Issuu

39 2|7|2024

ΕΙΔΙΚΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΤΗΣ «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ» α έχει παρατηρήσει κανείς ότι η ζωτική κίνηση στο σύνολο της δημόσιας σφαίρας έχει μειωθεί κατακόρυφα από την περίοδο της πανδημίας και μετά, κάτι που φυσικά έγινε εμφανές και στα σχολεία μας. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με τη λογική της επικινδυνότητας της διασποράς του κορονοϊού, απαγορεύτηκαν -με ρητούς κι άρρητους τρόπους- οι «πολυάριθμες» συναθροίσεις, στις πλατείες, στον δρόμο, στα σχολεία. Ετσι, απαγορεύτηκε για μια μεγάλη περίοδο η τέλεση δημοσίων εκδηλώσεων σε εσωτερικούς αλλά και εξωτερικούς χώρους των σχολείων. Λέγοντας εκδηλώσεις εννοούμε τις σχολικές εορτές (ως επίσημες θεωρούνται αυτές της 28ης Οκτωβρίου και της 25ης Μαρτίου κι όχι ο εορτασμός του Πολυτεχνείου, όχι ο εορτασμός της Εθνικής Αντίστασης στις 12 Οκτωβρίου), τη χριστουγεννιάτικη γιορτή, τις αποχαιρετιστήριες εκδηλώσεις για το κλείσιμο της χρονιάς, λοιπές δράσεις του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων. Ποια ήταν λοιπόν η βασική οδηγία εορτασμού; Πείτε ή κάντε κάτι με τα παιδιά μόνο μέσα στις τάξεις σας... Συνεπώς: μηδενική αλληλεπίδραση μεταξύ των παιδιών διαφορετικών τάξεων, μηδενική συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών, αόρατη η σχολική κοινότητα και η επαφή της με τους γονείς αλλά και λοιπούς πολίτες. Τα πρωτόκολλα αυτά άφησαν ένα βαθύ αντικοινοτικό και αντιπαιδαγωγικό μούδιασμα πάνω στο σύνολο της σχολικής κοινότητας, που μας ακολουθεί, εν πολλοίς, έως σήμερα. Ειδικότερα στο Δημοτικό, η προετοιμασία της κάθε γιορτής συχνά «χρεώνεται» στα τμήματα μιας τάξης (δασκάλους – μαθητές/μαθήτριες) με σκοπό να παρουσιαστεί «κάτι» μπροστά στο υπόλοιπο σχολείο. Κάτι που συχνά είναι ξεκομμένο από την υπόλοιπη καθημερινή σχολική γνώση και ζωή, εντός κι εκτός τάξης, και που συχνά καταλήγει να μοιάζει με αγγαρεία για όλους... Οι τέχνες παραμένουν εξόριστες καθώς οι διδακτικές ώρες των θεατρολόγων, των εικαστικών, των μουσικών, των γυμναστών είναι πλέον από συρρικνωμένες ως ανύπαρκτες (για παράδειγμα το μάθημα της Θεατρολογίας καταργήθηκε στην Ε' και την ΣΤ' τάξη) ενώ οι σχετικές προσλήψεις γίνονται καθυστερημένα από το ΥΠΑΙΘΑ και στη συνέχεια οι εκπαιδευτικοί αυτοί διακτινίζονται σε δύο και τρία σχολεία ακόμα και μέσα στην ίδια μέρα. Σ’ όλα τα παραπάνω να προστεθεί ότι υπάρχει σχεδόν μηδενική ή απαρχαιωμένη υλικοτεχνική σχετική υποδομή (μικρόφωνα, ηχεία, προτζέκτορες κ.λπ.) και φυσικά καμία επίσημη τεχνική υποστήριξη. Το αν θα λειτουργήσουν τελικώς τα όποια μηχανήματα εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από την προθυμία εκπαιδευτικών και γονιών με σχετικές τεχνικές γνώσεις και το ταλέντο τους στον αυτοσχεδιασμό. Ταυτόχρονα, στις γιορτές αυτές, συχνά, μεγάλο μέρος των υπόλοιπων παιδιών

ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΙ∆ΟΣ ΕΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ απουσιάζει· και όταν επιτρέπεται η παρουσία των γονέων συνήθως παρουσιάζονται μόνο οι γονείς που τα παιδιά τους συμμετέχουν στη γιορτή. Στην εξίσωση της απουσίας, κρίσιμοι αποτρεπτικοί παράγοντες αποτελούν φυσικά οι ανύπαρκτοι ή μικροί και ακατάλληλοι χώροι για να φιλοξενήσουν το σύνολο της σχολικής κοινότητας, αλλά και ώρα τέλεσης των γιορτών (συνήθως πρωινή) -είναι γνωστό πόσο δύσκολο είναι για πολλούς γονείς να πάρουν άδεια από την εργασία τους. Φέτος ειδικά λόγω καύσωνα -δηλαδή λόγω ακατάλληλων αιθουσών χωρίς κλιματισμό ή ανεμιστήρα- οι γιορτές για το κλείσιμο της χρονιάς κινδύνεψαν· κάποιες δεν έγιναν καθόλου και ο λόγος των παιδιών δεν ακούστηκε. Η λογοκρισία στο σχολείο είναι ένα άλ-

λο θέμα που γιγαντώνεται επικίνδυνα και παίρνει πια πολλές μορφές, με κυριότερη αυτή της καταστολής της επιθυμίας. Τέτοια περίπτωση ήταν αυτή ενός πειραματικού σχολείου της Αθήνας όπου δεν άφησαν τα παιδιά να πουν το τραγούδι για τις γυναικοκτονίες. Αντίστοιχα, σ’ ένα Λύκειο της Κυψέλης απαγόρευσαν στα παιδιά να πουν το τραγούδι των Τεμπών. Και στα δυτικά προάστια, με τη δικαιολογία ότι τα παιδιά δεν είναι ενήλικοι, δεν τους επέτρεψαν να γράψουν ένα άρθρο για τη θεατρική τους παράσταση, η οποία αφορούσε το Ολοκαύτωμα -άρθρο που θα είχαμε τη χαρά να το διαβάζουμε τώρα σ’ αυτό το ένθετο. Από την άλλη, υπάρχουν πάντα φωτεινά παραδείγματα συλλόγων διδασκόντων και εκπαιδευτικών που επιλέγουν να δίνουν

χώρο στις τέχνες, την κίνηση, τη συνεργασία, το άνοιγμα της σχολικής κοινότητας. Σ’ επόμενο ένθετό μας θα έχουμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε τέτοια παραδείγματα. Σήμερα δίνουμε βήμα σε μερικές μόνο από τις φωνές αυτές: θα διαβάσετε για τη θεατρική παράσταση «Το μεγάλο μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ανέβηκε στο Καλλιτεχνικό Σχολείο Κερατσινίου Δραπετσώνας· θα γνωρίσετε την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή που ανέβηκε από το 4ο Μειονοτικό Σχολείο Κομοτηνής στο αρχαίο θέατρο της Μαρώνειας· θα μάθετε για το πώς στο 72ο Δ.Σ. Αθηνών στο Θησείο πραγματοποιήθηκε μια ξεχωριστή καλοκαιρινή αντιπολεμική γιορτή χωρίς πρόζα... βασισμένη αποκλειστικά στη χοροκίνηση. Τέλος, σας παρουσιάζουμε μία σύντομη αλλά περιεκτική τεκμηρίωση για την ετεροτοπία του (μετα)γιουγκοσλαβικού θεάτρου. Καλό καλοκαίρι, καλή ξεκούραση και δύναμη για τους αγώνες που έχουμε να δώσουμε σε όλους τους τομείς της ζωής μας και των παιδιών μας. Η Συντακτική Επιτροπή: Βογανάτσης Δαμιανός, Μπαλτάς Μπάμπης, Παπαδόπουλος Χάρης, Σπήτα Βίκυ. Επικοινωνήστε μαζί μας και στείλτε μας τα κείμενά σας για δημοσίευση στο εξής μέιλ: periodikofreinet@gmail.com

Τρίτη 2 Ιουλίου 2024

| 24

Των ΔΗΜΗΤΡΗ ΨΩΜΑ & ΔΑΜΙΑΝΟΥ ΒΟΓΑΝΑΤΣΗ* τανε μία σχολική χρονιά εξαιρετικά οδυνηρή για την ανθρωπότητα, με πολλούς πολέμους να συνεχίζονται και κάποιους να εντείνονται. Το 2023 ο αριθμός των ενόπλων συγκρούσεων έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο! Ο αριθμός των ξεριζωμένων υπολογίστηκε στα 117,3 εκατ. για το 2023 -ένα νέο αρνητικό ρεκόρ που έσπασε ήδη στα μισά του 2024 καθώς σήμερα υπολογίζεται ότι ο αριθμός αυτός έχει ξεπεράσει τα 120 εκατ., με το 40% περίπου να είναι παιδιά.Εμείς, εδώ, στον Δυτικό Κόσμο, συνεχίζουμε να θεωρούμε αυτούς τους πολέμους και τους ανθρώπους που πεθαίνουν αόρατους. Λέγοντας «αόρατους» το εννοούμε, καθώς για παράδειγμα πολύ λίγοι γνωρίζουμε ότι στην περίπτωση της διαμελισμένης Αφρικής η (μη) φανερή αποικιοκρατία και το δουλεμπόριο συνεχίζεται αδιάκοπα από το 1526· σήμερα πάνω από 35 χώρες της παραμένουν εμπόλεμες ζώνες. Το πολύνεκρο ναυάγιο εκατοντάδων ψυχών ανοιχτά της Πύλου, στις 14 Ιουνίου 2023, οι συνθήκες του οποίου επιχειρείται να συγκαλυφθούν σε Ελλάδα και Ε.Ε., θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες προσφυγικές τρα-

Μία χοροκινητική αντιπολεμική γιορτή γωδίες της Μεσογείου. Ο πόλεμος στην Παλαιστίνη μάς συγκλονίζει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλον, καθώς όχι απλά δεν έπαψε ποτέ από το 1948 έως σήμερα αλλά πλέον έχει μετατραπεί με τον πλέον ξεδιάντροπο τρόπο σε μια γενοκτονία, την πρώτη του 21ου αιώνα. Μία γενοκτονία την οποία οι ΗΠΑ και τα περισσότερα κράτη της Ε.Ε. στηρίζουν με χρήματα και όπλα, ενώ ταυτόχρονα λογοκρίνουν και τιμωρούν όσους μάχονται ή απλά μιλάνε γι’ αυτή.Εμείς ως παιδαγωγοί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι παραμένουμε πολιτικά όντα και πρέπει να μας ενοχλεί η αδιαφορία. Η στάση μας και σ’ αυτά τα δύσκολα θέματα διδάσκει καθημερινά τα παιδιά για το θα παραμείνουν αδρανή ή σε κίνηση. Για μένα η ειρήνη κι ο πόλεμος αντανακλώνται στο δίπολο ζωής και θανάτου των παιδιών, αυτά μόνο σκέφτομαι. Δε θα ξεχάσω ποτέ μου μια σπαρακτική φωτογραφία που είχα δει από την εμπόλεμη Αιθιοπία, όπου εκτός των άλλων υπάρχει τεράστιο θέμα λειψυδρίας, κι ένας πατέρας

έπλενε το σώμα του νεκρού παιδιού του μ’ ένα μπουκαλάκι εμφιαλωμένο νερό. Γι’ αυτό επέλεξα να φτιάξουμε με τα παιδιά μία παράσταση όπου δημιουργείται ένας κόσμος χωρισμένος στα δύο, ένας με την εικόνα της αδιαφορίας κι ένας άλλος με την εικόνα της φρίκης και του πόνου του πολέμου. Αυτοί που περνάνε καλά κι ένας άλλος κόσμος που πονάει, όπου τα παιδιά σκοτώνονται και πληρώνουν την αδιαφορία των άλλων, αυτών που συντάσσονται ή δεν διαμαρτύρονται για τις κυβερνητικές πολεμοχαρείς αποφάσεις συνέχισης της γενοκτονίας στη Γάζα της Παλαιστίνης. Για τον λόγο αυτό, ως σκηνικό χρησιμοποιήθηκε μία μεγάλη μαύρη γάζα που διαχωρίζει τους δύο αυτούς κόσμους. Μια γάζα όμως που σου επιτρέπει να δεις τι συμβαίνει στην άλλη πλευρά και σε καλεί να αντιληφθείς την υποκρισία του δικού σου κόσμου, ώστε να επιλέξεις αν θα δράσεις ή όχι. Αν κι ο λόγος (η πρόζα) είναι πολύ ισχυρό εργαλείο επέλε-

ξα να μη το χρησιμοποιήσω καθόλου. Ηθελα να μιλήσει η κινούμενη εικόνα του σώματος. Ηθελα η παράσταση αυτή με τις εικόνες των σωμάτων των παιδιών να «σοκάρει» τους γονείς αλλά κι όσους ήρθαν να μας δουν. Φυσικά και δεν μπορούμε να σταματήσουμε διά μαγείας κανέναν πόλεμο αλλά η (σωματική) κινητική μας ενεργή στάση είναι πάντα πιο αποτελεσματική από μία αδιάφορη παθητική στάση που αργά ή γρήγορα θα είναι καταστροφική και για εμάς. Είναι καθαρά θέμα τύχης πότε κι αν ο πόλεμος θα βλάψει και τα δικά μας παιδιά και για το αν, τότε, θα είμαστε ορατοί στον υπόλοιπο κόσμο, τον αδιάφορο... Λευτεριά στην Παλαιστίνη! Ας παλέψουμε όλοι μας για την ειρήνη! Λευτεριά στην Παλαιστίνη! Ας παλέψουμε όλοι μας για την ειρήνη! ΥΓ. Διαβάστε την ΕΡΤ-5, τη ραδιοεφημερίδα των παιδιών της Ε1 τάξης του 72ου Δ.Σ. Αθηνών https:// padlet.com/blinkdreamer/ert5 *Συνεργατικό κείμενο που προέκυψε από τη συνέντευξη/ συζήτηση του Δημήτρη, που εμψύχωσε και σκηνοθέτησε την παράσταση, με τον Δαμιανό. • Δημήτρης Ψωμάς, αναπληρωτής γυμναστής • Δαμιανός Βογανάτσης, αναπληρωτής δάσκαλος και μέλος του Σκασιαρχείου • Συμμαθητές στο 72ο Δ.Σ. Αθηνών, Θησείο 20232024

«Το μεγάλο μας Τσίρκο» «ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, πέρα από το γεγονός ότι αποτελεί μία ιστορική σκιαγράφηση της Ιστορίας της Ελλάδας και μία αιχμηρή μα διαχρονική πολιτική σάτιρα, υπήρξε για εμάς τους μαθητές της Γ' Λυκείου του καλλιτεχνικού σχολείου Κερατσινίου ένα υπέροχο κλείσιμο μιας αυλαίας. Μέσα από αυτό το πανέξυπνο έργο ανακαλύψαμε περισσότερα πράγματα για την ελληνική Ιστορία αλλά και για τους ίδιους τους εαυτούς μας. Η σημασία του ήταν,

είναι και θα είναι πολύπλευρη. Αλλωστε με ποιο άλλο έργο θα μπορούσαμε να μάθουμε τόσο σκοτεινά σημεία της χώρας μας μέσω χαράς, γέλιου, τραγουδιού και συγκίνησης; Οι χαρακτήρες του έργου μοναδικοί και ιδιαίτεροι. Εμείς προσπαθήσαμε να τους πάρουμε από το χέρι και να κουμπώσουμε ο καθένας με έναν απ’ αυτούς. Προσπαθήσαμε να μάθουμε μέσα από αυτούς. Η στοργική σχέση του Ρωμιού με το Ρωμιάκι, η συνεχιζόμενη σύ-

γκρουση των ανήθικων κρατικών στοιχείων και των Ελλήνων αγωνιστών, μέχρι και η παρέα του Καραγκιόζη προέβαλαν σε εμάς γνώσεις σημαντικές, ειδικά τώρα που βγαίνουμε στην ενήλικη ζωή. Με δουλειά, κόπο, γέλιο αλλά και πολλή κούραση, στην πιο δύσκολη χρονιά που μπορεί να βρεθεί ένας Ελληνας μαθητής, αυτή των πανελληνίων, καταφέραμε να βγάλουμε ένα αποτέλεσμα που πρώτα από όλα συγκίνησε εμάς τους ίδιους. Το έργο έφερε τους μαθητές της

Της ΕΛΠΊΔΑΣ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ* π εριγραφή του πολυσύνθετου θεατρικού πορτρέτου της πρώην Γιουγκοσλαβίας, μίας χώρας χαμένης μεν, χαραγμένης στη μνήμη μας δε, σε μία εποχή που ο πόλεμος συνεχίζει να χωρίζει ανθρώπους και πολιτισμούς, φαντάζει επίκαιρη. Οι σκηνές πολέμου που βλέπουμε στις οθόνες μας θυμίζουν τα κακοπαιγμένα σίριαλ του παρελθόντος που παίζουν κατ’ επανάληψη στις τηλεοράσεις. Ωστόσο, παρ’ όλα τα κοινά στοιχεία που μπορεί να εμφανίζονται στις τέχνες των εμπόλεμων ζωνών, οι ιδιότυπες κοινωνικές συνθήκες σε κάθε περιοχή ωθούν στην παραγωγή μίας πρωτότυπης τέχνης. Το θέατρο στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση εξαιτίας της περιπλοκότητας των ιστορικών, πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών που πλαισίωσαν τόσο τη λειτουργία του σοσιαλιστικού πολυπολιτισμικού οικοδομήματος όσο και τη διάλυσή του. Το γιουγκοσλαβικό σοσιαλιστικό κράτος που χτίστηκε πάνω στο σύνθημα «Αδελφοσύνη και ενότητα» κατέρρευσε με την έναρξη του εμφυλίου πολέμου, το 1991. Από τότε, ένα σωρό πολυάριθμες αντικρουόμενες επιστημονικές αναλύσεις, ανακατεμένες με υποκειμενικές μνήμες και αντιφατικές μαρτυρίες συνθέτουν την ετεροτοπία του θεατρικού μεταγιουγκοσλαβικού τοπίου. Το θέατρο, το οποίο λειτούργησε με την εγγενή ιδιότητά του -ως καθρέπτης της κοινωνίας- αποτύπωσε τις απορρέουσες κοινωνικές, ιδεολογικές και πολιτικές τάσεις όπως εκείνες εκφράστηκαν σε κάθε χρονική περίοδο έως και σήμερα. Την επίμαχη δεκαετία του ’80, που σηματοδοτείται από τον θάνατο του Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, η Γιουγκοσλαβία διένυε έντονη πολιτική, οικονομική και κοινωνική κρίση που -όπως συμβαίνει και στις μέρες μας- ώθησε στην έξαρση του εθνικισμού. Στο θέατρο για πρώτη φορά άρχισαν να ανεβαίνουν εθνικιστικές παραστάσεις με πρωταγωνιστές ιερείς της ορθόδοξης ή καθολικής εκκλησίας και ξεχασμένους ήρωες του παρελθόντος, τους οποίους το κομμουνιστικό καθεστώς είχε τοποθετήσει στην επονείδιστη πλευρά της ιστορίας. Το θέατρο συνδέθηκε άμεσα με την πολιτική ζωή, μιας και γύρω από τις παραστάσεις αυτές πραγματοποιήθηκε ένα ιδεολογικό πολιτικό ντιμπέιτ, με προεκτάσεις που ξεπερνούσαν

ομάδας πιο κοντά. Μας έμαθε την αλληλεγγύη, την ομαδικότητα και αυτή την πολυπόθητη στοργή που σε κάνει να αγχώνεσαι πιο πολύ όταν παίζει ο άλλος και τον κοιτάς από τα παρασκήνια με θαυμασμό. Σημασία δεν έχει μόνο βέβαια ο δρόμος που θα βαδίσεις, αλλά και ποιος θα σ’ τον δείξει. Φέτος υπήρξαμε πολύ τυχεροί να βρεθεί στην τάξη μας μια καθηγήτρια που μας έδειξε τον σωστό δρόμο και αγωνίστηκε, κουράστηκε και αγχώθηκε μαζί μας για αυτό το έργο. Η κυρία Δέσποινα Νικητίδου υπήρξε σε όλη τη διάρκεια της πραγματοποίησης της παράστασης μια δασκάλα κοντά στα παιδιά της, ένας αληθινός μέντορας!

25 |

Τρίτη 2 Ιουλίου 2024

Η ετεροτοπία του (μετα)γιουγκοσλαβικού θεάτρου πλέον τα στενά όρια της τέχνης. Μάλιστα, η έκφραση των εθνικιστικών απόψεων των καλλιτεχνών μέσα από το θέατρο παρουσιάστηκε ως «μία απόπειρα εκδημοκρατισμού της κοινωνίας». Πράγματι, την περίοδο της διακυβέρνησης του Τίτο, το σύστημα προσπαθούσε με διάφορους έμμεσους τρόπους να ελέγξει και να καταπνίξει το ανέβασμα παραστάσεων που απειλούσαν το σοσιαλιστικό οικοδόμημα, χωρίς ωστόσο να έχει επιβάλει επίσημα κάποια μορφή λογοκρισίας. Την επικίνδυνη αυτή άποψη, που, προς τα τέλη της δεκαετίας του ’80, ταύτιζε την προώθηση της εθνικιστικής ιδεολογίας με μία νέα μορφή «ελευθερίας» δεν συμμερίζονταν φυσικά όλοι οι πολίτες. Παρ’ όλα αυτά, ο εθνικισμός κατόρθωσε να επικρατήσει ωθώντας -σε συνδυασμό με άλλες συνιστώσες- στη διεξαγωγή ενός αδυσώπητου πολέμου. Είναι αδύνατο να κατορθώσει κανείς να περιγράψει σε λίγες μόνο λέξεις τις πολυπληθείς θεατρικές τάσεις που εκφράστηκαν την εποχή εκείνη, όσο και μετέπειτα. Το θέατρο την περίοδο της διεξαγωγής του γιουγκοσλαβικού πολέμου σε Σερβία, Κροατία και Βοσνία επιτέλεσε πολλαπλές και αντιφατικές λειτουργίες. Το ανέβασμα των εθνικιστικών παραστάσεων αποτέλεσε ένα σημαντικό κομμάτι του συνολικού ρεπερτορίου, το οποίο όμως διέφερε ως προς τη δυναμική του αναλόγως την περιοχή. Το θέατρο εκτός από την εργαλειοποίησή του προκειμένου να δομήσει τη νέα – (ή ανανεωμένη) εθνική ταυτότητα, χρησιμοποιήθηκε και ως μέσο που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, φωτογράφιζε τις πληγές και τις παθογένειές της κοινωνίας. Αυτός δεν είναι άλλωστε ο ρόλος της τέχνης; Από τους πολυπληθείς ρόλους που κλήθηκε να αναλάβει την εποχή εκείνη, επιλεκτικά, θα ήθελα να δώσω έμφαση μονάχα σε έναν, ο οποίος αποδεικνύει την τεράστια σημασία του θεάτρου ως ψυχοθεραπευτικού μηχανισμού. Μηχανισμό που την περίοδο της πρόσφατης πανδημίας είδαμε να στερείται από τους πολίτες, προκειμένου εκείνοι να διασφαλίσουν τη σωματική τους υγεία. Ενδεικτικά, αναφέρω τη λειτουργία του θεάτρου ως ασπίδα ενάντια

Ολα αυτά δεν θα μπορούσαν να γίνουν αν δεν υπήρχε ένα σχολείο που θα τα προωθούσε. Το σχολείο μας, όπως και όλα τα καλλιτεχνικά καθώς και τα μουσικά, προβάλλει όλα τα ιδεώδη αγαθά που παρέχουν οι τέχνες στους ανθρώπους. Το σημαντικότερο; Οτι αυτό γίνεται από μικρή ηλικία. Το σχολείο μας δεν θα το αλλάζαμε με τίποτα και ευχόμαστε ακόμη περισσότερα παιδιά να έχουν την τύχη να φοιτήσουν σε αυτό. *Απόφοιτοι της Γ' Λυκείου της κατεύθυνσης Θεάτρου - Κινηματογράφου του Καλλιτεχνικού Σχολείου Κερατσινίου-Δραπετσώνας

Η αφίσα είναι από το έργο, «Σεράγεβο 1914 - Μου είναι μικρός αυτός ο τάφος» της συγγραφέως από τη Σερβία, Biljana Srbljanovic, που ανέβασε το ΚΘΒΕ το 2018 σε σκηνοθεσία του Θάνου Νίκα στη θηριωδία και τη συνακόλουθη παράνοια που δημιούργησαν οι ακραίες συνθήκες του πολέμου στις εμπόλεμες περιοχές σε Σερβία, Βοσνία και Κροατία. Αρκεί να αναφερθεί ότι στο πολιορκημένο Σαράγεβο, το οποίο βίωσε τη σφοδρότερη πολιορκία στο πλαίσιο του γιουγκοσλαβικού πολέμου, έλαβαν χώρα περίπου δύο χιλιάδες πολιτιστικά γεγονότα, μεταξύ των οποίων υπολογίζονται γύρω στις εκατό θεατρικές πρεμιέρες. Την ίδια στιγμή η Ελλάδα φαίνεται να αδιαφορεί για το σύγχρονο θέατρο στη βαλκανική γειτονιά της, προτιμώντας να εισάγει διακεκριμένες και δοκιμασμένες ευρωπαϊκές θεατρικές συνταγές, υπογεγραμμένες από καταξιωμένα ονόματα. Συνταγές που μας κάνουν να αναρωτιόμαστε ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της σύγχρονης -μη ελιτίστικης, μη απολιτίκ, μη εθνικιστικής- τέχνης και πώς θα μπορούσε να ενισχυθεί ο διαβαλκανικός διάλογος μέσα από τα λιγοστά κρατικά θεατρικά ιδρύματα, που δεν επιθυμούν να ακολουθήσουν μία επιλεκτική μορφή «θεατρικής

συμπερίληψης». Παρά τα σημαντικά βήματα του ΚΘΒΕ (τα οποία σαφώς θα μπορούσαν να βελτιωθούν όσον αφορά τη διαβαλκανική θεατρική επικοινωνία), τα λιγοστά άρθρα τα οποία έχουν γραφτεί με αφορμή το ανέβασμα κάποιου έργου από τις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας τείνουν να επαναλαμβάνουν μονότονα τη φράση «το άγνωστο σε εμάς σύγχρονο βαλκανικό θέατρο». Για την Ελλάδα οι χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας -σε αδρές γραμμές- φαίνεται να συμπτύσσονται σε ετικέτες, όπως «Κουστουρίτσα», «Γκόραν Μπρέγκοβιτς», «πρωταθλήματα μπάσκετ» και «Νόβακ Τζόκοβιτς». Οι Ελληνες -πλην ορισμένων εξαιρέσεων- αγνοούν ότι η γειτονιά τους κρύβει κρυμμένους θησαυρούς ή ότι τέλος πάντων συμμερίζεται και εκείνη παρόμοιες ανησυχίες με τις δικές τους, ανησυχίες που ξεπηδούν σε διαβαλκανικά θεατρικά φεστιβάλ και που φαίνεται να σχετίζονται με την ανάγκη εύρεσης μίας νέας ταυτότητας... σε έναν σύγχρονο κόσμο που συνεχώς γκρεμίζει ιδεολογήματα, καθεστώτα, εθνικές ταυτότητες και διακρατικές ενώσεις, που ολοένα βαδίζει σε πολυπολιτισμικά μονοπάτια με υψηλά τεχνολογικά τείχη, φτώχεια, παγκοσμιοποιημένη σηματοδότηση και αδιέξοδες κατευθύνσεις... Αλλά προτού εστιάσουμε στην πολιτική των θεατρικών οργανισμών, καλό θα ήταν να αναζητήσουμε τα αίτια στη λειτουργία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Στηρίζεται άραγε η τέχνη μέσα σε αυτά και αν ναι, προωθείται μία ευρωπαϊκή παιδεία που δεν διαχωρίζει πολιτισμούς, αναμασώντας τετριμμένα βαλκανικά στερεότυπα; Αρκεί να αναφέρουμε ότι στα Λύκεια με εξαίρεση το μάθημα της Λογοτεχνίας, η τέχνη είναι παντελώς απούσα. Την ίδια στιγμή, οι γνώσεις μας γύρω από τον βαλκανικό πολιτισμό ενταφιάζονται σε μία γεωγραφική ενότητα (βλ. σχολικό βιβλίο Γεωγραφίας) και μία ολιγαρκή αναφορά στους βαλκανικούς πολέμους (βλ. σχολικό βιβλίο Ιστορίας); Τελικά η έννοια της πολυπολιτισμικότητας σε συνάρτηση με την τέχνη αποτελεί νεολογισμό για το σύγχρονο ελληνικό σχολείο; *Διδάκτωρ Θεατρολογίας - φιλόλογος

Τρίτη 2 Ιουλίου 2024

| 26

Της ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΠΑΝΤΑΖΟΓΛΟΥ* ο μεγαλύτερο επίτευγμα είναι αυτά τα συνεχόμενα δευτερόλεπτα σιωπής. Αυτά τα παιδιά στο σχολείο δεν σωπαίνουν ποτέ. Μιλούν όλα μαζί, ασταμάτητα, δυνατά, φαίνεται πως δεν σ’ ακούν, μιλούν ταυτόχρονα με σένα. Εσύ ελληνικά, αυτά τουρκικά. Φοιτούν στο μειονοτικό σχολείο του τουρκόφωνου συνοικισμού όπου ζουν, στην άκρη της Κομοτηνής, σε πρόγραμμα δίγλωσσο. Δεν είναι εκτεθειμένα σε ελληνόφωνο περιβάλλον. Καταλαβαίνουν ελάχιστα από αυτά που ακούν στα ελληνικά, ενώ προφέρουν ακόμα λιγότερα. Μαλώνουν με μένος στη γλώσσα τους και δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Δεν ξέρεις πώς να τα χωρίσεις. Δεν υπακούν σε κανόνες, δεν υπολογίζουν επιβολές, δεν διαβάζουν στο σπίτι. Ποτέ. Απείθαρχα και ανυπόταχτα. Τα παρατηρούσα καθημερινά από τις 2 Φλεβάρη που προσλήφθηκα στο σχολείο. Τα παρατηρούσα λεπτό το λεπτό. Πέρασα από σαράντα κύματα. Σαράντα κύματα ταραγμένα, θυμωμένα, απεγνωσμένα, απορημένα, εξουθενωμένα. Χρησιμοποίησα τα βιβλία για τα μειονοτικά σχολεία, υλικό από τα εξειδικευμένα προγράμματα και έρευνες, ασχολήθηκα με παιχνίδια και δραστηριότητες για την προσέγγιση της γλώσσας. Και τόλμησα. «Θα παίξουμε θέατρο», είπα. Οχι θέατρο για παιδιά. Κανονικό θέατρο. Θα απαιτήσω, όπως απαιτεί ο σκηνοθέτης. Θα ποντάρω στον ρυθμό, στην επικοινωνία, στον συντονισμό, στο σώμα και στον λόγο. Κι ό,τι γίνει. Κι αρχίζω να πηγαίνω στο σχολείο με το κρουστό μου και το πρώτο χορικό της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή. Τις φωτοτυπίες, είναι η πρώτη φορά που μου τις δίνουν πίσω, γιατί δεν θέλουν να τις χάσουν. Ξέρουν πως δεν θα τις ξαναβρούν αν τις κρατήσουν. Το ξέρω κι εγώ. Είναι ιδιαίτερα σύνηθες να χάνουν μολύβια, τετράδια, βιβλία, εργασίες. Σπάνια βρίσκουμε πού είναι. «Πολλά γεννούν το δέος, το μέγα δέος ο άνθρωπος γεννά». Δεν κατάλαβα τι έγινε μετά. Ηταν σαν να το περίμεναν. Περίμεναν να συντονιστούν, να κινηθούν και να μιλήσουν με τον ίδιο ρυθμό. Αρχίζουν να μαλώνουν με αυτούς που χαλούν την πρόβα. Ούτε τώρα καταλαβαίνω τι λένε, αλλά η διάθεσή τους είναι ξεκάθαρος μάρτυρας. Αποστηθίζουν τον λόγο του Σοφοκλή, ενώ τα παιδιά με μεγαλύτερη δυσκολία στα ελληνικά συμμετέχουν με τις λέξεις που ταιριάζουν στην άρθρωσή τους. Την ημέρα της ημερήσιας εκδρομής υπάρχει αγωνία. Η αγωνία των ηθοποιών. Απ’ το πρωί που μπαίνω στην αυλή του σχολείου με ρωτούν: «Κυρία, σήμερα πρόβα;» «Οχι πρόβα –τους λέω–, παράσταση!» «Τι, κυρία;» «Θέατρο! Σήμερα θα παίξουμε θέατρο!» Σε κάθε στάση της εκδρομής με ρωτούν: «Τώρα κυρία; Τώρα;» Κάναμε τρεις-τέσσερις στάσεις μέχρι να φτάσουμε στο αρχαίο θέατρο της Μαρώνειας. Είναι σαν πουλάκια ανήσυχα. Τριγυρνούν γύρω μου, στο άγνωστο χώμα του θεάτρου, φορώντας τις παλιές κουρτίνες του σχολείου ως αρχαία ενδύματα. Κρατούν στα χέρια τους τις μάσκες που θα βάλουν στο πρόσωπο και γελούν μεταξύ τους. «Ντοντουρμά! Ντοντουρμά!» Τους μοιάζει με παγωτό ξυλάκι. Το παράλογο θα ήταν να τους φαινό-

«Κυρία, σήμερα πρόβα;» Η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή στο 4ο Μειονοτικό Σχολείο Κομοτηνής μάς θέλει γενναίους και τολμηρούς, αδιάσειστα ταγμένους ενάντια στις πεποιθήσεις που τρέφουν τον αποκλεισμό, το μίσος, τον ρατσισμό σε όποια του μορφή – κοινωνική, εθνική, θρησκευτική, φυλετική, ταξική.

ταν οικεία ως προσωπεία. Ωστόσο, στα μάτια τους διαφαίνεται μια γνώση. Μια πίστη στον κοινό τους ρυθμό και στον κοινό τους λόγο. Σ’ αυτόν τον λόγο που χίλιες φορές ειπώθηκε μέσα στους αιώνες με χίλιους τρόπους. Ο δικός τους είναι σίγουρα ασυνήθιστα ξεχωριστός. Μετά βρήκαν λέξεις και μου έδωσαν να καταλάβω ότι είχαν άγχος, ότι η καρδιά τους φτερούγιζε, ότι ένιωσαν υπερήρωες, ότι ένιωσαν ωραία. Οχι σαν έμενα, που ακόμα δεν βρήκα τις λέξεις να τους πω ότι η ζωή

* Δασκάλα ΠΕ70, αποκλεισμένη από την εκπαίδευση κατά τα έτη 2020-2023 λόγω ενός παραβόλου τριών ευρώ που δεν κρατήθηκε από το σύστημα κατά την κατάθεση των δικαιολογητικών. Τιμωρηθήκαμε χιλιάδες εκπαιδευτικοί από το υπουργείο Παιδείας γι’ αυτόν τον λόγο. Ηθοποιός ΠΕ92.02, με υποβαθμισμένο πτυχίο Δραματικής Σχολής τετραετούς φοίτησης ισότιμο με απολυτήριο Λυκείου, διά του Π.Δ. 85/2022. Ανειδίκευτου εργάτη δηλαδή. Τιμωρηθήκαμε χιλιάδες ηθοποιοί που σπουδάσαμε θέατρο. Μουσικός ΤΕ16, διπλωματούχος κλαρινέτου φοίτησης δεκατριών ετών, ισότιμο επίσης με απολυτήριο Λυκείου, βάσει του παραπάνω διατάγματος. Ανειδίκευτη. Τιμωρηθήκαμε χιλιάδες που μεγαλώσαμε μελετώντας μουσική. Μουσικός ΕΜ16, καθηγήτρια γκάιντας στο μουσικό σχολείο ως ωρομίσθια εμπειροτέχνισσα. Αν και διασώσαμε τη θρακιώτικη γκάιντα, μελετώντας και ερευνώντας τα χρόνια που κινδύνευε να χαθεί, καμιά μας σπουδή δεν είναι αρκετή για το κράτος. Msc Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, ένα μεταπτυχιακό χωρίς δίδακτρα, υπέρμαχος, όπως της πρέπει ως κοινωνικό αγαθό, της δημόσιας και δωρεάν εκπαίδευσης.