OKTOBER 2026 | 11E JAARGANG NR. 379 | KIJK VOOR HET LAATSTE NIEUWS OP
DUIC.NL
Buren Eefje en Adrianne hebben bijzondere
Do bijd neer j ij ee rag gra e voor n tis k d ran eze t?
band: ‘Ik vond het heel spannend om te vragen’ p.15
Deze negen gebouwen strijden om de Utrechtse Rietveldprijs
Hoe krijgt de manosfeer grip op Utrechtse jongens?
p.6
‘Skatekeet’ gaat over beginjaren olympiër Keet Oldenbeuving
VERGADERZALEN BIJ CAMPING GANSPOORT
Machtige online marketingcampagnes runnen? Sipr weet precies wat jouw fans willen horen. En dat is te zien.
MET CATERING MOGELIJK!
gr@is uitmagazine
0,42%
Gemiddeld
1,78%
op je deurm@
Sipr Doorklikpercentage LinkedIn
Kan jij wel een sterke campagne gebruiken? 030 - 2006 028 | sipr.online
p.11
Voor meer info: Change Marketing
Lees Uit in Amersfoort en vind de beste evenementen, toffe exposities en nieuwste restaurants. Scan de QR en mis niets!
bel/app Pierre via 06-14415656 of zie campingganspoort.nl
De prijzen vallen van de bomen
WOENSDAG 14 OKTOBER Inloop 20.00 | start 20.30 uur
Kom een lekker een moppie zingen met Chanas en Carola Kraai >> het beste middel tegen jouw herfstdip!
Deelname € 15,- p.p. inclusief: • 1 x welkomstdrankje • 1 x lekkers • 1 x bingo dabber • 1 x bingokaart
Reserveer via Ganspoort.nl
Camping Ganspoort Helling 87 Utrecht
Begroting 2027
Aan de slag voor Utrecht
€ 70 mln € 312 mln
€ 205 mln
€ 283 mln
€ 382 mln
De gemeente Utrecht besteedt in 2027 ruim 2 miljard euro aan Utrecht en de Utrechters. In de begroting € 314 mln staat hoe de gemeente dit geld inzet. We investeren in de grote uitdagingen van de stad: wonen, verduurzaming en gelijke kansen. We stellen de inwoner centraal en daarom zetten we in op uitvoering. € 345 mln We versterken onze dagelijkse taken: een leefbare stad en betrouwbare dienstverlening.
We investeren in grote uitdagingen
€ 32 mln € 118 mln
€ 264 mln
€ 80 mln
Inkomsten & uitgaven Inkomsten: € 2,4 miljard
Wonen • In 2027 gaat van 3000-5000 huizen de eerste paal in de grond, zoals bij Merwedekanaalzone, Cartesiusdriehoek, Haarrijn en de Kwekerij. • De verhuisadviseur van de gemeente keert terug. Zo ondersteunen we inwoners bij het vinden van een passende woning en verbeteren we de doorstroming op de woningmarkt. • Om een nog voller stroomnet te voorkomen, moeten we nu slimme oplossingen uitwerken en invoeren. We maken daarom extra geld vrij voor het voorkomen van een vol stroomnet.
Waar komt het geld vandaan? € 360 mln € 521 mln
€ 1525 mln
Rijk, provincie en andere overheden Lokale heffingen Overige inkomsten
Verduurzaming • We realiseren extra koele verblijfsplekken en starten een proef om smalle straten groener te maken. • We dragen met subsidies bij aan het groener maken van 10 schoolpleinen. • Er komt extra geld beschikbaar voor maatregelen om energie te besparen voor bewoners en bedrijven.
Uitgaven: € 2,4 miljard Waar geeft de gemeente het geld aan uit? € 70 mln € 312 mln
€ 205 mln
€ 283 mln
• We verhogen de bestaande armoederegelingen zodat deze blijven aansluiten bij stijgende kosten van levensonderhoud. • We trekken extra geld uit voor voorschools onderwijs, zodat meer kinderen hier gebruik van kunnen maken. In Kanaleneiland wordt dat helemaal gratis. • Er komt een proef met gratis kraamzorg in Overvecht en Kanaleneiland.
€ 345 mln
Leefbare en levendige stad • We breiden het aanbod van sport-, cultuuren ontmoetingsvoorzieningen verder uit. • We versterken de veiligheid in de stad en bestrijden (drugs-)criminaliteit en toenemende overlast. • We zetten vanuit het Ondernemersfonds en Ondernemers Centraal in op een positieve bijdrage aan het ondernemersklimaat en innovatie. • We pakken het dumpen van afval extra aan. Tuintjes bij ondergrondse containers maken we onderdeel van de aanpak.
€ 264 mln
€ 80 mln Ondersteuning en opvang Werk, economie en bestaanszekerheid Kansrijk opgroeien Levendige en gezonde stad Algemene middelen en overhead
Betrouwbare overheid Ontwikkelen en wonen Klimaatvriendelijke stad Duurzame bereikbaarheid Groene leefomgeving & erfgoed Veilige stad
We versterken onze dagelijkse taken
€ 382 mln
€ 314 mln
Gelijke kansen
€ 32 mln € 118 mln
€ 360 mln € 521
€ 1525 mln
mln overheid Betrouwbare
• We verbeteren de dienstverlening aan inwoners en ondernemers, van het verlenen van vergunningen en paspoorten tot het aangeven van geboortes en verhuizingen. • We investeren in een weerbare democratie en in een samenleving die is voorbereid op risico’s.
Utrecht.nl/ begroting
3
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026
Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
INHOUD
D
e homo-acceptatie onder jongeren is sterk gedaald, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Ook Utrechtse docenten horen vaker homonegatieve en seksistische opmerkingen in de klas, mogelijk mede onder invloed van de zogenoemde ‘manosfeer’. Binnen de serie ‘Generatie Druk’ onderzoeken we wat Utrechtse scholen hiertegenover kunnen zetten. Bovendien lees je op p. 13 over Utrechtse partijen die juist hun best doen om de Utrechtse queergeschiedenis zichtbaarder te maken. Verder is de Kinderboekenweek van start gegaan. Wat tweevoudig olympiër Keet Oldenbeuving
Nieuws 4. DUIC in Beeld Nazomer
6. Generatie Druk:
daarmee te maken heeft? De skateboarder schreef samen met haar moeder een boek over haar jeugd in Utrecht. Als buitenbeentje vond ze in het skatepark haar plek. Tot slot aandacht voor twee Utrechtse iconen. Eerst Gerrit Rietveld, die als architect en meubelmaker zijn sporen naliet in de Domstad. Jaarlijks wordt de Rietveldprijs uitgereikt aan bijzondere architectuur. Vanaf p. 8 ontdek je welke negen projecten kans maken. En dan de Domtoren. Oud-Utrecht ging o.a. bij dit boegbeeld langs voor een voorbeschouwing op de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. Ook onze fotograaf zette de Dom mooi in beeld: sla om en geniet!
Hoe krijgt de manosfeer grip op Utrechtse jongens?
9. Nominaties voor Rietveldprijs Stem ook voor de DUIC Publieksprijs!
DE VERANDERENDE STAD IN BEELD
Cultuur 10. Van olympiër naar schrijver
‘Skatekeet’ over beginjaren Keet Oldenbeuving
DOMPLEIN
11. Uittips
Elke week de leukste tips Utrecht is constant in beweging. Er wordt
Stad en leven
gebouwd en gesloopt.
13. Queergeschiedenis in kaart
Actieplan maakt Utrechts verleden zichtbaar
14. Op pad met Oud-Utrecht
Hierdoor ziet de stad er op sommige plekken heel anders uit dan vroeger,
2026
terwijl andere straten en pleinen juist al decennia
De Nacht van de Utrechtse geschiedenis
hetzelfde blijven. In deze
15. Beter een goede buur…
1931
rubriek laten we dat zien.
Eefje en Adrianne hebben een bijzondere band
Sport 15. Puzzel
Zoek de verschillen
Social Media
Colofon AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE Bas van Setten, Bo Steehouwer, Charlotte Kuijpers, Else Marie Vonk, Luba Brodsky, Luuk Beckers, Max Weijtens, Mika Ros, Robert Oosterbroek en Sofie Jansen ART DIRECTION EN VORMGEVING ddk.nl en redactie DUIC
CONTACT REDACTIE redactie@duic.nl 030 7600 226
ADVERTEREN Helling 13, 3523 CB Utrecht, adverteren@duic.nl Dave Vorstenbosch dave@duic.nl 030 7600 146
VRAGEN OVER DISTRIBUTIE? Lysanne Scheer via distributie@duic.nl, 030 7600 146
Website DUIC.nl
UITGEVERS Joris Daalhuisen en Martijn Rademakers
Advertentie
een persoonlijke uitvaart voor elk budget Tessa di Corrado
U bent altijd welkom voor een open gesprek. Bel 0800 - 023 05 50 of ga naar monuta.nl/utrecht. Ook als u niet of elders verzekerd bent.
Utrecht
Facebook DUICNL
X @duicnl
Instagram duic.nl
NR. 379 | OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
DUIC IN BEELD
Robert Oosterbroek
Nazomer
T
erwijl de laatste zomerzon van 2026 over de Domtoren strijkt, met recordtemperaturen eind september, is formeel de herfst alweer begonnen. Twee jaar nadat tijdens de restauratie de laatste steen werd teruggeplaatst in het icoon van Utrecht, kan de toren weer alle wind en regen aan die hem de komende tijd te wachten staan. Afgelopen maand werd in de Domtoren ook een bijzonder
verhaal verteld. De Dolle Koster van de Domtoren is een theatervoorstelling over de Sodomietenvervolgingen: een les over de Utrechtse geschiedenis, verpakt in een zwarte komedie. De voorstelling is helaas niet meer te zien in de Domtoren, maar in december nog wel in het nabijgelegen Theater Kikker. Natuurlijk een minder iconische plek, maar het scheelt wel weer traplopen. a
NR. 379 | OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
5
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
GENERATIE DRUK
‘Je moet geld verdienen én gr Hoe krijgt de manosfeer grip
Illustratie van de manosphere en de online invloed daarvan op jonge mannen. Beeld: AI-illustratie Stoer zijn, rijk worden, spieren kweken en vooral niet te kwetsbaar zijn. Online krijgen jongens volop voorgeschoteld hoe een ‘echte man’ zich zou moeten gedragen. Docenten zien ondertussen vaker seksistische en homonegatieve opmerkingen in de klas en maken zich daar zorgen over. Utrechtse organisaties zoeken nu naar manieren om op deze ontwikkeling te reageren. In dit artikel van ‘Generatie Druk’ duiken we in de zogenoemde ‘manosfeer’: waarom zijn sommige jongens er vatbaar voor, hoe schadelijk is die wereld eigenlijk en wat kunnen Utrechtse scholen daartegenover zetten?
Tekst: Max Weijtens
S
tel: je bent zestien, woont in Utrecht en probeert, zoals zoveel pubers, uit te vogelen wie je bent en hoe je erbij hoort. Op Instagram zie je gespierde lichamen en leeftijdsgenoten die wél een relatie hebben. ’s Avonds zoek je op TikTok of YouTube naar filmpjes over fitness. Al snel verschijnen ook video’s over discipline, geld verdienen en succes bij vrouwen. Sommige makers gaan verder. Zij vertellen je dat jouw onzekerheid niet alleen aan jou ligt: mannen zouden hun positie verliezen, vrouwen zouden te veel macht hebben gekregen en de maatschappij zou jongens niet meer begrijpen. Hun oplossing klinkt eenvoudig: word sterker, rijker, harder en dominanter. Als zulke boodschappen steeds opnieuw tussen je filmpjes verschijnen, kunnen ze steeds gewoner gaan klinken. Welkom in de online wereld die de ‘manosfeer’ wordt genoemd.
De manosfeer is een verzamelnaam voor online groepen en influencers rond mannelijkheid, relaties en de positie van mannen. Sommige richten zich vooral op daten of zelfverbetering, andere verspreiden het idee dat mannen worden achtergesteld door vrouwen of het feminisme.
Daaronder vallen bijvoorbeeld incels, die hun gebrek aan relaties of seks soms aan vrouwen wijten, pick-up artists die mannen leren hoe ze vrouwen kunnen versieren, en zogenoemde red pill-groepen. Die laatste term komt uit de film The Matrix en staat voor het idee dat mannen moeten ‘ontwaken’ en zouden gaan zien hoe de maatschappij volgens hen werkelijk werkt. Niet iedere video over fitness, geld of mannelijkheid hoort daar meteen bij. Juist dat maakt de grens lastig: onschuldige content over zelfverbetering kan naast filmpjes verschijnen over relaties, succes en hoe een man zich volgens bepaalde influencers zou moeten gedragen. Wat iemand zelf aanklikt en wat er thuis, op school en onder vrienden speelt, telt daarbij ook mee. Docenten zien het klaslokaal veranderen
Hoeveel jongens daadwerkelijk sterk door de manosfeer worden beïnvloed, is moeilijk te zeggen. Stichting School & Veiligheid onderzocht wel wat onderwijsprofessionals zelf op school waarnemen. Hieruit blijkt dat vooral op middelbare
scholen de zorgen groot zijn: 73 procent van de ondervraagde medewerkers maakt zich weleens zorgen over de invloed van de manosfeer, 7 procent zelfs ernstig. Docenten zien volgens het onderzoek dat onderwerpen als rijk worden, ondernemen, fitness, succes en status vaker terugkomen onder jongens. Die interesses zijn op zichzelf niet problematisch, benadrukt Martje Heerkens van Stichting School & Veiligheid. Dat kan wel veranderen wanneer ze samengaan met negatieve ideeën over anderen, controle over met wie een vriendin omgaat of seksistische en denigrerende grappen. Ook ziet 86 procent van de ondervraagde onderwijsprofessionals dat jongens elkaar beïnvloeden om zich op een bepaalde ‘mannelijke’ manier te gedragen. Opvallend is bovendien dat het volgens docenten vaak niet om een hele klas gaat. Regelmatig zijn het enkele leerlingen of een klein groepje dat stevige uitspraken doet. Toch zegt bijna de helft van de docenten dat juist deze leerlingen een behoorlijke sociale status hebben en daarmee de sfeer in de klas kunnen bepalen. Belangrijk is wel dat het onderzoek meet wat onderwijsprofessionals waarnemen en niet rechtstreeks wat jongeren zelf denken of online bekijken. “Mensen kunnen natuurlijk deep down the rabbit hole zitten, terwijl ze heel stil zijn in de klas”, zegt Heerkens. Volgens de meeste respondenten gaat het vaak om een groepje jongens binnen een klas. “Maar dat groepje kan wel de sfeer bepalen.” Dat beeld herkent ook Hessel Schaaf. Via Emancipator werkt hij op middelbare scholen met leerlingen en docenten rond mannelijkheidsnormen. Daarnaast is hij mede-oprichter van Patriarkraakt, een Utrechts initiatief waarbij mannen maan-
delijks samenkomen om te praten over onderwerpen als woede, vaderschap, seksualiteit en de verwachtingen die aan mannelijkheid hangen. Op scholen ziet Schaaf regelmatig een kleine groep jongens die de toon zet met een vrij harde vorm van mannelijkheid: stoer doen, sterk zijn en vooral niet te kwetsbaar overkomen. Andere jongens bewegen daar vervolgens omheen: sommigen doen mee, anderen trekken zich terug om geen mikpunt te worden. “Dat is wel de dominante groep en daar moet iedereen zich toe verhouden”, zegt Schaaf. ‘Nee, dat is gay’
Volgens Schaaf begint die druk bovendien veel eerder dan bij een manosfeer influencer als Andrew Tate of TikTok. Jongens leren volgens hem al jong dat mannelijkheid wordt gekoppeld aan sterk zijn, competitie, rationeel handelen en vooral niet te emotioneel zijn. Op de middelbare school kan die druk sterker worden. Wie te veel afwijkt van de dominante norm, loopt het risico als ‘gay’, ‘mietje’ of vrouwelijk te worden weggezet. Beleidsadviseur Heerkens geeft ook aan dat het eenvoudig is om alleen naar TikTok of YouTube te wijzen als boosdoener. Ideeën over hoe een ‘echte man’ of ‘echte vrouw’ zich hoort te gedragen bestaan ook buiten sociale media. Jongens worden nog altijd gemakkelijk gekoppeld aan competitie, bewijsdrang, voetbal en succes, terwijl meiden vaker worden geassocieerd met zorgzaamheid, rustig en lief zijn. Zulke stereotypen worden volgens haar soms ook onbewust op school gereproduceerd, bijvoorbeeld in lesmateriaal en verwachtingen en reacties van docenten. Die normen kunnen het voor jongens moeilijk maken om onderling kwetsbaar-
7
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Ut�echtse nieuws op DUIC.nl
rote spieren kweken’ p op Utrechtse jongens? heid te tonen. Dat ziet Schaaf tijdens workshops terug. Hij vraagt jongens bijvoorbeeld of ze willen dat een vriend naar hen toekomt als die moet huilen. Vrijwel iedereen antwoordt ja. Vervolgens vraagt hij of zij zelf naar diezelfde vriend zouden gaan wanneer ze verdrietig zijn. “Nee, dat is gay”, krijgt hij dan terug. “Zo zie je dat iedereen gevangen zit in die dynamiek”, zegt Schaaf. Individueel willen de jongens best klaarstaan voor een verdrietige vriend, maar tegelijkertijd zijn ze bang zelf kwetsbaarheid te tonen. Daar ziet hij ook een voedingsbodem voor de aantrekkingskracht van de manosfeer. Wie niet gewend is om met vrienden over onzekerheid, liefde of zijn lichaam te praten, kan online ineens mannen tegenkomen die wél zeggen hoe het allemaal moet. “Je moet gewoon geld verdienen, grote spieren kweken en je eigenwaarde halen uit vrouwen scoren of vrouwen onderdrukken”, omschrijft Schaaf de boodschap. Dat kan aantrekkelijk zijn omdat zo’n antwoord controle lijkt te bieden over iets wat daarvoor chaotisch en onzeker voelde. Daarmee kan de manosfeer dus niet alleen schadelijk zijn voor vrouwen, meiden of queer personen die het doelwit worden van bepaalde ideeën. Ook jongens zelf kunnen gevangen raken in een ideaal waarin succes, geld, spieren en seksuele status bepalen hoeveel je waard bent, terwijl kwetsbaarheid juist moet worden verborgen. Homoacceptatie daalt sterk
Twee weken geleden kwam een opvallende ontwikkeling naar buiten. De acceptatie van homoseksualiteit onder Nederlandse jongeren is de afgelopen vier jaar sterk afgenomen. Uit landelijk onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut blijkt dat in 2021 nog 40 procent van de jongens in het voortgezet onderwijs een positieve houding tegenover homoseksualiteit had. In 2025 is dat
nog maar 22 procent. Ook onder meiden is een flinke daling zichtbaar: van 78 naar 51 procent. Dat die daling precies in dezelfde periode plaatsvindt waarin scholen zich meer zorgen maken over online ideeën over mannelijkheid, betekent niet dat het één het ander veroorzaakt. “Dat kun je nog niet één op één zeggen, want daar is nog te weinig onderzoek naar gedaan,” vertelt Susan Meijburg van GGD regio Utrecht. Wel wijst ze erop dat in delen van de manosfeer homonegatieve en transfobe ideeën worden verspreid. Volgens Meijburg zit achter weerstand tegen lhbtiq+-onderwerpen soms ook bredere onvrede van jongeren die het gevoel hebben dat bepaalde groepen veel aandacht krijgen en zich afvragen waar zij zelf in dat verhaal staan.
behandelden, zouden daar inmiddels zelfs voor terugschrikken omdat discussies zo verhit kunnen raken. “Vanuit een soort handelingsverlegenheid gaan ze het gesprek soms uit de weg.” Voor GGD regio Utrecht zijn die signalen aanleiding voor de nieuwe training ‘Gendergelijkheid en de manosphere’ voor professionals in het voortgezet onderwijs en mbo. Daarin leren zij onder meer hoe online beïnvloeding werkt en waarom sommige jongens er vatbaar voor kunnen zijn. Daarna gaat het vooral om de praktijk: wanneer corrigeer je een leerling, wanneer stel je juist een vraag en hoe voer je daarna nog een gesprek zonder iemand onmiddellijk van je af te duwen? Want niets doen is volgens Meijburg evenmin neutraal. Wanneer een seksistische opmerking steeds wordt afgedaan met ‘het was maar een grapje’, kan dat gevolgen hebben voor de veiligheid in de klas. Tegelijk vindt ze het belangrijk dat jongens niet meteen zelf als het probleem worden gezien. Wie een leerling direct wegzet als geradicaliseerd, loopt volgens haar het risico hem juist verder te isoleren.
‘Ook de stoere jongens
zeggen: mijn vader is mijn voorbeeld, want die is lief’
Docenten zoeken naar antwoorden
In Utrecht merkt Meijburg ondertussen dat het onderwerp nadrukkelijker op tafel komt. Zij geeft al jaren trainingen over relationele en seksuele vorming en hoort sinds ongeveer een jaar tijdens trainingen met docenten vrijwel altijd over de manosfeer. “In het primair onderwijs komt de manosfeer niet zo direct terug, maar in het voortgezet onderwijs wel”, zegt ze. Van leraren in de regio Utrecht hoort Meijburg dat zij vaker seksistische opmerkingen en homonegativiteit zien. Docenten vragen haar hoe zij een leerling kunnen bereiken die steeds verder lijkt af te zonderen, hoe zij moeten reageren op seksistische grappen en waar hun verantwoordelijkheid eigenlijk ophoudt. Sommige leraren die eerder onderwerpen als gender en seksuele diversiteit in de klas
Niet alleen begrenzen
Ook Heerkens ziet daar een belangrijke opdracht voor scholen. Pubers provoceren en zoeken grenzen op. Een docent kan daar nuance tegenover zetten door vragen te stellen en leerlingen uit te dagen na te denken over wat ze zeggen. Daarbij moet volgens haar vooral worden gekeken naar wat zo’n opmerking met anderen doet. Is een grap voor iedereen grappig? Of gaan leerlingen hun mond houden omdat zij bang zijn voor commentaar? In dat laatste geval is volgens Heerk-
Afbeelding uit factsheet van onderzoek ‘invloed van de manosfeer op de sociale veiligheid in het onderwijs’ van Stichting School & Veiligheid door Ipsos I&O
ens de sociale veiligheid geraakt. Alleen verbieden en corrigeren is volgens de professionals dan ook niet genoeg. Scholen moeten grenzen stellen aan seksisme en discriminatie, maar tegelijkertijd nieuwsgierig blijven naar wat achter bepaald gedrag zit. Onzekerheid over relaties, status, geld of de toekomst verdwijnt immers niet wanneer een docent alleen zegt dat Andrew Tate fout is. Schaaf noemt zijn eigen aanpak daarom “zaadjes planten”. Tijdens een workshop vraagt hij jongens bijvoorbeeld wie hun mannelijke voorbeeld is. Ook de stoerste jongens noemen geregeld hun vader. Waarom? “Omdat hij lief is.” Volgens Schaaf horen jongens elkaar daarmee ineens iets zeggen wat binnen de gebruikelijke stoere groepsnorm nauwelijks wordt uitgesproken: lief zijn kan óók mannelijk zijn. “Als wij daar niet waren geweest, dan zeggen ze dat nooit, want dan zijn ze allemaal bang om dat uit te spreken.” En daarmee komen we terug bij die zestienjarige Utrechter die ’s avonds door zijn telefoon scrolt. De simpele antwoorden zullen online waarschijnlijk blijven bestaan. De vraag is vooral of daar andere antwoorden tegenover staan: op school, thuis en tussen jongens onderling. Niet alleen dat hij géén seksistische grap mag maken, maar ook dat hij onzeker mag zijn. Dat hij verdriet mag hebben. En dat hij niet eerst rijk, gespierd, dominant of succesvol bij vrouwen hoeft te worden om als man en als mens mee te tellen. Meer dan de helft van de Utrechtse jongeren ervaart regelmatig druk, een percentage dat beduidend hoger ligt dan het landelijke gemiddelde. Bovendien beoordeelt slechts de helft van de Utrechtse jongvolwassenen hun eigen mentale gezondheid als goed. In de serie ‘Generatie Druk’ van HUB Utrecht wordt iedere aflevering een ander aspect van de druk op de Utrechtse jeugd belicht.
NR. 379 | OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
RIETVELDPRIJS
Deze negen projecten maken kans op de Rietveldprijs Wat wordt de opvolger van Vakschool Nimeto, de laatste winnaar van de Rietveldprijs in 2024? De prijs die is vernoemd naar architect en meubelmaker Gerrit Rietveld wordt tweejaarlijks toegekend aan een architectonisch, stedenbouwkundig of landschappelijk project in Utrecht. Daarbij telt de kwaliteit van het ontwerp, maar ook de bijdrage die het project levert aan de stad. Er zijn in 2026 negen genomineerden. De projecten maken bovendien kans op de Truus Schröderprijs voor goed opdrachtgeverschap. DUIC zette de genomineerden op een rijtje en lichtte ieder project uit met een video. Deze vind je via de QR-codes. Tekst: Sofie Jansen / Fotografie: Coen Koppen
3 Basisschool LUX EVA Architecten, opdrachtgever: SPO Utrecht
B
asisschool Lux is ontstaan vanuit de behoefte om het bestaande schoolgebouw uit 1973 aan te passen aan de huidige eisen van het speciaal onderwijs. Het ontwerp van EVA architecten neemt de bestaande structuur van het gebouw als uitgangspunt. De indeling is verbeterd en er is onder meer een nieuwe herkenbare entree toegevoegd. Naast de onderwijsruimten zijn ook de installaties en de buitenruimte vernieuwd. Een nieuwe vleugel biedt ruimte aan aanvullende functies. Op deze manier is het bestaande schoolgebouw stapsgewijs aangepast en uitgebreid tot een eigentijdse en toekomstbestendige leeromgeving.
4 Wisselspoor Blok 10 1 Onderdelenloods Zecc Architecten, opdrachtgever: Zecc Architecten
A
an de 2e Daalsedijk begon Zecc Architecten in 2023 aan een nieuw project: de Onderdelenloods. Zecc transformeerde de voormalige Onderdelenloods in het Utrechtse Wisselspoorgebied van een industriële NS-loods uit de jaren ’50 naar een toekomstbestendig werkgebouw. Daarbij stond het behoud van de karakteristieke structuur centraal, gecombineerd met nieuwe werkstudio’s, verbeterde energieprestaties en hergebruik van bestaande materialen. Zecc verzorgde zowel het ontwerp als de ontwikkeling van het project. In de video spreken wij Bart Kellerhuis en Marnix van der Meer te zien, beiden partner bij Zecc Architecten..
Arons & Gelauff, opdrachtgever: Synchroon
A
an de noordwestelijke rand van de Utrechtse binnenstad, op de plek waar de spoorlijnen richting Amersfoort en Amsterdam uiteenlopen, staat Wisselspoor 10. Het woongebouw vormt de zuidelijke kop van het gelijknamige transformatiegebied en is ontworpen door Arons en Gelauff architecten. Het complex bestaat uit twee met elkaar verbonden volumes en telt 183 woningen voor studenten, starters en kopers van een eerste sociale koopwoning. In 2025 werd het gebouw opgeleverd.
5 De Nieuwe Defensie Blok 1 en 2 2 Ensemble
ANA Architecten, Studio OXS opdrachtgever: SVP en BPDww
WE Architecten, opdrachtgever: Woonin
D
E
nsemble is in 2024 gebouwd op de plek van 20 verouderde duplexwoningen aan de Johan Wagenaarkade in Utrecht. Het project bestaat uit 54 sociale huurappartementen, verdeeld over drie woongebouwen die passen bij de bestaande wijk Halve Maan Zuid. Omwonenden konden tijdens de planvorming meedenken, waarna het ontwerp op enkele punten is aangepast. De woningen zijn bijna energieneutraal en in de nieuwbouw zijn materialen uit de oude woningen opnieuw gebruikt, zoals bakstenen en de karakteristieke ronde ramen.
e Nieuwe Defensie is een nieuwe woonbuurt aan het Merwedekanaal, op het voormalige defensieterrein naast Villa Jongerius. In totaal komen er ongeveer 950 woningen, verdeeld over verschillende woonblokken. De wijk wordt groen en autoluw en krijgt onder meer een nieuw park, groene binnentuinen en speelplekken. Er komen zowel koopals huurwoningen voor onder meer starters, gezinnen en senioren. Blok 1 en 2 vormen de eerste fase van het project. Hier zijn in totaal 291 woningen gerealiseerd: 211 koopwoningen en 80 sociale huurwoningen. De eerste woningen van blok 1 werden al in 2022 bewoond; blok 2 volgde vanaf begin 2024. Inmiddels zijn beide blokken opgeleverd en bewoond.
9
NR. 379 | OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
6 De Elisabeth
8 Omloop, Sopraan t/m Bass
ThomasKemmeArchitecten en Reset Architecture, opdrachtgever: Broekman
A
an de Lange Elisabethstraat, Korte Elisabethstraat en Achter Clarenburg heeft een voormalig winkelcomplex een nieuwe invulling gekregen. Het project De Elisabeth transformeert de gebouwen van Broekman Herenmode en voegt woningen toe boven de winkelruimte. In totaal zijn 14 appartementen en studio’s gerealiseerd, rondom een binnenhof met een daktuin. Daarbij zijn bestaande elementen zoveel mogelijk behouden. Zo is de karakteristieke gevel uit de jaren twintig aan de Lange Elisabethstraat gerestaureerd en is de bestaande betonstructuur aan Achter Clarenburg hergebruikt.
LEVS Architecten, opdrachtgever: Woonin
O
mloop is ontstaan als een herontwikkeling van een verouderd deel van de Utrechtse wijk Ondiep. In opdracht van Woonin ontwierp LEVS een plan waarbij bestaande woningen plaatsmaakten voor 285 nieuwe sociale- en middenhuurwoningen. Het stedenbouwkundige patroon van Berlage bleef daarbij behouden. Bij de planvorming zijn buurtbewoners en toekomstige bewoners via participatie betrokken. Het ontwerp richtte zich vervolgens op drie hoofdpunten: verdichting, vergroening en verbetering van de leefkwaliteit. De woningen zijn verdeeld over vier deelgebieden en er kwamen gemeenschappelijke groene binnenterreinen, in plaats van de oorspronkelijke grotendeels betegelde tuinen.
9 Wonderwoods Stefano Boeri & MVSA Architecten, opdrachtgever: G&S&
7 Baobab MOR Studio Architecten, opdrachtgever: SSH
I
n 2008 kocht de SSH een terrein van KPN aan het Burgemeester Fockema Andreaeplein, maar het gebouw werd uiteindelijk niet als datacentrum gebruikt. In plaats daarvan is het bestaande gebouw verbouwd tot studentencomplex. Bij de transformatie is zoveel mogelijk gebruikgemaakt van de bestaande constructie. Vanwege de grote hoogte en diepte van het gebouw werd gekozen voor een bijzondere indeling met split-levelverdiepingen, studio’s en studentenhuizen. Ook zijn zonnepanelen, gemeenschappelijke ruimtes en groen toegevoegd. Zo kreeg het voormalige datacentrum een nieuwe functie als studentenhuisvesting voor 206 bewoners.
Stem nu voor de DUIC Publieksprijs
M
idden in Utrecht werd begin 2025 Wonderwoods opgeleverd: een groen stadsicoon waarin wonen en natuur samenkomen. Het complex bestaat uit twee woontorens, waarvan de 104 meter hoge toren is ontworpen als een ‘verticaal bos’, met honderden bomen en tienduizenden planten op de gevels en terrassen. Naast woningen biedt Wonderwoods ruimte aan onder meer kantoren, horeca, sport en publieke voorzieningen. Het project van Stefano Boeri Architetti en MVSA Architects moet zo een nieuwe verbinding vormen tussen de stad en de natuur.
Naast de vakjury krijgt ook het publiek weer een stem. Vanaf 1 oktober kunnen Utrechters stemmen op hun favoriete project voor de DUIC Publieksprijs. De winnaar van de publieksprijs wordt, net als de Rietveldprijs en de Truus Schröderprijs, op 13 november bekendgemaakt. Stemmen doe je via de onderstaande QR-code!
10
379 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
Queer Culture Festival Waar: Verschillende locaties in Utrecht Wanneer: Vrijdag 2 oktober t/m zondag 11 oktober Prijs: Variërend, afhankelijk van activiteit
Douwe Bob Waar: TivoliVredenburg Wanneer: Donderdag 1 oktober, 19.45 tot 22.45 uur Prijs: 43,50 euro, met U-pas 10 euro
Het Queer Culture Festival wil naast het vieren van vrijheid en diversiteit in seksualiteit, ook verschillen in gender, lichaam en relatievormen agenderen en stimuleren. Zij organiseren verschillende activiteiten, te vinden via uqcf.nl. Tijdens de Queer City Tour word je meegenomen in de queer geschiedenis van Utrecht. Op 3 oktober is de Walk of Love. Niet alleen lhbtiqa+-personen zijn welkom, maar juist ook ‘bondgenoten’ worden opgeroepen solidariteit te uiten, nu uit onderzoek blijkt dat homoacceptatie onder jongeren na jaren van stijging daalt. Foto: Shelby McCabe
Onze vertegenwoordiger op het Eurovisiesongfestival 2017 treedt op in Utrecht. Dit jaar is zijn zevende studioalbum ‘Outcast Town’ uitgekomen, dat hij deze avond gaat spelen. Ben je in het bezit van een U-pas? Dan kost de toegang 10 euro en krijg je een gratis drankje. Foto: Richard Stark
Dolle Mina’s Doorgedraaid030 Waar: De Nijverheid Wanneer: Zaterdag 3 oktober, 15.00 tot 23.00 uur Prijs: Vanaf 7,80 euro
Singelloop Waar: Verschillende startlocaties in Utrecht Wanneer: Zondag 4 oktober, 07.30 tot 14.00 uur Prijs: Gratis als toeschouwer, meedoen vanaf 26 euro
De Dolle Mina’s organiseert zaterdag de eerste editie van Doorgedraaid030. Het festival heeft overdag een familievriendelijk programma met onder andere een kinderfilosoof, een knutselhoek, een bezoek van burgemeester Sharon Dijksma, een panel met Dolle Mina’s van verschillende generaties en muziek. Het feest is ‘s avonds het toneel voor comedy, verhalen en muziek. Dag- en avondtickets zijn zowel los als samen te koop via Dolgedraaid030.nl. Foto: Linda Kuiper
De Singelloop staat weer voor de deur. Duizenden fanatieke (en minder fanatieke) hardlopers gaan de longen uit hun lijf rennen. Van de Utrechtse Singels tot het Wilhelminapark, ze gaan de hele stad door. Of je zelf nog zin hebt om last minute mee te doen, of toch liever rustig toekijkt, er is voor ieder wat wils. Inschrijven voor deelname kan via Singellooputrecht.nl. Foto: Bas van Setten
De Neude Bierfestival Waar: Neude Wanneer: Vrijdag 2 oktober en zaterdag 3 oktober Prijs: Vanaf 11 euro In het hartje van Utrecht kan de bierfijnfanaat zich dit weekend uitleven op het De Neude Bierfestival. Met maar liefst 10 verschillende brouwerijen is er keuze genoeg. Ook zijn er foodtrucks, en livemuziek in de vorm van bandjes en dj’s. Bezoekers betalen borg voor een speciaalbierglas, dat ingeleverd kan worden voor de borg of mee naar huis genomen kan worden door de verzamelaar. Foto: Joppe Snoijink
Free Latin Party The Future is Now Waar: Stadsschouwburg Utrecht Wanneer: Dinsdag 6 oktober en woensdag 7 oktober, vanaf 20.30 uur Prijs: 23 euro, U-pas, CJP-pas of studentenpas 15 euro The Future is Now is een minifestival waar jonge, talentvolle artiesten verschillende soorten korte voorstellingen geven op onverwachte plekken. Zo kan je cabaret zien in de artiestenfoyer, muziek in de kantoortuin, dans in het trappenhuis. Een mooie kans om talent te ontdekken voor de theaterliefhebber.
Waar: Hoog Catharijne Wanneer: Zaterdag 3 oktober, 18.00 tot 22.00 uur Prijs: Gratis Soy Cubano organiseert een gratis Latino-dansfeest. Daar kan de hele avond genoten worden van latinomuziek, waar onder andere de salsa, bachata, merengue en reggaeton op gedanst kan worden. Het feest vindt plaats in de Stadskamer, midden in het centrum van Hoog Catharijne op de begane grond.
11
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026
Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
KINDERBOEKENWEEK
Elsbeth en Keet in het Griftpark. Tekst: Else Marie Vonk / Foto: Luuk Beckers
‘Op het skatepark voelde ik me gelijk thuis’
Olympiër Keet Oldenbeuving schrijft kinderboek met haar moeder Europees kampioen en olympiër Keet Oldenbeuving (22) uit Utrecht heeft met skateboarden al heel wat prestaties op haar naam staan. Sinds kort kan ze daar een verrassende titel aan toevoegen: kinderboekenschrijver. Samen met haar moeder en schrijver Elsbeth Teeling schreef ze Skatekeet, over hoe Keet als buitenbeentje op een Utrechtse basisschool haar plek vindt dankzij het skaten.
H
et was haar al vaker gevraagd, maar Keet vond zichzelf altijd te jong voor een boek over haar leven. “Ik ben meerdere keren gebeld door iemand die een biografie wilde schrijven, maar ik was bijvoorbeeld nog maar 16. Dat vond ik nergens op slaan. De uitgever van ons boek (Van Goor, red.) had jou ook al een keer gebeld”, zegt Keet tegen haar moeder. “Ik was toen met andere boeken bezig en zou het in gedachten houden. Een paar jaar later kwam ik de uitgever tegen op het Boekenbal”, vertelt Elsbeth. De moeder van Keet is schrijver en publiceerde tot nu toe vooral non-fictieboeken over relaxed ouderschap. “Veel moeders die mij volgen, hebben ook de ontwikkeling van Keet meegemaakt. Ik had nog nooit een kinderboek geschreven en dacht: misschien moet ik dat boek over Keet gewoon zelf schrijven.” Zo kwam Skatekeet van de grond. Buitenbeentje Het boek gaat over de elfjarige Keet, die zich een buitenbeentje voelt en haar plek vindt op het skatepark. “Ik vond het lastig op de basisschool en kon mijn plek
niet vinden. Via mijn vader, die ook skateboardt, kwam ik terecht op het skatepark in het Griftpark. Daar voelde ik me gelijk thuis”, vertelt Keet. “Het boek gaat over je plek vinden in de wereld”, vult Elsbeth aan. “Het is niet alleen voor skateboarders, maar voor alle kinderen die zich een buitenbeentje voelen. Het helpt als je een wereld ontdekt die bij je past. Dat geeft veel zelfvertrouwen. Sommige kinderen hebben het geluk dat ze die plek in hun klas vinden, anderen vinden die ergens anders.” Keet vindt het niet moeilijk om terug te kijken op die periode. “Het was een lastige tijd, maar door het skateboarden ben ik daar snel overheen gekomen.” In werkelijkheid jonger Voor het schrijven van het boek hebben moeder en dochter veel herinneringen opgehaald. “Het is natuurlijk lang geleden en Keet heeft het anders meegemaakt dan ik. Gelukkig kon ik dingen terugvinden in mijn blogs”, zegt Elsbeth. “Ik ben best goed met herinneringen”, reageert Keet. “Ook was er veel terug te vinden op sociale media. Toen ik tien was, maakte de NPO Zapp een
documentaire over mij. Ik deed toen al mee aan wedstrijden. Als je dat terugziet, komen veel herinneringen omhoog.” In het boek zijn die wedstrijden er nog niet. Ze begint pas net met skaten en is elf jaar, terwijl ze in werkelijkheid zeven was toen ze begon. “Kinderen willen omhoog lezen”, legt Elsbeth uit. “Als het gaat over
een meisje van zeven, dan is het niet interessant voor kinderen van acht jaar en ouder.” Snel ontwikkeld Elsbeth ziet veel van zichzelf terug in de jonge Keet. “Ze was
vroeger superverlegen en gevoelig. Dat herken ik heel erg.” Door het skaten veranderde dat snel. “Ik ging veel met oudere mensen om”, voegt Keet toe. “Ik was vooral met veel jongens, maar ik vond dat niet erg. Bij het skaten is het heel normaal om alles samen te doen, waar je ook vandaan komt of hoe oud je ook bent.” Elsbeth: “Het is superfijn dat zij zo vroeg haar plek vond. Zelf vond ik die pas tijdens mijn studententijd. Doordat ik daarmee heb moeten leren omgaan, kon ik Keet wel goed helpen.” Het meeste in het boek is waargebeurd, al zijn sommige gebeurtenissen voor de spanning wat aangedikt. “Omdat het mijn eerste kinderboek is, keek er een schrijfcoach mee”, vertelt Elsbeth. “Hij gaf me de tip om Keet meer lagen te geven. Ik beschreef haar eerst vooral als slachtoffer, terwijl de meisjes in haar klas haar misschien juist stoer vonden en dachten dat zij hen tuttig vond. Ik heb Keet daardoor vanuit meer kanten bekeken, en niet alleen door de ogen van een moeder.” Het boek eindigt met een ‘girls night’ op het skatepark en Keets laatste jaar op de basisschool. “Toen had
je al veel meer zelfvertrouwen”, zegt Elsbeth. Hoe het daarna verdergaat, wordt bewaard voor een vervolg. Dan krijgt ze te maken met wedstrijd- en citostress. Olympische Spelen Extra leuk aan het boek is dat Keet haar plek in de skatewereld inmiddels ruimschoots heeft gevonden. Ze werd in 2019 Europees kampioen en vertegenwoordigde Nederland op de Olympische Spelen van Tokio en Parijs. Volgende maand begint voor haar alweer het kwalificatietraject richting Los Angeles 2028. Ze traint drie dagen per week in Den Bosch en reist voor wedstrijden en skateboardvideo’s de wereld over. Een eenzaam bestaan is het volgens haar niet. “Iedereen in het skaten is één grote vriendengroep.” Voor Elsbeth bevestigt het vooral de boodschap van Skatekeet. “Als ouder moet je goed kijken waar je kind ‘boevenogen’ van krijgt. Dat helpt bij het vinden van een passie.” a 30 september t/m 11 oktober is de Kinderboekenweek en staan boekwinkels in het teken van het kinder- en jeugdboek.
Advertentie
O’ Panuozzo: Napels in het hart van Utrecht
ttips n a r u a t s e R
Groentenomie in hartje Utrecht Waar: Mariaplaats 42, Utrecht
Waar: Utrecht Mariastraat 35, tel: (030) 7439706 Voorstraat 34, tel: (030) 2591857 Van Sijpesteijnkade 15, tel: (030) 2023431
Bij Le Jardin krijgt groente de hoofdrol. Niet omdat het moet, maar omdat we geloven dat daar juist het meeste te ontdekken valt. Vanuit de Franse keuken koken we met wat het seizoen ons geeft: uitgesproken, verfijnd en soms verrassend eenvoudig. Ons menu is vegetarisch, maar kan naar wens worden aangevuld met vis of vlees. Al bijna elf jaar ontvangen we onze gasten aan de Mariaplaats voor lange lunches, mooie diners en goede wijn.
Een authentieke Napolitaanse ervaring, met ambachtelijk deeg, zorgvuldig geselecteerde Italiaanse ingrediënten en een diepe passie voor traditie. Een reis door de smaken van Napels, midden in Utrecht, die ook internationaal erkenning heeft gekregen: O’ Panuozzo behoort volgens 50 Top Pizza tot de beste pizzeria’s van Europa. Traditie, kwaliteit en passie. Dit is O’ Panuozzo.
www.lejardinutrecht.nl
www.opanuozzopizzeria.com
Onbeperkt Aziatisch genieten bij Ponzu Utrecht Waar: Oudegracht 59, Utrecht Bij Ponzu Restaurant aan de Oudegracht in Utrecht ontdek je een luxe onbeperkt gangendiner met dagverse sushi, Aziatische gerechten en verfijnde warme bites. Bestel ronde na ronde en geniet samen van verschillende smaken en gerechten om te delen. In ons sfeervolle restaurant staan gastvrijheid en een ontspannen avond centraal. Stel je eigen diner samen en beleef een culinaire avond aan de Oudegracht, midden in het hart van Utrecht. www.ponzurestaurant.nl Email: info@ponzurestaurant.nl
140 all-you-can-eat gerechten bij IXI Utrecht Waar: Veilinghavenkade 115-127, Utrecht Bij IXI Restaurant Jaarbeurs in Utrecht geniet je van een uitgebreid all-you-can-eat concept met maar liefst 140 gerechten. Van dagverse sushi en dim sum tot smaakvolle grill- en wokspecialiteiten: er is volop keuze voor iedere liefhebber van de Aziatische keuken. In onze moderne en sfeervolle setting beleef je samen een gezellige avond uit, vlak bij de Jaarbeurs. Ontdek jouw favoriete gerechten en geniet op je eigen tempo. www.ixirestaurant.nl Email: info@ixirestaurant.nl
Knus en lokaal dineren in het Landhuis Waar: Park Oog in Al 1, Utrecht Wij zijn Landhuis in de Stad, een restaurant en je tweede huiskamer, in het groen van Park Oog in Al. Onze inspiratie komt uit de hele wereld, van het lokale voedselbos tot de Franse keuken en de Midden-Oosterse souq. Dit vertalen we naar gerechten die we met zoveel mogelijk lokale, biologische producten bereiden. Bij ons eet je in ongedwongen sfeer seizoensgerechten, plantaardig of juist met vlees, van een hoofdgerecht tot en met een uitgebreid diner. www.landhuisindestad.nl/restaurant/#ons-menu
American Steakhouse Broadway, stoere luxe aan de Oudegracht - hier proef je Utrecht Waar: Oudegracht 139 a/d Werf, Utrecht Gevestigd in twee historische werfkelders aan de Oudegracht, is American Steakhouse Broadway een iconische plek midden in de stad, maar toch weg van de drukte. Een avond bij Broadway staat voor stoere luxe, een warme ambiance en dat beetje extra dat een diner onvergetelijk maakt. Broadway is meer dan een restaurant, het is een beleving, reserveer nu een tafeltje en beleef het zelf. www.steaksandribs.nl tel: +31 30 231 2643
Soia ruilt stadsstrand deze winter in voor bistro Waar: Kanaalweg 199, Utrecht Wie Soia vooral kent van zonnige dagen op het stadsstrand, kan er deze winter een heel andere kant ontdekken. Vanaf 9 oktober opent Soia’s Winter Bistro: een warme, knusse plek aan het water waar goed eten centraal staat. Verwacht een compleet vernieuwde kaart met verfijnde, seizoensgebonden gerechten, goede wijnen en een ontspannen sfeer. Hier schuif je aan voor een avond uitgebreid tafelen en borrelen met vrienden of familie. www.soia.nl/soias-bistro/
13
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026
Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
QUEER UTRECHT STORIES
‘Queer personen zijn altijd deel geweest van onze stad’: plan voor meer zichtbaarheid in Utrecht
Wie over het Domplein loopt, kan er zomaar overheen kijken: een platte gedenksteen voor de slachtoffers van de Utrechtse sodomieprocessen. Het is een van de weinige zichtbare herinneringen aan de queer geschiedenis van de stad. Volgens Queer Utrecht Stories (QUS) en de Utrechtse gemeenteraadsleden Romi Leever en Matthijs Kleij (PRO) kan dat anders. Zij willen de queer geschiedenis en de huidige queergemeenschap een duidelijkere plek geven in de openbare ruimte.
Tekst/Fotografie: Luba Brodsky
Matthijs Kleij (PRO)
Q
US houdt zich al langer bezig met het verzamelen en vertellen van de queer geschiedenis van Utrecht. Dat gebeurt onder meer met artikelen, pubquizzen en stadswandelingen. Om die geschiedenis letterlijk op de kaart te zetten, ontwikkelde QUS een City Map met belangrijke queer plekken in de stad. De eerste editie van drieduizend exemplaren was binnen een halfjaar uitverkocht. Op 7 oktober lanceert QUS tijdens het Utrecht Queer Culture Festival (UQCF) een nieuwe versie, waarvan vijfduizend exemplaren worden gemaakt.
Monument Utrechtse sodomieprocessen
Toch merkt QUS dat de zichtbaarheid in de openbare ruimte achterblijft. Tijdens de stadswandelingen wordt volgens Marijke Huisman van QUS duidelijk waarom er echt meer nodig is. “Dan moeten we zeggen: je ziet hier eigenlijk helemaal niks, maar achter deze gevel schuilt toch een verhaal.” De geschiedenis is er dus wel, maar bevindt zich vaak achter gevels, in archieven of in de verhalen van mensen die haar kennen. Dat vindt QUS opvallend in een stad die op veel andere plekken wel uitgebreid naar het verleden verwijst. “Als je je profileert
als een stad met een rijke geschiedenis vanaf de middeleeuwen, gooi er dan ook iets tussen om mensen te confronteren met dit deel van de stad. Het gaat niet alleen om monniken of de Dom,” zegt Huisman. Het plan van QUS heet ‘Zichtbaar maken van de Utrechtse queer geschiedenis’. De stichting heeft daarin een aantal plekken uit de City Map geselecteerd waar volgens hen mogelijkheden liggen voor zichtbaarheid, bijvoorbeeld met informatiebordjes, straatnamen of een muurschildering.
Meer dan de Sodomieprocessen Het monument van de sodomieprocessen, een plaquette op het Domplein, verwijst naar een van de zwartste hoofdstukken uit de Utrechtse geschiedenis: in de achttiende eeuw begon hier de grootste vervolging van homoseksuelen in Nederland, met executies en verbanningen als gevolg. Huisman benadrukt dat zichtbaarheid recht moet doen aan alle queer groepen en verder gaat dan alleen de sodomieprocessen. “Die geschiedenis heeft vooral mannen getroffen, inmiddels kennen we een veel breder scala aan identiteiten.” Zo noemt ze de Utrechtse ballroomscene, een cultuurpraktijk die vooral voor queers van kleur en transpersonen belangrijk is, en het activisme van kraakcentrum ACU aan de Voorstraat, waar de term ‘queer’ al in de jaren negentig gebruikt werd. “Queer geschiedenis is lang vooral het verhaal van de witte homoman geweest, terwijl er zoveel meer mensen bij horen,” zegt Huisman. “En naast dat ze deel zijn van de queer community, zijn het ook gewoon inwoners van Utrecht.” QUS kijkt daarnaast naar het onderwijs. De stichting werkt aan een educatiepakket voor middelbare scholen waarin queer geschiedenis wordt gekoppeld aan bestaande vakken. Zo kan de ontwikkeling van queer terminologie worden behandeld bij Nederlands en de sodomieprocessen bij geschiedenis of maatschappijleer. Ook de politiek komt in actie PRO werkt ondertussen ook mee aan dit initiatief met hun eigen actieplan: ‘Utrecht uit de kast.’ Kleij en Leever willen dat queer geschiedenis structureel op de agenda van de gemeenteraad komt en dat Utrecht hogere ambities stelt voor de zichtbaarheid van queer geschiedenis en gemeenschappen in de
openbare ruimte. Daarnaast wil PRO een jaarlijks budget regelen waarmee initiatieven uit de community, zoals een fototentoonstelling, kunstwerk of bijdrage aan de route van QUS, gerealiseerd kunnen worden. Ook wordt gedacht aan een eenmalig budget voor een monument of ontmoetingsplek, aanvullend op het huidige sodomiemonument. “We horen echt de behoefte aan een plek zoals het homomonument in Amsterdam, waar mensen op mooie en minder mooie momenten samenkomen,” zegt Kleij. Volgens Kleij is dit onderwerp urgenter dan het misschien lijkt. Uit recent onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut blijkt dat de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren tussen 2021 en 2025 sterk gedaald is. Bij meisjes op het voortgezet onderwijs zakte die van 78 procent naar 51 procent; bij jongens ging die van 40 procent naar 22 procent. “Ik had echt buikpijn toen ik die cijfers zag,” zegt Kleij. “Daarom hoop ik dat de aandacht voor dit onderwerp groot blijft de komende jaren. Door te laten zien dat queer personen altijd deel zijn geweest van onze geschiedenis, laat je zien dat het normaal is.” Meepraten tijdens het festival Beide partijen presenteren hun plannen tijdens het UQCF. Op 7 oktober schuift Romi Leever aan bij de lancering van de City Map en het actieplan van QUS. Op 9 oktober presenteert PRO het initiatiefvoorstel ‘Utrecht uit de kast’. De ambitie is uiteindelijk heel simpel: dat queer geschiedenis ook zichtbaar is zonder dat iemand er bewust naar op zoek gaat. “Ik zou het heel mooi vinden als iedereen die door de stad loopt af en toe in aanraking komt met dit onderdeel van de stad,” zegt Kleij. “Dat het niet meer verborgen is.” a
14
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026 Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op
OP PAD MET OUD-UTRECHT
Nacht van de Utrechtse Geschiedenis 2026
Wil je li Oud-U d worden va trecht n ? Kij op o u d -utrec k dan lid-wo ht .nl/ r de n
Domtoren, Nacht van de Utrechtse Geschiedenis
De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad, op zoek naar bijzonder erfgoed. Op zaterdag 10 oktober organiseert de historische vereniging Oud-Utrecht samen met vele partners de 9e editie van de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. Dit jaar is het thema Lichaam & Geest. We lopen langs deelnemende locaties. Tekst: Dick de Jong / Foto’s: Dick de Jong, Oud-Utrecht
Domkerk
W
e starten naast de Jacobikerk, bij het Volksbuurtmuseum in de Waterstraat. Er is daar, gezien het thema, een toepasselijke expo over de wijkverpleging van wieg tot graf in Utrecht en een workshop storytelling waarbij je je lichaam en je geest gebruikt om een prikkelend verhaal te vertellen. Daarna gaan we via de St Jacobsstraat en Vredenburg naar de Steenweg waar Museum Speelklok is. Dit jaar is dat museum het ‘Nachthart’ van de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. Je kunt hier bij de informatiebalie terecht met vragen en er je polsbandje ophalen (ook mogelijk op andere locaties) en het museumcafé is open. Vergeet vooral het mooie programma niet waarin een mini-college zit over kluizenares en schrijfster Suster Bertken en een voorstelling waarin de melodieën van haar gedichten ten gehore worden gebracht. Even helemaal ontspannen? Doe dan mee met de yogasessie in de fantastische danszaal. En schuif ook even aan bij de Tijdloze Talkshow, een levendige mix van gesprekken, muziek en verrassende PechaKucha presentaties over bijvoorbeeld relaties en seksualiteit, mentale gezondheid en UFO’s. Na de Steenweg gaan we op weg naar het Domplein maar op de Oudegracht gaan we eerst nog even naar links. Daar vinden we Paleis Lofen waarin je vanaf de Vismarkt naar een ondergronds keizerlijk hof kunt gaan. Wat stond er op tafel tijdens feestelijke banketten, zoals bij het verlovingsfeest van keizer Hendrik V en zijn Mathilde? Op het Domplein Hier kun je bij DOMunder afdalen naar archeologische schatten van onze stad, zoals de restanten van het Romeinse castellum. Ga zelf op onderzoek, zet je zintuigen op scherp en daal af
onder de huid van de stad. In de Domkerk is een programma rond het thema Lichaam & Geest: In de middeleeuwen rende men niet naar de huisarts, maar naar de kerk. Hoor hoe heilige helpers werken bij kwalen en hoor gedichten die de geest verrijken. Je hoort en ziet hoe er is begraven in de kerk. Laat je meeslepen door de jonge Utrechtse zangers van Dekoor. Dit prijswinnende close harmony koor – schitterde eerder al op Sziget en Pinkpop én deelde het podium met The Rolling Stones. Aan het einde van de Nacht is er een muzikale afsluiter met een concert van singer-songwriter, gitarist en popicoon Blaudzun. Hij maakte al zeven albums en is onder andere bekend van het met goud bekroonde nummer Promises of No Man’s Land en Bon Voyage bij de start van de Tour de France in Utrecht. Bij Instituto Cervantes hoor je over Spaanse sporen in Utrecht. Je ervaart lijfelijk en geestelijk het bijzondere verhaal over hoe Utrecht uitgroeide tot ‘Utrera del Norte’ met een Centro Flamenco Puro voor de Flamenco dans. Je leert er ook meer over agave, mezcal en tequila. Ook de Domtoren is open: Ben je moe of heb je juist te veel energie? Stap binnen in een historische spreekkamer en ontdek wat een middeleeuwse arts jou zou voorschrijven. Je kunt ook aanschuiven en meedenken in het filosofisch Domtorencafé: wat doet erfgoed met een mens? Of ga je mee naar de klokkenzolder om te ontdekken hoe de Domtoren vroeger en nu zorgt voor lichamelijke inspanning en geestelijke ontspanning? In het Academiegebouw is er de hele Nacht iets te beleven, zoals een flitslezing over de zwarte schapen van Utrecht die door hun familie werden opgesloten in verbeterhuizen als De Vurige Colom, of het Huis van Gemack en de queer geschiedenis van Titia van der Tuuk. Daar is ook Suzanna Jansen, schrijfster van Het Pauperpa-
radijs, die vertelt uit haar essay voor de Maand van de Geschiedenis: ‘Project Rust. Rusthuizen voor overspannen moeders’. René de Kam verhaalt over de Gezonde Stad in de middeleeuwen. Er is een talkshow waarin Arjen den Boer met schrijvers van Tijdschrift Oud-Utrecht de geschiedenis van de gezondheid in Utrecht belicht. Archeologen trekken in een archeologieshow de beerput open van het klooster Cecilia dat bij de Neude lag. Toe aan een wellness ervaring? Bezoek dan de Erfgoed Spa in het Academiegebouw voor het verkwikken van lichaam & geest. Of vorm een team voor de Groate Utreg Kwis geleid door Koos Marsman. Van Het Utrechts Archief naar de Sterrenwacht Loop van het Domplein door naar de Hamburgerstraat en ontdek 30 jaar Utrechtse popgeschiedenis in Het Utrechts Archief. Je kunt er de mooiste posters, foto’s, films bekijken van poppodium TIVOLI aan de Oudegracht. Punk, rock, pop, reggae, hiphop en andere muziek was te horen tijdens meer dan 5.000 concerten en dansavonden. Maak je eigen concertposter met de tekenaars van De Inktpot. Of neem een drankje, kom dansen in het popcafé op live muziek met bands van 3 voor 12 en doe eens wat hersengymnastiek bij dé popquiz Tivoli met muziek, filmpjes en poppuzzels. We gaan door naar de Lange Nieuwstraat. Op naar het Museum Catharijneconvent voor een mini-college over extase, voor een virtuele psychedelische trip en een workshop over hoe je ontspannende thee maakt. Ervaar een versmelting van lichaam en geest die verrassend dicht in de buurt komt van de eeuwenoude religieuze zoektocht naar iets dat groter is dan jezelf. En vergeet de tentoonstelling van meesterschilder Henk Helmantel niet met zijn meditatieve stillevens.
We kunnen vanuit de Lange Nieuwstraat rechtsaf gaan naar het meer dan 650 jaar oude maar springlevende Bartholomeus Gasthuis aan de Lange Smeestraat. Treed binnen, geef je over aan de korte film Tijdmachine, volg een mini-college met Sander Bonneur over hoe de zorg bijna verdween uit hartje Utrecht, beleef een ‘ouderdomsexperience’, of neem deel aan een quiz. Weer terug naar de Lange Nieuwstraat gaan we rechtsaf en aan het einde links en via de Agnietenstraat komen we bij voormalig bastion Zonnenburg. Dit jaar doet Museum & Sterrenwacht Sonnenborgh voor het eerst mee met de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. Volg een mini-college over de verbinding tussen lichaam en kosmos en de Zodiakmens, kom in hogere sferen tijdens een planetariumvoorstelling met mythologische verhalen achter de sterrenbeelden of volg een rondleiding door de oude sterrenwacht. Tot slot Wil je ook deelnemen aan de Nacht? Na het ophalen van je polsbandje kun je zelf een keuze maken uit het veelzijdige programma. Ook zijn er thematische stadswandelingen met gidsen van Gilde Utrecht. De vorige twee edities waren volledig uitverkocht. Bedenk dus snel met wie je deze Nacht wilt doorbrengen en wacht niet te lang met het kopen van de kaartjes. Leden van Oud-Utrecht, studenten & U-pas houders krijgen korting. Om teleurstellingen te voorkomen zeggen we nu vast: je kunt niet overal bij zijn. Maak dus een favorietenlijstje en bezoek verschillende locaties en activiteiten. Veel plezier! a
NR. 379 | 1 OKTOBER 2026
Kijk voor het laatste Utrechtse nieuws op DUIC.nl
DUIC PUZZEL
ZOEKPLAAT Zoek de zeven verschillen
OPLOSSING VORIGE WEEK: VOORSTRAAT
BURENDAG
Beter een goede buur… Op zaterdag 26 september was het Burendag. DUIC riep buren uit Utrecht met een bijzonder verhaal op zich te melden. “Ik heb wel een heel bijzondere buur”, reageerde Eefje Nienhuis op de oproep. Ze woont inmiddels twaalf jaar aan de Brandstraat in hartje centrum. Al zeven jaar heeft ze intensief contact met haar overbuurvrouw Adrianne.
Tekst: Else Marie Vonk / Foto: Luuk Beckers
E
efje en Adrianne kennen elkaar alleen van het onderhouden van de tuin. “Onze voordeuren grenzen aan hetzelfde hofje, alleen Adrianne woont aan de Springweg. Mijn jongste zoon was 1,5 jaar en de oudste vier jaar. Ik zocht een oppas, bij voorkeur iemand uit de buurt. Ik kende Adrianne alleen van af en toe een praatje, maar ik had een fijn gevoel bij haar. Ze was net met pensioen en erg ondernemend. Ze houdt van tuinieren en dingen maken. Dat leek me fijn voor de jongens. Daarom vroeg ik haar als oppas”, vertelt Eefje. ”Ik vond het heel spannend om het te vragen”, gaat ze verder. “Misschien zou
Adrianne zich verplicht voelen om ‘ja’ te zeggen. Als het dan niet goed zou gaan, kom je elkaar toch veel tegen.” Adrianne zegt inderdaad niet meteen ‘ja’ en wil er goed over nadenken. “Ze voelde zich vereerd, maar ze zei ook dat het een grote verbintenis was.” Uiteindelijk stemt ze eind 2019 in. Snel daarna volgt de coronaperiode, waardoor Eefjes gezin en Adrianne in korte tijd heel hecht worden. “De crèches gingen dicht, dus er kwam een nog groter oppasprobleem. Adrianne had met haar zoon overlegd en besloten dat wij tot elkaars ‘familie’ behoren. Dat kwam voor ons echt als een redding.”
Nog steeds past Adrianne één keer per week op, nu alleen nog op de jongste zoon van 8. “We hebben een hele goede band, maar voor mijn kinderen is Adrianne nóg meer familie dan voor ons. Zij zien haar natuurlijk veel vaker.” Toen de jongste erachter kwam dat Adrianne een vergoeding krijgt voor het oppassen, nam hij het Eefje en Adrianne dan ook heel kwalijk. “Voor ons was het heel logisch, maar hij was erg boos. Dat hebben we hem moeten uitleggen.” Ook met de rest van de buurt heeft Eefje goed contact. “We kletsen wekelijks. In de Brandstraat en Springweg zitten nog sociale huurwoningen. De oude bewoners zijn
een hechte groep. Ik vind het zorgelijk dat veel sociale huurwoningen verdwijnen. Dat zorgt juist voor sociale samenhang. Mensen blijven langer en investeren meer in de wijk.” Een tip voor meer contact? “Het blijft spannend, maar stap gewoon op mensen af en blijf praatjes maken. Of gebruik een huisdier als ‘alibi’; daardoor kom je makkelijk in gesprek. Verder zie ik zoiets als bij ons niet om me heen, terwijl veel mensen worstelen met opvang. Ik ben zo blij dat ik het lef had om naar Adrianne te gaan. Het is heel kostbaar dat er iemand is aan wie ik mijn kinderen zo durf toe te vertrouwen.” a
Help buurtbewoners hun energierekening te verlagen Steeds meer huishoudens hebben moeite om hun energierekening te betalen. Als ANWB EnergieMaatje help je buurtbewoners met praktische energiebespaartips. Help een dagje mee als vrijwilliger anwb.nl/ikwordenergiemaatje
S E I T C A E T S E DE B ! D N A L R E D E N N VA e prijzen Bovenop onze extréém lag Rundergehakt Per kilo
2 PAKKEN
1 KILO
5.30 - 7.10
10.69
2 + 2 GRATIS 7.40
Hak Potten
Alle soorten potten 340-370 gram. Per stuk van 1.85 tot 3.55 Prijsvoorbeeld: Sperziebonen
3.70
7.99
Beemster Gesneden Kaas Alle soorten 125-150 gram
4.-
Red Bull Blik 250 ml
TOT
2 STUKS
KORTING
3.30 - 3.48
250 . M.u.v. gekoeld. Max. 24 blikken per klant
Kijk in onze folder voor nog veel meer topaanbiedingen of ga naar vomar.nl/folders Acties zijn geldig t/m zaterdag 3 oktober 2026
60%
2.49 - 4.75
DIEPVRIES
Dr. Oetker Ristorante Pizza Alle soorten 320-370 gram
1r