένο κόστος κατασκευής, η περιορισμένη προσφορά ακινήτων και η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού θέτουν νέους περιορισμούς στην περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου. Παράλληλα, το κόστος της χρηματοδότησης αποτελεί ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα. Κατά τους πρώτους μήνες του 2026, η ελληνική αγορά ακινήτων διατήρησε τη θετική της πορεία, αν και η άνοδος κινήθηκε με πιο συγκρατημένους ρυθμούς σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Σύμφωνα με την έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2025–2026, το επενδυτικό ενδιαφέρον

Πιέσεις από το κόστος κατασκευής και την έλλειψη εργαζομένων

παρέμεινε ισχυρό τόσο από εγχώριους όσο και από διεθνείς επενδυτές, κυρίως στους τομείς της κατοικίας, της φιλοξενίας, των αποθηκευτικών εγκαταστάσεων και των επαγγελματικών χώρων υψηλών προδιαγραφών, με σύγχρονα ενεργειακά χαρακτηριστικά. Επιχειρήσεις και επενδυτές στρέφονται όλο και περισσότερο σε ακίνητα με υψηλές προδιαγραφές βιωσιμότητας και ενεργειακής αποδοτικότητας, ενώ αυξάνονται και οι επενδύσεις για την αναβάθμιση παλαιότερων κτιρίων. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις στην αγορά ακινήτων διατηρούν επίσης θετική εικόνα, καθώς οι καθαρές εισπράξεις το α΄ τρίμηνο του 2026 ανήλθαν σε 511,6 εκατ. ευρώ, έναντι 356,8 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025, καταγράφοντας αύξηση 43,4%, κυρίως λόγω επίδρασης βάσης. Οι προοπτικές για την αγορά παραμένουν συγκρατημένα θετικές, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία ωστόσο επισημαίνει πως οι αβεβαιότητες έχουν αυξηθεί. Ως σημαντικός παράγοντας αβεβαιότητας αναδεικνύεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις του στο ενεργειακό κόστος, στο κόστος μεταφορών και στην κατασκευή. Παράλληλα, η αξία των ακινήτων επηρεάζεται πλέον όχι μόνο από τη θέση τους και τη ζήτηση, αλλά και από την ενεργειακή αποδοτικότητα και το λειτουργικό κόστος τους.

Η στεγαστική πίεση παραμένει το μεγάλο πρόβλημα Την ίδια στιγμή, η δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή στέγη παραμένει μία από τις σοβαρότερες κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τους νέους και τα νέα νοικοκυριά, δυσχεραίνοντας τη γεωγραφική κινητικότητα της

Η ανάκαμψη της κατασκευαστικής δραστηριότητας συνοδεύεται επίσης από σημαντικές πιέσεις στο κόστος και στη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ο δείκτης τιμών υλικών κατασκευής νέων κτιρίων κατοικιών εξακολουθεί να κινείται σε υψηλά επίπεδα. Ειδικότερα, τον Ιούνιο του 2026 ο Γενικός Δείκτης Τιμών Υλικών Κατασκευής Νέων Κτιρίων Κατοικιών παρουσίασε ετήσια αύξηση 4,5%, έναντι αύξησης 2,9% τον Ιούνιο του 2025. Παράλληλα, η έλλειψη εργατικού δυναμικού αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια για τις επιχειρήσεις του κλάδου. Σύμφωνα με την έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΟΒΕ για το 2026, οι κατασκευαστικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην εξεύρεση προσωπικού, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ταχύτητα υλοποίησης νέων έργων. Η πρόκληση αυτή συνδέεται και με τη γενικότερη ανάγκη του κλάδου για εξειδικευμένο προσωπικό, καθώς η αύξηση της δραστηριότητας απαιτεί περισσότερους τεχνικούς και εργαζομένους με νέες δεξιότητες.

Αγορά με διαφορετικές ταχύτητες Την ίδια στιγμή, η αγορά ακινήτων δεν κινείται ως ένα ενιαίο σύνολο, αλλά ως ένα σύστημα επιμέρους αγορών, διαφορετικών ταχυτήτων, ανθεκτικότητας και προοπτικών. Η αγορά της κατοικίας, των logistics, των τουριστικών υποδομών, των βιομηχανικών ακινήτων και των χώρων γραφείων υψηλών προδιαγραφών ακολουθεί διαφορετικές δυναμικές, ανάλογα με τη ζήτηση, τη γεωγραφική θέση, το κόστος ανάπτυξης, αλλά και τις απαιτήσεις που δημιουργεί η ενεργειακή μετάβαση. Η εικόνα της αγοράς γίνεται όλο και πιο σύνθετη. Ωστόσο, η συνολική πορεία του κλάδου συνεχίζει να επηρεάζεται από το αυξημένο κόστος κατασκευής, την έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, τις συνθήκες χρηματοδότησης και την περιορισμένη προσφορά ακινήτων, παράγοντες που εξακολουθούν να θέτουν όρια στην περαιτέρω ανάπτυξη. Ετσι, ο νέος κύκλος επενδύσεων δεν σηματοδοτεί απλώς την επιστροφή της αγοράς σε υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας, αλλά και μια περίοδο προσαρμογής, όπου η ποιότητα των έργων, η ενεργειακή αποδοτικότητα και η δυνατότητα ανταπόκρισης στις νέες απαιτήσεις αποτελούν πλέον βασικούς παράγοντες για την πορεία της επόμενης ημέρας ■

Ο ΠΡΆΣΙΝΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΆΝΤΆΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΆΣ ΤΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ των κτιρίων και η αποδοτική χρήση τους εξελίσσονται σε κρίσιμους παράγοντες αξιολόγησης των ακινήτων, επηρεάζοντας πλέον τη ζήτηση και την αξία τους. Στην Ελλάδα, τα κτίρια αντιστοιχούν περίπου στο 43% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει το σημαντικό περιθώριο, αλλά και την ανάγκη για ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα κτίρια ευθύνονται για περίπου το 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας και για περίπου το ένα τρίτο των ενεργειακών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ περίπου το 75% του κτιριακού αποθέματος θεωρείται ενεργειακά μη αποδοτικό. Η Ευρωπαϊκή Ενωση προωθεί τη σταδιακή μετάβαση σε κτίρια μηδενικών εκπομπών, θέτοντας αυστηρότερες ενεργειακές απαιτήσεις από την 1η Ιανουαρίου 2028 για τα νέα κτίρια που ανήκουν σε δημόσιους φορείς και από την 1η Ιανουαρίου 2030 για το σύνολο των νέων κτιρίων. Οι νέες ενεργειακές απαιτήσεις μπορούν να συνεπάγονται υψηλότερο αρχικό κόστος ανάπτυξης για τον κλάδο, καθώς απαιτούν πιο αποδοτικές κατασκευαστικές λύσεις, σύγχρονα ενεργειακά συστήματα και αυστηρότερες τεχνικές προδιαγραφές. Παράλληλα, η προσαρμογή αυτή επηρεάζει και τη μακροπρόθεσμη αξία των ακινήτων, καθώς τα ενεργειακά αποδοτικά ακίνητα συμβάλλουν στον περιορισμό του λειτουργικού κόστους και ενισχύουν την ελκυστικότητά τους απέναντι σε επενδυτές και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

εργασίας και επιβαρύνοντας τη δημογραφική δυναμική της χώρας. Η αυξημένη ζήτηση, σε συνδυασμό με τη χαμηλή προσφορά διαθέσιμων κατοικιών, έχει οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων. Δεδομένου, μάλιστα, ότι η προσφορά νέων ακινήτων παραμένει περιορισμένη, η περαιτέρω αύξηση του κόστους κατασκευής εκτιμάται πως θα επιβραδύνει την εκκίνηση νέων έργων, διατηρώντας τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Ετσι, παρά τη θετική δυναμική για τον κλάδο των κατασκευών και των επενδύσεων σε ακίνητα, η αύξηση των τιμών αποτελεί πλέον σημαντικό παράγοντα πίεσης για τη δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή στέγη και το κόστος νέων επενδυτικών σχεδίων. Ανά γεωγραφική περιοχή, η αύξηση των τιμών των διαμερισμάτων το α΄ τρίμηνο του 2026 ήταν εντονότερη στη Θεσσαλονίκη, όπου καταγράφηκε άνοδος 6,4%, και στις λοιπές περιοχές της Ελλάδας, με άνοδο 6,9%. Στην Αθήνα διαμορφώθηκε στο 5,2% και στις άλλες μεγάλες πόλεις στο 5,4%. Στο σύνολο του 2025, με βάση τα αναθεωρημένα στοιχεία, οι τιμές των διαμερισμάτων είχαν αυξηθεί με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξεως του 8,1%.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ

Η ΝΕΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ

Η ανάπτυξη μετά το Ταμείο Ανάκαμψης Το κρίσιμο στοίχημα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης είναι η σύνδεση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων με τις επιχειρήσεις που μπορούν να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να αναπτυχθούν διεθνώς

֟ ΤΟΥ ΓΊΏΡΓΟΎ ΑΛΕΞΑΚΗ

ε ταυτοτικό ερώτημα για την Ελλάδα και βέβαια για την Ευρώπη, στο φόντο της ολοκλήρωσης του Ταμείου Ανάκαμψης και των νέων διεθνών προκλήσεων, εξελίσσεται το πώς θα στηριχθούν οι ανάγκες για επενδύσεις, που αυξάνονται σχεδόν σε κάθε μέτωπο: από την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη, την άμυνα, τις υποδομές, την ενέργεια και τις νέες τεχνολογίες. Την ίδια στιγμή, κομβικό είναι το ζήτημα σχετικά με το πώς οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ακόμη και αν διαθέτουν τεχνογνωσία και καινοτόμες ιδέες, θα αποκτήσουν το χρηματοδοτικό βάθος και την κλίμακα που απαιτούνται για να εξελιχθούν σε διεθνείς πρωταθλητές. Ακριβώς σε αυτό το σημείο τοποθετείται η πρόσφατη παρέμβαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup, Κυριάκου Πιερρακάκη, με συνέντευξη στο τριμηνιαίο ενημερωτικό δελτίο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την Τραπεζική Εποπτεία (ECB Supervision Newsletter). Το βασικό μήνυμα είναι σαφές και έχει να κάνει με το ότι, όπως είπε ο κ. Πιερρακάκης, η Ευρώπη χρειάζεται «έναν τραπεζικό τομέα που να μπορεί να χρηματοδοτήσει ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο».

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από τη σταθερότητα στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης

Περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας εξακολουθεί να προέρχεται από τις τράπεζες, με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να εξαρτώνται ιδιαίτερα από την τραπεζική πίστη

Η αλλαγή προτεραιοτήτων είναι ουσιαστική. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, με βάση τα λεχθέντα, θεωρείται σε μεγάλο βαθμό επιτευχθείσα. Το επόμενο βήμα είναι οι τράπεζες να μπορούν να λειτουργούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και να διοχετεύουν αποτελεσματικότερα κεφάλαια προς τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα. Η Ευρώπη, όπως επισημαίνει ο κ. Πιερρακάκης, δεν στερείται ούτε αποταμιεύσεων ούτε ταλέντου ούτε ιδεών. Το πρόβλημα βρίσκεται στη σύνδεση αυτών των διαθέσιμων πόρων με τις επενδυτικές ευκαιρίες. Ενα σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων παραμένει σε καταθέσεις, ενώ την ίδια στιγμή επιχειρήσεις που θέλουν να αναπτυχθούν, να επενδύσουν στην τεχνολογία ή να επεκταθούν διεθνώς, αναζητούν κεφάλαια. Εδώ βρίσκεται, όπως ανέφερε, η σημασία της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Στόχος της δεν είναι απλώς να δημιουργήσει περισσότερες χρηματοδοτικές

επιλογές, αλλά να επιτρέψει στα ευρωπαϊκά κεφάλαια να κινηθούν πιο αποτελεσματικά προς τις παραγωγικές επενδύσεις. Και σε αυτή τη διαδικασία οι τράπεζες παραμένουν κρίσιμος κρίκος. Αλλωστε, περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας εξακολουθεί να προέρχεται από τον τραπεζικό τομέα, με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να εξαρτώνται ιδιαίτερα από την τραπεζική πίστη. Αρα, η επόμενη επιχειρηματική ανάπτυξη δεν θα χρηματοδοτηθεί από μία και μοναδική πηγή. Θα απαιτήσει έναν συνδυασμό τραπεζικής χρηματοδότησης, κεφαλαιαγορών, επενδυτικών κεφαλαίων και ευρωπαϊκών πόρων. Προϋπόθεση, όμως, είναι να λειτουργεί καλύτερα ολόκληρη η χρηματοπιστωτική αλυσίδα. Το μεγαλύτερο εμπόδιο, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup, είναι ο κατακερματισμός. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες εξακολουθούν να λειτουργούν σε σημαντικό βαθμό με εθνικά όρια, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα μεταφοράς κεφα-

λογικά: η επιβράδυνση της παραγωγικότητας, η εντεινόμενη διεθνής ανταγωνιστικότητα, ο γεωπολιτικός κατακερματισμός, οι αυξημένες επενδυτικές ανάγκες και το ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας. Ολες αυτές οι προκλήσεις απαιτούν κοινή ανάληψη ευθύνης και συντονισμένη δράση», ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης.

Νέες τεχνολογίες Η κλίμακα, πάντως, έχει ιδιαίτερη σημασία και για την τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια. Οι επενδύσεις σε αυτές τις τεχνολογίες είναι μεγάλες και διαρκείς. Ενας περισσότερο ενοποιημένος ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας θα μπορούσε να διαθέσει περισσότερους πόρους για τεχνολογική αναβάθμιση και λειτουργική ανθεκτικότητα, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές τράπεζες να ανταγωνιστούν αποτελεσματικότερα τους μεγαλύτερους διεθνείς ομίλους.

Λιγότερη γραφειοκρατία, όχι λιγότερη εποπτεία Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση είναι η απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου. Για τις τράπεζες, αυτό, όπως υποστηρίζει ο κ. Πιερρακάκης, μπορεί να σημαίνει μικρότερο διοικητικό κόστος και περισσότερο χρόνο και κεφάλαια διαθέσιμα για την πραγματική τους λειτουργία: τη χρηματοδότηση νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Σε αυτό το σημείο συνδέεται και η εμπειρία του ψηφιακού μετασχηματισμού του ελληνικού Δημοσίου. Κοινά πρότυπα δεδομένων, διαλειτουργικότητα μεταξύ εποπτικών αρχών και αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να περιορίσουν τις επαναλαμβανόμενες αναφορές και να επιτρέψουν στους επόπτες να επικεντρώνονται περισσότερο στην ανάλυση κινδύνων.

Και η Ελλάδα;

Ποιος, όμως, θα βάλει τελικά τα κεφάλαια; Η απάντηση στο αρχικό ερώτημα δεν είναι, πάντως, ένας φορέας αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα χρηματοδότησης. Οι τράπεζες θα παραμείνουν ο βασικός χρηματοδότης, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι κεφαλαιαγορές και τα επενδυτικά κεφάλαια, μέσα από διάφορες μορφές θα πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάθος. Οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις θα πρέπει να κινητοποιηθούν περισσότερο προς παραγωγικές επενδύσεις. Πάνω απ’ όλα, όμως, θα πρέπει να δημιουργηθεί η ευρωπαϊκή κλίμακα που θα επιτρέψει σε όλα αυτά τα κεφάλαια να κινηθούν αποτελεσματικότερα. Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου, λοιπόν, δεν είναι απλώς να υπάρχουν χρήματα. Είναι να μπορούν να φτάνουν στις επιχειρήσεις που έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να μεγαλώσουν ■

Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να υπάρχουν κεφάλαια, αλλά να φτάνουν στις επιχειρήσεις που μπορούν να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να μεγαλώσουν

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

λαίων και ρευστότητας εκεί όπου υπάρχουν οι καλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες. Ο χαρακτηρισμός του κατακερματισμού ως «στρατηγικής ευπάθειας» εκφράζει τη νέα προσέγγιση. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για ένα ζήτημα αποτελεσματικότητας της αγοράς. Αφορά την ίδια την ικανότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει τις στρατηγικές της επιλογές και να ανταγωνιστεί άλλες μεγάλες οικονομικές περιοχές. Ετσι, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ενωσης αποκτά αναπτυξιακή διάσταση. Η διασυνοριακή τραπεζική δραστηριότητα θα πρέπει να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση, ώστε οι τράπεζες να μπορούν να αξιοποιούν οικονομίες κλίμακας, να κατανέμουν αποτελεσματικότερα τα κεφάλαια και να επενδύουν περισσότερο στην τεχνολογία. «Οσο ισχυρότερη θέλει να γίνει η Ευρώπη, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά ο οικονομικός συντονισμός. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο συλ-

Στο μεταξύ, η ελληνική περίπτωση προσφέρει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα της μετάβασης από τη διαχείριση της κρίσης στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν μειώσει δραστικά το βάρος των μη εξυπηρετούμενων δανείων και βρίσκονται πλέον σε πολύ καλύτερη θέση για να στηρίξουν την οικονομία. Το κρίσιμο στοίχημα, όμως, είναι να μη δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος υπερβολικής ανάληψης κινδύνων. Η πιστωτική επέκταση πρέπει να συνοδεύεται από συνετή αξιολόγηση των κινδύνων, υψηλή ποιότητα δεδομένων και προληπτική εποπτεία. Η ανθεκτικότητα, επομένως, δεν είναι αντίθετη με την ανάπτυξη. Είναι η προϋπόθεσή της. Μια τράπεζα που διαθέτει ισχυρό ισολογισμό μπορεί να δανείσει περισσότερο και με μεγαλύτερη ασφάλεια.

ΒΟΡΈΊΑ ΈΛΛΑΔΑ

ΚΟΜΒΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Περιφέρειες, υποδομές και επιχειρήσεις και η κοινή κλίμακα ανάπτυξης και εξωστρέφειας 40

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΚΡΊΣΊΜΕΣ ΠΡΏΤΕΣ ΎΛΕΣ

Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο στη νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική εποχή Η ευρωπαϊκή μάχη για ασφαλή πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες αναβαθμίζει τη σημασία του ελληνικού ορυκτού πλούτου. Χαλκός, γάλλιο και νέες επενδύσεις φέρνουν τη Μακεδονία στο επίκεντρο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Η συζήτηση, πλέον, δεν αφορά μόνο την αξιοποίηση φυσικών πόρων αλλά και την ασφάλεια εφοδιασμού, την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη δημιουργία νέων παραγωγικών αλυσίδων

ε τα διακυβεύματα της στρατηγικής αυτονομίας να είναι κεντρικά στον νέο χάρτη παγκόσμιων ισορροπιών, οι κρίσιμες πρώτες ύλες επιστρέφουν δυναμικά στο επίκεντρο της πολιτικής και οικονομικής ατζέντας. Ιδιαίτερα η σημασία τους αναδεικνύεται κομβική, την ώρα που η Ευρώπη επανεξετάζει συνολικά το μοντέλο της παραγωγικής της ανάπτυξης και αναζητά τρόπους να περιορίσει τις εξαρτήσεις της από τρίτες χώρες, στο φόντο και των στόχων της ψηφιακής, αμυντικής αλλά και πράσινης μετάβασης. Αλλωστε, η ενεργειακή μετάβαση, η ηλεκτροκίνηση, οι ψηφιακές τεχνολογίες, οι υποδομές, η άμυνα και η ανάπτυξη νέων βιομηχανικών αλυσίδων απαιτούν ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες μετάλλων και ορυκτών, η παραγωγή και η επεξεργασία των οποίων παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένες εκτός ευρωπαϊκών συνόρων. Μέσα σε αυτή τη νέα γεωοικονομική πραγματικότητα, η Ελλάδα εμφανίζεται να αποκτά μια ευκαιρία που πριν από λίγα χρόνια δύσκολα θα βρισκόταν τόσο ψηλά στην πολιτική ατζέντα. Ο ορυκτός της πλούτος, η γεωγραφική της θέση, η συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στην ευρωζώνη, αλλά και οι νέες επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για έναν πιο ουσιαστικό ρόλο στον υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό βιομηχανικό χάρτη. Η συζήτηση, πλέον, δεν αφορά μόνο την αξιοποίηση φυσικών πόρων. Αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη δημιουργία νέων παραγωγικών αλυσίδων και, τελικά, τη θέση που μπορεί να καταλάβει η Ελλάδα στη νέα εποχή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η νέα στρατηγική μάχη για τις πρώτες ύλες Συγκεκριμένα, η αυξανόμενη ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της παγκόσμιας ενεργειακής και τεχνολογικής μετάβασης. Οι ηλεκτρικές υποδομές, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα ηλεκτρικά οχήματα, οι μπαταρίες και τα συστήματα αποθήκευσης απαιτούν σημαντικές ποσότητες μετάλλων και άλλων πρώτων υλών. Σύμφωνα, δε, με τις προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, η ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά έως το 2040. Το λίθιο, ήδη, καταγράφει ιδιαίτερα υψηλές προοπτικές ανάπτυξης, ενώ ο χαλκός αναδεικνύεται σε μία από τις πλέον απαραίτητες πρώτες ύλες της νέας οικονομίας, καθώς η χρήση του συνδέεται άμεσα με τον εξηλεκτρισμό, την ανάπτυξη δικτύων και την επέκταση των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Το πρόβλημα για την Ευρώπη, όμως, είναι ότι ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής, αλλά κυρίως της επεξεργασίας αυτών των υλικών, βρίσκεται συγκεντρωμένο σε περιορισμένο αριθμό χωρών. Η εξάρτηση αυτή έχει αποκτήσει έντονη γεωπολιτική διάσταση, ιδιαίτερα μετά τις διαταραχές που προκάλεσαν οι ενεργειακές κρίσεις, οι εμπορικές εντάσεις και οι διεθνείς συγκρούσεις των τελευταίων ετών. Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ενωσης επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση μέσα από το Critical Raw Materials Act, θέτοντας συγκεκριμένους στόχους για την ενίσχυση της παραγωγής, της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης στρατηγικών πρώτων υλών εντός των ευρωπαϊκών συνόρων. Ο στόχος είναι έως το 2030 ένα μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της Ευρώπης να καλύπτεται από εγχώρια εξόρυξη και επεξεργασία, ενώ παράλληλα να περιοριστεί η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή ή μία τρίτη χώρα. Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια επαναβιομηχάνι-

Από τις στρατηγικές στις πραγματικές επενδύσεις Στο φόντο αυτό η θέσπιση νέων ευρωπαϊκών κανόνων αποτελεί ένα πρώτο βήμα, αλλά η μεγαλύτερη πρόκληση βρίσκεται στην υλοποίηση. Η ανάπτυξη νέων μεταλλευτικών και βιομηχανικών έργων απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, τεχνογνωσία, μακροχρόνιο σχεδιασμό και, κυρίως, ένα σταθερό και προβλέψιμο αδειοδοτικό περιβάλλον. Η Ευρώπη εξακολουθεί, πάντως, να υστερεί στην προσέλκυση επενδύσεων για έρευνα και ανάπτυξη νέων κοιτασμάτων σε σύγκριση με άλλες μεταλλευτικές οικονομίες, όπως ο Καναδάς και η Αυστραλία. Επιπλέον, οι μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις έχουν αποτελέσει διαχρονικά έναν από τους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες για νέες επενδύσεις. Αυτό ακριβώς το ζήτημα βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής. Η ανάγκη είναι να μετατραπούν οι πολιτικές διακηρύξεις σε συγκεκριμένα έργα και οι στόχοι για στρατηγική αυτονομία σε πραγματικές παραγωγικές μονάδες. Τα μηνύματα αυτά βρέθηκαν στο επίκεντρο και της πρόσφατης ετήσιας γενικής συνέλευσης του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, όπου εκπρόσωποι της πολιτείας και της βιομηχανίας υπογράμμισαν ότι ο μεταλλευτικός κλάδος επα-

νέρχεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου, επισήμανε ότι η Ευρώπη και γενικότερα οι δυτικές οικονομίες αναγνωρίζουν πλέον με μεγαλύτερη σαφήνεια τη στρατηγική σημασία των ορυκτών πρώτων υλών. Η ασφάλεια, η οικονομική ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος συνδέονται πλέον άμεσα με τη δυνατότητα διασφάλισης πρόσβασης σε κρίσιμα υλικά. Οπως τόνισε, οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών και οι νέες πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες αναγκάζουν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να αναθεωρήσουν παλαιότερες βεβαιότητες. Η ενεργειακή ασφάλεια και η επάρκεια σε στρατηγικές πρώτες ύλες αποκτούν πλέον χαρακτηριστικά εθνικής και ευρωπαϊκής προτεραιότητας.

Η ελληνική εξορυκτική βιομηχανία σε φάση μετάβασης Εν τω μεταξύ, η εικόνα της ελληνικής εξορυκτικής δραστηριότητας είναι σύνθετη. Η σταδιακή αποχώρηση από τον λιγνίτη, στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης, αλλάζει έναν παραδοσιακό πυλώνα της εγχώριας παραγωγής. Παράλληλα, η υπόθεση της ΛΑΡΚΟ εξακολουθεί να αποτελεί ένα ανοιχτό ζήτημα για την ελληνική βιομηχανία. Την ίδια στιγμή, όμως, άλλοι τομείς εμφανίζουν σημαντικές προοπτικές. Τα βιομηχανικά ορυκτά διατηρούν τη δυναμική τους και ο μεταλλευτικός κλάδος βρίσκεται μπροστά σε μία περίοδο νέων επενδύσεων. Ιδιαίτερη σημασία, επίσης, έχει το γεγονός ότι η Ελλάδα αναμένεται να ενισχύσει την παρουσία της στην παραγωγή κρίσιμων πρώτων υλών. Οι εξελίξεις γύρω από τον χαλκό και το γάλλιο μπορούν να προσδώσουν στη χώρα έναν ρόλο που ξεπερνά τα στενά όρια της εγχώριας οικονομίας και συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι εξελίξεις γύρω από τον χαλκό και το γάλλιο μπορούν να προσδώσουν στη χώρα έναν ρόλο που ξεπερνά τα στενά όρια της εγχώριας οικονομίας

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σης της Ευρώπης. Για δεκαετίες, άλλωστε, η ευρωπαϊκή οικονομία στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην παγκοσμιοποίηση και στην υπόθεση ότι οι πρώτες ύλες και τα βιομηχανικά προϊόντα θα παραμένουν διαθέσιμα μέσω διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού. Οι πρόσφατες κρίσεις, όμως, ανέδειξαν ότι η οικονομική αποτελεσματικότητα δεν είναι το μοναδικό κριτήριο. Η ασφάλεια εφοδιασμού και η δυνατότητα μιας οικονομίας να διατηρεί κρίσιμες παραγωγικές δυνατότητες στο εσωτερικό της έχουν πλέον μετατραπεί σε βασικά στοιχεία οικονομικής ασφάλειας.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Το γάλλιο και η νέα μεταλλουργική ευκαιρία

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Οι Σκουριές και η νέα σημασία του χαλκού

Στην πρώτη γραμμή των μεγάλων μεταλλευτικών επενδύσεων βρίσκεται η Β. Ελλάδα

Στην πρώτη γραμμή των μεγάλων επενδύσεων βρίσκεται η Β. Ελλάδα και το έργο της «Ελληνικός Χρυσός» στις Σκουριές Χαλκιδικής. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταλλευτικές επενδύσεις που υλοποιούνται σήμερα στην Ευρώπη και για ένα έργο με ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά και για τη θέση της χώρας στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού. Με βάση τον σχεδιασμό της εταιρείας, η πρώτη παραγωγή συμπυκνώματος χαλκού και χρυσού τοποθετείται στο τρίτο τρίμηνο του 2026, ενώ η εμπορική λειτουργία αναμένεται να ακολουθήσει έως το τέλος της χρονιάς. Η σημασία του έργου συνδέεται άμεσα με τον χαλκό. Πρόκειται για ένα μέταλλο που βρίσκεται στην καρδιά της ενεργειακής μετάβασης. Χρησιμοποιείται στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, στις ανανεώσιμες πηγές, στα ηλεκτρικά οχήματα και σε μεγάλο αριθμό τεχνολογικών εφαρμογών. Καθώς η Ευρώπη, μάλιστα, επιχειρεί να αυξήσει τις ηλεκτρικές της υποδομές και να προχωρήσει στον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, η πρόσβαση σε νέες πηγές χαλκού αποκτά στρατηγική σημασία. Υπό αυτή την έννοια, οι Σκουριές μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό κομμάτι της ευρωπαϊκής προσπάθειας για διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Η Βόρεια Ελλάδα αποκτά έτσι ιδιαίτερο βάρος στον νέο βιομηχανικό χάρτη. Η Χαλκιδική, η Κεντρική Μακεδονία και ευρύτερα η περιοχή μπορούν να συνδεθούν με μια νέα παραγωγική δραστηριότητα, η οποία δεν αφορά μόνο την εξόρυξη, αλλά ένα ευρύτερο οικοσύστημα υπηρεσιών, τεχνογνωσίας, υποδομών και εξειδικευμένης απασχόλησης.

Εξίσου σημαντικές είναι οι εξελίξεις στον μεταλλουργικό τομέα. Η METLEN προωθεί την ανάπτυξη παραγωγής γαλλίου, ενός υλικού που συγκαταλέγεται στις πλέον στρατηγικές κρίσιμες πρώτες ύλες λόγω της χρήσης του σε προηγμένες τεχνολογικές εφαρμογές. Η εταιρεία στοχεύει στην έναρξη παραγωγής το 2027, ενώ ήδη αναπτύσσει συνεργασίες και συμφωνίες διάθεσης με εταίρους στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία. Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη γεωοικονομική σημασία, καθώς η παγκόσμια αγορά γαλλίου χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση παραγωγής. Παράλληλα, η πρόοδος του έργου Circular Metals και η επέκταση της παραγωγικής δυναμικότητας της μονάδας αλουμίνας ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό μεταλλουργικό χάρτη. Η αύξηση της παραγωγικής δυνατότητας από περίπου 865 χιλιάδες τόνους σε 1,25 εκατομμύρια τόνους ετησίως αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της παρουσίας της χώρας στις ευρωπαϊκές αλυσίδες στρατηγικών μετάλλων. Επίσης, στους Μολάους, η Hellenic Minerals, θυγατρική της αυστραλιανής Rockire, έχει προχωρήσει σε νέα φάση μεταλλευτικής έρευνας στον δημόσιο μεταλλευτικό χώρο που έχει μισθώσει από το 2022. Παράλληλα, η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών έχει επαναφέρει στο προσκήνιο παλαιότερες περιοχές έρευνας. Στις Θέρμες της Ξάνθης επαναξιολογείται το κοίτασμα γραφίτη, το οποίο τη δεκαετία του 1990 είχε θεωρηθεί μη βιώσιμο. Η αυξημένη διεθνής ζήτηση για γραφίτη, λόγω της χρήσης του στις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων είχε οδηγήσει πέρυσι στην κατάθεση επικαιροποιημένου φακέλου στο ΥΠΕΝ, προετοιμάζοντας το έδαφος για διαγωνισμό έρευνας και εκμετάλλευσης. Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΑΓΜΕ είχε επαναφέρει τον φάκελο των Κιμμερίων, όπου παλαιότερες έρευνες είχαν εντοπίσει κοιτάσματα χαλκού και βολφραμίου, αλλά εκεί η υπόθεση έχει κολλήσει στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Παράλληλα, ευρήματα από την ΕΑΓΜΕ και ακαδημαϊκές έρευνες υπάρχουν για σπάνιες γαίες στην Ηπειρο, το Βόρειο Αιγαίο και τη Θράκη. Στο μεταξύ, η Ε.Ε. έχει ήδη εγκρίνει 47 στρατηγικά έργα σε 13 κράτη-μέλη, συνολικού ύψους επενδύσεων 22,5 δισ. ευρώ. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η επένδυση της METLEN.

Βιομηχανία, ενέργεια και ανταγωνιστικότητα Η συζήτηση, πάντως, για τις κρίσιμες πρώτες ύλες συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, έχει επισημάνει, με χαρακτηριστικό τρόπο, ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος αποτελεί σοβαρό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε σχέση με ανταγωνιστικές οικονομίες. Η Ευρώπη, πάντως, όπως υποστηρίζουν πολλοί εκπρόσωποι της βιομηχανίας, βρίσκεται αντιμέτωπη με το κόστος επιλογών που οδήγησαν σταδιακά στη συρρίκνωση της παραγωγικής της βάσης. Η αντίληψη ότι μια ανεπτυγμένη οικονομία μπορεί να βασίζεται κυρίως στις υπηρεσίες και να εισάγει τα βιομηχανικά προϊόντα και τις πρώτες ύλες που χρειάζεται αμφισβητείται πλέον στην πράξη. Μένει, λοιπόν, να φανούν και ενέργειες που θα δίνουν ορίζοντα και προοπτική μια και οι κρίσεις των τελευταίων ετών έδειξαν ότι η οικονομική ισχύς και η γεωπολιτική ασφάλεια συνδέονται με την ύπαρξη παραγωγικής βάσης ■

ΕΥΔΑΠ

30 ΧΡΟΝΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ, ΜΙΑ ΝΕΑ “ΜΕΓΑΛΗ ΜΠΛΕ ΑΠΟΣΤΟΛΗ” Με τη νέα κοινή πρωτοβουλία των υπουργείων Παιδείας και Περιβάλλοντος σε συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ η βιώσιμη διαχείριση του νερού μπαίνει στο επίκεντρο της σχολικής ζωής με στόχο την εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση της νέας γενιάς

Στιγμιότυπο από τα εκπαιδευτικά προγράμματα της ΕΥΔΑΠ

Οι δύο ήρωες του διαγωνισμού

εκπαίδευση αποτελεί διαχρονικά σημαντικό μέρος της κοινωνικής παρουσίας της Εταιρείας, με στόχο τα παιδιά να γνωρίσουν την αξία του νερού και να κατανοήσουν τη σημασία της υπεύθυνης διαχείρισής του. Σε αυτή τη φιλοσοφία εντάσσεται το εκπαιδευτικό πρόγραμμα το «Ταξίδι του Σταγονούλη», μέσα από το οποίο τα παιδιά γνωρίζουν τον κύκλο και τη διαχείριση του νερού και εξοικειώνονται με βασικές περιβαλλοντικές αξίες.

Αντίστοιχα, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Σπάμε το Φράγμα της Μηχανικής» συνδέει το νερό με την Ιστορία και την τεχνολογία με επίκεντρο το Φράγμα του Μαραθώνα και υλικό από το Ιστορικό Αρχείο της ΕΥΔΑΠ. Κοινός στόχος όλων αυτών των δράσεων είναι το νερό να πάψει να θεωρείται αυτονόητο. Με τη «Μεγάλη Μπλε Αποστολή» η μακρόχρονη εκπαιδευτική εμπειρία της ΕΥΔΑΠ αποκτά πλέον πανελλαδική διάσταση, καλώντας τα ίδια τα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά και να γίνουν μέρος της προσπάθειας για την προστασία του πολυτιμότερου φυσικού μας πόρου. Από την περιβαλλοντική ενημέρωση και τη γνωριμία με τον κύκλο του νερού και τις υποδομές που τον υποστηρίζουν έως την αναζήτηση ιδεών και λύσεων από τους ίδιους τους μαθητές ο άξονας παραμένει σταθερός: η επένδυση στη γνώση και στη νέα γενιά. Γιατί η βιώσιμη διαχείριση του νερού δεν εξαρτάται μόνο από σύγχρονες υποδομές και νέες τεχνολογίες. Προϋποθέτει γνώση, υπεύθυνες καθημερινές επιλογές και μια νέα κουλτούρα απέναντι στη χρήση και την αξία του νερού. Μέσα από τη «Μεγάλη Μπλε Αποστολή» το μήνυμα αυτό ξεπερνά τα όρια της σχολικής αίθουσας, περνά στην οικογένεια και μπορεί να φτάσει ακόμη πιο μακριά, στην ίδια την κοινωνία. Γιατί το μέλλον του νερού δεν αφορά μόνο τις επόμενες γενιές. Χτίζεται μαζί τους από σήμερα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ADVERTORIAL

πορεί μια σχολική τάξη να συμβάλει στην προστασία του νερού; Μπορούν τα παιδιά να εντοπίσουν πού υπάρχει σπατάλη στο σ χολείο τους; Μπορεί μια ομάδα μικρών ερευνητών να αναζητήσει λύσεις και να κινητοποιήσει όχι μόνο τους συμμαθητές τους, αλλά και τις οικογένειες και την τοπική κοινότητα; Αυτό είναι το στοίχημα της «Μεγάλης Μπλε Αποστολής: Τα παιδιά σώζουν το νερό», του μεγάλου σχολικού διαγωνισμού για τη βιώσιμη διαχείριση του νερού που θα πραγματοποιηθεί το σχολικό έτος 2026-2027 και απευθύνεται σε μαθητές Δ’, Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού. Πρόκειται για κοινή πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και της ΕΥΔΑΠ στο πλαίσιο δράσεων για την περιβαλλοντική εκπαίδευση και την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης των νέων. Στον διαγωνισμό μπορούν να συμμετέχουν σχολεία από όλη την Ελλάδα κάνοντας το μήνυμα εξοικονόμησης νερού πιο ηχηρό. Οι μαθητές καλούνται να γίνουν οι ίδιοι ερευνητές: να χαρτογραφήσουν τη χρήση του νερού στο σχολείο, να καταγράψουν δεδομένα, να πραγματοποιήσουν έναν απλό «υδρο-έλεγχο», να εντοπίσουν πιθανά σημεία σπατάλης και να σχεδιάσουν ένα πλάνο εξοικονόμησης. Στη συνέχεια μοιράζονται τα αποτελέσματα με τη σχολική κοινότητα και δημιουργούν ομαδικά έργα με τις δικές τους προτάσεις. Ετσι η γνώση μετατρέπεται σε δράση και το μήνυμα περνά από το σχολείο στην οικογένεια και την κοινωνία. Η «Μεγάλη Μπλε Αποστολή» αποτελεί τη νεότερη σελίδα μιας εκπαιδευτικής διαδρομής της ΕΥΔΑΠ που ξεκίνησε πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Η περιβαλλοντική

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΛΟΥΚΙΑ ΣΑΡΑΝΤΗ Πρόεδρος του ΣΒΕ

Στόχος η βιομηχανία στο 15% του ΑΕΠ έως το 2030 Η πρόεδρος του ΣΒΕ μιλά για το ενεργειακό κόστος, τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τις δεσμεύσεις απέναντι στους εργαζομένους και τις υποδομές που χρειάζεται η Βόρεια Ελλάδα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Δεν αρκεί να εξάγουμε περισσότερο. Χρειάζεται να εξάγουμε προϊόντα που ενσωματώνουν ελληνική τεχνογνωσία, καινοτομία, εξειδικευμένη εργασία και ισχυρές εγχώριες παραγωγικές συνεργασίες

συζήτηση για τη βιομηχανία δεν αφορά πλέον μόνο το μερίδιό της στο ΑΕΠ. Αφορά το είδος της ανάπτυξης που παράγει, την αξία που μένει στη χώρα, την πρόσβαση των περιφερειακών επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση και τη σχέση ανάμεσα στην παραγωγικότητα και την ποιότητα της εργασίας. Στη Βόρεια Ελλάδα, όπου η γεωγραφική θέση συνυπάρχει με υψηλότερα μεταφορικά και λειτουργικά κόστη, το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένο: πώς η περιοχή θα πάψει να είναι κυρίως διάδρομος διέλευσης και θα αποκτήσει μεγαλύτερη παραγωγική κλίμακα. Η πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Ελλάδος, Λουκία Σαράντη, θέτει στη συνέντευξή της στην «Εφ.Συν.» ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την εθνική βιομηχανική στρατηγική, συνδέει τη χρηματοδότηση με μετρήσιμα αποτελέσματα και περιγράφει ένα πλαίσιο δεσμεύσεων για αμοιβές, ασφάλεια και επαγγελματική εξέλιξη. Παράλληλα, εξηγεί ποιες υποδομές και ποια κίνητρα χρειάζεται η περιφερειακή παραγωγή, ώστε να μπορεί να επενδύει, να μεταποιεί και να εξάγει με ανταγωνιστικούς όρους.

■ Η 90ή ΔΕΘ συμπίπτει με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την πρώτη διοργάνωση και μεταφέρει τη συζήτηση από τον ιστορικό απολογισμό στο παραγωγικό μέλλον. Ο ΣΒΕ έχει θέσει ως στόχο η συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ να φτάσει το 15% έως το 2030. Παραμένει ο στόχος εφικτός; Με ποιους δύο δείκτες, πέρα από το ΑΕΠ, θα κρίνετε ότι η χώρα αλλάζει πραγματικά παραγωγικό μοντέλο;

Ο στόχος παραμένει αναγκαίος και μπορεί να επιτευχθεί, εφόσον αντιμετωπιστεί ως εθνική αναπτυξιακή προτεραιότητα και όχι ως ένα επιμέρους αίτημα της βιομηχανίας. Χρειάζεται ένα σταθερό πλαίσιο που θα ενθαρρύνει τις παραγωγικές επενδύσεις, τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, την εξωστρέφεια και τη δημιουργία μεγαλύτερης εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Η συμπλήρωση εκατό χρόνων από την πρώτη ΔΕΘ αποτελεί ευκαιρία να κοιτάξουμε μπροστά. Να συζητήσουμε όχι μόνο πόσο αναπτύσσεται η οικονομία, αλλά από πού προέρχεται αυτή η ανάπτυξη, πόσο ανθεκτική είναι και πόσο διαχέεται στην κοινωνία και στην περιφέρεια. Πέρα από τη συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ, θεωρώ κρίσιμους δύο δείκτες. Ο πρώτος είναι η παραγωγικότητα της μεταποίησης. Η αύξησή της δείχνει ότι οι επενδύσεις, η τεχνολογία και οι δεξιότητες μετατρέπονται σε μεγαλύτερη αξία, ισχυρότερες επιχειρήσεις και καλύτερες προοπτικές για τους εργαζομένους. Ο δεύτερος είναι η αύξηση του μεριδίου των προϊόντων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας στις ελληνικές εξαγωγές. Δεν αρκεί να εξάγουμε περισσότερο. Χρειάζεται να εξάγουμε προϊόντα που ενσωματώνουν ελληνική τεχνογνωσία, καινοτομία, εξειδικευμένη εργασία και ισχυρές εγχώριες παραγωγικές συνεργασίες. Η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου θα είναι πραγματική όταν η Ελλάδα παράγει περισσότερα και πιο σύνθετα προϊόντα, όταν οι επιχειρήσεις της ανταγωνίζονται με καλύτερους όρους διεθνώς και όταν η ανάπτυξη δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας και ευκαιρίες σε ολόκληρη τη χώρα. ■ Εχετε υπογραμμίσει ότι η ελληνική βιομηχανία χρει-

Η ποιοτική εργασία δεν είναι μόνο το ύψος της αμοιβής. Είναι η ασφάλεια, ο σεβασμός, η κατάρτιση και η προοπτική

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

άζεται ένα σταθερό δεκαετές σχέδιο. Με το ενεργειακό Ιδιαίτερα σημαντική είναι η χρηματοδότηση της προετοιμακόστος, τις ελλείψεις στις υποδομές και την επενδυτική σίας μιας επένδυσης: τεχνικές μελέτες, ενεργειακοί έλεγχοι, αβεβαιότητα να περιορίζουν την ανταγωνιστικότητά της, ψηφιακή διάγνωση, πιλοτικές εφαρμογές και πιστοποίηση νέποια δομική μεταρρύθμιση πρέπει να προηγηθεί και σε ων προϊόντων. Χωρίς αυτή την προεργασία, πολλές μικρότεποιο χρονικό ορίζοντα, ώστε ένα τέτοιο σχέδιο να απορες επιχειρήσεις αδυνατούν να μετατρέψουν μια καλή ιδέα σε κτήσει αξιοπιστία; υλοποιήσιμο σχέδιο. Η πρώτη δομική μεταρρύθμιση είναι η θεσμοθέτηση μιας Οι επενδύσεις πρέπει, παράλληλα, να συνδέονται με μεσυνεκτικής Εθνικής Βιομηχανικής Στρατηγικής δεκαετούς ορίτρήσιμα αποτελέσματα: αύξηση της παραγωγικότητας, εξοιζοντα, με σαφείς στόχους, συγκεκριμένες αρμοδιότητες, στακονόμηση ενέργειας, βελτίωση της ποιότητας, ανάπτυξη νέων θερή χρηματοδότηση και αποτελεσματικό μηχανισμό συντονιπροϊόντων, περισσότερες εξαγωγές και δημιουργία ποιοτικών σμού και παρακολούθησης. θέσεων εργασίας. Η βιομηχανική ανάπτυξη επηρεάζεται ταυτόχρονα Ο ΣΒΕ μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική γέφυρα από την ενεργειακή πολιτική, τις υποδομές, τη χρημεταξύ των επιχειρήσεων, της πολιτείας, των χρηματοδοματοδότηση, τις δεξιότητες, την καινοτομία, τη τικών φορέων, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών φορολογία και το κανονιστικό περιβάλλον. Οταν κέντρων. Μπορεί να καταγράφει τις πραγματικές ανάγκες οι πολιτικές αυτές σχεδιάζονται αποσπασματιτης παραγωγής, να ενημερώνει και να υποστηρίζει τις επικά, ακόμη και μια ώριμη επένδυση μπορεί να χειρήσεις και να εντοπίζει εγκαίρως τα εμπόκαθυστερήσει λόγω προβλημάτων στο δίκτυο, δια στην εφαρμογή των προγραμμάτων. στην αδειοδότηση ή στην εύρεση κατάλληλου Τα χρηματοδοτικά εργαλεία θα είναι επιανθρώπινου δυναμικού. τυχημένα όταν οι πόροι φτάνουν στις επιχειΗ στρατηγική αυτή πρέπει να αποκτήσει θερήσεις που μπορούν να τους αξιοποιήσουν ΟΙ ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ σμική υπόσταση μέσα στους επόμενους δώδεπαραγωγικά και όταν το αποτέλεσμά τους ΠΡΕΠΕΙ, κα μήνες και να περιλαμβάνει εθνικούς και πεαποτυπώνεται στην πραγματική οικονομία. ριφερειακούς στόχους, μετρήσιμους δείκτες ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, και ετήσιο δημόσιο απολογισμό. Η αξιοπιστία ■ Εχετε μιλήσει για την ανάγκη μιας νέΝΑ ΣΎΝΔΕΟΝΤΑΙ εξασφαλίζεται με συνέχεια, συνέπεια και δυας κοινωνικής συμφωνίας γύρω από το ΜΕ ΜΕΤΡΗΣΙΜΑ νατότητα αξιολόγησης των αποτελεσμάτων. παραγωγικό μοντέλο. Ποια μετρήσιμη ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Αμεση προτεραιότητα αποτελεί το ενερδέσμευση μπορεί να αναλάβει η ίδια η γειακό κόστος. Η βιομηχανία χρειάζεται ανταβιομηχανία για τις αμοιβές, την ασφάγωνιστικές και προβλέψιμες τιμές ενέργειας, λεια και τις προοπτικές εξέλιξης, ώστε η σύγχρονα και αξιόπιστα δίκτυα, ταχύτερες συνδέσεις, επενδύσυμφωνία αυτή να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο σεις στην αποθήκευση και πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών και για τους εργαζομένους; εργαλείων στήριξης. Μια νέα παραγωγική και κοινωνική συμφωνία δεν μπορεί Η πράσινη μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά για να είναι βινα αφορά μόνο την ανταγωνιστικότητα, τις επενδύσεις και ώσιμη πρέπει να συνδυάζει την περιβαλλοντική πρόοδο με τη την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Πρέπει να δημιουργεί σαφές διατήρηση της παραγωγής, των επενδύσεων και των θέσεων και ορατό όφελος για τους εργαζομένους και για την κοινωνία εργασίας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. συνολικά. Κρίσιμη είναι και η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Μια Οι άνθρωποι της βιομηχανίας αποτελούν το σημαντικότερο εθνική στρατηγική αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν σχεδιάζεται κεφάλαιό της. Η γνώση, η εμπειρία, η δημιουργικότητα και η μέσα από ουσιαστικό διάλογο με τις επιχειρήσεις και τους καθημερινή τους συμβολή είναι αναντικατάστατες, ιδιαίτερα σε εργαζομένους, που γνωρίζουν τις ανάγκες κάθε κλάδου και μια εποχή μεγάλων τεχνολογικών και παραγωγικών αλλαγών. περιφέρειας. Η βιομηχανία μπορεί να αναλάβει συγκεκριμένη δέσμευση για την παρακολούθηση και τη δημοσιοποίηση ενός πλαισίου ■ Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση δεν βρίσκουν ποιοτικής απασχόλησης, με τρεις μετρήσιμους άξονες: την εξέόλες τις επιχειρήσεις στην ίδια αφετηρία. Τι πρέπει να λιξη των αμοιβών σε συνάρτηση με την παραγωγικότητα, τη αλλάξει στα χρηματοδοτικά εργαλεία, ώστε οι μικρές και συνεχή βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία μεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις της περιφέρειας να και την παροχή σταθερών ευκαιριών κατάρτισης και επαγγελμετατρέψουν τους διαθέσιμους πόρους σε παραγωγικόματικής εξέλιξης. τητα, καινοτομία και εξαγωγές; Ποιον συγκεκριμένο ρόΗ αύξηση της παραγωγικότητας πρέπει να δημιουργεί τις λο μπορεί να αναλάβει ο ΣΒΕ; προϋποθέσεις για καλύτερες αμοιβές και πιο σταθερές προΤο βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο η διαθεσιμότητα των πόοπτικές. Η ασφάλεια στην εργασία πρέπει να παραμένει αδιρων, αλλά η πραγματική δυνατότητα των επιχειρήσεων να απραγμάτευτη προτεραιότητα, με επένδυση στην πρόληψη, αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτούς και να τους μετατρέψουν σε στην εκπαίδευση και στη συστηματική αξιολόγηση των σχετιώριμες και αποδοτικές επενδύσεις. κών δεικτών. Οι μικρές και μεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις της περιΕξίσου κρίσιμη είναι η κατάρτιση. Η τεχνητή νοημοσύνη, η φέρειας αντιμετωπίζουν συχνά υψηλότερο κόστος χρηματοδόαυτοματοποίηση και η πράσινη μετάβαση αλλάζουν το περιετησης, αυξημένες απαιτήσεις εξασφαλίσεων και περιορισμένη χόμενο πολλών επαγγελμάτων. Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να δυνατότητα προετοιμασίας σύνθετων επενδυτικών φακέλων. μένουν θεατές αυτής της αλλαγής, αλλά να έχουν τη δυνατόΧρειάζονται, επομένως, απλούστερα εργαλεία, σταθεροί κύτητα να αποκτούν νέες δεξιότητες και να εξελίσσονται μαζί με κλοι προκηρύξεων και ένα κατάλληλο μίγμα επιχορηγήσεων, τις επιχειρήσεις. μακροπρόθεσμων δανείων, εγγυήσεων και μηχανισμών επιμεΣημασία έχει, επίσης, να υπάρχουν πραγματικές διαδρομές ρισμού του κινδύνου. επαγγελματικής ανέλιξης. Η ποιοτική εργασία δεν είναι μόνο

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

το ύψος της αμοιβής. Είναι η ασφάλεια, ο σεβασμός, η κατάρτιση και η προοπτική. Αυτό είναι και το ευρύτερο κοινωνικό αποτύπωμα της βιομηχανίας: σταθερές θέσεις εργασίας, εισόδημα για τις οικογένειες, ευκαιρίες για τους νέους και στήριξη των τοπικών κοινωνιών σε ολόκληρη τη χώρα.

η βιομηχανία κάθε περιοχής να μπορεί να παράγει, να μεταποιεί και να εξάγει με ταχύτητα, ασφάλεια και ανταγωνιστικό κόστος. Η δεύτερη παρέμβαση είναι η δημιουργία ενός σταθερού και διαφοροποιημένου πλαισίου κινήτρων για τις παραγωγικές επενδύσεις στις παραμεθόριες και λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές. Στον Εβρο, όπως και σε άλλες απομακρυσμένες περιο■ Ως βιομήχανος με παραγωγική βάση στον χές, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένο μεταφορικό Εβρο, γνωρίζετε στην πράξη το πρόσθετο κόκαι λειτουργικό κόστος, δημογραφικές πιέσεις και μεγαλύστος αλλά και τις δυνατότητες της περιφερειτερη δυσκολία προσέλκυσης και διατήρησης προσωπικού. ακής παραγωγής. Ποιες δύο παρεμβάσεις, Τα προβλήματα αυτά είναι διαρθρωτικά και απαιτούν αντίστις υποδομές ή στα επενδυτικά κίνητρα, στοιχα σταθερές πολιτικές. πρέπει να προηγηθούν ώστε η Βόρεια ΕλΧρειάζονται υψηλότερα ποσοστά ενίσχυσης λάδα να εξελιχθεί από κόμβο διέλευσης για παραγωγικές επενδύσεις, φορολογικά κίσε ισχυρή παραγωγική και εξαγωγική βάνητρα, ταχύτερες αποσβέσεις, σαφή χρονοση έως το 2030; διαγράμματα στις αδειοδοτήσεις και μέτρα Ο ΣΤΟΧΟΣ ΕΩΣ Η πρώτη παρέμβαση είναι η δημιουργία που θα διευκολύνουν τη στέγαση, τη μετακίΤΟ 2030 ΠΡΕΠΕΙ ενός συνεκτικού δικτύου παραγωγικής συννηση και την παραμονή εργαζομένων στην ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΗΣ: δεσιμότητας. Αυτό περιλαμβάνει αξιόπιστες περιφέρεια. Η ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ σιδηροδρομικές συνδέσεις των βιομηχανικών Η Βόρεια Ελλάδα διαθέτει ισχυρή παραΝΑ ΜΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ περιοχών με τα λιμάνια και τα σύνορα, σύγγωγική παράδοση, ανθρώπινο δυναμικό, παΜΟΝΟ ΠΎΛΗ χρονους οδικούς άξονες, επαρκή και ανθεκτινεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, λιμάνια και ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ κά ενεργειακά δίκτυα και αναβαθμισμένους πρόσβαση στις αγορές της Νοτιοανατολικής ΑΓΟΡΕΣ οργανωμένους βιομηχανικούς υποδοχείς. Ευρώπης. Εκείνο που χρειάζεται είναι η σύνΗ Βόρεια Ελλάδα διαθέτει σημαντικά λιδεση αυτών των πλεονεκτημάτων σε ένα συμάνια και στρατηγική γεωγραφική θέση. Τα νεκτικό σχέδιο. λιμάνια αυτά πρέπει να είναι σύγχρονα, καλά οργανωμένα και Ο στόχος έως το 2030 πρέπει να είναι σαφής: η Βόρεια Ελλάπλήρως λειτουργικά, ώστε να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τις δα να μην αποτελεί μόνο πύλη προς τις διεθνείς αγορές, αλλά τοπικές βιομηχανίες και, παράλληλα, να ενισχύουν τον ρόλο της έναν ισχυρό τόπο παραγωγής, επενδύσεων, εξαγωγών και ποιπεριοχής ως κόμβου διακίνησης εμπορευμάτων. Το κρίσιμο είναι οτικής εργασίας ■

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΡΕΊΣ ΟΊΚΟΝΟΜΊΕΣ ΣΤΟΝ ΊΔΊΟ ΧΑΡΤΗ

Δεν υπάρχει ένας Βορράς

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από τη μητροπολιτική κλίμακα της Κεντρικής Μακεδονίας έως τη συνοριακή θέση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και τη μεταλιγνιτική δοκιμασία της Δυτικής Μακεδονίας, ο Βορράς δεν διαθέτει μία οικονομία αλλά τρεις διαφορετικές διαδρομές προς το 2030

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

τον διοικητικό χάρτη, η Κεντρική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Δυτική Μακεδονία χωρούν συχνά κάτω από έναν τίτλο: Βόρεια Ελλάδα. Στον οικονομικό χάρτη, όμως, η ομοιομορφία τελειώνει εκεί. Η πρώτη διαθέτει το μέγεθος και τη μητροπολιτική δύναμη της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη αντλεί δυναμική από τη συνοριακή της θέση, τα λιμάνια και τους διαδρόμους προς τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα. Η τρίτη καλείται να αλλάξει παραγωγικό μοντέλο ενώ ο λιγνίτης, επί δεκαετίες ο οικονομικός της πυρήνας,

αποσύρεται. Υπάρχουν, βέβαια, κοινές πιέσεις: δημογραφική συρρίκνωση, ελλείψεις δεξιοτήτων, υψηλότερη ανεργία από τον εθνικό μέσο όρο και υποδομές που δεν αποδίδουν αυτομάτως τοπική ανάπτυξη. Αλλά οι αφετηρίες είναι τόσο διαφορετικές, ώστε ένα ενιαίο «σχέδιο για τον Βορρά» κινδυνεύει να καλύψει τις ανισότητες αντί να τις αντιμετωπίσει.

Ενας χάρτης, διαφορετικά μεγέθη Το 2023 οι τρεις περιφέρειες παρήγαγαν ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 37,8 δισ. ευρώ, το 19,3% του συνόλου της χώρας. Η εσωτερική κατανομή, ωστόσο, είναι εξαιρετικά άνιση:

Η οικονομία της κλίμακας Η Κεντρική Μακεδονία διαθέτει το πληρέστερο παραγωγικό οικοσύστημα του Βορρά. Η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνει υπηρεσίες, διοίκηση, εμπόριο, τεχνολογία και μεταφορικές υποδομές, ενώ το Αριστοτέλειο, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος σχηματίζουν ισχυρή ακαδημαϊκή βάση. Το λιμάνι συνδέεται με τα διευρωπαϊκά δίκτυα, η Εγνατία και οι κάθετοι άξονες ανοίγουν την ενδοχώρα, ενώ η ΒΙΠΕ Θεσσαλονίκης στη Σίνδο αποτελεί βασικό οργανωμένο υποδοχέα της μεταποίησης. Αυτή η κλίμακα αποτυπώνεται στις εξαγωγές αγαθών, μαζί με τα πετρελαιοειδή, που έφτασαν το 2024 τα 8,09 δισ. ευρώ. Τα τρόφιμα κάλυψαν το 35,4% του συνόλου, δίπλα στα πετρελαιοειδή, τα χημικά και πλαστικά, τα μέταλλα, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και την ένδυση (ΣΕΒΕ/ΙΕΕΣ). Αποτυπώνεται και στην έρευνα: το 2024 η δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη ανήλθε σε 728,8 εκατ. ευρώ ή 2,22% του περιφερειακού ΑΕΠ, την υψηλότερη επίδοση μεταξύ των 13 περιφερειών, με τον επιχειρηματικό τομέα να πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης (ΕΚΤ). Το πρόβλημα της Κεντρικής Μακεδονίας δεν είναι η απουσία κρίσιμης μάζας. Είναι η άνιση διάχυσή της. Το ζητούμενο είναι η ισχύς της Θεσσαλονίκης, των πανεπιστημίων και των υποδομών να συνδεθεί βαθύτερα με τη μεταποίηση και την αγροδιατροφή στην υπόλοιπη περιφέρεια, αντί να ενισχύει μόνο έναν μητροπολιτικό πόλο.

Η οικονομία της θέσης Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη το μεγάλο κεφάλαιο είναι η θέση. Η περιφέρεια ακουμπά στη Βουλγαρία και την Τουρκία, διασχίζεται από την Εγνατία, διαθέτει τα λιμάνια της Αλεξανδρούπολης και της Καβάλας, τη ΒΙΠΕ Κομοτηνής και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, με παρουσία σε πολλές πόλεις. Το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης συνδέεται με την Εγνατία και τον σιδηροδρομικό άξονα προς τα βουλγαρικά και τα τουρκικά σύνορα, ενώ το εμπορικό λιμάνι «Φίλιππος Β΄» υπηρετεί τον παραγωγικό χώρο της Καβάλας. Οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν το 2024 κατά 12,9%, στο 1,19 δισ. ευρώ, με αιχμή τα τρόφιμα και σημαντική παρουσία των χημικών και πλαστικών, της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης και των μη μεταλλικών ορυκτών. Η περιφέρεια κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα 67,7 εκατ. ευρώ (ΣΕΒΕ/ΙΕΕΣ). Η γεωγραφία δημιουργεί δυνατότητες· δεν εγγυάται ότι θα μετατραπούν σε παραγωγή. Για να αποκτήσει μόνιμο οικονομικό αποτύπωμα η κίνηση εμπορευμάτων και ενέργειας, απαιτούνται αξιόπιστος σιδηρόδρομος, σύγχρονες συνδυα-

σμένες μεταφορές, οργανωμένη βιομηχανική γη και στενότερες γέφυρες ανάμεσα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και στις επιχειρήσεις. Διαφορετικά, η περιφέρεια μπορεί να λειτουργεί ως πέρασμα χωρίς να απορροφά ανάλογο μερίδιο της αξίας που διακινείται από αυτήν.

Η οικονομία της μετάβασης Η Δυτική Μακεδονία έχει μπροστά της την πιο απότομη αλλαγή. Διαθέτει ενεργειακά δίκτυα, εκτάσεις και τεχνική γνώση που δημιουργήθηκαν γύρω από τον λιγνίτη, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, τη ΒΙΠΕ Φλώρινας και πρόσβαση στην Εγνατία. Διαθέτει επίσης μεγάλες επενδυτικές προσδοκίες στην καθαρή ενέργεια, στην αποθήκευση και στις ψηφιακές υποδομές. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι πόσο εντυπωσιακός θα είναι ο επενδυτικός κατάλογος. Είναι αν θα προκύψει οικονομία ικανή να σταθεί μετά το τέλος των εργοταξίων. Η σημερινή εξαγωγική βάση παραμένει μικρή. Οι εξαγωγές αγαθών διαμορφώθηκαν το 2024 στα 364,5 εκατ. ευρώ, σχεδόν αμετάβλητες, με την ένδυση και την κλωστοϋφαντουργία μαζί με τα τρόφιμα να καλύπτουν σχεδόν το 60% του συνόλου. Το εμπορικό πλεόνασμα των 218,1 εκατ. ευρώ είναι θετικό, αλλά αφορά μια οικονομία πολύ μικρότερης κλίμακας (ΣΕΒΕ/ΙΕΕΣ). Η πρόκληση είναι η ενεργειακή μετάβαση να γεννήσει τοπικούς προμηθευτές, νέες ειδικότητες και σταθερές θέσεις εργασίας — όχι μόνο νέες εγκαταστάσεις.

Απασχόληση και δημογραφικό Εδώ οι διαφορετικές διαδρομές συναντώνται. Το 2025 το ετήσιο ποσοστό ανεργίας διαμορφώθηκε σε 10,6% στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, 11,7% στην Κεντρική Μακεδονία και 15,3% στη Δυτική Μακεδονία, έναντι 8,9% στο σύνολο της χώρας (Eurostat). Την ίδια στιγμή, ανάμεσα στις απογραφές του 2011 και του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός μειώθηκε κατά 4,6% στην Κεντρική Μακεδονία, 7,6% στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και 10,3% στη Δυτική Μακεδονία (ΕΛΣΤΑΤ). Η μεγαλύτερη προειδοποίηση βρίσκεται στις παραγωγικές ηλικίες. Οι κάτοικοι 30-39 ετών μειώθηκαν μέσα στη δεκαετία κατά 26,5%, 24% και 29,2% αντιστοίχως. Τα πανεπιστήμια, επομένως, δεν αρκεί να εκπαιδεύουν νέους ανθρώπους· οι τοπικές οικονομίες πρέπει να μπορούν και να τους κρατούν. Αυτό σημαίνει δουλειές με προοπτική, αλλά και στέγη, μετακινήσεις, υγεία, εκπαίδευση και πόλεις στις οποίες μπορεί να οργανωθεί μια ζωή.

Το κοινό τεστ του 2030 Δεν υπάρχει μία συνταγή για τις τρεις περιφέρειες. Η Κεντρική Μακεδονία χρειάζεται να διαχύσει την κλίμακά της. Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη να μετατρέψει τη θέση της σε παραγωγή. Η Δυτική Μακεδονία να μετατρέψει τη μετάβαση σε νέα, σταθερή οικονομική βάση. Υπάρχει, όμως, ένα κοινό τεστ: αν οι υποδομές, οι ΒΙΠΕ, οι εξαγωγικοί κλάδοι και τα πανεπιστήμια θα λειτουργήσουν ως δίκτυο ή θα παραμείνουν ισχυρά αλλά ασύνδετα σημεία στον χάρτη. Το κοινό στοίχημα δεν είναι απλώς η προσέλκυση επενδύσεων, αλλά η μετατροπή τους σε σταθερή εργασία, γνώση και αξία που μένει στον τόπο. Ο Βορράς δεν χρειάζεται να γίνει ένας. Χρειάζεται οι τρεις διαφορετικές οικονομίες του να αποκτήσουν αρκετό βάθος ώστε να μπορούν να λειτουργούν μαζί ■

Το κοινό στοίχημα δεν είναι απλώς η προσέλκυση επενδύσεων, αλλά η μετατροπή τους σε σταθερή εργασία, γνώση και αξία που μένει στον τόπο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

27,2 δισ. ευρώ αντιστοιχούσαν στην Κεντρική Μακεδονία, 7,1 δισ. στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και 3,51 δισ. στη Δυτική Μακεδονία. Τα στοιχεία είναι προσωρινά (ΕΛΣΤΑΤ). Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει μεγάλη και στις τρεις. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, έφτασε το 2024 στο 55% του μέσου όρου της Ε.Ε. στην Κεντρική Μακεδονία, στο 45% στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και στο 48% στη Δυτική Μακεδονία (Eurostat). Οι αριθμοί δεν συνθέτουν απλώς μια κατάταξη. Περιγράφουν τρεις οικονομίες που χρειάζονται διαφορετικά εργαλεία για να πλησιάσουν την ίδια επιδίωξη: περισσότερη παραγωγικότητα, καλύτερες δουλειές και μεγαλύτερο μέρος της αξίας να παραμένει στον τόπο.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΠΑΡΑΓΏΓΊΚΗ ΚΑΡΔΊΑ ΤΟΎ ΒΟΡΡΑ

Από τη Σίνδο έως τις Σέρρες Η δεύτερη μεγαλύτερη περιφερειακή οικονομία στηρίζεται στο τρίπτυχο αγροδιατροφή, μεταποίηση και logistics, με εξαγωγές 8,1 δισ. ευρώ αλλά και κρίσιμες εκκρεμότητες σε υποδομές, καινοτομία και δεξιότητες

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

πό τη βιομηχανική ζώνη της Σίνδου έως τα παραγωγικά κέντρα των Σερρών, η Κεντρική Μακεδονία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κόμβους παραγωγής, μεταποίησης και εξαγωγικής δραστηριότητας της χώρας. Η στρατηγική γεωγραφική της θέση, οι κρίσιμες υποδομές που διαθέτει και η ισχυρή επιχειρηματική δραστηριότητα σε πολλούς παραγωγικούς κλάδους την καθιστούν βασική πύλη της Ελλάδας προς τις αγορές των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σημαντικό πλεονέκτημα της περιοχής αποτελεί το τρίπτυχο αγροδιατροφή, βιομηχανία και logistics, τρεις αλληλένδετοι τομείς που διαμορφώνουν την παραγωγική της ταυτότητα και ενισχύουν τον εξαγωγικό της προσανατολισμό.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Δεύτερη μεγαλύτερη περιφερειακή οικονομία της χώρας

Αγροδιατροφή, βιομηχανία και logistics, τρεις αλληλένδετοι τομείς που διαμορφώνουν την παραγωγική ταυτότητα της περιοχής

Η ισχυρή παραγωγική της βάση, η παρουσία σημαντικών κλάδων της οικονομίας αλλά και η έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα καθιστούν την Κεντρική Μακεδονία τη δεύτερη μεγαλύτερη περιφερειακή οικονομία της χώρας μετά την Αττική. Σύμφωνα με ανάλυση του ΙΟΒΕ και τα περιφερειακά στοιχεία για το 2023, συνεισφέρει περίπου το 13,8% του εθνικού ΑΕΠ, επιβεβαιώνοντας τον σημαντικό της ρόλο στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας. Παράλληλα, η περιοχή ενισχύει τη θέση της και στον τομέα της καινοτομίας, αξιοποιώντας την παρουσία πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, ερευνητικών φορέων και καινοτόμων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με σχετική ανάλυση του ΙΟΒΕ, η Κεντρική Μακεδονία αποτελεί τον δεύτερο πόλο καινοτομίας σε εθνικό επίπεδο. Η ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, η μεγαλύτερη σύνδεση της έρευνας με την αγορά και η παρουσία δυναμικών κλάδων δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω ενίσχυση του οικοσυστήματος καινοτομίας της περιοχής. Την ίδια στιγμή, διατηρεί σταθερά τη θέση της ως η δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική περιφέρεια της χώρας, μετά την Αττική. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΣΕΒΕ για το 2024, οι εξαγωγές της αυξήθηκαν κατά 2,1% και ανήλθαν σε περίπου 8,1 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 16,4% του συνόλου με τα πετρελαιοειδή και το 19,2% χωρίς αυτά. Ο κλάδος

των τροφίμων αντιστοιχεί στο 35,4% των εξαγωγών της, αναδεικνύοντας τη σημασία της αγροδιατροφής ως βασικού στοιχείου της παραγωγικής της ταυτότητας.

Αγροδιατροφή: από την παραγωγή στην προστιθέμενη αξία Η αγροτική παραγωγή της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας βασίζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής, όπως οι ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες, οι πλούσιοι υδάτινοι πόροι και η υψηλή βιοποικιλότητα, που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας και διατροφικής αξίας. Στην περιοχή αναπτύσσεται ένα ευρύ φάσμα αγροτικών δραστηριοτήτων, από φρούτα, κηπευτικά και σιτηρά έως βιομηχανικές καλλιέργειες, κτηνοτροφικά προϊόντα και αρωματικά φυτά. Παράλληλα, αρκετά προϊόντα της είναι αναγνωρισμένα ως ΠΟΠ —Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης— και ΠΓΕ —Προστατευόμενη Γεωγραφική Ενδειξη—, ενισχύοντας την αναγνωρισιμότητα και την εμπορική τους αξία. Σύμφωνα με την παραγωγική χαρτογράφηση που δημοσιεύει η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, στην περιοχή παράγεται περίπου το 85% του ελληνικού ρυζιού, το 70% των οπωροφόρων, το 55% των επιτραπέζιων ελιών, το 32% των σιτηρών, το 25%30% του βαμβακιού και το 20% των κηπευτικών της χώρας. Παράλληλα, η περιφέρεια έχει ισχυρή παρουσία και στη ζωική παραγωγή, καθώς στην ίδια χαρτογράφηση αποδίδεται στην περιοχή περίπου το 35% του βόειου κρέατος, το 48% του αγελαδινού γάλακτος, το 20% του αιγοπρόβειου γάλακτος, το

σαλονίκη, το λιμάνι και τους βασικούς οδικούς άξονες της Βόρειας Ελλάδας, ενισχύει τον ρόλο της ως κομβικού σημείου για τη βιομηχανία, τη μεταποίηση και τα logistics. Η συγκέντρωση παραγωγικών μονάδων στην περιοχή αποτελεί βασικό στοιχείο της οικονομικής ταυτότητας της Κεντρικής Μακεδονίας και ενισχύει τη σύνδεση της παραγωγής με τις εγχώριες και διεθνείς αγορές. Παραμένουν, ωστόσο, εκκρεμότητες στις οδικές και σιδηροδρομικές προσβάσεις, οι οποίες συγκαταλέγονται στα βασικά αιτήματα των εγκατεστημένων επιχειρήσεων.

Logistics: το πλεονέκτημα της γεωγραφικής θέσης

Ο βιομηχανικός πυρήνας της Σίνδου Την ίδια στιγμή, η Σίνδος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιομηχανικούς πόλους της Ελλάδας, με κομβικό ρόλο στην παραγωγική δραστηριότητα της Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βιομηχανική Περιοχή Θεσσαλονίκης (ΒΙΠΕΘ), που αναπτύχθηκε σταδιακά από τη δεκαετία του 1970, είναι η μεγαλύτερη οργανωμένη βιομηχανική περιοχή της Ελλάδας. Τα διαθέσιμα μεγέθη διαφοροποιούνται ανάλογα με την πηγή και τον τρόπο καταγραφής. Η διαχειρίστρια ΕΤΒΑ ΒΙΠΕ έχει αναφέρει έκταση περίπου 12.500 στρεμμάτων και 750 εγκατεστημένες επιχειρήσεις, από τις οποίες περίπου 550 είναι ενεργές. Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Βιομηχανικής Περιοχής Θεσσαλονίκης καταγράφει περισσότερες από 800 βιομηχανικές εγκαταστάσεις και 600 ενεργές μεταποιητικές και εμπορικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Συνδέσμου, ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων της περιοχής ξεπερνά τα 5 δισ. ευρώ, ενώ περισσότεροι από 20.000 εργαζόμενοι απασχολούνται σε μόνιμη βάση. Η στρατηγική θέση της Σίνδου, σε άμεση σύνδεση με τη Θεσ-

Οι προκλήσεις για την επόμενη ημέρα Η περιοχή διαθέτει ισχυρή παραγωγική βάση, έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα και στρατηγική γεωγραφική θέση, στοιχεία που δημιουργούν προϋποθέσεις για περαιτέρω ανάπτυξη. Η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, ωστόσο, προϋποθέτει συνεχή προσαρμογή στις συνθήκες που αλλάζουν διαρκώς. Η ψηφιακή μετάβαση των επιχειρήσεων, η ανάγκη για μεγαλύτερη σύνδεση της παραγωγής με την έρευνα και την καινοτομία, αλλά και η ενίσχυση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την επόμενη ημέρα. Η ισχυρότερη διασύνδεση της παραγωγικής βάσης με την καινοτομία, τις διεθνείς αγορές και τις νέες μορφές επιχειρηματικής δραστηριότητας, καθώς και η μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ παραγωγικών επιχειρήσεων, ερευνητικών φορέων και υπηρεσιών μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας και στη μετάβαση σε ένα πιο σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο. Οι εξελίξεις αυτές θα διαμορφώσουν σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο η Κεντρική Μακεδονία θα αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματά της μέσα στο νέο οικονομικό περιβάλλον ■

Η ισχύς της περιφέρειας βρίσκεται στη σύνδεση της παραγωγής με τις διεθνείς αγορές. Το επόμενο βήμα εξαρτάται από υποδομές, τεχνολογία και ανθρώπους

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

20% του χοίρειου κρέατος, το 15% των αυγών και του κρέατος πτηνών, το 25% του μελιού και το 29% των αλιευμάτων της χώρας. Τα συγκεκριμένα ποσοστά δεν συνοδεύονται από ενιαίο πρόσφατο έτος αναφοράς και αποτυπώνουν κυρίως τη διαχρονική βαρύτητα της περιφέρειας στην εθνική αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, όχι μια συγκρίσιμη εικόνα μιας συγκεκριμένης παραγωγικής χρονιάς.

Σημαντικό πλεονέκτημα αποτελεί και η θέση της περιφέρειας στον τομέα των logistics, καθώς βρίσκεται στη διασταύρωση των εμπορικών διαδρομών που συνδέουν την Ελλάδα με τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για τις εμπορευματικές μεταφορές, αξιοποιώντας το λιμάνι, το οδικό δίκτυο και τις υποδομές μεταφορών της περιοχής. Η πλήρης αξιοποίηση της θέσης αυτής εξαρτάται, ωστόσο, από την ανάπτυξη σύγχρονων και αξιόπιστων σιδηροδρομικών συνδέσεων. Η στρατηγική αυτή θέση έχει προσελκύσει τα τελευταία χρόνια έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον στον κλάδο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, τα επενδυτικά σχέδια που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια σχεδιασμού ή ωρίμανσης στη Θεσσαλονίκη θα μπορούσαν να δημιουργήσουν έναν επενδυτικό κύκλο άνω των 300 εκατ. ευρώ τα επόμενα χρόνια, με βασικό σημείο αναφοράς την προοπτική αξιοποίησης του πρώην στρατοπέδου Γκόνου. Πρόκειται, συνεπώς, για εκτιμώμενο μέγεθος και όχι για ένα ενιαίο, ήδη συμβασιοποιημένο επενδυτικό πρόγραμμα. Οι διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις και οι μεταβολές στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα έχουν αναδείξει τη σημασία των σύγχρονων και αξιόπιστων υποδομών στην περιοχή. Οι επιχειρήσεις αναζητούν πλέον μεγαλύτερη ασφάλεια, ταχύτερη πρόσβαση στις αγορές και πιο ευέλικτα δίκτυα παραγωγής και διακίνησης προϊόντων. Σε αυτό το περιβάλλον, η γεωγραφική θέση της περιφέρειας, η παραγωγική της βάση και οι υφιστάμενες υποδομές αποτελούν παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν τον ρόλο της στην ευρύτερη περιοχή.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΘΗΝΑ ΑΗΔΟΝΑ Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας

«Οι πόροι του ΕΣΠΑ να επιστρέφουν στην πραγματική οικονομία» Η περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας μιλά για το αποτύπωμα του προγράμματος των 1,44 δισ. ευρώ, τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και το στοίχημα μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας στην αγροδιατροφή

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι να αυξήσουμε ακόμη περισσότερο την προστιθέμενη αξία που μένει στον τόπο και στους ανθρώπους της παραγωγής

ΑΠΟ ΤΑ 1.549 ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΎΠΟΔΟΜΕΣ ΕΩΣ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας Αθηνά Αηδονά μιλά στην «Εφ. Συν.» για το κοινωνικό αποτύπωμα του ΕΣΠΑ, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την ανάγκη να παραμένει μεγαλύτερο μέρος της αξίας της αγροδιατροφικής παραγωγής στον τόπο.

■ Ποιο αποτύπωμα θέλετε να αφήσει το ΕΣΠΑ 20212027 στην Κεντρική Μακεδονία; Το ΕΣΠΑ 2021-2027, με πόρους 1,44 δισ. ευρώ, είναι το βασικό εργαλείο με το οποίο υλοποιούμε τη στρατηγική μας για ανάπτυξη σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα και ανάπτυξη για όλους. Σήμερα σε ολόκληρη την Κεντρική Μακεδονία βρίσκονται σε εξέλιξη 1.549 έργα. Νέες και σύγχρονες υποδομές στην Υγεία και στην Παιδεία, αντιπλημμυρικά έργα, ενεργειακές αναβαθμίσεις, αστικές αναπλάσεις, έργα Πολιτισμού και ένα εκτεταμένο δίκτυο κοινωνικών παρεμβάσεων δεν αλλάζουν μόνο την εικόνα της Κεντρικής Μακεδονίας, αλλά διευρύνουν τις δυνατότητές της και βελτιώνουν ουσιαστικά τη ζωή των πολιτών.

Η πραγματική αξία του προγράμματος βρίσκεται π ίσω από τους οικονομικούς δείκτες: στους 1,88 εκατομμύρια ασθενείς που επωφελούνται από εκσυγχρονισμένες υγειονομικές εγκαταστάσεις, στους 179.000 εκπαιδευόμενους που αποκτούν καλύτερες υποδομές, στα σχεδόν 50.000 παιδιά που εντάσσονται σε δομές φροντίδας και δημιουργικής απασχόλησης και στα περισσότερα από 3.000 παιδιά με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που λαμβάνουν ουσιαστική υποστήριξη. Βρίσκεται ακόμη στους περισσότερους από 107.000 συμπολίτες μας που υποστηρίζονται μέσα από κοινωνικές δομές, στις 1.050 κατοικίες και στα 360.000 τετραγωνικά μέτρα δημόσιων κτιρίων που αναβαθμίζονται ενεργειακά, αλλά και στις 17 παρεμβάσεις αντιπλημμυρικής προστασίας και προστασίας των ακτών, συνολικού ύψους 84 εκατ. ευρώ. Αυτό είναι το αποτύπωμα που επιδιώκουμε: μια Περιφέρεια οικονομικά ισχυρότερη και κοινωνικά πιο συνεκτική, η οποία παράλληλα θα είναι πολύ πιο ανθεκτική απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. ■ Εχετε επιλέξει να κατευθύνετε σημαντικό μέρος των πόρων του ΕΣΠΑ στην επιχειρηματικότητα. Τι επιδιώ-

κετε μέσα από αυτή τη στρατηγική; Θέλουμε οι πόροι του ΕΣΠΑ να επιστρέφουν στην πραγματική οικονομία. Γιατί η ανάπτυξη αποκτά διάρκεια, μόνο όταν κινητοποιεί επενδύσεις, δημιουργεί περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και οικοδομεί ένα πιο σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο. Μέχρι σήμερα έχουμε χρηματοδοτήσει 2.353 επιχειρήσεις με δημόσια δαπάνη που ξεπερνά τα 280 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος. Η επιλογή μας δεν εξαντλείται στη χρηματοδοτική ενίσχυση των επιχειρήσεων. Εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για μια οικονομία περισσότερο καινοτόμα, εξωστρεφή και ανταγωνιστική. Δίνουμε έμφαση στην πράσινη μετάβαση, στην έξυπνη εξειδίκευση, στη συνεργασία των επιχειρήσεων με τα ερευνητικά ιδρύματα και στην αξιοποίηση της γνώσης που παράγεται στα Πανεπιστήμια της περιοχής μας. Ενδεικτικά μόνο θα σας αναφέρω ότι μέσα από τη δράση «Κλειδί Προόδου» ενισχύονται 1.443 μικρομεσαίες επιχειρήσεις με δημόσια δαπάνη άνω των 140 εκατ. ευρώ, ενώ μέσω της δράσης «Αφετηρία Καινοτομίας και Εξωστρέφειας» ενισχύονται 288 μικρομεσαίες επιχειρήσεις με σχεδόν 60 εκατ. ευρώ.

■ Η Κεντρική Μακεδονία παραμένει η ισχυρότερη αγροδιατροφική Περιφέρεια της χώρας. Ποια είναι η επόμενη μεγάλη πρόκληση για τον πρωτογενή τομέα;** Η Κεντρική Μακεδονία είναι η καρδιά της ελληνικής αγροδιατροφής. Δεν είναι τυχαίο ότι ως Περιφέρεια έχουμε καθορίσει τον πρωτογενή τομέα ως έναν από τους τρεις βασικούς πυλώνες της αναπτυξιακής μας στρατηγικής, μαζί με τον τουρισμό και την καινοτομία. Η Κεντρική Μακεδονία βρίσκεται σταθερά στην πρώτη θέση πανελλαδικά τόσο στην αγροτική παραγωγή όσο και στις εξαγωγές. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι να αυξήσουμε ακόμη περισσότερο την προστιθέμενη αξία που μένει στον τόπο και στους ανθρώπους της παραγωγής. Αυτό σημαίνει στήριξη του αγροτικού κόσμου, εκσυγχρονισμό της παραγωγής, μεγαλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας και της καινοτομίας, αλλά και στενότερη σύνδεση της αγροδιατροφής με τη μεταποίηση, τη γαστρονομία και τον τουρισμό. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε συστηματικά την εξωστρέφεια. Τα προϊόντα της Κεντρικής Μακεδονίας έχουν ήδη ισχυρή παρουσία σε αγορές όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Πολωνία, το Βέλγιο, οι σκανδιναβικές χώρες, η Σερβία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η δυτική ακτή της Θεσσαλονίκης και η λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου, στο όριο ανάμεσα στη μητροπολιτική ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού κεφαλαίου της Κεντρικής Μακεδονίας

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΛΊΓΝΊΤΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΊΑ ΚΑΊ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Η νέα οικονομία της Δυτικής Μακεδονίας Επενδύσεις, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση και το σχέδιο για data center, με ανοιχτό το στοίχημα της μόνιμης απασχόλησης και της αξίας που θα παραμείνει στον τόπο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Το αποτέλεσμά της, ωστόσο, δεν θα κριθεί μόνο από τα δισεκατομμύρια ευρώ των επενδυτικών σχεδίων ή από τα Mεγαβάτ που θα εγκατασταθούν

πό τη μονοκαλλιέργεια του λιγνίτη σε ένα πιο σύνθετο παραγωγικό μοντέλο επιχειρεί να περάσει η Δυτική Μακεδονία, με επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, στην αποθήκευση, στις ψηφιακές υποδομές και στην επιχειρηματικότητα. Η μετάβαση διαθέτει πλέον χρηματοδοτικά εργαλεία, έργα που έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Το αποτέλεσμά της, ωστόσο, δεν θα κριθεί μόνο από τα δισεκατομμύρια ευρώ των επενδυτικών σχεδίων ή από τα Mεγαβάτ που θα εγκατασταθούν. Θα κριθεί κυρίως από το αν θα δημιουργηθούν σταθερές θέσεις εργασίας, αν μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης αξίας θα παραμένει στην περιοχή και αν θα ανακοπεί η δημογραφική υποχώρηση. Η αφετηρία είναι δύσκολη μιας και ο μόνιμος πληθυσμός της Περιφέρειας περιορίστηκε το 2021 στους 254.595 κατοίκους, μειωμένος κατά 10,3% σε σχέση με το 2011. Ακόμη εντονότερη ήταν η υποχώρηση στις ηλικίες 20-29 ετών, κατά 25,2%, και 30-39 ετών, κατά 29,2% - στις ομάδες από τις οποίες εξαρτώνται η αγορά εργασίας, η επιχειρηματικότητα και η δημιουργία νέων οικογενειών. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία διαμορφώθηκε στο 11,9%, έναντι 10,6% στο σύνολο της χώρας. Η περιοχή εξακολουθεί, επομένως, να αντιμετωπίζει μεγαλύτερες πιέσεις από τον εθνικό μέσο όρο, την ώρα που η υποχώρηση της λιγνιτικής δραστηριότητας αλλάζει τη δομή της τοπικής οικονομίας.

Επενδύσεις και ενεργειακή μετάβαση Ειδικότερα, σύμφωνα με την κυβερνητική αποτίμηση του φετινού Ιουλίου, οι επενδύσεις που συνδέονται με το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και τα έργα της ΔΕΗ ανέρχονται συνολικά σε 5,4 δισ. ευρώ, με πρόβλεψη για περισσότερες από 11.000 θέσεις εργασίας. Πρόκειται για στόχους του επενδυτικού σχεδιασμού και όχι για θέσεις που έχουν ήδη

δημιουργηθεί στο σύνολό τους. Το χρηματοδοτικό πλαίσιο που αντιστοιχεί ειδικά στη Δυτική Μακεδονία αποτιμάται σε 1,38 δισ. ευρώ: 1 δισ. από το ΕΣΠΑ 2021-2027, 186,7 εκατ. από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και 191 εκατ. από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης. Πάντως, ο ενεργειακός πυλώνας παραμένει ο ισχυρότερος. Τον Απρίλιο του 2026 η ΔΕΗ ανακοίνωσε την ολοκλήρωση φωτοβολταϊκών σταθμών συνολικής ισχύος 2.130 MW στις πρώην λιγνιτικές εκτάσεις. Η ετήσια παραγωγή τους υπολογίζεται σε περίπου 3.150 GWh, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 6% της ζήτησης του διασυνδεδεμένου συστήματος. Παράλληλα, προχωρεί το πρόγραμμα αποθήκευσης ενέργειας, με συνολικό σχεδιαζόμενο μέγεθος 860 MW. Εχουν ολοκληρωθεί δύο σταθμοί μπαταριών στη Μελίτη και στην Πτολεμαΐδα, συνολικής ισχύος 98 MW και χωρητικότητας 196 MWh, ενώ στο Αμύνταιο κατασκευάζεται μονάδα 50 MW και 200 MWh. Σε ωρίμανση βρίσκονται και δύο έργα αντλησιοταμίευσης, ισχύος 320 και 240 MW. Στο ίδιο σχέδιο εντάσσεται η Πτολεμαΐδα 5, η οποία προβλέπεται να πάψει να λειτουργεί με λιγνίτη έως το τέλος του 2026 και να μετατραπεί σε μονάδα φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου, ισχύος 295 MW, με ορίζοντα λειτουργίας το 2028. Στον νεότερο σχεδιασμό της ΔΕΗ περιλαμβάνεται και η δυνατότητα αναβάθμισής της σε μονάδα συνδυασμένου κύκλου 440 MW έως το 2029.

Το στοίχημα των δεδομένων Η σημαντικότερη διαφοροποίηση από το παραδοσιακό ενεργειακό μοντέλο είναι το σχεδιαζόμενο data center στην περιοχή της Κοζάνης. Το στρατηγικό σχέδιο της ΔΕΗ προβλέπει πρώτη φάση ισχύος 300 MW, με στόχο λειτουργίας έως το τέλος του 2028 και κεφαλαιουχικές δαπάνες της επιχείρησης περίπου 1,2 δισ. ευρώ. Η ΔΕΗ βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με διεθνείς παρόχους υπερκλίμακας, χωρίς να έχει ανακοινωθεί οριστική συμ-

Το κρίσιμο μέγεθος της απασχόλησης Η διάκριση μεταξύ προσωρινής και μόνιμης απασχόλησης είναι καθοριστική. Στο σχέδιο της ΔΕΗ του 2025 γινόταν λόγος για έως 20.000 θέσεις κατά την κατασκευή και έως 2.000 κατά τη λειτουργία των έργων. Η κυβερνητική παρουσίαση του Ιουλίου 2026 αναφέρθηκε σε 7.500 έως 8.000 θέσεις στα έργα της ΔΕΗ και σε ακόμη 3.200 από ιδιωτικές επενδύσεις που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα μετάβασης. Οι αριθμοί αφορούν διαφορετικά έργα, περιόδους και μεθοδολογίες και δεν πρέπει να αθροίζονται μηχανικά. Για την τοπική κοινωνία, το κρίσιμο μέγεθος θα είναι οι θέσεις που θα παραμείνουν μετά την ολοκλήρωση των εργοταξίων, το επίπεδο των αμοιβών και η δυνατότητα των κατοίκων να καλύψουν τις νέες ειδικότητες.

Επιχειρήσεις και δημόσιες υποδομές Υπενθυμίζεται ότι τον Ιούλιο προκηρύχθηκαν δράσεις δημόσιας δαπάνης 140 εκατ. ευρώ για υφιστάμενες, νέες και υπό σύσταση επιχειρήσεις στις ηπειρωτικές περιοχές της Δίκαιης Μετάβασης. Οι ενισχύσεις φθάνουν στο 70% για μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, στο 60% για μεσαίες και στο 50% για μεγάλες. Στα τέλη του ίδιου μήνα ανακοινώθηκαν ακόμη τέσσερις δράσεις, συνολικού ύψους 211 εκατ. ευρώ, για πολύ μικρές επιχειρήσεις, ενέργεια και αγροδιατροφή, υδροπονία και στρατηγικές τεχνολογίες. Το ζητούμενο είναι οι πόροι να μη συγκε-

ντρωθούν σε λίγες μεγάλες μονάδες, αλλά να ενισχύσουν μια ευρύτερη παραγωγική βάση στην Κοζάνη, στη Φλώρινα, στην Καστοριά και στα Γρεβενά. Τον Απρίλιο του 2026 ενεργοποιήθηκε επίσης πρόγραμμα της ΔΥΠΑ για 1.000 επιπλέον θέσεις πλήρους απασχόλησης στις περιοχές της Δίκαιης Μετάβασης, σε συνέχεια προηγούμενου προγράμματος που αφορούσε συνολικά 1.700 νέες θέσεις πλήρους απασχόλησης. Παράλληλα, για 18 δημόσιες επενδύσεις στη Δυτική Μακεδονία, στους τομείς των μεταφορών, της υγείας, της αστικής ανάπλασης, της εκπαίδευσης και της ψηφιοποίησης, προβλέπεται χρηματοδοτικό σχήμα περίπου 110 εκατ. ευρώ, στο οποίο περιλαμβάνεται ευρωπαϊκή επιχορήγηση 19,8 εκατ. ευρώ.

Το πραγματικό τοπικό αποτύπωμα Η επιτυχία της μετάβασης, πάντως, θα φανεί στη μόνιμη απασχόληση, στους μισθούς, στη συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων στις αλυσίδες προμηθειών, στη συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, στην αποκατάσταση των πρώην λιγνιτικών εδαφών και στη συγκράτηση των νεότερων ηλικιών. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν την απόσταση που πρέπει να καλυφθεί. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας διαμορφώθηκε το 2023, σε τρέχουσες τιμές, στα 15.543 ευρώ, έναντι 21.301 ευρώ στο σύνολο της χώρας, με ετήσια μείωση 1%. Η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της Περιφέρειας υποχώρησε κατά 2,4%, στα 3,51 δισ. ευρώ. Τα στοιχεία του 2023 είναι προσωρινά. Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει πλέον επενδυτικό όγκο, χρηματοδοτικά εργαλεία και συγκεκριμένα έργα. Η επόμενη διετία θα δείξει αν αυτά θα συγκροτήσουν μια νέα παραγωγική ταυτότητα ή θα παραμείνουν ένα άθροισμα μεγάλων υποδομών με περιορισμένη σύνδεση με την τοπική οικονομία. Ουσιαστικά, η επιτυχία δεν θα μετρηθεί μόνο στην ενέργεια που θα παράγεται ή στα δεδομένα που θα αποθηκεύονται. Θα μετρηθεί στο πόσοι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν σταθερά στη Δυτική Μακεδονία ■

Η διάκριση μεταξύ προσωρινής και μόνιμης απασχόλησης είναι καθοριστική

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

φωνία. Η δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW παραμένει μελλοντικό σενάριο, υπό την προϋπόθεση επαρκούς ζήτησης και νέων επενδυτικών αποφάσεων. Η υποδομή μπορεί να συνδέσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με τις αγορές του cloud, της τεχνητής νοημοσύνης και της επεξεργασίας δεδομένων. Δεν αποτελεί, όμως, αυτομάτως μηχανή μαζικής απασχόλησης. Το όφελος θα εξαρτηθεί από το αν γύρω της αναπτυχθεί οικοσύστημα τοπικών προμηθευτών, τεχνικών υπηρεσιών, τηλεπικοινωνιών, εκπαίδευσης, λογισμικού, κυβερνοασφάλειας και ανάλυσης δεδομένων.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΓΊΩΡΓΟΣ ΑΜΑΝΑΤΊΔΗΣ Περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας

Το δύσκολο πέρασμα από τον λιγνίτη στη νέα οικονομία Ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας θέτει ως κριτήριο επιτυχίας της μετάβασης τις παραγωγικές επενδύσεις, τις νέες θέσεις εργασίας και την παραμονή των νέων στον τόπο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Κανένας μεμονωμένος κλάδος δεν μπορεί από μόνος του να αναπληρώσει άμεσα το σύνολο των θέσεων εργασίας και του εισοδήματος που συνδέονταν με τη λιγνιτική δραστηριότητα

Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στο δυσκολότερο σημείο της μεταλιγνιτικής μετάβασης: οι πόροι έχουν εξασφαλιστεί, αλλά η νέα παραγωγική βάση δεν έχει ακόμη αποκτήσει την κλίμακα που απαιτείται για να αναπληρώσει τις απώλειες σε εργασία και εισόδημα. Ο Γιώργος Αμανατίδης μιλά για τις επενδύσεις, τις καθυστερήσεις και τις υποδομές που θα κρίνουν εάν η μετάβαση θα αποκτήσει πραγματικό τοπικό αποτύπωμα.

στην ενέργεια, την αγροδιατροφή, τη μεταποίηση, την καινοτομία, τον τουρισμό ως νέα οικονομική δραστηριότητα, τον πολιτισμό και τις νέες τεχνολογίες. Η περιοχή διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα στον ενεργειακό τομέα και μπορεί να παραμείνει ενεργειακό κέντρο της χώρας, αξιοποιώντας τις ΑΠΕ, τις νέες τεχνολογίες και τις επενδύσεις που συνδέονται με αυτές. Ταυτόχρονα, ο αγροδιατροφικός τομέας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Η αξιοποίηση των αποκατεστημένων εδαφών, η ανάπτυξη σύγχρονων καλλιεργειών, η ενίσχυση της μεταποίησης και η σύνδεση της πρωτογενούς παραγω■ Το Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυγής με την τοπική επιχειρηματικότητα μπορούν να προσξης θέτει ως στόχο ένα νέο και διαφοδώσουν σημαντική προστιθέμενη αξία στην οικονομία της ροποιημένο παραγωγικό σύστημα, με περιοχής. Αντίστοιχες δυνατότητες δημιουργεί έμφαση στις ΑΠΕ, στην αγροδιατροφή, και ο αναδυόμενος τουρισμός. στη βιομηχανία χαμηλών εκπομπών, Κομβικός είναι επίσης ο ρόλος της γνώσης, στη γνώση και στην καινοτομία. Ποιοι της έρευνας και της καινοτομίας. Η σύνδεση ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΣ από αυτούς τους τομείς μπορούν να του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας με ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΟΡΟΙ αποκτήσουν την αναγκαία κλίμακα την επιχειρηματικότητα και η αξιοποίηση του ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΗΣ ώστε να αναπληρώσουν μέρος της απαεπιστημονικού δυναμικού της περιοχής αποτεΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΝΑ σχόλησης και του εισοδήματος που χάλούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη δημιουρνει η περιοχή από την απολιγνιτοποίηγία ενός νέου αναπτυξιακού υποδείγματος. ΑΦΗΣΟΎΝ ΜΟΝΙΜΟ ση και πώς θα συμμετάσχουν σε αυτή Πρωταγωνιστές σε αυτή τη διαδικασία θα ΑΝΑΠΤΎΞΙΑΚΟ τη διαδικασία οι τοπικές μικρομεσαίες είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η περιΑΠΟΤΎΠΩΜΑ επιχειρήσεις; φέρεια διεκδικεί περισσότερα κίνητρα, ισχυΗ απολιγνιτοποίηση δημιούργησε μια τερότερη εφαρμογή της ρήτρας απολιγνιτοποίράστια πρόκληση για τη Δυτική Μακεδονία, ησης και πρόσβαση των τοπικών επιχειρήσεαλλά ταυτόχρονα και μια μοναδική ευκαιρία να μετασχηματίων στα χρηματοδοτικά εργαλεία της Δίκαιης Αναπτυξιακής σουμε το παραγωγικό μας μοντέλο. Είναι σαφές ότι κανένας Μετάβασης, ώστε να μπορούν να υλοποιήσουν νέες επενδύμεμονωμένος κλάδος δεν μπορεί από μόνος του να αναπληρώσεις, να αναπτύξουν συνέργειες και να δημιουργήσουν νέες σει άμεσα το σύνολο των θέσεων εργασίας και του εισοδήμαδραστηριότητες. τος που συνδέονταν με τη λιγνιτική δραστηριότητα. Στόχος μας είναι οι πόροι της Δίκαιης Μετάβασης να αφήΑυτό που επιδιώκουμε είναι η δημιουργία ενός νέου, ανθεσουν μόνιμο αναπτυξιακό αποτύπωμα. Για εμάς, οι δείκτες κτικού παραγωγικού οικοσυστήματος, το οποίο θα στηρίζεται είναι σαφείς: μείωση της ανεργίας, προσέλκυση παραγωγι-

κών επενδύσεων, δημιουργία νέων επιχειρήσεων και νέας οικονομικής δραστηριότητας, σταδιακή αντικατάσταση εκείνης που χάθηκε με το τέλος της λιγνιτικής εποχής, διαμόρφωση συνθηκών βιώσιμης ανάπτυξης για τις επόμενες δεκαετίες και συγκράτηση των νέων στη Δυτική Μακεδονία.

Από την απορρόφηση στο αποτύπωμα ■ Πρόσφατα εγκρίθηκαν 110 εκατ. ευρώ για 18 έργα του Πυλώνα ΙΙΙ του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη και ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια. Ποιες είναι σήμερα οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην υλοποίησή τους και με ποιους δείκτες θα κρίνετε ότι οι πόροι οδηγούν σε πραγματική διαφοροποίηση της οικονομίας και όχι μόνο σε υψηλή απορρόφηση; Η έγκριση των 18 έργων, ύψους 110 εκατ. ευρώ, αποτελεί σημαντικό βήμα για εμάς. Το ζητούμενο, όμως, πέρα από την απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων, είναι η ταχύτητα υλοποίησης. Οι διαδικασίες ωρίμανσης, αδειοδότησης και δημοπράτησης συχνά επιβραδύνουν την πρόοδο. Γι’ αυτό απαιτούνται επιτάχυνση και καλύτερος συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Παράλληλα, οι ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει να συνδεθούν με τις μεγάλες υποδομές, να ενσωματωθούν στην τοπική οικονομία και να δημιουργήσουν μόνιμα οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους της περιοχής. Η επιτυχία θα κριθεί από το κατά πόσο οι πόροι μειώνουν την ανεργία, προσελκύουν παραγωγικές επενδύσεις, δημιουργούν νέες επιχειρήσεις και αναπληρώνουν σταδιακά την οικονομική δραστηριότητα που χάθηκε με το τέλος της λιγνιτικής εποχής. Το στοίχημα είναι να αποκτήσουμε μια οικονομία πιο ανθεκτική και λιγότερο εξαρτημένη από μία μόνο δραστηριότητα και από εξωγενείς παράγοντες.

■ Με αφορμή την παράδοση του βόρειου τμήματος του Ε65, επισημάνατε ότι ο νέος δρόμος πρέπει να αποτελέσει άξονα μεταφοράς προϊόντων και υπηρεσιών και όχι εύκολης φυγής των κατοίκων. Ποιες παραγωγικές, εφοδιαστικές και τουριστικές συνδέσεις πρέπει να οργανωθούν, ώστε η νέα πρόσβαση να δημιουργήσει επιχειρηματική δραστηριότητα και θέσεις εργασίας μέσα στη Δυτική Μακεδονία; Ο Ε65 αλλάζει ουσιαστικά τον συγκοινωνιακό χάρτη της χώρας και βγάζει τη Δυτική Μακεδονία από μια σχετική απομόνωση δεκαετιών. Ομως, η πραγματική του αξία βρίσκεται στις νέες αναπτυξιακές δυνατότητες που δημιουργεί για την παραγωγή, το εμπόριο, τις επενδύσεις και τον τουρισμό. Προτεραιότητά μας είναι να συνδέσουμε τον νέο οδικό άξονα με τις παραγωγικές δραστηριότητες της περιοχής. Αυτό σημαίνει καλύτερη πρόσβαση των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα, της μεταποίησης και των τοπικών επιχειρήσεων στις αγορές της Νότιας Ελλάδας και, γενικότερα, στα μεγάλα εμπορικά κέντρα της χώρας. Σημαντικές δυνατότητες δημιουργούνται παράλληλα και στον τουρισμό, καθώς προορισμοί της Δυτικής Μακεδονίας, όπως η Καστοριά, τα Γρεβενά και οι Πρέσπες, γίνονται περισσότερο προσιτοί στους επισκέπτες. Ο στόχος μας είναι ο Ε65 να λειτουργήσει ως δρόμος ανάπτυξης και όχι ως δρόμος φυγής: να συμβάλει στην εγκατάσταση νέων επιχειρήσεων, στην αύξηση των επενδύσεων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, δίνοντας στους νέους ουσιαστικούς λόγους να παραμείνουν στον τόπο μας ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ο Ε65 ως δρόμος ανάπτυξης

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΤΟΛΊΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΊΑ ΚΑΊ ΘΡΑΚΗ

Λιμάνια, ενέργεια και παραγωγή: ο νέος οικονομικός ρόλος Οι νέες υποδομές αλλάζουν τον ρόλο της περιφέρειας. Το κρίσιμο στοίχημα είναι πόση από την παραγόμενη αξία θα μένει στην τοπική οικονομία

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Ανατολική Μακεδονία και Θράκη μπαίνει στη φετινή συζήτηση της ΔΕΘ με έναν ρόλο διαφορετικό από εκείνον που είχε πριν από λίγα χρόνια. Η Αλεξανδρούπολη και η Καβάλα δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως περιφερειακά λιμάνια, ενώ η Κομοτηνή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό. Η περιοχή μετατρέπεται σταδιακά σε πέρασμα εμπορευμάτων και ενέργειας προς τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και την Κεντρική Ευρώπη. Η γεωγραφική αναβάθμιση, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με οικονομική σύγκλιση. Τα τελευταία διαθέσιμα περιφερειακά στοιχεία της Eurostat για το 2024 τοποθετούν το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης περίπου στο 45% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η επίδοση αυτή συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες μεταξύ των ελληνικών περιφερειών και αποτυπώνει την απόσταση ανάμεσα στη στρατηγική σημασία της περιοχής και στο εισόδημα των κατοίκων της. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το πρώτο τρίμηνο του 2026 στην περιφέρεια εργάζονταν 222.400 άνθρωποι, ενώ 24.500 αναζητούσαν εργασία. Η ανεργία διαμορφώθηκε στο 9,9%, χαμηλότερα από το 10,6% του συνόλου της χώρας. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό διαμορφώθηκε στο 49,1%, έναντι 53,2% πανελλαδικά. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η μείωση της ανεργίας, αλλά και η συγκράτηση νέων και ειδικευμένων εργαζομένων.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η Αλεξανδρούπολη αλλάζει κλίμακα

Η γεωγραφική αναβάθμιση δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με οικονομική σύγκλιση

Η πιο ορατή μεταβολή καταγράφεται στην Αλεξανδρούπολη. Σύμφωνα με τα τελευταία πλήρη ετήσια στοιχεία του Οργανισμού Λιμένος, το 2025 διακινήθηκαν συνολικά 740.238 τόνοι φορτίων, έναντι 885.909 τόνων το 2024, με την κίνηση να υποχωρεί κατά 16,4%. Το γενικό φορτίο περιορίστηκε στους 293.430 τόνους, ενώ η διακίνηση LNG μέσω του πλωτού σταθμού ανήλθε σε περίπου 343.807 τόνους. Στα αγροτικά φορτία, οι ποσότητες σίτου διαμορφώθηκαν σε 165.710 τόνους, από 287.336 τόνους το προηγούμενο έτος. Αντίθετα, αυξημένη ήταν η κίνηση μηχανο-

λογικού εξοπλισμού, ενώ μέσω του λιμένος διακινήθηκαν και περισσότεροι από 9.100 τόνοι εξοπλισμού ανεμογεννητριών. Παρά την ετήσια υποχώρηση της συνολικής κίνησης, η διαφοροποίηση των φορτίων δείχνει ότι το λιμάνι αποκτά πιο σύνθετο χαρακτήρα. Για την αναβάθμισή του έχουν δρομολογηθεί έργα αποκατάστασης των βαθών στη λιμενολεκάνη και στον δίαυλο ναυσιπλοΐας, καθώς και οδικής σύνδεσης με τη νέα περιφερειακή οδό. Ο συνολικός προϋπολογισμός του ενιαίου έργου αυξήθηκε στα 27,03 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της τελευταίας τροποποίησης της ένταξής του στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Ο σιδηρόδρομος Η πραγματική αλλαγή κλίμακας, πάντως, θα κριθεί στη σιδηροδρομική σύνδεση προς το Ορμένιο και τη Βουλγαρία. Χωρίς σύγχρονο και αξιόπιστο σιδηρόδρομο, η δυνατότητα της Αλεξανδρούπολης να λειτουργήσει ως σταθερός εμπορευματικός κόμβος προς τη βαλκανική ενδοχώρα θα παραμένει περιορισμένη. Αντίστοιχο είναι το στοίχημα στην Καβάλα. Η 40ετής υποπαραχώρηση του εμπορικού λιμένος «Φίλιππος Β΄» τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο του 2025. Το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις 36 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη και τη βαριά συντήρηση των υποδομών, ενώ το συνολικό αντάλλαγμα προς το Δημόσιο υπολογίζεται σε περίπου 34 εκατ. ευρώ. Η προοπτική της σιδηροδρομικής σύνδεσης του λιμένος με τους Τοξότες παραμένει, όμως, σε εκκρεμότητα. Τον Μάιο του 2026 το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης για τη νέα γραμμή Νέα Καρβάλη-Τοξότες, δημιουργώντας αβεβαιότητα για το χρονοδιάγραμμα ενός έργου κρίσιμου για την πλήρη αξιοποίηση του «Φίλιππος Β΄».

Η νέα ενεργειακή γεωγραφία Στο μεταξύ, στην ενέργεια, η περιοχή έχει ήδη αποκτήσει ρόλο που ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα. Ο πλωτός τερματικός σταθμός LNG της Αλεξανδρούπολης άρχισε την εμπορική λειτουργία του τον Οκτώβριο του 2024, με ετήσια δυναμικότητα αεριοποίησης 5,5 δισ. κυβικών μέτρων. Η λειτουργία του, ωστόσο, δεν ήταν αδιάλειπτη. Τεχνικό

Από τη διαμετακόμιση στην τοπική παραγωγή Το κρίσιμο ερώτημα, πάντως, είναι πόση από αυτή την αξία θα παραμένει στην περιοχή. Οι ενεργειακές και λιμενικές εγκαταστάσεις είναι επενδύσεις υψηλής έντασης κεφαλαίου. Δημιουργούν σημαντική απασχόληση στη φάση της κατασκευής, αλλά λιγότερες θέσεις στη μόνιμη λειτουργία τους. Ετσι, το αναπτυξιακό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το αν γύρω από τις νέες υποδομές θα εγκατασταθούν αποθήκες, κέ-

ντρα logistics, μονάδες μεταποίησης, ψυκτικές αλυσίδες, τεχνικές υπηρεσίες και επιχειρήσεις συντήρησης. Διαφορετικά, η περιφέρεια κινδυνεύει να λειτουργεί κυρίως ως διάδρομος διέλευσης φορτίων και ενέργειας, χωρίς ανάλογη διάχυση των εσόδων στην τοπική οικονομία. Πάντως, η παραγωγική βάση δεν ξεκινά από το μηδέν. Η πιο πρόσφατη διαθέσιμη χαρτογράφηση του Συνδέσμου Εξαγωγέων δείχνει ότι οι εξαγωγές της περιφέρειας αυξήθηκαν κατά 12,9% το 2024 και ξεπέρασαν το 1,2 δισ. ευρώ, με την εξαγωγική επίδοση να αντιστοιχεί περίπου στο 13% του περιφερειακού ΑΕΠ. Επίσης, ο ΟΟΣΑ καταγράφει ένα παραγωγικό μίγμα που περιλαμβάνει τρόφιμα, κλωστοϋφαντουργία και ένδυση, καπνό, χαρτί, εξορυκτικές δραστηριότητες και αγροτική παραγωγή. Επισημαίνει, παράλληλα, ότι η βελτίωση των μεταφορικών και ψηφιακών υποδομών είναι βασική προϋπόθεση για την προσέλκυση επενδύσεων, την αντιμετώπιση των ελλείψεων σε δεξιότητες και την ενίσχυση της διεθνοποίησης της περιοχής. Η πρόκληση, λοιπόν, είναι οι υφιστάμενοι κλάδοι να συνδεθούν στενότερα με τα λιμάνια και τις διεθνείς μεταφορές, ώστε τα προϊόντα της Δράμας, της Καβάλας, της Ξάνθης, της Ροδόπης και του Εβρου να φτάνουν γρηγορότερα και με χαμηλότερο κόστος στις ξένες αγορές. Εν όψει της ΔΕΘ συνεπώς, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη δεν χρειάζεται άλλον έναν κατάλογο έργων. Χρειάζεται σαφή χρονοδιαγράμματα για τις σιδηροδρομικές συνδέσεις, επιτάχυνση των λιμενικών επενδύσεων και δημόσια στοιχεία για τις μόνιμες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται. Χρειάζεται επίσης πολιτική που θα συνδέει την ενέργεια και τη διαμετακόμιση με τη μεταποίηση, την αγροδιατροφή και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σαφέστατα, λοιπόν, νέος οικονομικός ρόλος της περιφέρειας είναι πλέον ορατός. Η Αλεξανδρούπολη λειτουργεί ως ενεργειακή πύλη, η Καβάλα αναζητεί μεγαλύτερο μερίδιο στις εμπορευματικές ροές και η Κομοτηνή ενισχύει το ηλεκτροπαραγωγικό αποτύπωμα της χώρας. Η επιτυχία, όμως, θα μετρηθεί στο εισόδημα που μένει στον τόπο, στις επιχειρήσεις που μεγαλώνουν και στους ανθρώπους που επιλέγουν να μείνουν και να εργαστούν στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη ■

Η επιτυχία θα μετρηθεί στο εισόδημα που μένει στον τόπο

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

πρόβλημα, που προκάλεσε ζημιές στις ενισχυτικές αντλίες του FSRU, οδήγησε σε αναστολή των υπηρεσιών αεριοποίησης από τα τέλη Ιανουαρίου έως τις 11 Αυγούστου 2025, όταν επανεκκίνησαν οι υπηρεσίες εκφόρτωσης και αεριοποίησης με περιορισμένη δυναμικότητα. Σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη ενημέρωση της Gastrade, τον Οκτώβριο του 2025 η μέγιστη ημερήσια δυναμικότητα αεριοποίησης αυξήθηκε στις 136,2 GWh. Μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB, οι ποσότητες φυσικού αερίου μπορούν να διοχετεύονται προς τη Βουλγαρία και άλλες αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Από την έναρξη της εμπορικής λειτουργίας του, τον Οκτώβριο του 2022, έως το τέλος Οκτωβρίου 2025 είχαν μεταφερθεί 39,85 εκατ. MWh από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία. Στο δεκάμηνο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2025 οι αντίστοιχες ποσότητες ανήλθαν σε 8,49 εκατ. MWh. Η τεχνική δυνατότητα επέκτασης του αγωγού από 3 σε 5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως παραμένει μέρος του σχεδιασμού. Παράλληλα, η χωριστή διαδικασία αξιολόγησης πρόσθετης δυναμικότητας που ξεκίνησε το 2025 δεν προχώρησε στη συντονισμένη φάση σχεδιασμού, καθώς οι διαχειριστές έκριναν ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για το επόμενο στάδιο. Στο ίδιο ενεργειακό πλέγμα εντάσσεται η νέα μονάδα συνδυασμένου κύκλου στην Κομοτηνή, ισχύος 877 MW. Κατά τη δοκιμαστική λειτουργία της το 2025 παρήγαγε 1,5 TWh ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στο πρώτο τρίμηνο του 2026 η παραγωγή της ανήλθε σε 0,75 TWh. Μαζί με τον τερματικό σταθμό LNG και τον IGB, η μονάδα ενισχύει έναν άξονα εισαγωγής, μεταφοράς και παραγωγής ενέργειας με σημασία για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΧΡΊΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΤΟΨΊΔΗΣ Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης

Υποδομές, λογοδοσία και δημογραφικό Ο Χριστόδουλος Τοψίδης περιγράφει το στοίχημα να μετατραπεί η γεωστρατηγική θέση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης σε παραγωγικό πλεονέκτημα, με μετρήσιμο όφελος για την οικονομία και την κοινωνία

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Στόχος μας είναι η γεωστρατηγική μας θέση να μετατραπεί σε παραγωγικό πλεονέκτημα, εισόδημα και νέες θέσεις εργασίας

ε αφορμή τη ΔΕΘ 2026, ο περιφερειάρεμπορευμάτων. Στόχος μας είναι η γεωστρατηγική της θέση χης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράνα μετατραπεί σε παραγωγικό πλεονέκτημα, εισόδημα και κης μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη σύννέες θέσεις εργασίας. δεση των ενεργειακών, λιμενικών και Οι ενεργειακές, λιμενικές και σιδηροδρομικές υποδομές σιδηροδρομικών υποδομών με τη μπορούν να μειώσουν το ενεργειακό και μεταφορικό κόμεταποίηση και την αγροδιαστος των επιχειρήσεων, να ενισχύσουν τα logistics και να τροφή, για την απόδοση διευκολύνουν την πρόσβαση των προϊόντων μας στις διετων περιφερειακών πόρων σε απασχόληση και θνείς αγορές. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεσή τους με τη εξαγωγές, αλλά και για τη δημογραφική πίεμεταποίηση και την αγροδιατροφή, μέσα από σύγχρονες ση. Στο επίκεντρο της συνέντευξης βρίσκομονάδες τυποποίησης, αποθήκευσης και ψυχρής αλυσίνται η προσιτή στέγη, οι θέσεις εργασίας δας, ώστε μεγαλύτερο μέρος της προστιθέυψηλής εξειδίκευσης και η συνεργασία με μενης αξίας να παραμένει στον τόπο μας. τον ΟΟΣΑ για τον σχεδιασμό στοχευμένων Δεν θέλουμε μια ανάπτυξη που απλώς πολιτικών. περνά από την περιφέρειά μας, αλλά μια ΔΕΝ ΘΕΛΟΎΜΕ ΜΙΑ ανάπτυξη που ριζώνει εδώ: δημιουργεί ισχυΑΝΑΠΤΎΞΗ ΠΟΎ Υποδομές που δημιουργούν ρές τοπικές επιχειρήσεις, στηρίζει τους παΑΠΛΩΣ ΠΕΡΝΑ ΑΠΟ αξία στον τόπο ραγωγούς και τους νέους επιστήμονες και ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ■ Εχετε χαρακτηρίσει την Ανατολική ανοίγει νέες αγορές για τα προϊόντα μας. ΑυΜΑΣ, ΑΛΛΑ ΜΙΑ Μακεδονία και Θράκη πυλώνα ενεργειτή είναι η μεγάλη μας διεκδίκηση. ΑΝΑΠΤΎΞΗ ακής ασφάλειας και διασυνδεσιμότηΠΟΎ ΡΙΖΩΝΕΙ ΕΔΩ τας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με Από την απορρόφηση αιχμή τις ενεργειακές, λιμενικές και στο μετρήσιμο αποτέλεσμα σιδηροδρομικές υποδομές. Μέσα από ■ Στον απολογισμό σας αναφέρατε ότι η ποιες συγκεκριμένες συνδέσεις με τη δημόσια δαπάνη των ενταγμένων έργων μεταποίηση, την αγροδιατροφή και τις τοπικές επιχειτου Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία-Θράκη 2021ρήσεις μπορεί αυτός ο ρόλος να μεταφραστεί σε μεγα2027» αυξήθηκε από 639,1 σε 845,53 εκατ. ευρώ, ενώ λύτερη προστιθέμενη αξία, εξαγωγές και θέσεις εργαοι διαθέσιμοι πόροι του Περιφερειακού Προγράμματος σίας στην περιφέρεια; Ανάπτυξης 2026-2030 ανήλθαν στα 215,8 εκατ. ευρώ. Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη δεν πρέπει να περιοΠέρα από τις εντάξεις και την απορρόφηση, με ποια ριστεί στον ρόλο ενός διαδρόμου διέλευσης ενέργειας και οικονομικά και κοινωνικά αποτελέσματα θα αξιολογή-

ΠΟΡΟΙ, ΣΤΕΓΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΕ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

845 ,53 εκατ. € η συνολική δημόσια δαπάνη των ενταγμένων έργων του Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία-Θράκη 20212027», μετά την αύξηση της υπερδέσμευσης στο 132,30%. Η αντίστοιχη δαπάνη ήταν 639,1 εκατ. ευρώ.

215,8 εκατ. € οι διαθέσιμοι πόροι του Περιφερειακού Προγράμματος Ανάπτυξης 20262030, έναντι αρχικού προϋπολογισμού 166 εκατ. ευρώ.

10 εκατ. €

Η δημογραφική εξίσωση: στέγη και εργασία ■ Εχετε συνοψίσει τη δημογραφική πρόκληση σε δύο βασικές προϋποθέσεις για να παραμείνει ο κόσμος στην περιφέρεια: «στέγη και δουλειά». Πώς θα αξιοποιηθούν το Περιφερειακό Παρατηρητήριο και η συνεργασία με τον ΟΟΣΑ για τη διαμόρφωση συγκεκριμένων

πολιτικών και ποιοι μετρήσιμοι στόχοι μπορούν να τεθούν για την απασχόληση νέων υψηλών προσόντων, την προσιτή κατοικία και τη στήριξη των παραμεθόριων περιοχών; Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο με θέσεις εργασίας. Απαιτεί στέγη, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες και μια ολοκληρωμένη στρατηγική βασισμένη σε αξιόπιστα δεδομένα. Δεν μπορεί, επίσης, να αντιμετωπιστεί από έναν μόνο φορέα. Χρειάζεται κοινή προσπάθεια της περιφέρειας, της κεντρικής διοίκησης, των δήμων, των πανεπιστημιακών και επιστημονικών ιδρυμάτων, της Εκκλησίας, των κοινωνικών φορέων και της τοπικής οικονομίας. Χρειάζεται ένα ενιαίο σχέδιο που θα αφήσει ουσιαστικό αποτύπωμα σε ολόκληρη την περιφέρειά μας. Μία από τις αποφάσεις μας ήταν να προβλεφθεί, στο πλαίσιο της δεύτερης αναθεώρησης του Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία-Θράκη 2021-2027», νέα προτεραιότητα 10 εκατ. ευρώ για την προσιτή στέγαση. Το Παρατηρητήριο Δημογραφικής Πολιτικής, σε συνεργασία με το αρμόδιο υπουργείο και τον ΟΟΣΑ, θα μας επιτρέψει να καταγράφουμε τις ανάγκες κάθε περιοχής και να αξιολογούμε την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Οι στόχοι μας είναι συγκεκριμένοι: περισσότερες προσιτές κατοικίες, θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, επιστροφή νέων επιστημόνων, κίνητρα για νέες οικογένειες και ουσιαστική ενίσχυση των παραμεθόριων περιοχών. Το δημογραφικό είναι κοινωνική, αναπτυξιακή και εθνική προτεραιότητα. Απαιτεί σχέδιο, πόρους, συνέργειες και διαρκή αξιολόγηση ■

η νέα προτεραιότητα που προβλέπεται για δράσεις προσιτής στέγασης στο πλαίσιο της δεύτερης αναθεώρησης του Περιφερειακού Προγράμματος.

292 οι θέσεις που καλύφθηκαν μέσω της δράσης πρόσληψης ανέργων υψηλών προσόντων σε επιχειρήσεις. Ο προϋπολογισμός της δράσης αυξήθηκε, μέσω υπερδέσμευσης, από 12 σε 18 εκατ. ευρώ. *Πηγή στοιχείων: Επίσημες ανακοινώσεις και Απολογισμός Πεπραγμένων 2025 της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σετε την αποτελεσματικότητα αυτών των πόρων; Οι εντάξεις και η απορρόφηση είναι απαραίτητες, αλλά αποτελούν εργαλεία και όχι αυτοσκοπό. Το πραγματικό αποτέλεσμα κρίνεται από το κατά πόσο οι πόροι βελτιώνουν τη ζωή των πολιτών. Η αξιολόγησή μας θα περιλαμβάνει οικονομικούς δείκτες, όπως οι νέες θέσεις εργασίας, οι επενδύσεις, η παραγωγικότητα, οι εξαγωγές και ο αριθμός των επιχειρήσεων που στηρίχθηκαν. Παράλληλα, θα αποτιμά τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, με αναφορά στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ: την υγεία, την εκπαίδευση, την προσβασιμότητα, την κοινωνική συνοχή, την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα ζωής. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουμε στον πρωτογενή τομέα, στην αγροδιατροφή, στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας και στον τουρισμό, όπου η περιφέρειά μας αναδείχθηκε «Europe’s Leading Emerging Tourism Destination 2025» στα World Travel Awards. Θέλουμε οι πολίτες να γνωρίζουν τι απέδωσε κάθε ευρώ: πόσες δουλειές δημιουργήθηκαν, πόσες επιχειρήσεις στηρίχθηκαν και πόσες περιοχές απέκτησαν καλύτερες υποδομές. Αυτή είναι η ουσία της λογοδοσίας.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΡΓΑΣΊΑ ΚΑΊ ΔΗΜΟΓΡΑΦΊΚΗ ΠΊΕΣΗ

Ποιος θα εργαστεί στον Βορρά του μέλλοντος; Το δημογραφικό, οι δεξιότητες και η πρόκληση του ανθρώπινου δυναμικού στις τρεις περιφέρειες της Βόρειας Ελλάδας

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι θα στελεχώσουν τις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν τα επόμενα χρόνια

μείωση του πληθυσμού, η γήρανση του εργατικού δυναμικού και η δυσκολία εύρεσης εργαζομένων με τις κατάλληλες δεξιότητες αποτελούν τρεις από τις σημαντικότερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η αγορά εργασίας. Στη Βόρεια Ελλάδα, οι προκλήσεις αυτές αποκτούν διαφορετικά χαρακτηριστικά σε κάθε περιφέρεια, αντανακλώντας τις ιδιαίτερες δημογραφικές, οικονομικές και παραγωγικές συνθήκες κάθε περιοχής. Την ίδια στιγμή, οι αυξανόμενες απαιτήσεις του διεθνούς ανταγωνισμού δημιουργούν την ανάγκη για την προσέλκυση νέων επενδύσεων, την ανάπτυξη νέων οικονομικών δραστηριοτήτων και τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι ποιοι θα στελεχώσουν τις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν τα επόμενα χρόνια και πώς οι περιοχές μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα θα μπορέσουν να περιορίσουν τη φυγή των νέων και να διαμορφώσουν συνθήκες που θα τις καταστήσουν πιο ελκυστικές. Παράλληλα, πέραν του αριθμού των νέων εργαζομένων, ακόμη ένα ζήτημα αποτελούν οι δεξιότητες που απαιτεί η νέα οικονομία. Οι εργοδότες αναζητούν πλέον ανθρώπους που συνδυάζουν τεχνικές γνώσεις, ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητα προσαρμογής. Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, η ταχεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης και η ανάγκη για υψηλότερη παραγωγικότητα αλλάζουν τα δεδομένα. Το διαφορετικό αποτύπωμα του δημογραφικού και της αγοράς εργασίας στις τρεις περιφέρειες Οι τρεις περιφέρειες της Βόρειας Ελλάδας ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες, με κοινή όμως πρόκληση τη διασφάλιση του ανθρώπινου δυναμικού που θα στηρίξει την επόμενη φάση οικονομικής ανάπτυξης. Η Κεντρική Μακεδονία, με τη μεγαλύτερη οικονομική βάση μεταξύ των τριών περιφερειών, παραμένει το δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμιακό κέντρο της Ελλάδας μετά την Αττική, κυρίως λόγω της Θεσσαλονίκης και της έντονης συγκέντρωσης οικονομικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, ο πληθυσμός της περιφέρειας, όπως επισημαίνει έκθεση του ΙΟΒΕ σχετικά με τις κοινωνικές και οικονομικές τάσεις, εκτιμάται ότι θα μειωθεί από περίπου 1,77 εκατ. κατοίκους το 2025 σε 1,67 εκατ. το 2050 και

σε 1,41 εκατ. το 2100. Πρόκειται για συνολική μείωση περίπου κατά ένα πέμπτο. Στην αγορά εργασίας, η Κεντρική Μακεδονία διατηρεί το δεύτερο υψηλότερο μερίδιο στη συνολική απασχόληση της χώρας για την περίοδο 2001-2024. Παράλληλα, εμφανίζει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μισθωτής απασχόλησης και το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό αυτοαπασχολουμένων. Παρά το μέγεθος της οικονομίας της, όμως, η ανεργία παραμένει σημαντική πρόκληση. Το 2024 διαμορφώθηκε στο 12,8%, έναντι 10,1% σε εθνικό επίπεδο, κατατάσσοντας την περιφέρεια στη

Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η πρόκληση αφορά κυρίως τη διατήρηση της πληθυσμιακής και παραγωγικής βάσης της περιοχής. Εμφανίζει μικρότερη δημογραφική υποχώρηση σε σχέση με άλλες περιφέρειες της ηπειρωτικής Ελλάδας, ωστόσο και εδώ το δημογραφικό αναμένεται να δημιουργήσει πιέσεις στην αγορά εργασίας και στην τοπική οικονομία. Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, ο πληθυσμός της εκτιμάται πως θα μειωθεί από περίπου 565 χιλ. κατοίκους το 2025 σε 563 χιλ. το 2050 και σε 549 χιλ. το 2100. Στην αγορά εργασίας, η περιφέρεια αντιπροσωπεύει κατά

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

δεύτερη υψηλότερη θέση στη χώρα. Το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας βρίσκεται κοντά στον εθνικό μέσο όρο, στο 72,9% έναντι 72,6%. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ανεργία παραμένει υψηλή σε όλες τις κατηγορίες του εργατικού δυναμικού, ανεξάρτητα από το επίπεδο εκπαίδευσης. Την ίδια στιγμή, η περιοχή κατέγραψε το δεύτερο υψηλότερο θετικό ισοζύγιο προσλήψεων-αποχωρήσεων, κατά μέσο όρο, την περίοδο 20152025, γεγονός που αποτυπώνει την αυξημένη κινητικότητα της αγοράς εργασίας σε σύγκριση με άλλες περιοχές.

Οι αποδοχές, το κόστος ζωής, οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης και η ποιότητα της καθημερινότητας επηρεάζουν πλέον τις αποφάσεις των ανθρώπων

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει το τρίτο χαμηλότερο μερίδιο στη συνολική απασχόληση της χώρας

μέσο όρο το 5,3% της συνολικής απασχόλησης της χώρας. Ωστόσο, την περίοδο 2001-2024 σημείωσε τη δεύτερη μεγαλύτερη μείωση στο μερίδιο απασχόλησης μεταξύ των περιφερειών. Το ποσοστό ανεργίας το 2024 ανήλθε σε 11,6%, υψηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο του 10,1%, ενώ το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας παρέμεινε χαμηλότερο, στο 71,2% έναντι 72,6%. Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν εξεταστούν τα επίπεδα εκπαίδευσης. Κατά την περίοδο 1999-2024, το μέσο ποσοστό ανεργίας στην περιφέρεια διαμορφώθηκε σε 13,5% για τα άτομα με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, σε 17,1% για τα άτομα με μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης και σε 11,5% για τα άτομα με υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. Παράλληλα, οι θετικές ροές προσλήψεων-αποχωρήσεων την περίοδο 2015-2025 ήταν από τις χαμηλότερες μεταξύ των περιφερειών, στοιχείο που αντανακλά την περιορισμένη δυναμική μεταβολών στη μισθωτή απασχόληση. Στη Δυτική Μακεδονία, η δημογραφική πίεση είναι πολύ πιο έντονη και συνδυάζεται με τη μεγάλη παραγωγική μετάβαση που προκάλεσε η απολιγνιτοποίηση. Ο πληθυσμός της προβλέπεται να μειωθεί από περίπου 244 χιλ. κατοίκους το 2025 σε 207 χιλ. το 2050 και σε μόλις 155 χιλ. το 2100, σημειώνοντας μεγάλη πτώση της τάξεως του 38%. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται τόσο με τη γήρανση του πληθυσμού όσο και με τις οικονομικές αλλαγές που προκάλεσε η μετάβαση στο νέο ενεργειακό μοντέλο. Η περιφέρεια διαθέτει το τρίτο χαμηλότερο μερίδιο στη συνολική απασχόληση της χώρας και την περίοδο 2001-2024 κατέγραψε την τρίτη μεγαλύτερη μείωση. Το 2024 παρουσίασε επίσης το έβδομο χαμηλότερο ποσοστό μισθωτής απασχόλησης και το πέμπτο υψηλότερο ποσοστό αυτοαπασχολουμένων. Η ανεργία παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα, καθώς διαμορφώθηκε στο 12,5% το

2024. Παράλληλα, το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας ήταν το δεύτερο χαμηλότερο μεταξύ των περιφερειών, στο 68,7%. Την ίδια στιγμή, η αγορά εργασίας παρουσιάζει περιορισμένη δυναμική. Το μέσο θετικό ισοζύγιο προσλήψεων-αποχωρήσεων την περίοδο 2015-2025 ήταν το χαμηλότερο στη χώρα και διαμορφώθηκε σε μόλις 600 θέσεις εργασίας.

Το μεγάλο στοίχημα: άνθρωποι για την ανάπτυξη Η οικονομική μετάβαση και η εξέλιξη του παραγωγικού μοντέλου απαιτούν εργαζομένους με νέες δεξιότητες, μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα, αλλά και ένα περιβάλλον που θα δημιουργεί περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με την έρευνα HR Trends 2026 της Randstad, στην οποία συμμετείχαν 182 στελέχη και εκπρόσωποι επιχειρήσεων από τη Βόρεια Ελλάδα, οι επιχειρήσεις δίνουν πλέον ιδιαίτερη βαρύτητα στην προσαρμοστικότητα, την ανθεκτικότητα και την ευελιξία, με το 66% να θεωρεί αυτά τα χαρακτηριστικά ως τις σημαντικότερες δεξιότητες για τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, οι ψηφιακές δεξιότητες αναφέρονται από το 61% των συμμετεχόντων, ενώ η εξειδίκευση στην τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ζητούμενο για το 42%. Η προσέλκυση ταλέντων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για το 55% των επιχειρήσεων, ενώ η έλλειψη εξειδικευμένων γνώσεων και δεξιοτήτων περιορίζει την κάλυψη των νέων αναγκών. Το δημογραφικό και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο προκλήσεων για τη Βόρεια Ελλάδα. Η διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού, η αντιστοίχιση των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της οικονομίας και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για την πορεία των τριών περιφερειών τα επόμενα χρόνια ■

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΣΤΈΛΊΟΣ ΑΓΓΈΛΟΥΔΗΣ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης

Η Θεσσαλονίκη δεν έχει χρόνο για άλλες καθυστερήσεις Ο Στέλιος Αγγελούδης θέτει ορίζοντα το 2030 για τη νέα ΔΕΘ και επαναφέρει τη μητροπολιτική διοίκηση ως προϋπόθεση για μετακινήσεις, στέγαση και ανάπτυξη

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Η Θεσσαλονίκη έχει πληρώσει πολύ ακριβά τις καθυστερήσεις του παρελθόντος

Θεσσαλονίκη μπαίνει στη ΔΕΘ 2026 με περισσότερα έργα σε εξέλιξη, αλλά και με παλιά ερωτήματα ακόμη ανοιχτά: ποιος συντονίζει, ποιος λογοδοτεί και πόσο γρήγορα υλοποιούνται οι αποφάσεις. Ο δήμαρχος Στέλιος Αγγελούδης μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα ΔΕΘ, τη μητροπολιτική διοίκηση, τις μετακινήσεις, τη στέγαση και το στοίχημα μιας πόλης που θέλει να περάσει από τις εξαγγελίες στην εφαρμογή.

■ Η νέα συμφωνία για τη ΔΕΘ προβλέπει μητροπολιτικό πάρκο 120 στρεμμάτων, κατάργηση των χρήσεων real estate, δύο νέα εκθεσιακά κτίρια και δημόσια χρηματοδότηση της ανάπλασης. Μετά τη νομική κατοχύρωση αυτών των όρων, ποια είναι τα κρίσιμα επόμενα βήματα, ποιο χρονοδιάγραμμα θεωρείτε ρεαλιστικό και με ποιον τρόπο θα συμμετέχει ο Δήμος στην παρακολούθηση της εφαρμογής της συμφωνίας; Μετά από μια επίμονη διαπραγμάτευση κερδίσαμε μαζί με την κοινωνία των πολιτών την πρώτη μεγάλη μάχη, την αποτύπωση σε ένα σαφές και δεσμευτικό νομικό πλαίσιο των βασικών προτεραιοτήτων της πόλης για τη νέα ΔΕΘ. Το μητροπολιτικό πάρκο των 120 στρεμμάτων, η κατάργηση των χρήσεων real estate, ο δραστικός περιορισμός της δόμησης, τα δύο νέα λειτουργικά εκθεσιακά κτίρια, η αναβάθμιση του «Ιωάννης Βελλίδης», οι 1.000 και πλέον υπόγειες θέσεις στάθμευσης, η εξασφάλιση της δημόσιας χρηματοδότησης έχουν πλέον επίσημη, θεσμική κατοχύρωση. Τώρα περνάμε στην επόμενη φάση, αυτή της εφαρμογής. Θα πιέσουμε τους υπεύθυνους του έργου της ανάπλασης να τρέξουν με τις βέλτιστες ταχύτητες, τηρώντας

σε απόλυτο βαθμό τα χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί. Ο στόχος είναι ένας, η ανανεωμένη ΔΕΘ και το μητροπολιτικό πάρκο να είναι έτοιμα μέχρι το 2030. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την πιστή τήρηση των όσων συμφωνήθηκαν. Θέλουμε οι πολίτες της Θεσσαλονίκης, αυτοί που διεκδίκησαν και κέρδισαν το δικαίωμα οι επιλογές της πόλης να γίνονται σεβαστές, να γνωρίζουν κάθε στιγμή πού βρίσκεται το έργο, πώς εξελίσσεται, ποιο είναι το επόμενο βήμα. Η Θεσσαλονίκη έχει πληρώσει πολύ ακριβά καθυστερήσεις του παρελθόντος· κάθε νέα χρονοτριβή φαλκιδεύει την αναπτυξιακή πορεία και προοπτική της πόλης, άρα δεν πρόκειται να γίνει ανεκτή. ■ Εχετε μιλήσει για την ανάγκη μιας «συμμαχίας ευθύνης» και για το έλλειμμα υλοποίησης που κρατά πίσω τη Θεσσαλονίκη. Ποιος μόνιμος μηχανισμός συνεργασίας μπορεί να συνδέσει τον Δήμο, την Περιφέρεια, την Πολιτεία, τη ΔΕΘ-HELEXPO, το λιμάνι, το αεροδρόμιο και τα πανεπιστήμια σε μια κοινή αναπτυξιακή ατζέντα, με σαφείς προτεραιότητες, χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία; Κοιτάξτε, έχω αναφερθεί επανειλημμένα στην ανάγκη μητροπολιτικής διοίκησης, μια ανάγκη που επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο, ιδιαίτερα μετά τη λανθασμένη κατάργηση του Οργανισμού Ρυθμιστικού. Πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Θεσσαλονίκη οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στην αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων δεκάδων φορέων που εμπλέκονται με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο στη διαχείριση των επιμέρους ζητημάτων, αλλά και στη γνωστή, αθηνοκεντρική προσέγγιση του μοντέλου διοίκησης της χώρας. Η πόλη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά από προκλήσεις που απαιτούν ολοκληρωμένες λύσεις σε τοπικό επίπεδο, γε-

της Γερμανίας και της Μ. Βρετανίας. Παράλληλα δρομολογείται η υλοποίηση κοινών προγραμμάτων με τον ΕΟΤ, η περαιτέρω αξιοποίηση του Οργανισμού Τουρισμού Θεσσαλονίκης, αλλά και η ενεργοποίηση όλων των εμπλεκόμενων στη βιομηχανία του τουρισμού φορέων. Ο στόχος είναι σαφής: να ευθυγραμμίσουμε τις δράσεις μας για την ανάδειξη της Θεσσαλονίκης ως κορυφαίου προορισμού για ταξίδια πόλης 365 ημέρες τον χρόνο αλλά και η παγίωσή της στις πρώτες θέσεις ως προορισμού MICE (συνεδριακού και επαγγελματικού) τουρισμού. Στο μείζονος σημασίας ζήτημα των αεροπορικών συνδέσεων, είναι σε εξέλιξη το πρόγραμμα ενίσχυσής τους με ορίζοντα το 2027, ώστε όχι μόνο να πολλαπλασιαστούν οι συνδέσεις αλλά και να επεκταθούν χρονικά. H Θεσσαλονίκη και οι εμπειρίες που χαρίζει δεν είναι μόνο για τη θερινή περίοδο, αλλά και για τη χειμερινή, για την οποία απαιτείται μια άλλη προσέγγιση, που επιχειρούμε σε συνεργασία με τον ΕΟΤ.

■ Ο Δήμος έχει ανακοινώσει οκτώ μέτρα για το δημογραφικό και τη στεγαστική κρίση για την περίοδο 20272030. Ποια από αυτά μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστι■ Η πρόσφατη συζήτηση για τον κίνδυνο περιορικά την προσφορά και την προσιτότητα της κατοικίσμού αεροπορικών συνδέσεων ανέδειξε τη σημαας, πέρα από την άμεση κοινωνική ανακούφιση, και σία της προσβασιμότητας για την οικονομία ποιες πρόσθετες παρεμβάσεις απαιτούν συνεργασία της πόλης. Ποια στρατηγική χρειάζεται η με την Πολιτεία και αξιοποίηση της δημόσιας ή δημοΘεσσαλονίκη για να ενισχύσει έναν τουτικής ακίνητης περιουσίας; ρισμό μεγαλύτερης διάρκειας και αξίας, Είμαστε ο πρώτος δήμος στη χώρα που προωθεί ένα συνδέοντας τον συνεδριακό τουρισμό νέο, λειτουργικό και χρηστικό μοντέλο κοιμε τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, την νωνικής κατοικίας για τους συμπολίτες μας, καινοτομία και τη διεθνή επιχειρηματική αξιοποιώντας στο μέγιστο δυνατό βαθμό την δραστηριότητα; ακίνητη περιουσία που διαθέτουμε, διεκδιΩς δημοτική αρχή επενδύσαμε από την κώντας παράλληλα την αξιοποίηση αδρανών H ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ πρώτη στιγμή στη βελτίωση της λειτουργίας δημόσιων ακινήτων και νέα χρηματοδοτικά ΚΑΙ ΟΙ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ και της εικόνας της πόλης. Για εμάς ο τουριεργαλεία προς την ίδια κατεύθυνση. ΠΟΎ ΧΑΡΙΖΕΙ σμός δεν συμβάλλει απλά στην ανάταξη της Από τα οκτώ μέτρα που ανακοινώσαμε τοπικής οικονομίας, αλλά συνδέεται άμεσα πρόσφατα για την κοινωνική πολιτική, τα τρία ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ με την καθημερινότητα των πολιτών. Μια αφορούν άμεσα την κατοικία και μπορούν να ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΗ καθαρή, λειτουργική, προσβάσιμη και φιλιδημιουργήσουν πραγματικό νέο απόθεμα ΘΕΡΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟ κή πόλη είναι καλύτερη τόσο για τους κατοίπροσιτής κοινωνικής στέγης. Προβλέπουμε κους της όσο και για τους επισκέπτες της. Η τη διάθεση 100 ανακαινισμένων διαμερισμάαναβάθμιση του δημόσιου χώρου, η βελτίωτων με προσιτό ενοίκιο σε ευάλωτες και οικοση της καθαριότητας, η ενίσχυση της προσβασιμότητας και νομικά αδύναμες οικογένειες, την αξιοποίηση έξι δημοτικών η αποτελεσματικότερη λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών οικοπέδων μέσω της κοινωνικής αντιπαροχής, με στόχο 30 νέαποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη βιώσιμη τουριστική ες κοινωνικά προσιτές κατοικίες και τη μετατροπή ενός πρώην ανάπτυξη της πόλης. Σήμερα, με μετρήσιμα, απτά, αποτελέσχολικού κτιρίου σε έναν σύγχρονο χώρο κατοικίας με περίπου σματα, μπορούμε να πούμε ότι η Θεσσαλονίκη αλλάζει μέρα είκοσι διαμερίσματα. με τη μέρα και αποκτά την αυτοπεποίθηση που της αξίζει. Τα πέντε μέτρα δημογραφικής ενίσχυσης –μεταξύ άλλων Στον κρίσιμο τομέα της εξωστρέφειας, ακολουθούμε έναν οικονομική στήριξη για τρίτο και τέταρτο παιδί, μείωση δημοσυγκεκριμένο οδικό χάρτη για την ενίσχυση της αναγνωρισιτικών τελών για νέα ζευγάρια που αποκτούν πρώτο παιδί και μότητας του προορισμού και τη διεύρυνση της συνδεσιμότητας υπηρεσίες υποστήριξης νέων γονέων– μειώνουν μέρος του κότης Θεσσαλονίκης. Προς αυτή την κατεύθυνση διαμορφώσαστους της οικογενειακής ζωής και δίνουν σημαντικές ανάσες σε με και προωθούμε τη δράση «Destination Thessaloniki», μια μια οικογένεια. Το στεγαστικό, όμως, χρειάζεται πολύ μεγαλύολοκληρωμένη πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενδυνάμωση τερη κλίμακα παρέμβασης. Η κοινωνική και προσιτή κατοικία της ταυτότητας του προορισμού μέσα από την ανάδειξη των είναι εργαλείο κοινωνικής συνοχής. Κρατάει τις γειτονιές ζωσυγκριτικών πλεονεκτημάτων της πόλης, όπως αυτά αποτυντανές, μειώνει τις ανισότητες και εξασφαλίζει ότι η ανάπτυξη πώνονται στο ολοκληρωμένο Στρατηγικό Σχέδιο Τουρισμού δεν αφήνει κανέναν πίσω. της Θεσσαλονίκης. Στο πλαίσιο της δράσης αυτής, προγραμματίζουμε στοχευμένες επισκέψεις σε πόλεις που αποτελούν ■ Μετρό, Flyover, αναπλάσεις δημόσιων χώρων και νέες υφιστάμενες ή αναδυόμενες αγορές - στόχους, με σκοπό την παρεμβάσεις στην κινητικότητα μεταβάλλουν ταυτόχροανάπτυξη διμερών σχέσεων και συνεργασιών. Ξεκινάμε στα τένα τη λειτουργία της Θεσσαλονίκης. Με ποιους δείκτες λη Σεπτεμβρίου με το Βουκουρέστι και συνεχίζουμε το αμέσως θα αξιολογήσετε τη συνολική τους επίδραση στους χρόεπόμενο χρονικό διάστημα με επισκέψεις στις μεγάλες αγορές νους μετακίνησης, στην προσβασιμότητα, στην εμπορι-

Η θεσμική κατοχύρωση μητροπολιτικής διοίκησης είναι πλέον αναγκαιότητα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

γονός που καθιστά τη θεσμική κατοχύρωση μητροπολιτικής διοίκησης μια αναγκαιότητα. Ισως τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που υποδεικνύουν την αναγκαιότητα αυτή είναι ο αστικός σχεδιασμός και οι μετακινήσεις. Οι δήμοι που απαρτίζουν το πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης εκπονούν ξεχωριστά σχέδια, πολεοδομικά και βιώσιμης αστικής κινητικότητας, συχνά μη λαμβάνοντας υπόψη τη «μεγάλη εικόνα», δηλαδή τις συνολικές ανάγκες της πόλης. Αντίστοιχα, η προστασία του περιβάλλοντος είναι ζήτημα που δεν γνωρίζει, προφανώς, σύνορα και απαιτεί ενιαία αντιμετώπιση. Η μητροπολιτική διοίκηση θα μπορούσε να εφαρμόσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για το περιβάλλον, την κλιματική κρίση, για τον δημόσιο χώρο, να διαμορφώσει κοινή στρατηγική για την ανάπτυξη της πόλης, βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά της και να αναπτύξει πολιτικές που θα μειώσουν τις κοινωνικές ανισότητες, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή. Ακόμη, πέρα από την προφανή βελτίωση της αποτελεσματικότητας στη διαχείριση των θεμάτων, η λήψη αποφάσεων από έναν μητροπολιτικό φορέα θα οδηγήσει με βεβαιότητα σε εξοικονόμηση χρόνου και χρημάτων.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

κή δραστηριότητα και στη ζωή των γειτονιών, και ποιες αποφάσεις απαιτούν πλέον μητροπολιτικό συντονισμό πέρα από τα όρια του Δήμου;

Το στεγαστικό χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη κλίμακα παρέμβασης

400 θέσεων με ίδιους πόρους στον τερματικό του μετρό στη Ν. Ελβετία και τώρα διεκδικούμε την παραχώρηση του πρώην στρατοπέδου Φαρμάκη και του χώρου της πρώην Ναυτικής Διοίκησης Βορείου Ελλάδος, ώστε ο Δήμος να δημιουργήΗ Θεσσαλονίκη βρίσκεται σε μια περίοδο κατά την σει περίπου 600 νέες θέσεις στα ανατολικά. Η επιλογή των οποία αλλάζουν ταυτόχρονα πολλά από τα δεδοσυγκεκριμένων χώρων συνδέεται με τη λειτουργία του Μεμένα των μετακινήσεων. Το μετρό λειτουργεί, η τρό, καθώς όσοι εισέρχονται στην πόλη από τα ανατολικά επέκταση προς την Καλαμαριά εντάχθηκε στο θα μπορούν να σταθμεύουν και να συνεχίζουν τη διαδρομή δίκτυο, το Flyover προχωρά, την ώρα που ως τους μέσω του σταθμού «Νομαρχία». Αυτό είναι στην πράΔήμος Θεσσαλονίκης δώσαμε απόλυτη προξη ένας διαφορετικός τρόπος οργάνωσης των τεραιότητα σε σημαντικές παρεμβάσεις που μετακινήσεων. αλλάζουν την εικόνα του δημόσιου χώρου της Υπάρχει, όμως, ένα όριο στο τι μπορεί να πόλης. Για εμάς, η αξιολόγηση δε σταματά, σχεδιάσει μόνος του ο κεντρικός δήμος. Οι ΎΠΑΡΧΕΙ κρινόμαστε καθημερινά από τους πολίτες, οι μετακινήσεις δεν σταματούν στα διοικητικά ΕΝΑ ΟΡΙΟ οποίοι βλέπουν στην καθημερινότητά τους μας σύνορα. Γι’ αυτό, θα επαναλάβω, η μηΣΤΟ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ πως πολλά έχουν αλλάξει αυτά τα 2,5 χρότροπολιτικότητα παραμένει ένα ζητούμενο. ΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΕΙ νια. Νέες παιδικές χαρές, νέα σχολεία, νέα Σήμερα διαφορετικοί δήμοι εκπονούν ξεχωΜΟΝΟΣ ΤΟΎ πάρκα και «πάρκα τσέπης», η μεταμόρφωση ριστά σχέδια βιώσιμης κινητικότητας, ενώ Ο ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ της Νέας Παραλίας, ένα ολοκληρωμένο πρόσυγκοινωνίες, πεζοδρόμια, δημόσιος χώρος ΔΗΜΟΣ γραμμα αποκατάστασης πεζοδρομίων και και βασικοί κυκλοφοριακοί άξονες αποτελούν ασφαλτοστρώσεων που είναι σε πλήρη εξέστην πραγματικότητα ένα ενιαίο σύστημα. Η λιξη, στέλνουν το μήνυμα πως με οδηγό τον επόμενη ημέρα απαιτεί, λοιπόν, συντονισμό δημόσιο χώρο και την ανάγκη ενίσχυσης του σε επίπεδο ολόκληρου του πολεοδομικού συπρασίνου, η Θεσσαλονίκη γίνεται πιο ανθρώπινη, πιο φιλική, γκροτήματος. Το δικό μας κριτήριο είναι ξεκάθαρο: λιγότερος πιο προσβάσιμη. χαμένος χρόνος στις μετακινήσεις, καλύτερες δημόσιες συγκοιΣτη στάθμευση, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα, δεν νωνίες, ευκολότερη πρόσβαση, περισσότερες πραγματικές επιμείναμε στη διαπίστωση του προβλήματος. Αξιοποιούμε κάθε λογές για τον πολίτη και μια πόλη που λειτουργεί καλύτερα για διαθέσιμο οικόπεδο, δημιουργήσαμε ένα μεγάλο πάρκινγκ τους ανθρώπους της ■

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΚΑΙ Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Νέες διαδρομές για το εμπόριο και τις γειτονιές της πόλης Η βασική γραμμή του Μετρό δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι Θεσσαλονικείς. Αναδιατάσσει σταδιακά την εμπορική δραστηριότητα, τη ζήτηση κατοικίας και την αξία της προσβασιμότητας. Οι επεκτάσεις προς την Καλαμαριά και, αργότερα, προς τα δυτικά θα κρίνουν αν η πόλη μπορεί να αποκτήσει ένα πραγματικά πολυκεντρικό μοντέλο ανάπτυξης

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Θεσσαλονίκη έχει πλέον έναν διαφορετικό χάρτη που χαράσσεται με αιχμή ένα πολυαναμενόμενο έργο, που την κατατάσσει στις πόλεις με υπόγειο σιδηρόδρομο. Δεν πρόκειται, όμως, μόνο για τις νέες διαδρομές που χαράσσονται κάτω από το έδαφος, αλλά για μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η πόλη. Το Μετρό, από την έναρξη της λειτουργίας της βασικής γραμμής, δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη μέσο μεταφοράς. Αρχίζει να λειτουργεί ως καταλύτης για αλλαγές στις μετακινήσεις, στο εμπόριο, στην αγορά ακινήτων και, τελικά, στη δυναμική ολόκληρων γειτονιών. Η πραγματική επίδραση μιας τέτοιας υποδομής, άλλωστε, δεν αποτυπώνεται μόνο στους χρόνους μιας διαδρομής. Αποτυπώνεται στο πού επιλέγει κάποιος να κατοικήσει, πού θα ανοίξει ένα κατάστημα, πού θα εγκατασταθεί μια επιχείρηση και ποιες περιοχές θα βρεθούν στο επίκεντρο των επενδυτών.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από τον χρόνο της διαδρομής στον νέο συγκοινωνιακό χάρτη

Το Μετρό αναδιατάσσει την οικονομική γεωγραφία της πόλης

Η πρώτη και πιο άμεση αλλαγή αφορά την καθημερινή μετακίνηση. Η βασική γραμμή του Μετρό συνδέει τον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό με το κέντρο και την ανατολική πλευρά της πόλης, περιορίζοντας σημαντικά τον χρόνο πρόσβασης ανάμεσα σε κομβικά σημεία της Θεσσαλονίκης. Η αλλαγή, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το υπόγειο δίκτυο. Η λειτουργία του Μετρό συνοδεύτηκε από ανασχεδιασμό των λεωφορειακών συνδέσεων, με νέες τοπικές και κυκλικές γραμμές που λειτουργούν συμπληρωματικά προς τους σταθμούς. Ετσι, το ζητούμενο δεν είναι πλέον κάθε διαδρομή να περνά από το ιστορικό κέντρο, αλλά να δημιουργείται ένα περισσότερο αποκεντρωμένο

δίκτυο μετακινήσεων. Αυτό σημαίνει ότι ο σταθμός του Μετρό αποκτά έναν νέο ρόλο και πλέον γίνεται κόμβος γύρω από τον οποίο οργανώνεται η καθημερινότητα μιας ευρύτερης περιοχής.

Το εμπόριο ακολουθεί τις ράγες Ηδη, δε, η νέα συγκοινωνιακή πραγματικότητα αρχίζει να αποτυπώνεται και στην αγορά. Η απόσταση από έναν σταθμό Μετρό γίνεται πλέον ένα από τα στοιχεία που αξιολογούν καταναλωτές, επιχειρήσεις και επενδυτές. Το παραδοσιακό εμπορικό κέντρο, με βασικούς άξονες την Τσιμισκή, τη Μητροπόλεως και τους γύρω δρόμους, προφανώς, διατηρεί τον πρωταγωνιστικό του ρόλο. Παράλληλα όμως, η εμπορική δραστηριότητα αποκτά περισσότερες εστίες. Περιοχές όπως η Βούλγαρη, η Παπάφη και η Ανάληψη βρίσκονται σε μια νέα τροχιά, καθώς η ευκολότερη πρόσβαση αυξάνει τη δυνητική πελατεία και κάνει τα σημεία γύρω από τους σταθμούς περισσότερο ελκυστικά για επαγγελματικές χρήσεις. Το Μετρό, με άλλα

περιοχές της ανατολικής πλευράς, όπως η Μαρτίου, η Ανάληψη και η Πατρικίου, αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη συγκοινωνιακή δυναμική. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, όμως, πλέον και η δυτική Θεσσαλονίκη. Εκεί η νέα υποδομή λειτουργεί διαφορετικά. Δεν έρχεται να ενισχύσει μια ήδη ισχυρή αγορά, αλλά να βελτιώσει δραστικά την πρόσβαση περιοχών που για χρόνια βρίσκονταν σε μειονεκτικότερη θέση ως προς τη σύνδεσή τους με το κέντρο. Ξεχωρίζει η βορειοδυτική επέκταση από τον σταθμό Δημοκρατίας προς Νεάπολη, Τερψιθέα, Σταυρούπολη, Πολίχνη, Ευκαρπία και το Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου». Παράλληλα εξετάζονται οι επεκτάσεις προς Εύοσμο και Κορδελιό, με αφετηρία τον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό και συνδέσεις με σημαντικούς συγκοινωνιακούς κόμβους, όπως τα ΚΤΕΛ Μακεδονία. Η ενεργοποίηση των πρόδρομων εργασιών για τις δυτικές επεκτάσεις αποτελεί το πρώτο βήμα μιας διαδικασίας που θα κρίνει την επόμενη φάση ανάπτυξης του δικτύου. Οι μελέτες, οι έρευνες για τα δίκτυα κοινής ωφέλειας, οι αρχαιολογικές και γεωλογικές διερευνήσεις και η προετοιμασία του φακέλου χρηματοδότησης είναι τα στάδια που προηγούνται της μεγάλης εργολαβίας. Η σημασία τους ξεπερνά το συγκοινωνιακό σκέλος. Για τις δυτικές συνοικίες, η επέκταση του Μετρό μπορεί να αποτελέσει μοχλό αναβάθμισης και να επιταχύνει μια διαδικασία που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη. Βέβαια, μένει το πλέον σημαντικό που δεν είναι άλλο από το σχήμα χρηματοδότησης, κάτι ιδιαίτερα απαιτητικό.\Αυτό δημιουργεί μια νέα εξίσωση. Η κατοικία σε μια δυτική περιοχή μπορεί να συνδυάζει χαμηλότερο κόστος αγοράς με γρήγορη πρόσβαση στο κέντρο. Για επιχειρήσεις και επενδυτές, αντίστοιχα, η αναβάθμιση της προσβασιμότητας δημιουργεί νέες επιλογές για εγκατάσταση.

Από τις γειτονιές στους νέους οικονομικούς πόλους

Η κτηματαγορά αλλάζει τις ισορροπίες Η επίδραση είναι ακόμη πιο εμφανής στην αγορά ακινήτων. Η Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια έχει περάσει από τη φάση της ανάκαμψης σε μια περίοδο έντονης επενδυτικής κινητικότητας, με το Μετρό να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν πλέον τις επιλογές αγοραστών και επενδυτών. Στο κέντρο και γύρω από τους σταθμούς, η ζήτηση για κατοικίες και επαγγελματικούς χώρους ενισχύεται, ενώ η προσβασιμότητα λειτουργεί ως πρόσθετη αξία για ένα ακίνητο. Παράλληλα,

Η Καλαμαριά και η ανατολική συνέχεια Την ίδια στιγμή, η επέκταση προς Καλαμαριά ανοίγει ένα ακόμη κεφάλαιο. Η σύνδεση της περιοχής με το βασικό δίκτυο ενισχύει τη λειτουργική ενοποίηση της ανατολικής Θεσσαλονίκης και δημιουργεί νέες δυνατότητες για κατοικία, εμπόριο και επιχειρηματική δραστηριότητα. Το ενδιαφέρον των επενδυτών, άλλωστε, συχνά προηγείται της ίδιας της υποδομής. Περιοχές που βρίσκονται κοντά σε μελλοντικούς σταθμούς μπορούν να προσελκύσουν κεφάλαια ήδη από τη φάση της προσδοκίας, καθώς η αγορά προεξοφλεί την αύξηση της προσβασιμότητας ■

Η σύνδεση των δυτικών συνοικιών θα κρίνει το πολυκεντρικό μέλλον της Θεσσαλονίκης

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

λόγια, δεν μεταφέρει μόνο ανθρώπους. Μεταφέρει και οικονομική δραστηριότητα. Η προσβασιμότητα αποκτά έτσι οικονομική αξία. Ενα κατάστημα, ένα γραφείο ή ένα ακίνητο που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από έναν σταθμό αποκτά ένα συγκριτικό πλεονέκτημα, ιδιαίτερα σε μια πόλη όπου η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η στάθμευση αποτελούσαν διαχρονικά σημαντικούς περιορισμούς.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της νέας εποχής είναι ίσως ότι η Θεσσαλονίκη αρχίζει να αποκτά περισσότερα από ένα κέντρα. Η περιοχή του Νέου Σιδηροδρομικού Σταθμού και του Βαρδάρη ενισχύει τον ρόλο της ως πύλης εισόδου στην πόλη και ως πεδίου ανάπτυξης νέων χρήσεων. Στην ανατολική πλευρά, οι σταθμοί λειτουργούν ως σημεία συγκέντρωσης κατοικίας, εμπορίου και υπηρεσιών. Και στα δυτικά, η προοπτική των νέων επεκτάσεων, μαζί με τα έργα αστικής αναβάθμισης στο παλιό εργοστάσιο ΦΙΞ, που ναι μεν είναι πιο μακριά, αλλά αλλάζει τον χάρτη δυτικά, δημιουργεί προσδοκίες για έναν ευρύτερο μετασχηματισμό. Είναι μια διαδικασία που μπορεί να αλλάξει σταδιακά και την επιχειρηματική γεωγραφία της Θεσσαλονίκης. Εκεί όπου μέχρι σήμερα η πρόσβαση στο κέντρο αποτελούσε βασικό πλεονέκτημα, δημιουργούνται πλέον περισσότερες εναλλακτικές. Η πόλη μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως δίκτυο συνδεδεμένων οικονομικών περιοχών και λιγότερο ως ένας μοναδικός πυρήνας που συγκεντρώνει σχεδόν όλες τις δραστηριότητες.

ΟΊ ΝΕΕΣ ΕΜΠΟΡΕΎΜΑΤΊΚΕΣ ΔΊΑΔΡΟΜΕΣ

Ο προβλήτας μεγαλώνει, ο σιδηρόδρομος αργεί Η επένδυση των 195,6 εκατ. ευρώ στον έκτο προβλήτα υπερδιπλασιάζει τη δυναμικότητα του ΟΛΘ. Χωρίς αξιόπιστες συνδέσεις με τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, όμως, η Θεσσαλονίκη κινδυνεύει να παραμείνει σημείο διέλευσης

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΟΥ ΓΙΏΡΓΟΥ ΑΛΕΞΑΚΗ

Ελλάδα περιγράφει συχνά τη γεωγραφική της θέση ως φυσικό συγκριτικό πλεονέκτημα. Η γεωγραφία, όμως, δεν είναι από μόνη της ούτε υποδομή ούτε στρατηγική. Για τη Θεσσαλονίκη, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το λιμάνι της μπορεί να συνδεθεί με αξιόπιστο και ανταγωνιστικό τρόπο με τις αγορές της Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην προβλήτα. Βρίσκεται στη σιδηροδρομική και οδική σύνδεση, στους χρόνους διέλευσης των συνόρων, στα κέντρα αποθήκευσης και στις παραγωγικές δραστηριότητες που μπορούν να αναπτυχθούν γύρω από τις εμπορευματικές ροές.

Η επένδυση που αλλάζει την κλίμακα Το 2025 ο σταθμός εμπορευματοκιβωτίων του ΟΛΘ διακίνησε 617.000 TEU, αριθμό αυξημένο κατά 9,1% σε σύγκριση με το 2024 και τον υψηλότερο στην ιστορία του λιμανιού. Η άνοδος δεν αφορούσε, ωστόσο, όλες τις δραστηριότητες. Οι δύο αντίθετες κινήσεις δείχνουν ότι η ανάπτυξη ενός λιμανιού δεν είναι γραμμική. Διαφορετικές κατηγορίες φορτίων εξαρτώνται από διαφορετικές αγορές, παραγωγικές δραστηριότητες και διαδρομές. Η αύξηση των εμπορευματοκιβωτίων είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί για να αποτυπώσει τη συνολική επίδραση του λιμανιού στην οικονομία της περιοχής. Τον Νοέμβριο του 2025 υπογράφηκε η σύμβαση για την

Από τη διέλευση στην αξία Η σύνδεση με την ενδοχώρα καθορίζει και κάτι ευρύτερο: πόση οικονομική αξία αφήνουν οι εμπορευματικές ροές στην περιοχή. Η απλή εκφόρτωση και μεταφορά φορτίων δημιουργεί λιμενικά έσοδα και απασχόληση. Η μεγαλύτερη

πολλαπλασιαστική επίδραση, όμως, προκύπτει όταν γύρω από το λιμάνι αναπτύσσονται υπηρεσίες και παραγωγικές δραστηριότητες. Αποθήκευση, ψυχρή αλυσίδα, συσκευασία, συναρμολόγηση, τελωνειακή διαχείριση, συντήρηση, μεταποίηση και διανομή μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη τοπική δαπάνη. Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα σε έναν σταθμό μεταφόρτωσης και σε ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό οικοσύστημα. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει τη βιομηχανική περιοχή της Σίνδου, επιχειρήσεις μεταποίησης, αποθηκευτικές εγκαταστάσεις και πρόσβαση στις παραγωγικές ζώνες της Κεντρικής Μακεδονίας. Για να λειτουργήσουν ως ενιαίο σύστημα, χρειάζονται αξιόπιστες συνδέσεις του λιμανιού με το εθνικό δίκτυο και σταθερές διαδρομές προς τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Σερβία και την Κεντρική Ευρώπη. Χρειάζονται επίσης σαφή κριτήρια αξιολόγησης. Η επιτυχία δεν μπορεί να μετριέται μόνο με τον αριθμό των πλοίων ή των εμπορευματοκιβωτίων. Χρειάζονται δημόσια στοιχεία για το ποσοστό των φορτίων που μετακινείται σιδηροδρομικά, τον χρόνο παραμονής τους στο λιμάνι, τις θέσεις εργασίας που δημιουργούνται, τη συμμετοχή των τοπικών επιχειρήσεων και την αξία που παραμένει στην περιφερειακή οικονομία. Ενα λιμάνι μπορεί να εμφανίζει υψηλή κερδοφορία και αυξανόμενη κίνηση, χωρίς να δημιουργεί αντίστοιχα ισχυρό αναπτυξιακό αποτέλεσμα για την περιοχή του. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα όταν δημόσιες υποδομές και ευρωπαϊκοί πόροι καλούνται να υποστηρίξουν την εμπορική του ανάπτυξη.

Η πράσινη υποχρέωση Στην ίδια εξίσωση εντάσσεται πλέον και η πράσινη μετάβαση. Ο κανονισμός FuelEU Maritime εφαρμόζεται από το 2025 και επιβάλλει σταδιακή μείωση της έντασης των εκπομπών των καυσίμων που χρησιμοποιούν τα μεγάλα πλοία. Από το 2030, τα επιβατηγά πλοία και τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων άνω των 5.000 GT θα πρέπει, όταν βρίσκονται δεμένα σε λιμένες που καλύπτονται από τον ευρωπαϊκό κανονισμό για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων, να χρησιμοποιούν ηλεκτροδότηση από την ξηρά ή άλλη τεχνολογία μηδενικών εκπομπών. Η προσαρμογή απαιτεί επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, υποσταθμούς, ψηφιακά συστήματα και κυβερνοασφάλεια. Σημαίνει επίσης ότι η διαθεσιμότητα και το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας θα επηρεάζουν όλο και περισσότερο την ανταγωνιστικότητα των λιμένων. Για τον ΟΛΘ, συνεπώς, η επέκταση της δυναμικότητας πρέπει να συμβαδίσει με την ενεργειακή και ψηφιακή αναβάθμιση. Ενα μεγαλύτερο λιμάνι δεν αρκεί να εξυπηρετεί περισσότερα πλοία. Πρέπει να μπορεί να ανταποκρίνεται σε αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, χωρίς να μετακυλίει ανεξέλεγκτα το πρόσθετο κόστος στις επιχειρήσεις που το χρησιμοποιούν.

Το τελικό τεστ Ο έκτος προβλήτας μπορεί να αλλάξει τη θέση της Θεσσαλονίκης στον χάρτη των εμπορευματικών μεταφορών. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να συμπέσουν τρία διαφορετικά χρονοδιαγράμματα: η ολοκλήρωση της λιμενικής επένδυσης, η κατασκευή των οδικών και σιδηροδρομικών συνδέσεων και η λειτουργική αναβάθμιση των διασυνοριακών δικτύων. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι πόσα φορτία θα περάσουν από τη Θεσσαλονίκη. Είναι πόση από την αξία τους θα μείνει εδώ ■

Η προστιθέμενη αξία δεν μετριέται μόνο σε εμπορευματοκιβώτια, αλλά σε δουλειές, υπηρεσίες, μεταποίηση και εισόδημα που μένουν στη Βόρεια Ελλάδα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

επέκταση του έκτου προβλήτα, συνολικού προϋπολογισμού 195,6 εκατ. ευρώ και προβλεπόμενης διάρκειας 40 μηνών. Το έργο περιλαμβάνει επέκταση της προβλήτας κατά 513 μέτρα, εκβάθυνση του διαύλου και δυνατότητα εξυπηρέτησης πλοίων μεταφοράς έως 24.000 TEU. Με την ολοκλήρωσή του, η ετήσια δυναμικότητα του σταθμού εμπορευματοκιβωτίων προβλέπεται να αυξηθεί από περίπου 650.000 σε 1,5 εκατ. TEU. Πρόκειται για αλλαγή κλίμακας, καθώς το λιμάνι θα μπορεί να εξυπηρετεί περισσότερα και μεγαλύτερα πλοία. Η επένδυση, όμως, δημιουργεί ταυτόχρονα μια νέα πίεση. Οσο αυξάνεται η δυνατότητα υποδοχής φορτίων, τόσο πιο κρίσιμη γίνεται η δυνατότητα μεταφοράς τους προς την ενδοχώρα. Η χωρητικότητα έχει οικονομική αξία μόνο όταν τα φορτία μπορούν να απομακρυνθούν γρήγορα και με προβλέψιμο κόστος. Η εκκρεμότητα της σιδηροδρομικής και οδικής σύνδεσης του έκτου προβλήτα συνοδεύει το έργο εδώ και χρόνια. Στην οικονομική έκθεση για το 2024, ο ΟΛΘ κατέγραφε ότι το Δημόσιο δεν είχε ολοκληρώσει τις νέες συνδέσεις, γεγονός που συνέβαλε στην παράταση της περιόδου υλοποίησης των υποχρεωτικών επενδύσεων έως το 2030. Τον Ιούνιο του 2026 η διοίκηση του ΟΛΘ επανέλαβε ότι το πλήρες όφελος της επέκτασης εξαρτάται από την έγκαιρη ολοκλήρωση των κρίσιμων έργων συνδεσιμότητας. Η παραδοχή φωτίζει την κεντρική αντίφαση: η λιμενική επένδυση και οι δημόσιες υποδομές ακολουθούν διαφορετικά χρονοδιαγράμματα. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην είσοδο του λιμανιού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντοπίζει στον διάδρομο Δυτικών Βαλκανίων και Ανατολικής Μεσογείου χαμηλές εμπορικές ταχύτητες, ελλείψεις ηλεκτροκίνησης, καθυστερήσεις στην εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων σηματοδότησης και ανεπαρκείς συνδέσεις των λιμένων με την ενδοχώρα. Τα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος της υστέρησης. Το 2024 η Ελλάδα παρέμεινε μεταξύ των χωρών με τη χαμηλότερη σιδηροδρομική εμπορευματική δραστηριότητα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με λιγότερο από ένα δισ. τονοχιλιόμετρα και μόλις 0,06 τόνους μεταφερόμενου φορτίου ανά κάτοικο. Η αύξηση κατά 13,5% σε σύγκριση με το 2023 φαίνεται εντυπωσιακή, αλλά προήλθε από εξαιρετικά χαμηλή βάση. Είχε προηγηθεί πτώση κατά 32,3%. Η εικόνα παραμένει εύθραυστη και αποκαλύπτει πόσο περιορισμένο είναι ακόμη το σιδηροδρομικό αποτύπωμα στις εμπορευματικές μεταφορές. Τον Απρίλιο του 2026 ο ΟΛΘ, η Hellenic Train και οι βουλγαρικοί κρατικοί σιδηρόδρομοι υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για την ανάπτυξη ανταγωνιστικότερων εμπορευματικών υπηρεσιών προς τη Βουλγαρία και τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Η συνεργασία μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο συντονισμό των μεταφορέων. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τις γραμμές, τη σηματοδότηση και τις λειτουργικές διασυνοριακές συνδέσεις. Ο σιδηρόδρομος δεν αποτελεί συμπληρωματική υποδομή του λιμανιού. Είναι ο μηχανισμός που καθορίζει αν ένα μεγάλο μέρος των φορτίων θα μετακινηθεί γρήγορα, οικονομικά και με χαμηλότερες εκπομπές προς τις αγορές της ενδοχώρας.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΠΤΎΞΗ ΚΑΊ ΚΟΣΤΟΣ ΖΏΗΣ

Θεσσαλονίκη: η πόλη που αλλάζει και το νέο κόστος ζωής Η λειτουργία του μετρό, η ανάπτυξη νέων υποδομών, η αξιοποίηση εμβληματικών ιστορικών κτιρίων αλλά και οι επενδύσεις σε ξενοδοχεία, γραφειακούς χώρους και ακίνητα διαμορφώνουν ένα νέο οικονομικό περιβάλλον για την πόλη

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Θεσσαλονίκη αλλάζει πρόσωπο και μαζί με τη νέα εικόνα της αλλάζει και το κόστος ζωής. Τα τελευταία χρόνια η πόλη ενισχύει σταθερά τον ρόλο της ως περιφερειακός κόμβος για την οικονομία, τον τουρισμό, την καινοτομία και τον πολιτισμό, προσελκύοντας αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον και ενισχύοντας την εξωστρέφειά της. Η λειτουργία του μετρό, η ανάπτυξη νέων υποδομών, η αξιοποίηση εμβληματικών ιστορικών κτιρίων αλλά και οι επενδύσεις σε ξενοδοχεία, γραφειακούς χώρους και ακίνητα διαμορφώνουν ένα νέο οικονομικό περιβάλλον και δημιουργούν νέες προοπτικές για την πόλη. Παράλληλα, όμως, η δυναμική αυτή δημιουργεί και νέες ισορροπίες, τις οποίες η Θεσσαλονίκη καλείται να διαχειριστεί.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η νέα πραγματικότητα στην αγορά κατοικίας

«Η αύξηση του κόστους στέγασης επηρεάζει ιδιαίτερα νέους εργαζομένους, φοιτητές και οικογένειες»

Στην αγορά ακινήτων, η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση. Τα μεγάλα έργα υποδομών που υλοποιήθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως το μετρό και το Flyover, καθώς και το αυξημένο ενδιαφέρον από επενδυτές και ιδιώτες έχουν ενισχύσει τη ζήτηση για κατοικίες, επηρεάζοντας και το επίπεδο των τιμών. Παράλληλα, η ανάπτυξη του τουρισμού, η ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και η αυξημένη ζήτηση για σύγχρονους χώρους κατοικίας και επαγγελματικής χρήσης μεταβάλλουν σταδιακά τον χάρτη της κτηματαγοράς, με αρκετές περιοχές της πόλης να αποκτούν μεγαλύτερη επενδυτική αξία. Η Θεσσαλονίκη ακολουθεί την ανοδική πορεία που καταγράφεται συνολικά στην ελληνική αγορά ακινήτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι τιμές των διαμερισμάτων στην πόλη αυξήθηκαν κατά 9,6% το 2025 σε σχέση με το 2024, έναντι αύξησης 7,8% στο σύνολο της χώρας. Η ανοδική πορεία συνεχίστηκε και το πρώτο τρίμηνο του

2026, καθώς οι τιμές των διαμερισμάτων κατέγραψαν ετήσια αύξηση 6,4%. Η πίεση μεταφέρεται και στην αγορά ενοικίων, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τα νοικοκυριά που αναζητούν κατοικία στις πιο δημοφιλείς περιοχές της πόλης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Spitogatos Insights για το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η μέση ζητούμενη τιμή ενοικίασης κατοικίας κατέγραψε αύξηση 6,6% σε ετήσια βάση. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί από τη μία πλευρά ένδειξη της δυναμικής που αποκτά η πόλη και της αυξανόμενης ζήτησης για κατοικία. Από την άλλη, όμως, δημιουργεί ένα ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των κατοίκων: τη δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή κατοικία. Η αύξηση του κόστους στέγασης επηρεάζει ιδιαίτερα νέους εργαζομένους, φοιτητές και οικογένειες, ενώ αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν την ποιότητα ζωής στην πόλη. Σε μια περίοδο όπου η Θεσσαλονίκη επιδιώκει να προσελκύσει νέες επιχειρήσεις και εργαζομένους, η διατήρηση μιας προσιτής αγοράς κατοικίας εξελίσσεται σε σημαντικό παράγοντα για τη συνολική ανταγωνιστικότητα της πόλης.

Ο τουρισμός ως νέα δύναμη ανάπτυξης της πόλης Παράλληλα, η τουριστική ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που αλλάζουν το οικονομικό προφίλ της Θεσσαλονίκης. Οι επενδύσεις στον τουριστικό τομέα, η μεγαλύτερη διεθνής προβολή της πόλης και η διεύρυνση της τουριστικής της δραστηριότητας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, καθώς η Θεσσαλονίκη καθιερώνεται και ως δημοφιλής προορισμός για city break, ενισχύουν την τοπική οικονομία, δημιουργώντας νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και διευρύνοντας τη δραστηριότητα σε κλάδους που συνδέονται άμεσα με τον τουρισμό. Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται και στους δείκτες της επισκεψιμότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΝΣΕΤΕ, το 2025

Η διαχρονική δύναμη του πολιτισμού Η ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης δεν αποτυπώνεται, ωστόσο, μόνο στους δείκτες της οικονομίας, της αγοράς ακινήτων και του τουρισμού. Η ιστορία, ο πολιτισμός και η ποιότητα ζωής αποτελούν διαχρονικά στοιχεία της φυσιογνωμίας της και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο η πόλη εξελίσσεται και διαμορφώνει τη θέση της στο σύγχρονο περιβάλλον.

Η Θεσσαλονίκη διαθέτει μια ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής της διαδρομής. Τα μνημεία της, η πολυπολιτισμική ιστορία της, τα μουσεία, οι καθιερωμένες διοργανώσεις και η σύγχρονη πολιτιστική δραστηριότητα της πόλης συνθέτουν ένα σημαντικό κεφάλαιο, το οποίο συνδέεται πλέον περισσότερο με τον τουρισμό και την οικονομία. Παράλληλα, η πολιτιστική ζωή της Θεσσαλονίκης αποτελεί μέρος της συνολικής εμπειρίας που προσφέρει η πόλη σε κατοίκους, επισκέπτες, φοιτητές και εργαζομένους. Σε μια εποχή όπου η επιλογή ενός τόπου εγκατάστασης επηρεάζεται από περισσότερους παράγοντες πέρα από την οικονομική δραστηριότητα, η πολιτιστική ταυτότητα, η ποιότητα ζωής και το καθημερινό περιβάλλον αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία.

Η επόμενη ημέρα και οι νέες ισορροπίες Η νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στη Θεσσαλονίκη αποτυπώνει μια πόλη σε περίοδο σημαντικών αλλαγών, όπου η οικονομική δραστηριότητα, οι επενδύσεις και η αυξημένη εξωστρέφεια δημιουργούν νέες προοπτικές αλλά και νέες απαιτήσεις. Η εικόνα μιας πόλης που ενισχύει τη θέση της και προσελκύει αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον συνοδεύεται από την ανάγκη για προσεκτικό σχεδιασμό της επόμενης ημέρας. Η ανάπτυξη δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί μια συνολική προσέγγιση για τον τρόπο με τον οποίο θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Η Θεσσαλονίκη καλείται να ενισχύσει τα πλεονεκτήματα που διαθέτει, διατηρώντας παράλληλα τα χαρακτηριστικά που αποτελούν διαχρονικά μέρος της ταυτότητάς της. Το ζητούμενο για την πόλη είναι να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στη δυναμική ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής, ώστε να παραμείνει ένας ελκυστικός τόπος για κατοίκους, εργαζομένους και επισκέπτες, χωρίς η ανάπτυξη να περιορίσει την πρόσβαση στις ευκαιρίες που δημιουργεί ■

«Το ζητούμενο για την πόλη είναι να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στη δυναμική ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής»

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

οι διεθνείς αεροπορικές αφίξεις στο αεροδρόμιο «Μακεδονία» έφτασαν τα 2,7 εκατ., καταγράφοντας αύξηση 10,2% σε σχέση με το 2024. Την ίδια περίοδο, πάντως, η πληρότητα στα ξενοδοχεία της πόλης αυξήθηκε οριακά, κατά 0,9%, και διαμορφώθηκε στο 71%. Η απόσταση ανάμεσα στην άνοδο των αεροπορικών αφίξεων και στη μικρή μεταβολή της ξενοδοχειακής πληρότητας δείχνει ότι η αύξηση των επισκεπτών δεν μεταφέρεται με την ίδια ένταση στα ξενοδοχεία. Η αξία του τουρισμού, ωστόσο, δεν αποτυπώνεται μόνο στον αριθμό των επισκεπτών αλλά και στη δαπάνη που παραμένει στην τοπική οικονομία. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα της Ενωσης Ξενοδόχων Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την GBR Consulting, η μέση ημερήσια δαπάνη των επισκεπτών ανήλθε το 2025 στα 93 ευρώ ανά άτομο, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα ταξιδιού και διαμονής, αυξημένη κατά 7% σε σχέση με το 2024. Η αυξημένη κατανάλωση στηρίζει κλάδους όπως η εστίαση και το λιανεμπόριο, αλλά και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται γύρω από την τουριστική οικονομία, δημιουργώντας πολλαπλασιαστικά οφέλη για την πόλη. Παράλληλα, όμως, η αυξημένη επισκεψιμότητα και οι νέες τουριστικές επενδύσεις επηρεάζουν και τη λειτουργία της πόλης. Η μεγαλύτερη ζήτηση για χώρους φιλοξενίας, εμπορικά ακίνητα και υπηρεσίες ενισχύει τις πιέσεις στην αγορά ακινήτων και προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα στις αλλαγές που διαμορφώνουν το κόστος ζωής στη Θεσσαλονίκη.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΊ ΑΝΊΣΕΣ ΕΠΊΔΟΣΕΊΣ

Ο εξαγωγικός χάρτης του Βορρά Οι τρεις περιφέρειες εξήγαγαν αγαθά άνω των 9,6 δισ. ευρώ το 2024, με την Κεντρική Μακεδονία να κυριαρχεί σε μέγεθος και τις άλλες δύο να καταγράφουν εμπορικά πλεονάσματα

֟ ΤΗΣ ΡΟΜΙΝΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

το επίκεντρο των εμπορικών δρόμων που συνδέουν την Ελλάδα με τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η Βόρεια Ελλάδα, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση, την παραγωγική της βάση και τις υποδομές της, λειτουργεί ως πύλη προς τις διεθνείς αγορές. Η εξωστρέφειά της στηρίζεται σε ένα ευρύ φάσμα παραγωγικών και οικονομικών δραστηριοτήτων. Η αγροδιατροφή κρατά τον πρωταγωνιστικό ρόλο, με τα φρούτα, τα γαλακτοκομικά, το ελαιόλαδο, τα αλιεύματα και τα μεταποιημένα τρόφιμα να αποτελούν βασικές κατηγορίες προϊόντων που ταξιδεύουν στις αγορές του εξωτερικού. Παράλληλα, βιομηχανικοί κλάδοι, όπως τα μέταλλα, τα χημικά και τα δομικά υλικά, ενισχύουν περαιτέρω το εξαγωγικό προφίλ της περιοχής. Κάθε περιφέρεια της Βόρειας Ελλάδας εμφανίζει διαφορετικά χαρακτηριστικά, επιδόσεις και προορισμούς προς τους οποίους κατευθύνει τα προϊόντα της. Στην Κεντρική Μακεδονία, μεγάλο μέρος της εξαγωγικής δραστηριότητας προέρχεται από την αγροδιατροφή και τη βιομηχανία, με τις υποδομές logistics να υποστηρίζουν τη διακίνησή της. Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη αξιοποιεί τη γειτνίαση με τα Βαλκάνια και την Τουρκία, ενώ η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται σε περίοδο παραγωγικού μετασχηματισμού, περνώντας από το μοντέλο της λιγνιτικής οικονομίας σε ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο. Αθροιστικά, οι τρεις περιφέρειες εξήγαγαν αγαθά αξίας άνω των 9,6 δισ. ευρώ το 2024, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέμπτο των ελληνικών εξαγωγών.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Κεντρική Μακεδονία: ο μεγαλύτερος εξαγωγικός κόμβος του Βορρά

Αθροιστικά, οι τρεις περιφέρειες εξήγαγαν αγαθά αξίας άνω των 9,6 δισ. ευρώ το 2024

Η Κεντρική Μακεδονία συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της εξαγωγικής δραστηριότητας στη Βόρεια Ελλάδα και αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική περιφέρεια της χώρας μετά την Αττική. Οι εξαγωγές της αντιστοιχούν στο 25,6% του τελευταίου διαθέσιμου περιφερειακού ΑΕΠ, έναντι εξαγωγικής επίδοσης 22,4% στο σύνολο της χώρας. Στη μελέτη του ΣΕΒΕ, ο περιφερειακός δείκτης βασίζεται στο τελευταίο διαθέσιμο περιφερειακό ΑΕΠ του 2023. Η αξία των εξαγωγών διαμορφώθηκε το 2024 σε περίπου 8,1 δισ. ευρώ, αυξημένη κατά 2,1% σε σχέση με το 2023, και αντι-

προσώπευσε το 16,4% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών. Η εικόνα, ωστόσο, συμπληρώνεται από την πλευρά των εισαγωγών. Το 2024 ανήλθαν σε 11,27 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 11,2%, με αποτέλεσμα το εμπορικό έλλειμμα της περιφέρειας να διαμορφωθεί σε περίπου 3,18 δισ. ευρώ. Η εξαγωγική κλίμακα, επομένως, δεν ταυτίζεται αυτομάτως με εμπορικό πλεόνασμα. Η αγροδιατροφή παραμένει ο σημαντικότερος κλάδος της Κεντρικής Μακεδονίας, με τα τρόφιμα να αντιστοιχούν στο 35,4% των συνολικών εξαγωγών. Ακολουθούν οι λοιποί κλάδοι με μερίδιο 21,8%, τα πετρελαιοειδή με 18,5%, τα χημικά και πλαστικά με 9,7%, τα μέταλλα με 8,1% και η κλωστοϋφαντουργία και ένδυση με 6,5%. Η σύνθεση των εξαγωγών μεταβλήθηκε και μέσα στο 2024. Οι εξαγωγές χημικών και πλαστικών αυξήθηκαν κατά 18,7%, των τροφίμων κατά 10,2% και των μετάλλων κατά 5%. Αντίθετα, οι εξαγωγές πετρελαιοειδών υποχώρησαν κατά 16% και της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης κατά 7,5%. Η Βόρεια Μακεδονία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό, απορροφώντας το 13,2% των εξαγωγών, ενώ ακολουθούν η Γερμανία με 8,9%, η Βουλγαρία με 7,6%, η Ιταλία με 5,4% και οι ΗΠΑ με 4,6%. Σημαντική παρουσία καταγράφεται επίσης

την Τουρκία, λειτουργεί ως σημαντικό πλεονέκτημα για την πρόσβαση στις γειτονικές αγορές. Η Τουρκία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό των εξαγωγών, απορροφώντας το 9,8%, ενώ ακολουθούν η Γερμανία με 9,6%, η Ιταλία με 8,6%, οι ΗΠΑ με 8,2% και η Βουλγαρία με 6,3%. Σημαντικές αγορές-προορισμοί είναι επίσης η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ουκρανία, η Ρουμανία και η Κύπρος.

Δυτική Μακεδονία: η μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο Η πορεία της Δυτικής Μακεδονίας στον τομέα των εξαγωγών συνδέεται άμεσα με τη διαδικασία παραγωγικού μετασχηματισμού που βρίσκεται σε εξέλιξη στην περιοχή. Η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και της βιομηχανικής βάσης, σε συνδυασμό με την απολιγνιτοποίηση και τα νέα επενδυτικά κίνητρα δημιουργούν καινούργιες συνθήκες για την προσεχή δεκαετία. Το 2024 οι εξαγωγές της ανήλθαν σε 364,5 εκατ. ευρώ, παραμένοντας ουσιαστικά αμετάβλητες σε σχέση με τα 364,9 εκατ. ευρώ του 2023. Σε σύγκριση, πάντως, με το 2020, όταν είχαν διαμορφωθεί σε 212,9 εκατ. ευρώ, εμφανίζονται αυξημένες κατά περίπου 71%. Οι εξαγωγές αντιστοιχούν στο 8,2% του τελευταίου διαθέσιμου περιφερειακού ΑΕΠ. Το εμπορικό πλεόνασμα ανήλθε σε 218,1 εκατ. ευρώ, ενώ η αξία των εξαγωγών της Δυτικής Μακεδονίας είναι σχεδόν δυόμισι φορές μεγαλύτερη από εκείνη των εισαγωγών. Η εξαγωγική δραστηριότητα της Δυτικής Μακεδονίας στηρίζεται κυρίως σε κλάδους με ισχυρή μεταποιητική παρουσία. Η κλωστοϋφαντουργία και η ένδυση αποτελούν τον μεγαλύτερο εξαγωγικό κλάδο με μερίδιο 30,8%, ενώ ακολουθούν τα τρόφιμα με 28,7%. Σημαντική συμμετοχή έχουν επίσης τα χημικά και πλαστικά με 8,5%, τα πετρελαιοειδή με 7,7% και οι μηχανές και συσκευές με 7%. Η Αλβανία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό, απορροφώντας το 29,8% των εξαγωγών, ενώ ακολουθούν η Ιταλία με 12,1%, η Βόρεια Μακεδονία με 9,5%, η Φινλανδία με 8,8% και η Γερμανία με 5,2%. Παρουσία καταγράφεται επίσης στις αγορές της Βουλγαρίας, των ΗΠΑ, της Ρουμανίας, της Αιγύπτου και της Τουρκίας.

Ανατολική Μακεδονία και Θράκη: θετικό ισοζύγιο και ισχυρή εξαγωγική βάση Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη αποτελεί επίσης περιφέρεια με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό. Οι εξαγωγές της ανήλθαν το 2024 σε 1,19 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΣΕΒΕ, καταγράφοντας αύξηση 12,9% σε σχέση με το 2023. Αντιστοιχούν στο 13% του τελευταίου διαθέσιμου περιφερειακού ΑΕΠ, έναντι 22,4% για το σύνολο της χώρας. Παράλληλα, εμφανίζει θετικό εμπορικό ισοζύγιο, καθώς οι εξαγωγές ξεπερνούν τις εισαγωγές. Το πλεόνασμα διαμορφώθηκε το 2024 στα 67,7 εκατ. ευρώ, ήταν όμως μικρότερο από τα 73,4 εκατ. ευρώ του 2023, καθώς οι εισαγωγές αυξήθηκαν με ταχύτερο ρυθμό από τις εξαγωγές. Τα τρόφιμα αποτελούν και σε αυτή την περίπτωση τον μεγαλύτερο εξαγωγικό κλάδο, αντιπροσωπεύοντας το 29,3% των συνολικών εξαγωγών. Σημαντική συμμετοχή έχουν επίσης τα χημικά και πλαστικά με 16,5%, η κλωστοϋφαντουργία και ένδυση με 14,5%, τα μη μεταλλικά ορυκτά με 12,2% και οι μηχανές και συσκευές με 8%. Η γεωγραφική θέση της, στα σύνορα με τη Βουλγαρία και

Παρά τη σημερινή δυναμική, η πορεία των επόμενων χρόνων θα διαμορφωθεί μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς και ταχύτατα. Οι αγορές γίνονται πιο απαιτητικές, οι εμπορικές διαδρομές αναδιαμορφώνονται και οι επιχειρήσεις σε όλους τους κλάδους καλούνται να προσαρμοστούν σε νέα δεδομένα που επηρεάζουν τον τρόπο παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων. Η Βόρεια Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Η γειτνίαση με τις αγορές των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, η παρουσία ισχυρών παραγωγικών κλάδων και η σύνδεση με τα διεθνή εμπορικά δίκτυα ενισχύουν τη δυνατότητα για περαιτέρω ανάπτυξη των εξαγωγών. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι αλλαγές σε διεθνές επίπεδο δημιουργούν νέες απαιτήσεις. Η διαφοροποίηση των αγορών, η προσαρμογή στις νέες συνθήκες ανταγωνισμού και η αναζήτηση νέων εμπορικών ευκαιριών αποτελούν παράγοντες που θα επηρεάσουν την εικόνα της περιοχής τα επόμενα χρόνια. Ο εξαγωγικός χάρτης του Βορρά δείχνει ότι το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς περισσότερες εξαγωγές, αλλά μεγαλύτερη εγχώρια και τοπική προστιθέμενη αξία: περισσότερη παραγωγή, επενδύσεις, θέσεις εργασίας και εισόδημα που παραμένει στις τρεις περιφέρειες ■

Το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς περισσότερες εξαγωγές, αλλά μεγαλύτερη εγχώρια και τοπική προστιθέμενη αξία

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ενα περιβάλλον που αλλάζει στην Κύπρο, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Ρουμανία, την Τουρκία και τη Σερβία.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΟΡΡΑ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΑΝ ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ

Η δύσκολη κλίμακα της εξωστρέφειας Πώς οι επιχειρήσεις της Βόρειας Ελλάδας οργανώνουν την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές και τι επιστρέφει στην παραγωγική τους βάση

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Στις τρεις Περιφέρειες του Βορρά αντιστοιχούσε σχεδόν το ένα πέμπτο των ελληνικών εξαγωγών αγαθών

«εξωστρέφεια» ως όρος δεν περιγράφει μία και μόνη επιχειρηματική πραγματικότητα. Αλλο είναι μια βιομηχανία να διαθέτει το προϊόν της μέσω ξένου διανομέα και άλλο να φτάνει στην αγορά με δικό της σήμα, τεχνική ομάδα κοντά στον πελάτη, μονάδα σε δεύτερη χώρα ή τεχνογνωσία που καθιστά δύσκολη την αντικατάσταση του προμηθευτή. Τα τελωνειακά στοιχεία καταγράφουν τη διασυνοριακή πώληση αγαθών. Δεν αποτυπώνουν την παραγωγή στο εξωτερικό, τις υπηρεσίες που συνοδεύουν το προϊόν ούτε τον βαθμό ελέγχου της αγοράς. Η εξαγωγική επίδοση, επομένως, δεν ταυτίζεται με τη διεθνή θέση. Η Βόρεια Ελλάδα προσφέρει ένα πυκνό πεδίο για να διαβαστούν αυτές οι διαφορές. Η Κεντρική Μακεδονία πραγματοποίησε το 2024 εξαγωγές 8,1 δισ. ευρώ, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 1,19 δισ. και η Δυτική Μακεδονία 364,5 εκατ. ευρώ. Στις τρεις Περιφέρειες αντιστοιχούσε σχεδόν το ένα πέμπτο των ελληνικών εξαγωγών αγαθών. Πίσω από το άθροισμα βρίσκονται διαφορετικές παραγωγικές γεωγραφίες: η κλίμακα της Κεντρικής Μακεδονίας, οι εξαγωγικές βιομηχανίες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και η μικρότερη βάση της Δυτικής Μακεδονίας, η οποία αναζητεί προσανατολισμό μετά τον λιγνίτη. Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος, όχι τη φύση της διεθνούς παρουσίας. Δεν αποκαλύπτουν αν οι πωλήσεις εξαρτώνται από έναν αγοραστή, αν αφορούν πρώτη ύλη ή επεξεργασμένο προϊόν ούτε αν η επιχείρηση φτάνει στον τελικό πελάτη. Κυρίως, δεν δείχνουν αν η διεθνής δραστηριότητα αφήνει στον τόπο τεχνογνωσία, σταθερές θέσεις εργασίας και επαναλαμβανόμενα έσοδα. Το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας αναδιατάσσονται. Οι αναλύσεις του ΟΟΣΑ δεν καταγράφουν γενικευμένη επιστροφή της παραγωγής στο εσωτερικό των χωρών. Δείχνουν διαφοροποίηση προμηθευτών, επιλεκτικές μετακινήσεις δραστηριοτήτων και αυξανόμενο βάρος των υπηρεσιών στη μεταποίηση. Για τις επιχειρήσεις του

Βορρά η πρόκληση δεν είναι μόνο να στείλουν περισσότερα προϊόντα εκτός Ελλάδας. Είναι να επιλέξουν πού χρειάζεται να βρίσκονται και ποιες λειτουργίες πρέπει να διατηρήσουν υπό τον έλεγχό τους. Από τη σύγκριση προκύπτουν έξι διαδρομές, όχι έξι κλειστά μοντέλα. Οι τρεις δείχνουν πώς μια επιχείρηση διεκδικεί ισχυρότερη θέση: με επώνυμο προϊόν, ως εξειδικευμένος βιομηχανικός προμηθευτής ή μέσω τεχνογνωσίας που δύσκολα υποκαθίσταται. Οι άλλες τρεις δείχνουν πώς πλησιάζει την αγορά: με παραγωγή κοντά στον πελάτη, με υπηρεσίες γύρω από την εγκατεστημένη βάση ή με εξαγορά που προσφέρει έτοιμη τοπική παρουσία. Στην πράξη, οι διαδρομές διασταυρώνονται. Οσο περισσότερες συνδυάζονται, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο έλεγχος της αγοράς, άλλο τόσο αυξάνονται και οι απαιτήσεις σε κεφάλαιο, στελέχη και διοίκηση.

Η κλίμακα και το όνομα Στα καταναλωτικά προϊόντα, η πιο ορατή διαδρομή είναι η μετάβαση από την παραγωγική ικανότητα στο αναγνωρίσιμο όνομα. Η Κρι Κρι συμπυκνώνει την ένταση του μοντέλου. Οι πωλήσεις στο εξωτερικό αντιστοιχούσαν το 2025 στο 61,8% του κύκλου εργασιών της. Οι συνεργασίες με μεγάλες αλυσίδες προσφέρουν όγκο και αξιοποίηση του εργοστασίου. Παράλ-

Ο αθέατος βιομηχανικός προμηθευτής Ενα σημαντικό μέρος της βιομηχανικής εξωστρέφειας σπάνια φτάνει στο ράφι με το όνομα του παραγωγού. Αναπτύσσεται στις αγορές μεταξύ επιχειρήσεων, όπου η θέση του προμηθευτή κρίνεται από την εξειδίκευση, τις σταθερές προδιαγρα-

φές και την προσαρμογή στις απαιτήσεις του πελάτη. Η Thrace Group παράγει τεχνικά υφάσματα και λύσεις συσκευασίας. Οι Ελληνικοί Λευκόλιθοι μετατρέπουν τον λευκόλιθο σε εξειδικευμένα προϊόντα για πλήθος βιομηχανικών εφαρμογών, ενώ η Ακρόλιθος επεξεργάζεται τη φυσική πέτρα για τις διεθνείς αγορές. Η αντοχή του μοντέλου εξαρτάται από το εύρος εφαρμογών, αγορών και πελατών, καθώς και από τον περιορισμό της έκθεσης στην κυκλικότητα κάθε κλάδου.

Η γνώση ως εμπόδιο εισόδου Σε άλλες επιχειρήσεις, το βασικό εμπόδιο εισόδου είναι η τεχνογνωσία. Η Raycap στη Δράμα και η B&T Composites στη Φλώρινα διαθέτουν παραγωγική κλίμακα, αλλά το πλεονέκτημά τους δεν εξαντλείται σε αυτήν. Μετατρέπουν την έρευνα και τον τεχνικό σχεδιασμό σε λύσεις που περνούν απαιτητικές δοκιμές και ανταποκρίνονται σε αυστηρές προδιαγραφές. Οι λύσεις της Raycap απευθύνονται σε τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και ενεργειακές υποδομές, ενώ τα προϊόντα της B&T χρησιμοποιούνται στην ενέργεια, στην αεροδιαστημική, στη ναυτιλία και στη βιομηχανία. Για τη Δράμα και τη Φλώρινα, το όφελος κρίνεται και από τη διατήρηση λειτουργιών έρευνας, σχεδιασμού και δοκιμών, μαζί με τις εξειδικευμένες θέσεις εργασίας που τις υποστηρίζουν.

Η ιδιωτική ετικέτα είναι κανάλι πωλήσεων, όχι εταιρική ταυτότητα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ληλα, η εταιρεία επενδύει στο επώνυμο ελληνικό γιαούρτι και στο Greek Frozen Yogurt. Το ερώτημα είναι αν η κλίμακα που προσφέρουν οι αλυσίδες χρηματοδοτεί καινοτομία, εμπορική παρουσία και μεγαλύτερο έλεγχο της τιμής. Εδώ χρειάζεται ακρίβεια στη γλώσσα. Η παραγωγή για λογαριασμό διεθνών λιανεμπόρων, η λεγόμενη ιδιωτική ετικέτα, είναι κανάλι πωλήσεων, όχι εταιρική ταυτότητα. Μπορεί να εξασφαλίσει πρόσβαση σε μεγάλα δίκτυα και χαμηλότερο μοναδιαίο κόστος. Μπορεί επίσης να ενισχύσει την εξάρτηση από τον αγοραστή που ελέγχει τη διανομή. Η ισορροπία ανάμεσα στην κλίμακα, στην ανάπτυξη επώνυμων προϊόντων και στην πρόσβαση στο ράφι αφορά, με διαφορετικούς όρους, βιομηχανίες τροφίμων όπως οι Αφοί Χαΐτογλου, η EURIMAC με το σήμα ΜΑΚΒΕΛ και η ZANAE. Η επωνυμία αποτελεί επιλογή διαπραγματευτικής ισχύος και απαιτεί χρόνο, συνεργάτες και συνεχή επένδυση στην προώθηση.

ΒΌΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Τέσσερις θέσεις στην ίδια αλυσίδα ρυζιού

Η εξαγορά αγοράζει πελατολόγιο, πιστοποιήσεις, τοπικές σχέσεις και χρόνο

Το ρύζι της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης δείχνει γιατί επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου δεν ακολουθούν το ίδιο μοντέλο. Η AGRINO επενδύει στην επωνυμία, στην τυποποίηση και στη διαφοροποίηση του καταναλωτικού προϊόντος. Η Begas Agro συνδέει την παραγωγή σπόρων με την επεξεργασία και διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της στο εξωτερικό, σε χύδην και καταναλωτικές συσκευασίες. Η Euricom Hellas αξιοποιεί μεγάλη βιομηχανική δυναμικότητα και παραγωγή ιδιωτικής ετικέτας μέσα σε διεθνές δίκτυο. Ο Α΄ Αγροτικός Συνεταιρισμός Χαλάστρας συγκεντρώνει παραγωγή, αποθήκευση και έλεγχο ποιότητας, προσφέροντας συλλογική κλίμακα στους καλλιεργητές. Η πρώτη ύλη είναι κοινή. Αλλάζει ποιος αναλαμβάνει την τυποποίηση, τον εμπορικό κίνδυνο και την πρόσβαση στην αγορά. Εκεί κρίνεται ποιος αποκτά την ισχυρότερη θέση στην αλυσίδα.

Οταν η αγορά μπαίνει στην οργάνωση Για ένα αρχιτεκτονικό σύστημα, έναν ανελκυστήρα ή ένα δομικό υλικό, η εξαγωγή δεν ολοκληρώνεται στην πύλη του εργοστασίου. Το προϊόν πρέπει να ανταποκρίνεται σε τοπικούς κανονισμούς, να ακολουθεί το χρονοδιάγραμμα του

έργου και να υποστηρίζεται από μηχανικούς, αποθέματα και ανταλλακτικά. Οσο αυξάνεται η πολυπλοκότητα, τόσο περισσότερο η ξένη αγορά εισέρχεται στην οργάνωση της επιχείρησης. Η μετάβαση από την εξαγωγή στην παραγωγή κοντά στην αγορά δεν είναι μονόδρομος. Μια μονάδα στο εξωτερικό δικαιολογείται όταν το μεταφορικό κόστος, ο χρόνος παράδοσης, η ανάγκη προσαρμογής ή το μέγεθος της αγοράς υπερκαλύπτουν το κόστος της επένδυσης. Διαφορετικά, ένα ισχυρό δίκτυο διανομής ή τεχνικών συνεργατών μπορεί να είναι αποδοτικότερο. Το κρίσιμο όριο αλλάζει ανά προϊόν. Οσο βαρύτερο, πιο σύνθετο και περισσότερο εξαρτημένο από υπηρεσίες είναι, τόσο ισχυρότερο γίνεται το οικονομικό επιχείρημα της εγγύτητας. Η Alumil έχει αναπτύξει διεθνές δίκτυο θυγατρικών και παραγωγικών εγκαταστάσεων, διατηρώντας το Κιλκίς ως βασικό παραγωγικό κέντρο. Η ISOMAT, με μονάδες στη Ρουμανία και στη Σερβία, ακολουθεί συγγενή λογική: η τοπική παραγωγή μειώνει το μεταφορικό κόστος και βελτιώνει τους χρόνους παράδοσης. Την ίδια οικονομία εγγύτητας υπηρετεί η επέκταση της ΚΕΒΕ στη Σερβία. Στα βαριά δομικά υλικά, η θέση επηρεάζει το κόστος, την ακτίνα πωλήσεων και την εξυπηρέτηση. Πρόκειται για διεθνή παραγωγική οργάνωση, στην οποία

Οταν εξάγει το οικοσύστημα

η ελληνική βάση παραμένει στρατηγική όταν συγκεντρώνει επενδύσεις, τεχνογνωσία και κεντρικές λειτουργίες.

Η οικονομία της εγκατεστημένης βάσης Στον κλάδο των ανελκυστήρων, όπου έχουν διεθνή παρουσία η Kleemann και η Metron, κάθε νέα πώληση διευρύνει μια εγκατεστημένη βάση που χρειάζεται τεχνική υποστήριξη, ανταλλακτικά, αναβαθμίσεις και εκπαίδευση συνεργατών. Ο κατασκευαστής δεν εισπράττει κατ’ ανάγκην όλα τα έσοδα της συντήρησης. Μπορεί, όμως, να παρατείνει τη σχέση με τον πελάτη, εφόσον διαθέτει οργανωμένο δίκτυο. Η εγκατεστημένη βάση γίνεται περιουσιακό στοιχείο μόνο όταν μπορεί να υποστηριχθεί.

Η εξαγορά ως αγορά χρόνου Σε άλλους κλάδους, η απόσταση αντιμετωπίζεται με εξαγορά. Η alfa pastry απέκτησε το 70% της Trio Bakery στον Καναδά, δημιουργώντας παραγωγική βάση κοντά στη βορειοαμερικανική αγορά. Η Sunlight έχει συνδυάσει οργανική ανάπτυξη και εξαγορές σε ένα διεθνές δίκτυο αποθήκευσης ενέργειας, με βιομηχανικό πυρήνα στην Ξάνθη και ανακύκλωση στην Κομοτηνή. Η εξαγορά αγοράζει κάτι περισσότερο από ένα εργοστάσιο.

Ως εδώ, το βλέμμα μένει στην επιχείρηση. Καμία διεθνής διαδρομή, όμως, δεν χαράσσεται μόνο μέσα στα γραφεία της. Πρώτες ύλες, δεξιότητες, προμηθευτές, υποδομές και η φήμη ενός τόπου καθορίζουν τι μπορεί να παραχθεί, σε ποια κλίμακα και με ποιους όρους. Ο τόπος δεν είναι απλώς η διεύθυνση του εργοστασίου. Σε ορισμένους κλάδους γίνεται μέρος του ίδιου του προϊόντος και της πρόσβασής του στην αγορά. Τότε, πίσω από την επίδοση μιας εταιρείας, διακρίνεται η αντοχή ενός ολόκληρου παραγωγικού οικοσυστήματος. Το κρασί είναι ένα από τα καθαρότερα παραδείγματα. Από την Επανομή και το Αμύνταιο έως τη Δράμα και το Παγγαίο, το προϊόν συνδέεται με μικροκλίμα, ποικιλίες, επισκέψιμα οινοποιεία και δίκτυα που αφηγούνται τον τόπο. Το Κτήμα Γεροβασιλείου, το Κτήμα Αλφα, το Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη και το Κτήμα Βιβλία Χώρα επενδύουν στο όνομά τους, ωφελούνται όμως και όταν η ευρύτερη οινική γεωγραφία κερδίζει αναγνωρισιμότητα. Ο ανταγωνισμός δεν αναιρεί τη φήμη που χτίζεται συλλογικά. Μπορεί να την κάνει ορατότερη. Στα γαλακτοκομικά, η κοινή πρώτη ύλη και η γεωγραφική εγγύτητα δεν οδηγούν σε κοινό μοντέλο. Η Κρι Κρι αναπτύσσεται με την κλίμακα και την επωνυμία του γιαουρτιού. Η ΜΕΒΓΑΛ αξιοποιεί ευρύ χαρτοφυλάκιο και τη γαλακτοπαραγωγική ζώνη του Βορρά. Η Φάρμα Κουκάκη συνδέει το προϊόν με τη φάρμα και την προέλευσή του, ενώ η ΕΒΡΟΦΑΡΜΑ στηρίζεται στην περιφερειακή παραγωγική βάση και σε ευρύτερα δίκτυα διανομής. Οι διαφορές αυτές αφορούν κυρίως όσα συμβαίνουν μετά την παραλαβή του γάλακτος. Πριν από το εργοστάσιο, όμως, η αφετηρία είναι κοινή και ευάλωτη: ακριβές ζωοτροφές, πίεση στις εκτροφές και δυσκολία διαδοχής των παραγωγών. Εκεί δοκιμάζεται αν η διεθνής ανάπτυξη της μεταποίησης μπορεί να στηριχθεί σε ανθεκτική εγχώρια κτηνοτροφία. Η διαφορά ανάμεσα στις τρεις Περιφέρειες δεν είναι μόνο ποσοτική. Στην Κεντρική Μακεδονία, η μεγαλύτερη κλίμακα, το πυκνότερο δίκτυο προμηθευτών και η Θεσσαλονίκη ως κόμβος δημιουργούν ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για σταθερή διεθνή παρουσία. Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η βιομηχανική βάση και η συνοριακή θέση συνυπάρχουν με μεγάλες αποστάσεις και αδύναμες υποδομές. Η γεωγραφία λειτουργεί ταυτόχρονα ως πλεονέκτημα και κόστος. Στη Δυτική Μακεδονία, η μικρότερη παραγωγική βάση κάνει κάθε επιτυχία πιο ορατή, όχι κατ’ ανάγκην και πολλαπλασιαστική. Μετά τον λιγνίτη, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να προστεθούν ορισμένες εξωστρεφείς επιχειρήσεις, αλλά να δημιουργηθούν γύρω τους προμηθευτές, δεξιότητες και σταθερές θέσεις εργασίας ■

ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΔΙΈΘΝΌΎΣ ΘΈΣΗΣ ΜΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΝ αποτελεί καλή πρακτική επειδή εμφανίζει υψηλό ποσοστό εξαγωγών ή παρουσία σε πολλές χώρες. Κρίνεται από την επαναληψιμότητα της δραστηριότητας, τη συγκέντρωση των πωλήσεων, τον έλεγχο κρίσιμης τεχνογνωσίας και τις λειτουργίες υψηλότερης αξίας που διατηρεί στην ελληνική βάση. Μετρά εξίσου το όριο του μοντέλου: εξάρτηση από μεγάλους πελάτες, κόστος ξένων μονάδων, δυσκολία ενσωμάτωσης μιας εξαγοράς και πρόσβαση σε ειδικευμένο προσωπικό. Η συμμετοχή σε επιχειρηματικό φορέα ή η ανακοίνωση επένδυσης είναι αφετηρία έρευνας, όχι απόδειξη διεθνούς επιτυχίας. Πολλά εμπόδια βρίσκονται έξω από την πύλη. Μια εταιρεία μπορεί να αγοράσει μηχανήματα, να ιδρύσει θυγατρική ή να αποκτήσει μονάδα στο εξωτερικό. Δεν μπορεί μόνη της να κατασκευάσει σιδηρόδρομο, να εξασφαλίσει επάρκεια ηλεκτρικού δικτύου ή να δημιουργήσει δεξαμενή τεχνικού προσωπικού. Ενέργεια, λιμάνια, μεταφορές, βιομηχανικές περιοχές, επαγγελματική εκπαίδευση και χρηματοδότηση καθορίζουν το κόστος παραμονής της παραγωγής στην περιφέρεια. Η Βόρεια Ελλάδα δεν έχει ένα ενιαίο εξαγωγικό μοντέλο και δεν χρειάζεται άλλον έναν κατάλογο πρωταθλητών. Διαθέτει διαδρομές με διαφορετικές απαιτήσεις σε κεφάλαιο, γνώση και διοίκηση. Η επόμενη φάση θα κριθεί από το πόσες επιχειρήσεις θα συνδυάσουν κλίμακα με επωνυμία, ελληνική παραγωγή με εγγύτητα στην αγορά και τεχνογνωσία με διεθνές δίκτυο. Θα κριθεί επίσης από το αν η αξία που δημιουργείται μετά τα σύνορα επιστρέφει στον τόπο όπου ξεκίνησε η παραγωγή.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Αγοράζει πελατολόγιο, ανθρώπους, πιστοποιήσεις, τοπικές σχέσεις και χρόνο. Δεν εγγυάται, ωστόσο, ότι όλα αυτά θα λειτουργήσουν ως ενιαίο σύστημα. Η επιτυχία της κρίνεται μετά την ανακοίνωση, στην ενσωμάτωση προμηθειών και τεχνολογίας, στη διατήρηση των πελατών και στη μεταφορά γνώσης ανάμεσα στις μονάδες. Οι τρεις προσεγγίσεις απαντούν στο ίδιο πρόβλημα με διαφορετικό κεφάλαιο και ρίσκο. Οσο περισσότερο πλησιάζει η επιχείρηση τον πελάτη τόσο περισσότερο ελέγχει την εμπειρία, τον χρόνο και την πληροφορία της αγοράς. Ταυτόχρονα, δεσμεύει πόρους σε περισσότερες χώρες και αυξάνει την οργανωτική πολυπλοκότητα. Η διεθνής διασπορά δεν προσφέρει αυτομάτως ασφάλεια. Απαιτεί την ικανότητα διοίκησης ενός πιο σύνθετου συστήματος.

ΈΛΛΑΔΑ–ΊΑΠΩΝΊΑ

Η ΝΕΑ ΓΕΦΥΡΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ Εμπόριο, επενδύσεις και πεδία για την ανάπτυξη της νέας στρατηγικής οικονομικής σχέσης 84

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

ΚΟΐΤΣΊ ΊΤΟ Πρέσβης της Ιαπωνίας

Ιαπωνία: από τη ΔΕΘ στις συνεργασίες με διάρκεια Ο πρέσβης της Ιαπωνίας Κοΐτσι Ιτο μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις περίπου είκοσι επιχειρήσεις της ιαπωνικής αποστολής, το θεσμικό πλαίσιο των διμερών σχέσεων και το κενό ενημέρωσης γύρω από τις δυνατότητες της Βόρειας Ελλάδας

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

Η συνεργασία στον ναυτιλιακό τομέα παραμένει το θεμέλιο των σχέσεών μας

πένδυση άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ στην τοπική οικονομία, περίπου είκοσι συμμετέχουσες επιχειρήσεις και ένα ενισχυμένο θεσμικό πλαίσιο συνθέτουν, σύμφωνα με την πρεσβεία της Ιαπωνίας, το οικονομικό αποτύπωμα της συμμετοχής της χώρας στην 90ή ΔΕΘ. Η ιαπωνική παρουσία, οργανωμένη γύρω από τη φιλοσοφία «TAKUMI» και τρεις εμπορικές ζώνες (σοφία, ενσυναίσθηση, κινητήρια δύναμη) δεν περιορίζεται στο Περίπτερο 13. Ο πρέσβης της Ιαπωνίας στην Ελλάδα, Κοΐτσι Ιτο, εξηγεί στην «Εφ.Συν.» ότι το πραγματικό μέτρο επιτυχίας είναι οι επενδυτικές αποφάσεις και οι συνεργασίες που θα ακολουθήσουν, όχι μόνο η Εκθεση, ενώ αναγνωρίζει ότι οι δυνατότητες της Βόρειας Ελλάδας παραμένουν λιγότερο γνωστές στις ιαπωνικές εταιρείες. Αναλύει, επίσης, το τι αναζητούν οι Ιάπωνες επενδυτές και τι απαιτεί η είσοδος ελληνικών επιχειρήσεων στην ιαπωνική αγορά.

■ Το 2023, η Ελλάδα και η Ιαπωνία αναβάθμισαν τις διμερείς σχέσεις τους με την Κοινή Δήλωση Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης. Η Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ε.Ε. - Ιαπωνίας είχε ήδη τεθεί σε ισχύ το 2019, ενώ η διμερής Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας τέθηκε σε ισχύ το 2024. Ποιες απτές αλλαγές έχει επιφέρει ήδη αυτό το θεσμικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις και των δύο χωρών, και σε ποιους τομείς η εφαρμογή του υπολείπεται ακόμη της πολιτικής φιλοδοξίας; Η Ιαπωνία και η Ελλάδα έχουν οικοδομήσει ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο τριών επιπέδων: τη Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης μεταξύ Ιαπωνίας και Ευρωπαϊκής Ενωσης,

η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2019, την Δήλωση του 2023 για τη Στρατηγική Εταιρική Σχέση και τη διμερή Σύμβαση για την Εξάληψη της Διπλής Φορολογίας, που τέθηκε σε ισχύ το 2024. Από κοινού, τα τρία αυτά θεσμικά εργαλεία παρέχουν το πλαίσιο για την οικονομική συνεργασία, με προβλέψεις για τη μείωση των δασμών, την απελευθέρωση των υπηρεσιών και των επενδύσεων και την αποφυγή της διπλής φορολογίας. Παράλληλα, ενισχύουν τη συνεργασία σε επιμέρους πεδία των διεθνών σχέσεων, μεταξύ των οποίων και η ασφάλεια. Μολονότι τα πλήρη οφέλη αυτής της θεσμικής αρχιτεκτονικής δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί, το ενδιαφέρον της επιχειρηματικής κοινότητας και στις δύο χώρες ενισχύεται σταθερά. Περίπου 80 ιαπωνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται ήδη στην Ελλάδα μέσω θυγατρικών, υποκαταστημάτων ή συνεργασιών με τοπικούς αντιπροσώπους. Οι εταιρείες NTT DATA και JTI, μέσα από τη δραστηριοποίησή τους στην ελληνική αγορά έχουν αποδείξει στην πράξη ότι η Ιαπωνία και η Ελλάδα μπορούν να λειτουργήσουν ως ιδιαίτερα αποτελεσματικοί επιχειρηματικοί εταίροι. Η οικονομική μας σχέση έχει εξελιχθεί πέρα από το παραδοσιακό εμπόριο και περιλαμβάνει πλέον στρατηγικές επενδύσεις, συγχωνεύσεις και εξαγορές, τεχνικές συνεργασίες, καθώς και νέες ευκαιρίες στους τομείς της ενέργειας, της ιατρικής καινοτομίας και της τεχνολογίας. Πρόσφατα, οι υπουργοί Εξωτερικών Μοτέγκι και Γεραπετρίτης επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για εμβάθυνση της συνεργασίας στους τομείς της οικονομικής ασφάλειας, της άμυνας και των ανταλλαγών μεταξύ των δύο λαών. Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι η σχέση μας έχει εισέλθει σε νέα φάση. Η πρόκληση πλέον είναι να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στην

και ποιες προϋποθέσεις θέτουν συχνότερα οι ιαπωνικές επιχειρήσεις πριν δεσμεύσουν κεφάλαια ή αναπτύξουν μακρόχρονες συνεργασίες στην περιοχή; Η Βόρεια Ελλάδα προσφέρει πραγματικά ελκυστικές ευκαιρίες στις ιαπωνικές επιχειρήσεις. Οι τομείς των logistics, των υποδομών και της ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του λιμανιού της Θεσσαλονίκης, συνδέονται στενά με την προτεραιότητα που δίνει η Ιαπωνία στην ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων ως πύλης προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Το δυναμικό της περιοχής στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμβαδίζει με τις προτεραιότητες της Ιαπωνίας για την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή ασφάλεια. Παράλληλα, ως κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η Ελλάδα προσφέρει θεσμική σταθερότητα και πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, δύο προϋποθέσεις που οι Ιάπωνες επενδυτές θεωρούν θεμελιώδεις. Την ίδια στιγμή, η επίγνωση των ιαπωνικών επιχειρήσεων για τις ειδικότερες δυνατότητες της Βόρειας Ελλάδας παραμένει περιορισμένη. Η κάλυψη αυτού του κενού πληροφόρησης αποτελεί από μόνη της προτεραιότητα. Η εμπειρία της NTT DATA και της JTI δείχνει ότι ένας αξιόπιστος τοπικός εταίρος αποτελεί την πλέον καθοριστική προϋπόθεση για την επιτυχή παρουσία μιας ιαπωνικής επιχείρησης στην ελληνική αγορά. Η επιτυχημένη δραστηριοποίηση των δύο εταιρειών στην Ελλάδα στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα για τις δυνατότητες που προσφέρουν τέτοιες συνεργασίες. Η δημιουργία, ωστόσο, ενός ευρύτερου δικτύου ανάλογων συνεργασιών απαιτεί χρόνο. Η ΔΕΘ 2026 προσφέρει μια πολύτιμη ευκαιρία να επιταχυνθεί αυτή η διαδικασία. Η τελική επενδυτική απόφαση ανήκει σε κάθε εταιρεία χωριστά, όμως το ενδιαφέρον αυξάνεται σταθερά.

■ Η συμμετοχή της Ιαπωνίας ως τιμώμενης χώρας στην 90ή ΔΕΘ φέρνει στη Θεσσαλονίκη την «Team Japan», μια ευρεία ιαπωνική αποστολή που η πρεσβεία περιγράφει ως άμεση επένδυση άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ στην τοπική οικονομία. Πέρα από την προβολή του Περιπτέρου 13, ποια συγκεκριμένα αποτελέσματα επιδιώκει η Ιαπωνία και ποια θα επιβεβαίωναν, μετά το πέρας της Εκθεσης, ότι η συμμετοχή αυτή άφησε διαρκές οικονομικό αποτύπωμα; Η συμμετοχή της Ιαπωνίας ως τιμώμενης χώρας στην 90ή ΔΕΘ αποτελεί στρατηγική δέσμευση και άμεση επένδυση άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ στην τοπική οικονομία. Ταυτόχρονα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η Ιαπωνία είναι έτοιμη να εμβαθύνει την οικονομική της συνεργασία με την Ελλάδα. Με οδηγό το πνεύμα του «TAKUMI», περίπου είκοσι ιαπωνικές επιχειρήσεις παρουσιάζουν τις δυνατότητές τους μέσα από τρεις θεματικές ζώνες: «Σοφία» (Wisdom), με επίκεντρο την ψηφιακή υγεία και την τεχνητή νοημοσύνη· «Ενσυναίσθηση» (Compassion), με έμφαση στις βιώσιμες υποδομές και τη γεωργία· και «Κινητήρια Δύναμη» (Drive), αφιερωμένη στο μέλλον της κινητικότητας. Η ναυτιλία, ακρογωνιαίος λίθος των διμερών μας σχέσεων, καΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ τέχει επίσης κεντρική θέση στο σύνολο της ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ιαπωνικής παρουσίας. ■ Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η ΙαΠέρα από το Περίπτερο 13, βασική επιδίπωνία είναι μια μεγάλη, προηγμένη αλλά ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ωξη της Ιαπωνίας είναι να δημιουργηθούν και απαιτητική αγορά. Τι χρειάζεται κυΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ συνεργασίες με διάρκεια. Οι δεσμοί που διρίως να κατανοήσουν οι Ελληνες εξαγωΠΡΟΫΠΟΘΕΤΕΙ ΑΞΙΕΣ αμορφώθηκαν κατά την προετοιμασία της γείς για τις προδιαγραφές ποιότητας, τα Εκθεσης ανάμεσα σε επιχειρήσεις, φορείς δίκτυα διανομής και τον χρόνο που απαικαι ανθρώπους, μεταξύ των οποίων απόφοιτείται για να χτιστεί εμπιστοσύνη; Πώς τοι προγραμμάτων του MEXT, σύλλογοι πολεμικών τεχνών και μπορούν η οικονομική διπλωματία και το υφιστάμενο κοινότητες manga και anime, πρέπει να εξελιχθούν σε οργανωδιμερές πλαίσιο να βοηθήσουν περισσότερες ελληνικές μένη και θεσμοθετημένη συνεργασία. επιχειρήσεις να αποκτήσουν σταθερή παρουσία στην Η συμμετοχή αυτή κατέστη δυνατή χάρη στην έμπρακτη στήΙαπωνία; ριξη του βασικού μας χορηγού, της M/MARITIME. Η στήριξη Οι συνθήκες για την εδραίωση μιας σταθερής παρουσίας ελαυτή αντανακλά την κοινή πεποίθηση κυβέρνησης και ιδιωτιληνικών επιχειρήσεων στην Ιαπωνία είναι σήμερα ευνοϊκότερες κού τομέα για την αξία της συντονισμένης δράσης. από ποτέ. Η Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ε.Ε. - ΙαΜετά την ολοκλήρωση της Εκθεσης, η επιτυχία θα κριθεί πωνίας, η διμερής Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας και από τις επενδυτικές αποφάσεις, τις επιχειρηματικές συνεργαη Στρατηγική Εταιρική Σχέση συγκροτούν ένα ισχυρό θεσμικό σίες και τις ακαδημαϊκές ανταλλαγές που θα ακολουθήσουν. πλαίσιο. Αρκετές ελληνικές επιχειρήσεις έχουν ήδη επεκτείνει Εξίσου σημαντικό θα είναι να εδραιωθεί η αντίληψη ότι η Ιατη δραστηριότητά τους στην ιαπωνική αγορά, στους τομείς του πωνία είναι σταθερά προσηλωμένη σε μια συνεργασία μακράς λιανεμπορίου και των εμπορικών συμβουλευτικών υπηρεσιών. πνοής με την Ελλάδα. Η ΔΕΘ αποτελεί την αφετηρία αυτού Η παρουσία τους αποδεικνύει ότι η προοπτική αυτή είναι ανοιτου νέου οικονομικού κεφαλαίου. χτή και βιώσιμη. Τα προϊόντα καπνού, το ελαιόλαδο και τα αγροτικά προϊό■ Με βάση τις συζητήσεις σας με Ιάπωνες επιχειρηματίντα παραμένουν ο βασικός κορμός των ελληνικών εξαγωγών ες και επενδυτές, σε ποιους τομείς προσφέρει η Βόρεια προς την Ιαπωνία, ενώ η ενέργεια, η ιατρική καινοτομία και η Ελλάδα πραγματικά ανταγωνιστική πρόταση: ως διαμετεχνολογία ανοίγουν νέες υποσχόμενες προοπτικές. τακομιστικός και ενεργειακός κόμβος, ως βάση γνώσης Ωστόσο, τα προϊόντα από μόνα τους δεν αρκούν. Η μακροκαι καινοτομίας ή ως πύλη προς τη Νοτιοανατολική Ευχρόνια επιχειρηματική δραστηριοποίηση στην Ιαπωνία προϋρώπη; Πού χρειάζεται ακόμη να καλύψει χαμένο έδαφος ποθέτει αξίες στις οποίες και οι Ελληνες αποδίδουν ιδιαίτερη

Το δυναμικό της περιοχής στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμβαδίζει με τις προτεραιότητες της Ιαπωνίας για την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή ασφάλεια

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

πολιτική φιλοδοξία και την επιχειρηματική πραγματικότητα. Η σταθερή επαφή σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, από την επίσκεψη του πρωθυπουργού Μητσοτάκη στην Ιαπωνία, το 2023, έως τη συνάντηση των δύο υπουργών Εξωτερικών τον Ιούλιο του 2026, έχει καθοριστική σημασία για την κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα. Η σχέση μας έχει αναβαθμιστεί. Βρισκόμαστε τώρα στην αφετηρία του επόμενου κεφαλαίου μιας ουσιαστικής οικονομικής εταιρικής σχέσης.

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σημασία: συνέπεια στην τήρηση των δεσμεύσεων και προσήλωση στη διατήρηση σχέσεων που βασίζονται στην εμπιστοσύνη και στον αμοιβαίο σεβασμό. Η Ιαπωνία και η Ελλάδα μοιράζονται μια βαθιά πολιτισμική συγγένεια, με ρίζες στην Ιστορία, στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία. Η συγγένεια αυτή αποτυπώνεται και στους περισσότερους από 28.000 Ελληνες που ακολουθούν τους λογαριασμούς της πρεσβείας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πρόκειται για ιδιαίτερα υψηλό αριθμό για μια πρεσβεία, ο οποίος καταδεικνύει το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ελλήνων για την Ιαπωνία. Η πολιτισμική αυτή απήχηση προσφέρει ισχυρή βάση για την οικοδόμηση της εμπιστοσύνης που απαιτείται στις επιχειρηματικές συνεργασίες με ιαπωνικές εταιρείες. Η οικονομική διπλωματία μπορεί να βοηθήσει περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις να κάνουν αυτό το βήμα, διευκολύνοντας τη στοχευμένη διασύνδεση με κατάλληλους εταίρους και παρέχοντας πρακτική υποστήριξη για την αξιοποίηση της Συμφωνίας Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης και της φορολογικής σύμβασης.

Οι συνθήκες για την εδραίωση μιας σταθερής παρουσίας ελληνικών επιχειρήσεων στην Ιαπωνία είναι σήμερα ευνοϊκότερες από ποτέ

■ Η συνεργασία Ε.Ε. - Ιαπωνίας επεκτείνεται ολοένα και περισσότερο στην οικονομική ασφάλεια, την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, τους κανόνες της ψηφιακής οικονομίας και την ασφάλεια στη θάλασσα. Ποιον ρόλο μπορεί ρεαλιστικά να παίξει η Ελλάδα, και ειδικότερα η Βόρεια Ελλάδα, σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο; Πέρα από τη ΔΕΘ, ποιες είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι δύο χώρες ώστε η Στρατηγική Εταιρική Σχέση τους να αποκτήσει μεγαλύτερη οικονομική βαρύτητα μέσα στην επόμενη πενταετία; Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική αβεβαιότητα και διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η σημασία των συνεργασιών που βασίζονται σε κοινές αξίες είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Ως κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης,

η Ελλάδα εντάσσεται στη θεσμική αρχιτεκτονική των σχέσεων Ιαπωνίας - Ε.Ε., η οποία περιλαμβάνει τη Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης, τη συνεργασία για την οικονομική ασφάλεια, καθώς και την κοινή προσήλωση στο κράτος δικαίου και στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Αποτελεί, επομένως, φυσικό εταίρο στην προσπάθεια της Ιαπωνίας να διευρύνει τη συνεργασία της με την Ευρώπη. Μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, η Βόρεια Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαίτερες προοπτικές ως κόμβος συνεργασίας στους τομείς των logistics και της ενέργειας. Οι αρχές του Ελεύθερου και Ανοικτού Ινδοειρηνικού βρίσκουν ισχυρή απήχηση στην Ελλάδα. Ο Ινδοειρηνικός αντιπροσωπεύει τα δύο τρίτα του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 60% του θαλάσσιου εμπορίου. Η σταθερότητα της περιοχής αποτελεί κοινό συμφέρον, όπως επαναβεβαιώθηκε κατά τη συνάντηση των δύο υπουργών Εξωτερικών, τον Ιούλιο. Η συνεργασία στον ναυτιλιακό τομέα παραμένει το θεμέλιο των σχέσεών μας. Το σχέδιο της Ιαπωνίας να διπλασιάσει έως το 2035 την παραγωγική δυναμικότητα του ναυπηγικού της κλάδου, με τη στήριξη προγράμματος ύψους 6 δισ. ευρώ, στο οποίο συμπράττουν ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας, σε συνδυασμό με την πάγια προτίμηση των Ελλήνων πλοιοκτητών στα ιαπωνικά ναυπηγεία, καταδεικνύει το βάθος και τη διάρκεια των δεσμών μας. Κοιτώντας μπροστά, πρώτιστη προτεραιότητα είναι η ανανέωση της εικόνας της Ελλάδας στην Ιαπωνία: όχι πλέον η Ελλάδα των χρόνων της κρίσης, αλλά μια μεταρρυθμισμένη, δυναμική οικονομία με έναν από τους ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι ανταλλαγές μεταξύ των δύο λαών, μέσα από τις υποτροφίες MEXT, το πρόγραμμα Ship for World Youth και τα πολιτιστικά προγράμματα, πρέπει να προχωρήσουν παράλληλα με τη θεσμοθέτηση των δικτύων που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της ΔΕΘ. Οι θεσμικές βάσεις είναι ήδη σταθερά διαμορφωμένες. Οι συνθήκες είναι ευνοϊκές και η στιγμή είναι κατάλληλη ■

Η ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΠΟΤΕ ΑΚΙΝΗΤΗ

αποθήκη και γνωρίζει ποια επιχείρηση έχει απέναντί του πριν ακόμη διαβάσει ολόκληρη την επωνυμία. Γι’ αυτό η εικόνα δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ποιότητα του υλικού και της κατασκευής. Ο πιο εντυπωσιακός σχεδιασμός χάνει την αξία του αν ο μουσαμάς δεν είναι λειτουργικός, ανθεκτικός και επισκευάσιμος. Από το 1949, η Ελληνική Εταιρεία Μουσαμάδων - ΔΡΙΒΑΚΟΣ εξελίσσει την τεχνική της γνώση ακολουθώντας τις πραγματικές ανάγκες των επαγγελματιών. Σήμερα, η εμπειρία στην κατασκευή συνδυάζεται με τη

σύγχρονη τεχνολογία εκτύπωσης, ώστε κάθε όχημα να αποκτά μια εικόνα σχεδιασμένη αποκλειστικά για τη δική του χρήση και τη δική του διαδρομή. Για μια επιχείρηση που κινείται σε ολόκληρη την Ελλάδα ή ταξιδεύει στο εξωτερικό, κάθε χιλιόμετρο είναι μια νέα εμφάνιση μπροστά σε διαφορετικό κοινό. Και κάθε δρομολόγιο είναι μια ευκαιρία να γίνει το όνομά της περισσότερο αναγνωρίσιμο. Γιατί ένα φορτηγό δεν μεταφέρει μόνο όσα βρίσκονται μέσα του. Και πριν ακόμη παραδώσει το φορτίο, έχει ήδη παραδώσει το μήνυμα.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ADVERTORIAL

ριν ακόμη παραδώσει το φορτίο, ένα σωστά σχεδιασμένο επαγγελματικό όχημα έχει ήδη παραδώσει το μήνυμα. Εχει συμβεί σε όλους μας. Ενα φορτηγό περνά από μπροστά μας και, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, έχουμε ήδη προσέξει την εικόνα του, έχουμε διαβάσει το όνομα της εταιρείας και ίσως έχουμε συγκρατήσει αυτό που κάνει. Δεν χρειάστηκε να αναζητήσουμε την επιχείρηση, να ανοίξουμε μια διαφήμιση ή να κάνουμε κλικ σε κάποια οθόνη. Η εικόνα της ήρθε μέχρι εμάς. Αυτή είναι η δύναμη ενός επαγγελματικού οχήματος που έχει σχεδιαστεί σωστά. Δεν μεταφέρει μόνο προϊόντα. Μεταφέρει καθημερινά το όνομα, τα χρώματα και την ταυτότητα μιας επιχείρησης σε δρόμους, λιμάνια, αποθήκες, βιομηχανικές περιοχές και κέντρα πόλεων. Στην Ελληνική Εταιρεία Μουσαμάδων - ΔΡΙΒΑΚΟΣ βλέπουμε κάθε όχημα με δύο διαφορετικούς, αλλά εξίσου σημαντικούς ρόλους: ως εργαλείο δουλειάς και ως κινούμενη επιφάνεια επικοινωνίας. Για να λειτουργήσει σωστά ως διαφήμιση, δεν αρκεί να μεγαλώσουμε ένα λογότυπο και να το τοποθετήσουμε στο πλάι. Ενα σχέδιο μπορεί να φαίνεται άψογο στην οθόνη και να χάνεται εντελώς όταν εφαρμοστεί σε μια επιφάνεια αρκετών μέτρων ή όταν το όχημα βρίσκεται σε κίνηση. Η εικόνα πρέπει να διαβάζεται από απόσταση, να έχει καθαρό μήνυμα και να προσαρμόζεται στις πραγματικές διαστάσεις και στα λειτουργικά σημεία της κατασκευής. Οι πόρτες, τα ανοίγματα, οι ενώσεις και τα σημεία στα οποία διπλώνει ή κινείται ο μουσαμάς δεν είναι λεπτομέρειες που εξετάζονται στο τέλος. Αποτελούν μέρος του σχεδιασμού από την πρώτη στιγμή. Με τη σύγχρονη ψηφιακή εκτύπωση UV, ο επαγγελματικός μουσαμάς μπορεί να μετατραπεί σε μια μεγάλη, εντυπωσιακή εταιρική επιφάνεια. Το ζητούμενο όμως δεν είναι απλώς να τραβήξει τα βλέμματα την ημέρα της παράδοσης. Πρέπει να συνεχίσει να εκπροσωπεί σωστά την επιχείρηση έπειτα από χιλιάδες χιλιόμετρα, καθημερινή χρήση, ήλιο, βροχή και επαναλαμβανόμενα ανοίγματα και κλεισίματα. Για μια εταιρεία με περισσότερα από ένα οχήματα, η αξία πολλαπλασιάζεται. Οταν ο στόλος ακολουθεί κοινή οπτική γραμμή, κάθε φορτηγό λειτουργεί ως μέρος της ίδιας ταυτότητας. Η επανάληψη των ίδιων χρωμάτων και μηνυμάτων δημιουργεί αναγνωρισιμότητα: ο πελάτης βλέπει το όχημα στον δρόμο, στην παράδοση ή έξω από μια

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΜΕΡΑΣ

Η οικονομική σχέση πέρα από το «Made in Japan» Εξι κλάδοι, από τη ναυτιλία έως τον πολιτισμό, αποτυπώνουν το πραγματικό εύρος της διμερούς σχέσης

֟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

ν ρωτούσε κανείς τον μέσο Ελληνα με τι συνδέει οικονομικά την Ιαπωνία, οι πρώτες απαντήσεις θα ήταν σχεδόν αυτονόητες: αυτοκίνητα, ηλεκτρονικά, οικιακές συσκευές. Οι παλιότερες γενιές θα θυμούνταν τα Walkman και τις ιαπωνικές φωτογραφικές μηχανές, σύμβολα μιας εποχής τεχνολογικής υπεροχής. Οι νεότερες, το gaming και την ποπ κουλτούρα, από τα anime έως τα manga. Και, βέβαια, την ιαπωνική κουζίνα, που έχει πλέον ενσωματωθεί στην ελληνική αστική καθημερινότητα. Το «Made in Japan» εξακολουθεί να λειτουργεί ως συνώνυμο αξιοπιστίας. Οι βαθύτεροι οικονομικοί δεσμοί, ωστόσο, βρίσκονται αλλού: στη ναυπηγική τεχνολογία, με ιστορία 75 ετών, στον βιομηχανικό εξοπλισμό, στα φαρμακευτικά και ιατροτεχνολογικά προϊόντα και, πιο πρόσφατα, στην ενέργεια και στην ψηφιακή τεχνολογία.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ναυτιλία ως σταθερός άξονας

Η ναυτιλία παραμένει ο πιο ώριμος και μετρήσιμος άξονας της ελληνοϊαπωνικής οικονομικής σχέσης

Το 1951, ο Ιωάννης Μ. Καρράς παραγγέλνει στη Hitachi Zosen της Οσάκα το δεξαμενόπλοιο «Τήνη». Εβδομήντα πέντε χρόνια αργότερα, η Ιαπωνία παραμένει βασικός προορισμός παραγγελιών πλοίων ελληνικών συμφερόντων, κυρίως bulk carriers μεσαίου και μεγάλου μεγέθους. Η κλίμακα άλλαξε. Η σχέση όχι. Από τις μεμονωμένες παραγγελίες η συνεργασία απέκτησε διάρκεια και, σταδιακά, θεσμικό υπόβαθρο. Το 2019 υπογράφηκε διμερές μνημόνιο για τη ναυτιλία. Το 2023 ο κλάδος εντάχθηκε ρητά στην Κοινή Δήλωση Στρατηγικής Συνεργασίας που υπέγραψαν οι δύο πρωθυπουργοί στο Τόκιο, μαζί με τις επενδύσεις, την ενέργεια και την ασφάλεια. Τα μεγέθη αποτυπώνουν το βάθος αυτής της σχέσης. Σύμφωνα με το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, 116 πλοία ελληνικών συμφερόντων ναυπηγήθηκαν στην Ιαπωνία την τελευταία πενταετία. Το 2024 οι θαλάσσιες μεταφορές απέφεραν 750,7 εκατ. δολάρια σε ελληνικές εισπράξεις υπηρεσιών που συνδέονται με την Ιαπωνία. Στο εμπόριο υπηρεσιών, κανένας άλλος τομέας της διμερούς σχέσης δεν εμφανίζει αντίστοιχο μετρήσιμο βάρος. Η συνέχεια διακρίνεται και στις νέες παραγγελί-

ες. Μέσα στο 2026 η DryDel Shipping παρήγγειλε τρία bulk carriers σε ιαπωνικά ναυπηγεία, ένα 82.000 dwt και δύο των 64.000 dwt, όλα σύμφωνα με τα πρότυπα εκπομπών IMO Tier III. Στη φετινή ΔΕΘ, η Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη στον ναυτιλιακό δεσμό Ελλάδας - Ιαπωνίας στο ιαπωνικό περίπτερο. Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: η χρηματοδότηση. Οι ιαπωνικές τράπεζες αύξησαν το μερίδιό τους στο συνολικό χαρτοφυλάκιο ναυτιλιακής χρηματοδότησης των 40 μεγαλύτερων τραπεζών που παρακολουθεί η Petroin Research από 22% σε 26% μέσα στο 2025. Το στοιχείο δεν αφορά αποκλειστικά την ελληνική ναυτιλία. Δείχνει, όμως, το αυξανόμενο βάρος του ιαπωνικού κεφαλαίου στη διεθνή χρηματοδότηση του κλάδου. Στα λιμάνια, αντίθετα, η σχέση βρίσκεται σε πιο πρώιμο στάδιο. Τον Αύγουστο του 2024, ο πρέσβης Ito επισκέφθηκε

Η Water Plaza στην Expo 2025 Osaka–Kansai: η διοργάνωση αποτέλεσε σημείο συνάντησης τεχνολογίας, βιωσιμότητας, πολιτισμού και διεθνούς επιχειρηματικής συνεργασίας

τιλιακού εξοπλισμού και τεχνολογίας στις νέες αλυσίδες αξίας. Οχι μόνο περισσότερες παραγγελίες πλοίων.

Πράσινη φιλοδοξία, αέρια πραγματικότητα Η σημερινή ενεργειακή σχέση παραμένει περισσότερο πολιτική και τεχνολογική παρά επενδυτική. Η Πράσινη Συμμαχία Ε.Ε. - Ιαπωνίας του 2021 έθεσε το ευρύτερο πλαίσιο, ενώ το Τόκιο έχει έκτοτε αυξήσει την κλιματική του φιλοδοξία. Με το νέο NDC (Εθνικά Καθορισμένη Συνεισφορά για το κλίμα) του 2025, η Ιαπωνία δεσμεύεται για μείωση των εκπομπών κατά 60% έως το 2035 και κατά 73% έως το 2040 σε σχέση με το 2013, με τελικό στόχο την κλιματική ουδετερότητα το 2050. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο αποτέλεσε ένα πρώτο πεδίο σύγκλισης, καθώς Ελλάδα και Ιαπωνία διαθέτουν ισχυρή παρουσία στη θαλάσσια μεταφορά του.

Το επενδυτικό ενδιαφέρον αυξάνεται, αλλά το μεγάλο και ώριμο χαρτοφυλάκιο ιαπωνικών επενδύσεων δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

τη Θεσσαλονίκη και συναντήθηκε με τον πρόεδρο του ΕΒΕΘ, Ιωάννη Μασούτη, εξετάζοντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της πόλης στις μεταφορές, στα logistics, στις υποδομές, στην τεχνολογία, στην έρευνα και στην καινοτομία. Δύο χρόνια αργότερα, το ενδιαφέρον παραμένει. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει μεταφραστεί σε δημόσια ανακοινωμένη επένδυση. Η επόμενη φάση δεν είναι δεδομένη. Η Ιαπωνία επιδιώκει να διπλασιάσει την παραγωγική δυναμικότητα του ναυπηγικού της κλάδου έως το 2035, με δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις της τάξης του 1 τρισ. γιεν. Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση αλλάζει τους όρους των παραγγελιών: εναλλακτικά καύσιμα, ενεργειακή αποδοτικότητα, ψηφιακή παρακολούθηση, αυτόνομη ναυσιπλοΐα. Για την ελληνική πλευρά, το επόμενο στοίχημα είναι διαφορετικό: μεγαλύτερη συμμετοχή εγχώριων κατασκευαστών ναυ-

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

Το πλέον συγκεκριμένο αποτύπωμα της σχέσης στην ελληνική ενεργειακή αγορά, ωστόσο, δεν αφορά τις ανανεώσιμες πηγές. Στη νέα μονάδα φυσικού αερίου στη Λάρισα, ονομαστικής ισχύος περίπου 870 MW και καθαρής ισχύος 792 MW, επένδυσης περίπου 600 εκατ. ευρώ, η Mitsubishi Power προμηθεύει τον βασικό αεριοστρόβιλο. Πρόκειται για ένα από τα πιο συγκεκριμένα παραδείγματα ιαπωνικής ενεργειακής τεχνολογίας στην Ελλάδα. Δεν υπάρχει ακόμη αντίστοιχη συνέχεια στις καθαρές τεχνολογίες. Δημόσια ανακοινωμένο χαρτοφυλάκιο κοινών επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση ή υδρογόνο δεν έχει μέχρι σήμερα διαμορφωθεί. Η δυνητική συμπληρωματικότητα είναι σαφής. Η Ελλάδα διαθέτει υψηλή διείσδυση ανανεώσιμων πηγών και νησιωτικά συστήματα που μπορούν να λειτουργήσουν ως πεδία δοκιμών. Η Ιαπωνία διαθέτει τεχνογνωσία και κεφάλαια σε μπαταρίες, ηλεκτρονικά ισχύος και υδρογόνο. Στην πράξη, όμως, η συζήτηση εξακολουθεί να προηγείται των έργων. Τα εμπόδια είναι συγκεκριμένα: αργές αδειοδοτήσεις, περιορισμοί των δικτύων, αβεβαιότητα γύρω από τα έσοδα των μονάδων αποθήκευσης και μεταβαλλόμενο ρυθμιστικό περιβάλλον. Οι προοπτικές θα κριθούν σε έργα με δυνατότητα κλιμάκωσης, από την αποθήκευση και τα ευφυή δίκτυα έως την ηλεκτροδότηση λιμένων και τα καθαρότερα καύσιμα για τη ναυτιλία. Το ζητούμενο είναι, τελικά, η μετάβαση από την τεχνολογική προμήθεια στην κοινή επένδυση.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από την προμήθεια στην κοινή τεχνολογία

Πάνω από το 81% των ελληνικών εξαγωγών προς την Ιαπωνία το 2025 προήλθε από μία μόνο κατηγορία: τα προϊόντα καπνού

Στο μετρό Θεσσαλονίκης δεκαοκτώ συρμοί κινούνται με σύστημα αυτόματης λειτουργίας και σηματοδότηση της Hitachi, ενώ δεκαπέντε επιπλέον συρμοί προορίζονται για την επέκταση προς την Καλαμαριά. Είναι ίσως το πιο ορατό ίχνος ιαπωνικής τεχνολογίας στην ελληνική καθημερινότητα. Η ιαπωνική επιχειρηματική παρουσία στην Ελλάδα είναι, πάντως, ευρύτερη από όσο δείχνουν οι επενδυτικές ροές: περίπου 80 επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται μέσω θυγατρικών, υποκαταστημάτων ή τοπικών αντιπροσώπων. Το επενδυτικό της βάθος, ωστόσο, παραμένει ακόμη περιορισμένο. Υπάρχουν παράλληλα ενδείξεις ότι η σχέση μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο τεχνολογικό περιεχόμενο. Το 2023 η ιαπωνική Nabtesco εξαγόρασε την ελληνική DeepSea Technologies, εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης για τη ναυτιλία, καθιστώντας την ενοποιούμενη θυγατρική της. Η συνεργασία τους είχε αρχίσει ήδη από το 2021, με επένδυση και κοινή έρευνα γύρω από λύσεις τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των πλοίων. Πρόκειται για διαφορετικό μοντέλο σχέσης: όχι απλώς αγορά εξοπλισμού, αλλά συμμετοχή στην ανάπτυξη τεχνολογίας. Το θεσμικό πλαίσιο ενισχύεται προς την ίδια κατεύθυνση. Η Ψηφιακή Εταιρική Σχέση Ε.Ε. - Ιαπωνίας εγκαινιάστηκε το 2022 και από τις 30 Ιουλίου 2026 η Ιαπωνία συμμετέχει επισήμως στο Horizon Europe ως συνδεδεμένη χώρα στον Πυλώνα ΙΙ, διευρύνοντας το πεδίο κοινών ερευνητικών προτάσεων. Ενας από τους βασικούς παράγοντες που επιταχύνουν αυτή τη στροφή είναι δημογραφικός. Η γήρανση του ιαπωνικού πληθυσμού και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού ενισχύουν τις επενδύσεις στην αυτοματοποίηση και στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ελλάδα έχει μικρότερη βιομηχανική βάση, αλλά διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό και πεδία εφαρμογής, από τα λιμάνια και τα logistics έως την αγροδιατροφή και την υγεία. Το χάσμα κλίμακας, οι απαιτήσεις πιστοποίησης, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και η απουσία μόνιμων μηχανισμών διασύνδεσης εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες συνεργα-

σίας. Για να αποκτήσει η σχέση μεγαλύτερο βάθος απαιτούνται κοινά εργαστήρια, δοκιμές σε πραγματικές υποδομές, ερευνητικές συμπράξεις και συμβάσεις που συνδέουν την τεχνολογική προμήθεια με κατάρτιση και τοπική προστιθέμενη αξία.

Δύο κατευθύνσεις, άνισος ρυθμός Το 2024 η Daiichi Sankyo δημιούργησε στην Ελλάδα τοπική θυγατρική με δραστηριότητα στον φαρμακευτικό και ογκολογικό τομέα. Πρόκειται για σαφή ένδειξη εισερχόμενης ιαπωνικής εταιρικής παρουσίας. Στην αντίθετη κατεύθυνση, οι ελληνικές φαρμακευτικές εξαγωγές προς την Ιαπωνία παραμένουν μικρές και ασταθείς. Από 12,2 εκατ. ευρώ το 2023 υποχώρησαν σε 888.000 ευρώ το 2024 και ανέκαμψαν στα 4,5 εκατ. ευρώ το 2025. Τα οπτικά, μετρητικά και ιατροτεχνολογικά όργανα έφθασαν τα 3,4 εκατ. ευρώ το 2025, σημειώνοντας σημαντική ποσοστιαία αύξηση από χαμηλή βάση. Οι δύο κατευθύνσεις της σχέσης δεν κινούνται, επομένως, με τον ίδιο ρυθμό. Η ιαπωνική εταιρική παρουσία στην Ελλάδα αρχίζει να αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, ενώ η ελληνική διείσδυση στην ιαπωνική φαρμακευτική αγορά παραμένει περιορισμένη. Η δημογραφία δημιουργεί ζήτηση, όχι αυτομάτως πρόσβαση. Η Ιαπωνία γερνά, η φαρμακευτική της δαπάνη πιέζεται και η εφοδιαστική της αλυσίδα αναζητεί μεγαλύτερη σταθερότητα. Η Ελλάδα διαθέτει παραγωγική βάση στα γενόσημα και ερευνητικές ομάδες. Η είσοδος στην ιαπωνική αγορά, όμως, απαιτεί μακρές διαδικασίες εγκρίσεων, αυστηρά συστήματα ποιότητας, ισχυρούς τοπικούς εταίρους και συνεπή φαρμακοεπαγρύπνηση. Η τιμή, από μόνη της, δεν αρκεί. Τα προβλήματα ποιότητας και εφοδιασμού που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια στην ιαπωνική αγορά γενοσήμων δημιουργούν περιθώριο διαφοροποίησης των προμηθευτών. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η BioJapan του Οκτωβρίου μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο επαφής. Η ουσιαστική δοκιμασία, όμως, αρχίζει μετά την έκθεση: σταθερές συνεργασίες, κλινική έρευνα, συμφωνίες αδειοδότησης και, όπου υπάρχουν οι προϋποθέσεις, συμπαραγωγή.

Η ταυτότητα προηγείται της κλίμακας Η συνολική εικόνα των ελληνικών εξαγωγών προς την Ιαπωνία χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Το 2025 αυξήθηκαν σημαντικά, όμως περισσότερο από το 81% της αξίας τους προήλθε από προϊόντα καπνού. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο η αύξηση των εξαγωγών, αλλά και η διαφοροποίησή τους. Στις υπόλοιπες κατηγορίες, η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί σε όγκο. Στο extra virgin olive oil, η ελληνική παρουσία αντιστοιχούσε το 2024 σε περίπου 1,1% της αξίας των ιαπωνικών εισαγωγών. Στο μέλι είναι ακόμη μικρότερη: το 2025 το ελληνικό προϊόν αντιστοιχούσε περίπου στο 0,01% του συνολικού όγκου των εισαγωγών της Ιαπωνίας και στο 0,32% των εισαγωγών της από την Ευρωπαϊκή Ενωση, σε μια αγορά όπου η εγχώρια παραγωγή καλύπτει μικρό μέρος της ζήτησης και η Κίνα κατέχει δεσπόζουσα θέση. Σε αντίθεση με τη ναυτιλία, δεν υπάρχει εδώ μία μεγάλη επένδυση που να λειτουργεί ως αφετηρία. Υπάρχει μια αργή και απαιτητική διαδικασία εισόδου σε μία από τις πλέον ώριμες καταναλωτικές αγορές του κόσμου. Το θεσμικό περιβάλλον είναι σήμερα ευνοϊκότερο. Η Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ε.Ε. - Ιαπωνίας, σε ισχύ από τον Φεβρουάριο του 2019, μείωσε ή κατάργησε δασμούς και ενίσχυσε την προστασία προϊόντων γεωγραφικής ένδειξης. Η ελληνική παρουσία οικοδομείται έκτοτε μέσω εμπορικών αποστολών, εκθέσεων, διαγωνισμών ποιότητας και ανάπτυξης δικτύων διανομής.

Κοντά στην Ιστορία, μακριά στην πτήση Ο πολιτισμός αποτελεί έναν από τους παλαιότερους και σταθερότερους διαύλους της ελληνοϊαπωνικής σχέσης. Η πολιτιστική συμφωνία του 1981, το κοινό σχέδιο δράσης του 2002, το μνημόνιο τουρισμού του 2023 και το Ετος Πολιτισμού και Τουρισμού του 2024, με αφορμή τα 125 χρόνια διπλωματικών σχέσεων, συνθέτουν θεσμικό υπόβαθρο δεκαετιών. Οι τουριστικές ροές δεν ακολούθησαν τον ίδιο ρυθμό. Το 2024 καταγράφηκαν 72.546 αφίξεις κατοίκων Ιαπωνίας σε ελληνικά τουριστικά καταλύματα, έναντι 61.867 το 2023. Η ανάκαμψη είναι σαφής, αλλά οι ροές παραμένουν χαμηλότερα από τις 101.819 αφίξεις του 2019. Απευθείας τακτική αεροπορική σύνδεση Ελλάδας - Ιαπωνίας δεν υπάρχει σήμερα. Γραφείο του

ΕΟΤ στο Τόκιο επίσης δεν λειτουργεί. Η απόσταση, το κόστος του ταξιδιού και η απουσία σταθερής προβολής λειτουργούν σωρευτικά. Η θεσμική εγγύτητα δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε αντίστοιχη τουριστική κίνηση. Στις δημιουργικές βιομηχανίες η σχέση παραμένει περισσότερο πολιτιστική παρά επιχειρηματική. Η Ιαπωνία διαθέτει ισχυρή διεθνή παρουσία στο animation, στο gaming, στις εκδόσεις και στον κινηματογράφο. Η Ελλάδα διαθέτει νεότερα οικοσυστήματα οπτικοακουστικής παραγωγής και design. Σταθερό ρεύμα ελληνοϊαπωνικών συμπαραγωγών δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί και οι περισσότερες επαφές παραμένουν αποσπασματικές. Το πεδίο συνεργασίας είναι, ωστόσο, ευρύ: αρχαιολογικός και γαστρονομικός τουρισμός εκτός αιχμής, κινηματογραφικές και ψηφιακές συμπαραγωγές, εφαρμογές για μουσεία, ανταλλαγές δημιουργών. Η πολιτιστική εγγύτητα υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Αυτό που λείπει είναι η πρακτική πρόσβαση που θα τη μετατρέψει σε σταθερότερη κίνηση ανθρώπων, ιδεών και κεφαλαίων. Η ΔΕΘ 2026 μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής, όχι ως απόδειξη ότι η οικονομική σχέση έχει ήδη αλλάξει κλίμακα. Το ουσιαστικό αποτέλεσμα θα φανεί μετά τη Θεσσαλονίκη: στο πόσες από τις επαφές θα εξελιχθούν σε επενδυτικά σχέδια, τεχνολογικές συνεργασίες και σταθερές εμπορικές σχέσεις, στο αν οι ελληνικές εξαγωγές θα αποκτήσουν μεγαλύτερη διαφοροποίηση και στο αν η Βόρεια Ελλάδα θα μετατρέψει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα σε ώριμες προτάσεις προς ιαπωνικές επιχειρήσεις. Οι θεσμικές βάσεις υπάρχουν και το ενδιαφέρον έχει ενισχυθεί. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν μπορούν να μετατραπούν σε οικονομικό αποτύπωμα με μεγαλύτερη διάρκεια και κλίμακα ■

Ο πολιτισμός αποτελεί έναν από τους παλαιότερους και σταθερότερους διαύλους της ελληνοϊαπωνικής σχέσης

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Το 2025 οι εξαγωγές παρασκευασμάτων φρούτων και λαχανικών έφθασαν τα 10,6 εκατ. ευρώ, περίπου το 3,3% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών προς την Ιαπωνία. Το μέγεθος παραμένει μικρό, αλλά δείχνει ότι η ελληνική παρουσία δεν περιορίζεται στις περισσότερο αναγνωρίσιμες κατηγορίες προϊόντων. Η αναγνωρισιμότητα, πάντως, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πωλήσεις. Η είσοδος στην αγορά περνά από αυστηρές ρυθμιστικές και εμπορικές απαιτήσεις: υγειονομικά πρωτόκολλα, ιχνηλασιμότητα, προδιαγραφές συσκευασίας και, κυρίως, την ανάγκη αξιόπιστου τοπικού διανομέα. Η προοπτική δεν βρίσκεται στη μαζική αγορά, αλλά σε προϊόντα με σταθερή ποιότητα και αναγνωρίσιμη ταυτότητα. Χρειάζονται συνεργατικά σχήματα παραγωγών, κοινές υποδομές πιστοποίησης και σταθερή παρουσία. Η αξιοπιστία, όπως και στη ναυτιλία, χτίζεται με διάρκεια.

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

ΜΑΡΙΝΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Διευθύνων σύμβουλος της Enterprise Greece

Ελλάδα–Ιαπωνία: από το ενδιαφέρον στα ώριμα επενδυτικά σχέδια Ο διευθύνων σύμβουλος της Enterprise Greece εξηγεί τι απαιτείται για περισσότερες ιαπωνικές επενδύσεις, σταθερότερες ελληνικές εξαγωγές και μετρήσιμα αποτελέσματα

֟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΛΕΦΟΠΟΥΛΟΥ

ε την Ιαπωνία Τιμώμενη Χώρα στην 90ή ΔΕΘ, ο Μαρίνος Γιαννόπουλος μιλά στην «Εφ.Συν.» για την απόσταση ανάμεσα στο επενδυτικό ενδιαφέρον και στην υλοποίηση συγκεκριμένων επενδυτικών σχεδίων. Εξηγεί τι αναζητούν οι ιαπωνικές επιχειρήσεις, πώς η Βόρεια Ελλάδα μπορεί να παρουσιαστεί ως αυτοτελής επενδυτική πρόταση και τι χρειάζεται για πιο σταθερές και διαφοροποιημένες ελληνικές εξαγωγές. Παράλληλα, θέτει μετρήσιμους στόχους για τη συνεργασία με τους ιαπωνικούς φορείς JETRO και JOI έως το 2027.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Από το πλαίσιο στις ώριμες επενδύσεις

Είναι ακόμη πρόωρο να μιλάμε για μεγάλο και ώριμο χαρτοφυλάκιο νέων ιαπωνικών επενδύσεων

■ Η Στρατηγική Εταιρική Σχέση Ελλάδας-Ιαπωνίας ενίσχυσε το πολιτικό πλαίσιο συνεργασίας. Τι έχει αλλάξει στην πράξη στο οικονομικό πεδίο; Υπάρχει σήμερα ώριμη δεξαμενή ιαπωνικών επενδυτικών σχεδίων ή οι περισσότερες επαφές παραμένουν ακόμη διερευνητικές; Η αναβάθμιση των σχέσεων Ελλάδας–Ιαπωνίας σε Στρατηγική Εταιρική Σχέση το 2023 δεν περιορίστηκε σε μια πολιτική διακήρυξη. Δημιούργησε σταθερότερο θεσμικό πλαίσιο. Σε αυτό συνέβαλαν η Σύμβαση αποφυγής της διπλής φορολογίας, η οποία εφαρμόζεται από το 2025, και η Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ευρωπαϊκής Ενωσης–Ιαπωνίας. Το πλαίσιο συμπληρώνουν τα Μνημόνια Συνεργασίας της Enterprise Greece με τον Ιαπωνικό Οργανισμό Εξωτερικού Εμπορίου

( JETRO) το 2023 και με το Ιαπωνικό Ινστιτούτο Επενδύσεων Εξωτερικού ( JOI) το 2026. Στην πράξη, έχουμε συστηματικότερη επαφή με ιαπωνικούς θεσμούς και επιχειρήσεις, καλύτερη ανταλλαγή πληροφόρησης και περισσότερες στοχευμένες επιχειρηματικές συναντήσεις. Η παρουσία της Ιαπωνίας ως Τιμώμενης Χώρας στη ΔΕΘ αποτελεί ευκαιρία για περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας μας. Ως εθνικός φορέας προσέλκυσης επενδύσεων και προώθησης εξαγωγών, η Enterprise Greece επιδιώκει να μετατρέψει αυτή τη θεσμική βάση σε οικονομική δραστηριότητα. Παρέχει στοχευμένη πληροφόρηση, οργανώνει συναντήσεις και αποστολές και παρακολουθεί συστηματικά τις επαφές, ώστε το αρχικό ενδιαφέρον να εξελιχθεί σε εμπορική συνεργασία ή επενδυτικό σχέδιο. Θα ήταν, ωστόσο, πρόωρο να μιλήσουμε για ένα μεγάλο και πλήρως ώριμο χαρτοφυλάκιο νέων ιαπωνικών επενδύσεων. Το επενδυτικό αποτύπωμα παραμένει περιορισμένο. Σύμφωνα με τα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το απόθεμα των ιαπωνικών άμεσων επενδύσεων διαμορφώθηκε στα 67 εκατ. ευρώ το 2024, ενώ περίπου 40 ιαπωνικές εταιρείες έχουν εγκατασταθεί στη χώρα. Η επέκταση της NTT DATA στην Αθήνα και η εξαγορά της DeepSea Technologies από τη Nabtesco δείχνουν ότι υπάρχουν δυνατότητες για επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας. Διαμορφώνεται, επομένως, ένα ποιοτικότερο χαρτοφυλάκιο επαφών, το οποίο χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση και υποστήριξη για να ωριμάσει.

πλεονέκτημά τους είναι ο συνδυασμός στρατηγικής θέσης, παραγωγικής βάσης και ερευνητικής γνώσης. Το λιμάνι της ■ Οταν μια ιαπωνική επιχείρηση εξετάζει την ΕλλάΘεσσαλονίκης αποτελεί πύλη προς τα Βαλκάνια και τη Νοτιοαδα ως επενδυτικό προορισμό, ποια είναι τα δύο ή τρία νατολική Ευρώπη. Παράλληλα, η περιοχή διαθέτει βιομηχανική κριτήρια που καθορίζουν τελικά την απόφασή της; Σε και εξαγωγική δραστηριότητα, διαμετακομιστικές και ενεργειποιους κλάδους βλέπετε τις πιο ρεαλιστικές προοπτικές ακές υποδομές, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Τα στοιμέσα στην επόμενη τριετία και ποιο είναι το σημαντικόχεία αυτά συνθέτουν μια συνεκτική πρόταση στα logistics, στην τερο εμπόδιο για την υλοποίηση μιας επένδυσης; προηγμένη μεταποίηση, στην αγροδιατροφή, στην ενέργεια, Για μια ιαπωνική επιχείρηση, τρία κριτήρια είναι συνήθως στην τεχνολογία και στην εφαρμοσμένη έρευνα. καθοριστικά. Πρώτον, η προβλεψιμότητα: σαφές θεσμικό πλαίΗ λιμενική και ναυτιλιακή δραστηριότητα ενισχύει αυτή την σιο, αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα αδειοδοτήσεων και βεβαιπρόταση, με προοπτικές στις συνδυασμένες μεταφορές, ότητα ότι το επενδυτικό σχέδιο μπορεί να υλοποιηθεί στην αυτοματοποίηση και ψηφιοποίηση των logistics, στα σύμφωνα με τον προγραμματισμό του. Δεύτερον, η έξυπνα συστήματα διαχείρισης φορτίων και σε εφαρμογές στρατηγική αξία: κατά πόσο, δηλαδή, η Ελλάδα για τη ναυτιλία και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. προσφέρει ουσιαστικό πλεονέκτημα ως επιχειΤο ζητούμενο είναι η περιοχή να προβληθεί ως διακριρηματική βάση εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης τός επιχειρηματικός, βιομηχανικός και τεχνολογικός κόμκαι ως πύλη προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη βος για αγορές πέρα από τα ελληνικά σύνορα. και την Ανατολική Μεσόγειο. Τρίτον, η ποιόΗ Ιαπωνία ως Τιμώμενη Χώρα στη ΔΕΘ του τητα του επιχειρηματικού οικοσυστήματος: 2026 προσφέρει την ευκαιρία να παρουσιαΜΕ ΤΗΝ ανθρώπινο δυναμικό, τεχνολογικές και ερευστούν συγκεκριμένα έργα και συνεργασίες. ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ νητικές υποδομές, αξιόπιστοι τοπικοί εταίροι Ο αδύναμος κρίκος είναι η ωρίμανση και και αποτελεσματικές υπηρεσίες υποστήριη σαφής παρουσίαση των ευκαιριών. ΧρειάΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ, ξης μετά την εγκατάσταση. Ο επενδυτής δεν ζονται κατάλληλοι χώροι και ακίνητα, ώριμα Η ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ αξιολογεί την Ελλάδα μεμονωμένα, αλλά τη έργα, ολοκληρωμένη πληροφόρηση για τις ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ συγκρίνει με άλλους ανταγωνιστικούς επενυποδομές και τις αδειοδοτήσεις, ενιαίο σηΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙ δυτικούς προορισμούς στην Ευρώπη. μείο επαφής για τους επενδυτές και αποτεΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ ΜΕ Για την επόμενη τριετία, οι πιο ρεαλιστιλεσματικός συντονισμός των φορέων. Με την ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΎΣ κές προοπτικές εντοπίζονται στην ενεργειακή κατάλληλη προετοιμασία, η Βόρεια Ελλάδα ΟΡΟΎΣ ΔΙΕΘΝΩΣ μετάβαση και στις υποδομές, στις προηγμέμπορεί να διεκδικήσει επενδύσεις με αντανες βιομηχανικές τεχνολογίες, στη ρομποτική γωνιστικούς όρους διεθνώς. και στον ψηφιακό μετασχηματισμό της παραγωγής, στις ναυτιλιακές τεχνολογίες και στα logistics, στις υπηΕξαγωγική άνοδος με υψηλή συγκέντρωση ρεσίες πληροφορικής και στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και ■ Οι ελληνικές εξαγωγές προς την Ιαπωνία αυξήθηκαν σε επιλεγμένες εφαρμογές των επιστημών ζωής και της υγείας. κατά 41,8% το 2025. Πρόκειται για συγκυριακή επίδοση Ιδιαίτερη θέση έχει η ναυτιλία, με πεδίο συνεργασίας στην ή για ένδειξη μονιμότερης διείσδυσης στην ιαπωνική ενεργειακή αποδοτικότητα των πλοίων, στην τεχνητή νοημοσύαγορά; Ποια αλλαγή χρειάζεται να κάνουν πρώτα οι ελνη, στην κυβερνοασφάλεια, στους αυτοματισμούς, στον ναυτιληνικές επιχειρήσεις για να αποκτήσουν σταθερή παρουλιακό εξοπλισμό, στην πιστοποίηση και στις ψηφιακές υπηρεσία και μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία; σίες διαχείρισης στόλου. Η μακροχρόνια σχέση της ελληνικής Η αύξηση των ελληνικών εξαγωγών προς την Ιαπωνία κατά ναυτιλίας με τα ιαπωνικά ναυπηγεία μπορεί να διευρυνθεί 41,8% το 2025 είναι σαφώς θετική. Οι εξαγωγές έφθασαν τα προς την κοινή ανάπτυξη τεχνολογιών, τις επενδύσεις και την 318,2 εκατ. ευρώ και η Ελλάδα επέστρεψε σε εμπορικό πλεόναένταξη ελληνικών επιχειρήσεων σε διεθνείς αλυσίδες αξίας. σμα έναντι της Ιαπωνίας. Η άνοδος συνεχίστηκε και το πρώτο Η βασική πρόκληση δεν είναι πλέον η προσέλκυση επενπεντάμηνο του 2026, με αύξηση 24,5%. Η εξέλιξη αυτή αποτεδυτικού ενδιαφέροντος, αλλά η ωρίμανσή του σε συγκεκριμέλεί ένδειξη ότι η επίδοση δεν είναι μόνο συγκυριακή. να και υλοποιήσιμα επενδυτικά σχέδια. Οι Ιάπωνες επενδυτές Χρειάζεται, όμως, προσεκτική ανάγνωση των στοιχείων. Το χρειάζονται σαφή πληροφόρηση για το επενδυτικό μοντέλο, 81,7% των ελληνικών εξαγωγών προς την Ιαπωνία το 2025 προτις τοποθεσίες, τις αδειοδοτήσεις, τα κίνητρα, τους πιθανούς ήλθε από προϊόντα καπνού και υποκατάστατα καπνού. Η εξαεταίρους και το χρονοδιάγραμμα. Σε αυτή τη φάση αναλαμγωγική επίδοση παραμένει, επομένως, έντονα συγκεντρωμέβάνει ρόλο η Enterprise Greece. Χαρτογραφεί τις ευκαιρίες, νη σε μία κατηγορία προϊόντων, ενώ η αξία των εξαγωγών του συνδέει τους ενδιαφερόμενους με τις αρμόδιες αρχές και τις 2025 εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη από εκείνη του 2020. ελληνικές επιχειρήσεις και υποστηρίζει την προετοιμασία τεκΜπορούμε να μιλήσουμε για ισχυρή ανάκαμψη και θετική δυμηριωμένων προτάσεων. ναμική, όχι όμως ακόμη για εδραιωμένη και διαφοροποιημένη παρουσία στην ιαπωνική αγορά. Η Βόρεια Ελλάδα ως αυτοτελής πρόταση Η πρώτη αλλαγή που χρειάζονται οι ελληνικές επιχειρήσεις ■ Μπορούν η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα να αποείναι να αντιμετωπίσουν την Ιαπωνία ως αγορά που απαιτεί ματελέσουν μια αυτοτελή επενδυτική πρόταση προς τις κροπρόθεσμη δέσμευση και όχι ως ευκαιρία για μια μεμονωμέιαπωνικές επιχειρήσεις και όχι απλώς μια περιφερειακή νη παραγγελία ή συμμετοχή σε έκθεση. Η αγορά ανταμείβει τη προέκταση της Αθήνας; Ποιο είναι το ισχυρότερο πλεοσυνέπεια στην ποιότητα, την ιχνηλασιμότητα, την προσαρμονέκτημα της περιοχής και ποιος ο πιο αδύναμος κρίκος γή προϊόντος, συσκευασίας και επικοινωνίας, την κανονιστική της; συμμόρφωση και τη σταθερή υποστήριξη του τοπικού συνερΗ Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα ασφαλώς μπορούν να γάτη ή διανομέα. Υπάρχουν δυνατότητες σε τρόφιμα και ποτά αποτελέσουν αυτοτελή επενδυτική πρόταση. Το ισχυρότερο υψηλής προστιθέμενης αξίας, φαρμακευτικά και εξειδικευμένα

Τι εξετάζουν οι ιαπωνικές επιχειρήσεις

ΈΛΛΑΔΑ–ΙΑΠΩΝΙΑ ΣΈ ΈΞΙ ΑΡΙΘΜΌΎΣ

318 ,2 εκατ. € οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών προς την Ιαπωνία το 2025

41,8%

η αύξηση των εξαγωγών έναντι του 2024

38 ,8 εκατ. € το εμπορικό πλεόνασμα της Ελλάδας έναντι της Ιαπωνίας το 2025

81,7%

το μερίδιο καπνού και υποκατάστατων στις εξαγωγές του 2025

67 εκατ. €

το απόθεμα ιαπωνικών άμεσων επενδύσεων στην Ελλάδα το 2024

εταιρείες περίπου η ιαπωνική επιχειρηματική παρουσία στην Ελλάδα

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Πηγές: Eurostat/Comext, Τράπεζα της Ελλάδος και Ετήσια Οικονομική Εκθεση 2026 του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της Πρεσβείας της Ελλάδας στο Τόκιο

Ε Λ Λ Α Δ Α - Ι Α Π Ω Ν Ι Α : Η Ν Ε Α Γ Ε Φ Υ Ρ Α Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ

βιομηχανικά προϊόντα, αλουμίνιο και τεχνολογικές υπηρεσίες. Χρειάζεται καλή προετοιμασία και σαφές, πολυετές σχέδιο ανάπτυξης.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΘ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Μετρήσιμοι στόχοι έως το 2027

Το Μνημόνιο Συνεργασίας δημιούργησε σταθερό πλαίσιο για την ανταλλαγή πληροφόρησης, τις επιχειρηματικές επαφές και τις κοινές δράσεις

■ Τρία χρόνια μετά την υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας με την JETRO, ποια συγκεκριμένα αποτελέσματα μπορεί να παρουσιάσει η Enterprise Greece σε επίπεδο επενδύσεων, εμπορικών συμφωνιών ή επιχειρηματικών συνεργασιών; Ποιος θα ήταν ένας ουσιαστικός και μετρήσιμος στόχος έως το τέλος του 2027; Το Μνημόνιο Συνεργασίας με τον Ιαπωνικό Οργανισμό Εξωτερικού Εμπορίου ( JETRO) δημιούργησε σταθερό πλαίσιο για την ανταλλαγή πληροφόρησης, τις επιχειρηματικές επαφές και τις κοινές δράσεις. Τον Μάρτιο του 2026 η συνεργασία διευρύνθηκε με την υπογραφή Μνημονίου μεταξύ της Enterprise Greece και του Ιαπωνικού Ινστιτούτου Επενδύσεων Εξωτερικού ( JOI), με στόχο ισχυρότερους επιχειρηματικούς δεσμούς, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και καλύτερη ενημέρωση για τις επενδυτικές ευκαιρίες στην Ελλάδα. Από το 2023, η Enterprise Greece έχει ενισχύσει την παρουσία της στην Ιαπωνία. Στη FOODEX JAPAN συμμετείχαν 15 ελληνικές επιχειρήσεις το 2026 και πραγματοποίησαν σειρά επιχειρηματικών συναντήσεων. τη Factory Innovation Week 2026 έγιναν επίσης 21 στοχευ-

μένες συναντήσεις με ιαπωνικές και διεθνείς εταιρείες στη βιομηχανική ρομποτική και αυτοματοποίηση, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην ανάλυση βιομηχανικών δεδομένων, στα έξυπνα δίκτυα και στις τεχνολογίες υγείας. Κατά την αποστολή στο Τόκιο διοργανώθηκε επίσης, σε συνεργασία με το Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της Πρεσβείας της Ελλάδας, το επενδυτικό σεμινάριο «Greece: Leveraging Untapped Potential in a Key Energy & Digital Hub». Εκεί παρουσιάστηκαν σε ιαπωνικούς φορείς και επιχειρήσεις συγκεκριμένες ευκαιρίες στην ενέργεια και στις ψηφιακές τεχνολογίες. Πρέπει, όμως, να είμαστε ακριβείς: δεν θα ήταν ορθό να αποδώσουμε κάθε συμφωνία ή επένδυση αποκλειστικά στα Μνημόνια ούτε να παρουσιάσουμε τις συναντήσεις ως τελικό αποτέλεσμα. Τα Μνημόνια είναι εργαλεία· η αξία τους κρίνεται από το πόσες επαφές μετατρέπονται σε συμφωνίες, επαναλαμβανόμενες εξαγωγές, τεχνολογικές συνεργασίες ή επενδύσεις. Εως το τέλος του 2027, ένας ουσιαστικός στόχος θα ήταν ένα κοινό σχέδιο δράσης με τη JETRO και το JOI. Οι δείκτες του θα πρέπει να είναι σαφείς: κατάλογος 30–50 ιαπωνικών εταιρειών, ενεργά επενδυτικά σχέδια ή τεχνολογικές συνεργασίες με καταγεγραμμένο επόμενο βήμα, δύο ή τρεις κλαδικές δράσεις τον χρόνο, ενίσχυση των εξαγωγών πέραν των προϊόντων καπνού και ετήσια αξιολόγηση ■