2 IN HET NIEUWS Steeds 9292 checken en hopen dat je bus rijdt GRONINGEN Ook al is er deze vrij-
dag best begrip voor de stakende conducteurs en chauffeurs: uitvallende treinen en bussen zijn Groningse en Drentse reizigers in toenemende mate zat. Vooral als ze er van tevoren niet voor gewaarschuwd worden. Ze zien hun vriend aankomen en kunnen een beetje leedvermaak niet onderdrukken. Joran Kunst (19) en Robin Prins (19) staan op het Groningse Hoofdstation op de bus naar Stadskanaal te wachten, als Martijn Klinkhamer (19) zich bij hen voegt. Martijn moet niet naar Stadskanaal, hij moet naar Annen. Hij zat al in de bus die ’m daarheen zou moeten brengen. ,,Maar die rijdt gewoon niet verder’’, meldt hij verongelijkt. ,,De vorige chauffeur had vrij, en degene die ’m moest aflossen, staakt.’’ Hij is dus maar weer uitgestapt. ,,En nu? Ja, weet niet. Hopen dat deze bus wel rijdt.’’ Joran, die Spatial Planning studeert aan de Hanzehogeschool, zat vanmorgen in een halflege collegezaal. ,,Het was wel 9 uur op vrijdagochtend, daar kan het ook mee te maken hebben gehad.’’ De drie hebben wel begrip voor de situatie. ,,Ze zijn met te weinig mensen en ze worden onderbetaald, dan snap ik wel dat je gaat staken’’, oordeelt Martijn. Verderop op de Zernike Campus zijn Marijke Klugkist (16) en Larissa van den Brink (16) een stuk minder mild gestemd. De eerstejaars Pabo-Social Work uit
Assen moesten vandaag twee uurtjes voor school in Groningen zijn. Hun reistijd is meer dan twee keer zoveel. Het stomste is: vanmorgen vroeg was er volgens de online dienstregeling op hun telefoon nog niks aan de hand. ,,Tot het laatste moment zei-ie dat de trein gewoon ging’’, vertelt Marijke. Pas op het station van Assen merkte ze dat ze een probleem had. Een soortgelijke ervaring had een eerstejaarsstudente biologie (18) uit Stadskanaal, die liever niet met haar naam in de krant wil. ’s Morgens om half 7 stond ze klaar om in een bus te stappen die door de 9292-app wel was beloofd, maar in werkelijkheid niet ging. ,,Ik ben door iemand gebracht’’, vertelt ze op een bankje voor de AH To Go aan de Zernikelaan. Volgens QBuzz komt de onduidelijkheid doordat van tevoren niet bekend is wie precies staakt en wie werkt. Reizigersorganisatie Rover merkt dat de irritatie over de stakingen groeit. ,,Niet omdat reizigers niet achter de inhoud staan’’, nuanceert woordvoerder Freek Bos. ,,Mensen realiseren zich wel dat er personeelstekorten zijn en een betere CAO kan helpen. Maar ze moeten wel naar hun werk en naar school. Dus horen we steeds meer: los het nou eens op.’’ Voor zo’n oplossing moeten de vakbonden en de vervoerders eerst een akkoord bereiken. Rover hoopt dat dat snel gebeurt, zegt Bos.
OGENBLIK Pietje
D
e collega zei vroeg in de middag: ,,Oh-oh, de mensen van de BBC zijn al in het zwart.’’ Ik had half en half verwacht dat The Queen een dag later zou overlijden, op mijn verjaardag, maar dat lukte net niet. Jammer, maar dat Pieter Bruegel de Oude, Henri de Toulouse-Lautrec en Mao op 9 september zijn overleden is ook al heel wat. Plus dat ik gelijk jarig ben met Tolstoi, Otis Redding, Roberto Donadoni en Simone Walraven. Een vriend appte: ‘May the Queen rest in peace together with Piet’. Waarna ik ontdekte dat ook Piet Schrijvers dood was. Het nieuws van de dag, al hoorde vriend Bert het van Elizabeth pas ’s avonds van mij en toen ik zei dat de oud-doelman eveneens overleden was, klonk het: ,,Oh, dat vind ik eigenlijk nog meer jammer.’’ Wij zijn van de ‘generatie Pietje’. We hadden ook toen overal zorgen over, behalve over wie er op doel stond bij Ajax en Nederlands elftal. Schrijvers was een baken. Je hoefde nooit achterom te kijken. Hij domineerde jarenlang het voetbalnieuws, met spelers van zijn tijd als René Notten, Ben Wijnstekers, Jan Peters, Hallvar Thoresen, Dick Schoenaker, Ruud Krol en Kristen Nygaard, ook met mij jarig. Schrijvers had een eigen stijl van keepen en het opvallendste aan hem was zijn postuur. Als hij uit zijn doel kwam, las ik in VI, was het of er een Boeing op je af denderde. Bert lepelde direct zijn bijnamen als keeper op: ‘De beer van de Meer’ en ‘De bolle van Zwolle. ,,En’’, vulde ik aan, ,,het lek van PEC.’’ ,,Oh ja, er was nog een.’’
Herman Sandman
zaterdag 10 september 2022
GRO
IN HET NIEUWS 3
zaterdag 10 september 2022
GRO
Britten in Groningen roemen humor Queen
Henk Kamp wist vooral niks
FRANK VON HEBEL
DEN HAAG Henk Kamp had te weinig en gebrekkige informatie om daadwerkelijk in te kunnen grijpen in de Groningse gaswinning na de beving in Huizinge in 2012.
GRONINGEN Thee met Paddington,
Her Majesty als Bond-girl: Britten in Groningen koesteren warme herinneringen aan koningin Elizabeth met wie ze zijn opgegroeid. Archeoloog Nicholas Aherne (25), promovendus bij de Rijksuniversiteit Groningen, herinnert zich hoe de buurt in Londen waar hij opgroeide de jubilea van koningin Elizabeth vierde. ,,Tafels volgeladen met eten werden op straat gezet. We deden spelletjes en de kinderen verfden hun gezicht. Ons gezin bewonderde de koningin. Als kind had ik ook memorabilia, zoals foto’s en penningen van de koningin. We dachten dat ze er altijd voor ons zou zijn. Haar dood is dan ook pijnlijk. Maar het was natuurlijk geen grote verrassing. Ze was 96 jaar en het ging de laatste tijd niet goed.’’ Hij woont sinds augustus in Groningen, maar hij overweegt terug te gaan om de begrafenis bij te wonen. ,,Dit is echt een periode waarin ik mijn vrienden en familie mis. Het is vreemd om in een ander land te zijn waar de klokken niet worden geluid nu ze is overleden.’’ De archeoloog staan veel optredens van de koningin helder voor de geest. ,,Maar bijvoorbeeld thee met Paddington vond ik toch wel heel bijzonder. Heel humoristisch ook.’’ De koningin zette haar platina jubileum in juni dit jaar extra luister bij door een kopje thee met de favoriete beer van Engeland te drinken. Nou ja, een poging daartoe althans, daar Paddington erin slaagde alle thee zelf op te drinken, waarna hij Elizabeth II ietwat bedremmeld de inmiddels historische vraag stelde: ‘Perhaps you would like a marmelade sandwich.’ Om deze vervolgens uit zijn hoed te halen. Ook de Schotse economieprofessor Ian Wooton (65) uit Glasgow, die vrijdag voor een conferentie in MartiniPlaza was, is vol lof over The Queen. ,,Ik ben eigenlijk een republi-
LYANNE LEVY BAS VAN SLUIS
Dat kwam vrijdag naar voren bij het verhoor onder ede van de toenmalig minister van Economische Zaken (2012-2017). En dan kreeg Kamp ook nog niet alle relevante informatie van zijn topambtenaren, zoals dat de gaswinning in 2013 terug kon worden geschroefd zonder de leveringszekerheid in gevaar te brengen naar ongeveer 27 miljard kuub. In dat jaar werd een recordhoeveelheid van bijna 54 miljard kuub uit Groningen gewonnen. ,,Pijnlijk”,
zei Kamp die verder stoïcijns antwoord gaf op de vragen van de enquêtecommissie. Achteraf bezien, zo vertelde Kamp, was er in 2013 trouwens wel meer gas gewonnen door GasTerra dan noodzakelijk. En dan ook nog bewust. Terwijl Kamp juist aan iedereen – onder meer aan de Tweede Kamer – vertelde dat het noodzakelijk was vanwege een koude winter, ging het om extra geld verdienen. Een ongewenste situatie, volgens Kamp die daar ,,wel een rotgevoel over” had. Geld was echter nooit de drijvende kracht, bezwoer Kamp. Maar tegelijkertijd speelde dat wel degelijk een voorname rol, zei hij. ,,De drijvende kracht waren veiligheid en leveringszekerheid. De financiële gevolgen waren belangrijk en werden meegewogen in het kabinet.”
Dat hij als verantwoordelijk minister uiteindelijk niet besloot tot het verlagen van de gasproductie, waarop Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) vanwege de veiligheid aandrong, had volgens Kamp te maken met kennisachterstand. Hij zei in het begin veel verschillende dingen te horen die hij zelf met elkaar ,,in verband moest brengen om conclusies te kunnen trekken”. Ook van de alarmerende informatie van SodM was hij, net zoals zijn topambtenaren en minister Jeroen Dijsselbloem, niet overtuigd. Voorzorgsprincipe of niet, maar Kamp wilde niet beslissen op basis van ‘onvoldragen informatie’. ,,Er zijn meningen. Adviezen. Maar uiteindelijk is er één iemand die de harde beslissing moet nemen. Dat is een vak”, klonk het onverstoorbaar.
Dat hij begin 2014 te maken kreeg met een woedende menigte Groningers en toenmalig burgemeester Albert Rodenboog de ME wilde inzetten, snapte de oud-minister wel. Volgens hem kwam die woede bij de inwoners van Groningen vandaan omdat ze hadden ,,gekeken naar de feiten [aardbevingen] en de resultaten [meer gaswinning]”. Opmerkelijk genoeg zei Kamp onder meer dat er in 2013 minder bevingen waren geweest dan in 2012, iets wat aantoonbaar onjuist is. Ook vertelde de oud-bewindspersoon koeltjes dat ,,bevingen van minder dan 2,5 op de schaal van Richter niet of nauwelijks zijn te voelen”. Terwijl in de nacht van donderdag op vrijdag nog een aardbeving van 2,3 plaatsvond bij Uithuizen waar veel mensen van zijn geschrokken.
'Verlaging aderlating voor begroting' De aardgasbaten uit Groningen waren vrijwel nooit leidend, maar wel uitzonderlijk belangrijk. Dat zei oudminister van Financiën Jeroen Dijsselbloem tijdens zijn verhoor. In 2014 grijpt Dijsselbloem in als Kamp de winning wil verlagen tot 40 miljard kuub. Onacceptabel, mailt de minister van Financiën vanwege de ,,grote impact op de begroting”. Dijsselbloem wil en kan Kamps voorstel vanwege de forse bezuinigingen in die periode niet steunen. ,,Een geleidelijke verlaging is al een aderlating voor de begroting”, reageert de PvdA-minister. Uiteindelijk wordt er 42,5 miljard kuub gewonnen.
Promovendus Nicholas Aherne overweegt om naar Engeland terug te gaan voor de begrafenis. FOTO CORNÉ SPARIDAENS De DVHN-podcast Naschokken, elke vrijdagavond overal te beluisteren.
‘Thee met Paddington vond ik toch wel heel bijzonder’ kein die vindt dat een koningin niet het staatshoofd zou moeten zijn. Maar ze was de beste persoon voor deze functie. Ze beschikte over een enorme, verbindende kracht waarmee ze erin slaagde het land bijeen te houden.’’ ,,Ik ben zogezegd de eerste generatie die met haar opgroeide. Mijn ouders hadden het altijd over de tv-uitzending van haar kroning. Buren verzamelden zich in de huiskamer
om te kijken. Als je er nu op terugkijkt, lijkt het iets uit een ander tijdperk, een Hollywood-productie. Ze is de enige monarch die ik ooit heb gekend. Ik sluit niet uit dat ik er nog twee ga meemaken. Charles is ook de jongste niet meer. ’’ Hij roemt haar gevoel voor humor. ,,Zoals ze tijdens de opening van de Olympische Spelen in 2012 als tachtiger de rol van Bond-girl vervulde en met een parachute uit een helikopter sprong. Ja, dat was ontzettend humoristisch. En de thee met Paddington natuurlijk! Heel verrassend, maar ook heel grappig.’’ Paddington heeft via Twitter op het overlijden van Her Majesty gereageerd. ‘Thank you Ma’am, for everything.’
Medewerkers Aldel blokkeren poort
Naschokken aflevering 3
Xandra Groenewold, Jan Wigboldus en Bé Schollema kijken naar het ondervragen van oud-minister Henk Kamp.
FOTO CORNÉ SPARIDAENS
‘Te brutaal en hebberig geweest’ JOHAN DE VEER
GRONINGEN ,,Niks veranderd. Het is nog dezelfde Henk Kamp. De oudminister staat pal achter het besluit om na de beving bij Huizinge 53 miljard kuub gas te winnen.’’
DELFZIJL Medewerkers van aluminiumsmelterij Damco Aldel in Delfzijl hebben vrijdag de poort bij de fabriek geblokkeerd.
Ze zijn in staking gegaan nadat de Aldel vorige week de productie had stilgelegd vanwege de hoge energieprijzen. De medewerkers zijn bang dat de directie het vorig jaar overeengekomen sociaal plan niet naleeft. Die angst nam toe nadat deze week waardevolle spullen van het fabrieksterrein werden weggehaald. Ze stelden de directie een ultimatum omdat ze toezeggingen wilden over het sociaal plan. Toen die niet kwamen, gingen ze in staking. FOTO DUNCAN WIJTING
Niet dat Bé Schollema (oud-wethouder Loppersum), Jan Wigboldus, (voorzitter Groninger Gasberaad) en Xandra Groenewold (mediaspecialist) van Kamp excuses hadden verwacht voor het gasbesluit, dat in Groningen tot grote woede leidde. De drie Groningers die allemaal gasschade hebben, kijken naar het verhoor van Kamp in de parlementaire enquête. De oud-minister van Economische Zaken legt uit dat hij mensen niet in de kou kon laten zitten. ,,En de veiligheid van de Groningers dan? Die telde bij hem niet’’,
zegt Schollema. Kamps verhaal over hoe om te gaan met leveringszekerheid, gascontracten, procedures en onderzoeken zijn herkenbaar. ,,Ik heb hem dit allemaal vaak horen vertellen’’, stelt Schollema. ,, Wat dat betreft is hij zeer consistent.’’ Volgens Groenewold is Kamp een echte systeemdenker die moeilijk op andere gedachten te brengen is. ,,Bij ons thuis zeiden ze vroeger altijd: bij twijfel niet doen.’’ Dat Kamp veertien onderzoeken liet uitvoeren en ondertussen toestemming gaf om stevig door te pompen, vindt Groenewold onbegrijpelijk. ,,Je kiest ervoor om onderzoek te doen terwijl je al lang weet dat het onveilig is.’’ Schollema gaat nog een stapje verder in zijn typering van Kamp. ,,Henk is een echte ‘spreadsheetsmurf’. Dat is iemand die zweert bij een excelbestand. Zo-
lang de cijfertjes die daar op staan onder de streep maar kloppen, is er niets aan de hand. Een technocraat met te weinig gevoel voor waar de Groningers mee moesten dealen.’’ Wigboldus staart naar het scherm. en zwijgt lange tijd. Hij zit al vanaf het begin met het gasberaad diep in de gasproblematiek. Hij vindt dat Kamp het allemaal heel anders had kunnen doen. ,,Hij heeft een cruciale fout gemaakt. Hij had de Groningers en de gedupeerden er meer bij moeten betrekken. Dat hij dat niet deed is fnuikend geweest. Als hij direct met de winning was teruggegaan naar 15 tot 20 miljard kuub was het nooit zo uit de hand gelopen. ‘Den Haag’ is te brutaal en hebberig geweest.’’ Opvallend is de buitenlandse belangstelling voor het gasdossier en de parlementaire enquête. Vooral
van de Duitse media. Wigboldus : ,,Ik heb in korte tijd al 25 journalisten uit andere landen te woord gestaan. Daar zitten ook grote Engelse persbureaus bij. Vooral na een programma van de Duitse versie van Arjan Lubach op Heute van ZDF.’’ ,,Wel wrang dat in het buitenland meer interesse is dan in Nederland. Nu is iedereen er wel, maar wat als de parlementaire enquête straks voorbij is?”, aldus Groenewold. Wat Schollema nog steeds stoort is dat Kamp de regio nooit serieus nam. ,,Hij zei altijd: ik ben verantwoordelijk. Jullie gaan er niet over. Hij wilde ook niet meer naar de raad van Loppersum komen. Dat vond hij niet nodig.’’ Groenewold hekelt het feit dat Groningen met 428 miljard gasopbrengst een wingewest werd. Dat was de nekslag. Geen erkenning dat het over mensen gaat.’’
Het eerste verhoor van oud-minister van Economische Zaken Henk Kamp staat centraal in de derde aflevering van Naschokken - de podcast. Verslaggevers Bas van Sluis en Lyanne Levy bespreken samen met Arnoud Bodde de derde week van de parlementaire enquête gaswinning Groningen. De hele week keken we uit naar de verhoren op vrijdag van oud-ministers Jeroen Dijsselbloem (Financiën) en Henk Kamp (Economische Zaken). Over Kamp is de afgelopen weken al veel gezegd. Nu is het tijd voor zijn antwoorden. Wat zegt hij zelf over de hoge gaswinning in het jaar na Huizinge? En welke vragen zijn nog onbeantwoord? Hij wordt niet voor niets twee keer verhoord. Daarnaast waren er deze week ook interessante verhoren met oud-voorzitter van de Groninger Bodem Beweging Jelle van der Knoop en voormalig top-ambtenaar Mark Dierikx, die informatie voor ministers achterhield. We bespreken het in deze aflevering. Ook kijken we nog even vooruit naar volgende week, waarin de commissie op bezoek gaat bij scholen in Groningen. Elke week op vrijdagavond is een nieuwe aflevering van Naschokken. Luister ’m hier via dvhn.nl, Spotify, Apple Podcasts of een podcastapp.