ÍÀÉÀÊÒÓÀËÜͲØÅ ÐÅÄÀÊÖ²ÉÍÀ ÊÎËÅÃ²ß Òèìî÷êî Ò. Â. øåô-ðåäàêòîð, ãîëîâà Âñåóêðà¿íñüêî¿ åêîëîã³÷íî¿ ë³ãè Àíäð³ºíêî Ò. Ë. Áàëþê Ã. ². Áåõ ². Ä. Áèñòðÿêîâà Þ. ². Âàäçþê Ñ. Í. Âîëîùóê Ì. Ä. Âåêëè÷ Î. Ï. Ãàëü÷åíêî Í. Ï. Ãåòüìàí À. Ï. Ãåòüìàí Â. ². Ãîë³ê Þ. Ñ. Ãîí÷àðóê Â. Â. Ãðèöàí Þ. ². Äîë³íñüêèé À. À. Äóäêà ². Î. ²ëü÷åíêî Â. Ð. Êàïëóí Â. Â. Êàïñüêà À. É. Êðè÷åâñüêèé Ñ. Â. Êëèìåíêî Ì. Î. Êîíäðàòþê Â. À. ˳ñîâñüêèé Ñ. À. Ëóêàø Î. Â. Ìàëèøåâà Í. Ð. Ìàëüîâàíèé Ì. Ñ. Ìàðóøåâñüêèé Ã. Á. Ìåäâåäºâ Â. Â. Ìåëüíèê Ë. Ã. ̳íòåð Ä. Ìóäðàê Î. Â. Ðaçìºòàºâ Ñ. Â. Ðóäåíêî Ë. Ã. Ðóäüêî Ã. ². Ñèòíèê Ê. Ì. Ñîç³íîâ Î. Î. Ñòîëÿðåíêî Ã. Ñ. Òàðàð³êî Î. Ã. Òåðëåöüêèé Â. Ê. Ôóðäè÷êî Î. ². ×åðâàíüîâ ². Ã. Øåâ÷óê Â. ß. Øåìøó÷åíêî Þ. Ñ. Øèùåíêî Ï. Ã. Øìàòêîâ Ã. Ã. ßêîâëºâ ª. Î.
2
ä. á. í. ä. þ. í., ÷ëåí-êîð. ÍÀÏðÍÓ ä. ï. í., àêàäåì³ê ÍÀÏÍÓ ê. å. í. ä. ì. í., ä. ñ.-ã. í ä. å. í. ê. á. í. ä. þ. í., àêàäåì³ê ÍÀÏðÍÓ ê. ã. í. ê. ò. í. ä. õ. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. á. í. ä. ò. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. á. í., ÷ëåí-êîð. ÍÀÍÓ ä. ï. í., àêàäåì³ê ÍÀÏÍÓ ä. ò. í. ä. ï. í. ä. ò. í. (Ðîñ³ÿ) ä. ñ.-ã. í. ä. ì. í. ä. ã. í. ä. á. í. ä. þ. í., àêàäåì³ê ÍÀÏðÍÓ ä. ò. í. ê. ô. í. ä. á. í., àêàäåì³ê ÍÀÀÍÓ ä. å. í. ä. á. í. (Âåëèêîáðèòàí³ÿ) ä. ñ-ã. í. ê. þ. í. ä. ã. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. ã.-ì. í., ä. ã. í., ä. ò. í. ä. á. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. ñ.-ã. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. ò. í. ä. ñ.-ã. í., àêàäåì³ê ÍÀÀÍÓ ê. á. í. ä. å. í. àêàäåì³ê ÍÀÀÍÓ ä. ò. í., ä. å. í. ä. þ. í., àêàäåì³ê ÍÀÍÓ ä. ã. í., ÷ëåí-êîð. ÍÀÏÍÓ ä. á. í. ä. ò. í.
Ö³íà àòîìíîãî ê³ëîâàòó äëÿ Óêðà¿íè (ðîçäóìè ï³ñëÿ ïî¿çäêè äî ×îðíîáèëÿ)
26
ʲÒÍß 2016 ð. Óêðà¿íà òà ñâ³ò ç ñóìîì çãàäóþòü ïî䳿 ×îðíîáèëüñüêî¿ êàòàñòðîôè, àäæå âèïîâíèëîñÿ ð³âíî 30 ðîê³â ç äíÿ íàéïîòóæí³øî¿ â ³ñòî𳿠ÿäåðíî¿ àâàð³¿. Ïðî ¿¿ íàñë³äêè äëÿ äîâê³ëëÿ ³ çäîðîâ’ÿ ëþäåé òà ñïðàâæíþ ö³íó «ìèðíîãî àòîìà» ñüîãîäí³ ðîçìîâëÿºìî ç Îëåãîì Íåäàâîþ, íàðîäíèì äåïóòàòîì Óêðà¿íè, çàñòóïíèêîì ãîëîâè Êîì³òåòó Âåðõîâíî¿ Ðàäè Óêðà¿íè ç ïèòàíü åêîëîã³÷íî¿ ïîë³òèêè, ïðèðîäîêîðèñòóâàííÿ òà ë³êâ³äàö³¿ íàñë³äê³â ×îðíîáèëüñüêî¿ êàòàñòðîôè. Îëåãó Àíàòîë³éîâè÷ó, íåùîäàâíî Âè â³äâ³äàëè Çîíó â³ä÷óæåííÿ. ßêèìè º Âàø³ âðàæåííÿ â³ä ïî¿çäêè? Íåçâàæàþ÷è íà ìàñøòàáè ×îðíîáèëüñüêî¿ êàòàñòðîôè, â³äíîâëþâàíèé ïîòåíö³àë ë³ñîâèõ åêîñèñòåì âèÿâèñÿ íàäçâè÷àéíî ïîòóæíèì. Îñê³ëüêè çàáðóäíåíà òåðèòîð³ÿ áóëà ìàéæå ³çîëüîâàíà òà íå çàçíàâàëà âïëèâó ëþäèíè, ÷èñåëüí³ñòü òâàðèí ³ ðîñëèí ïî÷àëà çá³ëüøóâàòèñÿ, ñôîðìóâàëèñÿ íîâ³ åêîñèñòåìí³ çâ’ÿçêè. Íàïðèêëàä, ó 1999 ð. íà òåðèòîð³þ Çîíè â³ä÷óæåííÿ áóëè âèïóùåí³ êîí³ Ïðæåâàëüñüêîãî, ³ ìè íà âëàñí³ î÷³ áà÷èëè ¿õí³é òàáóí. Íàóêîâö³ çàçíà÷àþòü, ùî íà ïîêèíóòèõ çåìëÿõ ïî÷àëè çèìóâàòè îðëàíè-á³ëîõâ³ñòè, òóò óñï³øíî ðîçìíîæóþòüñÿ âîâêè, ðèñ³, îëåí³ òà ëîñ³. Êð³ì öüîãî, ç òåðèòî𳿠Á³ëîðóñ³¿ ïî÷àëè çàõîäèòè çóáðè, ÷èñåëüí³ñòü ÿêèõ â Óêðà¿í³ çà îñòàíí³ ðîêè äóæå ñêîðîòèëàñÿ. Ñóìíî âèãëÿäຠïîêèíóòå ì³ñòî – íàï³âçðóéíîâàí³ áóäèíêè, çàðæàâ³ë³ äèòÿ÷³ ãîéäàëêè é íåðåàëüíà òèøà ñïðàâëÿþòü ãí³òþ÷å âðàæåííÿ. Ìàéæå ôàíòàñòè÷íèìè º äåðåâà, ùî ïðîðîñëè êð³çü àñôàëüò ³ ñò³íè áóä³âåëü. Ïèøíà ðîñëèíí³ñòü òà âåëèêà ê³ëüê³ñòü òâàðèí çàéâèé ðàç äîâîäÿòü, ùî íàì Ïðèðîäà íåîáõ³äíà, à ìè ¿é – í³. ×è â³äíîâëåííÿ äîâê³ëëÿ ó Çîí³ â³ä÷óæåííÿ îçíà÷àòèìå çìåíøåííÿ ð³âíÿ ðàä³àö³éíîãî çàáðóäíåííÿ ³ ìîæëèâ³ñòü ÷àñòêîâîãî îñâîºííÿ òåðèòîð³é, ùî çàçíàëè âïëèâó àâàð³¿? Õî÷ íèí³ ó Çîí³ â³ä÷óæåííÿ âèðóº äèêå æèòòÿ, ïðîáëåìà ðàä³îàêòèâíîãî çàáðóäíåííÿ íå çíèêëà. Îñîáëèâó íåáåçïåêó òåïåð ³ â ìàéáóòíüîìó ñòàíîâëÿòü «äîâãîæèâó÷³» ðàä³îíóêë³äè, ùî ïîòðàïèëè â äîâê³ëëÿ âíàñë³äîê àâà𳿠íà ×îðíîáèëüñüê³é ÀÅÑ: Sr90 (ïåð³îä ï³âðîçïàäó 29 ðîê³â), Cs137 (30 ðîê³â), Pu239 (24 òèñÿ÷³ ðîê³â) òà ³çîòîïè äåÿêèõ ³íøèõ òðàíñóðàíîâèõ åëåìåíò³â. ß ââàæàþ, ùî ùå ðàíî ãîâîðèòè ïðî ãîñïîäàðñüêå âèêîðèñòàííÿ òåðèòîð³é â çîí³ ðàä³àö³éíîãî çàáðóäíåííÿ, îñê³ëüêè
¹2
ÍÀÉÀÊÒÓÀËÜͲØÅ íåîáõ³äíî ïðîâåñòè ´ðóíòîâí³ äîñë³äæåííÿ ùîäî ðîçâèòêó ÿäåðíî¿ åíåðãåòèêè. Àëå àâàð³ÿ íà ÀÅÑ çàëèøêîâèõ êîíöåíòðàö³é ðàä³îíóêë³ä³â, ì³ñöü «Ôóêóñ³ìà-1» (ßïîí³ÿ) ó áåðåçí³ 2011 ð. âèêëèêàëà ¿õíüîãî íàêîïè÷åííÿ, ìîæëèâîñòåé ïîâòîðíî¿ ì³- øèðîêèé ðåçîíàíñ ó âñüîìó ñâ³ò³, çîêðåìà: ãðàö³¿ òà ³í. – óðÿä ²òà볿 ó áåðåçí³ 2011 ð. îãîëîñèâ ð³øåííÿ ïðî çàïðîâàäæåííÿ ð³÷íîãî ìîðàòîð³þ íà áóä³âíè̳í³ñòåðñòâî åêîëî㳿 òà ïðèðîäíèõ ðåñóðñ³â öòâî ÀÅÑ, à â ÷åðâí³ íà ðåôåðåíäóì³ ïåðåâàæíîþ Óêðà¿íè ïëàíóº ñòâîðèòè ×îðíîáèëüñüêèé á³î- á³ëüø³ñòþ ãîëîñ³â áóëî çàáëîêîâàíî ïðîïîçèö³þ ñôåðíèé çàïîâ³äíèê. ßêîþ º Âàøà äóìêà? óðÿäó ïðî â³äðîäæåííÿ àòîìíî¿ åíåðãåòèêè; ³äïîâ³äíî äî Çàêîíó Óêðà¿íè «Ïðî ïðèðîäíî– Øâåéöàð³ÿ ìຠíàì³ð äî 2034 ð. âèâåñòè àòîìí³ çàïîâ³äíèé ôîíä Óêðà¿íè» á³îñôåðí³ çàïîâ³äíèêè áëîêè ç àêòèâíî¿ åêñïëóàòàö³¿ é íå áóäóâàòè íîâèõ; ñòâîðþþòü íà áàç³ ïðèðîäíèõ çàïîâ³äíèê³â àáî íà– ïðàâëÿ÷à êîàë³ö³ÿ ó Áåëü㳿 âîñåíè 2011 ð. çàö³îíàëüíèõ ïðèðîäíèõ ïàðê³â. ÿâèëà ïðî íàì³ð ïîâåðíóòèñÿ äî ïëàíó çóïèíêè Êð³ì öüîãî, á³îñôåðíèé çàïîâ³äíèê ìຠçîíó àòîìíèõ ðåàêòîð³â ç 2015 ð. àíòðîïîãåííèõ ëàíäøàôò³â, òîáòî ÷àñòèíó éîãî Äî öüîãî ïåðåë³êó ìîæíà äîäàòè ùå ñêàíäèíàâòåðèòî𳿠ìîæíà âèêîðèñòîâóâàòè ç ãîñïîäàð- ñüê³ êðà¿íè, ÿê³ äàâíî ðîáëÿòü íàãîëîñ íà ðîçâèñüêîþ ìåòîþ. Äîñ³ íå áóëî ïðîâåäåíî äîñë³äæåíü òêó àëüòåðíàòèâíî¿ åíåðãåòèêè, óñï³øíî âèêîðèñäëÿ âèçíà÷åííÿ ð³âíÿ ðàä³îàêòèâíîãî çàáðóäíåí- òîâóþ÷è â³äíîâëþâàí³ äæåðåëà åíåð㳿. íÿ íà ïîñòðàæäàëèõ òåðèòîð³ÿõ, ÿê³ á ï³äòâåðäèëè ö³ëêîâèòó áåçïå÷í³ñòü âèêîðèñòàííÿ öèõ çîí. ×è ìîæå öå ñâ³ä÷èòè ïðî òå, ùî ñâ³òîâà ñï³ëüÏðèðîäîîõîðîííà ãðîìàäñüê³ñòü íàïîëÿãຠíà íîòà ïî÷èíຠñõèëÿòèñÿ äî ïîñòóïîâî¿ â³äìîâè ñòâîðåíí³ íå á³îñôåðíîãî, à ïðèðîäíîãî çàïîâ³ä- â³ä àòîìíî¿ åíåðãåòèêè? Àëå æ áàãàòî õòî ââàíèêà íà òåðèòî𳿠Çîíè â³ä÷óæåííÿ. ß ï³äòðèìóþ æຠàòîìíó åíåðã³þ îäí³ºþ ç íàéäåøåâøèõ. ×è öå ð³øåííÿ, îñê³ëüêè öå äàñòü ìîæëèâ³ñòü çàïî- ä³éñíî öå òàê? á³ãòè áóäü-ÿê³é ãîñïîäàðñüê³é ä³ÿëüíîñò³ íà ö³é Åêîíîì³÷í³ àñïåêòè àòîìíî¿ åíåðãåòèêè íå º òåðèòî𳿠òà çáåðåãòè ñôîðìîâàí³ çà 30 ðîê³â åêî- îïòèì³ñòè÷í³øèìè, í³æ åêîëîã³÷í³. ³ðèòè ó «äåñèñòåìè. øåâó» àòîìíó åíåðã³þ ìîæíà áóëî ëèøå íà ïî÷àòêó àòîìíî¿ åðè. Êð³ì òîãî, âñ³ ÀÅÑ â Óêðà¿í³ áóëè çáóÍåïîîäèíîêèìè º âèïàäêè áðàêîíüºðñòâà ó äîâàí³ çà ÷àñ³â Ðàäÿíñüêîãî Ñîþçó, òîìó ìè íå â³äÇîí³ â³ä÷óæåííÿ. ×îìó öå â³äáóâàºòüñÿ? ÷óëè öèõ âåëè÷åçíèõ âèòðàò. Àëå íàñïðàâä³ àòîìíà Îñíîâíîþ ïðîáëåìîþ º íåäîòðèìàííÿ ñóâîðîãî åíåðãåòèêà º îäí³ºþ ç íàéäîðîæ÷èõ, çîêðåìà ñïîêîíòðîëþ çà ä³ÿëüí³ñòþ íà ðàä³àö³éíî çàáðóäíå- ðóäæåííÿ åíåðãîáëîêó àòîìíî¿ åëåêòðîñòàíö³¿ ó íèõ òåðèòîð³ÿõ. ×îðíîáèëüñüêà Çîíà â³ä÷óæåííÿ Ôðàíö³¿ êîøòóâàëî ó 2012 ð. áëèçüêî 6 ìëðä ºâðî. âæå äàâíî ñòàëà îñåðåäêîì áðàêîíüºðñòâà, îñê³ëüÒåïåð, êîëè àòîìí³ ñòàíö³¿ âè÷åðïóþòü ñâ³é ðåêè òîííè ïîêèíóòîãî ìåòàëó òà ãåêòàðè ë³ñó çà- ñóðñ, êîëè â³äáóëèñÿ àâà𳿠íà ÀÅÑ (íàéïîòóæí³ø³ âæäè ïðèâàáëþâàëè áàæàþ÷èõ çàðîáèòè. Ç îãëÿäó ó íàñ, â Óêðà¿í³), êîëè çà áàãàòî ðîê³â òàê ³ íå íà öå, ³ñíóº ñåðéîçíà ïðîáëåìà îá³ãó ðàä³îàêòèâíî- ñòâîðåíî â óñüîìó ñâ³ò³ òåõíîëî㳿 ç³ çíåøêîäæåíãî ìåòàëîáðóõòó, äåðåâèíè, ïðîäóêò³â òâàðèííè- íÿ òà óòèë³çàö³¿ ÿäåðíèõ â³äõîä³â, – ñàìå òåïåð ìè öòâà òà ðîñëèííèöòâà. ðîçó쳺ìî, ùî àòîìíà åíåðã³ÿ âæå çàðàç º íàáàãàòî Êð³ì öüîãî, ùîðîêó Çîíó â³ä÷óæåííÿ íåëåãàëü- äîðîæ÷îþ, í³æ åíåðã³ÿ «âóã³ëüíà» òà «ãàçîâà». ² ¿¿ íî â³äâ³äóþòü ñòàëêåðè – áàæàþ÷³ äîñë³äèòè ïî- âàðò³ñòü áóäå ïîñò³éíî çðîñòàòè âíàñë³äîê ïîäîêèíóò³ çåìë³ òà îòðèìàòè ãîñòð³ â³ä÷óòòÿ ï³ä ÷àñ ðîæ÷àííÿ ÿäåðíîãî ïàëèâà, çá³ëüøåííÿ âèòðàò íà ïðîãóëÿíêè âóëèöÿìè ì³ñòà-ïðèâèäà ×îðíîáèëü. ×àñòî ñòàëêåðè íåçàêîííî âèíîñÿòü ç ïîêèíóòèõ áóäèíê³â ð³çí³ ïðåäìåòè ïîáóòó, ÿê³ ðàä³àö³éíî îïðîì³íåí³. Âîíè ñòàíîâëÿòü çàãðîçó ÿê äëÿ íèõ ñàìèõ, òàê ³ äëÿ ïîòåíö³éíèõ ïîêóïö³â òàêèõ «àðòåôàêò³â». ßê Âè îö³íþºòå ñâ³òîâ³ òåíäåíö³¿ ó ðîçâèòêó àòîìíî¿ åíåðãåòèêè? Ç ìîìåíòó ââåäåííÿ â åêñïëóàòàö³þ ïåðøî¿ ó ñâ³ò³ àòîìíî¿ åëåêòðîñòàíö³¿ (ÑÐÑÐ, ì. Îáí³íñüê) ìèíóëî âæå á³ëüøå 60 ðîê³â. Çã³äíî ç³ çâ³òîì «Ñâ³òîâà àòîìíà ïðîìèñëîâ³ñòü» (The World Nuclear Industry Status Report 2015), ñòàíîì íà 2015 ð. 30 êðà¿í ñâ³òó âèêîðèñòîâóþòü àòîìíó åíåðãåòèêó, çàãàëîì åêñïëóàòóþ÷è 391 ðåàêòîð. Ïîíàä äâ³ òðåòèíè ñâ³òîâî¿ àòîìíî¿ åíåð㳿 âèðîáëÿþòü êðà¿íè «âåëèêî¿ ï’ÿò³ðêè» – ÑØÀ, Ôðàíö³ÿ, Ðîñ³ÿ, ϳâäåííà Êîðåÿ òà Êèòàé. Çâåðí³òü óâàãó íà òå, ùî ê³ëüêà ðîê³â òîìó á³ëüø³ñòü ºâðîïåéñüêèõ êðà¿í, êð³ì ñêàíäèíàâñüêèõ, îäíîçíà÷íî âèñëîâëþâàëèñÿ íà êîðèñòü áåðåçåíü-êâ³òåíü 2016 ð.
3
ÍÀÉÀÊÒÓÀËÜͲØÅ ïðîäîâæåííÿ òåðì³íó åêñïëóàòàö³¿ åíåðãîáëîê³â, ðåìîíò òà îïëàòó ïðàö³. Âåëè÷åçíèìè º çáèòêè äëÿ äîâê³ëëÿ, îñê³ëüêè çàáðóäíåííÿ ïðèðîäíèõ åêîñèñòåì ðîçïî÷èíàºòüñÿ íà ïî÷àòêîâîìó åòàï³ âèäîáóâàííÿ ñèðîâèíè íà óðàíîâèõ ðóäíèêàõ. Ðàä³îàêòèâíà ïîðîäà óòâîðþº âåëè÷åçí³ «õâîñòè», ÿê³ ñòâîðþþòü ñåðéîçíó åêîëîã³÷íó íåáåçïåêó. Íà ñòà䳿 çáàãà÷åííÿ óðàíîâî¿ ðóäè òà â ïðîöåñ³ âèãîòîâëåííÿ òâåë³â ïðîäîâæóºòüñÿ óòâîðåííÿ ðàä³îàêòèâíèõ â³äõîä³â. Ñàì³ æ òâåëè ÷åðåç ïåâíèé ïðîì³æîê ÷àñó ñòàþòü âèñîêîðàä³îàêòèâíèìè â³äõîäàìè, ÿê³ òðåáà çáåð³ãàòè ñîòí³ ðîê³â ó ñïåö³àëüíèõ óìîâàõ ³ âèòðà÷àòè íà öå íåñê³í÷åííî âåëèê³ êîøòè! Íàñòóïíèì åòàïîì çàáðóäíåííÿ äîâê³ëëÿ º çàõîðîíåííÿ ÿäåðíèõ â³äõîä³â. Ó ïðîöåñ³ çáåð³ãàííÿ êîíòåéíåð³â ç öèìè â³äõîäàìè ³ñíóº ñåðéîçíà çàãðîçà äëÿ ï³äçåìíèõ âîä, á³îòè, çäîðîâ’ÿ ëþäåé. Âæå çãàäàí³ çáèòêè â³ä ãëîáàëüíî¿ êàòàñòðîôè íà ×ÀÅÑ îö³íþþòüñÿ â ñîòí³ ì³ëüÿðä³â äîëàð³â ÑØÀ, ³ äåðæàâíèé áþäæåò Óêðà¿íè 30 ðîê³â íåñå öåé òÿãàð. Íàñê³ëüêè êðèòè÷íîþ º ïðîáëåìà ÿäåðíèõ â³äõîä³â â Óêðà¿í³? Âàæëèâîþ ïðîáëåìîþ àòîìíî¿ åíåðãåòèêè º çàõîðîíåííÿ ðàä³îàêòèâíèõ â³äõîä³â, çîêðåìà â³äïðàöüîâàíîãî ÿäåðíîãî ïàëèâà (ÂßÏ). Óêðà¿íñüê³ ÀÅÑ ç ðåàêòîðàìè òèïó ÂÂÅÐ, ÿê ³ ³íø³ ÀÅÑ ó êîëèøíüîìó ÑÐÑÐ, áóäóâàëè, âèõîäÿ÷è ç êîíöåïö³¿ òèì÷àñîâîãî çáåð³ãàííÿ é ïîäàëüøî¿ ïåðåðîáêè ÂßÏ ó ì. Æåëºçíîãîðñüêó Êðàñíîÿðñüêîãî êðàþ (äëÿ ðåàêòîð³â ÂÂÅÐ-1000) òà ïåðåðîáêè â ì. Îçåðñüêó ×åëÿá³íñüêî¿ îáëàñò³ (äëÿ ðåàêòîð³â ÂÂÅÐ-440). Ïðîòÿãîì îñòàíí³õ 30 ðîê³â ÂßÏ ç Óêðà¿íè âèâîçèëè äî Ðîñ³¿ íà ïåðåðîáêó. Ïðîòå, ó 2018 ð. âîíè ìàþòü ïîâåðíóòèñÿ äî Óêðà¿íè, îñê³ëüêè, çã³äíî ç Îá’ºäíàíîþ êîíâåíö³ºþ ïðî áåçïåêó ïîâîäæåííÿ ç â³äïðàöüîâàíèì ïàëèâîì òà ïðî áåçïåêó ïîâîäæåííÿ ç ðàä³îàêòèâíèìè â³äõîäàìè, ÂßÏ òà ÿäåðí³ â³äõîäè ìàþòü áóòè çàõîðîíåí³ íà òåðèòî𳿠êðà¿íè, äå âîíè óòâîðèëèñÿ. Çà îö³íêàìè åêñïåðò³â, Óêðà¿íà ùîð³÷íî ïëàòèòü Ðîñ³¿ áëèçüêî 200 ì³ëüéîí³â äîëàð³â çà ïîñëóãè çáåð³ãàííÿ â³äïðàöüîâàíîãî ÿäåðíîãî ïàëèâà óêðà¿íñüêèõ ÀÅÑ. Õî÷ áóä³âíèöòâî Öåíòðàë³çîâàíîãî ñõîâèùà â³äïðàöüîâàíîãî ÿäåðíîãî ïàëèâà áóëî çàïëàíîâàíî ùå 10 ðîê³â òîìó, âîíî òàê ³ íå áóëî çáóäî-
4
âàíî. ×åðåç öå ïðîáëåìà çàõîðîíåííÿ ÿäåðíèõ â³äõîä³â â Óêðà¿í³ º íàäçâè÷àéíî ãîñòðîþ. Êð³ì öüîãî, â Óêðà¿í³ íå ³ñíóº ñèñòåìè â³äøêîäóâàííÿ åêîëîã³÷íèõ ðèçèê³â äëÿ íàñåëåííÿ, ÿêå ïðîæèâຠíà òåðèòîð³ÿõ, ïðèëåãëèõ äî ÀÅÑ. Íåáåçïåêó äëÿ íàñåëåííÿ ñòàíîâëÿòü íå ò³ëüêè áåçïîñåðåäíüî àòîìí³ åëåêòðîñòàíö³¿, à é ï³äïðèºìñòâà, äå ïåðåðîáëÿºòüñÿ òà çáåð³ãàºòüñÿ ÿäåðíå ïàëèâî òà â³äõîäè. ×è ïëàíóº óêðà¿íñüêèé óðÿä ïîñòóïîâî â³äìîâëÿòèñÿ â³ä àòîìíî¿ åíåðãåòèêè òà â³ääàòè ïåðåâàãó áåçïå÷í³øèì àëüòåðíàòèâíèì âèäàì – â³òðîâ³é, ñîíÿ÷í³é åíåðãåòèö³, îòðèìàííþ á³îïàëèâà òà ðåàë³çàö³¿ ïîòåíö³àëó òåïëîâî¿ åíåðãåòèêè? Íà æàëü, í³. Àëå âàðòî çàçíà÷èòè, ùî íàâ³òü çà òàêîãî áàæàííÿ àòîìí³ åëåêòðîñòàíö³¿ íåìîæëèâî â³äðàçó çàêðèòè. ϳñëÿ îô³ö³éíî¿ çóïèíêè ÀÅÑ ïîòð³áíî ùå òðèâàëèé ÷àñ ï³äòðèìóâàòè ¿¿ ðîáîòó äëÿ ïîñòóïîâî¿ äåçàêòèâàö³¿. Ó áàãàòüîõ êðà¿íàõ ñâ³òó ñòâîðþºòüñÿ ñïåö³àëüíèé ôîíä äëÿ ìàéáóòíüîãî çàêðèòòÿ ÀÅÑ, êóäè â³äðàõîâóºòüñÿ ÷àñòèíà ïðèáóòê³â â³ä ¿¿ ðîáîòè. Äîêè â Óêðà¿í³ íå áóäå ñòâîðåíî òàêèé ôîíä, íåìîæëèâî âåñòè ìîâó ïðî ïîñòóïîâó â³äìîâó â³ä àòîìíî¿ åíåðãåòèêè. Âîäíî÷àñ, ðîçâèòîê àëüòåðíàòèâíî¿ åíåðãåòèêè â Óêðà¿í³ íàáèðຠòåìï³â. Çîêðåìà, âèðîùóºòüñÿ åíåðãåòè÷íà âåðáà, ó áàãàòüîõ îáëàñòÿõ ïðàöþþòü ñîíÿ÷í³ åëåêòðîñòàíö³¿. Çàãàëîì, ïðîãíîçóºòüñÿ çðîñòàííÿ ÷àñòêè â³äíîâëþâàíî¿ åíåðãåòèêè äî ð³âíÿ 20% ó âàëîâîìó ê³íöåâîìó åíåðãîñïîæèâàíí³. ßêèìè ìàþòü áóòè âàæëèâ³ àêöåíòè â åíåðãåòè÷í³é ñòðàòå㳿 Óêðà¿íè? Îñíîâíèì âèêëèêîì ó ïëàíóâàíí³ ðîçâèòêó åíåðãåòè÷íîãî ñåêòîðó º áîðîòüáà ç ãëîáàëüíîþ çì³íîþ êë³ìàòó ³ íåîáõ³äí³ñòü ñêîðî÷åííÿ âèêèä³â ïàðíèêîâèõ ãàç³â. ×åðåç çáðîéíó àãðåñ³þ ïðîòè Óêðà¿íè ÷³òêî ïîñòàëî ïèòàííÿ ïðî íàãàëüí³ñòü ôîðìóâàííÿ åíåðãåòè÷íî¿ áåçïåêè êðà¿íè. Ìàºìî ïîäáàòè ïðî íàä³éíå çàáåçïå÷åííÿ åíåðãåòè÷íèõ ïîòðåá íà âèïàäîê áëîêóâàííÿ ïîñòàâîê åíåðãîðåñóðñ³â àáî ïîøêîäæåííÿ åíåðãåòè÷íî¿ ³íôðàñòðóêòóðè, ³ òóò ìè ìîæåìî ñêîðèñòàòèñÿ äîñâ³äîì Äîíáàñó, ÿêèé íèí³ ðîçâ’ÿçóº òàê³ ïðîáëåìè. Íà çàâåðøåííÿ õî÷ó íàãîëîñèòè: ìè íå ìàºìî ïðàâà ïåðåêðåñëþâàòè íàø³ çäîáóòêè é ïåðåâàãè, ìóñèìî çíàõîäèòè ò³ ëîêîìîòèâè, ÿê³ çàáåçïå÷àòü âèïåðåäæàëüíèé ðîçâèòîê, ìàºìî â³äñë³äêîâóâàòè òåíäåíö³¿, ðîçðîáëÿòè é çàñòîñîâóâàòè íîâ³òí³ òåõíîëî㳿. ßê íà ìåíå, äåðæàâà ìຠìàêñèìàëüíî çàä³ÿòè â³ò÷èçíÿíèé íàóêîâî-òåõí³÷íèé ³ ïðîìèñëîâèé ïîòåíö³àë, ³ äëÿ öüîãî âæå ñüîãîäí³ ïîòð³áíî ï³äòðèìàòè íàóêîâ³ é ïðîåêòí³ ðîçðîáêè, ïîë³ïøèòè ìàòåð³àëüíî-òåõí³÷íó áàçó äëÿ ïðîâåäåííÿ äîñë³äæåíü ³ âèïðîáóâàíü, àêòèâ³çóâàòè ó÷àñòü óêðà¿íñüêèõ ôàõ³âö³â ³ ïðîô³ëüíèõ îðãàí³çàö³é â ðåàë³çàö³¿ ì³æíàðîäíèõ ïðîåêò³â ç ïåðñïåêòèâíîãî ðîçâèòêó âñ³õ, îñîáëèâî àëüòåðíàòèâíèõ, âèä³â åíåðãåòèêè. Àäæå îñíîâíèì íàøèì ïð³îðèòåòîì ìຠáóòè ðîçóì³ííÿ òîãî, ùî íà ö³é çåìë³ æèòè íàøèì ä³òÿì òà îíóêàì. ¹2