DRABPOL NEWS 3(96) PL

www.drabpol.pl

A U T O M O T I V E Kwartalnik firmowy nr 3(96) lipiec - sierpień - wrzesień 2022 r.

®

ProViu 360 II Gen. System monitoringu 3600 wokół pojazdu z nowymi funkcjami PREMIUM

„Fundamentalną zasadą w transporcie jest jego bezpieczeństwo”

OD REDAKCJI OD REDAKCJI

W NUMERZE: 3 4.

8.

9.

11.

12.

13.

15.

16.

18.

20.

21.

23.

Rozpoczynamy współpracę z LOOP ENERGY Rekordowy Jubileusz Nowości na KICK OFF Odwiedzamy INNOTRANS Premiery na IAA Transportation 2022 Spotkanie europejskich partnerów MiX Telematics w Barcelonie Tachografy cyfrowe połączone z chmurą Druga generacja VDO WorkshopTab Inteligentne tachografy nadchodzą!

ProViu®360 drugiej generacji z nowymi możliwościami Agregaty prądotworcze PEX-POL z czujnikami RED CONTACT LEVEL SENSORS Joysticki specjalnego przeznaczenia Aktualności i szkolenia III kwartał

Szanowni Państwo!

Drodzy Czytelnicy!

Po długim, pandemicznym okresie jesień przywitała nas dużą ilością różnych branżowych wydarzeń – targów, sympozjów, konferencji. Niektóre z nich, takie jak targi IAA czy INNOTRANS powróciły na światową arenę aż po czterech latach.

Tym bardziej z wielkim zainteresowaniem wzięliśmy w nich udział.

Długa przerwa spowodowała wysyp nowości i premier. Tak też było w przypadku naszego partnera – firmy Continental, który właśnie na IAA zaprezentował wiele nowości.

Przedstawiamy je w tym numerze. Z pewnością zainteresują one zarówno użytkowników tachografów, jak i stacje serwisowe.

Już po raz 13. braliśmy udział w targach MSPO w Kielcach. W tym roku było to wyjątkowe wydarzenie – 30. edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego. Było nam więc bardzo miło wspólnie świętować ten okrągły jubileusz.

Zapraszamy do lektury!

Alicja Drabczyńska 4| Rekordowy jubileusz

Druga generacja

15| VDO WorkshopTab

A U T O M O T I V E ®

VDO Link – koncepcja

13| Plug-and-Play

ProViu 360 drugiej

18| generacji – funkcje i rozszerzenia Premium

Wydawnictwo firmy DRABPOL Wydawca: Drabpol sp. jawna P. Drabczyński i Wspólnik 42-233 Mykanów, ul. Akacjowa 24/26 tel.0-34 366 00 22, fax 0-34 366 01 02 centrala@drabpol.pl, www.drabpol.pl

Rozpoczynamy współpracę z

Wiosną nawiązaliśmy pierwsze kontakty z kanadyjską firmą Loop Energy – wiodącym w branży projektantem, producentem i dostawcą systemów wodorowych ogniw paliwowych dla producentów pojazdów oraz producentów systemów wytwarzania energii.

Do pierwszego spotkania między naszymi firmami doszło na Słowacji podczas premiery elektryczno-wodorowego minibusa naszego, wspólnego Partnera – firmy Mobility&Innovation. Wspólnie doszliśmy do wniosku, że razem możemy jeszcze bardziej działać w kierunku zeroemisyjnych rozwiązań dla transportu publicznego i komercyjnego.

Siedziba firmy Loop mieści się w Vancouver, w centrum światowej stolicy projektowania ogniw paliwowych. Z biegiem lat rozszerzyła ona swoją działalność o lokalizacje w Azji i Europie, a już wkrótce za naszym pośrednictwem dołączy do nich Polska. Z misją bycia motorem napędowym zeroemisyjności, Loop Energy angażuje się w dostarczanie wydajnych i ekonomicznych rozwiązań dla swoich klientów, aby przyspieszyć upowszechnienie technologii ogniw paliwowych. Pojazdy takie, jak autobusy, samochody dostawcze i specjalnego przeznaczenia wykorzystują autorską technologię eFlow™ firmy Loop Energy, jako zeroemisyjne rozwiązanie w zakresie zasilania.

Producenci pojazdów OEM, producenci układów napędowych i integratorzy systemów stosują wodorowe ogniwa paliwowe z technologią eFlow™ do dostarczania niedrogich, wysokowydajnych, bezemisyjnych alternatyw dla oleju napędowego dla operatorów flot na całym świecie.

Architektura ogniwa paliwowego eFlow™ od Loop Energy pozwala na wejście na nowy poziom wydajności paliwowej, mocy szczytowej oraz trwałości. U podstaw tej innowacji leży charakterystyczna płytka trapezowa, która zapewnia jednolitą gęstość prądu na całym obszarze aktywnym, zwiększając prędkość gazu w płytce, aby zapewnić doskonałą wydajność i zarządzanie wodą.

Rozwiązania ogniw paliwowych od Loop Energy mogą skutecznie zastąpić olej napędowy, umożliwiając firmom uzyskanie dużych oszczędności w całkowitych kosztach posiadania floty pojazdów. Łącząc innowacje w zakresie ogniw paliwowych z potrzebami operatorów pojazdów użytkowych, kanadyjski producent skutecznie realizuje swoją misję, którą jest, przyspieszenie rewolucji wodorowej i zasilenie czystszej przyszłości.

Nasz zespół R&D w ostatnich latach miał wiele okazji z sukcesem uczestniczyć w realizacji aplikacji pojazdów opartych o technologie wodorowe. Równocześnie z poszerzaniem portfolio o produkty Loop Energy, wykorzystujemy te bezcenne doświadczenia i nieustannie poszerzamy nasze kompetencje, aby być solidnym partnerem dla naszych klientów.

Więcej informacji o naszych, wspólnych działaniach już w kolejnym numerze Drabpol Newsa.

AKTUALNOŚCI

3

XXX Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego MSPO w Kielacach 6-9 września

REKORDOWY JUBILEUSZ 30 lat temu miała miejsce pierwsza edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach. Obecnie to bez wątpienia największa impreza militarna w naszej części Europy, która z roku na rok przyciąga coraz liczniejsze grono wystawców i zwiedzających. Firma nasza już po raz 13. obecna była na kieleckim MSPO w charakterze wystawcy.

Tegoroczne targi zgromadziły aż 613 wystawców z 33 krajów świata. Targowe stoiska odwiedziło ponad 25 tys. gości z całego globu.

4

AKTUALNOŚCI

Na jubileuszowej edycji targów zaprezentowaliśmy najnowsze produkty, usługi oraz rozwiązania, dedykowane dla branży lotniczej oraz sektora lądowego. Dla wszelkich pojazdów lądowych z przeznaczeniem militarnym promowaliśmy joysticki Curtiss-Wright, akumulatory firm Enersys oraz Denchi Group, wyświetlacze wielofunkcyjne i całą gamę wskaźników i czujników. Producentom pojazdów wojskowych przybliżaliśmy również usługi Działu Research &Develompent w zakresie oprogramowania, integracji oraz wizualizacji wszelkich informacji, niezbędnych na polu walki.

AKUMULATORY W POJAZDACH BOJOWYCH Cieszy nas fakt, że wiele naszych systemów mogliśmy oglądać w pojazdach, prezentowanych na stoiskach naszych Klientów.

Na uwagę zasługują dwa roboty gąsienicowe, prezentowane na stoisku Sieci Badawczej Łukasiewicz – Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów PIAP – największego w Polsce i jednego z największych na świecie dostawców robotów mobilnych. W robotach tych zastosowano akumulatory litowo-jonowe typu BB2590 SMBus Denchi, służące do zasilania urządzeń elektronicznych, używanych przez pojedynczego żołnierza lub do zasilania samobieżnych robotów o różnym przeznaczeniu militarnym i policyjnym.

AKUMULATORY DENCHI NA MSPO – ZASTOSOWANIE

Pierwszy z nich to PIAP PATROL – mobilny, średni robot gąsienicowy, przeznaczony do detekcji zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych oraz rozpoznania i neutralizacji improwizowanych urządzeń wybuchowych.

Z uwagi na swoje wymiary oraz rodzaj zastosowanego układu napędowego, robot ten może prowadzić działania zarówno wewnątrz budynków, jak i w trudnych warunkach terenowych. PIAP Patrol może być także użyty do wsparcia działań sił zbrojnych, policji lub straży pożarnej.

Drugim rozwiązaniem PIAP z akumulatorami BB2590 jest Robot Patrolowo-Przenośny (RPP) – model Robot Inżynieryjny 1806, służący do usuwania ładunków i materiałów niebezpiecznych. Jest on wykorzystywany przez pododdziały inżynieryjne w czasie prowadzenia zadań wykrywania, usuwania, podejmowania lub neutralizacji min, niewypałów i niewybuchów oraz improwizowanych urządzeń wybuchowych w ramach działań bojowych i misji stabilizacyjnych poza granicami kraju.

Robot Mobilny PIAP PATROL – akumulatory litowo-jonowe DENCHI BB2590 SMBus.

Wcześniej zaś akumulatory BB2590 SMBus znalazły się na wyposażeniu m.in. lekkiego Robota Rozpoznawczego LRR „BALSA”, prezentowanego przez PIAP na targach MSPO 4 lata temu.

Wspominane akumulatory Denchi zastosowano również w Naziemnej Stacji Kontroli Bezzałogowego Systemu Taktycznego Krótkiego Zasięgu (TKZ) typu PGZ-19RA (ORLIK).

Oprócz akumulatorów, stację wyposażono również w inne wyroby firmy DENCHI, jak ładowarki i komplet kabli.

Także akumulatory drugiego, naszego partnera, firmy Enersys zabudowano na pojazdach, prezentowanych na tegorocznym MSPO. Na stoisku firmy ROSOMAK z Siemianowic Śląskich, wchodzącej w skład Polskiej Grupy Zbrojeniowej (PGZ) prezentowano wóz rozpoznania radiowego SIGINT z akumulatorami kwasowo-ołowiowymi Enersys.Pojazd ten wyposażony został w model 12FV120 .

Z kolei model 12FV75-C zasilał Bojowy Wóz Rozpoznawczy 1D (BWR-1D), który można było zobaczyć na ekspozycji poznańskich Wojskowych Zakładów Motoryzacyjnych (będących częścią PGZ S.A.). Pojazd ten przeznaczony jest głównie do prowadzenia rozpoznania pola walki. Może być też wykorzystany do lokalizacji źródeł ciepła i poszukiwania osób , a także do obserwacji terenu nocą, w trudnych warunkach atmosferycznych.

W obu typach ww. akumulatorów Enersys zastosowano technologie AGM, TPPL oraz VRLA. Spełniają one standardy NATO i użytkowane są w armiach na całym świecie.

Robot Patrolowo-Przenośny 1806 z PIAP – akumulatory litowo-jonowe DENCHI BB2590 SMBus.

Naziemna Stacja Kontroli Bezzałogowego Systemu Taktycznego Krótkiego Zasięgu (TKZ) typu PGZ-19RA (ORLIK)akumulatory litowo-jonowe BB2590, ładowarki i komplet kabli.

AKTUALNOŚCI

5

AKUMULATORY ENERSYS NA MSPO – ZASTOSOWANIE

Bojowy Wóz Rozpoznawczy 1D (BWR-1D) z Wojskowych Zakładów Motoryzacyjnych S.A. – akumulatory typu 12FV75-C EnerSys.

Wóz rozpoznania radiowego SIGINT z ROSOMAK S.A. – akumulatory typu 12FV120 EnerSys.

Pojazdy wojskowe z rozwiązaniami Continental Z pozostałych pojazdów z naszymi rozwiązaniami, jakie mogliśmy zobaczyć na tegorocznym MSPO na uwagę zasłu-

Uznanie na kieleckich targach zyskał też lekki, opancerzony transporter rozpoznawczy ŁOTR, wyprodukowany przez AMZ -KUTNO S.A. Znalazły się w nim nasz system elektroniki pokładowej KIBES 32, wraz z deską MOKI 3 jako pulpit, multipleksery MUX oraz komputer ZR 32. Tym bardziej jest nam miło, że pojazd ten otrzymał prestiżową nagrodę Targów Kielce – Defender. Serdecznie gratulujemy. Tradycyjnie już, AMZ zaprezentował także pojazdy Hipopotam oraz Bóbr z naszymi czujnikami ciśnienia i temperatury.

6

AKTUALNOŚCI

guje prezentowany po raz pierwszy na stoisku Huty Stalowa Wola taktyczny pojazd wielozadaniowy Waran, proponowany w kilku wariantach, m.in. jako wóz dowodzenia i platformy dla dronów poszukiwawczo-uderzeniowych. Jest to nowy projekt PGZ. Pojazd pod marką Waran produkowany będzie w Autosanie. Wóz ten wyposażony został w nasze wskaźniki, czujniki temperatury i ciśnienia, pompkę oraz zbiornik płynu chłodzącego.

Kolejny nasz Klient, firma AUTOBOX ze Starachowic pokazała sprawdzony już terenowy pojazd AH 20.44, wyposażony w deskę wskaźników FlexCluster, którą nasi inżynierowie zaprogramowali i skonfigurowali zgodnie życzeniami i potrzebami producenta. W wozie tym znajduje się także klimatyzacja Konvekta.

Deska FlexCluster znalazła się także w innych pojazdach, prezentowanych na stoisku AUTOBOX, takich jak Honker oraz STAR. We wszystkich trzech wozach zastosowano również oferowane przez nas czujniki.

zamontowano nasze czujniki, wskaźniki Can Cokpit – ciśnienia oraz temperatury oraz zbiornik i pompę spryskiwacza. Pojazd ten można było podziwiać na stoisku Huty Stalowa Wola (PGZ).

Targową prezentację pojazdów z naszymi rozwiązaniami zamykał opancerzony pojazd ciężarowy Jelcz, w którym

Chcieliśmy podkreślić, że oferowane przez nas wyroby, materiały i usługi są dostarczane zgodnie z obowiązującymi normami i standardami, z użyciem odpowiednich procedur oraz zgodnie z posiadanymi przez firmę uprawnieniami i certyfikatami.

Należą do nich: System Zarządzania Jakością PN-EN ISO 9001:2001, Certyfikat Zgodności Funkcjonowania Wewnętrznego Systemu Kontroli (WSK), Koncesja MSWiA, zezwalająca na obrót towarami, usługami i technologiami o znaczeniu strategicznym, Certyfikat AQAP 2110:2006, Certyfikat TRACE oraz Certyfikat NATO NCAGE 0733H. Dziękujemy wszystkim naszym Gościom za odwiedzenie naszego stoiska i zarazem dziękujemy za gościnę na stoiskach naszych Klientów.

AKTUALNOŚCI

7

Spotkanie przedstawicieli Continental w Schwalbachu 15 września

NOWOŚCI NA KICK OFF Po 4 latach, Dział Rozwiązań Independent Aftermarket w firmie Continental zorganizował dla swoich przedstawicieli jednodniowy kickoff. Dość długa przerwa w tego typu spotkaniach sprawiła, że do siedziby Continentala w miejscowości Schwalbach pod Frankfurtem licznie przybyli reprezentanci niemieckiego producenta z całego świata – m.in. Japonii, Korei Płd., Australii, Nowej Zelandii, Brazylii, czy też Nigerii. W tym gronie nie mogło zabraknąć także naszej firmy.

Z sentymentem wspominamy czas, kiedy wielokrotnie gościliśmy w Szwalbach w ówczesnej, głównej siedzibie VDO , kiedy to VDO decydowało o kształcie światowego rynku Automotive. Teraz rynek ten kształtuje Continental, o czym mogliśmy się przekonać podczas tegorocznego spotkania.

Było ono doskonałą okazją do poznania szeregu nowych produktów Continentala. Uczestnicy zapoznali się z nową linią radioodbiorników , brandowanych logiem Continental, które posiadają, co jest bardzo istotne – system multimedialny na panel środkowy pojazdu z podłączeniem Apple CarPlay, jak i Google. Wyświetlacz dotykowy znany z samochodów osobowych, podłączenie pod kamerę cofania – to wszystko zapewnia maszynom roboczym i pojazdom specjalistycznym rozwiązanie na miarę XXI wieku .

Kolejną nowością były lampy Continental, opracowane we współpracy ze światowym liderem marką OSRAM. Dedykowane są do pojazdów z dopuszczeniami na drogi publiczne (samochody ciężarowe, dostawcze oraz autokary i autobusy komunikacji miejskiej), jak również do pojazdów off-highway, takich jak wszelkiego rodzaju maszyny robocze. Podczas spotkania odbyła się najlepsza możliwa prezentacja lamp i ich porównanie z europejskimi konkurentami. Dość powiedzieć,

8

AKTUALNOŚCI

że lampy Continental o mocy 2100 lumenów świecą szerzej i mocniej niż 4000 lumenów marek konkurencyjnych. Na koniec omówiono również rozwiązania, które pojawiły się na rynku stosunkowo niedawno, a zyskały już dużą popularność, także w różnych pojazdach na ulicach polskich miast. Należą do nich system ProViu 360 drugiej generacji oraz Wüllhorst AAS-4.0, asystent skrętu w prawo, stworzony przez naszego nowego partnera – firmę Wüllhorst z wykorzystaniem radarów Continental.

Podczas trwającego jeden dzień spotkania, nasz niemiecki partner poprosił dwóch swoich przedstawicieli, by opowiedzieli o prowadzonych z sukcesem działaniach na rynku.

Jednym z nich była nasza firma (obok tureckiego Intermobil), reprezentowana przez Krzysztofa Drabczyńskiego – Viceprezesa Automotive. Z dumą więc zaprezentowaliśmy zrealizowane projekty oraz zastosowanie systemów Continental u naszych, licznych partnerów.

Biorąc pod uwagę, niespotykaną dotychczas na taką skalę otwartość Continentala na produkcję nowych rozwiązań, wkrótce możemy spodziewać się wysypu nowości, które zaspokoją potrzeby zarówno rynku on-highway, jak i offhighway.

Międzynarodowe Targi Techniki Transportowej w Berlinie 20-23 września

Odwiedzamy INNOTRANS Po czteroletniej przerwie, spowodowanej pandemią na arenę ponownie wróciły berlińskie targi InnoTrans – jedna z największych imprez targowych na świecie. Przez wiele lat byliśmy obecni na tym wydarzeniu. Z wielką przyjemnością powróciliśmy więc do Berlina po tak długiej przerwie.

W tym roku gościliśmy na stoisku naszego, niemieckiego partnera Konvekty, gdzie wspólnie promowaliśmy klimatyzatory/pompy ciepła z przeznaczeniem do pojazdów szynowych. Pompa ciepła, wykorzystująca jako czynnik chłodniczy CO2 (R744) jest najbardziej wydajną technologią grzewczą w dziedzinie kolejnictwa. Celem uzyskania 100% wydajności, pompa ciepła CO2 potrzebuje, w zależności od temperatury otoczenia, tylko 1/4 energii elektrycznej.

Pozostała, wymagana energia jest w obiegu termodynamicznym pozyskiwana przez pompę ciepła bezpłatnie z otoczenia. W ten sposób, w porównaniu z ogrzewaniem elektrycznym, oszczędza się do 3/4 normalnie potrzebnej energii. W przypadku systemu klimatyzacji (czynnik chłodniczy R744) z funkcją pompy ciepła dla tramwaju, w II strefie klimatycznej możliwa jest oszczędność do 28 000 kW/h / rok na każdy system klimatyzacji przedziału pasażerskiego.

W Berlinie zabudowaną pompę ciepła UL500EMCO2HP można było zobaczyć na przegubowym 18-m. autobusie wodorowym firmy Solaris, który wystawiony był na stoisku zewnętrznym w Sommergarten Bus Display w ramach targów InnoTrans.

Wodorowa premiera Solarisa na tegorocznym InnoTrans była niewątpliwie jednym z ważniejszych wydarzeń. Tym bardziej jest nam miło, że znalazła się w nim promowana przez nas pompa ciepła CO2.

AKTUALNOŚCI

9

Obok systemów na CO2, dla rynku kolejowego cały czas oferowana jest seria HVAC, spełniająca niezbędne, surowe normy dla kolejnictwa.

Klimatyzatory tej serii zabudowane były na prezentowanej w Berlinie lokomotywie Newag Dragon 2 Multisystem.

Dokładnie zabudowano tu klimatyzatory Konvekta HVAC3405 wraz z ogrzewaniami HZ422.

Lokomotywa Newag Dragon 2 Multisystemz klimatyzacją z serii HVAC.

Na tegorocznym InnoTrans odwiedziliśmy także na stoisku naszego, innego partnera – firmę Molpir. Oferta Molpiru dla pojazdów szynowych jest bardzo szeroka – od systemów multimedialnych, montowanych w zagłówkach po gniazda ładujące w standardzie USB oraz USB-C, w formie ładowarki plug-in lub modułowego gniazda zasilającego, które to mogą być zabudowane do poręczy, w zagłówkach foteli czy na ścianach pojazdu, a także na pulpicie lokomotywy.

Rozwiązania te posiadają pełną certyfikacją, zgodną z wymogami restrykcyjnego rynku kolejowego.

Dziękujemy naszym partnerom za targowe, konstruktywne spotkania i wymianę wzajemnych doświadczeń z naszych rynków.

Firma Molpir zaprezentowała swoją kompleksową ofertę dla pojazdów szynowych.

10

AKTUALNOŚCI

Na premierowym autobusie wodorowym firmy Solaris zabudowano pompę ciepła UL500EMCO2HP Konvekta.

Z wizytą na Targach Pojazdów Użytkowych IAA w Hanowerze 20-25 września

PREMIERY NA IAA Transportation 2022 Podobnie jak w przypadku targów InnoTrans w Berlinie, pandemia koronawirusa zahamowała także na 4 lata targi IAA w Hanowerze, ściśle dedykowane branży Automotive. W tym roku hanowerska impreza zadebiutowała pod nową nazwą IAA Transportation i podobne jak przy poprzednich edycjach nie zawiodła wszystkich, przybyłych na to wydarzenie. Także przedstawiciele naszej firmy z wielkim entuzjazmem pojawili się w Hanowerze.

Podobne, jak we wcześniejszych latach z rozmachem prezentował się nasz partner – firma Continental, dla którego targi IAA są zawsze miejscem premier nowości produktowych.

Także tych nie zabrakło w tym roku. Continental postawił na dwie nowości, które w szczególności mogą zainteresować polski rynek.

Pierwsza z nich to nowe miejsce pracy kierowców, stworzone z dwóch wyświetlaczy 12”, na wzór tego, co możemy dziś spotkać w pojazdach marki BMW.

Drugą nowością, prezentowaną po raz pierwszy na targach jest rozwiązanie VDO Link, które w dużej mierze zrewolucjonizuje rynek zarówno tachografów, jak i telematyki.

To kontynuacja VDO SmartLink, który otworzył ten kierunek – czyli zdalne pobieranie danych z tachografu poprzez telefon do systemu TIS-Web. System ten miał swoje ograniczenia, które zostały naprawione właśnie w nowej wersji VDO Link i mało tego, przy okazji wyprzedziły wszystko, co jest dostępne na rynku telematycznym dla transportu międzynarodowego.

Dzięki zastosowaniu małej nakładki do tachografu (idealnie wkomponowanej, nie przeszkadzającej podczas jazdy, czy podczas obsługi urządzenia) mamy zapewnione pobieranie plików *.ddd, śledzenie pojazdu, odczyt danych z D8, jak również spełniony wymóg tollingu zarówno polskiego, jak i w pozostałych krajach UE. Więcej na temat nowego rozwiązania piszemy na stronach 13 - 14.

Jedną z nowości, zaprezentowaną przez Continental było nowe miejsce pracy kierowców, stworzone z dwóch wyświetlaczy 12”.

AKTUALNOŚCI

11

Tegoroczne IAA były też doskonałą okazją do odwiedzenia stoisk naszych Klientów, z którymi mamy przyjemność współpracować. Uwagę zwracało stoisko firmy Karsan – jedno z największych na targach. Turecki producent pojazdów użytkowych zaprezentował m.in. trzy przegubowe autobusy, przy tworzeniu których nasz Departament Research & Development dołożył znacząco swoją cegiełkę.

Na tegorocznym IAA swoją premierę miał polski autobus wodorowy NesoBus, w którym znalazły się oferowane przez nas rozwiązania.

Poza autobusami, swoją premierę w Hanowerze miała także wodorowa ciężarówka firmy Quantron AG, do której dostarczyliśmy wyświetlacz główny w miejscu pracy kierowcy.

Turecki producent pojazdów użytkowych, firma Karsan zaprezentował m.in. trzy przegubowe autobusy, przy projektach których razem współpracowaliśmy.

Oferowane przez nas rozwiązania można było zobaczyć także w polskim autobusie wodorowych NesoBus, który na IAA odnotował swój zagraniczny debiut.

Z dumą możemy stwierdzić, że na kluczowych stoiskach, na których prezentowano autobusy komunikacji miejskiej, pojazdy te można było zobaczyć z rozwiązaniami przygotowanymi i dostarczonymi przez nasze działy Automotive oraz R&D.

Spotkanie europejskich partnerów MiX Telematics w Barcelonie 27-28 września

MiX KickOff Jesienią tego roku, po przewie spowodowanej pandemią Covid 19 odbyło się spotkanie europejskich partnerów MiX Telematics. Tym razem wybór padł na słoneczną Barcelonę, co było dla wszystkich miłą odmianą po deszczowym Birmingham, gdzie do tej pory odbywały się konwencje.

Dzięki staraniom wszystkich europejskich partnerów MiX-a, a także największemu rok do roku wzrostowi sprzedaży, za-pewnionemu m.in. przez naszą firmę, Europa stała się drugim, po Afryce (jako kraju pochodzenia marki MiX Telematics) największym i najważniejszym rynkiem telematycznym na świecie. Działania te zajęły kilka lat, tym bardziej jest to duży powód do dumy.

Zostało to docenione przez zarząd MiX-a, czego dowodem była obecność na tegorocznej konferencji Pana Charlesa Taskera (COO) oraz Pani Catherine Lewis (Executive VP).

Spotkanie było doskonałą okazją do wymiany doświadczeń między partnerami, ale przede wszystkim do zaprezentowania nowych produktów, które wkrótce pojawią się na rynku.

12

AKTUALNOŚCI

Już w pierwszej połowie przyszłego roku możemy spodziewać się nowego rozwiązania z gamy -MiX 3000. Będzie to pierwsze urządzenie, nie wymagające ręcznej konfiguracji, z prostym podłączeniem pod gniazdo OBD II. Również gama produktów z serii MiX Vision zostanie rozsze-

rzona o dodatkowe cztery kamery zewnętrzne, które pozwolą na jeszcze większą kontrolę oraz poprawę bezpieczeństwa.

Z niecierpliwością czekamy więc na pojawienie się tych nowych rozwiązań, które jeszcze bardziej wzbogacą ofertę w zakresie telematyki.

NOWOŚĆ ! Koncepcja Plug-and-Play Continental

Tachografy cyfrowe połączone z chmurą IAA Premiera ATION ORT TRANSP 2!

202

Na tegorocznych targach IAA TRANSPORTATION w Hanowerze, nasz partner – firma Continental, zaprezentował na swoim stoisku nowe rozwiąznie – koncepcję Plug-and-Play, łączącą tachografy cyfrowe z chmurą w oparciu o VDO Link.

Rozwiązanie typu plug-and-play jest pierwszym tego rodzaju, umożliwiającym pobieranie i przetwarzanie danych z tachografów, takich jak czas jazdy i okresy odpoczynku, w czasie rzeczywistym i na odległość – bez konieczności instalowania na stałe modułów telematycznych w pojeździe.

VDO Link, będacy następcą VDO SmartLink, udostępnia dane z tachografów i pojazdów zdalnie i w czasie rzeczywistym, upraszczając w ten sposób zadania związane ze zgodnością z przepisami, szczególnie w przypadku małych flot. Funkcja komunikatów pomaga kierowcom spełnić wymogi prawne.

Koncepcja VDO Link wypełnia lukę między tachografami cyfrowymi a platformami internetowymi do zarządzania flotą. „W szczególności mniejsze floty nie były w stanie w pełni wykorzystać danych z tachografów, ponieważ ich pojazdy często nie miały niezbędnej infrastruktury telematycznej” – wyjaśnia Marcello Lucarelli, szef segmentu biznesowego

Jasny obraz stanu floty. Dzięki VDO Link Continental dostarczy menedżerom flot dane z tachografu w czasie rzeczywistym.

AKTUALNOŚCI

13

Connected Commercial Vehicle Solutions w Continental. VDO Link to łatwe w użyciu rozwiązanie, które wypełnia tę lukę."

Dzięki koncepcji otwartego interfejsu, scenariusze zdalnej obsługi jazdy i usługi oparte o dane z tachografów mogą i będą rozwijane w przyszłości. VDO Link to kolejny wkład Continental w cyfryzację przewozów i łańcuchów dostaw. „Postęp technologiczny tachografu – który osiągnie nowy poziom do połowy 2023 r. wraz z wydaniem drugiej wersji – oznacza nie tylko nowe zadania dla firm w transporcie drogowym. Dane z tachografu dają obecnie możliwość automatyzacji procesów, uproszczenia zadań, a nawet osiągnięcia wzrostu wydajności.” – mówi Marcello Lucarelli.

Plug-and-play Po instalacji plug-and-play i udanej rejestracji na stronie internetowej VDO Fleet, VDO Link wysyła zebrane dane pojazdu i kierowcy w czasie rzeczywistym do Secure Cloud Backend firmy Continental za pomocą bezpiecznego połączenia mobilnego. Instalacja zostanie przeprowadzona bez konieczności wizyty w warsztacie, co jest niewątpliwie dużą zaletą dla flot. „Plug-and-play jest zawsze dobrym rozwiązaniem, jeśli chcesz jak najszybciej udostępnić nową usługę wielu klientom z różnymi generacjami pojazdów” mówi Timo Ketterer, szef zarządzania produktami serwisowymi w segmencie Connected Commercial Vehicle Solutions w Continental.

Dzięki połączeniu w czasie rzeczywistym z chmurą, menedżerowie flot będą mogli w pełni korzystać z usług Continental w zakresie analizy zapisanych danych, co zapewni im aktualny przegląd stanu floty i aktualnych lokalizacji poszczególnych pojazdów. Ponadto obowiązkowe pobieranie pamięci masowej tachografu co dziewięćdziesiąt dni będzie również działać zdalnie za pośrednictwem VDO Link .

Tachograf komunikuje się bezpośrednio z kierowcą Jednym z przykładów wartości dodanej, wynikającej z połączenia urządzenia telematycznego typu plug-and-play, zaplecza w chmurze i usługi cyfrowej jest tachograf „mówiący”. Continental współpracuje tu ze start-up`em ZeKju z Augsburga, jako partnerem w rozwoju tej usługi. ZeKju opracowało platformę, która ma pomóc kierowcom w wypełnianiu ich zobowiązań prawnych, wspieraną przez dane z tachografów w czasie rzeczywistym, dostępne w chmurze za pośrednictwem VDO Link.

Gdy kierowca zarejestruje się w tachografie za pomocą swojej karty kierowcy, może użyć smartfona, aby zarejestrować się w „mówiącym” tachografie za pomocą kodu QR. Kierowca otrzyma wiadomość na preferowanym przez siebie komunikatorze smartfona, gdy pojawi się sytuacja, w której zgodność jest niezbędna. Na przykład po przekroczeniu granicy, wiadomość może przypomnieć mu o zmianie kodu kraju w tachografie. Możliwe jest nawet odtwarzanie krótkich filmów szkoleniowych. „Prawie wszyscy kierowcy mają

14

NASZE ROZWIĄZANIA

Korzyści dla kierowców i menedżerów floty: VDO Link obsługuje transmisję danych w czasie rzeczywistym z tachografu.

smartfona, ale zwykle nie chcą pobierać kolejnej aplikacji” – mówi Thorsten Stuke, współzałożyciel ZeKju. „Wierzymy, że „mówiące” wiadomości tachografowe dostarczane do nich na preferowanym kanale komunikatora znacznie ułatwią im codzienne życie”. Jest to znaczna zaleta dla flot z wieloma międzynarodowymi kierowcami, ponieważ tachograf „mówiący” może wysyłać wiadomości w dziewiętnastu językach.

Nowe usługi dzięki integracji partnerów Współpraca z ZeKju to tylko jeden z przykładów tego, jak Continental zamierza nadal poszerzać swoje portfolio rozwiązań w zakresie zgodności w branży transportowej. Dostarczając dane w czasie rzeczywistym z tachografu cyfrowego, VDO Link zaoferuje o wiele więcej możliwości ułatwienia i optymalizacji codziennej eksploatacji floty. Na przykład menedżerowie flot mogą wykorzystywać dane dotyczące bieżącej lokalizacji pojazdu, przestrzeni ładunkowej i masy do przyjmowania dodatkowych zleceń frachtowych, zwiększając wykorzystanie zdolności produkcyjnych floty. Integracja usług poboru opłat będzie możliwa również w przyszłości. Dlatego Continental celowo otworzył swoją technologię i infrastrukturę chmurową na więcej partnerstw. „Wspólnie z naszymi partnerami rozwojowymi, klientami i start-upami dążymy do uwolnienia pełnego potencjału tachografu, stale rozszerzając krajobraz usług dla flot”, mówi Marcello Lucarelli.

Druga generacja VDO WorkshopTab

Kompleksowa kontrola i kalibracja dzięki nowemu WorkshopTab 2 Kolejnym rozwiązaniem, które pojawiło się w naszej ofercie jest nowy VDO WorkshopTab 2, dedykowany dla stacji serwisowych, obsługujących tachografy. Nowy tablet ułatwia proste i niezawodne planowanie usług w warsztatach samochodowych, zapewniając ciągłość kontroli i kalibracji.

Teraz narzędzie to, niezbędne w tysiącach europejskich warsztatach samochodowych, zostało wydane w wersji z większym i jaśniejszym wyświetlaczem, ulepszoną obsługą i zaktualizowanym oprogramowaniem.

VDO WorkshopTab 2 zawiera liczne ulepszenia, ale dwa ważne elementy pozostają niezmienione. Po pierwsze, kreator będzie nadal prowadził użytkowników krok po kroku przez proces inspekcji, aby upewnić się, że wszystko zostało poprawnie wypełnione. Po drugie, pozostanie dostępny szeroki zakres usług dla WorkshopTab. Tablet drugiej generacji oferuje kompleksową kontrolę i zgodną z prawem kalibrację – zgodnie z sekcją 57b niemieckich przepisów dotyczących zezwoleń na ruch drogowy (StVZO). „Ta nowa generacja będzie kontynuować historię sukcesu WorkshopTab jako niezbędnej pomocy w wydajnych i niezawodnych testach, zgodnie z niemieckimi przepisami dotyczącymi zezwoleń na ruch drogowy” – mówi Marcello Lucarelli, szef Connected Commercial Vehicle Solutions w Continental. „Dzięki temu inspekcje będą prostsze, bardziej niezawodne i łatwiejsze do zaplanowania. Krótko mówiąc, nasi klienci będą gotowi na przyszłość”.

Jaśniejszy wyświetlacz i powłoka antyrefleksyjna do pracy na zewnątrz Nowy VDO WorkshopTab 2 natychmiast przyciąga wzrok swoim 11,6-calowym wyświetlaczem, który jest o 20 procent większy niż jego poprzednik. Co więcej, wyświetlacz jest znacznie jaśniejszy, z luminancją 800 kandeli (poprzednik: 350 kandeli). Dla porównania, luminancja typowego monitora komputerowego wynosi od 200 do 300 kandeli. Wyświetlacz ma również teksturowaną powłokę, zapobiegającą oślepianiu i lepsze oddawanie kolorów. Ulepszenia te są bardzo pomocne w pracy na zewnątrz, na przykład kalibracja sygnału satelitarnego w celu określenia dokładnej lokalizacji pojazdu i pomiar charakterystyki pojazdu (współczynnik w).

Twarda gumowa krawędź, zapewniająca ochronę i głębsze gniazdo kart Twarda gumowa krawędź, biegnąca dookoła tabletu chroni go przed uderzeniami i zapewnia dobry, antypoślizgowy chwyt.

Nowy czujnik dotykowy w urządzeniu zwiększa responsywność i czułość ekranu dotykowego, ułatwiając pracę pracownikom z brudnymi rękami. Czytnik kart WorkshopTab 2 jest również nowy. Karty warsztatowe można teraz włożyć głębiej do gniazda. Karty te nadal można wyciągać bez żadnych problemów, ale nie wystają tak bardzo, gdy tablet jest używany. Jeśli jednak gniazdo karty jest uszkodzone, wymiana jest prosta, gdyż jest teraz oddzielnym elementem.

Wiele lat użytkowania: nie ma problemu dzięki Windows 10 i lepszym komponentom komputera WorkshopTab 2 oferuje lepszą wydajność dzięki nowemu systemowi operacyjnemu: Windows Embedded 10 Enterprise z długoterminową gwarancją serwisową firmy Microsoft. Ma również szybszy mikroprocesor Intel Pentium® i zwiększoną pojemność baterii. Pojemność baterii, wynosząca 5 900

NASZE ROZWIĄZANIA

15

miliamperogodzin (mAh) wydłuża czas pracy o prawie 40 procent. Nawet podczas pracy przy pełnym obciążeniu, tablet może być używany przez 5,5 godziny bez konieczności ładowania. Interfejs użytkownika i nawigacja po menu pozostają niezmienione, ponieważ były stale aktualizowane w tablecie pierwszej generacji. „WorkshopTab 2 zapewnia ciągłość prac inspekcyjnych, a jednocześnie jest gotowy na przyszłość”, mówi Jan Engesser, menedżer produktu WorkshopTab. "Może być lepiej zintegrowany z architekturami IT i ma zdolność do spełnienia przyszłych wymagań dotyczących tachografów cyfrowych" – kontynuuje.

Łatwa wymiana Zastąpienie WorkshopTab nowym WorkshopTab 2 jest bardzo proste. Licencje i przechowywane dane można łatwo przenieść na nowe urządzenie. Jeśli chodzi o inny sprzęt, wszystkie akcesoria WorkshopTab mogą być używane z jego następcą, z wyjątkiem stacji dokującej. Umowy serwisowe między licencjonowanymi warsztatami a ich dealerami partnerskimi mogą być również przenoszone. „Wraz z tą zmianą pokoleń położyliśmy również duży nacisk na ciągłość procesów na-

Nowy VDO WorkshopTab 2 niezawodnie prowadzi użytkownika przez wszystkie procedury kontroli i konserwacji tachografów cyfrowych.

szych klientów”, mówi Jan Engesser. „Klienci warsztatów i flot mogą bez problemu przeprowadzić ważny test Sekcji 57b. Co więcej, WorkshopTab 2 jest bardziej zaawansowany, szybszy i łatwiejszy w użyciu” – dodaje.

Inteligentne tachografy nadchodzą!

Co warsztaty powinny wiedzieć o ich testowaniu?

W nadchodzących miesiącach stacje serwisowe zetkną się w praktyce z inteligentnymi tachografami. W związku z tym wiele warsztatów będzie musiało po raz pierwszy przeprowadzić kontrolę § 57b, rozszerzoną zgodnie z załącznikiem 1C.

Chcielibyśmy zwrócić uwagę warsztatów pojazdów użytkowych na zmiany w testowaniu inteligentnych tachografów w porównaniu z urządzeniami wcześniejszych generacji.

Jednocześnie przypominamy o zbliżającym się rozszerzeniu obowiązkowych testów na nowe klasy pojazdów i stopniowym wprowadzaniu następnej generacji DTCO, w tym obowiązkowej modernizacji, począwszy od 2023r.

16

NASZE ROZWIĄZANIA

Co zmienia się w badaniach tachografów Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 przewiduje zastosowanie nowych technologii w odniesieniu do tachografów cyfrowych. Oznacza to również nowe zadania dla warsztatów.

Weryfikacja działania interfejsu DSRC

Sprawdzenie działania odbiornika satelitarnego (GNSS)

Ponowne zaplombowanie impulsatora

Zastosowanie zaawansowanego komputera diagnostycznego ułatwiającego pracę

Pozyskanie uprawnień do nowych badań Pozyskanie nowej karty warsztatowej

© Continental

Kontrola ta jest bardziej skomplikowana niż poprzednia procedura. Już latem 2019 r. warsztaty samochodowe rozpoczęły stosowanie rozszerzonej procedury testowej dla nowej generacji inteligentnych tachografów, zgodnie z wymogami rozporządzeń UE 165/2014 i 2018/502. Tachograf DTCO został odpowiednio skalibrowany w nowych pojazdach. Jednak pierwsze pojazdy z inteligentnymi tachografami, które mają być objęte obowiązkową dwuletnią kontrolą i konserwacją, zaczną przyjeżdżać do warsztatów dopiero teraz. Otworzy to przed nimi nowe możliwości, a dzięki sprzętowi cyfrowemu będą mogli ograniczyć większą złożoność i skutecznie zarządzać procedurą testową.

Inteligentne tachografy zostaną wkrótce po raz pierwszy wprowadzone – jaki jest najlepszy sposób, aby warsztaty się do tego przygotowały?

Inteligentne tachografy będą miały nowe interfejsy, a warsztaty będą musiały być w stanie je przetestować. Oprócz wykonywania znanych zadań, takich jak sprawdzanie integralności plomby KITAS i testowanie funkcji pamięci tachografu, serwisy będą teraz musiały przetestować interfejs DSRC i odbiór satelitarny. Personel testujący będzie musiał wykazać, że posiada techniczne warunki wstępne do aktywacji, testowania, instalowania, a następnie kontroli inteligentnych tachografów.

się na wizytę w warsztacie A na inspekcję i osobne spotkanie w warsztacie B na badanie tachografów” - wyjaśnia.

Ponadto warsztaty, które wykonują te testy, będą potrzebowały karty warsztatowej drugiej generacji. Firma nasza doradza warsztatom, aby zaktualizowały swoją wiedzę i upewniły się, że ich inspektorzy są przeszkoleni i certyfikowani w zakresie nowej generacji tachografów. Chociaż dopiero w praktyce okaże się, jak władze poradzą sobie z wydawaniem nowych kart warsztatowych, możliwe jest, że będą wymagać posiadania dokumentów potwierdzające kwalifikacje.

Od teraz warsztaty muszą testować antenę DSRC pod kątem prawidłowego funkcjonowania.

Zabezpieczenie bieżącej działalności i planowanie przyszłych możliwości

Kompleksowe rozwiązanie: VDO Workshop Tablet umożliwia przeprowadzenie wielu kroków testowych bezpośrednio z kokpitu.

Należy również wziąć pod uwagę, że wkrótce można spodziewać się dużej liczby tachografów wymagających nowej kalibracji. Unijny Pakiet Mobilności I stanowi, że wszystkie pojazdy o masie brutto 3,5 tony metrycznej i więcej muszą zostać zmodernizowane na potrzeby inteligentnych tachografów drugiej generacji nie później niż jesienią 2025 r. – jeśli mają być wykorzystywane do podróży transgranicznych. Za niecały rok od tego czasu tachografy cyfrowe będą również wymagane w przypadku lekkich pojazdów użytkowych o masie 2,5 tony i więcej – ponownie, jeśli są one wykorzystywane w transporcie transgranicznym. Biorąc pod uwagę ten potencjał rynkowy, warsztaty nie powinny zadawać sobie pytania, czy w przyszłości będą oferować kontrole § 57b, ale jak sprawić, by proces kontroli był jak najszybszy i jak najbardziej niezawodny.

Kwestia efektywności ekonomicznej Warsztaty posiadają wiedzę na temat inteligentnych tachografów, ale wciąż wiele z nich nie jest na nie przygotowanych. „Jesteśmy w stałym kontakcie z naszymi partnerami warsztatowymi, aby zapewnić maksymalną przejrzystość”, mówi Marcin Kosmala, ekspert w dziedzinie tachografów Continental w naszej firmie. Marcin Kosmala wcale nie jest zaskoczony wahaniem tych firm. „W końcu wielu zadaje sobie pytanie, czy warto zainwestować w sprzęt testowy DSRC i GNSS oraz dodatkowe urządzenia peryferyjne?”.

W obliczu takich obaw przypomina warsztatom, że kontrole tachografów są powiązane z innymi wizytami serwisowymi.

Jeśli nie oferują już kontroli § 57b w ramach swojego portfolio usług, ryzykują utratę stałych klientów, ponieważ zalety „kompleksowych zakupów” do kontroli i badań tachografów są bardzo cenione. „Firmy transportowe raczej nie zaakceptują niepotrzebnych przestojów wynikających z umówienia

Przygotowanie się opłaca: Warsztaty mogą korzystać z VDO Workshop Tablet, aby przyspieszyć procesy kontroli i zwiększyć swoje zyski.

NASZE ROZWIĄZANIA

17

ProViu®360 drugiej generacji z nowymi możliwościami

Funkcje i rozszerzenia PREMIUM ®

Z początkiem ubiegłego roku weszła na rynek druga generacja systemu kamer ProViu 360.

Z pewnością wszystkich użytkowników ucieszy fakt, że rozwiązanie to zyskało teraz nowe funkcje i rozszerzenia Premium.

Przypomnijmy, że ProViu®360 to w pełni cyfrowy system podglądu wokół pojazdu, wykorzystujący cztery kamery HDR o wysokiej rozdzielczości – 1,3 Megapixela. Obraz przestrzenny w jakości HD przedstawiony jest w czasie rzeczywistym na monitorze dotykowym 10, 1” HD Touch-Display.

System kamer w prosty sposób eliminuje problem martwego pola, oferując przy tym szereg korzyści przydatnych w codziennych sytuacjach. Szczególnie ulepszona została jakość obrazu w warunkach słabego oświetlenia.

Druga generacja ProViu cieszy się już dużym zainteresowaniem zarówno wśród producentów pojazdów, a także ich odbiorców. Na polskim rynku system ten z powodzeniem stosowany jest m.in. w autobusach miejskich, w tym przegubowych, czy pojazdach komunalnych. Jesienią ProViu®360 II zyskał nowe funkcje , a co za tym idzie nowe możliwości.

Jedną z nich jest autokalibracja systemu, co oznacza, że system bez ingerencji człowieka sam tak skalibruje kamery, aby otrzymać optymalny obraz widoku pojazdu. Rozwiązanie to oszczędza czas, ponieważ żaden pracownik nie musi przejmować tego etapu procesu.

18

NASZE ROZWIĄZANIA

W pakiecie Premium dodany został tzw. widok przezroczysty.

Jest to technologia pozwalająca na odwzorowanie terenu, który nie jest dostępny dla operatora pojazdu.

Widoki przezierne lub przezroczyste

Widoki przezierne lub przezroczyste są włączone dzięki opatentowanym przez Continental podejściom Historic Ground Plane oraz Transparent Chassis. Są one niezwykle przydatne do manewrowania w pobliżu krawężników lub wąskich skrzyżowań czy do poruszania się po nierównym terenie. Umożliwiają także precyzyjne zatrzymanie w celu dokowania lub rozładunku.

W ProViu II generacji dodano teraz także system VODCA, umożliwiający wykrywanie obiektów dynamicznych i statycznych w odległości 200m oraz kącie 120 stopni. Obiekty te są rozróżnianie na samochody osobowe, ciężarówki, motocykle i rowery.

Kolejną nową funkcją jest integracja czujników. Nowy system Surround View drugiej generacji będzie pozwalał na zintegrowanie radaru i innych czujników komunikujących się poprzez CAN (czujniki odległości, wykrywanie obiektów, ostrzeżenia o zjechaniu z pasa ruchu, wykrywanie ruchu i wiele innych).

Integracja radaru.

Ostatnim ważnym rozszerzeniem jest konwerter analogowy video. Pozwala on na rozbudowanie systemu np. o rekorder dla potrzeb zapisu obrazu.

Integracja czujników.

System Surroundview zapewnia bezproblemowy podgląd, a system radarowy rozszerza pole widzenia kierowcy wszędzie tam, gdzie nie widzi on zbyt dobrze, i co warto podkreślić działa w każdych warunkach oświetleniowych i pogodowych.

Można dodać tyle radarów, ile jest potrzebnych, by uzyskać doskonałe wykrywanie obiektów lub osób wokół pojazdu.

Sygnalizacja ostrzegawcza na wyświetlaczu umożliwia kierowcy podjęcie szybkich działań w sytuacji awaryjnej.

Mamy nadzieję, że nowe funkcje jeszcze bardziej spełnią oczekiwania naszych klientów w zakresie pełnego podglądu wokół pojazdu.

Nowe rozwiązanie w systemie PRO VIU II ! Autokalibracja systemu. ! Widok przezroczysty. ! VODCA – Wykrywanie objektów. ! Integracja czujników. ! Konwerter analogowy.

NASZE ROZWIĄZANIA

19

Agregaty prądotworcze PEX-POOL z czujnikami REED CONTACT LEVEL SENSORS W ubiegłym roku pojawił się w naszej ofercie kontaktronowy czujnik poziomu paliwa – Reed Contact Level Sensors, dołączając tym samym do licznej rodziny różnorodnych czujników VDO. Miło nam poinformować, że sensor ten znalazł zastosowanie w agregatach prądotwórczych firmy PEX-POOL – producenta i dystrybutora m.in. agregatów do pracy w warunkach cywilnych i specjalnych.

Przypomnijmy, że dzięki wykonaniu czujnika z odpowiednio dobranych tworzyw sztucznych i stali nierdzewnej, zapewnia on długotrwałą pracę i dokładne wyniki.

DIN EN 590 (2014-04) oraz DIN EN 14214-FAME (2014-06), a także na benzynę DIN EN 228 (2014-10). Jest również odporny na wibracje zgodnie z normą DIN EN 60068-2-64.

Reed Contact Level pracuje w szerokim zakresie napięcia – od 6 do 48V, przy minimalnym poborze prądu na poziomie maksymalnie 125mA. Zakres temperatury pracy oscyluje od – 40 °C do + 85 °C.

Wspomniane czujniki poziomu paliwa oferowane są w typoszeregu o długości od 150 ± 2 mm do długości 800 ± 2 mm w stałym kroku co 50mm (długość jest mierzona od spodu kołnierza do końca czujnika).

Można go stosować zarówno jako część zamienną w już działających instalacjach, jak również w nowych zbiornikach paliwa. Kołnierz o średnicy Ø 54mm ze standardowym rozstawem śrub mocujących oraz średnica montażu Ø 40mm zapewniają zgodność na poziomie mechanicznym z każdym, typowym otworem montażowym.

Produkt ten spełnia normy odporności na olej napędowy, opisane w specyfikacji

Dokładność wykonania, użyte materiały oraz przemyślana konstrukcja powodują, że czujnik ten znajduje zastosowanie w maszynach i urządzeniach pracujących w trudnych, polowych warunkach.

Doskonale sprawdził się więc w agregatach prądotwórczych firmy PEX-POOL PLUS, nawet w tych z zastosowaniem wojskowym.

Podkreślić chcemy, że agregaty prądotwórcze naszego Klienta to najwyższej klasy urządzenia o wysokiej stabilności parametrów i niezawodności.

W swojej ofercie firma PEX-POOL posiada również motopompy, agregaty spawalnicze oraz wyposażenie oświetleniowe. 26 lat funkcjonowania na rynku przyniosło polskiemu producentowi z Dębicy duże uznanie ze strony odbiorców, zarówno w kraju jak i za granicą.

W agregatach prądotwórczych firmy PEX-POOL zastosowanie znalazły kontaktronowe czujniki poziomu paliwa – Reed Contact Level Sensors.

20

NASZE ROZWIĄZANIA

Dziękujemy firmie PEX-POOL za dotychczasową współpracę i wybór naszych rozwiązań do swoich agregatów.

Przedstawiamy joysticki JC120 i JC6000 od Curtiss-Wright

Joysticki specjalnego przeznaczenia W ostatnich miesiącach coraz więcej naszych Klientów poszukuje joysticków do wymagających i skomplikowanych instalacji, m.in. w kabinach operatorów pojazdów, platform, czy maszyn. Nasza oferta jest tu bardzo szeroka, tym niemniej staramy się jak najbardziej dopasować urządzenie do sprzętu, by zapewnić płynną i precyzyjną kontrolę krytycznych funkcji w miejscu pracy operatora.

Jesienią wiele naszych czujników znalazło zastosowanie w podnośnikach koszowych, oferowanych przez naszych Klientów. W tych konkretnych przypadkach zastosowane zostały dwa rodzaje joysticków – JC120 oraz JC6000 marki Penny i Giles.

Pierwszy z nich, JC 120 to jednoosiowy joystick o niskim poborze mocy, sterowany opuszkami placów. Opracowany został do zastosowań, w których najważniejsza jest ergonomia i integralność systemu. JC120 to nisko profilowy joystick o minimalnej szerokości, który zapewnia płynną, precyzyjną kontrolę opuszkami palców w jednej osi z możliwością wyboru dwóch długości dźwigni.

JC120 jest uszczelniony do IP66, aby umożliwić mu pracę w ekstremalnych warunkach. Mając tylko 54 mm lub 64 mm wysokości, joystick ten jest mniej podatny na niezamierzone działanie. Opcjonalny neoprenowy ochraniacz jest dostępny dla wersji z krótkim uchwytem, umożliwiając pracę w środowiskach, w których obecne są agresywne materiały, chroniąc przed wnikaniem kurzu i brudu.

Dzięki wszystkim elementom zawartym w łopatce joystick idealnie nadaje się do montażu w nisko profilowych panelach i podłokietnikach. Czas jego instalacji został skrócony dzięki zastosowaniu standardowego 7-pinowego złącza elektronicznego Molex.

JC120- wyróżniki ! Szerokość tylko 26,5 mm. ! Nisko profilowa ergonomiczna konstrukcja. ! Wybór wysokości dźwigni. ! Mechanizm sprężynowy z centralnym powrotem. ! Uszczelnienie do IP67 z opcjonalnym neoprenowym ochraniaczem dla ochrony przed agresywnymi cząstkami pyłu i kurzu.

! Wybór wartości rezystancji toru i zakresów wyjściowych. ! Standardowe złącze samochodowe Molex.

NASZE ROZWIĄZANIA

21

ładunkowym. W przypadku naszych Klientów, instalacja JC 120 miała miejsce w mniejszych podnośnikach koszowych.

Drugi z joysticków dedykowany do tej grupy to joystick wieloosiowy JC6000.

Wytrzymały joystick CANbus JC6000 jest przeznaczony do wymagających aplikacji sterowania przez operatora w pojazdach poza drogowych i innych interfejsach człowiek-maszyna (HMI), gdzie ważna jest wytrzymałość, niezawodność i funkcjonalność uchwytu.

JC6000 – właściwości ! Wytrzymała konstrukcja z doskonałą siłą dźwigni. ! Sterowanie jedno- lub dwuosiowe. ! Gama ergonomicznych konstrukcji uchwytów. ! Efekt Halla lub detekcja potencjometryczna. ! Wyjścia analogowe lub CAN. ! Uszczelniony nad panelem do IP66. ! Funkcje bezpieczeństwa – przełączniki/funkcje logiczne. ! Doskonała kontrola proporcjonalna. ! Łatwa instalacja i możliwość wymiany z modelem JC600.

JC120 został zaprojektowany do pracy bezobsługowej przez cały okres eksploatacji , przekraczający pięć milionów operacji.

Jego typowe zastosowania obejmują zdalnie sterujące konsole oraz sterowanie sprzętem budowlanym, rolniczym lub prze-

22

NASZE ROZWIĄZANIA

JC6000 jest dostępny w konfiguracjach jedno – lub dwuosiowych i może być dostarczany z bezdotykowymi czujnikami z efektem Halla lub potencjometrem joysticka o długiej żywotności. Kompaktowy rozmiar, wysoka siła dźwigni i doskonałe sterowanie proporcjonalne są idealne do

zastosowań obejmujących elementy sterujące operatora w szerokiej gamie pojazdów poza drogowych, w tym dźwigów, ładowarek, koparek, platform dostępowych, traktorów i kombajnów.

Korzyści z zastosowania ! Długa żywotność i bezobsługowa praca. ! Nadaje się do szeregu funkcji sterowania dla operatora. ! Solidny i płynny ruch dźwigni. ! Praca w nieprzyjaznych środowiskach. ! Umożliwia konfigurację użytkownika dla bezpieczeństwa systemu.

! Dodatkowe funkcje sterowania dla operatora. ! Prosta instalacja. ! Poprawiona wydajność przy tej samej powierzchni.

Dziękujemy naszym Klientom za wybór czujników CW. Mamy nadzieję, ze doskonale spełnią one swoją role w codziennych, trudnych warunkach pracy maszyn, w których znalazły zastosowanie.

Aktualności III kwartał : >

PKM w Czechowicach - Dziedzicach zakupiło dwa 18m elektryczne Solarisy. W każdym znalazły się system pomiaru ciśnienia i temperatury opon CPC, 7 portów USB oraz klimatyzacja Konvekta.

>

20 autobusów AUTOSAN, 18 m LNG dla MZA w Warszawie wyposażonych zostało w miejsce pracy kierowcy FAP oraz 60 ładowarek USB (po 3 na pojazd).

>

3 systemy telematyczne MiX Telematisc zabudowano w 6m elektrykach KARSAN JEST, które zasiliły flotę GAiT Gdańsk.

>

Do MZK w Ostrowcu Świętokrzyskim trafiło sześć hybrydowych 12m Solarisów , wyposażonych w porty USB.

>

2 systemy CPC, 4 ładowarki USB oraz klimatyzacja/pompa ciepła Konvekta zabudowane zostały na 2 elektrykach 12m Solaris, przeznaczonych dla MZK w Wejcherowie.

Szkolenia III kwartał: 6-8 lipca Podstawowe szkolenie dla techników warsztatu. Szkolenie odbyło się w warszawskiej siedzibie naszej firmy.

21-23 września Podstawowe szkolenie dla techników warsztatu miało miejsce w naszej siedzibie w Warszawie.

NASZE ROZWIĄZANIA |AKTUALNOŚCI | SZKOLENIA

23

www.drabpol.pl

A

V

I

O

N

I

C

S

Kwartalnik firmowy nr 3(96) lipiec - sierpień - wrzesień 2022 r.

MX-15

MX-25 MX-10

MX-20

MX-8

Głowice obserwacyjne L3Harris do statków powietrznych „Fundamentalną „Fundamentalną zasadą zasadą ww transporcie transporcie jest jest jego jego bezpieczeństwo” bezpieczeństwo”

OD REDAKCJI OD REDAKCJI Szanowni Państwo!

Drodzy Czytelnicy!

W NUMERZE: Podobnie jak w sektorze lądowym, także w lotniczym świecie nie obyło się bez ważnych wydarzeń z naszym udziałem.

3. Wspólne świętowanie 4. Nasze propozycje dla lotnictwa wojskowego 6. Europejska Konwencja przedstawicieli AEA w Monachium

Niewątpliwie najważniejszym z nich była prezentacja naszych rozwiązań na kieleckim MSPO, gdzie promowaliśmy m.in. systemy obserwacji lotniczej L3 Harris. Rozwiązania te z powodzeniem użytkowane są w tureckich dronach Bayraktar TB2, prezentowanych na tegorocznych targach. Te bezzałogowe statki powietrzne od momentu wybuchu wojny na Ukrainie wzbudzają ogromne zainteresowanie. W związku z tym postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej tym rozwiązaniom – a zebrane informacje zamieszczamy na stronach 7-8.

7. Tajemnica sukcesu Bayraktara 9. Szereg korzyści dzięki aktualizacji G1000® do G1000 NXi 11. Automatyczne sterowanie silnikiem

Wszystkich użytkowników statków powietrznych zachęcamy także do zapoznania się z możliwością aktualizacji systemu G1000 Garmin do G1000 NXi. Modernizacje takie świadczy nas zespół Part 145 w Lotniczym Centrum Serwisowym w Modlinie.

Życzymy miłej lektury!

4|

Nasze propozycje dla lotnictwa wojskowego

9|

Alicja Drabczyńska

Szereg korzyści dzięki aktualizacji G1000® do G1000 NXi

A

7| Tajemnica sukcesu Bayraktara

11| Automatyczne

sterowanie silnikiem

V

I

O

N

I

C

S

Wydawnictwo firmy DRABPOL Wydawca: Drabpol sp. jawna P. Drabczyński i Wspólnik 42-233 Mykanów, ul. Akacjowa 24/26 tel.0-34 366 00 22, fax 0-34 366 01 02 centrala@drabpol.pl, www.drabpol.pl

Obchody święta 21.Bazy Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie 1 lipca

Wspólne świętowanie Z początkiem lata z wielką przyjemnością wzięliśmy udział w uroczystych obchodach Święta 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego. Uroczystość tak już na stałe weszła do naszego kalendarza.

Mimo niesprzyjającej, deszczowej aury , przyjaciele lotniczego świata nie zawiedli, tym bardziej, że przy okazji obchodów odbyło się również Spotkanie Lotniczych Pokoleń . Dla wielu osób, które z zaangażowaniem poświęcili się pracy w lotnictwie była to niepowtarzalna okazja, by spotkać się ze znajomymi z lotniczego środowiska i powspominać dawne czasy.

Obchodom tym towarzyszy również piknik lotniczy, który każdego roku przyciąga liczne grono miłośników i przyjaciół lotnictwa .

Niestety w tym roku, z przyczyn niezależnych od organizatora tradycyjny, coroczny piknik został odwołany. Wierzymy, że to tylko chwilowa sytuacja i już za rok znowu wszystko wróci na właściwe tory.

Przedsięwzięcie to , kolejny już raz zorganizowane zostało przez Stowarzyszenie Przyjaciół Lotniska Wojskowego Świdwin. Ze swojej strony jesteśmy dumni , że od wielu już lat możemy wspierać uroczyste obchody święta 21 BLT.

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

3

XXX Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego MSPO w Kilecach 6-9 września

Nasze propozycje dla lotnictwa wojskowego Na tegorocznej, trzydziestej edycji targów, oprócz oferty dla wojsk lądowych prezentowaliśmy również nasze propozycje dla sektora lotniczego z przeznaczeniem wojskowym.

Wśród nich na pierwszym planie znajdowały się systemy obserwacji lotniczej L3 Harris do śmigłowców, samolotów bojowych oraz dronów . Na naszym stoisku odwiedzający mogli zobaczyć makietę kamery MX-10.

Zawansowane systemy obserwacji lotniczej i optycznej analizy promowaliśmy na MSPO wspólnie z przedstawicielami producenta , którzy po raz kolejny wystąpili na MSPO w charakterze wystawcy. W tym roku specjalne na kieleckie targi przybył Vice President Global Sales & Business Development w L3 Harris, Pan Cameron McKenzie.

Kamery L3 Harris od wielu już lat znajdują zastosowanie w różnorodnych statkach bojowych, policyjnych , jak i ratunkowych.

W tym roku na MSPO nie sposób nie było zauważyć dronów, wyposażonych w rozwiązania kanadyjskiego producenta.

Na tegorocznym MSPO dużym zainteresowaniem cieszył się taktyczny samolot bezzałogowy Bayraktar TB 2, który wyposażony został w głowicę CMX-15D L3 Harris.

4

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

Z kolei mniejsza głowica obserwacyjna MX-8 znalazła zastosowanie w polskim bezzałogowcu rozpoznawczym PGZ-19RA Orlik od WZL nr 2, który to na kieleckich targach miał swoją premierę.

Na stoisku WZL nr 2 swoją premierę miał polski bezzałogowiec rozpoznawczy PGZ-19RA Orlik , w którym zastosowano głowicę obserwacyjną MX-8 L3Harris.

Więcej na temat wspominanych dronów, wyposażonych w kamery L3 Harris piszemy na stronach 7-8.

Obok kamer, na stoisku prezentowaliśmy także wyświetlacz AeroVue Touch firmy BendixKing, który podbił światowy rynek awioniki. Rozwiązanie to promowaliśmy na MSPO wspólnie z przedstawicielami producenta. AeroVue Touch to 10,1-calowy ekran dotykowy PFD / MFD, zatwierdzony do montażu w kilkuset typach samolotów.

Został on zaprojektowany od podstaw w celu zapewnienia pilotowi jak najłatwiejszej obsługi – za pomocą ekranu dotykowego lub za pomocą pokręteł. Można go skonfigurować do pojedynczych, dwu – lub wielkoekranowych formatów wyświetlania.

Należał do nich m.in. taktyczny samolot bezzałogowy Bayraktar TB 2, który wyposażony został w głowicę CMX-15D L3 Harris.

Wśród naszych, licznych propozycji dla lotnictwa znalazł się także , prezentowany na stoisku wyświetlacz AeroVue Touch firmy BendixKing.

Oprócz oferty w zakresie produktów, na MSPO promowaliśmy także nasze usługi, takie jak autorskie rozwiązania Biura Projektowego PART 21 oraz Departamentu R&D, szkolenia dla operatorów głowic optoelektronicznych MX-8 oraz personelu obsługi poziomu 0 oraz remonty silników lotniczych – wojskowych i cywilnych we współpracy z Bet Shemesh Engines Ltd.

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

5

Europejska Konwencja przedstawicieli AEA w Monachium 19-20 września

AEA

Europe Connect

Jako stały członek Stowarzyszenia AEA, tradycyjnie już uczestniczyliśmy w tegorocznej europejskiej konwencji tej organizacji, która w tym roku odbyła się w Monachium.

Konferencja, jak co roku miała charakter szkoleń, zarówno tych dotyczących przepisów PART 145, PART 66 oraz Czynnika Ludzkiego. Dała więc wszystkich uczestnikom dużą dawkę wiedzy na temat aktualizacji przepisów lotniczych czy najnowszych regulacji prawnych.

Podczas dwóch, intensywnych dni odbyły się też sesje produktowe, podczas których zaprezentowano nowości dla rynku General i Bussines Aviation.

W tym roku swoją najnowszą ofertę pokazały takie firmy, jak Aspen Avionics, Avidyne, Bendix/King, Garmin, Genesys, Astronics i Trig, a więc wielu naszych partnerów, z którymi na co dzień współpracujemy.

Konwencja to także okazja do organizacji licznych szkoleń technicznych. Z zainteresowaniem wzięliśmy udział w obowiązkowym dla dealerów firmy Garmin szkoleniu z nowych systemów NAV/COM. Podczas szkolenia przedstawione zostały najczęstsze błędy instalacyjne i konfiguracyjne dla nowych systemów G100NXi, GI 275 czy autopilota GFC500/600, które mają miejsce podczas modernizacji awioniki na statkach powietrznych. Uczestnicy mogli również przedstawić swoje problemy, jakie napotkali podczas obsług systemów Garmin.

Konwencji AEA tradycyjnie już towarzyszyły targi, gdzie producenci awioniki prezentowali swoje nowości produktowe.

6

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

Konferencję, jak co roku zakończyły targi, gdzie producenci awioniki prezentowali swoje nowości produktowe. Targi te dały możliwość konstruktywnych rozmów i wymiany doświadczeń w zakresie obsługi awioniki.

Tureckie drony BSL TB2 Bayraktar z głowicami obserwacyjnymi L3 Harris CMX-15D.

Tajemnica sukcesu Bayraktara Trwająca od 24 lutego br. wojna na Ukrainie różni się od wcześniejszych konfliktów zbrojnych masowym stosowaniem bezzałogowych statków powietrznych (BSL) różnych klas i typów. Są one wykorzystywane w całym szeregu zadań – od rozpoznania terenu zajętego przez nieprzyjaciela w odległości kilku kilometrów od własnych pozycji, po misje uderzeniowe na cele, leżące na zapleczu (terytorium) przeciwnika.

Jedną z „gwiazd”, które jasno świecą od pierwszych dni tej wojny, jest turecki BSL TB2 Bayraktar. Warto zatem poznać przyczyny jego niewątpliwego sukcesu. W tym celu należy cofnąć się o kilkanaście lat. Turecka firma Baykar Makina, korzystając z rozpoczęcia wielokierunkowego programu rozwoju przemysłu zbrojeniowego w Turcji, który rozpoczął się pod koniec ubiegłego wieku zaczęła pracować nad rodziną bezzałogowych samolotów rozpoznawczych różnych kategorii. Jedną z nich był demonstrator technologii noszący nazwę Bayraktar TB1, którego program rozpoczął się w 2007 r. a oblot miał miejsce cztery lata później.

Samolot ten zwrócił uwagę Departamentu Ministerstwa Obrony ds. Przemysłu Zbrojeniowego, który zlecił firmie opracowanie większego samolotu rozpoznawczego, który mógłby także atakować „lżejsze”, czyli niezbyt mocno opan-

cerzone pojazdy w rodzaju transporterów opancerzo-nych, stanowisk artylerii, itd., a także ważne cele punktowe, jak stanowiska dowodzenia. Samolot oznaczony Bayraktar Block 2, a później TB2 został oblatany w sierpniu 2014 r.

Bayraktar TB2 to taktyczny samolot bezzałogowy klasy MALE (ang. Medium Altitude, Long Endurance), czyli operujący na średniej wysokości (pułap wynosi 7600 m, a typowa wysokość lotu to 5500 m). Maksymalna długotrwałość misji wynosi ok.

27 godzin. Bayraktar TB to dość duża (jak na taktyczny bezzałogowiec) maszyna o rozpiętości skrzydeł wynoszącej 12 m, długość kadłuba to 6,5 m. Maksymalna masa startowa wynosi 700 kg, a masa wyposażenia i uzbrojenia sięga 150 kg. Napęd stanowi znany z lotnictwa lekkiego austriacki silnik Rotax 912iS o mocy 75 kW (102 KM). Maksymalna prędkość lotu to 220 km/h, a przelotowa 130 km/h.

Po oblocie, kilku drobnych modyfikacjach rozpoczęła się produkcja seryjna, a samolot wszedł do uzbrojenia tureckich sił zbrojnych i zdążył wziąć udział w kilku lokalnych konfliktach zbrojnych: w Libii, gdzie jedną ze stron aktywnie wspiera Turcja, Syrii będącej od 2011 r. areną wojny domowej, a także w konflikcie azersko – armeńskim o Górny Karabach, którego nowa odsłona rozgorzała jesienią 2020 r. Właśnie tam, Bayraktary latające w barwach azerskich i niszczące pojazdy i artylerię armeńską pojawiły się w mass-mediach.

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

7

W 2020 r. dwanaście zestawów (po cztery samoloty w każdym) zamówiła Marynarka Wojenna Ukrainy. Rok później rozpoczęły się dostawy, planowano także uruchomienie produkcji seryjnej na Ukrainie.

Od 24 lutego maszyny te są nieustannie wykorzystywane bojowo. Ich głównym zadaniem jest rozpoznanie w dzień i w nocy; atakują także ważne punktowe cele rosyjskie, np. rakietowe zestawy przeciwlotnicze podczas marszu, czy wozy dowodzenia. Bayraktary TB2 przyczyniły się także do odbicia słynnej Wyspy Węży w maju, prowadząc rozpoznanie, wskazując cele dla własnej artylerii lufowej i rakietowej, a także zatapiając kilka rosyjskich szybkich kutrów Raptor. Odnotowano również przeloty na odległość kilkudziesięciu kilometrów w głąb terytorium Rosji, gdzie zaatakowały obiekty infrastruktury przemysłowej (rafinerie, stacje energetyczne, magazyny paliw). Sukcesy te byłyby niemożliwe bez zestawu wyposażenia zadaniowego. Głównym jego składnikiem jest doskonała stabilizowana elektrooptyczna głowica obserwacyjna z możliwością wskazywania celów L3 Harris Wescam CMX-15D. Głowica ta jest rozwijana od kilkunastu lat, była stosowana przez USA i sojuszników w konfliktach w Iraku i Afganistanie.

Na podstawie doświadczeń operacyjnych, producent wciąż

i termowizyjną) w połączeniu z zaawansowaną optyką i metodami obróbki obrazu pozwalają na bezbłędną identyfikację celu. Kolejną kategorią wyposażenia głowicy są urządzenia laserowe: dalmierz, oświetlacz celu, a także system śledzenia plamki laserowej.

Głowica MX-15D jest wyposażona także w laserowy desygnator celu, dzięki któremu może wskazywać cele, na które naprowadzą się bomby, pociski rakietowe czy artyleryjskie kierowane laserowo (oczywiście te, które są zgodne z odpowiednimi normami NATO i USA). Cała głowica ma masę ok 51 kg, średnicę 419 i wysokość 475 mm. Misja rozpoznawcza/bojowa jest wykonywana i nadzorowana z „pokładu” naziemnej stacji kontroli, w których pracuje personel wykonujący misję (pilot, operator systemów rozpoznawczych i operator uzbrojenia/dowódca misji). Uzbrojenie TB2 stanowią lekkie bomby (MAM-C i MAM-L) i pociski kierowane laserowo (L-UMTAS, Cirit) na czterech węzłach pod skrzydłami.

W 2021 r. samoloty Bayraktar TB2 zostały zamówione także przez Siły Zbrojne RP. Ogółem do wyposażenia Wojska Polskiego mają wejść 24 samoloty i 12 naziemnych stacji kontrolnych. Pierwszy zestaw (sześć samolotów i trzy stacje naziemne) został przekazany 28 października 2022 r. Bazą polskich TB2 będzie 12. Baza Bezzałogowych Statków Powietrznych w Mirosławcu.

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, tegoroczna edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach przyniosła także premierę docelowej wersji polskiego bezzałogowca rozpoznawczego PGZ-19RA Orlik. Maszyna jest znacznie mniejsza od TB2 (masa startowa to 150 kg), a jej podstawowym wyposażeniem rozpoznawczym jest dostarczana przez naszą firmę głowica obserwacyjna L3 Harris Wescam MX-8, służąca do zadań rozpoznawW skład zestawu wyposażenia zadaniowego bezzałogowca Bayraktar TB2 wchodzi stabilizowana elektrooptyczna czych. Jest to niewielgłowica obserwacyjna z możliwością wskazywania celów - CMX-15D L3Harris. ki kompaktowy system, który może realipolepsza jej parametry tak, że cały czas znajduje się w świazować w zasadzie wszystkie zadania wykonywane przez towej czołówce urządzeń tej klasy. Za pomocą CMX-15D większe systemy MX-10/15/20, a główną różnicą jest mniejszy można prowadzić skuteczne rozpoznanie w dzień i w nocy na zasięg sensorów obrazowych. MX-8 jest systemem specjalnie odległości sięgające dziesiątek kilometrów (takie wartości dostosowanym do niewielkich BLS bliskiego zasięgu. Od pokazują filmy ujawnione przez stronę ukraińską), a jej przyszłego roku rozpoczną się dostawy ośmiu systemów Orlik zaawansowane kamery (w tym dzienną, niskiego poziomu z opcją na cztery kolejne. oświetlenia wyposażone w obiektywy zmiennoogniskowe

8

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

Szereg korzyści dzięki ® aktualizacji G1000 do G1000 NXi

Za nami pierwsza, udana aktualizacja systemu G1000 Garmin do systemu G1000 NXi. Upgrade ten wykonał w Modlinie nasz zespół Part 145.

Już blisko 20 lat temu, w 2003 roku ogłoszono powstanie systemu G1000, który szybko stał się najpopularniejszym zintegrowanym systemem awionicznym. Od tego czasu do służby weszło ponad 16 000 samolotów wyposażonych w G1000. Dziś, dzięki nowej i ulepszonej serii G1000 NXi, ta historia ma swój dalszy ciąg. Ta poważna modernizacja awioniki łączy jaśniejsze, płynniejsze wyświetlacze o wysokiej rozdzielczości z szybszym odświeżaniem grafiki, możliwością dzielenia ekranu, wyświetlaniem sytuacji poziomej wraz z mapą, funkcjami łączności bezprzewodowej i dodatkową mocą obliczeniową, która zapewnia ogólną poprawę wydajności.

Co więcej, jeśli samolot jest wyposażony w oryginalny system G1000, wyposażenie awioniczne można niedrogo zmodernizować do nowej konfiguracji G1000 NXi. To wirtualna wymiana typu „plug-and-play” dla obecnych wyświetlaczy. Przestój samolotu jest minimalny a korzyści są znaczące. Uaktualnienie G1000 NXi, wspierane przez zespół pomocy technicznej firmy Garmin zajmujący pierwsze miejsce w rankingu, zapewnia wyraźną ścieżkę do wprowadzenia technologii nowej generacji do znanego i ulubionego pakietu Glass Cockpit.

Łączność Connext Korzystając z łączności bezprzewodowej Connext za pośrednictwem dostępnej bezprzewodowej bramki Flight Stream 510, można przesyłać informacje w czasie rzeczywistym między systemem awionicznym zgodnym urządzeniem mobilnym z uruchomioną aplikacją Garmin Pilot.

Ta kombinacja zmienia tablet lub smartfon w prawdziwy interfejs kabiny załogi — umożliwiając bezprzewodowy transfer bazy danych Database Concierge oraz przesyłanie planów lotu i ciągłe przesyłanie strumieniowe informacji

o pogodzie, ruchu lotniczym, położeniu przestrzennym i innych na kompatybilny wyświetlacz mobilny (jeśli w samolocie zamontowane jest odpowiednie źródło danych pogodowych i natężenia ruchu lotniczego). Transfer planu lotu i opcje wyświetlania danych ADS-B są również dostępne za pośrednictwem Connext na wybranych urządzeniach przenośnych Garmin i zgodnych urządzeniach mobilnych z aplikacjami Garmin Pilot, FltPlan Go lub ForeFlight Mobile.

Więcej podejść do lądowania z użyciem autopilota Superpłynny cyfrowy system automatycznego sterowania lotem (AFCS) GFC 700 staje się jeszcze bardziej sprawny dzięki aktualizacji G1000 NXi, dodając możliwość wizualnego podejścia z lotu ze sterowaniem w płaszczyźnie pionowej sprzężonym z 3-osiowym autopilotem aż do minimum wybieranego przez pilota. Można także wybrać wektory lub linię prostą do końcowego przechwycenia podejścia — i lecieć stabilną, precyzyjną ścieżką zniżania podczas podejścia i lądowania z pomocą GPS.

Wyświetlanie sytuacja poziomej z mapą – szczegóły geograficzne Aby zapewnić jeszcze większą świadomość sytuacyjną, G1000 NXi zawiera funkcje wyświetlania HSI wraz z mapą, które pokazują perspektywiczny widok mapy w części HSI wyświetlacza danych pilotażowych (PFD) podobny do tego na wyświetlaczu wielofunkcyjnym (MFD). Ten szczegółowy krajobraz graficzny na PFD pomaga skupić się na śledzeniu przyrządów, umożliwiając lepszą wizualizację pogody w po-

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

9

bliżu samolotu, ruchu lotniczego, terenu i informacji nawigacyjnych na trasie – co jest przydatne zwłaszcza wtedy, gdy załoga jest bardzo zajęta.

Monitorowanie pasa startowego SurfaceWatch Oprócz szeregu rozwiązań Garmin Terminal Safety Solutions, które obejmują karty SafeTaxi i nadzór TerminalTraffic w środowisku lotniska, aktualizacja G1000 NXi jest również dostępna z najnowszą technologią identyfikacji/ostrzegania pasów startowych SurfaceWatch. Monitorowanie SurfaceWatch zwiększa świadomość sytuacyjną, dostarczając alerty, wskazania i wskazówki wizualne, które mogą pomóc uniknąć wtargnięcia na pas startowy lub błędów operacyjnych, takich jak starty lub lądowania na niewłaściwym pasie startowym — lub na drodze kołowania lub pasie startowym, które są zbyt krótkie, aby zapewnić bezpieczny start lub lądowanie.

Podział ekranu wyświetlacza MFD Funkcja podziału ekranu wybierana przez pilota umożliwia jednoczesne wyświetlanie na wyświetlaczu wielofunkcyjnym dwóch lub więcej oddzielnych widoków stron. Dzięki temu można błyskawicznie uzyskać dostęp do bardziej wartościowych informacji potrzebnych do podejmowania decyzji, bez konieczności przeglądania wielu stron po kolei. Na przykład karta podejścia i ruchoma mapa mogą być wyświetlane razem. Można też dodać swój aktywny plan lotu. Podział widoków może być pionowy lub poziomy — lub kombinacja obu — aby zapewnić jeszcze większą elastyczność w zarządzaniu zasobami wybieranymi do śledzenia.

Alerty o zbliżaniu się ziemi, karty elektroniczne i inne Wykorzystując informacje z bazy danych o terenie i przeszkodach w USA, system G1000 NXi oferuje oznaczone kolorami kontury terenu, aby graficznie ostrzegać, gdy zbliżają się konflikty bliskości. Ulepszenie w G1000 NXi - trójkolorowe cieniowanie terenu obejmuje zielone, żółte i czerwone kontury, aby zobrazować, kiedy samolot znajduje się odpowiednio 2000 stóp, 1000 stóp i 100 stóp nad poziomem terenu (AGL). Dodatkowo, jeśli trzeba, można załadować zarówno karty FliteCharts, jak i ChartView do systemu NXi, a następnie przełączać się między nimi w dowolnym momencie podczas lotu. W przypadku nawigacji po trasie oferowany jest również wybór danych mapowania VFR z odniesieniem geograficznym lub IFR na trasie - wraz z podglądem standardowych odlotów i przylotów na MFD przed załadowaniem i aktywacją procedur. Szybkie przetwarzanie z G1000 NXi zapewnia bardziej responsywne panoramowanie i powiększanie na wszystkich kartach i dynamiczne mapowanie.

Technologia wyświetlania z potencjałem wzrostu Dzięki doskonałej wydajności przyciemniania, którą umożliwia nowoczesne podświetlenie LED, wyświetlacze G1000 NXi są jasne, wyraźne i bardzo łatwe do dostosowania do wymagań

10

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

przyszłości. Wydajne odświeżanie grafiki zapewnia szybkie powiększanie, panoramowanie i przedstawianie mapy.

Ponadto wyświetlacze inicjują się w ciągu kilku sekund po uruchomieniu, dzięki czemu można szybko uzyskać dostęp do swojego systemu awioniki i zaoszczędzić cenny czas przed lotem.

Większe oczekiwania od G1000 NXi Inne kluczowe funkcje i technologie ukierunkowane na bezpieczeństwo oferowane przez pakiet aktualizacyjny G1000 NXi obejmują: ! Format identyfikacji częstotliwości komunikacji wyświetla identyfikator stacji oraz typ częstotliwości. ! Zobrazowanie radaru pogodowego NEXRAD można nałożyć na ruchomą mapę MFD, a także na wstawkę HSI z mapą; wyświetlanie pogody na MFD może być animowane. ! Wyświetlanie sytuacji w pionie (VSD) zawiera widok profilu terenu na MFD, ze wskazówkami sytuacyjnymi odnoszącymi się do aktywnego planu lotu, ograniczeń wysokości i wiatrów na danej wysokości. ! Europejskie wizualne punkty raportowania (VRP) są zawarte w standardowej bazie danych nawigacji G1000 NXi, umożliwiając pilotom nałożenie tych punktów raportowania na ich mapy ruchome.

Technologia, która wzbudza zaufanie Dzięki rozbudowanym funkcjom i zaawansowanej technologii łatwo zrozumieć, dlaczego G1000 NXi jest idealnym kolejnym krokiem do modernizacji samolotu. Można liczyć na te mające potencjał wyświetlacze, które dotrzymują kroku zmieniającej się technologii i wymaganiom przestrzeni powietrznej.

Dodatkowym atutem jest spokój ducha dzięki wiodącej w branży 2-letniej gwarancji na nowe komponenty systemu – a wszystko to wspierane przez nasz najwyższej klasy zespół wsparcia technicznego produktów firmy Garmin.

Szybka i korzystna modernizacja dla samolotów wyposażonych w systemy G1000 ! System G1000 NXi wprowadza do kabiny załogi nowe, najnowocześniejsze funkcje i ulepszenia wydajności – przy minimalnych przestojach i inwestycjach. ! Możliwość podziału ekranu umożliwia pilotom konfigurowanie wielu formatów widoku na wyświetlaczu wielofunkcyjnym (MFD), aby jednocześnie wyświetlić szereg cennych informacji decyzyjnych. ! Uzyskanie dostępu do tysięcy lotnisk dzięki możliwości podejścia wizualnego opartego na GPS dla ścieżek schodzenia, sprzężonych z autopilotem do minimum wybieranego przez pilota. ! Łączność Connext umożliwia przenoszenie bazy danych i planów lotu za pomocą zgodnego tabletu lub smartfona. ! Wyposażony w szybsze, dwurdzeniowe procesory, system G1000 NXi oferuje jaśniejsze wyświetlacze o wysokiej rozdzielczości połączone z funkcjami łączności bezprzewodowej, wyświetlaniem sytuacji poziomej (HSI) wraz z mapą, monitorowaniem pasów startowych SurfaceWatch, itd.

Firma IS&S zaprojektowała niewielkie, lekkie serwomechanizmy oraz łączące popychacze, które pasują do zestawu dźwigni sterowania silnikami samolotu King Air.

Dzięki uprzejmości IS&S

Autor – Scott M. Spangler Niniejszy artykuł jest tłumaczeniem i przedrukiem oryginalnego artykułu „AUTO THROTTLE - GENERAL AVIATION TRICKLEDOWN TECHNOLOGY” z Avionics News, wrzesień 2022

Automatyczne sterowanie silnikiem NOWA TECHNOLOGIA W LOTNICTWIE LEKKIM

Zintegrowany system awioniczny Garmin G3000 jest sercem i mózgiem systemu Autoland – zdobywcy Nagrody Colliera. Daje on pełną funkcjonalność automatycznego sterowania silnikiem.

Dzięki uprzejmości IS&S

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

11

System jest standardowym wyposażeniem samolotów pasażerskich, większości samolotów biznesowych, niektórych maszyn turbośmigłowych.

ALE DLACZEGO NIE TŁOKOWYCH? Postępy w technologii awioniki tradycyjnie spływają z lotnictwa komercyjnego/wojskowego do lotnictwa lekkiego, a następnie do operatorów korporacyjnych, którzy mają zasoby i możliwości operacyjne, aby uzyskać zwrot z inwestycji dzięki zwiększonej wydajności i bezpieczeństwu.

mocą (ang. AutoPower) w samolotach DC-3 i Beech 18 – wszechobecnych maszynach linii lotniczych i biznesowych w tamtych czasach, a potem kontynuowała pionierskie wysiłki w dziedzinie sterowania silnikami turbinowymi.

Obecnie automatyczne sterowanie silnikiem to standardowe wyposażenie samolotów pasażerskich, większości biznesowych odrzutowców i niektórych maszyn turbośmigłowych, ale nie samolotów tłokowych.

Tak było w przypadku łączno-ści, nawigacji i radiostacji ratunkowych oraz wyświetlaczy parametrów pilotażowych (PFD) i wielofunkcyjnych (MFD), które łączą pilotów z wcześniej wymienionymi systemami.

Bill Stone, starszy menedżer ds. rozwoju biznesu w Garmin, odpowiada na to pytanie innym: „Kiedy myślisz o technologii, przede wszystkim pomyśl, jaki problem próbujesz rozwiązać?”

Niepasującym elementem tej układanki jest automatyczne sterowanie silnikiem czyli automatyczna przepustnica (ang. autothrottle lub autothrust).

Ogólnie rzecz biorąc, samoloty z napędem turbinowym mają „nadmiar osiągów”, co oznacza, że piloci muszą cofać dźwignie sterowania silnikiem, aby utrzymać określoną prędkość.

Automatyczne sterowanie silnikiem zmniejsza obciążenie pilota i zwiększa sprawność oraz bezpieczeństwo poprzez ustawienie, w ramach ograniczeń silnika, mocy w celu zapewnienia optymalnych osiągów w danej fazie lotu.

W szczątkowej formie automatyczne sterowanie silnikami po raz pierwszy pojawiło się pod koniec II wojny światowej w myśliwcu odrzutowym Messerschmitt Me 262.

W latach pięćdziesiątych firma Safe Flight wprowadziła automatyczne sterowanie

12

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

Firma IS&S zaprojektowała niewielkie, lekkie serwomechanizmy oraz łączące popychacze, które pasują do zestawu dźwigni sterowania silnikami samolotu King Air.

Jak latamy z silnikami tłokowymi? „Czasami cofasz dźwignię sterowania silnikiem, aby uzyskać najlepszą ekonomię, aby zwiększyć swój zasięg, ale przez większość czasu latasz z szeroko otwartą przepustnicą” – powiedział Stone. „Cofasz dźwignię do 15 cali (ciśnienia w kolektorze wlotowym)

System automatycznej przepustnicy ThrustSense firmy IS&S jest zaprojektowany do współpracy z systemami awionicznymi Pro Line 21 i Pro Line Fusion.

przed podejściem do lądowania, wypuszczasz podwozie i klapy i masz prędkość podejścia, więc jaki problem próbujemy rozwiązać? Turbiny z nadmiarem osiągów mają problem do rozwiązania.”

zaprogramowanym tak, aby zapobiegać przeciążeniom. Podobnie systemy automatycznego sterowania silnikiem komunikują się bezpośrednio z FADEC (cyfrowym układem kontroli parametrów silnika).

System, który dostosowuje moc w celu utrzymania określonej prędkości, zmniejsza obciążenie pilota, zapewniając żądaną moc w określonych granicach temperatury i momentu obrotowego/mocy silnika, co wyklucza kosztowne przekroczenia parametrów.

Przeciętny silnik tłokowy Lycoming lub Continental nie ma układu FADEC, a pokonanie technicznych wyzwań związanych z automatyzacją koordynacji przepustnicy, skoku śmigła i składu mieszanki nie jest nie do przezwyciężenia, powiedział Stone. „Ale sprostanie tym wyzwaniom wiąże się z kosztami i złożonością, a jeśli ktoś wydaje pieniądze, co za nie dostaje?”

Kolejną kwestią do rozważenia jest interfejs techniczny, ponieważ większość tłokowych samolotów lotnictwa lekkiego ma silniki zaprojektowane w latach 40. XX wieku. „Masz trzy dźwignie” – powiedział Stone – „przepustnicę, śmigło i skład mieszanki, a wszystkie są interaktywne; musisz obsługiwać wszystkie trzy”.

W samolocie z napędem turbinowym system automatycznej przepustnicy działa z jednym wejściem sterującym, dźwignią mocy, która w większości samolotów jest połączona z w pełni automatycznym cyfrowym sterowaniem silnika turbinowego,

Według Stone'a wyzwania związane z inżynierią mechaniczną zaczynają się od trzech serwomechanizmów na silnik i przezwyciężenia problemów związanych z tarciem przepustnicy lub połączeniami z linkami sterującymi.

Jeśli producenci OEM kiedykolwiek zrealizują obietnicę tłokowego FADEC, „zarządzałby on silnikiem tak, aby nie wykraczać poza położenia skrajne”. Nowsze produkty, takie jak Cirrus z pojedynczą dźwignią, która steruje przepustnicą i skokiem śmigła, łagodzi niektóre wyzwania związane

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

13

z automatyczną przepustnicą tłokową, „ale nadal musisz zarządzać składem mieszanki”.

Automatyczna przepustnica jest integralną funkcją systemu Emergency Autoland firmy Garmin, który jest certyfikowany dla samolotu Piper M600 z napędem turbośmigłowym i dwoma turbośmigłowymi samolotami TBM, a także dla turbowentylatorowego Cirrusa SF50 (w przyszłości będzie więcej samolotów), zauważył Stone. Wykorzystanie go do kontroli prędkości było drugorzędne w stosunku do niezbędnego wkładu w sieć bezpieczeństwa Autloland, która obejmuje automatyczne klapy, podwozie i działanie hamulców.

Podczas gdy Autoland jest systemem „użycia tylko w nagłych wypadkach”, piloci mogą korzystać z funkcji automatycznej przepustnicy podczas każdego lotu. „Pulpit sterowania autopilotem ma możliwość wyboru trybu ręcznego dla FMS” – wyjaśnił Stone. „Możesz ręcznie ustawiać prędkość, a funkcja automatycznej przepustnicy utrzyma ją lub możesz dane wprowadzić do FMS, gdzie każdy etap planu lotu może mieć przypisaną prędkość”.

Aby aktywować automatyczną przepustnicę, „po ustaleniu wznoszenia, klikasz przycisk autopilota, a funkcja automatycznej przepustnicy synchronizuje się i utrzymuje ustawioną lub pobraną prędkość z FMS, a FADEC utrzymuje silnik w ramach jego ograniczeń i wykorzystuje pochylenie samolotu, aby poradzić sobie ze zbyt małą prędkością.

Autoland wykorzystuje istniejące czujniki samolotu i dodaje kilka innych. „Aby zamknąć pętlę w układzie sterowania, oprzyrządujemy również dźwignie sterowania silnikami, dzięki czemu znamy ich położenie”. Zintegrowany system nawigacyjny G3000 firmy Garmin jest „mózgiem” potrzebnym dla systemu Autoland. „Technicznie modernizacja tego systemu jest możliwa” – powiedział Stone, dodając, że Garmin zrobił dokładnie to, instalując system na firmowych samolotach w celu przeprowadzenia prób i certyfikacji. „Ekonomia takiego wysiłku to inna kwestia”. Producenci Daher, Piper i Cirrus przyjęli Autoland jako standardowy system do instalacji na swoich liniach produkcyjnych.

Zmniejszenie obciążenia i zwiększenie bezpieczeństwa Jak twierdzi Tom Grunbeck, dyrektor ds. wyrobów z automatyczną przepustnicą w firmie Innovative Solutions & Support (IS&S), dodanie automatycznej przepustnicy do silników za pomocą FADEC jest łatwiejsze, ponieważ zapobiega przekroczeniu parametrów silnika. W samolotach niewyposażonych w zespoły napędowe kontrolowane przez FADEC „zarządzanie momentem obrotowym i temperaturami jest dużą częścią obciążenia pilota”.

Aby zmniejszyć to obciążenie, firma IS&S opracowała system automatycznej przepustnicy pod nazwą ThrustSense, który

14

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOŚCI

zapewnia funkcjonalność FADEC. Teraz standardowe wyposażenie nowych maszyn Textron/Beechcraft King Air 260/360, ThrustSense to modernizacja (w ramach Uzupełniającego Świadectwa Typu – STC) dla samolotów serii King Air 200/300 i PC12, a także maszyn odrzutowych Citation CJ2, CJ3, CJ4 i M2.

Zapewnia również ochronę prędkości VMCa (minimalnej prędkości lotu, przy której działają stery aerodynamiczne), łagodząc wyzwania związane z przerwaniem pracy silnika.

Wyzwania modernizacyjne związane z instalacją systemów automatycznej przepustnicy w samolotach lotnictwa lekkiego „są cena, masa i montaż ich w samolocie” – kontynuował.

Akceptowalna cena zależy od rynku. Obecny zestaw dla samolotu King Air z awioniką Pro Line „wynosi 69 000 USD, a cena z montażem to około 80 000 USD. To pierwsza rzecz, która sprawiła, że jest to akceptowalne” dla tego segmentu rynku, powiedział Grunbeck.

Masa i system automatycznej przepustnicy w samolocie są współzależnymi wyzwaniami. Zainstalowany system ThrustSense dodaje mniej niż 2,5 kg do masy własnej samolotu King Air. Po pierwsze, firma IS&S zaprojektowała i opatentowała małe siłowniki, które ważą około 0,7 kg każdy i mieszczą się tuż pod dźwigniami sterowania silnikami. Podczas gdy serwomechanizmy poruszają dźwigniami, piloci mogą w dowolnym momencie ręcznie poruszać dźwigniami, po prostu dostosowując ich położenie stosując minimalną dodatkową siłę.

Firma IS&S zaoszczędziła jeszcze więcej masy, nie dodając do samolotu komputera systemu automatycznej przepustnicy.

Zastąpiła ona rezerwowy przyrząd systemu Pro Line przyrządem o dokładnie tej samej formie i dopasowaniu, który dodaje komputer systemu automatycznej przepustnicy do pierwotnie certyfikowanych funkcjonalności rezerwowych.

Komputer autopilota jest zaprogramowany pod konkretny samolot i jego ograniczenia, dzięki czemu automatycznie dostosowuje moc od startu do lądowania.

Piloci mają dwa tryby pracy – moc lub moment obrotowy i mogą wybrać dowolny z nich w dowolnej fazie lotu. Tryb mocy zapewnia maksymalną moc do startu i wznoszenia w granicach wartości momentu obrotowego silnika i temperatury dostosowanych do warunków otoczenia, dostarczanych przez system danych lotniczych samolotu. Piloci aktywują system za pomocą przyrządu rezerwowego i uruchamiają go przyciskiem odejścia na drugi krąg na lewej dźwigni mocy. Przycisk odłączania znajduje się na prawej dźwigni mocy. Podczas przelotu tryb prędkości pozwala pilotowi wybrać jej wartość. „Jeśli jest ustawiony na zbyt wysoką wartość, system ThrustSense nie pozwoli jej osiągnąć, jeśli naruszy ograni-czenia momentu obrotowego i temperatury” – powiedział Grunbeck. Podczas przelotu w trybie mocy system ustawi maksymalną prędkość dla danych ograniczeń silnika. Układ zarządzania lotem (FMS) może również zapewnić prędkość w trybie automatycznej przepustnicy, w tym podejścia według przyrządów. Zapewnia również

Elementy sterujące automatyczną przepustnicą, takie jak odejście na drugi krąg oraz rozłączenie systemu są w każdej chwili dostępne na dźwigni sterowania silnikiem samolotu odrzutowego Cirrus SF50.

kontrolę obwiednich parametrów lotu. „Jeśli zejdziesz do prędkości równej 1,3 x VS (VS to prędkość przeciągnięcia), przepustnice przesuną się w celu uniknięcia przeciągnięcia.

Przesuną się do tyłu, gdy zbliżą się do nadmiernej prędkości”.

System dostosowuje również moc, gdy piloci zmieniają ustawienia skoku śmigła.

Firma IS&S wkrótce wprowadzi tryb ThrustSense Guard. „Jeśli samolot leci w trybie ręcznym, a pilot zbliża się do przekroczenia parametrów lotu, system ThrustSense wygeneruje ostrzeżenie dotykowe za pomocą dźwigni mocy, aby pilot wiedział, że musi ją cofnąć” powiedział Grunbeck. Komputer z automatyczną przepustnicą pobiera wszystkie informacje bezpośrednio z silnika i innych czujników samolotu, co łagodzi wszelkie problemy z opóźnieniami. System ThrustSense „natychmiast odczytuje temperaturę i moment obrotowy”.

molocie dwusilnikowym, komputer określa skuteczność steru kierunku w tej fazie lotu i dostosowuje moc działającego silnika tak, aby pilot mógł sterować samolotem. „Gdy odzyskasz kontrolę nad samolotem, przyspieszy on, ale utrzyma moc na granicy możliwości sterowania kierun-kowego” – powiedział Grunbeck. „Ten system reaguje szybko. Jeśli stracisz silnik podczas startu, natychmiast będzie zarządzał mocą. Wszystko, co pilot musi zrobić, to skupić się na pilotowaniu samolotu.

Czyż nie jest to podstawowy cel rozwoju techniki lotniczej? Z wyjątkiem, jak się wydaje, pilotów latających starszymi samolotami z napędem tłokowym. Chociaż mogą korzystać z każdej innej technologii, zarządzanie przepustnicą, skokiem śmigła i składem mieszanki nadal będzie częścią ich obciążenia podczas lotu.

To natychmiastowe połączenie jest sercem systemu VMCa firmy ThrustSense. W przypadku awarii jednego silnika w sa-

DZIAŁ LOTNICZY | AKTUALNOSCI

15

Organizacja Obsługowa Part - 145 PRZEGLĄDY SPRAWDZENIA AKTUALIZACJE NAPRAWY EPMO Lotnisko Modlin - Hangar nr 1 05-102 Nowy Dwór Mazowiecki, ul. Gen. Thommee 1a tel/fax: (0048) (22) 467 11 90 e-mail: lcsmodlin@drabpol.pl www.drabpol.pl

ZAPRASZAMY UŻYTKOWNIKÓW STATKÓW POWIETRZNYCH!