49 ΕΙΔΙΚΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΤΗΣ «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ»
ΟΙ ΡΟΜΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ε αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για τους Ρομά (8 Απριλίου) δεχτήκαμε πολλά κείμενα. Ενα ένθετο δεν ήταν δυνατόν να τα χωρέσει όλα, γι’ αυτό θελήσαμε να δώσουμε χώρο σε ακόμα ένα, στο σημερινό. Τα κείμενα που φιλοξενούνται αυτήν τη φορά συνομιλούν με την κοινωνική αναπαράσταση των Ρομά. Πόσο διαφέρει από εκείνη που στήνει ο Παλαμάς στον Δωδεκάλογό του και, αλήθεια, πόσοι θυμόμαστε το λυπηρό μερτικό τους στο Ολοκαύτωμα; Τέλος, αν αυτές οι σκέψεις διασχίζουν τον χρόνο, τότε, σήμερα πού βρισκόμαστε; Ποιο είναι το χρέος της πολιτείας απέναντί τους και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς; Δεν πρόλαβε να στεγνώσει το μελάνι στο προηγούμενο αφιέρωμα για τους Ρομά και ήρθε ο θάνατος της δωδεκάχρονης Μαργαρίτας που παρασύρθηκε από διερχόμενο αυτοκίνητο, στη γέφυρα του Ρέντη. «Αναζητείται η
Μ
μητέρα για παραμέληση ανηλίκου», διαβάσαμε στους τίτλους. Μία μικρή αράδα που περιγράφει τι να περιμένουμε από τη διερεύνηση της υπόθεσης από τις Αρχές. Πιο ειλικρινές θα ήταν να γραφτεί «καταζητείται η φτώχεια και η εξαθλίωση – όπου βρεθεί θα τιμωρείται παραδειγματικά». Μαχόμενες και μαχόμενοι εκπαιδευτικοί αντιστεκόμαστε στην επιβολή της λήθης και την κονιορτοποίηση της αντιφασιστικής συνείδησης των λαών. Στις 9 Μαΐου 1945, γιορτάζουμε την ημέρα που η ναζιστική Γερμανία παραδόθηκε άνευ όρων στον Κόκκινο Στρατό. ημέρα της Αντιφασιστικής Νίκης των λαών. Χρόνια αυτή η ημέρα προκαλούσε δυσφορία στην καπιταλιστική Γερμανία. Το Συμβούλιο της Ευρώπης τη λύτρωσε από τα φαντάσματα του παρελθόντος με την ανακήρυξη της ημέρας ως «Ημέρα της Ευρώπης». Η Περιφέρεια Αττικής σταμάτησε να στηρίζει τη δράση «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη», που είχε επιμεληθεί ομάδα με επικεφαλής τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη. Το υλικό (ποιοι έκαναν Αντίσταση, ποιοι συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, πώς και γιατί εξοντώθηκαν
οι Ελληνες Εβραίοι, τι ήταν ο λιμός της Κατοχής κ.ά.) καθώς και οι «15 Ιστορίες Αντίστασης», με προσωπικές ιστορίες αντιστασιακών που πολέμησαν τους κατακτητές βρίσκονταν αναρτημένο στο site «Αθήνα Ελεύθερη», η οποία σταμάτησε να λειτουργεί. Το υλικό ευτυχώς, όπως μας ενημερώνει ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, δεν χάθηκε. Είναι πάλι διαθέσιμο στο site του Athens History Walks. Κάθε τυπωμένο κείμενο έχει περιθώρια. Εκεί δεν υπάρχουν λέξεις και ο λόγος χάνεται, γίνεται λευκός και αθόρυβος. Δεν θέλουμε ανθρώπους στο περιθώριο, τους χρειαζόμαστε εντός κειμένου. Στη ροή των λέξεων που δεν σταματά λεπτό να αφηγείται την ιστορία μας. Η Συντακτική Επιτροπή: Δαμιανός Βογανάτσης, Δήμητρα Γαβριηλίδου, Μπάμπης Μπαλτάς, Χάρης Παπαδόπουλος, Φρόσω Παπαδοπούλου-Κορτζίδου, Γιάννης Παττακός, Αννα-Μαρία Σιδηροπούλου, Βίκυ Σπήτα Επικοινωνήστε μαζί μας και στείλτε μας τα κείμενά σας για δημοσίευση στο εξής μέιλ: periodikofreinet@gmail.com
ΔΑΜΙΑΝΌΣ ΒΌΓΑΝΑΤΣΗΣ
Στους σταυρούς των δρόμων παιδιά με μάτια φωτεινά και ρούχα δίχως χρώμα, στέκονται σαν ήρωες μικροί χωρίς καμιά πατρίδα
ΔΑΜΙΑΝΌΣ ΒΌΓΑΝΑΤΣΗΣ
6|5|2025
Τρίτη 6 Μαΐου 2025
| 20
«Το βρωμερόν ύδωρ της λήθης» Της ΑΝΝΑΣ-ΜΑΡΊΑΣ ΣΊΔΗΡΟΠΟΎΛΟΎ* ο βρωμερόν ύδωρ της λήθης 1 και της υποκρισίας ρουφάμε αχόρταγα δυστυχώς στον τόπο αυτό. 24 Απριλίου 2025. Αλλο ένα παιδί νεκρό στην άσφαλτο. Τραγωδία. Αδιευκρίνιστες οι συνθήκες του δυστυχήματος. Απαρηγόρητος ο νεαρός οδηγός, ο δράστης του τροχαίου. Αναζητείται η μητέρα... Γιατί βρισκόταν το παιδί εκεί τέτοια ώρα; Τι έκανε; Ποιος το πρόσεχε; Ερωτήματα βροχή. Αγωνία αληθινή. Θα μπορούσε να ήταν το δικό μας παιδί. Αλλά και πάλι, όχι και τόσο πιθανό, ε; Παλιά λέγαμε τα θαύματα στην Ελλάδα κρατούν τρεις μέρες. Τόσο κρατάει τώρα πια η συγκίνησή μας, ο οδυρμός για το μικρό παιδί, για το νεκρό παιδί, η συμπαράσταση και το δημόσιο πένθος των καναλιών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. «Σιγά μωρέ, ένα γυφτάκι λιγότερο». Σιγά, ψιθυριστά, λίγο λίγο ο υφέρπων, αλλά πανταχού παρών, ρατσιστικός λόγος αρθρώνει τη βαθιά εμπεδωμένη κακία που διαχωρίζει τους ανθρώπους σε φυλές ανώτερες και κατώτερες, σε αυτές που αξίζουν ή δεν αξίζουν και τόσο... Βέβαια δεν τα λέμε δυνατά αυτά. Είμαστε politically correct και φυλαγόμαστε. Αποφεύγουμε με μαστοριά να σκάσει μύτη ο μικρός φασιστάκος που κρύβουμε επιμελώς πίσω από το περιποιημένο προσωπείο της καλοσύνης και του καθωσπρεπισμού. Αλλά στην πραγματικότητα δεν νοιαζόμαστε. Κι αν νοιαζόμαστε έστω και λίγο, ξεχνιόμαστε γρήγορα, πιεσμένοι από τις καθημερινές βιοτικές μέριμνες. Βρωμερόν ύδωρ της λήθης και της υποκρισίας... Στάχυα είμαστε στου χρόνου τα αλώνια. Περνούν τα χρόνια, αλλά τίποτα δεν αλλάζει. Σωρεύονται τα θύματα, αθώα παιδιά Ρομά φεύγουν με τον καημό ότι δεν βρήκαν τη θέση τους στον κόσμο, στα σχολεία μας, στους μηχανισμούς και στις δομές προστασίας του κράτους της αριστείας... Κι εμείς καμωνόμαστε τους λυπημένους, τους ευαίσθητους, αλλά και ρεαλιστές συνάμα. Ετσι είναι τα πράγματα. Δεν αλλάζουν αυτά, άσε που οι Ρομά δεν θα ήθελαν να αλλάξουν. Ετσι δεν ενεργοποιούμαστε, δεν διαδηλώνουμε, δεν αγωνιζόμαστε κι έχουμε έτοιμο το άλλοθι. Αυτοί δεν αλλάζουν. Ετσι είναι οι Ρομά, αυτές είναι οι παραδόσεις τους. Ωστόσο, τι λέτε, δεν θα ήθελαν άραγε ασφάλεια, μόρφωση, καθαρό περιβάλλον, σεβασμό και προοπτική γι’ αυτούς και τα παιδιά τους; Δεν θα ήθελαν ισότητα, ένταξη στον κοινωνικό ιστό, δουλειά και αξιοπρέπεια; Και σε κάθε περίπτωση, δεν έχει η πολιτεία υποχρέωση να τους τα προσφέρει, συγκεράζοντας με επιμονή, υπομονή και συμπεριληπτικότητα τις αρχαίες τους παραδόσεις με τις επιταγές μιας σύγχρονης ευνομούμενης πολιτείας; Είναι πολλές οι περιστάσεις του βίου στο νέο ελληνικό κράτος όπου μας ποτίζουν, αλλά και το πίνουμε αυτοβούλως το Βρωμερόν ύδωρ της λήθης και της υποκρισίας. Αλλά εδώ τώρα κινδυνεύουν τα παιδιά, πεθαίνουν παιδιά. Κι αν δεν γλιτώσουν δεν υπάρχει ελπίδα. Αν δεν γλιτώσουν τα παιδιά, δεν έχουμε μέλλον. Αν δεχτούμε να υποθηκεύεται το μέλλον οποιωνδήποτε παιδιών, πολύ σύντομα θα διαπιστώσουμε ότι ανάμεσά τους βρίσκονται και τα δικά μας παιδιά!
Τ
* Φιλόλογος, μέλος του Σκασιαρχείου 1. Ανωνύμου του Ελληνος, Ελληνική Νομαρχία ήτοι Λόγος περί Ελευθερίας
|
Toυ ΔΑΜΊΑΝΟΎ ΒΟΓΑΝΑΤΣΗ* ι Ρομά καταδικάστηκαν για γενιές ολόκληρες να ζουν όχι μόνο σε συνθήκες φτώχειας, κρίσεων και κοινωνικού αποκλεισμού αλλά αποτέλεσαν, κυρίως στον σημερινό γεωγραφικό χώρο της Ευρώπης, το φθηνότερο και πιο εκμεταλλεύσιμο εργατικό δυναμικό. Για την ακρίβεια, ήταν οι δικοί μας «Νέγροι», το βασικό εμπόρευμα στα σκλαβοπάζαρα της Ευρώπης και μόλις στα μέσα του 19ου αιώνα, σταδιακά, τους δόθηκε χάρη ν’ αποτινάξουν την ιδιότητα του σκλάβου και του δουλοπάροικου. Μετά τους Εβραίους, ήταν η πολυπληθέστερη εθνοτική ομάδα που στοχοποιήθηκε κι εξοντώθηκε μαζικά την περίοδο του Ολοκαυτώματος από τους Ναζί, με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τις ομαδικές δολοφονίες, τους βιασμούς, τα ιατρικά πειράματα ν’ αποτελούν γι’ αυτούς κανονική κόλαση. Μιλάμε για ένα «παράλληλο» Ολοκαύτωμα αποκαλούμενο Μπάρο Πορράιμος (Baro Porrajmos) στη Ρομανί γλώσσα, με περισσότερα από 2 εκατομμύρια θύματα. Ομως εκτός από διαχρονικά θύματα «διπλής καταπίεσης» (φυλετικής και ταξικής), όπως υπογραμμίζουν οι μαρξιστές θεωρητικοί, αυτό που είναι ακόμα λιγότερο γνωστό για εκείνους είναι ότι μέρος των Ρομά υπήρξε ενεργό υποκείμενο αντίστασης, συμμετέχοντας σημαντικά στην αντιφασιστική νίκη των Λαών στη Σοβιετική Ενωση, όσο και σε αντιστασιακές ομάδες σε άλλες χώρες που τελούσαν υπό ναζιστική κατοχή. Η βιωματική επαφή των Ρομά με τις ιδέες της Οκτωβριανής Επανάστασης και, κυρίως, οι πρωτόγνωρες πράξεις δικαιοσύνης που επακολούθησαν για τους ίδιους, βοήθησαν ώστε πολλοί απ’ αυτούς αρχικά ν’ αυτοπροσδιοριστούν ταυτοτικά και, στη συνέχεια, να εκλάβουν τη μάχη απέναντι στον φασισμό και τον ναζισμό ως ταξική και πολύ λιγότερο (ίσως και καθόλου) ως εθνική.
Ο
ΠΟΛΛΟΊ ΕΛΛΗΝΕΣ Τσιγγάνοι πολέμησαν με τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, στην Αλβανία, αλλά και στον ΕΔΕΣ, όπου μαρτυρούνται περιπτώσεις Τσιγγάνων στρατιωτών. Στη Σίνδο το 19431944 υπήρχε στρατόπεδο συγκέντρωσης με μετακινούμενες οικογένειες Τσιγγάνων. Τσιγγάνοι υπήρχαν ανάμεσα και στους αμάχους, θύματα αντιποίνων στον Παρακάλαμο Ιωαννίνων, στη Βοιωτία, στη Σκύδρα Πέλλας, στον Βόλο, στα χωριά της Θεσσαλονίκης, στα Πετράλωνα, όπου υπάρχει και σχετικό μνημείο. Ηγετική μορφή ο Τσιγγάνος καπετάνιος του ΕΛΑΣ, από την Κύμη Εύβοιας, Βασίλης Μήτρου (Καπεταν Γύφτος) που, μεταξύ άλλων, ανατίναξε ένα γερμανικό αντιτορπιλικό πριν σκοτωθεί στη μάχη της Λαμπούσας. Εκεί δεσπόζει σήμερα μεγαλειώδες μνημείο, το μεγαλύτερο ίσως στην Ελλάδα που αφορά Τσιγγάνο Αντίστοιχα παραδείγματα έχουμε στη Γιουγκοσλαβία, όπου Ρομά πολέμησαν μαζί με τους Παρτιζάνους του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, στη Γαλλία, με την Αντίσταση, ενώ στην Πολωνία και τη Σλοβακία, συμμετείχαν σε εξεγέρσεις όπως αυτή του στρατοπέδου Αουσβιτς-Μπίρκεναου (1944). Οι περισσότερες όμως μαρτυρίες
ΔΑΜΙΑΝΌΣ ΒΌΓΑΝΑΤΣΗΣ
2
«Opre Roma» (Τσιγγάνε, ψηλά το κεφάλι) και καταγραφές που έχουμε αφορούν Ρομά που βρίσκονταν στη Σοβιετική Ενωση και στο ξεκίνημα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου πολλοί εντάχθηκαν στον Κόκκινο Στρατό. ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ, τα προσφυγόπουλα και τα μεταναστόπουλα αν δεν πνιγούν στις θάλασσες της Μεσογείου από τις δολοφονικές πρακτικές της Ευρωπαϊκής Ενωσης και καταφέρουν τελικά να φοιτήσουν σε κάποιο σχολείο, έρχονται σ’ επαφή με τη σχεδόν παντελή απουσία κρατικού σχεδιασμού και τη μη εφαρμογή μιας πραγματικής διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Αντίθετα, στην ΕΣΣΔ πρωταρχικό μέλημα ήταν η εξασφάλιση θεμελιωδών ανθρωπίνων
δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων οι δωρεάν παροχές στους τομείς της Υγείας και της Παιδείας, η ανάπτυξη των Τεχνών μέσα κι έξω από τα σχολεία για το σύνολο των πολιτών της. Επιπλέον, εκεί έγινε για πρώτη φορά πράξη η διαπολιτισμική εκπαίδευση για όλες τις διαφορετικές εθν(ικ)ότηκες. Πιο ειδικά, όχι μόνο τους αποδόθηκε ισότιμη πολιτειότητα αλλά κι αναγνωρίστηκε η ξεχωριστή πολιτισμική ταυτότητα τον Ρομά. Συγκροτήθηκε ο «Πανρώσικος Σύνδεσμος Τσιγγάνων», έγιναν συνεταιρισμοί τεχνιτών και κολεκτιβιστικά αγροκτήματα με διαχειριστές Ρομά, δημιουργήθηκαν τα πρώτα τσιγγάνικα σχολεία στη Μόσχα, στο Λένινγκραντ ακόμα και στην απομακρυ-
21 |
Τρίτη 6 Μαΐου 2025
3
35o ΔΗΜΟΤΊΚΟ ΣΧΟΛΕΊΟ ΑΘΗΝΩΝ
|
«Ο αναλφάβητος άνθρωπος είναι τυφλός άνθρωπος: παντού τον περιμένουν παγίδες και ατυχίες» (αφίσα του 1920) Πώς να διδάξεις τους Ρομά γραφή κι ανάγνωση όταν η ρομανί γλώσσα δεν έχει καν αλφάβητο; Η αρχή έγινε στο πρώτο κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας όπου ακαδημαϊκοί, σε συνεργασία με Ρομά, χρησιμοποίησαν αρχικά το ρωσικό αλφάβητο και στη συνέχεια το λατινικό, συντάσσοντας λεξικό και γραμματική στη μητρική τους γλώσσα. Η παιδαγωγική, λογοτεχνία, η μουσική, ο χορός, ο αθλητισμός άνθησαν μέσα κι έξω από τα σχολεία αυτά, τα οποία ήταν ανοιχτά στην Κοινότητα, φιλοξενώντας θεατρικούς θιάσους, και επιτρέποντας στα ίδια τα παιδιά να δημιουργήσουν τις δικές τους εφημερίδες τοίχου, όπως η «Η Φωνή των Τσιγγάνων», μία σημαντική σοβιετική παιδαγωγική τεχνική που ενέπνευσε τόσο τον Σελεστίν Φρενέ όσο και τον Γιάνους Κόρτσακ. «Η Αυγή των Τσιγγάνων» (Romany Zoria) Το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους, 1927 σμένη Συμφερούπολη, είχαμε ένα ταταρικό σχολείο, για να φοιτήσουν τα λιγοστά εκεί Τσιγγανόπουλα. Το 1927 εκδόθηκε το πρώτο περιοδικό των Τσιγγάνων «Η Αυγή των Τσιγγάνων» (Romany Zoria) κι ακολούθησαν κι άλλα. Η διαπολιτισμική εκπαίδευση, επομένως, δεν περιορίστηκε μόνο στη γλώσσα διδασκαλίας που, πρωτίστως, ήταν η μητρική τους (εκτός της ρωσικής) αλλά βάζοντας και στο επίκεντρο τον πολιτισμό τους. Προεπαναστατικά, ο αναλφαβητισμός κάλπαζε για την πλειονότητα των ανθρώπων στην ΕΣΣΔ κι ειδικά για τους Ρομά. Οι μεταρρυθμιστές παιδαγωγοί είχαν να αντιμετωπίσουν ένα ακόμη δομικό πρόβλημα:
ΤΟ ΠΈΡΑΣΜΑ της Ιστορίας από τη σκλαβιά των Ρομά στη συμμετοχή τους στον αντιφασιστικό αγώνα μας διδάσκει ότι η πάλη κατά του ρατσισμού δεν μπορεί να διαχωριστεί από την πάλη κατά του καπιταλισμού για τη διεκδίκηση μιας πιο ανθρώπινης και δίκαιης κοινωνίας για όλες κι όλους. Η συστημική βία που εξόντωσε χιλιάδες Εβραίους και Ρομά την περίοδο του Ολοκαυτώματος είναι η ίδια βία που σήμερα δολοφονεί πρόσφυγες και μετανάστες στα σύνορα της Ευρώπης, που σφαγιάζει τον παλαιστινιακό λαό, που οδηγεί μέχρι τις μέρες μας στον θάνατο και στην εξαθλίωση Ρομά στα αστικά πολιτισμένα κράτη. Οπως θα έλεγε κι ο Μπέρτολτ Μπρεχτ: «Ο φασισμός δεν είναι εξαίρεση, αλλά η κανονικότητα του καπιταλισμού σε κρίση». * Δάσκαλος, μέλος του Σκασιαρχείου
ΧΤΊΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΊΝΟΎΡΓΊΑ ΚΑΊ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ
Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου Των ΑΝΝΑΣ-ΜΑΡΊΑΣ ΣΊΔΗΡΟΠΟΎΛΟΎ* ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΓΑΒΡΊΗΛΊΔΟΎ** οιος ξέρει ποια Τσιγγάνα να μίλησε της καρδιάς μου -εδώ και πόσα χρόνια!- Το μίλημα λαχταριστό· κι έτσι φυτρώσαν από την καρδιά μου οι πρώτοι τέσσερις στίχοι (...): «Περδικόστηθη Τσιγγάνα/ ω μαγεύτρα, που μιλείς/ τα μεσάνυχτα προς τ’ άστρα/ γλώσσα προσταγής... Ετσι ομολογεί ο Κωστής Παλαμάς ότι εμπνεύστηκε και έγραψε το πιο οραματικό και προφητικό ποίημά του, τον «Δωδεκάλογο του Γύφτου». Στο ποίημα αυτό ο Γύφτος παρουσιάζεται ως σύμβολο της ελεύθερης, αδούλωτης ψυχής και της δημιουργικής δράσης που δεν σταματά πουθενά, δεν σκύβει το κεφάλι σε καμιά εξουσία. Αντίθετα, προχωρεί συνεχώς, γκρεμίζοντας τα παλιά και τα σάπια και χτίζοντας τα καινούργια και τα μεγάλα. «Η μάντρα είν’ ο αφίλιωτος οχτρός μας/ την πλατωσιά του κόσμου τη στενεύει» κηρύττει ο Γύφτος-προφήτης στον λαό του. Αυτός ο Γύφτος-προφήτης, alter ego του ποιητή, εμφανίζεται ως Κορυφαίος ενός Χορού τραγωδίας που συγκροτούν οι Ελληνες, ως λαός και ως έθνος. Αυτός ο Γύφτος-ποιητής, με τον φλογισμένο λόγο του διδάσκει τους σταθμούς της Ιστορίας μας και, συνάμα, αφηγείται τα πάθη του λαού και του έθνους. Κι όταν απευθύνεται στους Ελληνες, στους χριστιανούς, στους άξιους και στα παλικάρια και ονειρεύεται να ζήσει στο πλευρό τους, εισπράττει απόρριψη, περιφρόνηση και διωγμό. Ολοι του κράζουν «Γύφτε τράβα!» Ετσι, ενώ ο Τσιγγάνος, ο Ρομά, με τη γραφίδα του ποιητή αποτυπώνει το ελεύθερο και αντισυμβατικό πνεύμα, τον άνθρωπο που δεν υποτάσσεται στο αστικό πρότυπο ζωής, που ταυτίζεται με την πολυχρωμία και την ποικιλομορφία- δεν απολαμβάνει ούτε στιγμή την αποδοχή της οργανωμένης κοινωνίας και την αναγνώριση των πνευματικών ανθρώπων. Σήμερα, η κοινωνική αναπαράσταση για
Π
τους Ρομά διαφέρει αρκετά από την ποιητική προσέγγιση του Παλαμά. Οι Ρομά βρίσκονται αντιμέτωποι/ες με πολυάριθμα στερεότυπα, υφίστανται κοινωνικές και συστημικές διακρίσεις, αποτελώντας μια ομάδα κοινωνικά αποκλεισμένη που στερείται βασικών δικαιωμάτων. Η πρόσβαση των Ρομά σε στέγαση, νερό, υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευση παραμένει ένα διαρκές ζητούμενο, με ελάχιστα βήματα να έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία σαράντα χρόνια, παρά τις παρεμβάσεις που, κατά καιρούς, έχουν γίνει. Σταδιακά, η κατάσταση αυτή έχει εμπεδώσει στην κοινωνία έναν αντιτσιγγανισμό, ο οποίος, μεταξύ άλλων, ταυτίζει τους Ρομά με την εγκληματικότητα και την αθλιότητα, υποβαθμίζοντας την αξία της ζωής τους χάριν «διατήρησης της νομιμότητας». Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τις δολοφονίες από αστυνομικούς τριών νεαρών εφήβων Ρομά, με πρόσχημα το στερεοτυπικό σκεπτικό που τους καθιστά μόνιμα ύποπτους για παράνομες πράξεις. Ο Νίκος Σάμπανης, ο Κώστας Φραγκούλης και ο Χρήστος Μιχαλόπουλος είναι θύματα αστυνομικής βίας και συστημικών ανισοτήτων. Είναι νέα παιδιά που θα μπορούσαμε να έχουμε συναντήσει στα σχολεία μας. Οπως και η μικρή Ολγα που, εγκλωβισμένη κάτω από μία βαριά, μεταλλική, συρόμενη πόρτα, έμεινε αβοήθητη και μόνη. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να ξεχάσουμε κανέναν και καμιά τους. Οι δολοφονίες τους μας φέρνουν αντιμέτωπους και αντιμέτωπες με ένα διαφορετικό αίτημα για «ΔΙΚΕΟΣΙΝΙ». Μας οδηγούν να αναζητήσουμε έναν νέο Δωδεκάλογο με τα ψέματα που στηρίζουν και «νομιμοποιούν» την καταπίεση και τον αποκλεισμό των Ρομά και με τις αλήθειες που μιλούν για τη φτώχεια, τις ανισότητες και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν στην προσπάθειά τους να υπάρξουν ισότιμα, με αξιοπρέπεια και προοπτικές στην κοινωνία μας. * Φιλόλογος, μέλος του Σκασιαρχείου ** Ψυχολόγος, μέλος του Σκασιαρχείου
Τρίτη 6 Μαΐου 2025
| 22
Κοντά στους υποψήφιους φοιτητές και φοιτήτριες Ποια είναι η μεγάλη μάχη της ζωής; Της ΚΆΤΙΆΣ ΒΡΟΎΒΆ * ΣΆΣ ΖΗΤΆΜΕ λίγα λόγια συμπάθειας και περισσότερα συγγνώμης για μας τους υποψήφιους και υποψήφιες, που σε λίγες μέρες δίνουμε τη μάχη για μια θέση κάτω από τον ήλιο στους στενούς χώρους των Ανωτάτων Πνευματικών Ιδρυμάτων της χώρας μας. Την αγάπη και τη συμπάθειά σας μάς την οφείλετε, γιατί την έχουμε ανάγκη, τώρα, στον επίλογο μιας μακρόχρονης προσπάθειας και γιατί μας αξίζει ύστερα από τόση θέληση ευγένειας που έχουμε επιδείξει σε δύσκολους καιρούς και σε ελπίδες λειψές. Μας ζείτε καθημερινά και γνωρίζετε το άγχος και την αβεβαιότητα στην οποία ζούμε. Τα όνειρά μας, ανακατεμένα με τον φόβο, μάς κάνουν να ανοίγουμε διάπλατα τα μάτια μας και να αναρωτιόμαστε σε τι φταίξαμε, ώστε να πληρώνουμε τόσο ακριβά το δικαίωμά μας για μόρφωση. Ε, λοιπόν, δεν φταίξαμε. Εσείς μας ετοιμάσατε μια κοινωνία χωρίς να μας ρωτήσετε - σαν άλλοι Προκρούστες. Μια κοινωνία στην οποία και η όρεξη για σπουδές ελέγχεται και η μάθηση εμποδίζεται, γιατί δεν μας θέλει σπουδασμένες. Μας θέλει αμόρφωτες και ανυποψίαστες, για να είμαστε διαθέσιμες στις βουλήσεις της. Μας ετοιμάσατε μια κοινωνία σκληρή και αδυσώπητη, που καγχάζει με θόρυβο μπροστά μας και κυνικά μας ειρωνεύεται. Μια κοινωνία που θα μας κλείσει χαιρέκακα την πόρτα και θα διατυμπανίσει ότι οι περισσότεροι είμαστε ανάξιοι. Εμείς όμως γνωρίζουμε καλά ότι αυτή η μάχη δεν είναι η μεγάλη της ζωής μας. Η κρίσιμη μάχη είναι μπροστά και είναι σκληρότερη από τούτη. Δεν θα είναι μάχη για «να μπεις» κάπου. Θα είναι άρνηση της αδικίας και των συμφερόντων. Δεν θα είναι αγώνας για να βολευτούμε, γιατί αυτό το βόλεμα δεν είναι στα μέτρα των ονείρων μας. Θα ’ναι αγώνας για να ξεβολευτούν οι αρνητές της προόδου. Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ το χρέος μας, είτε μέσα από το Πανεπιστήμιο είτε έξω απ’ αυτό, είτε μέσα στα τείχη του κατεστημένου. Να μην αμφισβητήσετε ποτέ, εσείς οι μεγάλοι, ούτε την πίστη μας στο όνειρό μας ούτε τη μνήμη μας! *Μαθήτρια της Γ΄Λυκείου
|
Ενα μαχητικό, αισιόδοξο όραμα: Κάθε μέρα, όλο και πιο πολλοί στην προάσπιση των δικαιωμάτων των Τσιγγάνων! Της ΆΝΆΣΤΆΣΙΆΣ ΧΆΤΖΗΣΤΕΦΆΝΟΎ-ΒΆΦΕΆ* ιαβάζοντας τα άρθρα του προηγούμενου τεύχους, αισθάνθηκα πως έχουν όλα ειπωθεί και δεν μένει κάτι ανείπωτο για να το πω εγώ! Η πολιτική θεώρηση του ζητήματος των δικαιωμάτων των Τσιγγάνων και της κατάφωρης καταπάτησής τους στο κείμενο του Αγγελου Χατζηνικολάου, που μας προσέφερε μια σφαιρική εικόνα του ζητήματος, η εξαιρετική αφήγηση της εμπειρίας της Χρυσούλας Χρυσοβαλάντου Παπαστάθη σχετικά με το δικό της εσωτερικό οδοιπορικό που το κατεύθυνε βήμα βήμα ο ειλικρινής διάλογος με τους έγκλειστους μαθητές της, ο ευφάνταστος τρόπος μεταφοράς της φωνής των παιδιών από τη Σοφία Τσιώλη, με κάλυψαν πλήρως και γι’ αυτό χρειάστηκε πολύς κόπος να εντοπίσω τα πιθανά κενά που θα ήταν χρήσιμο να συμπληρώσω.
Δ
ΤΟ ΖΗΤΗΜΆ του αποκλεισμού και της εκμετάλλευσης των Τσιγγάνων στην Ελλάδα είναι πράγματι ένα πολυσύνθετο ζήτημα. Πρόκειται για φαύλο κύκλο, έναν λαβύρινθο που, όμως, δεν γίνεται να μην έχει έξοδο. Θα πρότεινα, λοιπόν, έχοντας ως αφετηρία το συγκινησιακό υπόβαθρο της ενσυναίσθησης και του περί δικαίου αισθήματος, όσοι θέλουμε να είμαστε στο πλευρό των Τσιγγάνων να προχωρήσουμε στη λογική επεξεργασία του προβλήματος, προκειμένου να βρούμε έναν μίτο για να ξετυλίξουμε το κουβάρι της λύσης του και, έπειτα, να προχωρήσουμε στην εύρεση συλλογικών δρόμων για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων. Πρώτο βήμα θεωρώ ότι είναι να ξαναγυρίσουμε στην ειλικρινή διατύπωση των όρων που αφορούν τις αιτίες του προβλήματος και να πετάξουμε τον μύθο της ευαλωτότητας του ίδιου του πληθυσμού των Τσιγγάνων, όπως πολύ σωστά παρατήρησε ο Αγγελος Χατζηνικολάου. Ας μιλήσουμε για τις κοινωνικές ανισότητες -και αυτούς που ωφελούνται από αυτές- για την εκμετάλλευση των Τσιγγάνων -και αυτούς που ωφελούνται από αυτήν- για τον ρατσισμό - και αυτούς που δεν ντρέπονται γι’ αυτόν. Γιατί αυτές είναι οι αιτίες που οδηγούν στη φτώχεια, στην περιθωριοποίηση και στην αμάθεια και όχι η «κουλτούρα» των Τσιγγάνων. Ολα αυτά είναι που πρέπει εμείς να πολεμήσουμε και, μάλιστα, όχι με τη λογική της «φιλανθρωπίας» που αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά με τη λογική της ενδυνάμωσης, της ανατροπής των στερεοτύπων και της σύμπλευσης στον αγώνα των Τσιγγάνων. Τι χρέος έχει η Πολιτεία απέναντι στους Τσιγγάνους; Πολύ απλά, να φροντίσει για τη στέγασή τους, ευκαιρίες εργασίας, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, πρόσβαση στην εκπαίδευση τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες.
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
4
Δεδομένου ότι το ζήτημα είναι πολυσύνθετο, η αντιμετώπισή του πρέπει να είναι πολυεπίπεδη. Διαφορετικά, η όποια προσπάθεια γίνεται στον έναν τομέα καθίσταται μη βιώσιμη, εξαιτίας των προβλημάτων στους άλλους τομείς. Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση για ένα κεντρικά συντονισμένο πρόγραμμα με διυπουργική συνεργασία και ένα συντονιστικό όργανο (όπως ήταν η Ειδική Γραμματεία για τους Ρομά), που θα υλοποιείται όμως σε τοπικό επίπεδο και σε όλους τους τομείς συγχρόνως και συντονισμένα. Σχολεία, κοινωνικές υπηρεσίες, προγράμματα στέγασης, προγράμματα για την απασχόληση, για την υγεία - όλα σε επικοινωνία μεταξύ τους, αλλά και με τους φορείς ή τους διαμεσολαβητές των Τσιγγάνων στην κάθε περιοχή. Ετσι, θα γλιτώσουμε από παραλογισμούς του είδους να προκηρύσσονται δράσεις για ανθρώπους που ζούνε σε παράγκες από χαρτόκουτα, χωρίς ύδρευση ούτε ηλεκτρισμό και οι προσκλήσεις ενδιαφέροντος να γίνονται ηλεκτρονικά. Κι ύστερα να λέμε «Εμείς το κάναμε, αυτοί δεν ήρθαν». Με προσπάθειες αποσπασματικές, με κάθετη λογική και με προσεγγίσεις ακατάλληλες για τις ανάγκες των Τσιγγάνων, τα αποτελέσματα θα είναι πάντα φτωχά. ΤΙ ΟΦΕΙΛΟΎΜΕ και τι μπορούμε εμείς, ως μέλη της κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας, να κάνουμε γι’ αυτά; Να καταρρίψουμε -με τον τρόπο που ο καθένας μπορεί από το δικό του μετερίζι- τα άλλοθι της Πολιτείας και της κυρίαρχης ομάδας. Να υψώνουμε φωνή διαμαρτυρίας για τον κάθε λογής αποκλεισμό, για την κάθε μορφή ρατσιστικής συμπεριφοράς, κάθε μέρα και όχι μόνο την ημέρα την αφιερωμένη στους Ρομά, στις 8 του Απρίλη. Να αρθρώνουμε λόγο με τεκμηριωμένες προτάσεις, σε κάθε ευκαιρία και προς κάθε κατεύθυνση. Κυρίως όμως να δίνουμε τον λόγο στους ίδιους τους Τσιγγάνους, γιατί εκείνοι ξέρουν πολύ καλά -καλύτερα από εμάς- τι χρειάζονται, τι μπορούν και τι θέλουν. Κι εμείς, δίπλα τους αρωγοί στο δικό τους όραμα.
Μην ξεχνάμε ότι το μεγάλο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών στις ΗΠΑ ξεκίνησε από μια αποφασισμένη μαύρη γυναίκα που αρνήθηκε να σηκωθεί από τη θέση της στο λεωφορείο, τη Rosa Parks. Οργανώθηκε και φούντωσε από τον Martin Luther King και τους συνεργάτες του και θέριεψε όταν μαζί τους στη μεγάλη πορεία συμμετείχαν και λευκοί προοδευτικοί Αμερικάνοι. Εκεί ακούστηκε και η ιστορική ομιλία του Martin Luther King «Εχω ένα όραμα». Το κενό, λοιπόν, που εντόπισα στο προηγούμενο τεύχος και έχω τη χαρά να προσπαθήσω να το γεμίσω, είναι ένα μαχητικό αισιόδοξο όραμα. Το όραμα μιας συνεχούς συλλογικής δράσης των Τσιγγάνων και των μη Τσιγγάνων για την προάσπιση των δικαιωμάτων των πρώτων ως ισότιμων Ελλήνων πολιτών. Την πιστή εφαρμογή και προάσπιση αυτών των νομικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων οφείλουμε όλοι, πολιτεία και συμπολίτες, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 όταν θεσμοθετήθηκε η απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας για τους Τσιγγάνους. ΆΠΟ ΤΟΝ ΣΕΒΆΣΜΟ των δικαιωμάτων αυτών θα ωφεληθεί η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της. Τα παιδιά όλων μας θα έχουν την ευτυχία να ζήσουν σε μια δίκαιη και ευνομούμενη πολιτεία, γι’ αυτό και το αισιόδοξο όραμα που καλούμαστε να υπηρετήσουμε μας αφορά όλους. Θα χρειαστούν μάχες, όχι πάντα εύκολες, γιατί ο «κακός ο λύκος» πάντα θα καιροφυλακτεί, όμως όσοι υπηρετούν ένα αισιόδοξο και μαχητικό όραμα, παρ’ όλες τις δυσκολίες, ζουν μια πλουσιότερη συναισθηματικά ζωή. Βέβαια, σ’ αυτές τις μάχες δεν μπορούμε να είμαστε ο καθένας μόνος του. Χρειαζόμαστε τους διπλανούς μας, χρειαζόμαστε να είμαστε πολλοί, όλο και πιο πολλοί που θα ενώσουμε τις φωνές μας για την προάσπιση των δικαιωμάτων των Τσιγγάνων. Ας το προσπαθήσουμε! *Διευθύντρια του Κέντρου Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης «Σχεδία»