Duic_Krant_372 by DUIC

bijdrageDoneerjijeenvoordezegratiskrant?

Utrecht trapt op de rem: In

één nacht

gas terug in 270 straten

“Waarom zou ik eigenlijk gaan ﬁetsen?” Tot voor kort stelde Hasan Yildirim zichzelf die vraag regelmatig. Hoewel hij alles dichtbij heeft, koos hij meestal voor de auto of het openbaar vervoer. Dat veranderde toen hij zijn auto 30 dagen aan de kant zette en alles met de ﬁets ging doen. Zijn ervaringen zijn vastgelegd in de documentaire 30 dagen zonder.

Ik vroeg me vaak af: waarom vinden zij ﬁetsen zo leuk?

Vooraf had Hasan veel twijfels. Hoelang zou een rit duren? Welke route moest hij nemen? En wat als zijn ﬁets onderweg kapotging? Toch stapte hij op de ﬁets voor zijn dagelijkse rit van ongeveer tien kilometer naar zijn werk.

Al snel merkte hij verschil. “Je komt wakker aan op je werk. Op de ﬁets

ben je al actief voordat je werkdag begint.” Ook ontdekte hij zijn stad opnieuw. Waar hij met de auto vaak dezelfde route nam, vond hij op de ﬁets nieuwe straten, parken en rustige ﬁetspaden.

Tijdens de challenge gebruikte Hasan de app Da’s zo geﬁetst.

Landelijk Informatiepunt Wolven

Heb je vragen of zorgen over wolven? Neem dan contact op met het Landelijk Informatiepunt Wolven. Dit informatiepunt is opgezet door het ministerie en de provincies. Je krijgt er actuele, betrouwbare en

duidelijke informatie over wolven in Nederland. De medewerkers luisteren ook naar je vragen en zorgen. Bel gratis naar 0800-1212 of vul het contactformulier in op landelijkinformatiepuntwolven.nl

Met hulp van de provincie Utrecht groeit sporthal De Hokhorst in Renswoude uit tot een plek waar sport, welzijn en educatie samenkomen. Beheerder Hans verwelkomt de nieuwe gebruikers straks met open armen. “Ik geloof heel erg in kruisbestuiving.” De nieuwe multifunctionele ontmoe-

tingsplek is in de loop van 2027 klaar. Het is het resultaat van de dorpendeal die de gemeenschap van Renswoude met de provincie heeft gesloten. Een dorpendeal verbetert de leefbaarheid en versterkt de sociale samenhang in een dorp. De dorpendeal in Renswoude is de

Die hielp hem gemotiveerd te blijven. “Je ziet hoeveel je eigenlijk ﬁetst. Vooral die kleine ritjes tellen op.” Via de app hield hij zijn ritten bij en behaalde hij onderweg virtuele bestemmingen. “Dan krijg je bijvoorbeeld een bericht dat je Basel hebt bereikt. Daar word je toch enthousiast van.”

Met de documentaireserie laat de provincie Utrecht zien dat ﬁetsen soms dichterbij is dan mensen denken. Voor

Hasan is één ding duidelijk: de fiets is gebleven. Hij gebruikt de auto minder vaak en pakt nu regelmatig de fiets naar zijn werk, vrienden en familie. Met een regionaal fietsnetwerk en doorfietsroutes maakt de provincie Utrecht zulke keuzes steeds makkelijker en blijft de regio goed bereikbaar.

Lees het hele verhaal van Hasan: provutr.nl/ hasan-ﬁets

Meer dan 10.000 inwoners met laag inkomen maken gebruik van ov-korting

Meer dan 10.000 inwoners van de provincie Utrecht hebben zich inmiddels aangemeld voor een ovkortingsabonnement. Inwoners met een laag inkomen, AOW of pensioen reizen daarmee met 70 procent korting in de daluren met bus, tram, buurtbus en U-ﬂex van U-OV. Voor 65-plussers loopt de korting door de landelijke leeftijdsregeling op tot 80 procent. Inwoners en hun thuiswonende kinderen van 12 tot 18 jaar kunnen deelnemen. In Amersfoort kunnen inwoners met

een laag inkomen tijdens de daluren zelfs gratis reizen. De regeling is een samenwerking van de provincie en 26 gemeenten om openbaar vervoer betaalbaar en toegankelijk te houden voor iedereen in de regio.

Meer informatie en het aanvragen van een kortingsabonnement kan op: kortingov.nl

Inwoners van de gemeente Amersfoort vinden meer informatie op: amersfoort.nl/gratis-reizen

Vergaderingen Provinciale Staten

De openbare vergaderingen van Provinciale Staten Utrecht kun je altijd volgen vanaf de publieke tribune in het provinciehuis en via provincialestatenutrecht.nl

Voor de komende tijd staan de volgende bijeenkomsten gepland: 2 september, 19.30 uur: Praten met de Staten 9 september, 09.00 uur: Statencommissie Landelijk Gebied, Water (bodem) en Milieu

9 september, 14.00 uur: Statencommissie Bereikbaarheid en Energietransitie 16 september, 09.00 uur: Statencommissie Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen 16 september, 14.00 uur: Statencommissie Bestuur, Economie en Cultuur & erfgoed

Werk aan de weg

Hieronder een greep uit de geplande wegwerkzaamheden van de provincie Utrecht. De planning is onder voorbehoud van onvoorziene (weers-)omstandigheden.

N210: IJsselstein, Weg der Verenigde Naties; groot onderhoud, 6 t/m 26 juli N226: Leusden-Woudenberg, Geeresteinselaan; groot onderhoud, 21 augustus t/m 3 oktober N228: Oudewater-Montfoort, Goudse Straatweg/Williskop; rioolinspecties 21 juli t/m 21 augustus N230: Utrecht-Maarssen, Zuilense Ring; plaatsen van geluidschermen, nachtafsluitingen 17 t/m 20 augustus N230: Utrecht-Maarssen, Zuilense Ring; plaatsen van geluidschermen, nachtafsluitingen 7 t/m 11 september N233: Veenendaal, Rondweg-Oost; groot onderhoud, 6 t/m 26 juli N484: Schoonrewoerd, Provincialeweg; afronden groot onderhoud, 28 augustus t/m 17 september

Een interactieve kaart van alle actuele wegwerkzaamheden aan de provinciale wegen vind je op: provincie-utrecht.nl/wegen Volg ons account op X @werkaandewegutr. Bel voor spoedeisende zaken zoals storingen aan de verkeerslichten, wegversperringen en olie op de weg met het Meldpunt calamiteiten (030) 258 36 00.

Ofﬁcielebekendmakingen.nl

Voor ofﬁciële bekendmakingen kun je terecht op ofﬁcielebekendmakingen.nl en op mijnoverheid.nl

Zwemwaterseizoen

eerste, maar de komende tijd sluit de provincie met meer dorpsgemeenschappen een vergelijkbare overeenkomst.

Lees hier het hele artikel: provutr.nl/ dorpendeal

In onze provincie kun je deze zomer terecht bij maar liefst 27 ofﬁciële zwemwaterlocaties. Tussen 1 mei en 1 oktober wordt de waterkwaliteit en veiligheid van deze locaties regelmatig gecontroleerd. Benieuwd naar alle zwemwaterlocaties en de actuele waterkwaliteit? Kijk dan op zwemwater.nl

Nieuwtjes over Utrechtse festivals en musea

Wist je dat de provincie Utrecht 29 festivals en 43 musea ondersteunt?

Op de ‘socials’ staan regelmatig leuke tips en weetjes hierover. Hieronder in de rode balk zie je op welke social media wij regelmatig deze nieuwtjes publiceren. Volg jij ons ook?

Hasan Yildirim met zijn ﬁets

INHOUD

Nieuws

4. DUIC in Beeld

Bouwen naast de Dom

7. 270 wegen naar 30 km/u

Grote verandering in één nacht

8. Generatie Druk

Van sportplezier naar prestatiedruk

Cultuur

10. Uittips

Elke week de leukste tips

Stad en leven

11. Op een voetstuk

Mansfiguur

11. Straatnamen in Utrecht

Croeselaan

12. Stadsdichter aan het woord

Ode aan de Utrechtse backstage

13. Tuintjes van Utrecht

Josines tuinhuis was decor Rust en Vreugd

14. Opinie van Arjan den Boer

Over bezuiniging op Aorta en de Rietveldprijs

Sport

15. Puzzel

Zoek de verschillen

Colofon

AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE

ART DIRECTION EN VORMGEVING ddk.nl en redactie DUIC

UITGEVERS

Joris Daalhuisen en Martijn Rademakers

Vanaf 10 juli geldt op honderden Utrechtse straten een maximumsnelheid van 30 kilometer per uur. Wat betekent dat voor automobilisten, fietsers en voetgangers? We zochten het uit en zetten de belangrijkste vragen en antwoorden voor je op een rij op pagina 7.

Verder: een nieuwe aflevering van onze reeks Generatie Druk, waarin we de prestatiedruk die bij jong sporttalent komt kijken onder de loep nemen. Ook in deze krant: Utrecht werd onlangs uitgeroepen tot Evenementenstad van het Jaar. Stadsdichter Lena Plantinga besloot daarom niet de festivals of concerten centraal te zetten, maar juist de mensen achter de schermen (p.12).

DE VERANDERENDE STAD IN BEELD

LICHTE GAARD

Utrecht is constant in beweging. Er wordt gebouwd en gesloopt. Hierdoor ziet de stad er op sommige plekken heel anders uit dan vroeger, terwijl andere straten en pleinen juist al decennia hetzelfde blijven. In deze rubriek laten we dat zien.

CONTACT REDACTIE redactie@duic.nl 030 7600 226

VRAGEN OVER DISTRIBUTIE?

Lysanne Scheer via distributie@duic.nl, 030 7600 146

Tot slot nemen we een kijkje op tuinenpark Ons Buiten, waar een Utrechts tuinhuisje ineens veranderde in een decor voor de populaire tv-serie Rust en Vreugd. Eigenaresse Josine Pieters vertelt hoe haar huisje een complete metamorfose onderging en hoe ze haar tweede roman schreef (p. 13). En Arjan den Boer breekt een lans voor architectuurcentrum Aorta en de Rietveldprijs, die volgens hem ten onrechte uit het nieuwe coalitieakkoord verdwijnen (p. 15).

De DUIC-redactie een afscheid precies zoals u het wilt

ADVERTEREN

Helling 13, 3523 CB Utrecht, adverteren@duic.nl Dave Vorstenbosch dave@duic.nl 030 7600 146

U bent altijd welkom voor een open gesprek. Bel 0800 - 023 05 50 of ga naar monuta.nl/utrecht

Ook als u niet of elders

Utrecht

Bas van Setten, Else Marie Vonk, Jasper Witte, Luuk Beckers, Max Weijtens, Robert Oosterbroek, Sam Pol, Sofie Jansen en Zoey van Wijhe.

Veerle ten Kate

verzekerd bent.

DUIC IN BEELD

Anna Maria van Schurmangebouw

Een opvallend gezicht in de Utrechtse binnenstad maandagochtend: pal naast de Dom torende al vroeg een grote gele bouwkraan boven de Utrechtse panden uit. Daarmee is de bouw van het Anna Maria van Schurmangebouw van start gegaan. Het nieuwe onderwijscentrum van de Universiteit Utrecht verrijst door de renovatie van de rijksmonumenten aan Achter de Dom 20, 22-24 en

Achter Sint Pieter 27, gecombineerd met de sloop en nieuwbouw van Achter Sint Pieter 25. De toekomstige hoofdingang komt aan Achter Sint Pieter. Het gebouw is vernoemd naar Anna Maria van Schurman, die in 1636 als eerste vrouwelijke student van Nederland – en mogelijk zelfs van Europa – werd toegelaten tot de pas opgerichte Universiteit Utrecht. Naar verwachting wordt het in 2028 opgeleverd. a Bas van Setten

Niets met stenen, wel met mensen

Een woning kopen of verkopen draait niet om stenen. Het draait om mensen, woonwensen en de plek waar jij je thuis voelt. Daarom luisteren we eerst naar jouw verhaal. Met ruim 30 jaar ervaring in de Utrechtse woningmarkt begeleiden we je bij aankoop, verkoop en woonadvies. Reëel, betrokken en zonder gladde praatjes. Gewoon zoals je een makelaar mag verwachten. Heb jij verhuisplannen? We begeleiden je graag.

www.markrenkemamakelaardij.nl

Nieuwe woning

Uw full service makelaar in Utrecht

Waar: Emmalaan 39, Utrecht

Molenbeek Makelaars is een fullservice vastgoedkantoor voor zowel particuliere als zakelijke vastgoedvraagstukken. Van aankoop en verkoop van woningen tot commercieel vastgoed, taxaties en vastgoedbeheer: u vindt alle expertise onder één dak. Met ruim 70 jaar ervaring, diepgaande kennis van de regio Utrecht en een sterk netwerk begeleiden wij u door het volledige traject. Als NVM-makelaar staan wij voor deskundig advies, een efficiënt proces en het behalen van het beste resultaat.

www.molenbeek.nl

CHARMANTE VRIJSTAANDE WONING OP FIETSAFSTAND VAN UTRECHT

Waar: Croeselaan 249, Utrecht / PEEK&POMPE MAKELAARS

Deze riante woning (ca. 130m2) in Vreeswijk, op fietsafstand van Utrecht, voorziet in ruimtelijk en karakteristiek wonen met fraai uitzicht op fraaie boten en water. De woning verkeert in zeer goede staat en heeft een ruime en zonnige achtertuin. In de afgelopen jaren is de woning met oog voor detail, smaak en kwaliteit bewoond, onderhouden en verduurzaamd. Benieuwd? We ontvangen je graag voor een bezichtiging.

www.peekenpompe.nl/aanbod/detail/handelskade-33

Maak van bedtijd de beste tijd!

Waar: Kaap de Goede Hooplaan 100-A, Utrecht

Bedtijd is het moment om de hele dag naar uit te kijken. Daarom maken we bij Swiss Sense al meer dan 100 jaar bedden die passen bij jouw lichaam, stijl en budget. Of je nu op zoek bent naar een nieuw bed, een comfortabel matras of de finishing touch voor je slaapkamer: bij Swiss Sense vind je alles voor een betere nachtrust. Kom langs bij Swiss Sense Utrecht en ontvang gratis slaapadvies.

www.swisssense.nl

Jouw huis verdient meer...LEF

Misschien denk je nog helemaal niet aan verhuizen. Maar als dat moment komt, wil je weten wat jouw woning écht waard is. LEF Makelaars & Taxateurs helpt al jarenlang Utrechters met een persoonlijke aanpak, slimme marketing en het beste verkoopresultaat. Maak kennis met de makelaar die Utrecht kent.

www.lefmakelaars.nl/actie

Jouw interieur begint bij M2 Vloeren

Waar: Kerklaan 20, Hoogland

Bij M2 Vloeren geloven we dat een vloer de basis vormt van ieder interieur. In onze showroom in Hoogland helpen we je graag bij het vinden van een vloer die past bij jouw woonstijl en manier van leven. Van gietvloeren en PVC-vloeren tot vloerkleden en raamdecoratie: wij denken met je mee van inspiratie tot oplevering. Met persoonlijk advies en oog voor detail creëren we samen een interieur waarin jij je thuis voelt.

www.m2vloeren.nl/particulier

In één nacht 270 wegen van 50 naar 30 km/u

Wie vanaf vrijdag 10 juli met de auto door Utrecht rijdt, moet goed opletten. Op ongeveer 270 straten gaat de maximumsnelheid omlaag van 50 naar 30 kilometer per uur. Daarmee is het een van de grootste verkeerswijzigingen in de stad van de afgelopen jaren. De gemeente wil de verkeersveiligheid vergroten en het aantal ongelukken terugdringen. Maar wat betekent de nieuwe maatregel nu eigenlijk voor Utrechters?

De nieuwe maximumsnelheid geldt op alle straten waar auto’s en fietsers de rijbaan delen en waar geen apart fietspad ligt. In één keer gaan daardoor ongeveer 270 straten of straatdelen over naar 30 kilometer per uur. Dat gebeurt met relatief eenvoudige maatregelen, zoals nieuwe verkeersborden, 30-markeringen op het asfalt en het verwijderen van middenstrepen aan het begin van de nieuwe 30-kilometerzones. Niet op alle plekken waar auto’s en fietsers dezelfde weg delen, verandert de snelheid. Belangrijke doorgaande wegen blijven 50 kilometer per uur. De gemeente noemt onder meer de Einsteindreef, Beneluxlaan en Vleutensebaan als voorbeelden. Volgens de gemeente zijn dit de belangrijkste routes door de stad en moeten deze hun verkeersfunctie behouden.

Wordt de reistijd langer?

Onderzoek naar stedelijke 30-kilometerzones laat zien dat de reistijd doorgaans beperkt toeneemt. Dat komt doordat verkeer in de stad niet alleen wordt bepaald door de maximumsnelheid, maar vooral door verkeerslichten, kruispunten en drukte. Onderzoeken spreken veelal over een reistijdtoename van enkele procenten, zo’n 3 tot 5. In sommige gevallen neemt de reistijd juist af binnen 30-kilometerzones.

Waarom juist deze 270 straten? De gemeente verlaagt de snelheid op wegen waar auto’s en fietsers dezelfde rijbaan gebruiken. Juist daar kunnen

grote snelheidsverschillen voor gevaarlijke situaties zorgen. Zoals eind juni het geval was bij de Hooft Graaflandstraat in Hoograven, waar een auto te hard reed en over de kop vloog. In de komende jaren wordt de verlaging ook nog in tachtig extra straten ingevoerd. Dat zijn wegen met vrijliggende fietspaden. Volgens de gemeente zijn daar grotere aanpassingen nodig om 30 kilometer per uur mogelijk te maken, zoals een smallere rijbaan, ander asfalt of verkeersdrempels. Daarom worden deze wegen pas aangepakt als ze de komende jaren groot onderhoud krijgen of opnieuw worden ingericht.

Helpt 30 kilometer per uur echt?

Volgens de gemeente wel. Bij een lagere snelheid hebben weggebruikers meer tijd om te reageren en is de remweg korter. Mocht er toch een aanrijding plaatsvinden, dan zijn de gevolgen doorgaans minder ernstig. Ook neemt verkeersgeluid vaak af.

De belangrijkste reden voor de snelheidsverlaging is verkeersveiligheid. Volgens kennisinstituut SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) heeft snelheid niet alleen invloed op de kans op een ongeval, maar ook op de ernst van het letsel. Bij een botsing met 30 kilometer per uur is de overlevingskans van een voetganger volgens SWOV ongeveer 95 procent. Bij 50 kilometer per uur daalt die naar ongeveer 60 procent. Bovendien is de stopafstand bij 30 kilometer per uur ongeveer de helft van die bij 50 kilometer

COLUMN

Pilsjie

Mè di warreme weer lus je wel wa nats en da mag bes ’n pilsjie zijn. Nou las ik bij DUIC da de prijze in Uterechse kroege de laotste jaore ellek jaor mè 20 cent omhoag zijn gegaon. De gemiddelde prijs is nu 3,85 euro (10 jaor geleje 2,68 euro). In me eige kroegie Slok is ‘t 3,95 euro, nie de goedkoopste dus (da’s in de binnestad ’t oude Pierement mè 3,40 euro). Nou was d’r bij de reaguurders iemand die meldde da die nog ooit ’n pilsjie heb gedronke voar 40 cente (gulden-tijd). Da zeg alles over de leeftijd van die reaguurder, die schat ‘k zwaor over de tâchtig. Zellef ben’k oak nie de jongste meer, maor de laogste pilsprijs die ‘k me ken herinnere is 90 cent en da was in de Lindebar an de Nieuwegrâch halverwege jaore ‘70. In die tijd ging ’t oak alted al hard mè de bierprijze waor ied’reen moord en brand van sprak, net as nou. Zellef wee’k nog goe da ‘n biertsjie in de jaore ’80 op 1,90 gulden kwam. “As ‘t 2 gulde wor, stop ‘k mè bier drinke”, dreigde ‘k mezellef. Nou ’t ging d’r overheén en ‘k bleef me biertsjie drinke, blijkbaor kon’k toch wel mezellef verloorlove. In 2001 betaolde we in Uterech nog rond de 2,50 gulden en ‘k zei alvas wel da as ‘t 3 gulden wor stop ‘k d’r mee! Maor de euro kwam en zo kwam ’t pilsjie weer onder ’t getal 2 te legge. En da wa maor goe ook wan de prijze stege in die jaore as ’n âchtelijke. Toen ‘k zellef bij Slok betrokke wer in 2008 vroege we al 1,90 euro voar ’n vaosjie en in de vollegende 18 jaor is da opgekrik naor nu dus 3,95 euro. Da’s hard gegaon en te danke an de brouwerije die zich genoodzaok zaoge om steeds meer voor hun waor te vraoge. Daornaos ken’k u zegge da wil je ’n zaok hure in de binnestad en wil je je personeel ’n waordig inkomme geve, ’t ech nie meer afken mè 2 of 3 euro per pilsjie. Maor as gast van de kroeg zeg ‘k alvas: “As ‘t 4 euro wor, stop ‘k d’r subiet mee!”

Koos Marsman

per uur, waardoor bestuurders meer tijd en ruimte hebben om te reageren. Tegelijk plaatsen onderzoekers ook een kanttekening. Alleen een nieuw verkeersbord zorgt niet automatisch voor lagere snelheden. Op brede, overzichtelijke wegen blijven automobilisten vaak harder rijden dan de bedoeling is. Daarom kiest Utrecht ervoor om bepaalde wegen uiteindelijk ook anders in te richten, bijvoorbeeld door rijbanen smaller te maken of drempels aan te leggen. Deze herinrichtingen kosten tijd en zullen dus pas na 10 juli plaatsvinden.

Al tien jaar op de tekentafel De gemeente werkt al jaren aan de plannen. In het Mobiliteitsplan uit 2016 werd vastgelegd dat 30 kilometer per uur de norm moet worden op straten waar auto’s en fietsers de ruimte delen. Aanvankelijk zou de snelheidsverlaging vooral worden ingevoerd tijdens groot onderhoud en herinrichtingen, waardoor de volledige uitvoering nog jaren zou duren. Nadat de gemeenteraad had gevraagd te onderzoeken of dit sneller kon, koos het college voor een versnelde aanpak. Daardoor gaan nu in één keer ongeveer 270 straten over naar 30 kilometer per uur, terwijl de complexere wegen de komende jaren volgen. Voor veel Utrechters betekent vrijdag 10 juli daarom vooral een nieuwe verkeersrealiteit. Op honderden straten waar jarenlang 50 kilometer per uur mocht worden gereden, wordt 30 vanaf nu de norm.a Tekst/Foto: Max Weijtens & Bas van Setten

Koos Marsman is ambesedeur vollekstaol en commetator. Hij schrijf tweewekelijks voor DUIC, natuurlijk in de Uterechse vollekstaol

GENERATIE DRUK

‘Op hoog niveau vergeten ze Van sportplezier naar prestatiedruk

Lola op haar vijftiende tijdens een hockeywedstrijd van Fletiomare; op die leeftijd ervaart ze een hoge prestatiedruk.

Sporten wordt onder Utrechtse jongeren steeds populairder. Dat is goed nieuws, want bewegen heeft een bewezen positief effect op de mentale gezondheid. Tegelijkertijd is sport ook een wereld waarin prestaties centraal staan en de druk om beter te worden snel kan oplopen. Naarmate sporters een hoger niveau bereiken, nemen verwachtingen vaak toe. In deze aflevering nemen we de druk waarmee jonge sporttalenten te maken krijgen onder de loep.

Tekst: Else Marie Vonk / Fotografie: SportUtrecht & Fabienne van Leeuwen

Utrechtse jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) bewegen en sporten steeds vaker. Uit het meest recente onderzoek van Utrecht Monitor blijkt dat in 2024 60 procent minimaal vijf dagen per week een halfuur beweegt en 77 procent wekelijks sport. Dat is een stijging ten opzichte van 2022, toen 53 procent voldoende bewoog en 71 procent wekelijks sportte. Daarnaast was in 2024 ongeveer twee derde lid van een sportvereniging of sportschool.

Vergeleken met het landelijke gemiddelde bewegen en sporten Utrechtse jongvolwassenen bovendien vaker en zijn zij ook vaker lid van een sportvereniging of sportschool.

Verwachtingen

De stijgende sportcijfers bieden een hoopvol perspectief, zeker omdat slechts de helft van de Utrechtse jongeren de eigen mentale gezondheid als goed beoordeelt. Sporten en bewegen helpen juist om die mentale gezondheid te beschermen, stelt het Trimbos Instituut. Het draagt bij aan meer veerkracht, zelfvertrouwen en verbondenheid en verkleint de kans op burn-outklachten.

Toch kent sport ook een keerzijde. Naarmate sporters beter worden of meer ambitie krijgen, neemt de prestatiedruk vaak toe. “Op een hoger niveau wordt meer van je verwacht”, zegt Menno Hornman, manager bij SportUtrecht. “Je omgeving gaat ook meer

van je vragen.”

Bij SportUtrecht houdt Menno zich bezig met talentontwikkeling. “Talentontwikkeling begint met gelijke kansen, dus zoveel mogelijk kinderen kennis laten maken met sport en bewegen. Vervolgens groeit voor een deel van die kinderen de ambitie. Zij willen hun sport op een hoger niveau beoefenen. Dan komt ons expertiseteam in beeld.”

Dat team, bestaande uit Menno en drie collega’s, ondersteunt talenten bij sportoverstijgende vraagstukken. “De sportbond richt zich op de inhoud van de sport. Wij helpen juist bij thema’s als pedagogiek en het handelen van coaches en ouders.” SportUtrecht doet dat in opdracht van de gemeente Utrecht om te werken aan een ‘vitaal sportlandschap’ en een ‘positieve sportcultuur’.

Dunne scheidslijn

Voor jongeren die een stap hogerop willen, monitort SportUtrecht acht gemeentelijk gesubsidieerde talentprogramma’s. In 2026 zijn dat: waterpolo, judo, volleybal, triatlon, shorttrack, skateboarden, atletiek en turnen. Ook sporten als hockey en voetbal kennen talentprogramma’s, maar die worden op dit moment niet door de gemeente gesubsidieerd. “Grote verenigingen als Kampong en FC Utrecht organiseren dat nu zelf en hebben vaak ook meer middelen om dat te doen. Onze ondersteuning is daar minder nodig”,

‘Ik was vooral bezig met presteren om hem blij te maken; ik deed het niet meer voor mezelf’

zegt Menno. De deelnemers zijn nog geen topsporters, maar bevinden zich in de fase daaronder. Juist in die ontwikkeling ligt volgens Menno een belangrijke uitdaging. “De grens tussen sporters vooruithelpen en overmatig presteren of druk opleggen is soms dun.”

Druk op jonge leeftijd

Daar weet Lola Oomen (18) alles van. De Utrechtse hockeyt sinds haar derde bij Fletiomare en bereikte rond haar twaalfde een van de hoogste niveaus. In die periode ervaarde ze veel prestatiedruk. “Ik was heel erg bezig met vergelijken binnen het team.”

Lola legde zichzelf altijd veel druk op, maar merkte dat ook haar omgeving daaraan bijdroeg. “Rond mijn twaalfde kwam ik in een zogenaamd ‘lijnteam’ terecht. Dat is een team dat meer prestatiegericht is dan teams van leeftijdsgenoten. Er werd heel serieus met ons omgegaan. We trainden vijf keer per week en kregen speciale pakken. In zo’n lijnteam wordt verwacht dat hockey je leven is, terwijl er ook school en andere dingen zijn die veel van je vragen. Op hoog niveau vergeten ze soms dat je nog een kind bent.”

Rond haar veertiende werd de druk versterkt door een coach. “Ik was vooral bezig met presteren om hem blij te maken; ik deed het niet meer voor mezelf.” Dat kwam mede door zijn manier van coachen. “Hij kon je

voor de groep als voorbeeld noemen van hoe het níét moet. Daar word je heel onzeker van.” Volgens Lola wordt prestatiedruk in de topsport nog te vaak gezien als iets wat erbij hoort. “Er wordt een supersterke mentaliteit verwacht en ouders kunnen allerlei dingen roepen langs de zijlijn. Maar voor kinderen is dat niet normaal.” Ze ziet dat Fletiomare daar inmiddels wel maatregelen tegen neemt. “Ouders mogen niet meer aan de kant van de dug-out staan, maar moeten naar de overkant van het veld.”

Advies van Louis van Gaal Omdat Lola vindt dat het onderwerp prestatiedruk te weinig aandacht krijgt, maakte ze vorig jaar voor haar havo-profielwerkstuk de documentaire Tussen Droom en Druk. Daarmee won ze de publieksprijs van een landelijke profielwerkstukwedstrijd. Voor de documentaire sprak ze onder anderen met oud-profvoetballer Louis van Gaal en oud-tophockeyster Minke Booij. Lola vindt het belangrijk dat jonge sporters over prestatiedruk praten. De reacties op haar documentaire bevestigen dat. “Ik kreeg een appje van Maria Verschoor (tophockeyster, red.). Ze zei onder andere dat ze het herkende en dat veel jonge sporters hier iets aan gaan hebben. Ook veel vrienden van school herkenden het. Toen realiseerde ik me dat ik lang niet de enige ben.”

soms dat je nog kind bent’ prestatiedruk

Prestatiedruk inherent aan sport?

SportUtrecht zet zich in om prestatiedruk onder jonge talenten te beperken, maar wordt hierin ook begrensd. “Prestatiegerichtheid hoort nu eenmaal bij sport”, stelt Nina Nieuwenhuizen. Zij monitort de talentprogramma’s vanuit SportUtrecht. “Sporters moeten vaak aan bepaalde normen voldoen, zoals een tijd lopen, technisch vaardig zijn of een bepaald gewicht halen. Op die eisen hebben wij geen invloed, terwijl ze wel druk kunnen veroorzaken.”

Waar SportUtrecht wel invloed op heeft, is de omgeving rondom de sporter. “We maken bestuurders, trainers, coaches en ouders bewust van hun gedrag en de invloed daarvan op jonge sporters.” Menno vult aan: “Ouders die zich te veel met de sportambitie van hun kind bemoeien, zie je op alle niveaus. Dat verander je niet zomaar. Wat wij kunnen doen, is een ander geluid laten horen, een spiegel voorhouden en daarmee proberen bij te dragen aan een positieve talenten ontwikkelcultuur.”

SportUtrecht organiseert daarom onder meer bijeenkomsten voor ouders, trainers, coaches of bestuurders. Voor ouders gaat dit over thema’s als de ontwikkeling van het kinderbrein en de rol van ouders binnen de sport. Voor trainers, coaches en bestuurders gaat dit over thema’s als goed bestuur en leiderschap en blessurepreventie.

Nina ziet dat ouderlijke druk vaak ontstaat vanuit betrokkenheid. “Ouders willen dat hun kind het goed doet en leven enorm mee. Juist daardoor kunnen ze soms onbedoeld extra druk veroorzaken.” Ook onzekerheid speelt een rol. “Wanneer een kind op een hoger niveau gaat sporten, weten ouders vaak niet goed hoe ze daarmee om moeten gaan. In onze bijeenkomsten helpen we hen daarbij.”

Onbewuste druk

Dat ouderlijke druk vaak onbewust gebeurt, herkent Tim den Braber (27), talentbegeleider bij SportUtrecht. Hij helpt jonge sporters met mentale uitdagingen, zoals prestatiedruk. Daarnaast is hij profwielrenner en begeleidt hij de ouderbijeenkomsten.

“Ouders zullen nooit zeggen dat ze druk leggen op hun kind. Maar in gesprekken merk je al snel wanneer een ouder wat meer pusht. Bijvoorbeeld wanneer ze steeds in de wijvorm praten: ‘Wij denken dat hij dat niveau aankan’ of ‘Wij vinden dat hij toe is aan een volgende stap’.”

Bovendien kent Tim die subtiele druk uit

Meer dan de helft van de Utrechtse jongeren ervaart regelmatig druk, een percentage dat beduidend hoger ligt dan het landelijke gemiddelde. Bovendien beoordeelt slechts de helft van de Utrechtse jongvolwassenen hun eigen mentale gezondheid als goed. In de nieuwe serie 'Generatie Druk' van HUB Utrecht wordt iedere aflevering een ander aspect van de druk op de Utrechtse jeugd belicht.

eigen ervaring. “Mijn ouders werden nooit boos als ik slecht presteerde, maar ik voelde wel een onuitgesproken druk. Je voelt het als iemand trots is of juist teleurgesteld.”

Uitdaging voor ouders

Sandra Snippe, moeder van judoka-talent Yannick (17) en voorzitter van Top Judo Utrecht (TJU) ervaart de ouderbijeenkomsten als waardevol. Volgens Sandra worstelen veel ouders met dezelfde vragen: “Hoe verhoud je je als ouder tegenover wat je kind wil in de sport? En hoe verhoud je je tot de trainer en het trainingsprogramma? De ouderbijeenkomsten gaan over dit soort thema’s; dat vind ik heel boeiend.”

Haar zoon Yannick judoot al sinds zijn vierde en heeft grote ambities. De uitdaging die zij hierin ervaart, ligt vooral in het weten wanneer je moet ondersteunen en wanneer je moet afremmen. “Gaat je kind naar een verjaardag of kiest het voor trainen? Dat zijn lastige keuzes. Als ouder is het goed om die balans te bewaren: aan de ene kant ondersteunen in ambities, maar ook erop wijzen dat er meer is dan sport alleen.”

“Trainers spelen hier een belangrijke rol in”, gaat ze verder. “Zij bespreken met sporters wat hun eigen ambities en doelen zijn, maar maken ook duidelijk dat bepaalde keuzes nodig zijn om die doelen te bereiken.”

Volgens Sandra is er binnen TJU veel aandacht voor het creëren van een positieve sportcultuur. “We werken als bestuur veel aan teamgevoel om plezier te versterken. Ook wordt steeds meer rekening gehouden met individuele grenzen van sporters.”

Bij haar eigen zoon kwam de grootste druk vooral vanuit zichzelf. “Toen hij jonger was en besloot dat judo hét moest worden, ging dat soms ten koste van het plezier.”

Hoewel die druk inmiddels minder is, ziet Sandra dat jongeren veel op hun bord hebben. “Studie, werk, sport en sociale media vragen allemaal aandacht. Dan snap ik wel dat ze te weinig tijd hebben om te ontspannen, te slapen of gewoon even te vervelen.”

Prestatiedruk per sport(er)

Nina van SportUtrecht denkt dat prestatiedruk per sport kan verschillen, maar dat ook het karakter van de sporter een belangrijke rol speelt. “Ik kan me voorstellen dat een sport waarbij je bijvoorbeeld aan een bepaald gewicht moet voldoen voor een wedstrijd extra druk kan opleveren. Maar hoe erg de druk is, verschilt uiteindelijk ook heel erg per sporter en hoe diegene zelf in elkaar zit.”

Dat ziet ze terug in het onderzoek dat

SportUtrecht elke vier jaar uitvoert binnen de talentprogramma’s. Prestatiedruk is daarin een van de onderwerpen. “We stellen sporters de vraag of ze binnen het programma druk ervaren om beter te presteren.”

Uit het laatste onderzoek bleek dat 49 procent van de 120 sporters soms druk ervaart. De meeste sporters geven daarbij aan

‘Je voelt het als iemand trots is of juist teleurgesteld’

dat de druk vooral vanuit henzelf komt. Een heel klein deel wijst naar coaches of trainers als belangrijkste oorzaak. Nina benadrukt daarbij dat het tegelijkertijd opvalt dat sporters aangeven vooral plezier te hebben binnen het programma en dat het bijvoorbeeld positief bijdroeg aan hun sociale leven. “Druk is niet per definitie negatief en leren omgaan met druk is zelfs noodzakelijk. Het gaat om de juiste balans.”

Focus op eigen taak

Talentbegeleider Tim van SportUtrecht heeft zelf jarenlang geworsteld met prestatiedruk, opgelegd door zichzelf. Als achttienjarige triatleet was hij de eerste sporter uit het triatlon-talentprogramma Lab C. “Toen ik vijftien of zestien was, vond ik dat het altijd beter moest. Achteraf zie ik dat ik juist heel goed was, maar op dat moment keek ik alleen naar de mensen boven me.”

Bij Tim zorgde die druk er uiteindelijk voor dat hij juist minder goed presteerde. “Uiteindelijk ben ik met een psycholoog gaan praten. Daardoor ontdekte ik welke negatieve patronen in mijn hoofd zaten en leerde ik die om te buigen. Zodra ik me op mijn eigen doelen ging focussen, kon ik het vergelijken met anderen loslaten.”

Tegenwoordig helpt hij jonge sporters om dezelfde stap te zetten. “Het belangrijkste is dat je, ondanks alle prikkels van buitenaf, gefocust blijft op je eigen taak. Daar heb ik het vaak over met sporters. Merk je dat je te veel bezig bent met je ouders langs de kant of de reactie van een coach? Probeer dan terug te keren naar je eigen focus.” Een vast ritueel kan daarbij helpen, legt hij uit. “Zoals een tennisser die voor elke service drie keer de bal stuitert.”

Sociale media

Volgens Tim ervaren jonge sporters tegenwoordig extra druk door sociale media. “Deze generatie voelt meer druk dan ooit, omdat de sociale omgeving alleen maar positieve dingen laat zien. Op sociale media laat je alleen je winst zien of hoeveel je bent afgevallen. Je ziet altijd alleen maar de perfectie, niet hoe hard iemand daarvoor moet werken.” Ook hockeyster Lola herkent dat. “Als ik op sociale media naar hockeyfilmpjes keek, werd de druk om daar te komen hoger en ging ik nog harder mijn best doen. Aan de ene kant prikkelde dat, maar soms ging het ook te ver. Als ik een scout langs de kant dacht te zien en ik speelde een slechte wedstrijd, was ik daar het hele weekend kapot van.”

Volgens Tim zit die prestatiedruk niet alleen in de sport. “De maatschappij is zo ontwikkeld dat in heel veel lagen de nadruk ligt op presteren.” Hij hoort dat ook van scholen waar hij langsgaat. “Jongeren leggen zichzelf zoveel druk op om maar een 8 te halen. Ze gaan ten onder aan zichzelf, niet eens aan ouders of docenten. Dat perfectionisme van de jongere generatie zie ik ook terug in mijn gesprekken.”

Positieve sportcultuur

Volgens SportUtrecht ligt de oplossing voor sporters niet in het proberen weg te nemen van alle druk. Een voorbeeld van hoe het wél kan, is een recente pilot ‘Turn de turnsport’, die SportUtrecht samen met Turn4U heeft opgezet, met ondersteuning van sportbond KNGU. Daarbij ligt de nadruk minder op fouten en meer op persoonlijke groei, autonomie en coachen met een zogenaamde groeimindset. Menno: “Sporters bepalen hun eigen doelen en worden beloond voor hun vooruitgang. Trainers worden gestimuleerd de sporters hierin te coachen, hun ontwikkeling te volgen en te waarderen op basis van hun persoonlijke vooruitgang. Zo ontstaat een positievere omgeving.” Nina vult aan: “We proberen zo ook te bereiken dat sporters zich niet continu met elkaar vergelijken. Sporters leggen zichzelf al veel druk op. Met de turnpilot proberen we ze op hun eigen kleine stapjes te laten focussen in plaats van op wat hun teamgenoten doen.”

De uitdaging is volgens Nina en Menno vooral om een omgeving te creëren waarin jonge sporters zich kunnen verbeteren zonder dat plezier verdwijnt. “Een die veilig genoeg is om jezelf te zijn, maar die ook durft uit te dagen om jezelf te ontwikkelen.” a

Lola en teamgenoten in 2024.

Bestuurders van de acht Utrechtse talentprogramma’s, waaronder Sandra van Top Judo Utrecht (derde van links). Ook Nina (midden vooraan) en Menno (vijfde van rechts) van SportUtrecht staan op de foto.

Waar: De Sien, Kanaalweg 30

Wanneer: Vrijdag 10 juli - 19.00 uur

Prijs: Eigen keuze

Common Frames en de Sien presenteren de eerste editie van het New Shores Film Festival. Tijdens dit programma worden vier korte films getoond, die zijn gemaakt door het Common Frames Talent Team. Die bestaat uit zeven jonge nieuwkomers met een passie voor film. Het afgelopen jaar hebben ze bij Common Frames geleerd hoe ze zelf een speelfilm maken – van regie tot acteren - en daarna zijn ze het gewoon gaan doen (foto: Common Frames).

Waar: Berlijnplein

Wanneer: Vrijdag 10 juli - 20.30 uur Prijs: 10 euro

Geniet van zwoele zomeravonden bij de Brommerbios met komende vrijdag: Here. “Dé Utrechtse mobiele buitenbioscoop op een vintage Zundapp bakbrommer”, aldus RAUM. Elke vrijdagavond wordt een arthouse-blockbuster vertoond, met hoofdpersonen die ondanks hun ogenschijnlijke verschillen de verbinding met elkaar opzoeken. De filmavond wordt verrijkt door een bijzondere gast die je meeneemt in de wereld van de film (foto: Neeltje Kleijn).

Waar: TivoliVredenburg

Wanneer: Vrijdag 10 juli - 19.00 tot 23.00 uur Prijs: 20,15 euro

Met VroegZat (18+) brengt TivoliVredenburg het nachtleven terug naar de avond! “Evenveel feest, maar eerder op de avond, dus op een normale tijd naar bed, waardoor je de volgende dag gewoon fit bent. Win-win!”, schrijft het poppodium. Muzikaal gaat het heen en weer van disco naar pop, van reggae naar rock en van happy naar hiphop.

Waar: Jaarbeursplein

Wanneer: Zaterdag 11 juli - 15.00 tot 23.00 uur

Prijs: Vanaf 10 euro

Het Jaarbeursplein in Utrecht wordt zaterdag een tropisch feestje gevierd tijdens Viva Del Sol, The Summer Latin Festival. Er wordt onder andere salsa, bachata, kompa, merengue en afro latin gedraaid. Viva Del Sol is een nieuw concept van Salsa Madhouse, een organisatie die vaker latin-evenementen organiseert.

A Lazy Sunday Afternoon

Waar: Park Lepelenburg

Wanneer: Zondag 12 juli - 13.00 tot 17.00 uur

Prijs: Gratis

A Lazy Sunday Afternoon, het mini-muziekfestival van ZIMIHC, strijkt ook deze zomer weer neer in Park Lepelenburg in Utrecht. Vier zondagmiddagen lang treedt muzikaal talent uit de regio gratis op. Ook is er live poëzie vanaf het taalpodium. Daarnaast zijn er wekelijks wisselende activiteiten, maar die bewaart ZIMIHC als verrassing. 12 juli is de aftrap (foto: Ron Beenen).

Waar: Pandhof

Wanneer: Maandag 13 juli - 19.45 uur Prijs: Gratis

Vanaf 6 juli klinkt elke maandagavond tot en met 24 augustus een zomeravondconcert vanaf het carillon van de Domtoren. Dit is te beluisteren vanaf het Pandhof. 13 juli is het de speelbeurt van de Amerikaanse Alex Johnson.

Waar: Bibliotheek Leidsche Rijn

Wanneer: Elke vrijdag

Prijs: Gratis

Japans leren? Dat kan elke vrijdagmiddag in Bibliotheek Leidsche Rijn. De lessen worden verzorgd door Yuko Kabashima, een moedertaalspreekster met een lesbevoegdheid en jarenlange ervaring. Deelname is gratis, maar een vrijwillige bijdrage is welkom. Opgeven kan via japanfans.nl.

Viva del Sol

New Shores Film Festival

OP EEN VOETSTUK

Mansfiguur

In Utrecht staan allerlei standbeelden, maar voor wie of wat staan deze beelden eigenlijk?

In deze rubriek vertellen we de verhalen achter standbeelden in de stad.

Wie over de Briljantlaan rijdt, heeft hem waarschijnlijk weleens gezien. Voor de gemeenschappelijke meldkamer van politie, brandweer en ambulance staat een forse bronzen man op een hoge stenen sokkel. Zonder bordje of uitleg kijkt hij zwijgend uit over de straat. Toch staat hier een kunstwerk van een internationaal gerenommeerde kunstenaar: het Mansfiguur voor Utrecht. Het beeld werd in 2002 gemaakt door de Britse beeldhouwer Thomas Houseago,

die tegenwoordig wereldwijd bekendstaat om zijn monumentale sculpturen. Zijn werk is te zien in grote musea en openbare ruimtes, onder meer in Londen, Parijs, New York en Los Angeles. Maar nog voordat zijn internationale doorbraak een feit was, liet hij ook in Utrecht zijn sporen achter. Houseago werd in 1972 geboren in Leeds en volgde zijn opleiding aan Central Saint Martins in Londen. Daarna kwam hij naar Nederland om te studeren aan De Ateliers in Amsterdam, een presti-

gieuze postacademische opleiding voor beeldend kunstenaars. Juist in die jaren ontwikkelde hij de beeldtaal waarmee hij later internationaal zou doorbreken. Zijn beelden zijn direct herkenbaar. Geen glad afgewerkte bronzen helden, maar ruwe, krachtige figuren waarin de sporen van het maakproces zichtbaar blijven. Vingerafdrukken, oneffenheden en grove vormen maken deel uit van het kunstwerk. Volgens Houseago gaat het niet om perfectie, maar om het tonen van de menselijke kwetsbaarheid. Zijn

figuren ogen tegelijk sterk en breekbaar, alsof ze ieder moment tot leven kunnen komen.

Dat geldt ook voor Mansfiguur voor Utrecht. De grote, staande figuur heeft geen heroïsche houding en vertelt geen duidelijk verhaal. Juist daardoor roept het beeld vragen op. Is het een wachter? Een voorbijganger? Of simpelweg een mens tussen andere mensen?a

STRAATNAMEN IN UTRECHT

Waar komt de naam Croeselaan vandaan?

In deze rubriek vertellen we het verhaal achter de straatnamen in de stad. Sommige namen zijn voor iedereen bekend, andere juist helemaal niet. Voor alle namen geldt dat ze niet zomaar gekozen zijn. Maar wat is eigenlijk de herkomst van de namen?

Wie de Croeselaan hoort, denkt waarschijnlijk aan de Jaarbeurs, de Rabobank, Utrecht Centraal of de drukke verkeersader die dwars door de stad loopt. De laan is tegenwoordig één van de bekendste straten van Utrecht, maar de naam heeft verrassend weinig te maken met een beroemde bestuurder, burgemeester of bekende Utrechter. De geschiedenis voert juist terug naar een steenbakkersfamilie. De Croeselaan loopt van het Jaarbeursplein naar de Vondellaan, waarna de weg als Croesestraat verdergaat richting de Jutfaseweg. Deze lange, rechte weg heeft in de loop der eeuwen verschillende namen gehad. Zo stond hij bekend als het Filosofenpad, het Geldeloze Pad, het Eindeloos Pad en later de Stadslaan. Uiteindelijk bleef de naam Croeselaan hangen.

Steenbakkersfamilie

De naam verwijst naar de familie Croes, een Utrechtse steenbakkersfamilie die zich in de achttiende eeuw vestigde op buitenplaats Groenendaal. Die lag niet ver van waar tegenwoordig de Jaarbeurs en het stationsgebied liggen. Waar nu kantoren, verkeerslichten en duizenden reizigers te vinden zijn, lag destijds een veel rustiger gebied met weilanden, klei en steenbakkerijen. De familie Croese maakte daar dakpannen en bakstenen. De kleigrond langs de rivier was daar bijzonder geschikt voor.

Croeselaan of Croéselaan?

Er is nog iets opvallends aan de naam. Onder oudere Utrechters hoor je vaak dat de straat eigenlijk wordt uitgesproken als ‘Croesélaan’, met de klemtoon op de laatste lettergreep. Wie ‘Croéselaan’ zegt, verraadt volgens kenners al snel dat hij of zij niet uit Utrecht komt.

Tour de France De Croeselaan is inmiddels verbonden met historische gebeurtenissen. Grote evenementen trokken er voorbij, van de finishlijn van de Tour de France in 2017 en de Giro d’Italia tot het pausbezoek van 1985 én de demonstraties die toen plaatsvonden. Ook de enorme ontwikkeling van het Stationsgebied speelde zich grotendeels langs deze laan af. Toch herinnert de naam nog altijd aan een tijd waarin Utrecht hier ophield en het landschap werd gedomineerd door klei, water en buitenplaatsen.a

Bij de steenbakkerij stonden ook woningen voor de arbeiders. De familie drukte daarmee jarenlang een stempel op het gebied. Toen de steenfabriek uiteindelijk verdween, kreeg het terrein een nieuwe bestemming. Vanaf 1868 vestigde zich er bierbrouwerij De Kroes (vernoemd naar de straatnaam), die later verderging onder de naam De Krans. De brouwerij bleef tot 1942 op deze plek gevestigd. Van gracht naar groene laan De omgeving zag er vroeger totaal anders uit dan nu. Langs de huidige Croeselaan liep ooit de Blekersgracht, waar textiel werd gespoeld en gebleekt. Pas in 1931 werd deze gracht gedempt. Daarna ontstond de brede laan met een dubbele rij bomen zoals veel Utrechters die nog altijd kennen. Hoewel de straat inmiddels meerdere keren opnieuw is ingericht, is dat groene karakter altijd een belangrijk onderdeel gebleven. Ook nu werkt de gemeente weer aan een groener en veiligere weg, met meer ruimte voor fietsers en voetgangers.

Max Weijtens

INTERVIEW

Stadsdichter Lena Plantinga eert de Utrechtse backstage

Ode aan de onzichtbare helden: ‘Ik hoop dat mensen vaker de lichtjockey zien’

Dit voorjaar werd Utrecht uitgeroepen tot Evenementenstad van het jaar. Niet alleen omdat de stad zoveel bezoekers trekt, maar ook vanwege het grote maatschappelijke belang van de Utrechtse evenementenbranche. Een mooie onderscheiding voor de stad, maar voor stadsdichter Lena Plantinga bovenal hét moment om de mensen achter de schermen in het zonnetje te zetten. Van horecatijgers tot schoonmaakploegen: “Zij blijven helder terwijl wij opgaan in een evenement.”

Aan het Utrechts Stadsdichtersgilde gaf de gemeente dit voorjaar de taak iets te doen met de nieuw verkregen titel. De 27-jarige Lena sloeg er direct op aan. “Ik vond het bijzonder dat de gemeente deze prijs in ontvangst had genomen. We hebben natuurlijk ook een deel hiervoor aan hen te danken, maar ik vond het ook een mooie kans om dus de mensen achter de evenementen in het zonnetje te zetten”, vertelt Lena.

Van lichttafel tot decibelmeter Hoe ze dat zou aanpakken, mocht de Utrechtse dichter helemaal zelf bepalen. “Ik voelde dat ik juist rondom dit thema heel graag op pad wilde gaan.” En op pad ging ze. Om de branche eens van binnenuit te ontdekken, liep Lena allereerst mee met een van de grootste evenementenlocaties van Utrecht: TivoliVredenburg. Achter de schermen werd ze rondgeleid door bedrijfsleider Cédric Hooge. “Zo ben ik dus echt gegaan van de achterkamertjes met alle techniek, naar achter de bar, naar de kelder die helemaal onder Lange Viestraat doorloopt.” Ook bij het Koningsnacht Festival keek Lena mee met het personeel van Tivoli. “Van het social safety team tot het team dat glazen ophaalt: terwijl het feest buiten al volledig in knaldrang zat, werden zij voorbereid op zo’n enorm evenement.” En heb je weleens gehoord van de lichtjockey? Dat is degene die het licht in de zaal afstemt op de muziek. “Ik dacht altijd dat er net zoveel lichtjockeys waren als dj’s”, vertelt de Utrechtse dichter, “maar er zit daar dus iemand gewoon twaalf uur lang achter de lichttafel, die niet naar de wc durft te gaan omdat hij,

als de drop komt, mee moet gaan met het licht.” Toen Lena hem vroeg of mensen hem ooit echt zien, antwoordde hij dat mensen altijd denken dat hij een geluidsman of technicus is. “Niemand weet dat hij de hele avond bezig is met het meegaan in de menigte met het licht. En dat hij iets van 120 uur voorbereiding in zijn lichttafel had zitten.” Dezelfde avond ontmoette Lena de medewerker die de hele avond het geluidsniveau bewaakt. “Die jongen zit dus de hele avond naar de decibelmeter te kijken, om ervoor te zorgen dat het geluid niet te hard staat.” Niet alleen in de late uurtjes, maar ook op de vroege morgen volgde Lena de mensen die doorwerken als de feestgangers naar huis toe zijn. “Ik kon me herinneren dat ik ooit een keer rond vijf uur ‘s ochtends over het Janskerkhof fietste na Koningsnacht en dat het hele-

‘Er zit daar dus gewoon iemand twaalf uur lang achter de lichttafel’

maal bezaaid was met plastic. Ik bedacht me: ‘Oh mensen ruimen dit op voordat de dag begint.’” De dichter draaide mee met de vuilnismannen van Stadsbedrijven Utrecht. Die schoonmaakploegen binnen de evenementenbranche krijg je te weinig te zien, vertelt Lena. “Ik ga daar nu altijd aan denken: hoe zij de stad zien veranderen. Van de laatste dronken

mensen die ze opvegen tot de eerste hardlopers.”

Hoe een volle zaal groter lijkt Tijdens haar ontdekkingstocht achter de schermen deed Lena inspiratie op voor haar gedicht. Een specifiek moment in de Grote Zaal van Tivoli bleef haar het meest bij. “Ik zei tegen Cédric: wat voelt de zaal klein, terwijl dit de grootste zaal van Tivoli is. Toen zei hij: dat komt omdat we meten hoe groot de ruimte is aan de hand van hoe snel je aan de overkant komt.” In een lege zaal sta je natuurlijk zo aan de andere kant, maar wanneer een evenement in volle gang is, lijkt de ruimte een stuk groter. “Om die zin van Cédric is het hele gedicht eigenlijk gaan draaien”, legt Lena uit. “Horecamensen lopen heel snel, zij komen elke ‘moshpit’ door. Zij zorgen ervoor dat wij veilig aan de overkant van de zaal kunnen komen.”

Met haar gedicht hoopt Lena bezoekers meer bewust te maken van de drijvende krachten achter de branche. “Als ik naar een dansevenement ga, dan ben ik vooral bezig met nergens aan denken. Ik vond het heel bijzonder om te leren hoeveel mensen er eigenlijk bij komen kijken om ervoor te zorgen dat ik veilig en fijn kan opgaan in die menigte.” Volgens Lena vergeten we vaak hoe belangrijk deze mensen zijn, en dat we daar als stad enorm trots op mogen zijn. “Ik hoop dat mensen vaker de lichtjockey zien en dat ze dan denken, goh, waar zijn al die knopjes eigenlijk voor?”

Een ode aan de mensen backstage Inmiddels hangt Lena’s gedicht op verschillende evenementenlocaties in de stad. Niet alleen voor bezoekers, maar ook in de backsta-

De illustraties op de poster zijn gemaakt door Hanna Kok

ge-ruimtes is het gedicht te lezen. “Ik ben de posters met het gedicht gaan rondbrengen, en dat vond ik wel heel spannend. Het was wel heel fijn dat vooral Tivoli er blij mee was, want ik had echt een heel boekje vol met inspiratie vanuit hen.” Zelfs in de personeelsruimte van Tivoli en in

kleedkamers van artiesten zijn Lena’s posters te zien. Ook muziekpodium Ekko had gehoord van Lena’s gedicht, en wilde de posters graag achter de schermen ophangen, voor de medewerkers backstage. “En toen dacht ik: ja, dat is echt precies de bedoeling van het gedicht geweest.” a

Tekst: Sofie Jansen / Fotografie: Bas van Setten

TUINTJES VAN UTRECHT

Josines tuinhuis was decor tv-serie Rust en Vreugd: ‘Ik moet nog wennen aan het blauw’

Nu de lente is aangebroken, is ook het hoogseizoen gestart voor een specifieke groep Utrechters: de tuiniers. Wie goed oplet, komt door de hele stad de mooiste bloemen en de meest diverse groenten tegen. Soms op openbaar terrein, soms verscholen achter een hek. Maar wie zijn de mensen die Utrecht een stukje groener maken? DUIC neemt een kijkje.

Tekst: Else Marie Vonk / Foto: Bas van Setten

Na een oproep van tuinenpark Ons Buiten aan haar leden om een tuinhuisje beschikbaar te stellen voor tv-opnames, melden Josine Pieters en haar buurvrouw zich enthousiast aan. Enkele maanden en een complete metamorfose later brengt Josine haar weekenden door tussen de decorstukken van de populaire tv-serie Rust en Vreugd. Inmiddels is de rust op het park teruggekeerd en heeft de Utrechtse in het blauw geverfde huis haar tweede roman afgerond.

Vanaf de ingang van Ons Buiten in Voordorp tot het huisje van Josine (53) oogt het park strak georganiseerd: je loopt langs een dierenweide, zintuigenbakken met kruiden, een tuin van het jaar, een clubgebouw en de gezamenlijke loods met tuingereedschap. Het park heeft zo’n 130 percelen en een hechte ledenclub. “Zodra je hier een tuin hebt, ga je niet zo snel meer weg,” zegt Josine. Vijftien jaar geleden komt de in Overvecht geboren Utrechtse samen met haar man en twee dochters voor het eerst het tuinenpark binnen. Ze woont achter de Nachtegaalstraat en mist groen. “Ik houd van natuur, rust en ruimte. Utrecht heeft prachtige plekken zoals het Wilhelminapark en Amelisweerd, maar daar is het op mooie dagen vaak druk. Hier voelt het wilder en natuurlijker.”

Klein Zeeland

De tuin ligt er nu strak gemaaid bij, maar volgens Josine was het vroeger net “klein Zeeland”. “Als het had geregend, zwommen de eenden in het gras. Het was de laagste tuin van het park. Na een grondige ophoging en veel groen bleef het water eindelijk weg.” Ze is er sindsdien wekelijks te vinden. “Voor onderhoud, maar het is ook gewoon zen om te doen.”

Vooral in het voorjaar en de zomer is de familie er veel, maar Josine heeft daaromheen

ook heel wat uren in het tuinhuis doorgebracht. “Ik zocht een rustig plekje om te schrijven aan mijn boek. Mijn moeder overleed drie jaar geleden aan Alzheimer. Met haar erfenis kon ik mijn eerste boek uitbrengen, waar ik naast mijn baan bij een communicatiebureau al een tijd aan werkte. Mijn moeder zei altijd dat ik dat gewoon moest doen.”

“Via de finale van de Literare Parel (boekenprijs, red.) voor zelfpublicerende auteurs ben ik daarna opgepikt door Ambo|Anthos, een van de grootste uitgevers van Nederland. Ik had al een idee voor een tweede boek, Gran Paradiso, en de uitgever wilde dat graag in de zomer uitbrengen dus het moest ineens snel af. Het tuinhuisje is rustig en de natuur inspireert me. Thuis ga je toch schoonmaken of de was doen.”

Op zoek naar jezelf

Josines boeken spelen zich af in een berghut in Italië en gaan over volwassen worden. “Als twintiger heb je geen idee wat je wilt met je leven en je bent bang om de verkeerde keuzes te maken. Er is maar één manier om daarachter te komen: gewoon beginnen. Dan ontdek je vanzelf wel hoe je verder moet.”

“Ik heb bijvoorbeeld Italiaans gestudeerd”, gaat ze verder. “En ik dacht altijd: wat ga ik daar in vredesnaam mee doen? Vorig jaar

heb ik een berghuis met vrienden gekocht in Noord-Italië. Nu blijkt het ineens ontzettend handig te zijn dat ik Italiaans spreek. Zo komt toch alles op z’n pootjes terecht.”

Dat herkent Josine ook in haar herinnering aan de Utrechtse Studenten Alpen Club (USAC), waar ze zich als student bij aansloot. “Dat was een warm bad voor mij. Het contact met hen ging makkelijk en zij snapten mijn grappen opeens wel. Een boodschap die ik daarom wil meegeven is: die mensen zijn er ook voor jou, je moet ze alleen vinden.”

Klimmersfamilie

Een rode draad in haar boeken is dan ook klimmen. “Ik kom uit een klimmersfamilie. Mijn ouders waren al alpinisten toen dat nog ongebruikelijk was, en als klein meisje ging ik al mee de gletsjers op. De bergen en berghutten voelden altijd magisch voor mij. De dynamiek tussen klimmers, die elkaar in de bergen moeten vertrouwen, inspireerde me.” Voor haar tweede boek haalt Josine inspiratie uit een vrouwenexpeditie uit 1988: de eerste en nog altijd enige Nederlandse Himalaya-expeditie met uitsluitend vrouwen. “Zij beklommen de Chamlang, een zevenduizender. De expeditie kreeg veel aandacht, mede van sceptische mannen. Die man-vrouwverhoudingen leenden zich goed voor mijn boek.”

Rust en Vreugd De Utrechtse is redacteur van het verenigingsblad ‘FlitsNieuws’ van Ons Buiten. “Daarin staat dat je bijvoorbeeld de gezamenlijke rozenhagen netjes moet bijhouden of we delen nieuws over een overleden geitje. Maar we schrijven ook over activiteiten op het park en over herinneringen van leden.” Een blijvende herinnering zal voor veel tuinders de opnames van de tv-serie Rust en Vreugd zijn, die in 2025 op het park plaatsvonden. Het huisje van Josine werd gebruikt als het tuinhuis van Gol, de buurvrouw van hoofdpersonage Emma, gespeeld door Annet Malherbe.

“Ons tuinhuis is drie maanden gebruikt als filmlocatie en dat van de buurvrouw voor hoofdpersoon Emma. Het huisje werd blauw geschilderd en er is een kas geplaatst. In de weekenden mochten we er zelf weer in. Dan zaten we midden tussen de heerlijke Arabisch-Hollandse tuinhuiskitsch.”

“Ik ben een keer bij de opnames gaan kijken. Dan sta je ineens met Annet Malherbe in je tuin. Ik vond het leuk om een filmset van dichtbij te zien. Ik wist niet dat een scène soms vijftien keer opnieuw wordt opgenomen. Het huisje is nog steeds blauw en ook de kas staat er nog. Aan het blauw moet ik nog wel wennen, maar ik heb nog niet bedacht welke kleur ik dan wél wil.”

Of de serie lijkt op het echte verenigingsleven? “Natuurlijk is het allemaal lekker aangezet”, lacht Josine. “Maar in een gemeenschap die grotendeels draait op vrijwilligers ontstaan wel bepaalde dynamieken. Vroeger meer dan nu. Je had ooit een controlecommissie die in driedelig pak kwam meten of je heg wel de juiste hoogte had. Nu checkt de groencommissie vooral of je de boel niet laat verwilderen. In de serie worden dat soort dingen overdreven. Maar het is hier vooral een plek waar we het gewoon heel gezellig hebben!” a

Utrecht gooit eigen glazen in met afschaffing architectuurcentrum Aorta en Rietveldprijs

Moedwillig iets vernielen zonder enige reden, luidt de definitie van vandalisme. Dat lijkt wat PRO en D66 Utrecht doen in hun Coalitieakkoord 2026-2030. Ze schrappen met één pennenstreek de gemeentelijke bijdrage aan Architectuurcentrum AORTA, de Rietveldprijs en de Truus Schröderprijs, zonder daarvoor ook maar één reden te geven. Dat lijkt bestuurlijk vandalisme, maar eigenlijk is het nog erger: Utrecht gooit hiermee de eigen glazen in. De snelstgroeiende stad van Nederland degradeert zich zo tot provinciestadje.

In een stad waar veel wordt gebouwd, is het essentieel om na te denken over goede architectuur. Dat doen opdrachtgevers en architecten, maar het is belangrijk ook andere meningen te horen en inwoners erbij te betrekken. Daarnaast houdt (sportieve) competitie de ontwerpers scherp. Aorta en de Rietveldprijs organiseren precies deze dingen. Afschaffing komt op een erg ongelukkig moment, want de stad is nog lang niet af. Waarom doen D66 en PRO dit eigenlijk? De ‘besparing’ bedraagt zo’n 100.000 euro per jaar, ofwel

0,005% van de gemeentebegroting. Het bedrag staat in geen verhouding tot de vele miljoenen die (terecht) naar grote cultuurinstellingen als TivoliVredenburg en het Centraal Museum gaan. Als geld niet de reden is, wat dan wel? Het lijkt alsof de coalitiepartijen willen ‘bouwen bouwen bouwen’ zonder discussie over hoe en wat. Ze stoppen namelijk ook de personeelsinzet voor ‘stedenbouwkundige samenhang en ruimtelijke kwaliteit’. De tien grootste steden hebben elk een architectuurcentrum waaraan de gemeente meebetaalt. De jaar-

subsidies variëren van 325.000 in Amsterdam tot 100.000 in Groningen. Utrecht zou daar logischerwijs tussenin zitten, maar zakt nu tot het absolute nulpunt. Voor een cultuurstad waar zoveel gebouwd wordt, is dat onbegrijpelijk.

Rijke historie

Het besluit getuigt van een gebrek aan cultureel en historisch besef. Achteloos wordt een einde gemaakt aan een traditie van vier decennia. De Utrechtse architectuurprijs werd in 1991 ingesteld om de discussie over de kwaliteit van

de gebouwde omgeving te bevorderen. Architectuurhistoricus en Rietveld-kenner Pieter Singelenberg (1918-2007) was een van de initiatiefnemers. De gemeente zag het belang en droeg vanaf het begin bij. Sindsdien is de tweejaarlijkse prijs 17 keer uitgereikt, de 18e volgt in november. Winnaars waren bijvoorbeeld Mart van Schijndel (1995) en Rem Koolhaas (1999), winnende projecten TivoliVredenburg (2015) en de Werkspoorkathedraal (2017) Onder de juryleden waren veel bekende architecten, zoals Francine Houben, Sjoerd Soeters, Floris Alkemade en Marlies Rohmer. Zij kwamen vaak van buiten Utrecht en alleen dat al bracht een uitwisseling teweeg. De prijs houdt verder de nalatenschap van Gerrit Rietveld en Truus Schröder levend: hun iconische huis is Unesco Werelderfgoed en trekt vele bezoekers, maar daar moet het niet bij blijven. In 2024 is de Truus Schröderprijs toegevoegd voor goed opdrachtgeverschap, want dat is een randvoorwaarde voor goede gebouwen. In 2024 gingen zowel de Rietveldals de Truus Schröderprijs naar de transformatie van Nimeto. De gemeente Utrecht heeft ook architectuurcentrum Aorta vanaf het begin financieel gesteund. Het werd in 1996 opgericht door onder meer de architect Jaco de Visser. Aorta zet zich in voor de kwaliteit van architectuur en stadsontwikkeling via lezingen, discussies en tentoonstellingen. Het centrum begon met een eigen publieksruimte op Achter de Dom 14, die het in 2015 al moest verlaten. Daarmee verdween niet het publieksprogramma met lezingen, discussies en rondleidingen door de hele stad. De laatste jaren slaagt Aorta er in veel publiek te trekken met activiteiten als de Dag van de Architectuur en de lezingenreeks

het Utrechts Architectuurtje in TivoliVredenburg. Deze (gratis) evenementen zijn steevast volgeboekt. Een gebrek aan activiteiten of weinig publieksbereik kunnen dus niet de reden zijn voor de subsidiestop.

Noodzakelijke voorwaarde Onlangs zijn Aorta en de Rietveldprijs gefuseerd, wrang genoeg op advies van de gemeente. Kunnen ze niet door zonder gemeentelijke steun? Dat moeten ze zeker proberen, maar het is een wankele positie. Tweederde van de inkomsten komen al van fondsen en sponsors, maar juist de gemeente zou de vaste basis moeten bieden die rust geeft. Anders dreigt Aorta vooral bezig te zijn met de eigen overlevingsstrijd. Bovendien kan het de onafhankelijkheid aantasten. In een brief aan de gemeenteraad vragen de leden van de Commissie Omgevingskwaliteit Utrecht (voorheen Welstand) om op het besluit terug te komen. Ze vinden het belangrijk dat een architectuurcentrum ruimte biedt aan verschillende perspectieven en inzichten. Een ‘vitale cultuur van ruimtelijke kwaliteit’ is volgens de commissie geen overbodige luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde om de groei te verwezenlijken op een manier die Utrecht verdient. Ook landelijk baart het Utrechtse besluit opzien. Rijksbouwmeester Francesco Veenstra noemt het verontrustend dat Aorta onder druk staat ‘als een vrije ruimte voor debat en het bieden van gedeelde grond’ tussen bestuurders, opdrachtgevers, ontwerpers en inwoners. Volgens hem moeten gemeentes de architectuurcentra steunen, koesteren zelfs. Zoals de Rijksbouwmeester zijn reactie terecht besluit: het is heel moeilijk om weer op te bouwen wat je afbreekt.a

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis en architectuur en lid van de commissie Rietveldprijs van Aorta.

Arjan den Boer (foto Wessel Spoelder)

Nimeto, winnaar Rietveldprijs en Truus Schröderprijs 2024 (foto Wessel Spoelder)