Skip to main content

CIUDADES AUGUSTEAS (LUGO BRAGA ASTORGA) 2026

Page 1


LUGO • BRAGA • ASTORGA

LUGO • BRAGA • ASTORGA

João Braga Tavares Delegado Portugal 929 050 200 jtavares@editorialmic.com Regus Business Centre. Ed.Brasília.Praça Mouzinho de Albuquerque, 113 5º • 4100-359 Porto

LUGO

LUGO: RUTA MONUMENTAL

De todos os camiños que conducían a Roma, polo menos cinco deles tiñan a Lucus Augusti como punto de referencia, ademais doutros posibles cara á Mariña lucense e o Golfo Ártabro. Lug o foi, dende a súa fundación nos postremeiros anos do século I a.C., un epicentro viario dos máis importantes do Noroeste, do que arrancaban ou morrían varias rutas. Como testemuña desta realidade histórica, un gran miliario de bronce ergue -

De todos los caminos que conducían a Roma, por lo menos cinco de elllos tenían a Lucus Augusti como punto de referencia, además de otros posibles hacia la Mariña Lucense y el Golfo Ártabro. Lugo fue, desde su fundación en las postrimerías del siglo I a.C., un epicentro viario de los más importantes del Noroeste, del que arrancaban o morían varias rutas. Como testimonio de esta realidad histórica, un gran miliario de bronce se le-

se na Praza de Armanyà da urbe lucense. Precisamente, dende este punto, e seguindo a sinalización urbana a base de discos de bronce no chan, podemos percorrer o trazado dunha das principais vías da antigüidade no Noroeste, a vía XIX do Itinerario de Antonino, inaugurada no ano 11 da nosa era, en época do emperador Augusto, que comunicaba Lucus Augusti coas outras dúas capitais conventuais do noroeste peninsular, Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga), a través dun percorrido de 299 millas (450 km). Seguindo o curso do antigo decumanus maximus (unha das principais rúas da urbe romana), ata a súa saída pola Porta Miña, a vía inicia neste punto o seu percorrido cara Bracara, en continuo descenso ata a ponte sobre o río Miño, por un traxecto que se mantivo ao longo da historia fosilizado nun vello camiño que recibe na actualidade o nome de Rego dos Hortos e Calzada da Ponte.

Para dar paso á vía XIX e posteriormente a outras que se van deseñando, co paso do tempo, a través deste vasto territorio como a vía XX (per loca marítima) ou as procedentes de Aquae Flavia (Chaves) e Aquae Querquennae (Baños de Bande) por Ourense, constrúese unha ponte sobre o río Miño, que como se demostrou, despois das actuacións de rehabilitación realizadas a finais do ano de 2012, non queda dúbida ningunha da orixe romana deste monumento, grazas á presenza dun conxunto de detalles construtivos que a caracterizan: disposición de perpiaños a soga e tizón, grampas con dobre cola de miñato, marcas de panca, perpiaños almofadados, inscricións, etc.

vanta en la Plaza de Armanyà de la urbe lucense. Precisamente, desde este punto, y siguiendo la señalización urbana a base de discos de bronce en el suelo, podemos recorrer el trazado de una de las principales vías de la antigüedad en el Noroeste, la vía XIX del Itinerario de Antonino, inaugurada en el año 11 de nuestra era, en época del emperador Augusto, que comunicaba Lucus Augusti con las otras dos capitales conventuales del noroeste peninsular, Bracara Augusta (Braga) y Asturica Augusta (Astorga) a través de un recorrido de 299 millas (450 km). Siguiendo el curso del antiguo decumanus maximus (una de las principales calles de la urbe romana) hasta su salida por la Puerta Miña, la vía inicia en este punto su recorrido hacia Bracara, en continuo descenso hasta el puente sobre el río Miño, por un trayecto que se mantuvo a lo largo de la historia fosilizado en un viejo camino que recibe en la actualidad el nombre de Rego dos Hortos y Calzada da Ponte.

Para dar paso a la vía XIX y posteriormente a otras que se van diseñando, con el paso del tiempo, a través de este vasto territorio como la vía XX (per loca marítima) o las procedentes de Aquae Flavia (Chaves) y Aquae Querquennae (Baños de Bande) por Ourense, se construye un puente sobre el río Miño, que como se demostró, después de las actuaciones de rehabilitación realizados a finales del año 2012, no queda ninguna duda del origen romano de este monumento, gracias a la presencia de un conjunto de detalles constructivos que lo caracterizan: disposición de sillares a soga y tizón, grapas con doble cola de milano, marcas de palanca, sillares almohadillados, inscripciones, etc.

RUtA MOnUMentAl

A Ponte romana de Lugo basicamente está formada por unha arcada de bóvedas de medio punto dunha mesma luz, con piares de espesores moi similares, de rasante horizontal e alzado relativamente baixo, e unha plataforma ampla, case sempre superior aos 5,00 metros. É posible que a ponte tivera oito arcos de 10,40 m, cunha composición simétrica, piares de 4,70 m de espesor cun tallamar semicircular na súa fronte de 2,35 m de radio e rasante horizontal, cunha tipoloxía habitual noutras pontes de Hispania. A súa lonxitude, duns 120 m, e a súa anchura de 7,00 m dan unha idea da monumentalidade desta obra. Un dos descubrimentos máis relevantes realizado durante as obras de rehabilitación é o da existencia de tallamares semicirculares, do mesmo tipo que os que se conservan noutras pontes romanas, como a de Mérida.

A ponte mantívose en servizo ao longo da historia, servindo de paso as distintas rutas medievais como a do Camiño Primitivo a Santiago, unha das primeiras calzadas de peregrinación que se crean tras o descubrimento da tumba do apóstolo en Compostela, ou dando continuidade aos distintos Camiños Reais tanto para Santiago como para Ourense, e ás modernas estradas.

A pouca distancia da ponte, na marxe esquerda do río, érguense as antigas Termas romanas, declaradas BIC e conservadas en parte na planta baixa do actual balneario. Construídas a inicios do s. I d.C., eran lugar de parada obrigatoria para os viaxantes e os habitantes da cidade que se acercaban a elas polo treito da vía romana, atopando aquí un lugar de ocio e recreo ao mesmo tempo que de curación, grazas ós ricos mananciais acuíferos medicinais, con temperaturas que acadan os 43,8 ºC, e que segue a utilizar o actual balneario. Das antigas termas romanas persisten, hoxe en día, tres salas abovedadas e outros vestixios que foron aparecendo nos últimos anos. Dúas

El Puente romano de Lugo básicamente está formado por una arcada de bóvedas de medio punto de una misma luz, con pilares de espesores muy similares, de rasante horizontal y alzado relativamente bajo, y una plataforma amplia, casi siempre superior a los 5,00 metros. Es posible que el puente tuviese ocho arcos de 10,40 m, con una composición simétrica, pilares de 4,70 m de espesor con un tajamar semicircular en su frente de 2,35 m de radio y rasante horizontal, con una tipología habitual en otros puentes de Hispania. Su longitud, de unos 120 m, y su anchura de 7,00 m dan una idea de la monumentalidad de esta obra. Uno de los descubrimientos más relevantes realizados durante las obras de rehabilitación es la existencia de tajamares semicirculares, del mismo tipo que los que se conservan en otros puentes romanos, como el de Mérida.

El puente se mantuvo en servicio a lo largo de la historia, sirviendo de paso a las distintas rutas medievales como la del Camino Primitivo a Santiago, una de las primeras calzadas de peregrinación que se crean tras el descubrimiento de la tumba del apóstol en Compostela, o dando continuidad a los distintos Caminos Reales tanto para Santiago como para Ourense, y a las modernas carreteras.

A poca distancia del puente, en la margen izquierda del río, se levantan las antiguas Termas romanas, declaradas BIC y conservadas en parte en la planta baja del actual balneario. Construidas a inicios del s. I d.C., eran lugar de parada obligatoria para los viajantes y los habitantes de la ciudad que se acercaban a ellas por el trecho de la vía romana, encontrando aquí un lugar de ocio y recreo al mismo tiempo que de curación, gracias a los ricos manantiales acuíferos medicinales, con temperaturas que alcanzan los 43,8 ºC, y que sigue a utilizar el actual balneario. De las antiguas termas romanas persisten, hoy en día, tres salas abovedadas y otros vestigios que fueron apareceniendo en los últimos años. Dos de

das salas, pavimentadas en opus signinum, de cor avermellada, e provistas de pequenas fornelas nas paredes, parecen identificarse co antigo apodyterium ou zona de vestiarios. Non obstante, isto é só unha pequena parte do conxunto que excedía de sobra as dimensións do actual balneario. As escavacións arqueolóxicas realizadas nos últimos anos descubríron novas estancias que corresponderían a un espazo porticado, inicialmente concibido como ximnasio (palestra) e posteriormente como estancia basilical (basilica thermarum). No patio posterior había unha gran piscina, feita de potente formigón romano (opus caementicium). Documentáronse asemade, os diferen tes condutos de captación e canalización das augas termais, así como os sistemas de drenaxe. Demostrouse tamén a existencia dun culto vinculado á utilización das augas, grazas ao achado de 14 aras ou altares dedicadas ás Ninfas, o que confirma o uso terapéutico-relixioso das instalacións, xunto cunha faceta máis profana vinculada ao lecer e aos baños hixiénicos. O abandono e desmantelamento de boa parte das instalacións produciríase ao redor do s. III d.C. Non obstante, as súas benéficas e salutíferas augas seguirán empregándose no medievo e en épocas máis recentes.

las salas, pavimentadas en opus signinum, de color rojizo, y provistas de pequeñas hornacinas en las paredes, parecen identificarse con el antiguo apodyterium o zona de vestuarios. No obstante, esto es sólo una pequeña parte del conjunto que sobrepasaba con creces las dimensiones del actual balneario. Las excavaciones arqueológicas realizadas en los últimos años descubrieron nuevas estancias que corresponderían a un espacio porticado, inicialmente concebido como gimnasio (palestra) y posteriormente cómo estancia basilical (basilica thermarum). En el patio posterior había una gran piscina, hecha de potente hormigón romano (opus caementicium). Se documentaron además, los diferentes conductos de captación y canalización de las aguas termales, así como los sistemas de drenaje. Se demostró también la existencia de un culto vinculado a la utilización de las aguas, gracias al hallazgo de 14 aras o altares dedicadas a las Ninfas, lo que confirma el uso terapéutico-religioso de las instalaciones, junto con una faceta más profana vinculada al ocio y a los baños higiénicos. El abandono y desmantelamiento de buena parte de las instalaciones se produciría alrededor del s. III d.C. No obstante, sus benéficas y salutíferas aguas seguirán empleándose en el medievo y en épocas más recientes.

RUtA MOnUMentAl

Cruzada a ponte, onde se cumpre a reducción da primeira milla dende Lugo, a vía continuaría o seu trazado pola rúa Vella da Ponte e o lugar de Pontegaos, no Barrio da Ponte, ata o Alto da Louzaneta. Dende este punto a vía atravesa as fértiles terras do val do Mera, nun percorrido onde a natureza prevalece nun estado case puro, e lévanos ata o conxunto monumental de Santa Eulalia de Bóveda, a uns 14 quilómetros da capital. O misterio envolve a este senlleiro edificio dende o seu descubrimento en 1926, xa que son moitas as hipóteses, interpretacións, comentarios, suxerencias e recreacións posibles, que se teñen formulado sobre a súa orixe e funcionalidade. Á luz dos datos parece sensato pensar que a orixe do monumento está relacionada coa captación de mananciais. O seu uso como ninfeo, estanque de augas salutíferas, baptisterio ou lacus funerario está por demostrar, pois o tipo de edificio non é determinante. O edificio orixinal, con estrutura de templo in antis, tiña dúas plantas. Da superior quedan só indicios do arranque da bóveda, pero a inferior consérvase case na súa totalidade, organizada en tres naves divididas por arcadas, cun nicho ou ábsida rectangular ó fondo, e unha pisicina na nave central. Destacan os singulares relevos da portada e as belísimas pinturas da bóveda, conservadas en boa parte, e que parecen corresponder a unha época tardorromana, se prestamos atención a técnica de execución e ós fermosos motivos decorativos (frores, aves, uvas ...).

Cruzado el puente, donde se cumple la reducción de la primera milla desde Lugo, la vía continuaría su trazado por la calle Vieja del Puente y el lugar de Pontegaos, en el Barrio del Puente, hasta el Alto de la Louzaneta. Desde este punto la vía atraviesa las fértiles tierras del valle del Mera, en un recorrido donde la naturaleza prevalece en un estado casi puro, y nos lleva hasta el conjunto monumental de

Santa Eulalia de Bóveda, a unos 14 kilómetros de la capital. El misterio envuelve a este singular edificio desde su descubrimiento en 1926, ya que son muchas las hipótesis, interpretaciones, comentarios, sugerencias y recreaciones posibles, que se han formulado, sobre su origen y funcionalidad. A la luz de los datos parece sensato pensar que el origen del monumento está relacionado con la captación de manantiales. Su uso como ninfeo, estanque de aguas salutíferas, baptisterio o lacus funerario está por demostrar, pues el tipo de edificio no es determinante. El edificio original, con estructura de templo in antis, tenía dos plantas. De la superior quedan sólo indicios del arranque de la bóveda, pero la inferior se conserva casi en su totalidad, organizada en tres naves divididas por arcadas, con un nicho o ábside rectangular al fondo, y una pisicina en la nave central. Destacan los singulares relieves de la portada y las bellísimas pinturas de la bóveda, conservadas en buena parte, y que parecen corresponder a una época tardorromana, si prestamos atención a la técnica de ejecución y a los hermosos motivos decorativos (flores, aves, uvas ...).

Lugo

ARDE LUCUS: Annus Argenteus

el Arde Lucus 2026 ya tiene fechas confirmadas y se celebrará del 18 al 21 de junio. La próxima edición será especialmente significativa, ya que coincidirá con el 25 aniversario de esta fiesta de recreación histórica, convertida con el paso de los años en uno de los principales referentes culturales y turísticos de Lugo. Desde el Concello destacan que será una edición especial, en la que convivirán nuevas propuestas con actividades destinadas a recordar los orígenes de la celebración.

El concejal Jorge Bustos explicó que el Ayuntamiento ya trabaja en la mejora del programa y en la incorporación de novedades tras analizar el funcionamiento de las actividades celebradas en la edición anterior. Según indicó, el Arde Lucus comenzó como un festival modesto y ha conseguido alcanzar reconocimiento regional, nacional e internacional, aunque considera que todavía tiene margen para seguir creciendo.

Dentro de esta conmemoración se desarrollará el programa Arde Lvcvs Cvltvral, impulsado por el Concello de Lugo y compuesto por cerca de veinte actividades relacionadas con la cultura, la historia, el patrimonio, el deporte, el ocio y el turismo. En su organización colaboran clubes deportivos, asociaciones de recreación histórica y el Servicio Municipal de Arqueología.

La programación cultural ya comenzó en abril con la celebración de la Asamblea Nacional de la Asociación Española de Fiestas y Recreaciones Históricas, acompañada por un desfile por el centro de la ciudad y talleres de EcoPercusión en centros educativos. Estas actividades culminarán el 19 de junio con una actuación en la Praza da Soidade.

La vertiente histórica y patrimonial tendrá un papel destacado gracias a propuestas como la exposición de una maqueta de Lucus Augusti a escala, visitas guiadas a espacios vinculados con la fiesta y el VIII Congreso Internacional de la Sociedad de Estudios de la Cerámica Antigua en Hispania. También se celebrará la tradicional cuenta atrás del Arde Lucus el 30 de mayo en A Mosqueira.

El deporte será otro de los ejes del programa, utilizándose como herramienta de promoción del evento. Habrá acciones especiales durante el encuentro entre el CD Lugo y el Zamora CF el 10 de mayo y en el partido entre el Breogán y el Bàsquet Girona el 16 de mayo. Además, el Breogán presentará una camiseta conmemorativa del 25 aniversario.

Entre las actividades previstas destacan también la exposición sobre los 25 años del Arde Lucus, la ruta pétrea por Adai, la final de juegos romanos de tablero, talleres de trajes castreños y romanos, visitas guiadas, actividades divulgativas sobre las termas romanas y el escape room interactivo “Annus Argenteus”, que se celebrará en la Praza Maior durante la semana previa a la fiesta. El programa se completará con la presentación de una escultura conmemorativa y diversas actuaciones musicales y culturales.

ESPACIOS:

CAMPAMENTOS MILITARES

Espacios instalados por participantes y asociaciones para recrear la vida cotidiana de los bandos romano y galaico. Sus integrantes visten ropas de época y usan objetos acordes con la ambientación. En la última edición se ubicaron en el Carril das Estantigas, dentro de la muralla, y ofrecieron actividades abiertas al público.

BODAS CELTAS

Las parejas pueden unirse mediante un rito simbólico celta. La unión dura un año y, pasado ese tiempo, puede renovarse si la mujer así lo decide. Si

se mantiene durante siete años seguidos, pasa a ser definitiva. Los novios reciben un certificado como recuerdo.

MACELLUM

Mercado artesanal inspirado en los antiguos espacios comerciales, con productos típicos, piezas de artesanía y artículos relacionados con la época. Se completa con magia, malabares y música.

CIRCO ROMANO

Se celebra en el parque de Rosalía de Castro y recrea espectáculos propios de la antigua Roma, como peleas de gladiadores, carreras de bigas y otras exhibiciones abiertas al público.

QUEMA DE LA MURALLA

Recrea el asedio a una ciudad romana. Aunque su nombre alude a la muralla, se desarrolla en el parque de Rosalía de Castro. Participan asociaciones y numerosos voluntarios en una escenificación colectiva de gran impacto visual.

OTRAS ACTIVIDADES

La programación se completa con bacanales, centinelas en las puertas de la muralla, batallas entre galaicos y romanos, espectáculos de magia, desfiles, concursos de disfraces, juegos romanos, divulgación de tradiciones galaicas y romanas, cabalgatas, venta de esclavos, bodas romanas, instrucción militar, exhibiciones y conciertos.

La Muralla de Lugo e

l corazón de Lugo, la antigua Lucus Augusti, está rodeado por una muralla romana con más de dos kilómetros de perímetro. Quien conozca las hermosas murallas medievales que se conservan en muchas ciudades europeas, quedará asombrado ante la enormidad de este monumento único; porque esta impresionante fortaleza urbana es la única que conserva íntegro su perímetro en los tres continentes por los que se extendió el territorio del Imperio Romano.

Por esta razón, el 2 de diciembre del año 2000 la UNESCO inscribió oficialmente la muralla de Lugo en la lista de monumentos declarados Patrimonio de la Humanidad,según el acuerdo tomado el 30 de noviembre anterior.

Después de su incorporación al imperio romano mediante las llamadas Guerras Cántabras, la Ga-

llaecia de la época se dividió en tres grandes circunscripciones o conventos jurídicos: el bracarense, el asturicense y el lucense. La tierra que actualmente llamamos Galicia ocupa todo el territorio de la Gallaecia Lucense, una pequeña parte de la bracarense y otra más pequeña aún de la asturicense.

Lucus Augusti fue una importante ciudad provincial, situada estratégicamente en un nudo de comunicaciones primordial; recordemos que -según cuenta Plinio-, de las minas de la Gallaecia, Roma obtenía diez mil libras de oro cada año. Y siendo como eran tiempos de la “pax romana”, era una ciudad abierta.

Entre finales del siglo III y principios del IV, cuando la ciudad era ya tricentenaria, se realizó una reforma que desplazó ligeramente su planta hacia el norte, aunque siguió coincidiendo en su mayor parte con la ocupación primitiva.

Pero eran tiempos críticos desde el punto de vista político y militar, y alrededor de Lugo se levantó una nueva y poderosa defensa: una impresionante muralla pétrea con 2.117 metros de circuito, coronada por 85 grandes torres semicirculares de entre diez y trece metros de diámetro, que originalmente se elevaban dos plantas sobre el adarve, con grandes ventanas en cada una; las torres de flanqueo de las puertas tenían probablemente tres plantas. Todas o casi todas las torres tenían acceso desde el interior de la ciudad, por escaleras abiertas a media altura en el cuerpo de la muralla, que tal vez serían completadas por escaleras de madera móviles.

Los lienzos de los muros entre las torres oscilan entre los 8,80 y los 16,40 metros de ancho; el espesor medio de los muros es de seis metros; el adarve, que ahora está entre los ocho y los doce metros por encima del suelo exterior, quedaría entonces a una altura más regular.

Así era la muralla romana de Lugo, ciudad ahora bimilenaria. Pasaron diecisiete siglos, su función militar caducó, las torres fueron cayendo, excepto un resto en la Mosqueira, se abrieron nuevas puertas, la población se expandió extramuros... Pero el perímetro se conserva completo, y aún se pueden ver 71 cubos hasta el nivel del adarve que otorgan a esta tremenda fortaleza su carácter inconfundible. De las puertas originales se conservan tres con poca modificación, y una de ellas, la Puerta Miñá, casi como fue construida. Varias de las primitivas escaleras de acceso de la guarnición están hoy a la vista. El adarve, que tiene una anchura de unos cuatro metros, es un paseo tradicional extraordinario, al que se accede por escaleras relativamente modernas adosadas al paramento interior de la muralla. De día es el mejor mirador sobre el casco viejo; de noche, gracias a una discreta iluminación, es un poético paseo lleno de misterio.

Foto: Adri Pozuelo - Wikimedia Commons

¿Qué visitar?

LA CATEDRAL

La actual catedral de Lugo es la segunda más grande de Galicia, después de la de Santiago de Compostela. Se empezó a construir en el año 1129, y conserva de la obra románica original los brazos del transepto, las tres naves con su triforio y la bella puerta Norte. Más tarde, los tres ábsides primitivos fueron sustituidos por cinco de estilo gótico y con deambulatorio. En el siglo XVIII se añadió una espléndida capilla barroca: la de la Virgen de los Ojos Grandes, obra de Fernando de Casas, arquitecto también de la fachada del Obradoiro de la Catedral de Santiago. La fachada es neoclásica. Son también notables el altar mayor neoclásico, con

la exposición permanente del Santísimo Sacramento, la sillería del coro -hecho por Francisco de Moure a principios de siglo XVII-, y el claustro, también de Fernando de Casas, de principios del XVIII.

LA IGLESIA DE SAN PEDRO

Antiguamente del Convento de San Francisco, es uno de los mejores exponentes del gótico mendicante de Galicia. El claustro de este convento, de formas románicas, está hoy integrado en el Museo Provincial de Lugo.

LA IGLESIA DE SANTO DOMINGO

Es otra excelente obra del gótico mendicante, vinculada otrora al convento de los dominicos, hoy de monjas de clausura.

LA IGLESIA DE SAN FROILÁN

Patrón de Lugo, es una obra barroca, así como la capilla de San Roque.

EL EDIFICIO DEL AYUNTAMIENTO

Es considerado una obra maestra del barroco civil gallego. Se remató en 1738 y es obra de Lucas Ferro Caaveiro, discípulo del gran Fernando de Casas.

EL PUENTE VIEJO SOBRE EL MIÑO

Originariamente romano, fue reconstruido en la Edad Media, sufrió algunas modificaciones posteriores, y ha sido recientemente restaurado.

LOS RESTOS DE LAS TERMAS ROMANAS

Se conservan dentro de un balneario con hotel del siglo XIX.

Foto: Diego Delso - Wikimedia Commons

LUGARES DE INTERÉS

PLAZA MAYOR, donde está el edificio del Ayuntamiento, formada en el siglo XIX al disolverse el Antiguo Régimen y producirse la desamortización de los bienes eclesiásticos.

PLAZA DEL CAMPO, centro civil de Lugo en la Edad Media; y el contiguo barrio del Miño, que conserva la estrutura urbanística medieval.

PARQUE DE ROSALÍA DE CASTRO, dedicado a la poetisa nacional gallega.

CALLES DE LA REINA, PROGRESO, SAN MARCOS... que corresponden al urbanismo de la época isabelina y de la Restauración, dominado por el modo de vida burgués.

MUSEOS

Foto: Diego Delso - Wikimedia Commons

MUSEO PROVINCIAL DE LUGO, rico en restos epigráficos y escultóricos romanos, y con una importantísima colección de orfebrería prerromana, de la Edad de Bronce y de la Cultura de los castros. Ubicado en la Plaza de la Soledad.

MUSEO INTERACTIVO DE LA HISTORIA DE LUGO (MIHL), de reciente creación, en un vanguardista edificio soterrado en el Parque de la Milagrosa.

CENTRO DE INTERPRETACIÓN DE LA MURALLA, con restos arqueológicos e instalación audiovisual. Anexo a la Oficina Municipal de Turismo, en la Plaza del Campo.

CASA DE LOS MOSAICOS: musealización in situ de los restos de una gran domus romana.

CENTRO ARQUEOLÓGICO DE SAN ROQUE: musealización in situ de los restos de una necrópolis romana.

SALA DE EXPOSICIONES “PORTA MIÑÁ”, con restos arqueológicos del Lugo romano, junto a la Puerta Miñá, la mejor conservada de la muralla.

DOMUS DEL MITREO: musealización in situ de los restos de una casa romana con un notabilísimo templo de Mitra.

MUSEO DIOCESANO, en el triforio de la Catedral, con arte religioso e importantes restos arqueológicos como el Crismón de Quiroga y los relieves visigóticos de las Saamasas.

CERCA DE

LUGO

CASTRO DE VILADONGA: espectaculares restos de una aldea fortificada de la cultura de los castros, que dominaba Galicia antes de la conquista romana y que siguió floreciendo aún durante varios siglos. Con un excelente museo temático.

TEMPLO ROMANO DE SANTA EULALIA DE BÓVEDA: pequeño recinto con una piscina central, relacionado con el culto a las aguas. Se trata de un monumento con escasísimos paralelos en el territorio del Imperio. Soterrado durante siglos, fue descubierto en 1926, y conserva unas ricas pinturas murales tardorromanas en la bóveda.

EL RÍO MIÑO, al pie de Lugo, y sus afluentes el Rato y el Mera, definen un territorio inmediato a la ciudad con espléndidos paisajes agrarios, abundante en robledales y fragas (bosques mixtos de árboles caducifolios).

Escanea el código QR para conocer la programación y las últimas novedades:

Lugo

Braga

REVIVER NO ESPAÇO

ABraga Romana ocupa diferentes espaços do centro histórico com áreas temáticas, oficinas, jogos, recriações e actividades participativas que permitem aproximar o público de aspectos do quotidiano, dos ofícios, das práticas materiais e da vida urbana de Bracara Augusta.

LYCEUM

ROMANUM

– ÁREA PEDAGÓGICA

SEMINÁRIO DE SANTIAGO

Recriado na área do Peristylum da Domus do Seminário de Santiago, o Lyceum Romanum reúne propostas de aprendizagem e mediação ligadas ao mundo romano. Neste espaço, o público poderá contactar com a língua latina, participar em oficinas de arqueologia e conhecer artes, ofícios e práticas associados ao mundo romano.

LINGUAE LATINAE SCHOLA – oficina de latim 23 de Maio | 15h

DOMUS ROMANA – a casa romana 24 de Maio | 11h

INSCRIPTIONES ROMANAE – oficina de inscrições latinas 23 de Maio | 11h 24 de Maio | 15h

Inscrições: limitadas ao espaço e realizadas por ordem de chegada. Nota: durante o evento, o Seminário de Santiago estará aberto exclusivamente para os participantes das actividades.

LOCUS ARTIUM ET OFFICIORUM –ESCOLA DE ARTES E OFÍCIOS

TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

Nas cidades do Império Romano, a aprendizagem dos ofícios fazia-se frequentemente em contexto prático, junto dos mestres e dos espaços de trabalho. Neste espaço, os visitantes encontrarão a recriação de uma escola de artes e ofícios, onde poderão contactar com diferentes saberes e práticas do quotidiano romano. 10h às 19h

LOCUS LUDORUM – jogos romanos

Espaço dedicado aos jogos romanos, convidando visitantes de diferentes idades a experimentar actividades de estratégia, destreza e competição inspiradas no mundo antigo. Através do jogo, o público poderá aproximarse de práticas de convívio, lazer e aprendizagem associadas à cultura romana.

10h às 12h e 14h às 19h

OFFICINA TESSELLARUM – oficina de tesselas

20, 21 e 22 de Maio | 17h às 18h 23 e 24 de Maio | 10h às 12h e das 14h às 18h

Nesta oficina, os participantes poderão conhecer a técnica das tesselas, pequenos elementos de pedra, mármore ou cerâmica utilizados na composição de mosaicos. A actividade propõe uma aproximação prática ao universo decorativo romano, permitindo criar uma peça inspirada nesta tradição artística.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço da oficina.

PIGMENTA – pigmentos naturais sobre o tecido

24 de Maio | 10h30 e 14h30

Na Oficina “Pigmentos Naturais sobre Tecido”, os participantes terão a oportunidade de experimentar a criação artística através de pigmentos naturais, utilizando terras, carvão e outros materiais que remetem para as cores do território na época dos Brácaros. A atividade propõe a pintura e impressão sobre tecido cru, explorando gestos simples, formas simbólicas e texturas orgânicas, resultando numa peça têxtil única que cada participante poderá levar consigo.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço da oficina.

TEXTUS BRACARI – tramas brácaras

23 de Maio | 10h30 e 14h30

Na Oficina “Cordas e Fios — Tramas Brácaras”, os participantes terão a oportunidade de descobrir técnicas simples de entrelaçamento e nós inspiradas nas práticas ancestrais ligadas ao quotidiano das comunidades pré-romanas. Através da técnica de macramé e do uso de fibras naturais, serão criadas pequenas peças têxteis, pulseiras ou faixas simbólicas, explorando a ideia de ligação, pertença e comunidade.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço da oficina.

BRACARA AUGUSTA FICTILIS – oficina de cerâmica

20 a 22 de Maio | 16h30 às 19h 23 e 24 de Maio | 15h30 às 19h

Os usos e costumes do dia-a-dia em Bracara Augusta eram fortemente marcados pelas diversas utilidades das peças de cerâmica e olaria largamente usadas naquela época para os mais diversos fins.

Os cidadãos de Bracara Augusta encontravam utilidade para objetos desta manufatura na alimentação, saúde, armazenamento e transporte de bens, lazer e arte. A cerâmica estava patente na vida de todos os cidadãos e vestígios comprovam a relevância social e económica que esta atividade representava. Nesta oficina será possível experienciar o trabalho em barro numa roda de Oleiro e pintar peças de uso doméstico feitas em cerâmica. Inscrições: limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada no dia da acção.

ARTES ET OFFICIA – artes e ofícios

10h às 13h e das 14h às 19h

Ao longo dos cinco dias do evento, serão recriadas artes, ofícios e práticas do quotidiano, num tempo de trabalho organizado entre o nascer e o pôrdo-sol.

Nas terras dos Bracari, os visitantes poderão encontrar e experimentar, com a ajuda de mestres, diferentes práticas e saberes ligados ao trabalho do couro, à cestaria, à metalurgia, à tecelagem, à moagem e a outras actividades do mundo castrejo.

Os espaços comunitários destas populações eram locais de encontro, partilha e convivência. Para além das actividades do quotidiano, neles circulavam produtos, conhecimentos, crenças e tradições que reforçavam os laços da comunidade. Entre o som das ferramentas, o cheiro do fumo e as fibras trabalhadas, evoca-se o ambiente das comunidades brácaras anteriores à fundação de Bracara Augusta.

SPATIUM LUDICRUM – ESPAÇO LÚDICO

MUSEU PIO XII

No Museu Pio XII, na Sala de Pedra, os visitantes mais jovens e as famílias encontrarão a recriação de um Spatium Ludicrum, espaço dedicado à descoberta, ao jogo e à experimentação. Diariamente, o público poderá assistir a um espectáculo de teatro de papel e participar numa oficina de instrumentos musicais, numa aproximação sensorial ao passado através dos sons, dos objectos e da imaginação. A actividade procura favorecer o contacto com referências da Antiguidade Clássica, explorando paisagens sonoras e experiências de mediação dirigidas ao público infantojuvenil.

ReVIVeR

CORONAE FLORIBUS LAURISQUE INTEXAE

oficina de coroas de flores e louro

20, 21 e 22 de Maio| 15h

ARS

MONETAE – CUNHAGEM

DE MOEDA

LARGO PAULO ORÓSIO

20 e 21 de Maio | 10h às 24h

22 e 23 de Maio | 10h às 01h

24 de Maio | 10h às 22h

A circulação monetária tornou-se um elemento importante no processo de integração do Noroeste peninsular no mundo romano. Neste espaço, o público poderá observar a recriação da cunhagem de moeda, evocando a chamada moeda de caetra, associada aos primeiros tempos da presença romana e à articulação simbólica entre o poder romano e elementos reconhecíveis do universo guerreiro indígena. A actividade permite aproximar os visitantes da importância da moeda como instrumento

de circulação, representação política e transformação das práticas económicas e sociais.

BESTIARUM LOCUS EXPOSIÇÃO E DEMONSTRAÇÕES DE CETRARIA E CAVALOS

LARGO PAULO ORÓSIO

20 e 21 de Maio | 10h às 24h

22 e 23 de Maio | 10h às 01h

24 de Maio | 10h às 22h

No mundo romano, determinados animais ocupavam um lugar relevante no plano simbólico, religioso, militar e social, surgindo associados a práticas de representação, prestígio, adivinhação, caça ou poder.

Neste espaço, integrado na área do acampamento legionário, o público poderá observar demonstrações de cetraria e a presença de equídeos, aproximando-se de práticas antigas de treino, cuidado e exibição animal.

DESTAQUES DA PROGRAMAÇÃO

A Braga Romana apresenta uma programação diversificada que promove o conhecimento deste período, que inclui encenações de alguns dos ritos da época, danças, o imponente Circus Maximus, um espetáculo que funde a tecnologia e a memória, entre outros, numa experiência cultural única, com mais de 72 horas de programação.

VIRTUS, RATIO, ANIMUS

curso “A filosofia prática dos romanos: virtude, razão e espiritualidade”

Biblioteca Lúcio Craveiro da Silva 21 de maio | 18h30 |

A Filosofia em Roma: contexto e primeiros estóicos 22 de maio | 18h30 |

Grandes Mestres: Epicteto, Séneca e Marco Aurélio 23 de maio | 18h30 |

Além do Estoicismo: Plotino e a tradição filosófica tardia

Formador: Henrique Cachetas (Nova Acrópole Braga)

A civilização romana não foi apenas um império militar e jurídico, mas também um espaço de pensamento filosófico. Influenciados pela tradição grega, os romanos desenvolveram uma abordagem prática da filosofia, centrada na ética, na política e na procura da sabedoria perante as incertezas da vida.

Esta formação, composta por três sessões, explora o legado filosófico de Roma, com especial destaque para o estoicismo e o neoplatonismo. A partir das ideias de Séneca, Epicteto, Marco Aurélio e Plotino, serão abordadas algumas das respostas destes autores às grandes questões da existência e à permanência das suas reflexões no pensamento contemporâneo.

Mais do que uma introdução histórica, esta formação propõe uma reflexão sobre a actualidade destes ensinamentos e sobre a possibilidade de uma filosofia prática para os desafios do presente.

Inscrição gratuita, através de cmbcultura.eventbrite

Duração: 90’ | N.º máximo de participantes: 30

Parceria: Nova Acrópole Braga

CERIMÓNIA DE ABERTURA

Praça do Município

20 de maio | 10h30

Abertura oficial da XXII edição da Braga Romana, dedicada aos Bracari e ao tempo anterior à fundação de Bracara Augusta. A cerimónia assinala o início de cinco dias de programação no centro histórico.

RITUS BRACARUS – RITUAL BRÁCARO RECRIAÇÃO HISTÓRICA

Praça do Município

20 de maio | 21h30

Criação cénica inspirada no universo brácaro e castrejo. A narrativa parte de uma comunidade confrontada com uma crise colectiva: a doença alastra, os animais adoecem e as colheitas falham. Perante a incerteza e o silêncio dos deuses, a comunidade prepara um ritual destinado a restabelecer o equilíbrio entre os homens, a terra e as forças divinas.

No centro da acção está uma jovem sacerdotisa, reconhecida pela sua ligação à comunidade e à natureza. À sua volta, cruzam-se devoção, medo, pertença e conflito familiar, num espectáculo que convoca fogo, canto, gesto ritual e memória colectiva para evocar formas antigas de relação entre comunidade, território e divino.

Dinamização: Três Irmãos

CASTRA LEG. VI VICTRICIS

ACAMPAMENTO MILITAR

LARGO PAULO ORÓSIO

20 e 21 de maio | 10h às 24h

22 e 23 de maio | 10h às 01h

24 de maio | 10h às 22h

Espaço de recriação dedicado ao quotidiano de um acampamento legionário, dinamizado pela Equipa Espiral. A partir da Legio VI Victrix, associada ao contexto militar romano no Noroeste peninsular em época augustana, o público poderá conhecer aspectos da vida militar romana, da indumentária e do armamento às práticas de treino e técnicas de combate.

CASTRA LEG. VI VICTRICIS

visitas guiadas ao acampamento militar

Largo Paulo Orósio 23 de maio | 14h30

PRANDIUM LEGIONIS VI VICTRICIS

almoço da legião VI Victrix

Largo Paulo Orósio 23 de maio | 12h30

DeStAQUeS DA PROGRAMAÇÃO

VICUS BRACARUS

ALDEAMENTO

BRÁCARO

CAPELA DE S. SEBASTIÃO

10h às 22h

Este espaço propõe uma aproximação ao mundo brácaro e castrejo, através da recriação de um aldeamento brácaro. O público poderá observar elementos associados às formas de habitar, à alimentação, às práticas de cura, ao armamento e a ofícios como a ferraria, a tecelagem e a tinturaria, procurando tornar mais legível o quotidiano das comunidades que habitavam este território antes da plena integração romana.

LOCUS SACER – LUGAR SAGRADO

CAPELA DE S. SEBASTIÃO

10h às 22h

Espaço cénico dedicado à evocação de práticas rituais antigas, com particular atenção às formas de culto, oferenda e mediação entre o humano e o divino no mundo romano. Através de encenações conduzidas por figuras associadas à vida religiosa romana, o público poderá contactar com gestos, símbolos e práticas votivas que integravam a relação entre comunidade, religião e espaço público.

Ao longo do evento, este espaço acolherá momentos de participação pública inspirados em rituais romanos, como cerimónias de purificação, casamentos simbólicos, votos e oferendas aos deuses.

Dies Lustricus: 20 a 24 de Maio | 11h às 12h

Ubi tu Gaius Ego Gaia: 20 a 24 de Maio | 18h às 19h

Deorum Cena: 20 e 21 Maio | 21h às 22h

Vota et deis dona: 20 a 24 de maio | 21h às 22h

BIBLIOTHECA – BIBLIOTECA

BIBLIOTECA LÚCIO CRAVEIRO DA SILVA

As bibliotecas eram espaços de conhecimento, leitura e preservação de textos, mas também lugares de encontro com saberes, autores e tradições culturais. Na Biblioteca Lúcio Craveiro da Silva, a programação da Braga Romana propõe actividades ligadas à literatura latina, à filosofia romana, à narração oral, aos jogos e à descoberta da língua latina.

LIBRI PRETIOSI – exposição bibliográfica de filosofia da roma antiga e literatura latina 19 a 24 de maio | 10h às 20h

Selecção de obras de autores latinos, como Virgílio, Horácio e Ovídio, e de textos associados à filosofia romana, com destaque para Cícero, Séneca, Epicteto e Marco Aurélio. A exposição propõe uma aproximação à literatura latina e a correntes filosóficas como o epicurismo e o estoicismo.

RAEDA FABULIS IMPLETA – carreta das lendas – teatro 23 e 24 de maio | 11h e 15h

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada no dia da acção.

SESSÃO EM TORNO DO LIVRO BREVIÁRIO DA VINGANÇA

clube de leitores argentinos de buenos aires 23 de maio | 14h30 - formato online

Sessão em torno do livro Breviário da Vingança, de João Nuno Azambuja, romance histórico situado no universo romano do século I. A conversa

propõe uma aproximação à obra, às personagens e ao contexto históricoliterário que convoca, cruzando ficção, memória clássica e imaginário romano.

Inscrições online: através de https://www.blcs.pt/portal/eventos.aspx |

Autor: João Nuno Azambuja | Editora: Guerra & Paz, 2025.

LUDUS LATRUNCULORUM – workshop do jogo do soldado

23 de maio | 10h30

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada.

Duração: 120’

MERELLUS – workshop do jogo do moinho

23 de maio | 16h

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada.

Duração: 120’

TORNEIO DE FAMÍLIAS – jogo do moinho

23 de maio | 18h

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada.

Duração: 120’

LUDUS TABULAE – jogo da tabula – jogo de tabuleiro

24 de maio | 10h30

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada.

Duração: 120’

LUDUS AEGYPTIACUS – jogo do seega – jogo de tabuleiro

24 de maio | 16h00

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada.

Duração: 120’

MERCATUS ROMANUS

ARTESÃOS E MERCADORES

RUAS DO CENTRO HISTÓRICO

20 e 21 de Maio | 10h às 24h

22 e 23 de Maio | 10h às 01h

24 de Maio | 10h às 22h

Ao longo de várias ruas do centro histórico, o Mercatus Romanus reúne artesãos e mercadores com produtos e peças de metal, olaria, tecelagem, bijutaria, cestaria, vidro, cantaria, couro, marcenaria, produtos naturais e bens alimentares. O mercado permite ao público contactar com diferentes práticas artesanais, materiais e formas de produção associadas ao imaginário da Braga Romana.

DOMUS CIBORUM ÁREAS DE ALIMENTAÇÃO

LARGO DAS CARVALHEIRAS

LARGO DE S. PAULO

LARGO DE SANTIAGO

20 e 21 de Maio | 11h às 24h 22 e 23 de Maio | 11h às 01h 24 de Maio | 11h às 23h

As tabernae reúnem propostas inspiradas na alimentação romana, entre petiscos, pratos simples e preparações recriadas a partir de referências antigas, incluindo o De re coquinaria, obra tradicionalmente associada a Marco Gávio Apício.

URBIS ORIGO - AS ORIGENS DE UMA CIDADE VIDEOMAPPING

Rossio da Sé

20 e 21 de maio | 22h e 23h30

22 e 23 de maio | 22h e 00h30

24 de maio | 22h30

A partir da personagem ficcional de Câmalo, habitante do castro do Monte Redondo no ano 28 a. C., o espectáculo revisita a memória do território dos Bracari. Através das gerações dos seus antepassados, a narrativa cruza acontecimentos históricos e episódios ficcionados, evocando

DeStAQUeS DA PROGRAMAÇÃO

batalhas, contacto com Roma, povoados fortificados, rios, caminhos antigos e cultos indígenas.

Entre memória, território e transformação, o videomapping acompanha um mundo em mudança, marcado pela aproximação romana e pelas tensões, adaptações e incertezas vividas pelas comunidades brácaras.

Criação e produção audiovisual: OCUBO

Concepção narrativa e consultoria científica: Gonçalo Cruz, Sociedade Martins Sarmento

QUATTUOR ELEMENTORUM RITUS

RITUAL DOS QUATRO ELEMENTOS

ESPECTÁCULO

DE FOGO

Rossio da Sé

20 e 21 de maio | 23h

22 e 23 de maio | 24h

24 de maio | 22h10

Criação performativa que cruza dança, música e fogo, a partir do imaginário simbólico associado aos quatro elementos e à relação entre comunidade, natureza e ritualidade. A partir da evocação da Terra, da Água, do Ar e do Fogo, o espectáculo constrói uma composição cénica de oferenda e transformação, em que o corpo, o som e os elementos naturais se tornam linguagem performativa.

Dinamização: Malatitsch

SACRAMENTUM ET HOSPITII PACTUM

JURAMENTO DE LEALDADE E PACTO DE HOSPITALIDADE RECRIAÇÃO HISTÓRICA

Praça do Município 21 de maio | 21h30

Recriação cénica dedicada ao sacramentum e ao hospitium, dois gestos de compromisso que evocam formas antigas de lealdade, acolhimento, protecção e reconhecimento entre indivíduos, famílias ou comunidades. A partir destes gestos ritualizados, o espectáculo convoca relações de pertença, aliança e compromisso mútuo, num território marcado pelo contacto entre comunidades indígenas e presença romana.

Dinamização: Equipa Espiral

DeStAQUeS DA PROGRAMAÇÃO

BRACARA AUGUSTA TRIUMPHALIS

CORTEJO TRIUNFAL 22 de maio | 21h30

Momento de celebração pública inspirado na linguagem cerimonial romana, convocando Bracara Augusta como cidade de encontro, circulação e representação simbólica do poder. O cortejo reúne música, dança, teatro, figuras rituais e elementos cénicos associados ao imaginário romano e à Galécia, num percurso pelo centro histórico que envolve participantes e público.

Percurso: Avenida Central, Rua dos Capelistas, Rua Dr. Justino Cruz, Rua do Souto, Rua da Misericórdia, Praça do Município

DIES LUSTRICUS

CERIMÓNIA DE PURIFICAÇÃO E ATRIBUIÇÃO DO NOME – RECRIAÇÃO HISTÓRICA

Praça do Município 23 de maio | 16h

Na sociedade romana, após o nascimento, a criança era apresentada ao pater familias, a quem cabia reconhecê-la e integrá-la na família. Alguns

dias depois, realizava-se o Dies Lustricus, cerimónia de purificação e atribuição do nome, através da qual a criança era apresentada à comunidade. Entre as ofertas associadas a esta cerimónia destacava-se a bulla, amuleto protector que acompanhava a criança até à passagem para a idade adulta, no caso dos rapazes, ou até ao casamento, no caso das raparigas.

Dinamização: Equipa Espiral

OFFICINA CULINA CASTRENSIS OFICINA DE COZINHA CASTREJA

Termas Romanas do Alto da Cividade 20, 21 e 22 de maio | 10h e 16h 23 e 24 de maio | 10h30 e 16h

A alimentação é uma via privilegiada para compreender hábitos, recursos e modos de vida das populações do passado. Para o período romano as fontes permitem enquadrar práticas alimentares; para as comunidades castrejas do Noroeste peninsular antes da romanização, esse conhecimento resulta sobretudo do registo arqueológico.

A oficina parte de dados arqueobotânicos, zooarqueológicos e do estudo de estruturas de combustão e recipientes cerâmicos, propondo a recriação de práticas culinárias proto-históricas. Utilizando, sempre que possível, réplicas de objectos arqueológicos, serão explorados ingredientes como o painço, variedades antigas de trigo, leguminosas e bolotas, bem como técnicas de moagem manual e confecção em fogo directo ou em recipientes cerâmicos. Desta forma, pretende-se aproximar os participantes do ambiente de uma cozinha castreja e dos hábitos alimentares destas comunidades.

Inscrições: limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada. Actividade recomendada para maiores de 12 anos, desde que acompanhados por um adulto. | Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’

Dinamização: Prehistoricskills

OFFICINA CORIARIA OFICINA DE PRODUÇÃO DE OBJECTOS

EM COURO

Termas Romanas do Alto da Cividade 23 e 24 de maio | 15h

O trabalho do couro integrou o conjunto de práticas materiais associadas ao quotidiano das comunidades castrejas do Noroeste peninsular antes da romanização, podendo estar ligado à produção de elementos de vestuário, calçado simples e diversos objectos utilitários. Apesar de os materiais orgânicos raramente se preservarem no registo arqueológico, a existência de instrumentos de perfuração, agulhas metálicas, vestígios indirectos e paralelos etnográficos permitem formular hipóteses prudentes sobre algumas técnicas utilizadas na Proto-história.

A partir destas referências, a oficina propõe uma aproximação prática ao trabalho do couro em contexto castrejo, recorrendo, sempre que possível, a réplicas de objectos arqueológicos e a técnicas inspiradas em práticas documentadas ou inferidas para estas comunidades.

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada

Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’

Dinamização: Prehistoricskills

DeStAQUeS DA PROGRAMAÇÃO

OFFICINA CARTALLI CASTRENSES OFICINA DE CESTARIA CASTREJA

Termas Romanas do Alto da Cividade 23 de maio | 10h30

Nas comunidades castrejas, a cestaria poderia integrar diversas actividades do quotidiano, desde o transporte e armazenamento de produtos até às tarefas domésticas e agrícolas. Embora os materiais vegetais raramente se conservem no registo arqueológico, vestígios indirectos, paralelos etnográficos e o conhecimento das matérias-primas disponíveis permitem formular hipóteses sobre processos de preparação das fibras e técnicas de entrelaçamento compatíveis com o contexto proto-histórico.

A oficina propõe uma aproximação prática ao trabalho da cestaria em contexto castrejo, explorando técnicas básicas de entrelaçamento e o uso de fibras vegetais inspirados em práticas documentadas ou inferidas para as populações do Noroeste peninsular antes da fundação de Bracara Augusta.

Inscrições limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada

Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’

Dinamização: Prehistoricskills

ROMANAE NUPTIAE

CASAMENTO ROMANO RECRIAÇÃO HISTÓRICA

Praça do Município

24 de maio | 17h

Recriação cénica de uma cerimónia de casamento romano, entendida como momento familiar, social e, em muitos casos, também como forma de aliança entre famílias. Entre gestos rituais, símbolos religiosos, música

e celebração, o espectáculo apresenta alguns dos momentos associados à união dos noivos perante a família e a comunidade.

Dinamização: Equipa Espiral

ROMANA FUNERA – FUNERAL ROMANO RECRIAÇÃO HISTÓRICA

Praça do Município

24 de maio | 21h30

Recriação cénica de um ritual funerário romano, desde a exposição do corpo e a velação pública até ao cortejo fúnebre pelas principais vias da cidade. Entre lamento, memória e aparato ritual, a cerimónia evoca a forma como os Romanos honravam os mortos.

Dinamização: Equipa Espiral

PROGRAMAÇÃO PARA A INFÂNCIA

A programação para a infância propõe actividades de aproximação ao património cultural da cidade, através de visitas, oficinas, teatro, música, jogos e experiências de mediação dirigidas ao público escolar e às famílias. As propostas permitem contactar com vestígios, espaços e narrativas associados à história antiga de Braga, favorecendo uma relação participada com a cidade e com a sua memória.

CERIMÓNIA DE ABERTURA

Praça do Município 20 de maio | 10h30

Abertura oficial da XXII edição da Braga Romana, dedicada em 2026 aos Bracari e ao tempo anterior à fundação de Bracara Augusta. A cerimónia assinala o início de cinco dias de programação no centro histórico. Conta ainda com forte participação da comunidade escolar, assinalando a ligação da Braga Romana às escolas, às crianças e aos jovens do concelho.

OFFICINA CULINA CASTRENSIS OFICINA DE COZINHA CASTREJA

Termas Romanas do Alto da Cividade 20, 21 e 22 de maio | 10h e 16h 23 e 24 de maio | 10h30 e 16h

A alimentação é uma via privilegiada para compreender hábitos, recursos e modos de vida das populações do passado. Para o período romano as fontes permitem enquadrar práticas alimentares; para as comunidades castrejas do Noroeste peninsular antes da romanização, esse conhecimento resulta sobretudo do registo arqueológico.

PROGRAMAÇÃO PARA A InFÂncIA

A oficina parte de dados arqueobotânicos, zooarqueológicos e do estudo de estruturas de combustão e recipientes cerâmicos, propondo uma aproximação prática a formas de preparação alimentar compatíveis com o contexto proto-histórico. Utilizando, sempre que possível, réplicas de objectos arqueológicos, serão explorados ingredientes como o painço, variedades antigas de trigo, leguminosas e bolotas, bem como técnicas de moagem manual e confecção em fogo directo ou em recipientes cerâmicos. Desta forma, pretende-se aproximar os participantes do ambiente de uma cozinha castreja e dos hábitos alimentares destas comunidades.

Inscrições: limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada Actividade recomendada para maiores de 12 anos, desde que acompanhados por um adulto.

Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’

Dinamização: Prehistoricskills

OFFICINA CORIARIA – OFICINA DE PRODUÇÃO DE OBJECTOS EM COURO

Termas Romanas do Alto da Cividade 23 e 24 de maio | 15h O trabalho do couro integrou o conjunto de práticas materiais associadas ao quotidiano das comunidades castrejas do Noroeste peninsular antes da romanização, podendo estar ligado à produção de elementos de vestuário, calçado simples e diversos objectos utilitários. Apesar de os materiais orgânicos raramente se preservarem no registo arqueológico, instrumentos de perfuração, agulhas metálicas, vestígios indirectos e paralelos etnográficos permitem formular hipóteses prudentes sobre algumas técnicas utilizadas na Proto-história.

A partir destas referências, a oficina propõe uma aproximação prática ao trabalho do couro em contexto castrejo, recorrendo, sempre que possível, a réplicas de objectos arqueológicos e a técnicas inspiradas em práticas documentadas ou inferidas para estas comunidades.

Inscrições: limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada no dia da acção | Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’

Dinamização: Prehistoricskills

OFFICINA CARTALLI CASTRENSES OFICINA DE CESTARIA CASTREJA

Termas Romanas do Alto da Cividade 23 de maio | 10h30

Nas comunidades castrejas, a cestaria poderia integrar diversas actividades do quotidiano, desde o transporte e armazenamento de produtos até às tarefas domésticas e agrícolas. Embora os materiais vegetais raramente se conservem no registo arqueológico, vestígios indirectos, paralelos etnográficos e o conhecimento das matérias-primas disponíveis permitem formular hipóteses sobre processos de preparação das fibras e técnicas de entrelaçamento compatíveis com o contexto proto-histórico.

A oficina propõe uma aproximação prática ao trabalho da cestaria em contexto castrejo, explorando técnicas básicas de entrelaçamento e o uso de fibras vegetais inspirados em práticas documentadas ou inferidas para as populações do Noroeste peninsular antes da fundação de Bracara Augusta.

Inscrições: limitadas ao espaço e feitas por ordem de chegada no dia da acção | Lotação máxima: 15 participantes | Duração: 180’ Dinamização: Prehistoricskills

BRACARA AUGUSTA FICTILIS – OFICINA DE CERÂMICA

Termas Romanas do Alto da Cividade 20 a 22 de maio | 16h30 às 19h 23 e 24 de maio | 15h30 às 19h

A cerâmica desempenhava um papel importante no quotidiano de Bracara Augusta, estando presente em diferentes esferas da vida doméstica, económica e social. Peças de cerâmica e olaria eram utilizadas na alimentação, no armazenamento, no transporte de bens e em diversas práticas do dia-a-dia.

Nesta oficina, os participantes poderão contactar com o trabalho em barro, experimentar a roda de oleiro e pintar peças de uso doméstico em cerâmica, aproximando-se de uma prática material amplamente documentada no contexto romano.

Acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: CEA – Cooperativa de Ensino Artístico

LINGUAE LATINAE SCHOLA OFICINA DE LÍNGUA LATINA

Seminário de Santiago 23 de maio | 15h

Nesta oficina, serão contadas histórias em latim simples, com recurso à mímica, a imagens e à leitura encenada. Mesmo sem conhecimento prévio da língua, os participantes poderão acompanhar a narração, aprender vocabulário e reconhecer algumas relações entre o latim e a língua portuguesa. A actividade propõe uma primeira aproximação à língua latina através de pequenas narrativas associadas a Bracara Augusta.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: Communitas Bracarensis

DOMUS ROMANA - A CASA ROMANA

Seminário de Santiago 24 de maio | 11h

A oficina “Domus Romana” dá a conhecer a organização de uma casa romana, partindo dos vestígios arqueológicos existentes no Seminário de Santiago. Os participantes poderão identificar as diferentes divisões de uma domus romana e compreender as funções associadas a esses espaços.

A actividade abordará também a organização doméstica e social da família romana, incluindo figuras como o pater familias, a mater familias, os filhos e as pessoas escravizadas.

A sessão funcionará como visita orientada aos vestígios da domus, com breves momentos de apresentação em latim.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: Communitas Bracarensis

INSCRIPTIONES ROMANAE OFICINA DE INSCRIÇÕES ROMANAS

Seminário de Santiago 23 de maio | 11h 24 de maio | 15h

A oficina “Inscrições romanas em Braga” propõe uma aproximação às inscrições romanas ainda visíveis no centro histórico da cidade, associadas ao período de Bracara Augusta. Nestas sessões, o latim das inscrições

PROGRAMAÇÃO PARA A InFÂncIA

será lido, analisado e traduzido, permitindo compreender o que estes testemunhos epigráficos revelam sobre pessoas, dedicatórias, práticas religiosas, memória pública e vida urbana na antiga Bracara Augusta.

No final, cada participante receberá um pequeno livreto, com cerca de 10 páginas, onde se encontram transcritos os textos das epígrafes, acompanhados da respectiva tradução.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: Communitas Bracarensis

RAEDA FABULIS IMPLETA - CARRETA DAS LENDAS FÁBULAS |BIBLIOTECA LÚCIO CRAVEIRO DA SILVA

23 e 24 de maio | 11h e 15h

A Carreta das Lendas parte da tradição oral e da circulação de histórias, fábulas e narrativas populares. Conduzida por uma personagem viajante, abre-se como pequeno dispositivo cénico para contar histórias e convidar o público à escuta e à participação.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Duração: 25’ | Público-alvo: maiores de 6 anos

Dinamização: O Moinho

LOCUS LUDORUM – JOGOS ROMANOS

TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

20 a 24 de maio | 10h às 12h e 14h às 18h

Espaço dedicado aos jogos romanos, convidando visitantes de diferentes idades a experimentar actividades de estratégia, destreza e competição inspiradas no mundo antigo. Através do jogo, o público poderá aproximar-se de práticas de convívio, lazer e aprendizagem associadas à cultura romana.

Dinamização: Décadas de Sonho

PIGMENTA – PIGMENTOS NATURAIS SOBRE

TECIDO | TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

24 de maio | 10h30 às 12h30 e 14h30 às 16h30

Os participantes poderão experimentar processos simples de criação artística a partir de pigmentos naturais, utilizando terras, carvão e outros materiais associados às cores e matérias do território. A actividade propõe a pintura e a impressão sobre tecido cru, explorando gestos, formas e texturas inspirados no imaginário das comunidades brácaras e castrejas. No final, cada participante poderá levar consigo a peça têxtil realizada.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço. Dinamização: A Casa ao Lado

TEXTUS BRACARI - TRAMAS BRÁCARAS

TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

23 de maio | 10h30 às 12h30 e 14h30 às 16h30

Os participantes poderão experimentar técnicas simples de entrelaçamento, nós e trabalho com fibras naturais, inspiradas em práticas materiais associadas ao quotidiano das comunidades pré-romanas do Noroeste peninsular. A actividade propõe a criação de pequenas peças têxteis, pulseiras ou faixas simbólicas, explorando gestos de ligação, pertença e comunidade.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: A Casa ao Lado

OFFICINA TESSELLARUM – OFICINA DE TESSELAS

TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

20, 21 e 22 de maio | 17h

23 e 24 de maio | 10h, 11h, 14h, 15h, 16h e 17h

As tesselas eram pequenos elementos de pedra, mármore ou cerâmica utilizados na composição de mosaicos. Nesta oficina, os participantes poderão conhecer esta técnica decorativa romana e criar uma peça inspirada nos mosaicos da Antiguidade.

A actividade propõe uma aproximação prática ao universo dos mosaicos, articulando observação, experimentação e criação manual.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: Décadas de Sonho

ITINERA CUM LUSTRATORIBUS - PERCURSO COM VISITA ENCENADA| PONTO DE ENCONTRO: TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

20 a 24 de maio | 11h e 15h

Hilarius, mercador em Bracara Augusta, procura dar algum propósito às aventuras dos seus dois filhos gémeos, curiosos e sempre prontos a descobrir as histórias que atravessam as ruas da cidade.

Com esse objectivo, sugere ao Praetor (magistrado) que os jovens acompanhem recém-chegados, libertos e novos cidadãos por alguns espaços de Bracara Augusta, dando-lhes a conhecer lugares, vestígios e memórias da cidade romana. Entre humor, descoberta e participação, o percurso propõe uma visita encenada por diferentes espaços arqueológicos e patrimoniais do centro histórico.

Percurso: Termas Romanas do Alto da Cividade, Cloaca da BLCS, Domus da Escola Velha da Sé, Fonte do Ídolo Inscrição gratuita, através de cmbcultura.eventbrite.

Dinamização: SAGA

VISITAS

POR DENTRO DO MUSEU – VISITA TEMÁTICA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 19 de maio | 15h30 20 de maio | 10h30 e 14h30

Esta visita dá a conhecer áreas de trabalho habitualmente não acessíveis ao público, permitindo compreender como o museu estuda, documenta, conserva e comunica as suas colecções. Entre espaços de reserva, bastidores técnicos e procedimentos de investigação e conservação, os participantes poderão aproximar-se do trabalho quotidiano que sustenta a preservação e valorização do património arqueológico.

Lotação máxima: 15 participantes

Inscrições através do email se.mddsuseusemonumentos.pt

BRAGA PRÉ-ROMANA – VISITA TEMÁTICA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 20 e 22 de maio | 15h 21, 23 e 24 de maio | 10h30

A visita conduz o público pelos vestígios que permitem reconhecer a ocupação humana do território de Braga antes da fundação de Bracara Augusta. A partir de materiais arqueológicos da Idade do Bronze e da Idade do Ferro, com destaque para o horizonte associado aos Bracari e às comunidades castrejas do Noroeste peninsular, a visita propõe uma aproximação às formas de povoamento, aos modos de vida e à relação destas comunidades com o território.

A exposição do Museu reúne peças provenientes de diferentes contextos arqueológicos, permitindo compreender algumas das ocupações anteriores à cidade romana e o processo de transformação que antecedeu a fundação de Bracara Augusta.

Lotação máxima: 25 participantes Inscrições através do email se.mddsuseusemonumentos.pt

A CHEGADA DA LEGIÃO

VISITA TEMÁTICA E OFICINA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 22 e 23 de maio | 10h30

A partir da presença de um legionário romano, esta visita-oficina propõe uma aproximação ao contacto entre as comunidades que habitavam este território e a presença militar romana. Os participantes poderão conhecer aspectos do quotidiano de um legionário, incluindo a indumentária, a alimentação, o treino, o armamento e algumas práticas associadas à vida militar.

A actividade permite ainda comparar formas de vida, organização e cultura material das comunidades locais com elementos do mundo romano, ajudando a compreender o processo de contacto, confronto e transformação que antecedeu a fundação de Bracara Augusta. Lotação máxima: 25 participantes Inscrições através do email se.mddsuseusemonumentos.pt

CASTRA LEG. VI VICTRIX

VISITAS GUIADAS AO ACAMPAMENTO MILITAR

Largo Paulo Orósio

20 a 22 de maio | 11h e 15h30

23 de maio | 14h30

Visita guiada ao espaço de recriação do acampamento militar romano, dinamizado pela Equipa Espiral. A partir da Legio VI Victrix, associada ao contexto militar romano no Noroeste peninsular em época augustana, os visitantes poderão conhecer aspectos da vida militar romana, incluindo indumentária, armamento, práticas de treino e técnicas de combate.

Acesso por ordem de chegada e limitado à lotação do espaço.

Dinamização: Equipa Espiral

ITINERA CUM LUSTRATORIBUS PERCURSO COM VISITA ENCENADA

Ponto de encontro:Termas Romanas do Alto da Cividade

20 a 24 de maio | 11h e 15h

Hilarius, mercador em Bracara Augusta, procura dar algum propósito às aventuras dos seus dois filhos gémeos, curiosos e sempre prontos a descobrir as histórias que atravessam as ruas da cidade.

Com esse objectivo, sugere ao praetor que os jovens acompanhem recémchegados, libertos e novos cidadãos por alguns espaços de Bracara Augusta, dando-lhes a conhecer lugares, vestígios e memórias da cidade romana. Entre humor, descoberta e participação, o percurso propõe uma visita encenada por diferentes espaços arqueológicos e patrimoniais do centro histórico.

Percurso: Termas Romanas do Alto da Cividade, Cloaca da BLCS, Domus da Escola Velha da Sé, Fonte do Ídolo

Inscrição gratuita, através de cmbcultura.eventbrite.

Dinamização: SAGA

VISITAS GUIADAS À BRAGA ROMANA

VISITAS GUIADAS

Posto de Turismo

20 a 24 de maio | 10h (PT / EN) e 15h (PT / ES)

O percurso propõe uma leitura orientada do evento no centro histórico, articulando áreas temáticas, espaços arqueológicos, lugares de programação e recomendações práticas para melhor fruição da Braga Romana.

Percurso: Posto de Turismo, Rua Francisco Sanches, Largo de S. João do Souto, Rua de S. João, Rossio da Sé, Rua D. Gonçalo Pereira, Largo de Santiago, Rua de S. Paulo, Largo Paulo Orósio, Museu de Arqueologia

D. Diogo de Sousa, Capela de S. Sebastião, Largo das Carvalheiras

Lotação: máximo de 20 participantes por visita

Acesso por ordem de chegada e limitado à lotação disponível.

Dinamização: Braga Tours

TEMPUS FUGIT

Ciclo de conferências e percursos dedicado ao enquadramento histórico e científico da Braga Romana, aprofundando o tema de cada edição. Em 2026, abre um espaço de leitura sobre o território, as comunidades e as heranças anteriores à fundação urbana de Bracara Augusta.

UMA CONVERSA SOBRE OS BRÁCAROS – CONVERSA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 9 de maio | 10h30

Conversa dedicada aos Brácaros, ao seu território, aos seus povoados e à dinâmica histórica que antecede a fundação de Bracara Augusta. A sessão aborda as origens e os limites desta comunidade, a sua importância na evolução histórica do Noroeste português e alguns mitos associados ao mundo dos castros. Permite ainda reflectir sobre os testemunhos que chegaram até nós das populações que habitaram o território de Braga antes da cidade romana.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço.

Dinamização: Gonçalo Cruz (Sociedade Martins Sarmento)

A METALURGIA E JOALHARIA EM OURO NA PROTO-HISTÓRIA DO NOROESTE PENINSULAR – CONVERSA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 09 de maio | 11h30

A joalharia proto-histórica do Noroeste de Portugal constitui um testemunho privilegiado do domínio técnico e das redes de contacto das comunidades que habitaram esta região entre o final da Pré-História e a época romana, num território marcado pela existência e exploração do ouro. A metalurgia do ouro inicia-se no final do III milénio, com peças simples feitas a partir de fios e lâminas marteladas a frio. Durante a Idade do Bronze, observase um progressivo domínio técnico, incluindo o recozido, que permitiu maior diversidade formal e funcional, geralmente com decoração simples. O conhecimento das ligas metálicas e da soldadura viria a favorecer a produção de jóias mais maciças e ricamente decoradas.

Com a Idade do Ferro e o desenvolvimento da cultura castreja, a ourivesaria mantém uma forte matriz indígena, marcada por formas maciças e decoração geométrica, integrando simultaneamente influências externas de origem indo-europeia e orientalizante. O auge desta produção ocorre já em contacto com o mundo romano, num momento de grande sofisticação técnica que antecede a sua progressiva transformação.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço.

Dinamização: Maria José Sousa (directora do Museu de Arqueologia D. Diogo de Sousa)

POVOADOS E POVOAMENTO NO TERRITÓRIO

DOS BRACARI – CONVERSA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 16 de maio | 10h30

Apresenta-se o panorama do povoamento e dos povoados na área atribuída aos Bracari, enquanto grupo étnico referido pelas fontes clássicas. Recorrendo aos dados disponíveis, refere-se a estrutura e a tipologia dos povoados, bem como a sua localização geográfica, em busca de indícios de uma identidade cultural que a arqueologia possa documentar sobre este grupo.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço. Dinamização: Francisco Queiroga (Universidade do Porto)

BRÁCAROS E BRACARA

AUGUSTA:

DOS CASTROS À ORGANIZAÇÃO ADMINISTRATIVA COM ROMA – CONVERSA

Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 16 de maio | 11h30

Os Brácaros e Bracara Augusta são realidades distintas no processo histórico. Olhar-se-á essa distinção a partir de enfoques diversos permitidos das fontes disponíveis (literárias, epigráficas, arqueológicas).

Procurar-se-á explorar alguns dos aspetos mais salientes da identidade brácara, da territorialidade à organização sociopolítica, passando pela religiosidade.

Inscrições: acesso por ordem de chegada e limitado ao espaço.

Dinamização: Armando Redentor (Universidade de Coimbra)

VISITA À CITÂNIA DE BRITEIROS – VISITA ORIENTADA

Ponto de encontro: Museu deArqueologia D. Diogo de Sousa 9 e 16 de maio | 15h

Visita à Citânia de Briteiros, povoado fortificado de referência do Noroeste peninsular. O percurso propõe uma aproximação ao universo castrejo e às formas de povoamento, organização e vida quotidiana, permitindo observar estruturas domésticas, defensivas e comunitárias que ajudam a compreender a ocupação e a organização do território antes da plena integração romana.

Dinamização: Sociedade Martins Sarmento.

DO BALNEÁRIO PRÉ-ROMANO À FONTE DO ÍDOLO

–

PERCURSO COM VISITA ENCENADA

Ponto de encontro: Balneário Pré-Romano da Estação de Caminhos de Ferro 23 de maio | 10h30

Percurso pelos lugares que ajudam a compreender a passagem entre o mundo indígena e a cidade romana. Partindo do Balneário Pré-Romano situado na Estação de Caminhos de Ferro e terminando na Fonte do Ídolo, a visita propõe uma leitura das permanências, adaptações e transformações que marcaram o território antes e depois da fundação de Bracara Augusta. Dinamização: Jorge Ribeiro (Universidade do Minho)

Percurso: Balneário Pré-Romano, Forum, Domus das Carvalheiras, Termas Romanas e Teatro do Alto da Cividade, Fonte do Ídolo

BRACARA AUGUSTA AETERNA

ESPAÇOS ARQUEOLÓGICOS

MUSEALIZADOS

BALNEÁRIO PRÉ-ROMANO

Conjunto de estruturas associado a um balneário de época pré-romana. Identificado em 2003, inclui antecâmara com bancos laterais, câmara de vapor parcialmente conservada e forno já desaparecido. É um dos testemunhos mais relevantes da ocupação anterior à fundação da cidade romana e permite aproximar o público do horizonte material associado às comunidades que habitavam este território antes de Bracara Augusta.

Edifício da Estação de Caminhos-de-Ferro | Largo da Estação 00h00 - 02h00 e 04h00 - 24h00

FONTE DO ÍDOLO

Espaço arqueológico musealizado, correspondente a um santuário rupestre associado ao culto das águas e monumentalizado em época romana. A sua construção é atribuída a Célico Fronto, figura ligada à comunidade de Bracara Augusta. Classificada como Monumento Nacional em 1910, conserva inscrições e figuras esculpidas na rocha.

Rua do Raio

253 218 011 | fonte.idolo@cm-braga.pt 10h00 - 12h30 e 14h00 - 19h00

DOMUS DA ESCOLA VELHA DA SÉ

Espaço arqueológico musealizado situado sob a antiga Escola da Sé. Conserva estruturas de uma domus romana, construída no século I d. C. e ocupada até ao século V, bem como vestígios da muralha medieval de Braga e uma exposição dedicada ao mosaico romano.

Rua D.Afonso Henriques, n. º 1

253 613 387 | domus.escola.se@cm-braga.pt 10h00 - 12h30 e 14h00 - 19h00

TERMAS ROMANAS DO ALTO DA CIVIDADE

Na colina de Maximinos conservam-se as termas públicas romanas de Bracara Augusta, classificadas como Monumento Nacional desde 1986. O espaço, musealizado e aberto ao público em 2004, conserva estruturas associadas às áreas de banho, circulação e aquecimento. Na mesma área arqueológica foi identificado, em 1999, o teatro romano.

Rua Dr. Rocha Peixoto, n. º13

253 278 455 | termas.romanas@cm-braga.pt 10h00 - 12h30 e 14h00 - 19h00 MUSEUS

MUSEU DE ARQUEOLOGIA D. DIOGO DE SOUSA

Apresenta um espólio representativo da ocupação humana do Norte de Portugal, do Paleolítico à Idade Média, com destaque para a colecção romana de Bracara Augusta. Integra a Doação Bühler-Brockhaus, dedicada à arqueologia e arte do mundo mediterrânico na Antiguidade Clássica, e dispõe de serviço educativo, loja, cafetaria, biblioteca e jardim.

Rua dos Bombeiros Voluntários, s/n 20, 21 e 24 de maio: 10h00 - 17h30 22 e 23 de maio: 10h00 - 20h00

MUSEU PIO XII

Apresenta um percurso histórico do Paleolítico à época cristã, com destaque para peças de época romana, como o bronze de gladiador, um grande dolium e um mosaico proveniente de uma domus identificada no claustro do Seminário Conciliar de S. Pedro e S. Paulo.

Largo de Santiago, n.º 47 253 200 130 | geral@museupioxii.com 10h00 - 12h30 e 14h00 - 18h00

VESTÍGIOS URBANOS

Vestígios arqueológicos preservados, integrados ou assinalados em diferentes espaços da cidade, municipais, culturais, comerciais e hoteleiros, que permitem reconhecer, no quotidiano urbano, fragmentos da antiga Bracara Augusta.

MOSAICO. No claustro do antigo Seminário de Santiago conservam-se vestígios de uma casa romana, com destaque para parte do peristilo e para um pequeno tanque revestido a mosaico, datado dos séculos III-IV, com motivos de fauna marinha.

Seminário de Santiago | Largo de Santiago

CLOACA. Vestígios de uma domus associada ao cardo máximo de Bracara Augusta, uma das principais vias da cidade romana. Sob esta via corria uma cloaca, construída em meados do século I para escoamento das águas residuais. O conjunto permite observar, no mesmo espaço, vestígios de habitação, via pública e infra-estrutura urbana romana.

Biblioteca Lúcio Craveiro da Silva | Rua de S.Paulo,n.º 1

TRAÇADO. No pavimento do Largo de S. Paulo encontra-se assinalado o traçado de estruturas romanas identificadas em 1998, durante obras de requalificação do espaço público. Os vestígios correspondem a uma área residencial de Bracara Augusta, com diferentes fases de ocupação entre os séculos I-II e V-VI.

Largo de S. Paulo

HIPOCAUSTO. No interior do café são visíveis, através de pavimento em vidro, vestígios de uma habitação romana datada dos séculos IIIIV/V, incluindo corredor, compartimentos e estruturas de hipocausto, possivelmente associadas a uma área de banho doméstica.

Frigideiras do Cantinho | Largo São João do Souto,n.º 1

CALÇADA. Sob o pavimento em vidro do restaurante conservam-se vestígios de uma calçada associada a uma das portas da muralha defensiva de Bracara Augusta, erguida entre finais do século III e inícios do século IV. Por esta zona passaria a Via XIX do Itinerário de Antonino, que ligava Bracara Augusta a Asturica Augusta, passando por Lucus Augusti.

RestauranteAtípica | Rua D.Frei Caetano Brandão,n.º 142

CRIPTOPÓRTICO. Na recepção do hotel são visíveis vestígios de um criptopórtico do século I, associado a uma insula situada nas proximidades do fórum de Bracara Augusta. No local encontra-se também exposta uma ara dos séculos II-III, dedicada a Camilius Eutychianus pela sua esposa. BurgusTribute&DesignHotel|RuaD.AfonsoHenriques,n.º20-28

FRAGMENTOS EPIGRÁFICOS ROMANOS DA SÉ

Nas paredes exteriores do conjunto catedralício da Sé conservam-se vários fragmentos epigráficos romanos, integrados na própria construção e visíveis a partir do espaço público. Entre os fragmentos identificados destacam-se o possível bidental, visível na parede voltada para o Largo D. João Peculiar, datável do período augustano e associado à consagração ritual de um lugar atingido por raio; a epígrafe dedicada à deusa Ísis, na parede voltada para a Rua de Nossa Senhora do Leite, datada do século II e oferecida por Lucretia Fida, sacerdotisa de Roma e de Augusto; e a inscrição de A. Caelius Flaccus, cidadão romano inscrito na tribo Quirina, visível do lado da Rua D. Paio Mendes.

Astorga

INTRODUCCIÓN

40 aniversario de la fiesta de astures y romanos de Astorga 1986-2026

Hace cuarenta años, en el corazón de Astorga, alguien decidió escuchar el latido profundo de la historia. Allí, donde las piedras aún guardan la memoria de Asturica Augusta, nació un sueño: devolverle la vida a un tiempo olvidado.

Y así comenzó todo.

Cada verano, la ciudad despierta. Las calles se transforman y el pasado vuelve a caminar entre nosotros. Bajo el sol de julio se alzan de nuevo las águilas de las legiones, orgullosos símbolos de Roma. Frente a ellas, los pueblos astures elevan su voz indómita, guardianes de una tierra antigua, dura y li bre.

Dos mundos. Dos destinos. Una historia que aún late.

Durante cuatro décadas, generaciones enteras han hecho posible este milagro. Padres e hijos, amigos y vecinos han vestido túnicas, armaduras y pieles para convertir la memoria en presente. Lo que comenzó como un

sueño compartido se ha transformado en una epopeya que pertenece a todo un pueblo.

Porque aquí, en Astorga, la historia no es un recuerdo lejano: arde en las antorchas, resuena en los tambores y vive en cada estandarte que ondea al viento.

Y este año, más que nunca, vuelve a alzarse con toda su fuerza. Este año se celebra el cuarenta aniversario de la gran fiesta de Astures y Romanos.

La historia vuelve. ¿Quieres formar parte de ella?

Escanea el código QR para conocer la programación y las últimas novedades:

Poblado Astur y Campamento Romano

Uno de los mayores atractivos de la fiesta astur romana de Astorga es el campamento romano y el poblado astur. Comenzó a realizarse en el año 2005 cuando surgieron con mayor fuerza las tribus astures y la idea de recrear un asentamiento para poder mostrar a todos los visitantes como vivían los antepasados de esta tierra. Los romanos necesitaban un espacio donde recrear la vida en el antiguo imperio y donde acuartelar a sus legiones.

No obstante, existió un proyecto piloto previo, desarrollado por los “Guerreros de Finn” dentro del mercado romano ubicado en la Plaza Santocildes, donde se construyó una torre de vigía y un perímetro defensivo con una palloza; este proyecto fue continuado por la “Fatria Ambacta” dentro de la actividad en tu plaza o en la mía, donde en el templete del Jardín de la Sinagoga se decoró un castro astur.

El Parque del Melgar, situado bajo la muralla y a escasos metros del centro de la ciudad, fue el lugar elegido para emplazar este asentamiento. Esta zona ajardinada es el mejor escenario posible, la muralla astorgana actúa como lienzo y la catedral y el palacio de Gaudí son testigos directos de la mezcla de pasado y presente. Muestra de ello es que este campamento recibe cada año a miles de personas para visitar las tiendas romanas y las pallozas astures

En la parte baja del parque se ubica la zona romana con sus cuadradas domus, las cuales basan su decoración en la temática de los diferentes grupos romanos. Así podemos encontrar, las comodidades de un patricio, el templo a una venerada deidad, el ambiente competitivo de los gladiadores o la austeridad militar de las legiones.

A continuación se ubica el poblado astur, sus numerosas pallozas con forma circular o elíptica, están construidas con brezo, madera y paja. Guerreros, pescadores, mineros… muestran con orgullo su cultura,

de un fuerte arraigo a la naturaleza. Decoran con esmero sus estancias pero no ocultan su fuerte carácter guerrero.

Hoy por hoy, el campamento es el corazón de la fiesta, desde donde emana el espíritu recreacionista que inunda toda la ciudad. En él se encuentran más de cuarenta construcciones, entre ellas una palloza y una domus institucional pertenecientes a las figuras del caudillo y el césar respectivamente.

Son los más de mil socios de la Asociación de Astures y Romanos de Astorga, a los que hay que sumar sus cientos de invitados, quienes con indumentaria propia de la época generan un auténtico castro astur y una ciudad romana plenos de vida y actividad.

El campamento es el punto central donde conocer la historia de la ciudad, dado que todas las construcciones tienen habilitada una amplia zona visitable, donde poder sentirse plenamente trasladado dos mil años atrás.

La calidad del campamento actual es enorme, ya que cuenta con pallozas y domus de varias alturas, vallado y puertas fortificadas de acceso, una torre de vigía legionaria, un plano regularizado de construcción, baños y visitas guiadas en varios idiomas, incluidas algunas de adaptación especial en lenguaje de signos español y para personas invidentes.

Gran Circo Astur-Romano

el graderío es un pulmón enfervorecido que jalea a sus respectivos guerreros, donde se suceden aplausos, música y cientos de ingeniosos comentarios, que convierten este momento en uno de los más esperados para los astorganos y visitantes.

El circo romano es el acto central que dio origen a nuestra actual fiesta. El primero se llevó a cabo en el año 1986, con motivo del bimilenario

de la ciudad de Astorga y fue tal su éxito y acogida que se ha prolongado y magnificado su existencia hasta nuestros días.

En 1996 el circo se traslada a su actual ubicación: La plaza de toros de Astorga. Es aquí donde adquiere su formato actual, que con susodicha infraestructura decorada para tal uso, otorga a la ciudad de un anfiteatro donde plasmar la rivalidad entre astures y romanos cada año. Ambos bandos se baten con sendos equipos en una consecución de pruebas deportivas y de habilidad, algunas ya convertidas en clásicos, como la carrera de literas.

EVENTOS

“LAS AVES DEL IMPERIO”

Este evento muestra la afición del César por los animales y, en especial, por las aves llegadas de distintos lugares del Imperio y de tierras lejanas. En su morada se reúnen especies exóticas y llamativas, como faisanes, palomas, pavos reales o gallos. El César permite que sus súbditos contemplen estas aves, convirtiendo la actividad en una muestra singular dentro de la fiesta.

BODA ASTUR

La boda astur es un rito inspirado en tradiciones célticas que representa la unión de dos almas ante los cuatro elementos y los cuatro puntos cardinales. En esta ceremonia destaca el papel de la mujer, que es quien elige marido en un momento simbólico y místico. Además, estas uniones tenían una duración de un año y un día, por lo que debían renovarse cada año si la pareja deseaba continuar unida.

DESFILE Y REVISTA DE LAS TROPAS ROMANAS

Las legiones llegadas desde distintos puntos del Imperio desfilan hasta la Plaza Mayor, donde forman ante el César. Allí se realiza la revista de las tropas, durante la cual se comprueba que los soldados estén correctamente uniformados, equipados y con el armamento preparado para entrar en batalla en cualquier momento.

ENTIERRO DEL HÉROE ASTUR

Esta representación recrea el enterramiento del héroe astur Gausón mediante una pira funeraria. Aunque se sabe poco sobre esta figura, aparece asociada a la tribu Lanciense y se le considera un capitán. La actual tribu Lanciense lo ha adoptado como símbolo del gran héroe astur que defendió Lancia hasta su muerte en brazos de la druidesa Dryadia. El acto comienza en la Plaza Mayor tras el desfile, con el traslado del cuerpo por miembros de la tribu y sus invitados. El cortejo va precedido por símbolos de los elementos —tierra, aire, fuego y agua— y acompañado por gaitas y por otras tribus astures.

INICIACIÓN DE LOS GUERREROS

La iniciación de los guerreros es una ceremonia simbólica con la que se da la bienvenida a quienes participan por primera vez en las fiestas como

miembros de las tribus astures. Su finalidad es integrar a los nuevos festeros desde el inicio y favorecer un ambiente de unión y celebración. El acto suele concluir invitando a los asistentes a una queimada, bajo el grito de “¡Lume!”.

JUSTICIA ROMANA

En esta escena, una revuelta astur amenaza la estancia de César Augusto. Las legiones salen en busca de los rebeldes escondidos en la ciudad, los capturan y los llevan ante el César y su general Publio Carisio. Allí se dicta una dura sentencia: morir crucificados, mostrando la severidad de la justicia romana.

NOCHE DE DRUIDAS

MUNERA GLADIATORA

El candidato a magistrado Emilio Paulo ofrece un espectáculo de gladiadores a los habitantes de Asturica para ganar apoyo en las próximas elecciones. Para ello reúne gladiadores de la escuela asturicense, bailarinas exóticas y personajes propios del mundo de los juegos romanos. El acto recrea una tarde de gladiadores de la forma más fiel posible a la época romana.

La Noche de Druidas representa los concilios celebrados por la casta sacerdotal en la sociedad prerromana astur. En ellos, los sabios de los clanes competían de forma pacífica por obtener un título honorífico o un elemento mágico que conservarían durante el año. También se realizaban rituales religiosos y se trataban asuntos importantes para la comunidad. A lo largo de sus trece años de existencia, el acto ha evolucionado: comenzó como un concurso de cuentos entre druidas por la hoz de plata y, en las últimas ediciones, se transformó en una representación teatralizada sobre el culto, la religión y las leyendas del pueblo astur.

eVentOS

PACTO DE HOSPITALIDAD

El Museo Arqueológico de Astorga conserva una réplica del bronce del Pacto de Hospitalidad de las tribus astures, cuyo original está en Berlín. En el año 27 d.C., los astures ratificaron en el castro de Curunda un antiguo pacto de ayuda mutua. Es conocido como Pacto de Hospitalidad de los Zoelas, por la tribu firmante, y también como Pacto de Hospitalidad de Astorga, al ser ratificado de nuevo en Astúrica en el año 152 d.C. En la fiesta se recrea un acuerdo entre las tribus astures antes de luchar contra los romanos, para evitar ataques entre ellas y garantizar ayuda en caso de necesidad. También se representan las dudas, tensiones, estrategias e invocaciones a los dioses.

RECIBIMIENTO DEL CÉSAR

Este acto comienza con la salida del campamento de las tribus astures y agrupaciones romanas, que desfilan por la ciudad hasta la Plaza Mayor. Allí se escenifica la llegada del César desde Roma, aclamado por los romanos

VIA VESTAE

La Via Vestae es un recorrido por lugares romanos de Astorga para encontrar los cuatro elementos de la naturaleza: tierra, aire, agua y fuego.

y rechazado por los astures. Durante el acto se le entrega la llave de la ciudad y se realizan intervenciones teatrales. Desde 2005 participa también el caudillo astur, que reta a los romanos a enfrentarse en el circo, entre vítores y abucheos.

Estos elementos se entregan después a la diosa Vesta en el santuario, con el objetivo de pedir su protección para las legiones en la batalla. Con el encendido del Fuego Sagrado comienzan oficialmente los festejos.

Astorga

¿QUÉ VISITAR?

Fundada por los romanos en torno al año 15 a. C en un enclave estratégico, Astorga ofrece al visitante la posibilidad de disfrutar agradables vivencias y sensaciones fruto de su dilatada historia, su rico patrimonio y su gastronomía singular. Recorriendo Astorga podremos sentir su carácter de ciudad acogedora y amable con el viajero, ya que hace más de dos mil años que fue fundada como cruce de caminos y punto de encuentro.

EL PALACIO EPISCOPAL

Mandado construir por el Obispo Juan Bautista Grau Vallespinós al arquitecto Antonio Gaudí. Las obras comienzan en 1889 y las termina en 1913 el arquitecto Ricardo García Guereta. Gracias a sus numerosos y singulares elementos arquitectónicos y decorativos, constituye uno de los edificios más destacados del patrimonio monumental astorgano. En 1963 se convierte en Museo de los Caminos, y en él se exponen numerosas y destacadas piezas procedentes de toda la Diócesis de Astorga que incluyen diversas colecciones desde prehistoria, epigrafía y numismática romana, arte religioso de diversos periodos y arte contemporáneo realizado por artistas leoneses.

En 2026, el Palacio de Gaudí de Astorga se suma a la conmemoración del legado de Antonio Gaudí con un programa especial que invita a mirar su arquitectura desde nuevas perspectivas. Más que una efeméride, el Año Gaudí es una oportunidad para detenerse, observar y redescubrir un edificio que sigue dialogando con quienes lo habitan y lo visitan.

MUSEO ROMANO

El museo recoge la cultura material que se ha recuperado en las excavaciones arqueológicas realizadas en la ciudad durante décadas. El museo se erige sobre un pórtico abovedado, conocido tradicionalmente como “la Ergástula”, que formaba parte de una construcción monumental ubicada en el centro del foro de la ciudad antigua. Cuenta con una importante colección epigráfica, destacando varias lápidas funerarias pertenecientes a soldados, augures, esclavos y libertos. También se exhiben Las pinturas pompeyanas descubiertas por D. José María Luengo a mediados de siglo pasado. También se pueden ver piezas de cerámica de distintas calidades y joyas del ajuar masculino y femenino. Más información en www.asturica.com

MUSEO DEL CHOCOLATE

La elaboración del chocolate fue una de las principales industrias de Astorga y su comarca durante los siglos XVIII al XX, constituyendo hoy todavía el medio de vida de varias familias locales. Como consecuencia de esta actividad y esplendor, se crearon una serie de empresas destinadas a su publicidad y comercialización. Toda esta tradición queda reflejada en este museo, que está situado en un antiguo palacete modernista, que, en su momento, fue también residencia y fábrica de uno de los chocolateros locales. Además de lo necesario para la producción y el consumo del chocolate, se pueden ver etiquetados, cartelería, envases, colecciones de cromos, obsequios de

las diferentes fábricas, la excepcional colección de piedras litográficas y el proceso seguido desde la fabricación artesanal hasta la mecanización. Un Museo para recrear los cinco sentidos.

GASTRONOMÍA

La ciudad de Astorga ha heredado una rica tradición gastronómica en la que el plato estrella es el Cocido Maragato; su degustación se inicia con siete carnes, a continuación los garbanzos y la berza para terminar con la sopa y el postre de natillas. Otros platos son el Congrio al Ajoarriero, la Cecina de Vaca con denominación de origen Cecina de León, y las carnes procedentes del Teleno. Estos platos se pueden degustar en los restaurantes del municipio de Astorga, bien en sus formas tradicionales, o en forma de recetas evolucionadas más adaptadas a los gustos actuales.

Los postres y dulces tienen su representación en las conocidas mantecadas, los hojaldres, el tradicional chocolate para “hacer a la taza” o los merles.

AYUNTAMIENTO

Situado en la Plaza Mayor, las obras comenzaron en 1683 dirigidas por Francisco de la Lastra para ser terminadas en 1704. Fue reformado por Andrés Lozano en 1994 conservándose la armoniosa fachada original del edifico, típica del barroco civil leonés. En ella encontramos numerosos elementos arquitectónicos decorativos, destacando en el remate central, tanto el escudo real, como los maragatos Juan Zancuda y Colasa, obra del relojero Bernardo Franco, los cuales dan las horas desde 1748.

RUTA ROMANA

La ciudad de Astorga ofrece una Visita guiada a través de la cual se puede recorrer los restos arqueológicos que se han ido conservando en la ciudad. El itinerario permite visitar un tramo del foso que formaba parte del sistema defensivo del campamento de la Legio Décima Gémina, que dio origen a la ciudad. También se visitan las Termas Menores, el Aedes Augusti, que era el lugar de reunión de la Curia de la urbe, y los restos del pórtico del Foro. La Ruta se completa con el recorrido por el interior de un tramo del sistema de cloacas y la visita a una lujosa casa, cuyo propietario, sin duda, pertenecía a uno de los grupos sociales más elevados de Astúrica Augusta ya que cuenta con un magnífico mosaico en una de las estancias.

CAMINO DE SANTIAGO

Desde el siglo IX Astorga ha estado muy estrechamente vinculada al Camino de Santiago, este entra en la ciudad a través de Puerta Sol y recorre todo el casco urbano para salir finalmente por Puerta Obispo. El Camino, en su recorrido por Astorga, está jalonado por los principales monumentos y lugares con encanto del centro histórico de la ciudad.

LA CATEDRAL

Comenzada en 1471, no se termina hasta el siglo XVIII. Destacan especialmente la fachada renacentista de los Obispos, la principal barroca; el retablo Mayor, obra maestra de Gaspar Becerra; la Inmaculada de Gregorio Fernández; la sillería del coro del siglo XVI o el retablo hispano-flamenco de San Miguel. El Museo Catedralicio fue creado en 1954 y entre sus piezas más destacadas se hallan la Arqueta de San Genadio del s. X, el arcón románico de Carrizo, con decoración pictórica del siglo XII, un esenciero árabe fatimí s. X, un lignum crucis de oro y perlas del s. XII, diversas obras de orfebrería religiosa y un conjunto de pinturas y esculturas de dife - rentes maestros.

VIA DE LA PLATA

La calzada romana que unía Mérida con Astorga se convirtió posteriormente en una de las principales vías de comunicación entre el sur y norte de la península, y fue también durante siglos utilizada como vía de trashumancia. Hoy en día, tiene la doble función de ruta de peregrinación hacia Santiago de Compostela, ya que en Astorga es precisamente donde confluyen el Camino Francés con la Vía de la Plata, y de itinerario turístico cultural ,dado el rico patrimonio arqueológico y monumental situado a lo largo de todo su recorrido.

Foto: Roi Rios

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
CIUDADES AUGUSTEAS (LUGO BRAGA ASTORGA) 2026 by editorialmic - Issuu