DUIC_Krant_nr375_3_september

SEPTEMBER 2026 | 11E JAARGANG NR. 375 | KIJK VOOR HET LAATSTE NIEUWS OP

DUIC.NL

Rob Koops schreef een kinderboek over zijn achtertuin, 2000 jaar geleden p. 13

Do bijd neer j ij ee rag gra e voor n tis k d ran eze t?

XTC of likje M: Hoe normaal zijn drugs onder studenten?

Dit vinden CU en Student & Starter van het coalitieakkoord

p. 7

Oud-Utrecht duikt in het leven van de ‘Utrechtse Rembrandt’

p. 14

36 5

ER !

N P EN GE OP DA AAR J

Dé plek waar jij wil opgroeien Van de kleinste stapjes tot grote avonturen. Bij Basker krijg je alle ruimte om te ontdekken, te proberen en te doen. Samen met vriendjes.

En met onze pedagogisch professionals altijd dichtbij.

Ontdek de locaties bij jou in de buurt op basker.nl

3

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

INHOUD Nieuws 4. DUIC in Beeld Vakantie voorbij

7. Nieuwe gezichten in oppositie

D

e vakanties zijn voorbij en dus zijn de vertrouwde Utrechtse fietsfiles weer terug. Eén van de drukste plekken tijdens de ochtendspits brachten we in beeld.

In ‘Generatie Druk’ duiken we dit keer in het drugsgebruik onder Utrechtse studenten. Een ‘likje MDMA’ of een ‘lijntje coke’ is voor steeds meer studenten best normaal. We spreken Jellinek en uiteraard de studenten zelf.

Dan iets anders: met de rechtsstaat gaat het niet goed. De Universiteit Utrecht organiseert de zogeheten Rechtsstaat Parade, en dat moet niet alleen een feestje zijn, maar ook een wake-upcall.

We spreken Utrechtse onderzoeker Peter van Tintelen over hoe Nederlandse VOC-handelaren een erfelijke hartziekte de wereld overbrachten en Rob Koops schreef een boek over zijn achtertuin in Leidsche Rijn. Niet over de bloemetjes en de plantjes, maar over hoe door die achtertuin twee duizend jaar geleden de grens van het Romeinse Rijk liep.

Tot slot stappen we met de wandeling van Oud-Utrecht deze week in het leven van de ‘Utrechtse Rembrandt’: schilder Gerard van Honthorst.

De DUIC-redactie

CU en Student & Starter over coalitieakkoord

8. Generatie DRUK

Hoe normaal is drugs onder studenten?

10. Rechtsstaat Parade

DE VERANDERENDE STAD IN BEELD

Feest én wake-upcall in Bibliotheek Neude

Cultuur

MARIAPLAATS

11. Hoe ‘Nederlandse’ hartziekte

de wereld over ging

Utrechtse onderzoeker doet ontdekking Utrecht is constant in

12. Uittips

beweging. Er wordt

Elke week de leukste tips

gebouwd en gesloopt.

Hierdoor ziet de stad er

13. De Tijdkijker

Kinderboek over Romeinse Limes in Leidsche Rijn

op sommige plekken heel

1935

anders uit dan vroeger,

2026

terwijl andere straten en

Stad en leven

pleinen juist al decennia

14. Op pad met Oud-Utrecht

rubriek laten we dat zien.

hetzelfde blijven. In deze

Utrechtse schilder Gerard van Honthorst

Sport 15. Puzzel

Zoek de verschillen

Social Media

Colofon AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE Bas van Setten, Bo Steehouwer, Else Marie Vonk, Jasper Witte, Luuk Beckers, Max Weijtens, Robert Oosterbroek en Sofie Jansen.

ART DIRECTION EN VORMGEVING ddk.nl en redactie DUIC

CONTACT REDACTIE redactie@duic.nl 030 7600 226

ADVERTEREN Helling 13, 3523 CB Utrecht, adverteren@duic.nl Dave Vorstenbosch dave@duic.nl 030 7600 146

VRAGEN OVER DISTRIBUTIE? Lysanne Scheer via distributie@duic.nl, 030 7600 146

Website DUIC.nl

UITGEVERS Joris Daalhuisen en Martijn Rademakers

Facebook DUICNL

X @duicnl

Advertentie

praten over afscheid geeft rust Kirsten Sparnaaij

U bent altijd welkom voor een open gesprek.

Bel 0800 - 023 05 50 of ga naar monuta.nl/utrecht.

De aura & persoonlijke ontwikkeling Wat is een aura? Hoe kun je een aura zien of voelen? e Zaterdag 19 september van 14.00-16.30u organiseert de Phoenix Fellowship een introductiemiddag over de aura.

Ook als u niet of elders verzekerd bent.

De Phoenix Fellowship is een esoterische school voor persoonlijke ontwikkeling en spirituele groei.

Locatie: Ruime voor Aandacht, Singelsteeg 2 in Utrecht.

Utrecht

Info & inschrijven: PhoenixFellowship.nl

Instagram duic.nl

NR. 375 | SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

DUIC IN BEELD

Robert Oosterbroek

Vakantie voorbij

D

e verkeerslichten in de Utrechtse binnenstad bepalen het ritme van de golven fietsers en voetgangers die zich een weg banen naar hun bestemming. Sinds deze week is de vakantie echt weer voorbij en vullen de fietspaden zich opnieuw met forensen, scholieren en studenten. De enorme drukte op onze fietspaden is een bekend gezicht, maar in de eerste week van september is het

toch altijd weer even wennen. Tijdens de ochtendspits komen de verschillende verkeersstromen samen en is het soms zoeken naar een plekje. Binnen enkele weken zal de vertrouwde Utrechtse routine waarschijnlijk weer helemaal zijn teruggekeerd. a

NR. 375 | SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

5

CENTRAAL WONEN IN EEN GROENE STADSWIJK Wisselkwartier wordt een eigentijdse, groene stadswijk in de 2e Daalsebuurt in Utrecht. Hier woon je op een paar minuten fietsen van het centrum en Utrecht Centraal, terwijl je thuiskomt in een rustige, autoluwe buurt vol groen. Met verschillende woningtypen, sfeervolle straten en groene hofjes is er volop ruimte om te wonen, ontmoeten en ontspannen.

Kenmerken: Woonoppervlaktes van ca. 100m² tot 170m² Gevarieerd woningaanbod 84 grondgebonden woningen en 2 beneden-bovenwoningen Voorlopig energielabel A++++ Compleet afgewerkte woningen inclusief sanitair en tegelwerk Casco keuken Stoere en kleurrijke architectuur Groene, autoluwe woonomgeving Utrecht Centraal op fietsafstand Alle voorzieningen binnen handbereik

Event 8 september 2026!

ZIE JIJ JEZELF HIER AL WONEN? Bekijk het aanbod en meld je aan via wisselkwartierutrecht.nl

Meer informatie

KOM NAAR HET EVENT Dinsdag 8 september 17:00-19:00 | vrije inloop 2e Daalsedijk 8D, 3351 EJ Utrecht

Droppie: Londenstraat 3a | Smaragdplein 249 Statiegeld Retourshop: Seinedreef 116 | Hammarskjöldhof 30 Statiegeld Retourshop powered by Droppie Amsterdamsestraatweg 253

7

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.

POLITIEK

Student & Starter en ChristenUnie in de oppositie

Nieuwe gezichten zetten in op oude paradepaardjes

Derks van Bergen (links) Lars van Rooij (rechts) Student & Starter en de ChristenUnie (CU) verloren bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart allebei een zetel en belandden in de oppositie. Hun wethouders en raadsleden vertrokken en een nieuwe generatie nam het stokje over.

Ondertussen vormden de voormalige coalitiepartners PRO en D66 samen een nieuw bestuur.

Tekst en fotografie: Luuk Beckers

Lars van Rooij is sinds kort de nieuwe fractievoorzitter bij Student & Starter. Hij raakte politiek geïnteresseerd toen zijn huisbaas zijn huurwoning verkocht en hij niets nieuws kon vinden. Het is een typisch Student & Starter-dossier: de partij zet zich al jarenlang in voor studentenhuisvesting.

“Het verlies na de gemeenteraadsverkiezingen deed even pijn”, zegt Van Rooij. “Maar we wisten dat het lastig zou worden om ons te onderscheiden toen we in 2022 in de coalitie stapten met partijen die vele malen groter zijn dan wij.” Ook de grotere naamsbekendheid van landelijke progressieve partijen speelde volgens hem een rol bij het verlies.

Volgens Van Rooij is samenwerken in de coalitie nu niet de plek om zaken voor elkaar te krijgen; de grootste partij is veertien keer groter dan Student & Starter. In plaats daarvan wil hij de coalitie scherp houden vanuit de oppositie. “We gaan niet flauw doen: goed beleid steunen we, ook als het van de coalitie komt. Maar waar het misgaat, zijn we een luis in de pels.”

ChristenUnie constructief Ook Derk van Bergen is nieuw in de gemeenteraad. Hij is het enige raadslid voor de ChristenUnie en dus direct de kersverse fractievoorzitter. Hij vindt het belangrijk dat Utrechters het christelijke geluid horen.

“Ik ben ervan overtuigd dat de christelijke waarden van gemeenschap, zorg voor de natuur en naastenliefde relevant zijn voor alle Utrechters”.

Van Bergen vindt het jammer dat zijn partij

een zetel heeft verloren. Volgens hem hangt het verlies samen met de landelijke dip waarin de partij verkeert. Of hij had gehoopt dat de ChristenUnie opnieuw had meegedaan aan de coalitie? “Niet per se, maar de ChristenUnie is altijd bereid constructief mee te denken.” Vooral op het gebied van sociale zekerheid, zorg en groen ziet hij kansen voor samenwerking.

‘Voor Uuuu’ Het coalitieakkoord ‘Voor Uuuu’ breekt volgens Van Rooij en Van Bergen niet met de koers van de afgelopen vier jaar: Utrecht moet blijven groeien, maar wel groener, duurzamer en eerlijker. Ten opzichte van het vorige coalitieakkoord is er meer aandacht voor de financiële onzekerheid van de gemeentebegroting. En ook het overvolle stroomnet, dat steeds meer problemen veroorzaakt, is een belangrijk onderwerp in het coalitieakkoord.

Van Rooij is opvallend positief over de plannen. “We sprongen een gat in de lucht toen we zagen hoeveel van het werk van onze voormalig wethouder Eva Oosters wordt voortgezet.

Zij stelde de eerste Utrechtse Nachtvisie op, en daar blijft geld voor beschikbaar. Zij organiseerde het eerste burgerberaad in Utrecht, de komende jaren komen er twee nieuwe. En er wordt geld uitgetrokken om evenementen betaalbaar te houden.” Ook op het thema wonen ziet hij eigen partijpunten terug. “We vinden het goed dat er meer geïnvesteerd wordt in wonen, in het vergroenen van de stad en in veiligheid op straat én achter de voordeur.”

Ook de ChristenUnie is niet negatief. Volgens

Van Bergen bouwt het nieuwe college voort op wat er de afgelopen acht jaar is bereikt toen de CU in het college zat. Als voorbeeld noemt hij de aandacht voor de sociale onderlaag en de inzet voor Overvecht.

Te hoge uitgaven Kritisch zijn de partijen op de financiën. Van Rooij zet vraagtekens bij de financiële onderbouwing van de coalitieplannen. “Een groot deel van de plannen betalen ze met tientallen miljoenen die we nog moeten krijgen uit Den Haag. Dit, terwijl de coalitiepartijen zelf al zeggen dat dat geld er waarschijnlijk niet komt.” Van Rooij verwacht dan ook dat er nog een bezuinigingsronde aan zit te komen.

Om de financiën beter op orde te krijgen, ziet van Rooij mogelijkheden voor meer inkomsten. Zo wil Student & Starter de toeristenbelasting verder verhogen. Ook wil de partij meer ruimte bieden voor hoogbouw en minder parkeerplaatsen aanleggen bij nieuwbouw. Dat levert volgens hem niet alleen meer woningen op, maar spekt ook de gemeentekas.

Ook de ChristenUnie ziet dat PRO en D66 veel geld willen uitgeven. Van Bergen denkt dat de belastingverhogingen die nodig zijn om dat te betalen voor een grote groep Utrechters lastig te verteren zijn. Volgens hem zou de gemeente eerst zelf moeten bezuinigen, voordat ze de rekening doorschuift naar huizenbezitters en mensen die willen parkeren.

Van Bergen ziet een wat andere rol voor de overheid voor zich dan de coalitiepartijen.

“We zien een coalitie die veel taken naar zich toe wil trekken en een grote overheid wil zijn.

Ik geef liever ruimte aan de inwoners zelf: een intrinsiek gemotiveerde vrijwilliger zal altijd een betere rol in de samenleving hebben dan een ambtenaar”, zegt hij.

Hij vindt dan ook dat de gemeente moet kijken naar mogelijkheden om te bezuinigen op het gemeentelijk apparaat. Ook wil hij meer taken, zoals de groenvoorziening en publiekscampagnes, overlaten aan maatschappelijke organisaties en vrijwilligers.

Paradepaardjes & kroonjuwelen Zowel Student & Starter als de ChristenUnie vragen aandacht voor onderwerpen waar zij al jaren op inzetten.

Zo komt Van Bergen op voor hulp aan sekswerkers. Hij snapt niet dat de coalitie daarop wil bezuinigen waardoor er minder aandacht is voor hun veiligheid. Ook vindt hij dat de coalitie de schaduwkant van sekswerk niet durft te benoemen, terwijl er volgens hem wel degelijk veel misstanden en zijn en mensen worden uitgebuit.

Hetzelfde ziet hij bij drugs. De nieuwe coalitie richt zich volgens Van Bergen op de-stigmatisering, terwijl het benoemen van drugs als een probleem voor de coalitie taboe is. Van Bergen ziet (drugs)overlast bij het Lucasbolwerk en aan de Sijpesteijnkade en is van mening dat mensen hulp nodig hebben.

Voor Student & Starter zijn er hele andere aandachtspunten. Van Rooij stelt dat er niemand meer aan tafel zit die echt begrijpt hoe het is om jong te zijn in Utrecht. “Dat merk je aan het ontbreken van belangrijke thema’s, zoals mentale gezondheid en aan het uitblijven van investeringen in De Uithof. Als je zelf weet hoe het is om te wonen in een wijk zonder supermarkt en met nauwelijks voorzieningen, dan accepteer je dat niet.”

Op het gebied van wonen blijft Student & Starter hameren op meer studenten- en starterswoningen. Van Rooij vreest voor minder nieuwbouw voor deze groepen. Bij elk bouwproject is het volgens hem knokken om ervoor te zorgen dat er voldoende woningen worden gebouwd voor jonge mensen. “Want zodra een project financieel onder druk staat, wordt het aantal studenten- en starterswoningen stilletjes naar beneden bijgesteld”, zegt hij. Ook vindt Van Rooij dat er te weinig sociale huurwoningen worden verloot onder jonge mensen.

Een zetel kan het verschil maken Van Rooij ziet kansen als oppositiepartij en volgens Van Bergen wil ook de nieuwe coalitie de oppositie nadrukkelijk opzoeken. Getalsmatig staat de oppositie de komende jaren ook sterker dan voorheen het geval was. PRO en D66 hebben samen slechts een minimale meerderheid van één zetel. Bij een afsplitsing of een raadslid dat afwezig is, heeft de oppositie dus een doorslaggevende stem. De ene zetel van Student & Starter of de ChristenUnie hebben, kan dan inderdaad zomaar eens doorslaggevend zijn. a

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

GENERATIE DRUK

‘Er wordt steeds makkelijker e Hoe normaal zijn drugs onder U

Nachtelijk feest ‘Blackout’ in TivoliVredenburg

Dat drugs alom aanwezig zijn in Utrecht, zal niemand zijn ontgaan. En dat ook de Utrechtse student zich weleens aan een pilletje of lijntje waagt, ook niet. Maar hoe groot is het middelengebruik onder studenten eigenlijk? En is er sprake van een probleem of heeft de normalisering toegeslagen?

Tekst: Sofie Jansen & Martine Jansen (DUB) / Fotografie: Jasper Witte

V

olgens de ‘Monitor mentale gezondheid en middelengebruik studenten hbo en wo 2025’ van het RIVM en Trimbos is het gebruik van de meeste middelen in de periode 2021-2025 redelijk stabiel, na een daling tussen 2021 en 2023. Volgens de Volksgezondheidsmonitor van de gemeente Utrecht gaf 16% van de Utrechtse jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in het voorjaar van 2024 (april tot en met juli) aan in de laatste vier weken harddrugs te hebben gebruikt. Dit is meer dan anderhalf keer zo hoog als het gemiddelde van 9% in Nederland, maar vergelijkbaar met het gebruik in de meeste studentensteden.

Cannabis, XTC en de designerdrugs 3-MMC of 4-MMC zijn volgens de cijfers de meest gebruikte middelen in Utrecht: 19% van de Utrechtse jongvolwassenen gebruikte cannabis in de laatste vier weken voor het onderzoek en 8% gebruikte XTC. Het gebruik van 3-MMC en 4-MMC steeg van 3% in 2021 naar 8% in 2024, terwijl het cocaïnegebruik in dezelfde periode juist afnam. Uit het onderzoek blijkt verder dat jongvolwassenen die samen met leeftijdsgenoten wonen, vaker drugs gebruiken dan anderen.

Sophie Smeets zit in het bestuur van Stichting Waar Trek Jij de Lijn. De sticht-

ing, in 2021 opgericht door onder meer Utrechtse studenten Charlotte Stikkelbroeck en Valerie Lhoëst, organiseert jaarlijks meerdere symposia in verschillende steden waarin studenten bewust worden gemaakt van de ingrijpende sociale, persoonlijke en maatschappelijke gevolgen van excessief middelengebruik.

‘Ik zie dat het normaal aan het worden is’

Tijdens de symposia wordt het beeld van de normalisering sterk bevestigd. Sophie vertelt over een peiling die tijdens de symposia onder studenten wordt gedaan. “Er zitten dan zo’n 300 studenten in de zaal en die vullen allerlei vragen in. Op de vraag: ‘Wanneer is de laatste keer dat je drugs hebt gebruikt?’, schiet de peiler met ‘In de afgelopen twee weken’ enorm omhoog.”

Daarnaast is Sophie zelf student in Utrecht. De normalisering van middelengebruik ziet zij dus niet alleen tijdens de symposia, maar ook dagelijks om zich heen. “Als ik zelf kijk naar hoe ik het in Utrecht zie, vind ik wel dat het normaal aan het worden is.” Het is vooral heel toegankelijk tegenwoordig, legt ze uit. “Steeds meer studenten hebben wel een nummer, denk ik, van een dealer.” Een simpel appje is al genoeg: je spreekt een plek en een tijd

af en zorgt ervoor dat je contant geld op zak hebt. De deal is zo rond.

Vooral op huisfeestjes en op festivals worden drugs veelvuldig gebruikt, stellen studenten zelf. Designerdrugs 3-MMC, MDMA en XTC zijn daar voornamelijk populair. Sophie: “Als je met je huisgenoten gaat drinken, wordt er steeds makkelijker een zakje op tafel gelegd. In steeds meer studentenhuizen heeft er iemand wel een zakje op zijn kamer liggen.”

Utrechtse geneeskundestudenten Lola en Pien zien de normalisering van drugsgebruik vooral tijdens grotere feesten groeien. “In mijn omgeving wordt wel echt het meeste gebruikt op festivals”, vertelt Lola. “Maar bijvoorbeeld met Koningsdag en Oud en Nieuw is het dan wel weer vaak thuis, en op ‘afters’.” Ook Pien ziet op festivals hoe normaal een pilletje of likje geworden is: “Ik merk eigenlijk dat het daar wel echt genormaliseerd is. Op elektronische festivals zijn er weinig mensen die helemaal niks gebruiken. Als je daar bent, is een van de eerste vragen die je krijgt: ‘Oh, wat gebruik jij?’” De studenten geven aan dat zij, als het gaat om cocaïne, juist veel minder gebruik om zich heen zien.

Preventiedeskundige Sarah Graman van Jellinek Utrecht herkent de cijfers en de verhalen over het middelengebruik onder Utrechtse studenten. “Studenten drinken al jaren vooral veel alcohol, en de afgelopen jaren is er meer aandacht gekomen voor het gebruik van andere middelen. Binnen specifieke studentengroepen worden soms ook zorgen geuit. Maar als je dat in de brede studentenpopulatie bekijkt, zie je geen hele grote of gekke verschuivingen. Wel wordt er makkelijker over gepraat, en in sommige bubbels zie je vaker gebruik, of meer gebruik.”

De coronapandemie lijkt een groot

aandeel te hebben gehad in de toename van drugsgebruik onder studenten. Uitgaansgelegenheden waren dicht, colleges waren online, dus brak zijn was niet erg, en prikkels waren schaars. “Er werden gewoon heel veel huisfeestjes gegeven. En op die huisfeestjes werden dan drugs gebruikt.” Volgens Sophie is het gebruik toen flink toegenomen.

Vriendengroepen bepalen de norm

Volgens Graman is de trend vooral te zien bij uitwonende studenten die met leeftijdsgenoten samenwonen. “Zij gebruiken vaker middelen dan anderen. Het gaat dan met name om vriendengroepen en de kringen daaromheen. Sommige groepen gebruiken alleen 3-MMC, andere alleen alcohol, afhankelijk van wat binnen die specifieke vriendengroep normaal is geworden.” Graman: “Op de ene verjaardag haalt iemand een zakje coke uit zijn zak en denken mensen: ‘Wat doe jij nou, dat doe je hier niet.’ Op een andere plek is het juist wel normaal, en denkt een ander eerder: ‘O, dat kan ik hier ook doen.’ Dan lijkt het al snel de norm.”

Maar ook binnen vriendengroepen zijn er regelmatig verschillen in de mate van drugsgebruik, legt student Lola uit. “Er zijn toch altijd wel een paar mensen, en dat zijn er dan niet veel, waarvan je weet: die zijn er altijd wel voor in, ook op een normale doordeweekse avond bij iemand thuis.” Pien vult aan: “Zelf heb ik nooit echt dat ik dan die druk voel om mee te doen.

En als ik er geen zin in heb, dan is het ook prima als ik het niet doe.”

Van sociale druk is sowieso niet altijd sprake, volgens de studenten, al zal het soms “vast wel meespelen”. Sophie: “Ik denk dat dat misschien bij jongens wat meer is dan bij meiden. In mijn omgeving

9

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026

Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

een zakje op tafel gelegd’ er Utrechtse studenten? is het niet raar als je het niet doet. Maar er zullen ongetwijfeld mensen zijn die wel druk voelen. Als we bij de symposia met studenten praten, zeggen ze soms dat de eerste keer dat ze hebben gebruikt eigenlijk wel een beetje onder druk was.”

Zero-tolerance bij verenigingen

Bij de verenigingen ligt het probleem in elk geval niet, zo stellen de studenten zelf.

Sophie bevestigt dit vanuit haar werk bij Waar Trek Jij de Lijn: “Wij focussen met onze stichting heel erg op grote gezelligheidsverenigingen en je hebt binnen de verenigingen natuurlijk een zero-tolerancebeleid. Dus op de vereniging zelf mag alleen maar gedronken worden. En daar houden eigenlijk alle leden zich aan.”

Datzelfde geldt voor studieverenigingen, vertelt Lola, die zelf lid is van de studievereniging voor Geneeskunde. “Daar is echt een streng beleid en ik heb ook nog nooit iemand gezien die iets mee had of had gebruikt.”

Ook Graman is positief over het zero-tolerancebeleid van verenigingen. “Dat werkt goed”, aldus de preventiedeskundige. “Het is een heldere regel en leden weten dat. Soms willen verenigingen ook verder kijken dan de voordeur. Wat gebeurt er in de huizen en hoe kunnen we daarbij helpen, maar daar is als vereniging lastiger grip op te krijgen.”

Problematisch gebruik

Dat het gebruik soms uit de hand loopt, hebben de studenten in hun omgeving allemaal weleens gezien. Sophie: “Dat was bij een vriend van mijn huisgenoot, die woonde in een studentenhuis. Dat huis had al vaker gesprekken met hem gehad, want die merkte ook heel erg dat hij over zijn gebruik en andere zaken begon te liegen. Ik weet wel dat dat destijds echt

Een symposium van ’Waar Trek Jij de Lijn’ in Utrecht

een probleem is geweest.”

Het ontstaat vaak onopgemerkt, legt Sophie uit. “Je doet het de ene keer met die persoon, de andere keer met die persoon.

En misschien gebruikt de persoon met wie je het doet één keer in de drie maanden drugs.”

Ook Lola ziet hoe sommige mensen gevoeliger zijn voor overmatig gebruik.

“Dan nemen mensen zich voor echt niet te gebruiken, en dan doen ze het tóch. Daarna hebben ze dan weer spijt.”

Wat betreft impulsiviteit denkt ze een verschil te zien tussen jongens en meiden in haar omgeving: “Ik heb wel het idee dat jongens meer verschillende dingen willen uitproberen. En meiden meer zoiets hebben van: oh, ik weet niet of ik hier goed op ga.” Dat het daardoor bij jongens misschien sneller uitloopt op problematisch gebruik, herkent Lola ook.

“Ik heb ook het idee dat meiden zich er meer voor verantwoorden. En dat jongens iets meer ‘schijt’ hebben en denken: nou ja, ik doe het gewoon.”

Die impulsiviteit ziet Pien in haar omgeving echter een stuk minder: “Iedereen die ik ken, die zorgt er ook gewoon voor dat er altijd wel in ieder geval twee maanden tussen zitten of zo, voordat ze weer opnieuw gebruiken.”

wustwording creëren over de ingrijpende impact van middelengebruik. Die impact raakt niet alleen de gebruiker zelf, maar ook familie, vrienden en de samenleving als geheel.” Tijdens de symposia delen sprekers hun persoonlijke ervaringen en professionele inzichten over middelengebruik en de gevolgen daarvan. Onder hen bevinden zich artsen, psychologen, ex-verslaafden, medewerkers van het Openbaar Ministerie en misdaadjournalisten. Door het gesprek aan te gaan, risico’s bespreekbaar te maken en taboes te doorbreken, hoopt de stichting een verschil te maken. Naast de symposia heeft de stichting recent ook een driedelige podcastserie gelanceerd. In deze reeks gaat zij in gesprek met misdaadjournalist John van den Heuvel, verslavingsarts Gerard Alderliefste en Liesbeth, die haar dochter verloor als gevolg van één avond drugsgebruik.

Waar Trek Jij de Lijn werkte in de beginjaren veel samen met Jellinek. Graman is voornamelijk positief over het initiatief van de studenten, maar plaatst er ook een kanttekening bij. “Wat ik er spannend aan vind, is dat je hiermee het beeld kunt neerzetten dat het overal genormaliseerd is, terwijl het eigenlijk nog steeds om specifieke groepen gaat. Als je steeds hoort dat ‘het overal is’, kan dat onterecht het gevoel geven dat het oké is, of dat het nu eenmaal bij het studentenleven hoort. Daarom geef je niet zomaar collectieve voorlichting aan alle nieuwe studenten over bijvoorbeeld cocaïnegebruik: 95% van hen zal dat sowieso nooit gebruiken en denkt dan: waarom

'Steeds meer studenten

hebben wel het nummer van een dealer’

Twee kanten van bespreekbaarheid

De symposia die Waar Trek Jij de Lijn organiseert zijn niet gericht op verbieden, maar op bewustwording. Zoals de stichting benadrukt: “Ons voornaamste doel is be-

krijg ik hier informatie over, ga ik dit soms tegenkomen? Dat moet je niet willen.” Graman benadrukt dat hetzelfde geldt voor de verhalen van de studenten die in dit artikel naar voren komen. “Hun uitspraken zijn geen afspiegeling van álle studenten in Utrecht. Zij laten zien welke uitschieters er zijn.”

Ook het Trimbos-instituut waarschuwt in zijn ‘Drugscommunicatie’ dat middelengebruik weliswaar mediageniek is, maar berichtgeving daarover niet zonder risico’s: veel publiciteit over drugsgebruik kan het beeld creëren dat iedereen gebruikt, wat normalisering juist in de hand kan werken.

Jellinek werkt op dit moment niet meer actief samen met Waar Trek Jij de Lijn. “Qua inhoud stonden wij er niet helemaal achter”, zegt Graman. “Zij gingen uit van waarschuwende sprekers.

Er was vooral aandacht voor het thema en dat is op zich hartstikke goed, maar dan liever niet op een manier die vooral bedoeld is om af te schrikken.”

Meer dan de helft van de Utrechtse jongeren ervaart regelmatig druk, een percentage dat beduidend hoger ligt dan het landelijke gemiddelde. Bovendien beoordeelt slechts de helft van de Utrechtse jongvolwassenen hun eigen mentale gezondheid als goed. In de serie ‘Generatie Druk’ van HUB Utrecht wordt iedere aflevering een ander aspect van de druk op de Utrechtse jeugd belicht.

Voor deze aflevering in de reeks is samengewerkt met DUB, de onafhankelijke nieuws- en opiniesite van de universitaire gemeenschap in Utrecht.

10

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

INTERVIEW

‘De rechtsstaat staat al jaren in brand, en dat is ook in ons land zo helaas’

De Rechtsstaat Parade: feest én wake-upcall

De rechtsstaat. Het is geen onderwerp waar je dagelijks mee bezig bent, of dat je even gezellig aan de keukentafel bespreekt. Maar juist daarom staat op donderdag 10 september de hele middag in het teken hiervan, tijdens de Rechtsstaat Parade van de Universiteit Utrecht.

Tekst: Sofie Jansen / Beeld: Bas van Hattum en Timo Barten

M

arc Hertogh en Hanneke van Eijken, beiden hoogleraar op het gebied van recht aan de UU, organiseren voor de tweede keer dit bijzondere evenement in de Bibliotheek Neude. Van Eijken: “Die rechtsstaat, daarover lees je misschien alleen in koppen in de krant. Maar met de Parade creëren we allerlei verschillende manieren om over de rechtsstaat te praten. En dat voor een veel breder publiek.”

‘Het moet een feestje zijn’ Het is geen populair onderwerp, weet ook hoogleraar Hertogh: “De rechtsstaat is heel belangrijk, maar voor veel mensen klinkt het supersaai.” Juist daarom moet de middag in de bieb een feestje worden.

“We hebben bedacht om een mix te maken van theater, bekende Nederlanders, minder bekende Nederlanders, van hoogleraren tot jonge wetenschappers en kleine mini-colleges.”

Het programma, mede mogelijk gemaakt door het College voor de Rechten van de Mens, is goed gevuld. In bijna alle zalen van het voormalige postkantoor is iets te beleven. Zo komt ook de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen langs, kun je aan de hand van een Mikado-spel meer over de rechtsstaat leren, is er een schrijverspanel én kun je genieten van stand-up comedy.

“Het is allemaal natuurlijk heel serieus, de rechtsstaat staat onder druk en dat is heel zorgwekkend. Maar we mogen ook wel eens een keertje lachen om de rechts-

staat”, aldus Van Eijken.

Bovendien biedt de Parade een Engelstalig programma, waarbij onder anderen een rechter van het Internationaal Gerechtshof een lezing komt geven. Dat alles om zoveel mogelijk bezoekers te trekken, want de rechtsstaat is belangrijk voor iedereen.

Hertogh: “De rechtsstaat gaat niet alleen over het Binnenhof in Den Haag. Het speelt ook gewoon bij jou in de achtertuin.”

Iedereen draagt bij aan de rechtsstaat Van Eijken vult aan: ”In jouw wijk heb je ook te maken met dingen als ongelijkheid en mensenrechtenbescherming. Hoe zorg je, bijvoorbeeld, voor een goede leefomgeving? Dat zijn allemaal vragen die ook met die rechtsstaat samenhangen.” In het dagelijks leven staan we te weinig stil, vinden de wetenschappers, bij hoe wij met de rechtsstaat in aanraking komen.

Op de Parade word je daar dus extra op gewezen. “Of je nou werkt in de supermarkt, bij de bakker, op een lagere school of als journalist. Ook jij draagt bij aan die rechtsstaat.” Hertogh vervolgt: “Als je een klacht hebt in Utrecht, over de gemeente bijvoorbeeld, kun je naar de gemeentelijke ombudsman in Utrecht. Ik weet zeker dat een heleboel mensen in Utrecht nog niet weten wat dat is. En als je verder wil, bijvoorbeeld naar de rechter, wat zijn daar dan de voor- en de nadelen van?”

Om bezoekers te betrekken bij wat de rechtsstaat te bieden heeft, kunnen ze onder andere meedenken over de Universe-

le Verklaring van de Rechten van de Mens.

Van Eijken: “Sinds de Tweede Wereldoorlog staan daar alle rechten in die wij universeel erkennen. De verklaring bestaat uit 30 artikelen. We vragen aan bezoekers: wat zou het 31e artikel moeten zijn? Die verklaring is heel lang geleden opgesteld.

Wat zou je dan nu als extra artikel willen toevoegen?”

Juist nu relevant Juist vandaag de dag is goed zichtbaar hoe de rechtsstaat zich overal om ons heen beweegt, leggen de wetenschappers uit.

Hertogh: “De rechtsstaat gaat ook over het demonstratierecht, bijvoorbeeld. Bij de Neude staan er iedere dag mensen te demonstreren, er spelen grote discussies over demonstraties van Extinction Rebellion en over de Boerenprotesten. Met die voorbeelden maken we het belang van de rechtsstaat concreet.” Jij denkt misschien niet iedere dag aan de rechtsstaat, maar voor sommige mensen geldt dat wel. Hertogh vervolgt: “Neem de toeslagenaffaire, bijvoorbeeld, dat is iets wat heel veel mensen, ook in Utrecht, heeft getroffen en nog steeds treft. Het is een van de redenen dat we hier in 2025 mee begonnen zijn.”

Dat de rechtsstaat overal ter wereld steeds meer wordt onderdrukt, staat volgens de

wetenschappers buiten kijf. Hertogh: “Het wordt hoog tijd, vinden wij ook als wetenschappers, om kritisch naar onszelf te kijken. We denken wel dat het supergoed gaat in Nederland, maar dat is eigenlijk helemaal niet zo. Sinds tien, vijftien jaar staat de rechtsstaat wereldwijd in brand. En dat geldt helaas ook een beetje voor ons land.”

Het moet een feestje worden, de Rechtsstaat Parade, maar er zit ook urgentie achter. “Het is niet alleen een gezellige middag, maar er is ook alle reden om met elkaar de schouders eronder te zetten, en om te voorkomen dat wij een soort tweede Hongarije worden”, stelt Hertogh.

Over het slotstuk van de Parade is Hertogh het meest enthousiast: “We sluiten af met een fantastisch theaterstuk, De Zaak Shell.

Dat is gebaseerd op die beroemde rechtszaak van Milieudefensie tegen Shell. Een van de acteurs is Mark Rietman. Ze spelen een korte versie van die rechtszaak.

Als publiek verplaats je je vervolgens in de verschillende rollen: een CEO van Shell, een rechter of een advocaat. Het spannende van het stuk is dat je bij alle drie denkt: ze hebben eigenlijk wel een punt.” a De Rechtsstaat Parade is gratis te bezoeken op donderdag 10 september, van 13.00 tot 18.00 uur in Bibliotheek Neude.

Deelnemers leren luisteren tijdens een ‘democratische fitness’

11

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

WETENSCHAP

Tekst: Max Weijtens

Hartmutatie volgde oude handelsroutes Hoe een ‘Nederlandse’ erfelijke hartziekte de wereld overging Een genetische afwijking die ernstige hartproblemen kan veroorzaken, blijkt vanuit Nederland tot ver over de wereld te zijn verspreid. Zelfs in landen als Japan, China, Vietnam en India dragen mensen een mutatie die lange tijd als ‘typisch Nederlands’ werd beschouwd. Uit onderzoek van onder meer Peter van Tintelen, hoogleraar klinische genetica bij het UMC Utrecht, blijkt nu dat oude handelsroutes een belangrijke rol hebben gespeeld in de verspreiding van die genetische afwijking.

H

et onderzoek draait om een specifieke verandering in het zogenoemde PLNgen. Wie die mutatie draagt, heeft een verhoogde kans op een hartspierziekte. Daarbij kan het hart steeds minder goed functioneren. De gevolgen lopen sterk uiteen. Sommige dragers krijgen betrekkelijk weinig klachten, anderen worden ernstig ziek. Juist die onvoorspelbaarheid maakt de mutatie gevaarlijk. ’’Mensen kunnen op relatief jonge leeftijd plotseling overlijden”, legt Van Tintelen uit.

Ook kunnen dragers hartfalen ontwikkelen doordat de pompwerking van het hart achteruitgaat. In ernstige gevallen kan uiteindelijk een steunhart of harttransplantatie nodig zijn. ‘’Het is echt een serieus ziektebeeld.” In Nederland is de mutatie al langer bekend. Vooral in het noorden van het land komt hij relatief veel voor en inmiddels zijn hier meer dan duizend dragers gevonden. Onderzoekers dachten daardoor lange tijd dat ze met een vooral Nederlandse genetische afwijking te maken hadden. Totdat dezelfde mutatie elders opdook.

Japan, China en Vietnam Dat iemand met dezelfde erfelijke aanleg in België of Duitsland wordt gevonden, is nog simpel te verklaren. Families verhuizen en landsgrenzen liggen dichtbij. Maar onderzoekers vonden de mutatie ook veel verder weg.

“Het gaat ook om Japan, China, Vietnam en India, maar ook Spanje en Scandinavië.” Toen gingen we denken: hoe kan dat nou?”

Het werd de start van een internationaal speurwerk. Van Tintelen en zijn collega’s brachten DNA van families uit verschillende landen bij elkaar en keken naar het erfelijke materiaal rondom de mutatie. Zo kun je onderzoeken of mensen behalve dezelfde verandering in één gen óók andere stukjes DNA in de buurt van die mutatie gemeen hebben. Als dat zo is, dan is het waarschijnlijk dat mensen familie van elkaar zijn. “Daaruit bleek dat mensen uit al die verschillende landen toch eenzelfde verre voorouder hebben.”

Dit bleek bij vrijwel alle onderzochte families het geval. Met één opvallende uitzondering: een Griekse familie. Daar lijkt dezelf-

de verandering onafhankelijk te zijn ontstaan.

VOC-handelsroute Maar hoe komen familieleden van één verre Nederlandse voorouder eeuwen later terecht van Scandinavië tot Azië? Van Tintelen keek daarvoor naar oude Nederlandse handelscontacten.

‘Mensen uit die verschillende landen blijken toch eenzelfde verre voorouder te hebben’ Nederlandse handelaren voeren eeuwen geleden grote delen van de wereld over. De VOC had handelsposten in Azië en Nederlanders onderhielden daarnaast intensieve handelscontacten binnen Europa.

Japan is misschien wel het meest sprekende voorbeeld. Nederlanders waren er lange tijd de enige Europese handelspartners en verbleven op Dejima, een klein kunstmatig eiland bij Nagasaki.

“Nederlandse mannen mochten er relaties aangaan met Japanse vrouwen.’’

Volgens Van Tintelen wijzen de genetische overeenkomsten en de historische handelsroutes sterk dezelfde kant op. Bovendien denken onderzoekers dat de mutatie zelf al vele eeuwen oud is en waarschijnlijk wel in Nederland is ontstaan.

Waarom doet dat er nu nog toe?

Een fascinerend verhaal, maar Van Tintelen is niet alleen geneticus en onderzoeker. Hij is ook arts. En juist daarom is het voor hem belangrijk dat het onderzoek verder gaat.

Dat dezelfde mutatie op zoveel verschillende plekken voorkomt, betekent dat onderzoekers veel meer patiënten met elkaar kunnen vergelijken. Want waarom wordt de ene drager al jong ernstig ziek, terwijl iemand anders op zijn zeventigste nauwelijks problemen heeft?

“Dat snappen we nog niet zo goed”, zegt Van Tintelen. Door patiënten uit verschillende landen te onderzoeken, kunnen wetenschappers zoeken naar factoren die de ziekte erger of juist minder ernstig maken.

Daarnaast kunnen bestaande modellen om risico’s te voorspellen op veel grotere groepen worden getest. En dat wordt extra belangrijk nu er nieuwe behandelingen worden ontwikkeld, waaronder gentherapieën die zich rechtstreeks op de genetische oorzaak van een ziekte richten. ‘‘Het is natuurlijk heel belangrijk om te weten waar die patiënten zijn”, zegt Van Tintelen. Het uiteindelijke doel is dat mensen eerder in beeld komen en in de toekomst misschien kunnen worden behandeld vóórdat hun hart ernstig beschadigd raakt. ‘’Wat ik uiteindelijk het allerbelangrijkste vind, want ik ben tenslotte ook dokter, is dat patiënten over de hele wereld hiermee geholpen kunnen worden.”a

12

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

Straatartiestenfestival Waar: O.a. bij RAUM en Hof van Monaco Wanneer: Zaterdag 5 september, 15.00 tot 21.00 uur Prijs: Gratis

WSK (t)Rail Run Waar: Werkspoorkathedraal, Tractieweg 41 Wanneer: Zaterdag 5 september, 14.00 uur Prijs: 15,79 - 18,29 euro (online ticketverkoop)

Muzikanten, dichters en performers komen dit weekend naar de verschillende pop-uplocaties van straatfestival Podium De Straat.

Zo is in de tuin bij het Hof van Monaco poëzie van Daniëlle Zawadi en jazzmuziek van Ruben Drenth. Op het Brusselplein komen de GDFL Brassband en Bankra Sound System, die je al bewegend meenemen door de rest van het gebied. Bij RAUM kun je luisteren naar Relax Head Man, Orchestre Partout en woordkunstenaar Lev Avitan. Het hele programma van Podium De Straat is te vinden op www.leidscherijncentrum.nl. Foto: Mariska Kerpel

Tijdens de tweede editie van deze ‘urban trail’ openen de ondernemers in het Werkspoorkwartier hun deuren.

Er is zowel een 5 km- als een 8 km-route. De ‘wedstrijd’ is zonder tijdswaarneming. Onderweg kom je langs kunstwerken, muziek en verborgen plekken, met achteraf een borrel in de Wasruimte. Foto: @By_Pauluz

Papoea Cultureel Festival Waar: Molen De Ster Wanneer: Zaterdag 5 en zondag 6 september, 11.00 tot 18.00 uur Prijs: Gratis

Liefhebbersmarkt Waar: Botanische Tuinen Universiteit Utrecht Wanneer: Zaterdag 5 september, 10.00 tot 16.30 uur Prijs: 10 euro (Tot 18 jaar, student en U-pashouder: 4,50 euro)

Het Papoea Cultureel Festival is er om bezoekers kennis te laten maken met de rijke cultuur van West-Papoea én met de gedeelde geschiedenis die Nederland en West-Papoea met elkaar verbindt.

Er is onder andere een markt, livemuziek en er zijn workshops, zoals boomschors schilderen en ukelele spelen. Zondag wordt het programma uitgebreid met filmvertoningen en storytelling, waarin persoonlijke verhalen en de gedeelde geschiedenis centraal staan.

Of je nu al groene vingers hebt of een beginner bent: op de Liefhebbersmarkt valt van alles te doen. Er zijn kramen vol bloembollen, schaduwplanten, eetbare planten, zeldzame soorten, bomen, heesters en veel meer. Ook wordt deskundig advies gegeven over standplaats, verzorging en plantencombinaties. Verder is er een ‘foodcourt’ en een ‘plantencrèche’, waar je je aankopen tijdelijk kunt stallen. Ook kun je met je ticket naar de Botanische Tuinen van de UU. Foto: Akkie Joosse

Schatgravers Markt Waar: De Hondekop, Wisselstraat 7 Wanneer: Zondag 6 september, 11.00 tot 18.00 uur Prijs: Gratis De Schatgravers Markt vindt elke eerste zondag van de maand plaats bij De Hondekop. Het is volgens de organisatie een gezellige, kleinschalige markt voor liefhebbers van vintage, tweedehands en bijzondere vondsten. Van kleding en accessoires tot interieuritems en andere schatten. “Lekker struinen, schatgraven en ondertussen genieten van de fijne sfeer bij De Hondekop.” Interesse om zelf deel te nemen? Dat kan via Instagram @goodganga_vintage.

Verjaardagseditie Festival TREK Fototentoonstelling ‘Ooggetuigen’ Waar: Ganzenmarkt Wanneer: Woensdag 9 september t/m 6 oktober Prijs: Gratis Ooggetuigen – leven met straffeloosheid is een tentoonstelling van vredesorganisatie PAX en toont het dagelijks leven van Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza. De foto’s zijn gemaakt door Palestijnse en Israëlische fotografen van het collectief Activestills. Met de tentoonstelling wordt aandacht gevraagd voor de gevolgen van geweld.

Waar: Máximapark Wanneer: Vrijdag 4 t/m zondag 6 september Prijs: Gratis TREK strijkt dit voor de tweede keer dit jaar neer in Utrecht, maar nu in het Máximapark. De organisatie kondigt het aan als verjaardagseditie: het foodfestival bestaat 12 jaar. Het wordt zoals gebruikelijk weer één groot openluchtrestaurant en er komen theatermakers en muzikanten optreden. Foto: P. Lodder

13

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

BOEKEN

Tekst: Max Weijtens / Fotografie: Ingezonden en Bas van Setten

‘De geschiedenis ligt in Utrecht voor het oprapen’

Kinderboekschrijver Rob Koops duikt in Romeinse Limes van Leidsche Rijn Wie in Leidsche Rijn woont, woont op een plek waar bijna tweeduizend jaar geleden de noordgrens van het Romeinse Rijk liep. Voor kinderboekenschrijver Rob Koops bleek die geschiedenis zelfs letterlijk in zijn achtertuin te liggen. In zijn nieuwe boek De Tijdkijker – De Romeinse Kogel reist een meisje uit Leidsche Rijn terug naar het jaar 122. “Ik dacht: wat nou als ik een boek ga schrijven over mijn eigen achtertuin?”

D

e hoofdpersoon van het boek is de 11-jarige Maud uit Leidsche Rijn.

Samen met haar neefje Vos beschikt ze over een bijzondere ‘tijdkijker’, waarmee ze naar het jaar 122 na Christus, midden in de Romeinse tijd, reist. Het is de periode waarin keizer Hadrianus een reis langs de noordgrens van het Romeinse Rijk maakte.

Die grens, de Neder-Germaanse Limes, liep dwars door het huidige Utrecht.

Tijdens het schrijven ontdekte hij zelf steeds meer over zijn woonomgeving. Zo liep de Rijn in de Romeinse tijd anders dan tegenwoordig en heeft zijn eigen huis mogelijk ooit in of vlak langs de rivier gestaan. “Dat vind ik voor kinderen mooi voor de verbeelding. Als je bij wijze van spreken de ene kant van je huis uitloopt, sta je bij de Romeinen op de stoep, en aan de andere kant kom je in barbarenland, zoals de Romeinen dat toen noemden.”

hem erop dat daar waarschijnlijk grind had gelegen. “Een kind zal misschien niet denken: hé, dat klopt niet. Maar het is wel leuk als het gewoon klopt.”

Tegelijkertijd wil Koops voorkomen dat zijn verhalen verkapte geschiedenislessen worden. “Het moet geen geschiedenisboek worden. Je wilt natuurlijk wel dat

Een belangrijke rol is weggelegd voor Castellum Hoge Woerd, vlak bij het huis van schrijver Koops.

Het moderne castellum staat op de plek waar in de Romeinse tijd een fort stond.

Het idee ontstond nadat Koops ‘De zoon van de zee’ van de Italiaanse kinderboekenschrijver Davide Morosinotto las. Morosinotto schreef daarin een verhaal dat zich afspeelt in zijn eigen omgeving. “Toen dacht ik: wat is er eigenlijk in mijn achtertuin te vinden? Ik woon in Leidsche Rijn en eigenlijk woon ik gewoon op de Limes. Castellum Hoge Woerd ligt om de hoek. De geschiedenis ligt hier voor het oprapen.”

Grind in plaats van keien Geschiedenis was op de middelbare school al het favoriete vak van Koops en ook later bleef hij veel historische boeken lezen.

Voor De Romeinse Kogel kreeg hij hulp van onder anderen de gemeentelijk archeoloog en Limes-deskundige Erik Graafstal en universitair hoofddocent Saskia Stevens van de afdeling Geschiedenis van de Oudheid en Antieke Cultuur aan de Universiteit Utrecht.

Dat advies zit soms in piepkleine details. Zo had Koops aanvankelijk geschreven dat Maud over keien door een Romeins kampdorp liep. Graafstal wees

‘Het moet geen geschiedenisboek worden’

kinderen het een leuk boek vinden.” Zijn redacteur Susan van der Klugt en zijn vrouw Maruga Koops, die ook de illustraties voor het boek maakte, remmen hem daarom soms af. “Ik heb soms de neiging om helemaal uit

te pakken over hoe iedere steen van het Colosseum is gelegd. Dan zegt mijn redacteur: ‘Rob, dit kan er wel uit.’”

koningin-farao Hatsjepsoet. En in het derde boek keert Maud terug en staat het Japanse eiland Deshima op het programma.

Romeinen onder Utrecht Volgens Koops realiseren veel Utrechters zich niet hoeveel Romeinse geschiedenis er in en onder de stad te vinden is. Niet alleen bij Castellum Hoge Woerd, maar ook bijvoorbeeld rond het huidige Domplein lag een Romeins fort. “Je loopt op zoveel plekken op de geschiedenis en over de geschiedenis.”

Een deel daarvan blijft bewust onder de grond liggen. Archeologische vondsten worden niet altijd opgegraven, zodat toekomstige generaties ze met nieuwe technieken kunnen onderzoeken. De Neder-Germaanse Limes kreeg vijf jaar geleden de status van UNESCO Werelderfgoed.

Kinderen laten lezen Maar naast geschiedenis heeft Koops nog een ander doel: kinderen aan het lezen krijgen. Zelf was hij als kind eerst helemaal geen grote lezer. Zijn moeder nam hem mee naar de bibliotheek en liet hem boeken uitzoeken, desnoods om maar één bladzijde per dag te lezen. Uiteindelijk raakte hij verslingerd aan boeken.

Die ervaring wil hij nu doorgeven. “We willen kinderen eigenlijk zoveel mogelijk laten lezen en ik hoop dat De Tijdkijker daaraan bijdraagt. En als ze daarna nog meer en ook andere boeken gaan lezen, is dat helemaal mooi.”

Het mooiste zou volgens Koops zijn als kinderen na het lezen ook zelf op onderzoek uitgaan: naar Castellum Hoge Woerd, een museum of een archeologische plek in de buurt. “Door het verleden te kennen, kun je het heden soms beter begrijpen.”a

Boekenreeks Bij één boek blijft het niet. Koops werkt inmiddels aan een tweede deel van De Tijdkijker, dat volgens planning in het voorjaar van 2027 verschijnt. Ditmaal reist Vos, het neefje van Maud, naar het oude Egypte ten tijde van de

14

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.

OP PAD MET OUD-UTRECHT

Wandelen in de wereld van Gerard van Honthorst

Wil je li Oud-U d worden va trecht n ? Kij op o u d -utrec k dan lid-wo ht .nl/ r de n

Prent van G. van Honthorst door Pieter de Jode, rond 1625. Foto’s: Het Utrechts Archief

Ganzenmarkt 32 met een door het hek afgesloten hof, dat vroeger de Zegelpoort werd genoemd.

De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad langs bijzonder erfgoed. Dit keer komt de Utrechtse schilder Gerard van Honthorst (1592-1656) aan bod. Ester Smit kijkt waar hij in Utrecht rondliep.

Ingang van de Sint Hieronymusschool aan de Kromme Nieuwegracht, waar Gerard naar school ging.

D

e wandeling begint op het Buurkerkhof. Hier gingen Herman van Honthorst en Mayken Maria van der Helm, de ouders van de schilder, op 15 november 1590 in ondertrouw in de Buurkerk. We lopen via de Derde Buurkerksteeg door de Donkerstraat linksaf de Zadelstraat in. De straatnaam verwijst naar de zadelmakers en toevallig was de vader van Gerard van Honthorst lid van het Zadelaarsgilde. We wandelen deze straat uit en gaan rechtsaf de Lijnmarkt in. In deze welvarende buurt Stathe, bracht Gerard zijn eerste jeugdjaren door. Hij woonde als kind in het huis genaamd ‘de Visscherij’, ergens tussen de Oudegracht en de Zadelstraat. We lopen links de Hamburgerbrug over en gaan rechtdoor om via de Hamburgerstraat linksaf de Nieuwegracht in te gaan. Dan slaan we rechtsaf de Kromme Nieuwegracht in.

Naar school Gerard ging waarschijnlijk rond zijn zevende jaar naar de Sint Hieronymusschool, die was gelegen aan de Kromme Nieuwegracht, nu ongeveer ter hoogte van nummer 39.

De school heeft bestaan tot 1863 en was de voorloper van het huidige Utrechts Stedelijk Gymnasium. Jongens werden hier voorbereid op een religieus ambt of om te gaan studeren aan de universiteit. De vooropleiding duurde zeven jaar.

Toen Gerard ongeveer veertien jaar oud was, wilde hij meester-schilder worden.

Loop een stukje terug, wandel de Jeruzalemstraat in en sla rechtsaf de Herenstraat in en dan linksaf naar de Oudekamp, die even

verderop Nieuwekamp heet. Wandel via de Schalkwijkstraat over het Servaasbolwerk langs het gebouw de Leeuwenbergh, dat in 1567 werd gesticht voor pestlijders. Nu gaan we rechtsaf de Magdalenastraat in en lopen naar de Nieuwegracht. Op dit terrein stond het Maria Magdalenaklooster. Het voormalige patershuis van dit klooster werd gehuurd door de beroemde schilder Abraham Bloemaert. Hij had hier zijn atelier en leerschool voor zijn leerlingen, die bij hem in de kost waren. Gerard schreef zich rond 1616 à 1617 in. Hij was niet in de kost, omdat hij maar een kwartier hoefde te lopen naar huis.

Met vrienden We blijven de Nieuwegracht volgen en gaan via Achter de Dom en de Voetiusstraat, die we oversteken, de Domstraat in. Via Oudkerkhof bereiken we de Ganzenmarkt. In deze straten, hoewel sommige een andere naam zullen hebben gehad, heeft Honthorst ook gelopen, wanneer hij bijvoorbeeld op weg was naar ‘Het Poortgen’, om wat te drinken met vrienden en andere schilders. Deze kroeg bevond zich naast de Zegelpoort, een hofje dat nog steeds bestaat, naast Ganzenmarkt 32. De eigenaresse van ‘Het Poortgen’ was Bellichgen van Honthorst, een ver familielid van Gerard.

We lopen naar de Oudegracht en steken de Bezembrug over. Rechtsaf gaand staan we stil bij de Bakkersbrug. Tussen deze brug en de Stadhuisbrug bevond zich aan deze zijde van de Oudegracht de Snippenvlucht, een huizenrij waar helemaal niets van over is. In de tijd van Van Honthorst was het een levendige

bedoening. Het buurtje bestond veelal uit op de werf gebouwde houten huizen die ook via de straatzijde te betreden waren. Hier vestigde hij zijn eerste werkplaats en woonde er samen met Sophia Coopmans (1600 [of 1601]1658), met wie hij op 21 oktober 1620 trouwde, na een verblijf in Rome. Ze kregen zes kinderen.

Van werkplaats naar laatste rustplaats Loop terug langs de werf van de Oudegracht, en ga de Stadhuisbrug over om de Vismarkt te bereiken. Loop tot de Kalisbrug en ga de Servetstraat in. Onder de Dom door bereiken we het Domplein, dat in de tijd van Gerard Munsterkerkhof heette. Aan de noordzijde ervan betrok de schilder in 1627 een groot huis dat in bezit was van het Oudmunster klooster. Het had een enorme werkplaats van ongeveer 100m2 groot, met plek voor 25 leerlingen. Het opleiden van leerlingen tot schilder leverde hem jaarlijks 2500 gulden op.

We wandelen door de Korte- en Lange Nieuwstraat en staan stil bij de kerk aan de linkerkant. Dit is de Sint Catharinakathedraal, de laatste rustplaats van Van Honthorst. Hij stierf op 5 mei 1656. Zijn vrouw stierf in 1658.

De klokken van de Dom luidden een uur lang om melding te maken van de dood van een groot schilder én Utrechter.

Tentoonstelling Wandel verder, naar het Nicolaaskerkhof en ga het Centraal Museum binnen. Wie denkt aan de schilderkunst uit de 17e eeuw denkt vooral aan Rembrandt, maar ook Gerard van

Honthorst was toonaangevend. Hij was bekend in heel Europa, had vele opdrachten en maakte veel reizen. Rembrandt volgde vooral zijn eigen koers, terwijl Van Honthorst het bracht tot hofschilder en zich soepel aanpaste aan zijn opdrachtgevers. Hij beeldde bijvoorbeeld Amalia van Solms veel mooier af dan Rembrandt deed, waarmee hij de waarheid misschien wat geweld aan deed, maar wel een mooie opdracht binnenhaalde. Beide portretten zijn te zien in het Centraal Museum, waar een tentoonstelling tot en met 13 september 2026 is over deze Utrechtse Rembrandt. Met In Alles Anders dan Rembrandt krijgt Van Honthorst een podium in de stad waar hij is geboren, getrouwd, woonde en stierf. MJK gratis. a

15

NR. 375 | 3 SEPTEMBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl

DUIC PUZZEL

ZOEKPLAAT Zoek de zeven verschillen

OPLOSSING VORIGE WEEK. LOCATIE: VAARTSCHE RIJN

NU IN PR IJS V ER LA

AG D!

3.75

3h

Becel Light Kuip 550 gram

Unox Soep in Zak Klassieke Tomaten

NU IN PR IJS V ER LA

AG D!

4.29

3t

Zak 570 ml

Lipton Ice Tea Green

NU NÓG !

ER P O K D E GO

Mee r da n 1 0 A-me 0 r ke n i n p r ij ve r la a s g d!

Pak 1.5 liter

NU IN PR IJS V ER LA

Boursin Kruiden Knoflook

Pak 150 gram

3.55

2t

AG D!

L’OR Espresso Ristretto Cups

Pak 20 stuks

NU IN PR IJS V ER LA 7.99

7n

AG D!

NU IN PR IJS V ER LA

AG D!

2.99

2n

Ontdek alle prijsverlagingen in jouw Vomar!

Prijzen zijn gemeten op 21 augustus 2026. De nieuwe extréém lage prijzen gaan in op 30 augustus 2026.

Kijk voor meer informatie op www.vomar.nl/prijsverlagingen

SPAAR NU VOOR GRATIS BUDDIES. Kijk voor meer informatie op

plus.nl/beterbikken

extra Voeg e op ten to r. n e o r g burge je ham

PLUS Plantaardige hamburgers en Blonde d’Aquitaine ham- en kipburgers Schaal 180-250 gram Per schaal Prijsvoorbeeld: Blonde d’Aquitaine Hamburgers, schaal 200 gram

50%

4.59 2.29

Per schaal

99 1.

3.59

PLUS Nederlandse Cocktailtrostomaten Schaal 500 gram

er urg b am je h p een or e o o D so een n bol v . ore zels volk tra ve ex

Per zak

Per zak

29 1.

69 1.

1.59

PLUS Volkoren bollen Zak 6 stuks

2.09

PLUS Zoete aardappelfrites Zak 400 gram

Acties zijn geldig van woensdag 2 t/m dinsdag 8 september 2026 PLUS van Ostadelaan | Adriaen van Ostadelaan 40 | Utrecht | 030-6086160 PLUS Utrecht Croeselaan | Croeselaan 297-299 | Utrecht | 030-2967645 PLUS Meeuwsen | Plantage 15 | Utrecht | 030-2441848 PLUS Smaragdplein | Smaragdplein 216-218 | Utrecht | 030-2674533