Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies, Online ISSN 2278-8808, SJIF 2021 = 7.380, www.srjis.com PEER REVIEWED & REFEREED JOURNAL, JAN-FEB, 2022, VOL- 9/69
tGxkao ftYákrhy igwj xkaokrhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrhoj gks.kkÚ;k Hkkf”kd [ksGkaP;k ifj.kkedkjrspk vH;kl ‘kadj jaxukFk Hkkesjs1 & lqgkl l[kkjke ikBd2] 1la'kks/kd]
Ph. D.
,e- fQy- izf’k{k.kkFkhZ] MkW-ckcklkgsc vkacsMdj ejkBokMk fo|kihB]
vkSjxa kckn- Gmail- srbhamere1983@gmail.com 2ekxZn’kZd]
lgk¸;d izk/;kid] f’k{k.k’kkL= foHkkx] MkW- ckcklkgsc vkacsMdj
ejkBokMk fo|kihB] vkSjxa kckn- Gmail- sspathak2010@gmail.com Paper Received On: 21 FEB 2022 Peer Reviewed On: 28 FEB 2022 Published On: 1 MAR 2022 Abstract
Hkk”kk gh ekuokyk feGkysyh ,d vueksy v’kh ns.kxh vkgs- Hkk”ksP;k ek/;ekrwu izR;sd O;Drh ,desdka’kh laokn lk/kq ‘kdrs- laokn lk/kU;klkBh Hkk”kk gs izHkkoh vkf.k ifj.kkedkjd vls ek/;e vkgs- Hkk”kk fodklkr ‘kCnkaps egRRokps LFkku vkgs- izLrqr la’kks/kukr b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCn laiRrhoj Hkkf”kd [ksGkaP;k ifj.kkedkjdrspk vH;kl dj.;kr vkyk vkgs- la’kks/kdkus ;k la’kks/kuklkBh izk;ksfxd la’kks/ku i/nrhpk mi;ksx d#u iz’ukoyh ;k lk/kukP;k ek/;ekrwu ekghrhps ladyu dsys vkgs- iwoZ pkp.kh vkf.k mRrj pkp.kh njE;ku fofo/k Hkkf”kd [ksGkaps izR;{k vk;kstu d#u ladfyr dsyYs ;k ekghrhps fo’ys”ku vkf.k vFkZfuoZpu dsys- R;kuarj ‘ksdMsokjh ;k lkaf[kdh; ifjek.kkP;k lgk¸;kus fu”d”kZ dk<wu f’kQkj’kh lqpfo.;kr vkY;k vkgsrikjaikfjd v/;kiu i/nrhis{kk Hkkf”kd [ksGkaP;k ek/;kerwu dsyy s s v/;kiu vf/kd ifj.kkedkjd vkf.k vkuannk;h gksrs- fo|kFkhZ eukps dku d#u v/;;u&v/;kiu izØh;sr mRLQqrZi.ks lgHkkxh gksrkr- Hkkf”kd [ksGkaP;k izHkkoh vaeyctko.kheqGs fo|kF;k±P;k Hkkf”kd ‘kCn laiRrhe/;s lqekjs 8 rs 48 VDD;kai;±r lq/kkj.kk >kY;kps lnj la’kks/kukrwu leksj vkys vkgsScholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16534
(Pg. 16533-16543)
Hkkf”kd [ksGkarwu Hkk”kk le`/nh% ekuokP;k izxrhP;k fofo/k VII;kae/;s Hkk”kspk fodkl gksr xsyk- izkjaHkh vfHku;krwu laokn lk/k.kkjk ekuo gGwgGw Hkkf”kd ‘kCnkae/kqu vkiY;k HkkoHkkouk O;Dr d# ykxyk- dkykarjkus fofo/k Hkk”kkaph fuehZrh gksr xsyh- Hkk”kk gh izokgh vlY;kus R;kr dkykuq#i cnygh gksr xsys- baxzth Hkk”kk gh izkeq[;kus ijdh; Hkk”kk vlY;kus ekr`Hkk”ksP;k rqyusr fo|kF;k±P;k eukr ,d izdkjph fHkrh vkf.k U;wuxaM igko;kl
feGrks-
xzkfe.k
Hkkxkrhy
fo|kF;k±P;k
eukr
baxzth
Hkk”kscn~ny
vkRefo’okl fuekZ.k Ogkok] R;kaph ‘kCn laiRrh ok<koh] ;klkBh fofo/k Hkkf”kd [ksG egRRokps Bjrkrlaokn lk/k.;klkBh fygh.ks] okp.ks] cksy.ks] b’kkjs gkoHkko] eqd vfHku;] eqnzkHkko vls vusd ek/;e vkgsr- ijarq Hkk”kk gs vfr’k; izHkkoh vkf.k ifj.kkedkjd lk/ku vkgs- Hkk”ksyk baxzth Hkk”ksr y¡Xost] (Language) vls Eg.krkrgk ‘kCn ^fyaXok* ;k yWVhu ‘kCnkiklwu r;kj >kysyk vlwu R;kpk vFkZ thHk vlk gksrksHkk”kk fodklkr izkeq[;kus 1½ vkdyu 2½ ‘kCnlaxzg 3½ okD;jpuk vkf.k 4½ ‘kCnksPpkj.k ;k pkj VII;kapk lekos’k gksrks- ek/;fed ‘kkGsr f’k{k.k ?ksr vlrkuk fo|kF;k±ph [kÚ;k vFkkZus tM.k&?kM.k gksr vlrs- ;k ‘kkys; oG.kkoj fo|kF;k±lkBh fofo/k [ksGkaP;k vk;kstukrwu ‘kCnlaink ok<fork ;sÅ ‘kdrs- ‘kCn gs izR;sd Hkk”ksps izk.k vkgsr- ‘kCnkaeqGsp Hkk”kk izokgh vkf.k ftoar vlrs- lar rqdkjke egkjkt ‘kCnkaps lkeFkZ izdV djrkuk vkiY;k vHkaxkr lkaxrkrvkEgk ?kjh /ku ‘kCnkaphp jRusA ‘kCnkaphp ‘kL=s ;Ru d# AA1AA ‘kCnfp vkeqP;k thokps thouA ‘kCn okVq /ku tuyksdk AA2AA rqdk Eg.ks igk ‘kCnph gk nsoA ‘kCnsfp xkSjo iqtk d# AA3AA Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16535
(Pg. 16533-16543)
la'kks/kukph xjt % baxzth gh ijdh; Hkk”kk vlY;kus baxzth Hkk”kscn~ny fo|kF;k±P;k eukr ,d izdkjph vukfed fHkrh vuqHkokol ;srs- xzkeh.k Hkkxkr ;kps izek.k vf/kdp tk.kors] rFkkfi] vkt 21 O;k ‘krdkr okojr vlrkuk baxt z h Hkk”ksyk tkxfrd Hkk”kspk ntkZ feGkyk vlY;kus vki.kkal baxzth Hkk”ksdMs nqyZ{k d#u pky.kkj ukghfo|kF;k±uk baxzth Hkk”ksfo”k;h vkoM fuekZ.k gksowu R;kaP;kr ,d vkRefo’oklkps okrkoj.k r;kj gks.;klkBh [ksGkaP;k ek/;ekrwu dkgh ;kstuk r;kj djrk ;srhy dk\ ;kp fopkjkrwu lnj la’kks/ku dj.;kr vkys vkgs^[ksG* ex rs dks.krsgh vlks] fo|kF;k±uk [kqi vkoMrkr- fdacgquk ^[ksG.ks* gk ekuoh LoHkko vkgs- ;kp LokHkkfod xq.k/kekZpk mi;ksx d#u fofo/k Hkkf”kd [ksGkaP;k ek/;ekrwu fo|kF;k±uk v/;kiu dsY;kl v/;;u fu”iRrh utjsP;k VII;kr ;sÅ ‘kdsy ;klkBh ;k la’kks/kukph xjt vkgsizLrqr la’kks/kukps egRRo % ‘kkys; thoukr >kysys ‘kCnlaLdkj fo|kF;k±P;k iq<hy thoukph f’knksjhp vlrs- ‘kCn dsoG v{kj leqg ulrks] rj R;kr nMysyk vlrks ,d vFkZ vkf.k Hkkouk- gk vFkZ vkdyukP;k ikrGhoj xsyk dh] [kÚ;k vFkkZus R;k ‘kCnkps mi;kstu fo|kFkhZ vkiY;k nSufa nu thoukr ;ksX; osGh ;ksX; izdkjs d# ‘kdrkrlnj la’kks/kukrwu fo|kF;k±e/kwu baxzth Hkk”ksph xksMh rj ykx.kkj vkgsp f’kok; R;kaph ‘kCn laiRrh Vocabulary vf/kd le`/n gks.kkj vlY;kus ek/;fed Lrjkoj f’k{k.k ?ks.kkÚ;k b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±lkBh lnj la’kks/ku vR;ar egRRokps vkgsla’kks/kukph mi;ksfxrk % izLrqr la’kks/kukeqGs fo|kF;k±P;k eukrhy baxzth fo”k;kph fHkrh nwj gksÅu R;kaP;k eukr baxt z h Hkk”kscn~ny vkRefo’okl fuekZ.k gks.;kl enr gksbZy - rlsp fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrhr ok< gksÅu baxzth Hkk”ksph xksMh ykx.;kl enr gksbZyCopyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16536
(Pg. 16533-16543)
la’kks/kukph x`fgrds % 1½
fo|kF;k±P;k eukr baxzth Hkk”ksph fHkrh vlrs-
2½
ikjaifjd v/;kiu i/nrhrqu fo|kFkhZ daVkGrkr-
3½
Hkkf”kd [ksGkrwu fo|kF;k±ph ‘kCnlaiRrh ok<.;kl enr gksrs-
la'kks/kukph mfÌ”Vs % 1½
tGxkao ftYákrhy igwj xkaokrhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrh fo”k;h ekfgrh tk.kwu ?ks.ks-
2½
Hkkf”kd [ksGkaP;k ek/;ekrwu fo|kF;k±P;k eukr baxt z h Hkk”ksph xksMh fuekZ.k dj.ks-
3½
Hkkf”kd [ksGkaP;k lgk¸;kus fo|kF;k±e/khy ‘kCnlaiRrh ok<fo.ks-
4½
baxzth Hkk”ksfo”k;hpk U;quxaM nwj dj.ks-
5½
Hkkf”kd [ksGkaP;k izHkkoh vaeyctko.khlkBh f’kQkj’kh lqpfo.ks-
ifjdYiuk % 1½
igwj xkaorhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±ph baxzth Hkk”ksph ‘kCnlaiRrh ok<fo.;kr vMp.kh ;srkr-
2½
Hkkf”kd [ksGkaP;k lgk¸;kus nSuafnu v/;kiu dsY;kl fo|kF;k±uk baxzth Hkk”ksph vkoM fuekZ.k gksrs-
3½
Hkkf”kd [ksGkarwu b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrhr ok< fdaok lq/kkj.kk gks.;kl enr gksrs-
la'kks/ku i/nrh % izLrqr la’kks/kuklkBh la’kks/kdkus izk;ksfxd la’kks/ku i/nrhpk mi;ksx dsysyk vkgsuequk fuoM % izLrqr la’kks/kukP;k vH;klklkBh tGxkao ftYákrhy igwj xkaokrhy rhu ek/;fed ‘kkGkae/khy b;Rrk uoohP;k 50 fo|kF;k±ph lgsrwd uequk fuoM i/nrhus fuoM dj.;kr vkysyh vkgsCopyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16537
(Pg. 16533-16543)
la’kks/kukph dk;Zi/nrh % izLrqr la’kks/kukr ekfgrh ladyuklkBh la’kks/kdkus LofuehZr iz’ukoyhpk mi;ksx dsyk vkgsla’kks/kukph dk;Zi/nrh % la’kks/kukph izR;{k dk;Zokgh ikj ikMrkauk la’kks/kdkus loZizFke ekxZn’kZdkaP;k ekxZn’kZuk[kkyh la’kks/ku leL;kuq#i mfÌ”Vs] x`ghrds] ifjdYiuk rlsp O;kIrh o e;kZnk fuf’pr d#u la’kks/kukyk vH;kliw.kZ cSBd ykHkkoh vkf.k fuf’pr v’kh fn’kk izkIr Ogkoh Eg.kwu la’kks/ku fo”k;kP;k vuq”kaxkus lacfa /kr lkfgR; o iw.kZ la’kks/kukpk vk<kok ?ksrykizLrqr la’kks/ku leL;k tGxkao ftYákrhy igwj xkaokrhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxt z h Hkk”ksP;k ‘kCnklaiRrhoj Hkkf”kd [ksGkaP;k ifj.kkedkjdrspk vH;klgh vlY;keqGs vFkkZrp orZekudkyhu l|fLFkrh tk.kwu ?ksr Hkkf”kd [ksGkaP;k ifj.kkedkjdrspk vH;kl tk.kwu ?ks.;klanHkkZr vlY;keqGs la’kks/kdkus izk;ksfxd i/nrhph fuoM dsyhekfgrh ladfyr dj.;klkBh la’kks/ku mfÌ”Vkuq#i iz’ukoyh r;kj d#u rh iFkn’kZd vH;klkus izekf.kr d#u ?ksryh- U;kn’kZ Eg.kqu fuoMysY;k ‘kkGkaP;k eq[;k/;kidkaph iqoZ ijokuxh ?ksÅu izFke lacf/kr fo|kF;k±dMwu iz’ukoyh Hk#u ?ksryh- R;kuarj lnj fo|kF;k±uk fofo/k Hkkf”kd [ksGkaP;k ek/;ekrwu ekxZn’kZu dsys d`rh;qDr Hkkf”kd [ksGkae/;s laiw.kZ fo|kFkhZ mRLQqrZi.ks lgHkkxh >kys- oxkZ/;kiukr [kkyhy Hkkf”kd [ksG ?ks.;kr vkys-
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16538
(Pg. 16533-16543)
ekfgrhps fo’ys”k.k o vFkZfuoZpu % tGxkao ftYákrhy igqj xkaokrhy lkfo=hckbZ Qqys ek/;fed fo|ky;] vkj-Vh-ysys gk;Ldqy] o dfu”B egkfo|ky;] vkf.k vkj-ch-vkj- dU;k fo|ky;krhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±dMwu ekfgrh ladfyr dsyh- izkIr ekfgrh gh foLdGhr Lo#ikr vlY;kus izR;{k iz’ufugk; mRrjkaps ,df=dj.k dj.;kr vkys- o R;kuqlkj R;kaps #ikarj fofo/k dks”Vdkr d#u R;kuqlkj vkys[k r;kj dj.;kr vkys- R;kaph okjaokjhrk dk<.;kr vkyh o ‘ksoVh izkIr ekfgrhps #ikarj ‘ksdMsokjh ;k lkaf[;dh; ifjek.kkr dsysizfrlkndkadMwu Hk#u ?ksrysyh iqoZ pkp.kh o mRrj pkp.kh nksUghapk rkSyfud vH;kl d#u vkys[k r;kj dj.;kr vkys- izkIr vkdMsokjh ladyhr d#u dks”Vdkr ekaM.kh d#u R;kuarj izR;sd iz’ukuqlkj dks”Vd r;kj d#u R;kuqlkj fu”d”kZ dk<.;kr vkys-
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16539
(Pg. 16533-16543)
dks”Vd ^uke* fo”k;h ‘kCn lk[kGhrhy miØekrhy iwoZ o mRrj pkp.kh ckcr ekfgrh n’kZfo.kkjs dks”Vd Hkkf”kd [ksG
iqoZ pkp.kh
Word Noun
;ksX; izfrlkn
v;ksX; izfrlkn
;ksX; izfrlkn
v;ksX; izfrlkn
7
18
16
9
28%
72%
64%
36%
chain
izfrlknd la[;k ‘ksdMsokjh
mRrj pkp.kh
vkys[k ^uke* fo’k;h ‘kCn lk[kGhrhy miØekrhy iwoZ o mRrj pkp.kh ckcr ekfgrh n’kZfo.kkjk vkys[k
fufj{k.k % ojhy dks”Vdkps fujh{k.k dsys vlrk] vki.kkl vls y{kkr ;srs dh] Word Chain of Noun
;k ?kVdkaoj vk/kkjhr iqoZ pkp.khr 28 VDds fo|kF;k±uh rj
mRrj pkp.khr 64 VDds fo|kF;k±uh ;ksX; izfrlkn fnysyk vkgsCopyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16540
(Pg. 16533-16543)
dks”Vd ^milxZ* ;k miØekrhy iwoZ o mRrj pkp.kh ckcr ekfgrh n’kZfo.kkjs dks”Vd Hkkf”kd [ksG Prefix Activity izfrlknd la[;k ‘ksdMsokjh
iqoZ pkp.kh
mRrj pkp.kh
;ksX; izfrlkn
v;ksX; izfrlkn
;ksX; izfrlkn
v;ksX; izfrlkn
10 40%
15 60%
13 88%
12 12%
vkys[k ^milxZ* ;k miØekrhy iwoZ o mRrj pkp.kh ckcr ekfgrh n’kZfo.kkjk vkys[k
fufj{k.k % ojhy dks”Vdkps fujh{k.k dsys vlrk] vki.kkl vls y{kkr ;srs dh] Prefix Activity ;k ?kVdkaoj vk/kkjhr iqoZ pkp.khr 40 VDds fo|kF;k±uh rj mRrj pkp.khr 88 VDds fo|kF;k±uh ;ksX; izfrlkn fnysyk vkgs-
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16541
(Pg. 16533-16543)
fo|kFkhZ iz’ukoyho#u izkIr fu"d”kZ % 1½
Hkkf”kd [ksGkaeqGs izkIr gks.kkÚ;k fo|kF;k±P;k ‘kCnlaiRrhe/;s ok< gks.;kl
enr gksr-s 2½
Hkkf”kd [ksGkeqGs fo|kF;k±P;k eukr Hkk”ksph xksMh fuekZ.k gksrs-
3½
Hkkf”kd [ksGkMwaP;k ek/;ekrwu fo|kF;k±e/;s baxzth Hkk”ksfo”k;h vkRefo’okl fuekZ.k gksowu R;kaP;krhy U;quxaM deh gksrks-
4½
Hkkf”kd [ksGkeqGs fo|kF;k±uk vkuannk;h okrkoj.kkr Hkkf”kd vuqHko nsrk ;srkr-
izeq[k fu”d”kZ % 1½
Hkkf”kd [ksGkaP;k lgk¸;kus Hkkf”kd ‘kCnlaiRrh o`/nhaxr gks.;kl enr gksrs-
2½
baxzth Hkk”ksrhy fofo/k Hkkf”kd [ksGkaeqGs v/;;u v/;kiu izfØ;k vkuannk;h vkf.k fo|kFkh± dsanzhr gks.;kl lgk¸; feGrs-
3½
Hkkf”kd [ksGkrwu b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxzth Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrhr ok< fdaok lq/kkj.kk gks.;kl enr gksrs-
4½
Hkkf”kd [ksGkaeqGs fo|kF;k±e/;s vkRefo’okl fuekZ.k gksrks-
5½
Hkkf”kd [ksGkaeqGs Hkk”kkfo”k;d U;quxaM nwj gksÅu Hkkf”kd dkS’kY; ok<o.;kl enr gksr-s
f'kQkj’kh % ¼v½ fo|kF;k±lkBh f’kQkj’kh % 1½
fo|kF;k±uh Hkkf”kd [ksGkaP;k ek/;ekrwu ‘kCnlaiRrh ok<okoh-
2½
Hkkf”kd [ksGkae/;s lØh; lgHkkx uksanokok-
3½
[ksGkaP;k lgk¸;kus xVkxVkr Li/kkZRed okrkoj.k fuekZ.k djkos-
4½
Lor% fofo/k Hkkf”kd [ksGkaph fuehZrh djkoh-
5½
QqjlrhP;k osGh Hkkf”kd [ksG [ksGkosr-
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16542
(Pg. 16533-16543)
lekjksi vkt vki.k 21 O;k ‘krdkr okojr vkgksr- KkukP;k d{kk foKku vkf.k ra=Kkukrhy
la’kks/kukeqGs
ok<Y;k
vkgsr-
lq{ekrhlq{e
vH;kl
dj.;kP;k
n`”Vhdksukrwu fo’ks”k fo”k;kaph fuehZrh >kysyh vkgsvls Eg.krkr dh] ,[kk|k O;Drhus vk;q”;Hkj lrr KkuktZukps dke dsys] rjh rs ,dk {kqYyd’kk Fksc a klkj[ks vlrs- ;ko#u KkukP;k lkxjkph izfprh ;srsizR;sdt.k vkikiY;k ijhus f’k{k.k ?ksÅu Kkukph Hkqd Hkkxfor vlrks- ;kp KkukeqGs ek.klkph ftKklqo`Rrh tkx`r gksr vlrs- R;keqGs uoufou ‘kks/k] vusd leL;kaoj izHkkoh mik; ‘kks/k.;kps dk;Z dsys tkrs‘kS{kf.kd {ks=krhy leL;kaoj fopkj o vH;kl d#u ,d Bksl v’kh mik;;kstuk jkcfo.;kps dke f’k{k.k’kkL=kekQZr dsys tkrs- cnyR;k Kku vkf.k xjtkaeqGs f’k{k.k {ks=kr vusd leL;k fuekZ.k gsr gksr vkgsr- ;k leL;kaP;k fujkdj.kklkBh la’kks/ku gh dkGkph xjt vkgsizLrqr la’kks/kukr la’kks/kdkus tGxkao ftYákrhy igwj xkaokrhy b;Rrk uoohP;k fo|kF;k±P;k baxt z h Hkk”ksP;k ‘kCnliRrhoj gks.kkÚ;k Hkkf”kd [ksGkaP;k ifj.kkedkjdrspk vH;kl dsysyk vkgs- lnj la’kks/kuklkBh izk;ksfxd la’kks/ku i/nrhpk mi;ksx d#u iqoZ pkp.kh vkf.k mRrj pkp.kh ;kaP;k njE;ku fofo/k Hkkf”kd [ksGkaps laca/khr ‘kkGkae/;s vk;kstu d#u ekfgrh ladfyr dj.;kr vkyhigwj xkaokrhy rhu ek/;fed ‘kkGkae/;s 50 fo|kF;k±ph lgsrwd uequk fuoM i/nrhus fuoM dj.;kr vkysyh vkgs- ekfgrh ladyuklkBh LofuehZr iz’ukoyhpk mi;ksx dj.;kr vkyk vlwu izkIr ekfgrhoj laLdj.k d#u fo’ys”k.k o vFkZfuoZpu dj.;kr vkys- R;kuarj lkaf[kdh; ifjek.kkP;k lgk¸;kus fu”d”kZ dk<.;kr vkys- la’kks/kukarh mfÌ”Vs vkf.k ifjdYiukaph iMrkG.kh dj.;kr vkyhizkIr fu”d”kk±}kjs ifjdYiuk fl/n >kY;kps Li”V >kys- f’kQkj’kh lwpoqu iq<hy la’kks/kuklkBh fo”k; fuf’pr dj.;kr vkys- izLrqr la’kks/kukeqGs fo|kF;k±P;k baxzth Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
‘kadj jaxukFk Hkkesjs & MkW- lqgkl l[kkjke ikBd
16543
(Pg. 16533-16543)
Hkk”ksP;k ‘kCnlaiRrhe/;s ok< gks.;kl enr gksÅu baxzth Hkk”ksfo”k;hpk vkRefo’okl ok<hl ykx.kkj vkgslanHkZ xzaFklwph iqLrds % vkxykos] iznhi ¼tkusokjh 2020½] lkekftd la’kks/ku % lkroh vko`Rrh] ukxiwj] Jh lkbZukFk izdk’kufHkarkMs] fo-jk-¼1994½] ‘kS{kf.kd la’kks/ku i/nrh] iq.ks] uqru izdk’kuiaMhr] cUlh fcgkjh] ¼1997½] f’k{k.kkrhy la’kks/ku] iq.ks] uqru izdk’kular] nq-dk-¼1988½] la’kks/ku i/nrh] izfØ;k o varjax] iq.ks] fo|kFkhZ x`g izdk’ku5ikjluhl gseyrk ¼uksOgsca j 2006½] ‘kS{kf.kd la’kks/ku uequk fuoM % iq.ks] dkWe fizaV dYiuk izk-fyeqGs] jk-‘k-vkf.k mekBs] fo-rw- ¼1998½] ‘kS{kf.kd la’kks/kukph ewyrRros] ukxiwj] uqru izdk’kufHkysxkaodj] lnkuan o fHkysxkaodj] fLerk] ¼2006½] ek/;fed f’k{k.kkph dk;Zi/nrh] iq.ks % uqru izdk’ku= dk;ans ikVhy] xaxk/kj fo- ¼2006½] Hkkjrh; f’k{k.k bfrgkl vkf.k leL;k % ukf’kd] pSrU; izdk’kulkGh] o->k- vkf.k djaMhdj] ,l- ¼2006½] d`frla’kks/ku o uoksiØe] dksYgkiwj % QMds izdk’kudjanhdj] lqj’s k ¼tqyS 2007½] ‘kS{kf.kd ekul’kkL= % lkroh vko`Rrh] dksYgkiwj % QMds izdk’ku-
baxzth lanHkZ % Buch, M.B. (1978-83) Tribal Survey of Research in Education, New Delhi, Prientaly Hall of India Private Limited. Best, J.W., and Kahn J.V. (2004), Research in Education, New Delhi Prints Wall of India, Private Limited. Hader, J.J. and Kindmar, E.C. Hays Dynamic Social Research Kumar, A Social Research Methods (1997), New Delhi Anmol Publicatikons, Pvt. Ltd. Bogardus, E.S. (1936), Introduction to Social Research.
Copyright © 2022, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies