Issuu

EKSTRA!

• Jak złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta • PORADY I INSPIRACJE DLA CIEBIE

Nº 9

(230)

NR 9 WRZESIEŃ 2026

WRZESIEŃ 2026

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK cz.1

FILARY

ODPORNOŚCI DOWIEDZ SIĘ, CO NAPRAWDĘ CHRONI TWOJE ZDROWIE

NASZ NOWY CYKL:

witaminy i minerały

MAGNEZ na DOBRY DZIEŃ

Objawy niedoboru i skuteczna suplementacja PSYCHOLOGIA

Nie musisz wszystkim

6 CENA

(W TYM 8%VAT)

Katarzyna

Żak

Pogodę ducha mam w genach po mamie i babci

BIAŁKO

WAŻNIEJSZE NIŻ KALORIE?

Ile go potrzebujemy i jakie wybierać przepisy na lekkostrawne dania

SERCE JAK DZWON

złotych zasad, by uniknąć problemów

Jak przestać zadowalać innych i zacząć myśleć także o sobie

INDEKS 267309

dogadzać

DOZ S.A.

wrzesień 2026 Porady i inspiracje dla Ciebie

Dzień

dobry

ciąż jeszcze trwa lato, ale przyznajcie, powoli zaczynamy myśleć o jesieni. W naszym magazynie, oprócz tematów dotyczących końca lata, zagościły i te, przygotowujące do nadejścia nowego sezonu.

Jak co roku, rozpoczynamy we wrześniu dobrze Wam znany cykl „Twój jesienny niezbędnik”. W tym numerze piszemy o trzech filarach odporności: biologicznej, psychicznej i fizycznej. Po szczegóły zapraszam do artykułu.

ZDJĘCIA: ROBBY CYRON

Artykułem o magnezie rozpoczynamy też kolejny cykl: „Witaminy i minerały”. Dowiecie się z niego, co dobrego robią dla naszego organizmu, jak je bezpiecznie stosować i suplementować. Zachęcam także do sięgnięcia po inne ciekawe tematy: jak dbać o kondycję serca, profilaktykę osteoporozy czy lecznicze właściwości bursztynu.

Miłej lektury!

Karolina Banasiak REDAKTOR PROWADZĄCA

DOZ MAGAZYN DBAM O ZDROWIE WYTWORZONO Z MATERIAŁÓW POCHODZĄCYCH Z DOBRZE ZARZĄDZANYCH LASÓW POSIADAJĄCYCH CERTYFIKAT FSC® I Z RECYKLINGU

PISZCIE DO NAS! NA WASZE LISTY CZEKAMY POD ADRESEM MAGAZYN@DBAMOZDROWIE.PL

dbamozdrowie.magazyn

SPIS treści

w numerze... Zobacz, co

inspiracje miesiąca 8 Czerwony sekret września

mam pytanie do... 10 Katarzyna Żak: „Biegnę przez życie z uśmiechem”

temat miesiąca 14 Jesienny niezbędnik, cz. 1 3 filary odporności

dbam o zdrowie

PISZCIE DO NAS!

28 Zoom na… Ale swędzi! 32 Rozmowa z lekarzem Coraz więcej alergii! Jak działają nowe terapie

Szanowna Redakcjo, Z ogromną przyjemnością sięgam po kolejne wydania Państwa magazynu. To jedna z tych gazet, które nie tylko dostarczają wiedzy, ale przede wszystkim inspirują do świadomego dbania o siebie i swoich bliskich. Tym razem chciałabym (...) podziękować za dwa wyjątkowe artykuły: „Zdążyć przed udarem” i „Żywieniowy program dla mocnych kości”. Artykuł o udarze poruszył mnie szczególnie. W natłoku codziennych spraw często zapominamy, że zdrowie nie daje sygnałów ostrzegawczych na długo przed chorobą. Dzięki Państwa publikacji jeszcze bardziej uświadomiłam sobie, jak ogromne znaczenie ma profilaktyka, znajomość objawów i szybka reakcja. To wiedza, która może kiedyś uratować czyjeś życie. (...) Z kolei artykuł o żywieniu wspierającym mocne kości był dla mnie inspiracją do wprowadzenia drobnych, ale ważnych zmian w codziennym jadłospisie. Podobało mi się, że zamiast skomplikowanych zaleceń zaproponowali Państwo praktyczne wskazówki, które można zastosować od razu. To pokazuje, że troska o zdrowie nie musi oznaczać rewolucji – czasem wystarczy kilka dobrych nawyków, aby zadbać o swoją przyszłość. Dziękuję za to, że tworzą Państwo magazyn z pasją, empatią i szacunkiem dla czytelników. W czasach, gdy wokół jest tak wiele sprzecznych informacji, Państwa artykuły dają poczucie bezpieczeństwa i motywują do podejmowania mądrych decyzji dotyczących zdrowia. Kazimiera L.

4 dbam o zdrowie

DOZ S.A. SUPLEMENT DIETY

Autora najciekawszego listu nagrodzimy zestawami produktów. Regulamin dostępny na stronie www.dbamozdrowie.pl

Zapraszamy na www.dbamozdrowie.pl

żyję zdrowo

34 Ważne badanie Koronarografia – serce pod kontrolą 36 Zapytaj farmaceutkę 38 Zdrowie rodziny Zanim coś się złamie... 42 Zdrowie rodziny Magnez na dzień dobry 46 Domowa klinika Sekret bursztynu – naturalna moc zamknięta w kropli żywicy 50 Felieton

jestem eko

52 Zoom na... 74 Zoom na... Złote zasady dla zdrowia Sharing zmieni świat? serca dbam o urodę 56 W formie Roluj, oddychaj, rozluźnij 80 Zoom na... – powrót do lekkości Plan naprawczy w ciele po urlopie 58 Trening 84 Mam patent na... Mocny pęcherz Podrażnienia – większy komfort po depilacji

jem zdrowo

to jest mój czas

60 Zoom na... Dynia – królowa sezonu 64 Dieta Ważniejsze niż kalorie 70 Przepisy Smacznie, białkowo i bez nudy 72 Wieści z apteki Porady zza pierwszego stołu

86 Zoom na... Czy zawsze zadowalać innych? 90 Myśl miesiąca 92 Prawo Rzecznik Praw Pacjenta 94 Podróże Na klifach Rugii 97 Zdrowie w dobrym wydaniu 98 Krzyżówka dbam o zdrowie 5

Poznajcie naszych

ekspertów

Drodzy Czytelnicy, misją Ekspertów DOZ.pl jest dostarczanie rzetelnych rad, a Program Ekspertów DOZ.pl umożliwia Wam kontakt z Farmaceutami. Ich wsparcie możecie uzyskać, pisząc do nas na adres magazyn@dbamozdrowie.pl, ale także za pośrednictwem czatu w aplikacji DOZ.pl.

Wydawca

DOZ Wydawnictwo Sp. z o.o. 94-406 Łódź, ul. Kinga C. Gillette 11 ekuzmicka@doz.pl

Projekt, redakcja, wykonanie

Wydawnictwo Bauer Sp. z o.o., Sp. j. 04-035 Warszawa, ul. Motorowa 1 Recepcja tel. 22 51 70 500 magazyn@dbamozdrowie.pl www.bauer.pl

Redaktor naczelna

Izabela Raduszewska

Redaktor prowadząca Karolina Banasiak

Redaktor kontentu

Urszula Zubczyńska

Sekretarz redakcji Alicja Daszkiewicz

MGR FARMACJI

KAROLINA BANASIAK

MONIKA ZBĘK

JAROSŁAW ROJEK

REDAKTOR PROWADZĄCA DOZ MAGAZYN, SPECJALISTKA W DZIEDZINIE KOSMETYKÓW I ZIOŁOTERAPII

AUTORKA TEKSTÓW Z ZAKRESU FITOTERAPII, CHORÓB CYWILIZACYJNYCH I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

AUTOR TEKSTÓW Z ZAKRESU FITOTERAPII, CHORÓB CYWILIZACYJNYCH I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

Zespół redakcyjny

Marzena Bartoszuk, Alicja Daszkiewicz (korekta), Barbara Lasota, Anna Skoczeń, Małgorzata Świgoń, Barbara Tuleja, Urszula Zubczyńska

Współpraca

Jakub Jaworski, Magdalena Łuków, Magdalena Maciejczyk, Dorota Mikłaszewicz, Krzysztof Rajch, Marta Stachura, Marta Szymczyk-Jaworska

Projekt graficzny

Maciej Moszyński, Katarzyna Rawska, Ewa Rozum

Zespół graficzny

Agata Baranowska, Monika Majewska-Nieścioruch, Maciej Moszyński, Ewa Rozum

Fotoedycja

Kamila Mejran i Agnieszka Posiewka

Asystentka redakcji MGR FARMACJI

DR N. FARMACEUTYCZNYCH

EWA DEMBOWSKA

MAGDALENA JACHORSKA

ODPOWIADA NA WASZE PYTANIA DO FARMACEUTKI

PRACOWNIK NAUKOWY, AUTORKA PUBLIKACJI DOTYCZĄCYCH BEZPIECZEŃSTWA FARMAKOTERAPII I ZDROWIA KOBIET

W stworzeniu tego wydania DOZ Magazynu dbam o zdrowie pomogli nam również:

TOMASZ URBANKOWSKI DR N. MED., ALERGOLOG

6 dbam o zdrowie

MGR FARMACJI

MAGDALENA TOSZEK-KUSTOSIK

AUTORKA TEKSTÓW NA TEMAT BEZPIECZEŃSTWA I SKUTECZNOŚCI FARMAKOTERAPII I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

Agnieszka Klepacz

Zdjęcie na okładce Iza Grzybowska

Zdjęcia w magazynie

123RF/Picsel (chyba że zaznaczono inaczej)

Reklama pharma

Ewelina Kuźmicka tel. +48 885 500 881 reklama@dbamozdrowie.pl

Reklama no-pharma

Katarzyna Kilanowska tel. 48 692 461 080 Katarzyna.Kilanowska@bauer.pl

Druk

MARTA BOROŃ KOSMETOLOŻKA

MARTA STACHURA MGR FARMACJI

BARBARA LASOTA

MGR INŻ. ŻYWIENIA CZŁOWIEKA, ABSOLWENTKA WYDZIAŁU ŻYWIENIA CZŁOWIEKA SGGW

P/mint Sp. z o.o. 07-200 Wyszków, ul. Pułtuska 120

BĄDŹ EKOLOGICZNY.

Wyrzucając papier, wybierz odpowiedni pojemnik.

AGNIESZKA KOCH PSYCHOLOŻKA, PSYCHOTERAPEUTKA

Zapraszamy na www.dbamozdrowie.pl.

Conowegoz naj dz i es zwapl i kac j i

INSPIRACJE

Czerwony sekret

września TEKST ALICJA DASZKIEWICZ

dy zbliża się jesień, drzewa jarzębiny zapalają się intensywną czerwienią. Niewielkie, błyszczące owoce zwisają w kiściach, przyciągając wzrok na tle gasnącej zieleni liści, szarzejącego nieba oraz stad jemiołuszek, dla których są przysmakiem. W wielu kulturach czerwone jarzębinowe korale noszono jako ozdobę, a zarazem amulet miłości i płodności, chroniący przed złym okiem. Samo drzewo, uznawane za magiczne, sadzono przy domach dla ochrony mieszkańców. Czerwień od wieków symbolizuje witalność, pasję, ogień i siłę. W filozofii chińskiej odpowiada żywiołowi ognia, kojarzonemu z dynamizmem, przywództwem i odwagą. To barwa o najdłuższej fali w widzialnym spektrum światła, dlatego jest intensywnie odbierana przez wzrok i natychmiast przyciąga uwagę. Badania pokazują, że kolor czerwony aktywizuje organizm silniej niż

8 dbam o zdrowie

większość innych barw. Fizjologicznie może pobudzać organizm – przyspiesza bicie serca i krążenie krwi, stymuluje zmysły oraz umysł. Daje poczucie ciepła i siły wewnętrznej. Przyciąga uwagę i dodaje pewności siebie. W psychologii barw mówi się, że otaczanie się czerwienią – w odpowiednich proporcjach – może wzmacniać poczucie sprawczości i motywację. „Jeśli jesteś smutna, dodaj więcej czerwieni” – mówiła Coco Chanel. Jednocześnie warto pamiętać, że nadmiar czerwieni może wywoływać napięcie, rozdrażnienie lub poczucie presji, dlatego najlepiej działa jako akcent. Niech będą to drobiazgi: szalik, buty, torebka… Czerwień to barwa, która nie prosi o uwagę – ona ją przejmuje. Wystarczy jesienny spacer i spojrzenie na jarzębinę, by przekonać się, że kolory natury nie są obojętne. Czerwień nie tylko zdobi świat – ona go ożywia. Zawsze jest w centrum uwagi i nie ma w tym konkurencji.

53%

ok.

Polaków korzysta z Internetowego Konta Pacjenta

kalendarium

WRZESIEŃ 11 września Międzynarodowy Dzień Udzielania Pierwszej Pomocy

Nagłe zatrzymanie krążenia może zdarzyć się w każdym miejscu – także w przestrzeni publicznej, w obecności przypadkowych świadków. W takiej sytuacji najważniejsza jest szybka reakcja. Udzielenie pomocy w ciągu pierwszych 2–3 minut może znacząco zwiększyć szanse na przeżycie (do 40–60%). Pierwsza pomoc to też umiejętność właściwego reagowania w przypadku złamań czy urazów, dzięki czemu można ograniczyć skutki wypadku i przyspieszyć powrót do zdrowia.

14 września Dzień Chorych na Schizofrenię

Jego celem jest promowanie zrozumienia i empatii wobec osób ze schizofrenią. To przewlekła choroba psychiczna, która wynika z nieprawidłowego funkcjonowania mózgu. U chorego występuje rozszczepienie między tym, co myśli, robi i czuje. Schizofrenia najczęściej trwa przez całe życie pacjenta, wymaga leczenia i odpowiedniego postępowania. Konieczne jest wsparcie otoczenia. Chory musi czuć, że mimo swojego zachowania jest akceptowany.

28 września Światowy Dzień Jabłka

W Polsce owoce te są tak popularne, że wydaje nam się, iż były tutaj od zawsze, a faktycznie zaczęto je u nas uprawiać dopiero w XVII wieku. Warto pamiętać o nich w swojej diecie. Jabłka zawierają dużo witamin, a w ich skórce znajduje się wiele przeciwutleniaczy, które opóźniają procesy starzenia się i ograniczają ryzyko nowotworów. Znajdujący się w nich błonnik wspomaga perystaltykę jelit, czyli zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Pektyny z kolei obniżają poziom cholesterolu we krwi. dbam o zdrowie 9

MAM pytanie do…

Biegnę

przez życie

z uśmiechem

Świetna aktorka, utalentowana wokalistka. Nie chwali się sukcesami. Nie idealizuje siebie. Jej życie definiuje rodzina, a szczęście przynoszą ludzie. TEKST MAGDA MACIEJCZYK

ychowana w rodzinie lekarskiej, początkowo planowała zostać adwokatką, lecz za namową nauczycielki matematyki zmieniła zdanie. Wybrała artystyczną drogę, którą rozpoczęła studiami aktorskimi. Od tamtego czasu wystąpiła w blisko 40 filmach i serialach, w tym w „Ranczu”, które – wraz z rolą Solejukowej – przyniosło jej ogromną popularność. Wykorzystuje ją, angażując się w pomaganie innym. Jest ambasadorką budowy hospicjum paliatywnego w Chojnicach, kampanii „Kwiat Kobiecości”, bierze udział w akcjach fundacji wspierających walkę z rakiem i po swoich koncertach przypomina kobietom o badaniach profilaktycznych. Widzowie pokochali ją również za niezwykły talent wokalny, a także za wyjątkową klasę. 10 dbam o zdrowie

Pani styl i sposób ubierania się są inspiracją dla wielu kobiet... Na co dzień nie korzystam z pomocy stylistów. Najważniejsze jest dla mnie to, aby w ubraniu dobrze się czuć – żeby poprawiało nastrój, podkreślało osobowość. Chcę, żeby to, co noszę, było proste, a jednocześnie w jakiś sposób przyciągało uwagę, nie ginęło w tłumie. Wybieram rzeczy jednokolorowe i bardzo klasyczne. Natomiast sukienki i kostiumy, w których występuję na scenie, nigdy nie są przypadkowe. Zajmuje się tym projektantka Dorota Goldpoint, z którą od lat świetnie się rozumiemy. Projektuje i dobiera ubrania do klimatu piosenek, które śpiewam.

Gdyby w tym momencie miała pani stanąć przed lustrem i pochwalić siebie za trzy dotychczasowe

sukcesy, co by pani o sobie powiedziała? Jestem z tych, które rzadko siebie chwalą i wciąż wyżej stawiają poprzeczkę. Staram się też nie odnosić do przeszłości, bo wiem, że tego nie zmienię. Trudno więc mi odpowiedzieć na to pytanie. Lubię w sobie empatię, uważność na drugiego człowieka... Po babci i mamie mam pogodę ducha i uśmiech. Chciałabym być perfekcjonistką, ale biegnę przez życie, zajmuję się wieloma rzeczami naraz i zwyczajnie nie starcza mi na to czasu. „Szczęście nie spada z nieba, trzeba je budować cegiełka po cegiełce” – to pani słowa. Jaką jedną złotą radą mogłaby się pani z czytelnikami podzielić? Odpowiem tak: babcia powiedziała mi kiedyś, że radzić innym jest łatwo, gdy jest się młodym i nie ma jeszcze doświadczenia życiowego.

ZDJĘCIA: IZA GRZYBOWSKA

Katarzyna Żak

NA EKRANIE I SCENIE Aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna oraz wokalistka. Przez 15 lat występowała w warszawskim Teatrze Rampa, a obecnie w Och-Teatrze i Komedii. Popularność przyniosły jej role w serialach „Miodowe lata” i „Ranczo”. Nagrała m.in. album z piosenkami Agnieszki Osieckiej „Miłosna Osiecka” i „Młynarski – kocham cię życie”. W 2025 r. wygrała z piosenką „Bo jeśli miłość ma kres” konkurs Premier na LXII Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Jej mężem jest aktor Cezary Żak.

Natomiast kiedy człowiek je już ma, przestaje udzielać rad – i na tym właśnie polega dojrzałość. Każdy ma swoje życie i wrażliwość. Bardzo często dobre rady obracają się przeciwko temu, kto je daje. Coś nie wychodzi, splot okoliczności okazuje się zupełnie inny, niż zakładaliśmy, i wtedy pojawiają się pretensje. Więc nie daję rad.

I naprawdę nie kusi pani, aby dzielić się swoim doświadczeniem? Dzisiaj świat jest wybrukowany poradami: jak żyć, jak pozytywnie myśleć, jak być dobrą mamą, jak rozmawiać z teściową. Wszyscy zdają się znać na wszystkim – nawet jeśli nie mają żadnej wiedzy w temacie. Dlatego coraz mniej chętnie udzielam wywiadów, bo wszystko, co mogłabym ciekawego powiedzieć, można znaleźć w profesjonalnych poradnikach.

Wśród dziennikarzy mówi się o pani empatii. Robi pani mnóstwo rzeczy dla innych, uczestniczy w kampaniach społecznych, akcjach na rzecz zdrowia. Skąd bierze pani na to motywację i energię? Moja empatia wynika z tego, jaka jestem i czego mnie nauczono. Już jako dziecko słyszałam, że tak się po prostu żyje – może nie łatwiej, ale lepiej. Codziennie piszą do mnie ludzie w różnych sprawach dbam o zdrowie 11

MAM pytanie do…

i trudno jest mi odpowiedzieć: „Przepraszam, nie mogę”. Ktoś niedawno powiedział mi: „Dlaczego ty wszystkich przepraszasz? Napisz po prostu, że nie możesz, że nie masz przestrzeni, że działasz na innym polu”. To jednak wciąż nie jest dla mnie proste. A jednocześnie mam wrażenie, że dziś coraz trudniej żyje się wśród ludzi. Jest coraz więcej osób roszczeniowych – takich, które zasypują innych swoimi problemami i oczekiwaniami, nie widząc naszej sytuacji.

Zagrała pani ponad czterdzieści ról filmowych i serialowych, co roku przygotowuje kilka nowych w teatrze. Scena czy plan filmowy – która przestrzeń jest pani bliższa sercu? Teatr zdecydowanie. Cieszę się, bo wciąż dostaję nowe propozycje i mogę mierzyć się z ciekawymi rolami – głównie komediowymi. Nie ma co ukrywać: jestem tak postrzegana. Dlatego każda poważniejsza rola to dla mnie wyzwanie i szansa, by pokazać się widzom z innej strony. Bardzo lubię swoją rolę w spektaklu „Jak zawsze”, opartym na powieści Zygmunta Miłoszewskiego. To opowieść o tym, co by było, gdybyśmy mogli cofnąć się o 50 lat i czy nasze życie byłoby wtedy lepsze.

W serialu „Ranczo”, gdzie gra pani razem z mężem Cezarym Żakiem, stworzyła pani znakomitą postać Kazimiery Solejuk. Czy to prawda, że jej niezbyt atrakcyjny wygląd był pani pomysłem? Tak, to prawda. Kiedy dostałam propozycję tej roli, od razu pomyślałam o mojej babci Helenie. Miała sześcioro dzieci, wiele wnucząt i bardzo trudne warunki do życia. A jednak zawsze była niezwykle schludna, 12 dbam o zdrowie

W KILKU SŁOWACH O mężu „Mieliśmy szczęście, że na siebie trafiliśmy. Lubimy ze sobą przebywać, rozmawiać. Doceniamy wspólne chwile (...). Myślę, że największą wartością jest to, że po prostu przyjaźnimy się ze sobą”.

pogodna, ale na jej twarzy widać było zmęczenie. Wiedziałam, że nie mogę wyglądać jak ja sama, bo nikt by nie uwierzył, że Kazia jest kobietą z siedmiorgiem dzieci i mężem-pijakiem. Chciałam uprawdopodobnić tę postać, pokazując kobietę zmęczoną życiem – taką, która musi myśleć o tym, jak przetrwać kolejny dzień, nie ma czasu na troszczenie się o siebie, pielęgnację. To niezwykle poruszające, gdy podchodzą do mnie kobiety i mówią: „Dzięki pani uwierzyłam, że mogę coś zmienić”, „Mam odwagę spełniać marzenia”. A ja mam poczucie, że to nie do końca moja zasługa. Tę rolę współtworzyłam, ale dostałam ją już napisaną – moim zadaniem było jej nie zepsuć.

Wciąż mówi pani o sobie z dystansem, a tymczasem w ubiegłym roku zdobyła pani Nagrodę Publiczności na Festiwalu w Opolu, tegoroczny również skradł show. Cztery własne płyty, współpraca z Wojciechem Młynarskim, recitale w całej Polsce… To chyba nie jest przypadek. Jako mała dziewczynka marzyłam o szkole muzycznej, ale była daleko od domu, więc zadowoliłam się śpiewaniem w chórze. Ale do muzyki wróciłam zaraz po szkole teatralnej. Jesienią ukaże się moja kolejna płyta. Jestem bardzo ciekawa, czy choć jedna z tych piosenek przypadnie państwu do gustu.

TEMAT miesiąca TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK cz.1

FILARY ODPORNOŚCI To one chronią nasze zdrowie!

14 dbam o zdrowie

Naszego organizmu strzeże przemyślana konstrukcja układu immunologicznego – z fundamentami, filarami i systemem wczesnego ostrzegania. Podpowiadamy, jak zadbać o te elementy, by oprzeć się sezonowym infekcjom. TEKST MARZENA BARTOSZUK

REKLAMA

ajczęściej przypominamy sobie o odporności dopiero w sezonie jesienno-zimowym, gdy pojawiają się pierwsze objawy przeziębienia lub grypy. Tymczasem układ immunologiczny pracuje nieprzerwanie – każdego dnia, niezależnie od pory roku. To cichy strażnik organizmu, który rozpoznaje zagrożenia, reaguje na nie i zapamiętuje je na przyszłość. Można porównać go do budynku opartego na solidnych podstawach. Jeśli fundament jest stabilny, a każdy element konstrukcji spełnia swoją funkcję, całość pozostaje trwała i odporna na obciążenia. Gdy jednak któryś z filarów słabnie, równowaga zostaje zachwiana. Na kolejnych stronach podpowiemy, jak sprawić, aby nasza odporność przypominała właśnie taki dobrze zaprojektowany dom, który każdego dnia znosi zmienne warunki atmosferyczne, drgania i obciążenia, nie tracąc swojej stabilności.

TEMAT miesiąca

Odporność immunologiczna

JEŚLI CIERPIMY NA BEZSENNOŚĆ, NAWET KRÓTKA DRZEMKA W CIĄGU DNIA SPRAWI, ŻE WIECZOREM NIE BĘDZIEMY MOGLI ZASNĄĆ.

Na skuteczność działania układu odporności wpływają trzy powiązane ze sobą elementy: odpowiedź immunologiczna, kondycja psychiczna oraz sprawność fizyczna organizmu. Choć, w rozumieniu naukowym, tylko pierwsza z nich oznacza zdolność do zwalczania drobnoustrojów, to wszystkie trzy ostatecznie decydują o tym, jak organizm radzi sobie z infekcjami. Na początek podpowiemy, jak wzmocnić ten pierwszy filar – oto zalecenia!

Regularny sen

Wiele osób zaczyna częściej chorować wówczas, gdy są przepracowane i zbyt krótko śpią. Okazuje się bowiem, że najbardziej intensywna praca komórek odpornościowych odbywa się w nocy. Co ciekawe, melatonina, czyli hormon snu, ma również wpływ na pracę układu immunologicznego. • Śpij minimum 7 godzin na dobę. To jeden z najskuteczniejszych sposobów wspierania odporności.

Staraj się kłaść i wstawać o tej samej godzinie. To pomoże wyregulować zegar biologiczny i sprawi, że sen będzie zdrowszy. Witaminy i składniki mineralne

Omega-3 1000

REKLAMA

Zawiera olej rybi, będący źródłem kwasów EPA i DHA. Kapsułki miękkie, 60 szt.

DOZ S.A. Suplement diety

16 dbam o zdrowie

Najlepiej byłoby jeść regularnie ryby, warzywa i owoce, a także dobre tłuszcze roślinne, które zawierają m.in. cenne witaminy i minerały. Te ważne substancje trzeba dostarczać sobie codziennie, a w przypadku braku możliwości przestrzegania takiej diety warto wspierać się preparatami z apteki. • Przyjmuj witaminę D. Jej odpowiedni poziom zapewnia prawidłowe funkcjonowanie komórek odpornościowych. • Dostarczaj je w pożywieniu lub suplementuj w razie potrzeby. Największą rolę w działaniu układu immunologicznego odgrywają cynk, żelazo i selen oraz witaminy A, E i C i kwasy omega-3.

pytamy eksperta

SOK Z OWOCÓW CZARNEGO BZU (1–2 ŁYŻKI TRZY RAZY DZIENNIE) MOŻNA PRZYJMOWAĆ TAKŻE NA POCZĄTKU INFEKCJI WIRUSOWEJ – TO POMAGA POWSTRZYMAĆ JEJ ROZWÓJ .

MGR FARM. MONIKA ZBĘK

Jakie błędy najczęściej popełniamy, przyjmując preparaty na odporność?

Herbatka ziołowa w torebkach do zaparzania z kwiatem czarnego bzu, kłączem imbiru i liściem czarnej porzeczki. Torebki, 20 szt.

Naturalne metody

Najczęściej polecane zioła wzmacniające odporność to: • Astragalus – działa przeciwzapalnie, może być przyjmowany profilaktycznie i podczas choroby. Ekstrakt z korzenia tej rośliny stosuje się nawet przez dłuższy czas w okresie jesienno-zimowym. • Jeżówka purpurowa – stymuluje układ immunologiczny,

może być stosowana profilaktycznie nawet przez kilka tygodni. Najlepiej kupić sok z tej rośliny (Succus Echinaceae) i przyjmować zgodnie z informacjami na ulotce. • Czarny bez – sok z jego owoców jest nieoceniony – zawiera bardzo dużo witaminy C, witamin z grupy B oraz kwasów organicznych, które wspierają organizm w walce z infekcją.

Theraflu Extra Grip

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

650 mg + 10 mg + 20 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego, 14 saszetek

REKLAMA

Jedna saszetka zawiera: paracetamol (Paracetamolum) 650 mg, chlorowodorek fenylefryny (Phenylephrini hydrochloridum) 10 mg, maleinian feniraminy (Pheniramini maleas) 20 mg. Wskazania do stosowania: Leczenie objawów grypy i przeziębienia, takich jak: gorączka, dreszcze, bóle mięśni, bóle kostno-stawowe, bóle głowy, obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa, nadmierna wydzielina śluzowa z nosa, kichanie. Podmiot odpowiedzialny: Haleon Poland Sp. z o.o. ul. Rzymowskiego 53, 02-697 Warszawa 30.11.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

REKLAMA

Herbatka na odporność

Samodzielne stosowanie preparatów na odporność często wiąże się z błędami, które mogą skutkować brakiem oczekiwanych efektów, a niekiedy także działaniami niepożądanymi. Preparaty na odporność nie powinny być przyjmowane rutynowo przez cały rok bez wyraźnej potrzeby. Ich włączenie jest uzasadnione głównie w przypadku stwierdzonych niedoborów, zwiększonego zapotrzebowania (np. w okresie jesienno-zimowym, w czasie rekonwalescencji czy przy przewlekłym stresie) lub w grupach ryzyka. Błędem jest również brak systematyczności oraz stosowanie zbyt dużych dawek w oczekiwaniu na lepszy efekt. Przed rozpoczęciem suplementacji warto rozważyć wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych oraz skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Pozwala to dobrać właściwy preparat, dawkę i czas stosowania, a także uniknąć interakcji z innymi przyjmowanymi lekami. Pamiętajmy, że podstawą prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego pozostaje zdrowy styl życia: zbilansowana dieta, odpowiednia ilość snu, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie przewlekłego stresu.

dbam o zdrowie 17

TEMAT miesiąca

Dieta wspierająca mikrobiom

Theraflu Zatoki 650 mg + 10 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego, 14 saszetek

Podmiot odpowiedzialny: Haleon Poland sp. z o.o. ul. Rzymowskiego 53, 02-697 Warszawa. 04.12.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Mikrobiota jelitowa to „dobre

bakterie”, które wspierają trawienie, wytwarzanie niektórych związków (np. witamin) i wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego.

OPRÓCZ PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH KORZYSTNE BAKTERIE WARTO DOSTARCZAĆ RÓWNIEŻ BŁONNIK, KTÓRY STANOWI DLA NICH NATURALNĄ POŻYWKĘ.

Salvitis Acacia Fibre

REKLAMA

Zawiera błonnik z akacji senegalskiej (INAVEA™ PURE ACACIA). Saszetki z proszkiem, 15 szt. INAVEATM PURE ACACIA jest znakiem towarowym firmy Nexira.

DOZ S.A. Suplement diety PROMEDO PHARMA PRODUCTS GmbH

18 dbam o zdrowie

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

Jedna saszetka zawiera: paracetamol (Paracetamolum) 650 mg; chlorowodorek fenylefryny (Phenylephrini hydrochloridum) 10 mg. Wskazania do stosowania: Leczenie objawowe dolegliwości związanych z chorobami zatok takich jak: ból głowy, niedrożność zatok i nosa przebiegająca z bólem oraz objawami przekrwienia i obrzęku błony śluzowej. Działa przeciwgorączkowo, łagodzi objawy przeziębienia i grypy (dreszcze, bóle mięśni i głowy).

REKLAMA

W badaniach wykazano, że to właśnie mikrobiota zamieszkująca jelita może być jednym z najważniejszych elementów naszej odporności. Udowodniono m.in., że probiotyki dostarczane w diecie zmniejszają znacznie częstotliwość infekcji, w tym także tych typowo jesienno-zimowych, czyli dotyczących górnych dróg oddechowych. • Pamiętaj o kiszonkach. Każdego dnia warto jeść produkty, będące źródłem pożytecznych bakterii probiotycznych, np. kiszone warzywa (ogórki, kapusta) albo jogurty z żywymi kulturami. • Wspieraj się preparatami z apteki. Każda choroba, a zwłaszcza taka, gdy konieczne było przyjęcie antybiotyków, osłabia mikrobiom. W trakcie kuracji i po niej warto stosować probiotyki – farmaceuta doradzi, jakie wybrać.

TWOJE DZIAŁANIE OD ŚRODKA PRZY ANTYBIOTYKU Lek probiotyczny Więcej informacji znajdziesz na www.enterol.pl

ENTEROL (Saccharomyces boulardii CNCM I-745). Skład: Jedna kapsułka zawiera 250 mg lioﬁlizowanych drożdżaków S. boulardii CNCM I-745 oraz substancje pomocnicze m.in.: laktoza jednowodna. Postać farmaceutyczna: kapsułka. Wskazania: Leczenie ostrych biegunek infekcyjnych; zapobieganie biegunkom związanym ze stosowaniem antybiotyków; nawracająca biegunka spowodowana zakażeniem Clostridium difﬁcile, jako dodatek do leczenia wankomycyną lub metronidazolem; zapobieganie biegunkom związanym z żywieniem dojelitowym; zapobieganie biegunkom podróżnych, wspomagająco w leczeniu biegunek występujących w zespole jelita drażliwego (IBS). Podmiot odpowiedzialny: BIOCODEX, 22 rue des Aqueducs, 94250 Gentilly, Francja. | ENTEC 015 26

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą

TEMAT miesiąca DOSKONALE WSPIERA NASZĄ ODPORNOŚĆ TAKŻE KONTAKT Z NATURĄ, NAWET JEŚLI SĄ TO TYLKO KWIATY NA BALKONIE.

Ashwagandha

DOZ S.A. Suplement diety

REKLAMA

Zawiera ekstrakt z korzenia witanii ospałej. Krople, 30 ml

Odporność psychiczna

Termin rezyliencja, który oznacza zdolność do adaptacji w obliczu trudnych doświadczeń, stał się ostatnio niezwykle modny. Choć o odporności psychicznej najczęściej mówimy w kontekście radzenia sobie z napięciem nerwowym, ma ona także wymiar biologiczny – to, jak przeżywamy stres, wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego. Kiedy żyjemy w napięciu, organizm działa w trybie alarmowym. Wzrasta poziom kortyzolu, a jeśli trwa to długo, spada aktywność komórek odpornościowych, rośnie stan zapalny, a jelita pracują gorzej.

Chlorchinaldin Chlorchinaldin VP, 2 mg, tabletki do ssania

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

Lek antyseptyczny na infekcje jamy ustnej i gardła*. *m.in. na następujące drobnoustroje: Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Salmonella spp., Shigella spp., Proteus vulgaris, Escherichia coli, Corynebacterium diphtheriae, Pseudomonas pyogenes, Pseudomonas aeruginosa, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Candida albicans. – ChPL Chlorchinaldin VP, 2 mg, tabletki do ssania.

REKLAMA

Chlorchinaldin VP, 2 mg, tabletki do ssania. Skład: 1 tabletka do ssania zawiera 2 mg chlorochinaldolu (Chlorquinaldolum). Postać farmaceutyczna: tabletki do ssania. Wskazania: do stosowania miejscowego w zakażeniach bakteryjnych jamy ustnej i dziąseł, w pleśniawkach, w zakażeniach grzybiczych jamy ustnej i gardła po leczeniu antybiotykami. Podmiot odpowiedzialny: Bausch Health Ireland Limited, 3013 Lake Drive, Citywest Business Campus, Dublin 24, D24PPT3, Irlandia. Produkt leczniczy.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. 20 dbam o zdrowie

Techniki łagodzące stres

Udowodniono w badaniach, że techniki redukcji stresu prowadzą do istotnej poprawy funkcjonowania układu odpornościowego, dlatego warto znaleźć najlepszy sposób dla siebie. Już dziś można wypróbować jedną z najprostszych metod. • Wolny, przeponowy oddech – uruchamia w organizmie sygnał „jest bezpiecznie”, co pomaga wyjść ze stanu napięcia i tym samym wspiera naturalną zdolność organizmu do obrony przed infekcjami. Wystarczy 2–3 razy dziennie przez kilka minut oddychać tak, aby wydech był dwa razy dłuższy niż wdech. To prosty sposób na obniżenie poziomu kortyzolu.

Usuń stres z planu dnia

Łagodzi stres psychiczny Ułatwia zasypianie

Jedyny lek z taką dawką passiﬂory!* * Jedyny dostępny w sprzedaży lek z dawką passiflory 500mg wg raportu IQVIA 08/2025. LEK OTC Nazwa produktu leczniczego: Sedistress Forte, 500 mg, tabletki powlekane, Passiflorae herbae extractum siccum. Dawka substancji czynnej i postać farmaceutyczna: Jedna tabletka powlekana zawiera 500 mg wyciągu (w postaci wyciągu suchego) z Passiflora incarnata L., herba (ziele męczennicy), co odpowiada 2000 mg - 3000 mg ziela męczennicy. Rozpuszczalnik ekstrakcyjny: etanol 70% V/V. Wskazania do stosowania: Tradycyjny produkt leczniczy roślinny stosowany w celu łagodzenia niewielkich objawów stresu psychicznego, takich jak nerwowość, niepokój lub rozdrażnienie oraz jako środek ułatwiający zasypianie. Sedistress Forte jest tradycyjnym produktem leczniczym roślinnym do stosowania w określonych wskazaniach wynikających wyłącznie z jego długotrwałego stosowania. Produkt leczniczy Sedistress Forte jest przeznaczony do stosowania SED/2025/14 u osób dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat. Podmiot odpowiedzialny: Tilman SA, Z.I. Sud 15, 5377 Baillonville, Belgia.

Tradycyjny produkt leczniczy roślinny z określonymi wskazaniami wynikającymi wyłącznie z długotrwałego stosowania. To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

TEMAT miesiąca

To, inaczej mówiąc, sprawny organizm w dobrej kondycji fizycznej. Dlaczego to ważne w kontekście jesienno-zimowych infekcji? Na świecie przeprowadzono już tysiące badań, których wyniki są jednoznaczne – regularny ruch, dobra wydolność i odpowiednia do wieku masa mięśniowa wspierają każdego dnia prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego i zmniejszają ryzyko zachorowania nawet o 30–40 proc.

Aktywność na świeżym powietrzu

Regularny ruch o umiarkowanej intensywności, najlepiej w parku lub lesie, na świeżym powietrzu, wzmacnia układ immunologiczny i sprawia, że nasz organizm jest dobrze przygotowany do walki z wirusami

Tran

smak cytrynowy Zawiera kwasy tłuszczowe omega-3 oraz witaminy E, A i D. Płyn, 250 ml

Unikaj treningów na zewnątrz, kiedy jest smog. Gdy stężenie zanieczysz-

czeń i pyłów w powietrzu jest duże, lepiej poćwicz w domu.

TWÓJ

Otrivin Menthol

jesienny NIEZBĘDNIK

1 mg/ml, aerozol do nosa, roztwór

REKLAMA

Jeden ml roztworu zawiera 1 mg ksylometazoliny chlorowodorku. Jedna dawka aerozolu zawiera 0,14 mg ksylometazoliny chlorowodorku. Wskazania do stosowania: Nadmierne przekrwienie błony śluzowej nosa występujące w przebiegu przeziębienia, kataru siennego, alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, zapalenia zatok. Produkt leczniczy ułatwia odpływ wydzieliny z zapalnie zmienionych zatok przynosowych. Dzięki zmniejszaniu przekrwienia błony śluzowej jamy nosowo-gardłowej może być stosowany wspomagająco w zapaleniu ucha środkowego. Produkt ułatwia wziernikowanie nosa. Otrivin Menthol jest przeznaczony do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat. Podmiot odpowiedzialny: Haleon Poland Sp. z o.o. ul. Rzymowskiego 53, 02-697 Warszawa 22.09.2023.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

22 dbam o zdrowie

DOZ S.A. Suplement diety

i bakteriami. Niezwykle ważne jest tu jednak słowo „umiarkowany”, bo zbyt forsowne treningi osłabiają naszą odporność nawet na kolejne 24–72 godziny. • Dopasuj aktywność do swoich możliwości. Zwiększaj intensywność treningów stopniowo. Na początek wystarczy 30 minut dziennie marszu w tempie 5 km na godzinę lub przy tętnie ok. 90–100 uderzeń na minutę.

Trening siłowy

Mięśnie to aktywny metabolicznie narząd, który produkuje substancje wpływające na cały organizm, w tym na układ odpornościowy. Podczas treningu siłowego (np. z ciężarkami) wydzielają one tzw. miokiny – cząsteczki o działaniu przeciwzapalnym. To pomaga obniżać przewlekły stan zapalny, który osłabia odporność i sprzyja częstym infekcjom. Taki trening zmniejsza również ryzyko cukrzycy i zaburzeń metabolicznych, które mogą sprzyjać częstszym infekcjom.

REKLAMA

Odporność fizyczna

SILNE MIĘŚNIE SPRZYJAJĄ LEPSZEJ GOSPODARCE METABOLICZNEJ, CO PRZEKŁADA SIĘ NA SPRAWNIEJSZE MECHANIZMY OBRONNE ORGANIZMU.

WSPIERA

ROBI K I M O J M

B U ZI

Suplement diety

Sen z otwartą buzią może wpływać na równowagę mikrobiomu, czyli na naszą naturalną tarczę ochronną w jamie ustnej. Wspieraj mikrobiom z unikalnym szczepem zawartym w ENTitis. To najlepsza rekomendacja. *ENTitis zawiera S.salivarius K12 oraz witaminę D, która pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Oświadczenia zdrowotne i piśmiennictwo na entitis.pl. Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Należy pamiętać, że zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia mają istotne znaczenie. "POLSKI LEK - DYSTRYBUCJA" Sp. z o.o.

TEMAT miesiąca

Nasz układ immunologiczny stymulowany jest dzięki aktywności podczas każdej pogody, ale jeszcze silniej, gdy jest zimno i wieje wiatr – wówczas dodatkowo się hartujemy, czyli uczymy nasze ciało prawidłowego reagowania na niższe temperatury i lepszego tolerowania zmiennych warunków atmosferycznych. Wieczorem można dodać do tego prosty rytuał. • Zimna woda zdrowia doda. Kończenie każdego prysznica zimną wodą to zalecany od lat sposób na zahartowanie organizmu. Wystarczy przez 15–30 sekund polewać się chłodną (nie lodowatą) wodą, zaczynając od nóg, następnie przechodząc do rąk i pleców. Stopniowo można wydłużać czas do 1–2 minut i obniżać temperaturę. Podstawą jest regularność – lepiej krócej, ale codziennie.

Orofar Ultra Spray

8,75 mg/dawkę, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

Otrivin 1 mg/ml, aerozol do nosa Jeden ml roztworu zawiera: 1 mg ksylometazoliny chlorowodorku (Xylometazolini hydrochloridum). Wskazania do stosowania: Nadmierne przekrwienie błony śluzowej nosa występujące w przebiegu przeziębienia, kataru siennego, alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, zapalenia zatok. Produkt leczniczy ułatwia odpływ wydzieliny z zapalnie zmienionych zatok przynosowych. Dzięki zmniejszaniu przekrwienia błony śluzowej jamy nosowo-gardłowej może być stosowany wspomagająco w zapaleniu ucha środkowego. Otrivin ułatwia wziernikowanie nosa. Otrivin jest przeznaczony do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat. Podmiot odpowiedzialny: Haleon Poland Sp. z o.o. ul. Rzymowskiego 53, 02-697 Warszawa 02.02.2024.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Krótka ekspozycja na zimno

zwiększa aktywność komórek odpornościowych i pomaga w adaptacji do stresu. TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

Jedna dawka (3 rozpylenia aerozolu) zawiera 8,75 mg flurbiprofenu. Jedno rozpylenie aerozolu zawiera 2,92 mg flurbiprofenu. 1 mL aerozolu do stosowania w jamie ustnej zawiera 16,2 mg flurbiprofenu. Substancje pomocnicze o znanym działaniu: Etanol: 0,26 mg na mL, co odpowiada 0,14 mg na dawkę. Aromaty miętowy i wiśniowy (zawierają d-limonen, cytral, eugenol): 0,324 mg na dawkę. Wskazania do stosowania: Produkt leczniczy Orofar Ultra Spray jest wskazany w krótkotrwałym objawowym łagodzeniu ostrego bólu gardła u osób dorosłych. Podmiot odpowiedzialny: STADA Arzneimittel AG, Stadastrasse 2-18, 61118 Bad Vilbel, Niemcy. Autoryzowany przedstawiciel podmiotu odpowiedzialnego: Stada Pharm Sp. z o.o.; ul. Krakowiaków 44, 02-255 Warszawa.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

24 dbam o zdrowie

REKLAMA

Charakterystyka Produktu Leczniczego z 04.2026 r.

SPACER W SŁONECZNY DZIEŃ POMAGA WYPRODUKOWAĆ WITAMINĘ D, A GDY JEST ZIMNO I WIEJE WIATR – ORGANIZM SIĘ HARTUJE.

REKLAMA

Hartowanie organizmu

Produkt leczniczy

ZASTOSUJ NA INFEKCJĘ GARDŁA LEK ANTYSEPTYCZNY NA INFEKCJE JAMY USTNEJ I GARDŁA* *m.in. na następujące drobnoustroje: Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Salmonella spp., Shigella spp., Proteus vulgaris, Escherichia coli, Corynebacterium diphtheriae, Pseudomonas pyogenes, Pseudomonas aeruginosa, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Candida albicans – Chlorchinaldin VP, 2 mg, tabletki do ssania Chlorchinaldin VP, 2 mg, Skład: 1 tabletka do ssania zawiera 2 mg chlorochinaldolu (Chlorquinaldolum). Postać farmaceutyczna: tabletki do ssania. Wskazania: do stosowania miejscowego w zakażeniach bakteryjnych jamy ustnej i dziąseł, w pleśniawkach, w zakażeniach grzybiczych jamy ustnej i gardła po leczeniu antybiotykami. Podmiot odpowiedzialny: Bausch Health Ireland Limited, 3013 Lake Drive, Citywest Business Campus, Dublin 24, D24PPT3, Irlandia. Chl-PL-082024-0001

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

WI EL OFUNKCYJ NYŻELDO PI ELĘGNACJ I TWARZY, CI AŁAIWŁ OSÓW.

DBAM

o zdrowie Zazwyczaj nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem niekorzystnych procesów, które toczą się w organizmie. Aby się jej pozbyć, trzeba więc najpierw znaleźć przyczynę, która ją wywołała, i przede wszystkim ją zwalczać, a nie tylko samą wysypkę.

Skąd ta

wysypka?

DBAM O ZDROWIE zoom na...

28 dbam o zdrowie

ALE

swędzi!

Wysypka potrafi zaskoczyć, a jej przyczyny bywają naprawdę różne. Nic więc dziwnego, że postawienie trafnej diagnozy nie zawsze jest proste. W jej rozpoznaniu wiele zdradza jednak wygląd zmian oraz okoliczności, w jakich się pojawiły. Sprawdź, na co warto zwrócić uwagę.

TEKST MAGDALENA ŁUKÓW

ysypka to zmiana na skórze, której zwykle towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości. Proste? Tylko z pozoru. Dalej zaczynają się schody. Wysypka może przybierać postać plam, krostek, grudek, pęcherzy czy bąbli. Bywa sucha i szorstka, przypominająca łuskę albo przeciwnie – gładka, wypełniona płynem surowiczym czy ropą. Czasem mocno swędzi, czasem nie daje żadnych objawów, a niekiedy swędzi i boli jednocześnie. Zmiany mogą być pojedyncze i ograniczone do niewielkiego fragmentu ciała, ale potrafią też szybko rozprzestrzenić się na kolejne partie albo od razu objąć niemal całą skórę. Jedne wysypki są bardzo zaraźliwe, inne pozostają całkowicie obojętne dla otoczenia.

Rodzaje wysypek Jednym słowem – dżungla. Źródłem wysypek mogą być bowiem tak błahe rzeczy jak podrażnienia, np. składnikami kosmetyków czy barwnikami w tkaninach, ale też użądlenia lub ukąszenia owadów – a nawet poważne choroby, takie jak odra, szkarlatyna czy liszajec. Wśród chorób, czyli najtrudniejszych do zdiagnozowania przyczyn, wskazuje się kilka grup: Alergie: pokarmowe, wziewne, kontaktowe, krzyżowe, ale też polekowe, np. po przyjęciu niektórych antybiotyków lub w wyniku interakcji leków ze słońcem. Nietolerancje pokarmowe, np. na gluten czy białka zawarte w mleku. Choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń czy łuszczyca.

Infekcje obejmujące kilkadziesiąt chorób wywoływanych przez wirusy (np. HSV – wirus opryszczki czy VZV – wirus ospy wietrznej i półpaśca), bakterie (np. gronkowce i paciorkowce, które mogą prowadzić m.in. do liszajca czy szkarlatyny), grzyby i drożdżaki (będące przyczyną np. liszaja obrączkowego), a także pasożyty, takie jak świerzbowiec wywołujący świerzb.

Od czego zacząć? Podczas diagnozowania wysypki istnieje kilka wskazówek, które pozwalają stopniowo zawęzić krąg podejrzeń. Pierwszą z nich jest jej wygląd – to, czy wysypka jest: Plamista – przybiera postać czerwonych, nieregularnych plam. Najczęściej wywołują ją alergie lub choroby zakaźne. Grudkowata – przybiera formę drobnych, wyczuwalnych pod palcami grudek. Może wskazywać na liszaj płaski, zmiany alergiczne, wirusowe lub łuszczycę (tu dodatkowo skóra pokrywa się srebrzystą łuską).

GDY TYLKO POJAWI SIĘ WYSYPKA, zrób jej zdjęcie. Notuj zmiany. To ułatwi lekarzowi diagnozę. dbam o zdrowie 29

DBAM O ZDROWIE zoom na...

Grudkowato-plamista – na suchych plamach pojawiają się drobne grudki. Taki obraz bywa typowy dla alergicznego odczynu po antybiotykoterapii. Podobną postać może mieć również różyczka. Pęcherzykowata – na skórze pojawiają się wystające pęcherzyki, często wypełnione płynem. Towarzyszy infekcjom wirusowym, takim jak opryszczka, półpasiec czy ospa wietrzna, a także alergii na słońce. Pokrzywkowa – ma postać różowawych, nieregularnych bąbli o zmiennym kształcie i wielkości. Najczęściej wywołują ją alergeny, ale w ten sposób mogą objawiać się też choroby pasożytnicze, np. lamblioza czy glistnica.

Gdy wygląd wysypki to za mało Do tego obrazu warto dodać: Wiek chorego. U dzieci lista chorób powodujących wysypkę jest węższa – najczęściej stanowi ona objaw wirusowych chorób wieku dziecięcego, takich jak ospa wietrzna czy tzw. bostonka. Może być również wynikiem alergii lub nietolerancji pokarmowej. Kształt wysypki. W niektórych chorobach ma ona charakterystyczny wygląd. W przebiegu szkarlatyny twarz jest zaczerwieniona, natomiast okolica ust i nosa pozostaje blada – tworzy się tzw. trójkąt Fiłatowa. W toczniu rumieniowatym oraz trądziku różowatym zmiany na twarzy mogą początkowo przybierać kształt motyla. Lokalizacja i zasięg zmian. Opryszczka najczęściej pojawia się w okolicach ust i nosa, alergia pokarmowa może obejmować całe ciało, łuszczyca typowo zajmuje łokcie, kolana i skórę głowy, a półpasiec obejmuje zwykle jedną połowę ciała. Kandydoza rozwija się w fałdach skórnych, świerzb – w przestrzeniach międzypalcowych oraz na zgięciach stawów. Czas trwania i dynamika zmian. W ospie wietrznej wysypka pojawia się rzutami. W rumieniu zakaźnym najpierw widoczny jest rumień na policzkach („jak po spoliczkowaniu”), a następnie zmiany przenoszą się na inne części ciała. Różyczka zwykle rozpoczyna się od wysypki na twarzy, a następnie obejmuje szyję, tułów i kończyny. Świąd lub jego brak. W alergii dominuje świąd. W półpaścu, oprócz świądu, występuje również ból związany z zapaleniem nerwów. Istotne są także objawy ogólne, takie jak gorączka, osłabienie czy złe samopoczucie. W różyczce wysypce towarzyszy podwyższona temperatura i czasem objawy ze strony górnych dróg oddechowych. Szkarlatyna objawia się drobną, różową, szorstką wysypką, a także gorączką, bólem gardła, niekiedy kaszlem czy wymiotami.

W miejscu intymnym Charakterystycznym miejscem wysypek są narządy płciowe i ich okolice. Tu też przyczyny mogą być różne. Może 30 dbam o zdrowie

pytamy eksperta MGR FARM. MAGDALENA TOSZEK-KUSTOSIK

Jak złagodzić dolegliwości przy pokrzywce? Zmiany skórne o charakterze pokrzywki mogą wywołać alergeny, takie jak pyłki roślin, sierść zwierząt, niektóre pokarmy, a także użądlenia owadów, ale również wysoka temperatura otoczenia, przegrzanie organizmu, intensywna ekspozycja na słońce czy nadmierna potliwość. Pokrzywka objawia się nagłym zaczerwienieniem, swędzącymi bąblami, pieczeniem, obrzękiem oraz nadwrażliwością skóry. Podstawą leczenia są leki przeciwhistaminowe dostępne bez recepty z lewocetyryzyną, loratadyną, desloratadyną, bilastyną czy feksofenadyną. Preparaty te łagodzą świąd i zmniejszają nasilenie zmian skórnych. Doraźną ulgę w nasilonym świądzie mogą przynieść zimne okłady oraz preparaty chłodzące z mentolem. Pomocne mogą być także wody termalne w aerozolu oraz kompresy o działaniu chłodząco-łagodzącym. W pielęgnacji skóry warto sięgać po żele i emulsje emolientowe o właściwościach kojących, zawierające m.in. aloes czy pantenol. Substancje te łagodzą podrażnienia i wspierają regenerację naskórka. Miejscowo, na silnie podrażnioną, ale nieuszkodzoną skórę, można stosować preparaty zawierające hydrokortyzon, dimetynden lub difenhydraminę, niekiedy w połączeniu z lidokainą, które zmniejszają świąd, zaczerwienienie i obrzęk. W przypadku nasilonych objawów, utrzymywania się zmian skórnych powyżej kilku dni lub wystąpienia objawów ogólnych, takich jak duszność czy obrzęk twarzy i gardła, konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

bowiem chodzić o alergie wywołane przez składniki kosmetyków, detergenty używane do prania bielizny lub barwniki użye do jej produkcji. Wysypkę wywołuje także zatkanie mieszków włosowych – pojawiają się tzw. prosaki, czyli ropne grudki. Wysypka okolic intymnych to także objaw chorób przenoszonych drogą płciową, m.in.: opryszczki wirusowej narządów płciowych (drobne pęcherzyki wypełnione płynem zmieniają się w nadżerki), zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (powoduje pojawienie się kłykcin) czy liszaja płaskiego, który może objawiać się czerwono‑fioletowymi grudkami i świądem.

Co robić, gdy pojawi się wysypka? Jeśli nie mamy pewności, co ją wywołało, zgłośmy się do lekarza. Lepiej jej niczym nie smarować, ponieważ możemy pogorszyć swój stan i zmienić jej pierwotny wygląd. Internista albo sam postawi diagnozę, albo skieruje nas na badania i do odpowiedniego specjalisty, np. alergologa lub dermatologa. Specjalista zleci też odpowiednie leki, takie jak antyhistaminowe, kortykosteroidy, przeciwbakteryjne czy przeciwwirusowe. Podpowie, czym złagodzić ból i swędzenie oraz jak skrócić bądź złagodzić okres choroby.

NIE ZWLEKAJ! Niekiedy źródło wysypki może zagrażać nie tylko naszemu zdrowiu, ale i życiu. Szybko zgłośmy się do lekarza, gdy… – wysypce towarzyszy gorączka, – pojawią się wybroczyny, – wystąpi duszność, – dojdzie do obrzęku naczynioworuchowego, – wysypka zacznie szybko się rozszerzać albo obejmie błony śluzowe. REKLAMA

TELEFON WSPARCIA

dla Seniora Słuchamy Wspieramy

SŁUCHAMY

WSPIERAMY

Nasi Wolontariusze czekają na Twój telefon codziennie w godz.: 16:00-20:00 (poza niedzielami i świętami)

Dla Ciebie dyżurują nasi specjaliści: • Dietetyk - wtorki: 16:00-20:00, • Farmaceuta - środy: 16:00-20:00.

DBAM O ZDROWIE rozmowa z lekarzem

pytamy eksperta

Dr n. med. Tomasz Urbankowski, alergolog Centrum Dermatologiczne FEBUMED

Coraz więcej alergii!

Uwaga!

Immunoterapia alergenowa pomaga zmniejszyć nadmierną reakcję układu odpornościowego na konkretny alergen.

Jak działają nowe terapie Z każdym rokiem przybywa pacjentów zmagających się z różnymi rodzajami alergii, uznawanych obecnie za choroby cywilizacyjne XXI wieku. Dlaczego tak się dzieje, jakie są najlepsze formy odczulania oraz na jakie nowoczesne i skuteczne metody leczenia mogą liczyć chorzy, wyjaśnia alergolog, dr nauk medycznych Tomasz Urbankowski. Czy za lawinowy wzrost alergii należy winić coraz większą liczbę alergenów wokół nas?

Obecnie częściej i dłużej stykamy się z alergenami, np. pyłkami roślin, bo sezon pylenia w związku ze zmianami klimatu potrafi zaczynać się wcześniej i trwać dłużej. Ale to tylko część problemu, a przyczyny wzrostu zachorowań na alergie są bardziej złożone. Dużą rolę odgrywa styl życia: spędzamy więcej czasu w zamkniętych pomieszczeniach, mamy kontakt z zanieczyszczeniami powietrza. Nasz układ odpornościowy spotyka się z innym „środowiskiem mikrobiologicznym” niż dawniej i u części osób zaczyna reagować przesadnie na substancje, które dla większości ludzi są niegroźne. Znaczenie mają też predyspozycje rodzinne. Według alergologów, jesień to dobry czas na odczulanie. Dlaczego właśnie ta pora roku?

To dobry moment szczególnie dla pacjentów uczulonych na pyłki drzew i traw, bo wtedy kończy się główny sezon pylenia, ekspozycja na alergeny jest mniejsza, a objawy – mniej nasilone, więc leczenie można rozpocząć w bardziej bezpiecznych i komfortowych warunkach. Odczulanie polega na stopniowym przyzwyczajaniu układu odpornościowego do alergenu. Pacjent otrzymuje bardzo małe, ściśle kontrolowane dawki substancji, na którą wcześniej reagował katarem, kichaniem, świądem oczu czy dusznością. Dzięki temu układ odpornościowy może z czasem reagować na ten alergen słabiej, a objawy alergii stają się mniej nasilone. Ważne jest jednak, aby nie czekać do samego początku pylenia. Dlatego u wielu pacjentów leczenie zaczynamy kilka miesięcy przed sezonem, aby organizm zdążył się przygotować. Jak działa immunoterapia podjęzykowa jako forma odczulania? Czy jest dla każdego alergika?

To wygodna forma odczulania, bo pacjent przyjmuje alergen pod język, najczęściej w domu, zgodnie z ustalonym sche32 dbam o zdrowie

matem. Pierwsza dawka powinna być jednak podana pod kontrolą lekarza, by upewnić się, że leczenie jest dobrze tolerowane. To metoda skuteczna w alergicznym nieżycie nosa i zapaleniu spojówek, zwłaszcza przy uczuleniu na wybrane alergeny wziewne, jak np. pyłki traw czy roztocza kurzu domowego. Immunoterapia, zarówno podjęzykowa, jak i podskórna, nie tylko łagodzi objawy, ale może wpływać na mechanizm choroby, czyli uczyć układ odpornościowy większej tolerancji. Nie jest jednak dla każdego. Przeciwwskazaniem może być źle kontrolowana astma lub sytuacje, w których pacjent nie jest w stanie regularnie stosować leczenia. Odczulanie wymaga systematyczności i trwa kilka lat. Jaką rolę w leczeniu alergii odgrywają obecnie nowoczesne leki biologiczne?

Leki biologiczne to jeden z największych postępów w alergologii ostatnich lat, choć nie są one leczeniem dla każdego pacjenta z katarem siennym i okresowym świądem oczu. To terapie dla osób z ciężkimi, przewlekłymi chorobami alergicznymi lub zapalnymi, których nie udaje się kontrolować standardowym leczeniem. Ich działanie jest bardziej precyzyjne niż działanie leków klasycznych. Nie „wyciszają” całego układu odpornościowego, tylko blokują wybrane mechanizmy zapalenia, np. te odpowiedzialne za ciężką astmę, przewlekłe zapalenie zatok z polipami nosa, atopowe zapalenie skóry czy przewlekłą pokrzywkę. W ciężkiej astmie stosuje się leki biologiczne, które działają precyzyjnie – blokują m.in. mechanizmy związane z IgE (przeciwciałem odgrywającym kluczową rolę w reakcjach alergicznych) czy interleukiną 5 (tzw. białkiem sygnalizacyjnym układu odpornościowego). Oznacza to mniej zaostrzeń choroby, mniej duszności, lepszy sen, mniejsze zużycie leków doraźnych i wyraźną poprawę jakości życia. Warunkiem jest dokładna kwalifikacja pacjenta przez specjalistę, bo lek biologiczny musi być dopasowany indywidualnie do typu choroby i profilu zapalenia. rozmawiała Marta Szymczyk-Jaworska

DBAM O ZDROWIE ważne badanie

KORONAROGRAFIA

Serce d

po kontrolą Gdy serce wysyła sygnały alarmowe, koronarografia pozwala zajrzeć w jego naczynia jak w mapę życia i odnaleźć miejsca zagrożenia. TEKST BARBARA TULEJA

Koenzym Q10

REKLAMA

Zawiera w składzie koenzym Q10. Kapsułki, 60 szt.

DOZ S.A. Suplement diety

34 dbam o zdrowie

erce nie boli przypadkiem ani bez powodu. Kiedy zaczyna wysyłać sygnały – ucisk w klatce piersiowej, duszność, spadek tolerancji wysiłku – warto sprawdzić, czy jego naczynia wieńcowe są drożne. Koronarografia to jedno z najważniejszych badań w diagnostyce choroby niedokrwiennej serca. Pozwala dokładnie ocenić, czy w tętnicach doprowadzających krew do mięśnia sercowego znajdują się zwężenia lub zamknięcia grożące zawałem. Choć brzmi poważnie, jest procedurą rutynowo wykonywaną w pracowniach hemodynamicznych. Co więcej, w wielu przypadkach diagnostyka może od razu przejść w leczenie – jeśli lekarz stwierdzi istotne zwężenie, podczas tego samego zabiegu może wykonać angioplastykę i wszczepić stent. Dla wielu osób to moment przełomowy – nie tylko daje odpowiedź na pytanie o przyczynę dolegliwości, lecz także realnie zmniejsza ryzyko groźnych powikłań sercowych. To badanie daje też szansę na podjęcie szybkiej decyzji terapeutycznej i wdrożenie leczenia, które może zapobiec poważnym konsekwencjom w przyszłości.

JAK SIĘ PRZYGOTOWAĆ

To badanie •Przygotowanie do koronaro- wać lekarza o wszystkich przyjgrafii zaczyna się od konsulmowanych lekach, zwłaszcza nie tylko tacji lekarskiej i kwalifikacji do przeciwkrzepliwych, przeciwpłytbadania. Lekarz analizuje objawy kowych i stosowanych w cukrzydiagnozuje! oraz wyniki EKG, echo serca, cy. Czasem konieczna jest próbę wysiłkową lub tomografię ich dawkowania. C zęsto pozwala tętnic wieńcowych. Przed plano- modyfikacja W dniu badania warto zdjąć birównież wą koronarografią wykonuje się żuterię i nie nakładać balsamów badania krwi (m.in. morfologię, miejscu planowanego wkłucia natychmiast pomóc parametry krzepnięcia oraz po- w(najczęściej nadgarstek lub paziom kreatyniny, oceniający prachwina). Należy też zadbać twojemu sercu. cę nerek) i oznacza grupę krwi. o dobre nawodnienie – jeśli le•Zwykle należy pozostać na

czczo przez 6–8 godzin przed zabiegiem. Trzeba poinformo-

JAK PRZEBIEGA •Koronarografia wykonywana jest w znieczuleniu miejsco-

wym i zwykle trwa 20–40 minut. W pozycji leżącej pacjent zostaje podłączonydo monitorów kontrolujących rytm serca i ciśnienie. Lekarz dezynfekuje miejsce wkłucia (najczęściej tętnicę promieniową w nadgarstku lub udową w pachwinie) i wprowadza cienki cewnik do naczynia. Pod kontrolą aparatu rentgenowskiego przesuwa go do ujścia tętnic wieńcowych. Kolejnym etapem jest podanie kontrastu, który uwidacznia naczynia na ekranie. W tym momencie można odczuć krótkotrwałe uczucie ciepła. Lekarz ocenia, czy występują zwężenia oraz jak są rozległe. Jeśli wymagają leczenia, często od razu przeprowadza się angioplastykę – poszerzenie naczynia balonem i implantację stentu. Na koniec usuwa się cewnik i zakłada opatrunek.

WYNIKI BADANIA •Wstępny wynik koronarografii znany jest praktycznie od ra-

zu – lekarz omawia go z pacjentem bezpośrednio po zabiegu lub jeszcze tego samego dnia. Dowiaduje się on, czy tętnice są prawidłowe, czy występują zwężenia oraz jaki jest ich stopień (wyrażany w procentach). Zwężenia przekraczające około 70 proc. światła naczynia zwykle uznaje się za istotne hemodynamicznie. •Jeśli w trakcie koronarografii wykonano angioplastykę, w opisie znajdzie się informacja o wszczepionym stencie oraz zalecanym leczeniu przeciwpłytkowym. •W przypadku braku istotnych zmian lekarz może zalecić dalszą diagnostykę lub leczenie zachowawcze. Ostateczna interpretacja zawsze uwzględnia objawy, wyniki innych badań i ogólny stan zdrowia.

karz nie zaleci inaczej – ponieważ pomaga chronić nerki przed działaniem kontrastu.

Warto wiedzieć •Po koronarografii pacjent

trafia na salę obserwacyjną. Przez kilka godzin monitorowane są tętno, ciśnienie tętnicze oraz miejsce wkłucia. Jeśli dostęp uzyskano przez tętnicę promieniową w nadgarstku, możliwe jest szybkie uruchomienie pacjenta i powrót do domu nawet tego samego dnia. Przy dostępie udowym konieczne bywa dłuższe leżenie. W przypadku wykonania angioplastyki kluczowe jest regularne przyjmowanie leków przeciwpłytkowych, które zapobiegają powstaniu zakrzepu w stencie. Nowoczesne stenty uwalniające leki stopniowo oddają substancję hamującą rozrost komórek w ścianie naczynia, dzięki czemu znacząco ograniczają ryzyko jego ponownego zwężenia. Równie ważna jak zabieg jest dalsza kontrola czynników ryzyka i zmiana stylu życia. dbam o zdrowie 35

DBAM O ZDROWIE z listów do redakcji

Zapytaj

farmaceutkę

Wątpliwości Czytelników dotyczące domowych sposobów i preparatów aptecznych rozwiewa mgr farmacji Ewa Dembowska. Ty także chcesz zadać pytanie? Napisz na adres magazyn@dbamozdrowie.pl

pytanie

Jak można pozbyć się odcisku na stopie? Ola K. z Płocka

Odciski (nagniotki) i modzele – żółtawe, zrogowaciałe, stwardniałe obszary naskórka – najczęściej powstają w wyniku długotrwałego ucisku na podeszwach i w okolicach pięt. Odcisk bywa bolesny, gdyż rdzeń – rogowy czop jest twardy, a czasem wokół niego występuje rumień i szczeliny w skórze, które mogą być źródłem infekcji. Można go leczyć samodzielnie za pomocą dostępnych w aptece bez recepty preparatów złuszczających do skóry. W przypadku zmian opornych na leczenie konieczna jest konsultacja dermatologa, który przepisze silniejsze preparaty. Pierwsze próby pozbycia się odcisku polegają na moczeniu stopy w ciepłej wodzie z dodatkiem olejków, co ma ułatwić łuszczenie się naskórka. Bardzo delikatne próby usunięcia naskórka za pomocą szorstkiej gąbki czy peelingu mogą to ułatwić. Lepsze efekty przyniesie stosowanie preparatów złuszczających (maści, kremów, płynów i plastrów), które zawierają mocznik i kwas salicylowy, a także kwas mlekowy. Stosujemy je tylko w rejonie odcisku (nigdy na zdrową skórę), który powinien złuszczać się stopniowo. Nie należy przyspieszać tego procesu, tylko poczekać na samoistne oddzielenie się suchej skóry. Ze względu na głęboki korzeń próby złuszczenia nagniotka poprzez moczenie stóp w wodzie z solą lub sodą oczyszczoną czy intensywne zabiegi mechaniczne polegające na stosowaniu tarek, peelingu, pumeksów czy pilników, mogą wywołać jeszcze większy ból i dyskomfort – inwazyjne usuwanie naskórka w rejonach niedotkniętych dolegliwością, a nawet w jej rejonie, doprowadza często do infekcji bakteryjnej bądź grzybicy. Prawdopodobnie niezbędna stanie się wizyta u dermatologa. Nagniotki można wyleczyć całkowicie, zwłaszcza jeśli zostanie usunięty czynnik sprawczy, np. zbyt ciasne obuwie. Niezmiernie istotna w walce z odciskami jest właściwa higiena i zabiegi kosmetyczne pomagające utrzymywać odpowiednią kondycję skóry, przyczyniającą się do uniknięcia dolegliwości. 36 dbam o zdrowie

pytanie

Słyszałam, że można uzależnić się od kropli do nosa. Czy to prawda? Monika Ł. z Gdańska

Faktycznie tak może się stać. Uzależnienie od kropli do nosa polega na adaptacji błony śluzowej do działania substancji czynnej zawartej w preparacie. Substancje te to m.in. ksylometazolina, oksymetazolina i nafazolina – obkurczają naczynia krwionośne, szybko zmniejszają obrzęk śluzówki i udrażniają nos. Po ustąpieniu działania leku dochodzi do ponownego rozszerzenia naczyń krwionośnych i nasilenia obrzęku błony śluzowej, co powoduje uczucie niedrożnego nosa i skłania do ponownej aplikacji leku. Informacja dla pacjenta o leku mówi, że krople zawierające te substancje można stosować nie dłużej niż 5–7 dni. W przeciwnym razie organizm może przestać reagować na działanie substancji czynnej, co w konsekwencji może prowadzić do pogorszenia funkcji śluzówki nosowej. Zbyt częste stosowanie kropli z ksylometazoliną i innymi podobnymi substancjami spowoduje blokadę w nosie nie tyle przez wydzielinę, ile przez obrzęk – mówi się wtedy o tzw. katarze polekowym. Uzależnienie od leku można rozpoznać po konieczności zwiększania częstotliwości stosowania i dawki preparatu, uczuciu blokady nosa po zaprzestaniu jego kilkudniowego intensywnego używania, suchości błony śluzowej nosa i gardła, a czasem także zaburzeniach węchu. Możliwe są też drobne krwotoki z nosa. Przy długotrwałym stosowaniu kropli do nosa z środkami obkurczającymi błona

śluzowa ulega uszkodzeniu, zanikają rzęski, dochodzi do zwłóknienia tkanek. W przypadku zdiagnozowania uzależnienia zaleca się stopniowe zmniejszanie częstotliwości stosowania preparatu oraz redukcję jego dawki, bo gwałtowne odstawienie kropli może spowodować znaczny dyskomfort. Warto jednocześnie nawilżać błonę śluzową nosa preparatami z soli morskiej (np. w formie inhalacji) oraz stosować krople z ektoiną, pantenolem czy kwasem hialuronowym. W przypadku nieustąpienia kataru zaleca się wizytę u lekarza w celu dobrania indywidualnej terapii. Proces wychodzenia z uzależnienia może trwać od kilku dni do kilku tygodni i wymaga konsekwencji oraz cierpliwości. Przyjmuje się, że krople z ektoiną i hipertoniczny roztwór wody morskiej są preparatami bezpiecznymi i, choć działają w odmienny sposób niż wspomniane wyżej substancje, mogą wspomagać łagodzenie objawów kataru infekcyjnego i alergicznego. Aby uniknąć problemów z uzależnieniem od kropli do nosa zawierającymi ksylometazolinę i podobne, nie należy stosować ich dłużej niż zalecenia producenta. Jeśli nie przynoszą poprawy, trzeba skonsultować się z lekarzem i sięgnąć po inne metody udrażniania nosa.

ARTYKUŁ sponsorowany

Infekcje układu oddechowego są jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych, z powodu których pacjenci odwiedzają gabinety lekarskie – zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym1. Nie zawsze mają one łagodny przebieg. W przypadku części patogenów np. infekcji RSV czy wirusa grypy przebieg może być ciężki, wymagający hospitalizacji, tlenoterapii, a nawet może doprowadzić do zgonu1,2. Autor: Mateusz Babicki – Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

RSV – czy warto szczepić seniorów?

Artykuł sponsorowany przez Pfizer Polska Sp. z o.o. ul. Żwirki i Wigury 16 B, 02-092 Warszawa. Kapitał zakładowy 33.860.000 zł, KRS 0000022310, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, NIP 5213115586, BDO 000189470. PP-UNP-POL-0579

yzyko to wzrasta w tzw. grupach ryzyka, czyli wśród pacjentów o wyższym prawdopodobieństwie zachorowania, których stan zdrowia zwiększa możliwość ciężkości przebiegu lub rozwinięcia powikłań. Predysponują do tego choroby przewlekłe takie jak: cukrzyca, przewlekłe choroby serca, wątroby oraz płuc3,4,5. Dodatkowo grupę wysokiego ryzyka stanowią pacjenci ze słabiej działającym układem odpornościowym np. w przebiegu choroby nowotworowej, leczenia immunosupresyjnego czy chorób wrodzonych5,6.

Szczególną grupą pacjentów są osoby starsze po 60. roku życia, u których z jednej strony dochodzi do starzenia się układu odpornościowego, a z drugiej strony bardzo często występuje dodat-

kowo co najmniej jedna choroba przewlekła, która również zwiększa ryzyko. W związku z powyższym bardzo ważne jest w tej populacji osób dbać o poprawę odporności, która obejmuje regularną aktywność fizyczną, zdrowe nawyki żywieniowe, zdrowy sen, suplementację witaminy D3 oraz szczepienia ochronne1,5,6. Rolą szczepień ochronnych nie jest tylko zmniejszenie ryzyka infekcji, ale mają one również zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji oraz powikłań zdrowotnych1.

konieczności czekania do sezonu infekcyjnego. Możliwość wykonania szczepień oraz ich zasadność powinny być każdorazowo omówione z lekarzem lub farmaceutą, z uwzględnieniem indywidualnego stanu zdrowia danej osoby. Niektóre z nich można wykonać jednocześnie na jednej wizycie. Do uzyskania szczegółowych informacji dotyczących szczepień skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Szczepienie przeciwko RSV, w przeciwieństwie do szczepienia przeciwko grypie, nie wymaga dostosowania sezonowego, nie wymaga kolejnych dawek w następnym sezonie, w związku z czym można je wykonać w dowolnym okresie roku5,6, bez

1. Portal E-zdrowie. Raport o chorobach zakaźnych. Dostęp online: 26.06.2026 https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/raport-o-chorobach-zakaznych 2. HaversFP, et al. JAMA Netw Open. 2024;7:e2444756 i eTable3 (Supplement). 3. Portal Gov.pl. Szczepienia chronią – zaufaj nauce. Informacja opracowana przez Główny Inspektorat Sanitarny. Dostęp online: 26.06.2026 Szczepienia chronią – zaufaj nauce (2025) – Główny Inspektorat Sanitarny – Portal Gov.pl 4. WHO Respiratory syncytial virus. Dostęp online 26.06.2026

https://www.who.int/health-topics/respiratory-syncytial-virus#tab=tab_1 5. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok – Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdyni – Portal Gov.pl Dostęp online: 26.06.2026 https://www.gov.pl/web/psse-gdynia/program-szczepien-ochronnych-na-2026-rok 6. Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej. Kalendarz szczepień dorosłych. Szczepienia zalecane. Dostęp online: https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/ 2025/03/Kalendarz-szczepien-doroslych-2025.pdf

DBAM O ZDROWIE rodziny

Zanim coś

się złamie... Nieczęsto zastanawiamy się nad stanem naszych kości. Zwykle dzieje się tak aż do momentu, gdy dojdzie do pierwszego złamania. Niestety skutki tej beztroski bywają trudne do nadrobienia. Można i warto jednak temu zapobiec. TEKST DOROTA MIKŁASZEWICZ

38 dbam o zdrowie

steoporoza niszczy kości od środka. Osłabia ich strukturę, przez co stają się kruche, a to prowadzi do złamań. W dodatku chore kości z trudem się zrastają i trwa to bardzo długo, a niekiedy jest to wręcz niemożliwe. Takie złamania często utrudniają lub uniemożliwiają poruszanie się. Nie dzieje się to od razu. Kości to żywa tkanka, którą organizm stale odnawia, aby była mocna. Uczestniczą w tym dwa rodzaje komórek: osteoklasty, które niszczą „starą kość”, i osteoblasty, które tworzą „nową”. Budulec – głównie wapń wraz z makro- i mikroelementami, które z nim współdziałają – czerpią one z pożywienia, które im dostarczamy. Ten cykl trwa całe nasze życie i średnio do trzydziestego roku życia przebiega bez problemów. Z wiekiem jest coraz trudniej – proces tworzenia nie nadąża za procesem niszczenia, co bardzo często prowadzi do osteoporozy. Według szacunków zmaga się z nią co czwarta kobieta po 50. roku życia, a po 70. roku życia już co trzecia kobieta i co piąty mężczyzna. Choruje więcej kobiet, które w dodatku wcześniej na nią zapadają, bowiem po menopauzie nie chronią ich już estrogeny – hormony płciowe, które hamują proces wypłukiwania wapnia z kości i wspierają ich odbudowę. Nieraz pomaga hormonalna terapia zastępcza lub fitoestrogeny, czyli substancje roślinne naśladujące działanie estrogenów, ale ich stosowanie nie zawsze jest możliwe.

Aktywność fizyczna

Żeby zapobiec osłabieniu kości, potrzebujemy ruchu. Jeśli jest regularny, pobudza komórki kościotwórcze do wytwarzania nowej tkanki kostnej, a także wzmacnia mięśnie wspierające szkielet. Należy zacząć od 30 minut trzy razy w tygodniu, a kiedy poczujemy się z tym dobrze, wydłużyć czas ćwiczeń lub wykonywać je częściej. Najprostsze, pożyteczne formy ruchu to: • Marsz, a dla osób w lepszej kondycji – bieganie. Regularne spacery stymulują kości nóg, bioder i kręgosłupa. • Skakanie na skakance przez kilka minut dziennie pomaga wzmocnić kości nóg i bioder. • Ćwiczenia z obciążeniem, np. z hantlami lub gumą oporową, wywołują obciążenie mechaniczne kości, co pobudza procesy odbudowy i wzmacnia tkankę kostną. • Przysiady wzmacniają nogi, biodra i kręgosłup. • Wyciskanie hantli wzmacnia ramiona i klatkę piersiową. Przydadzą się także ćwiczenia poprawiające równowagę i stabilność, które zmniejszają ryzyko upadków. • Najprostsze jest stanie na jednej nodze przez kilka minut dziennie. Stań wyprostowany przy oparciu krzesła i unieś jedną nogę tak, aby jej stopa znalazła się na

WAŻNE BADANIE Densytometria to szybkie badanie z wykorzystaniem promieniowania rentgenowskiego, które pozwala ocenić gęstość mineralną kości w odcinku lędźwiowym kręgosłupa oraz w szyjce kości udowej. W ramach NFZ można wykonać je bezpłatnie na podstawie skierowania od lekarza specjalisty, np. ortopedy lub endokrynologa. Bez skierowania koszt badania wynosi zwykle od 80 do 200 zł. Opracowany przez WHO Kalkulator FRAX (ang. Fracture Risk Assessment Tool) służy do oceny ryzyka złamań osteoporotycznych na podstawie takich danych, jak wiek, płeć, masa ciała czy stosowanie niektórych leków (jest dostępny w internecie – www.fraxplus.org). Po 50. roku życia warto raz w roku mierzyć wzrost. Ubytek większy niż 2 cm powinien skłonić do dalszej diagnostyki.

wysokości połowy łydki drugiej nogi. Najlepiej zmieniać nogi co 15–30 sekund. Na początku można się podpierać, później już nie.

Dieta dla kości

Bez wapnia oraz substancji ułatwiających jego przyswajanie i pomagających utrzymać dobrą kondycję organizmu trudno uniknąć chorób kości. Szczególnie ważne są witamina D, magnez, białko oraz kwasy omega-3 o działaniu przeciwzapalnym. Za dobre źródło większości tych składników dietetycy uważają mleko i jego przetwory. Szacuje się, że dwa plastry żółtego sera mogą pokryć nawet połowę dziennego zapotrzebowania na wapń. Poleca się także jaja i chude mięso, które są źródłem białka zwierzęcego, a także ryby morskie – zwłaszcza sardynki, szprotki oraz łososia. Do dobrych źródeł wapnia należą suszone figi i morele, sezam, migdały i orzechy laskowe. Ponadto polecane są warzywa liściaste, takie jak sałata, rukola i jarmuż, a także różne rodzaje kapusty, kalafior, brokuły, marchew, pietruszka, papryka, czosnek, cebula, rośliny strączkowe (np. soja) oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Produkty, które można spożywać na surowo, warto jeść w tej postaci, z dodatkiem oliwy lub oleju rzepakowego tłoczonego na zimno. Nieocenione są także wody mineralne zawierające wapń i magnez. Natomiast należy ograniczyć spożycie szczawiu, buraków dbam o zdrowie 39

DBAM O ZDROWIE rodziny

i botwiny, rabarbaru oraz szpinaku, ponieważ zawierają szczawiany utrudniające przyswajanie wapnia. Kościom nie służy również nadmiar tłuszczów zwierzęcych, produkty konserwowane fosforanami (np. kupne wędliny, fast foody, zupy w proszku) oraz żywność nadmiernie solona i słodzona.

Sztuka suplementacji

Najprościej i najkorzystniej dla zdrowia jest czerpać niezbędne składniki z pożywienia, jednak nie zawsze jest to możliwe. Jeżeli więc podejrzewamy, że którychś z nich nam brakuje, sięgamy po suplementy. Podobnie jest w przypadku zagrożenia osteoporozą. W takiej sytuacji warto skonsultować się z lekarzem, który pomoże ustalić, co i w jakiej dawce należy suplementować. W przeciwnym razie łatwo można sobie zaszkodzić. Szczególnie długotrwały nadmiar wapnia może przyczyniać się do zwapnienia naczyń krwionośnych, a nadmiar witaminy K2, która ma temu zapobiegać, może być szkodliwy dla osób z zaburzeniami krzepliwości krwi, zwłaszcza jeśli przyjmują leki przeciwkrzepliwe. Warto również ustalić z lekarzem odpowiednią dawkę witaminy D, niezbędnej do wchłaniania i metabolizmu wapnia. Teoretycznie organizm wytwarza ją pod wpływem promieni słonecznych, a pewne ilości dostarczamy także z dietą. Badania jednak wskazują, że w naszej szerokości geograficznej to często nie wystarcza, dlatego zaleca się suplementację.

Na co uważać?

Należy unikać restrykcyjnych diet odchudzających, ponieważ głodząc się, narażamy kości na niedobory składników odżywczych. Nie oznacza to jednak, że trzeba godzić się z nadwagą – należy jedynie dbać o to, aby dieta była zbilansowana. Niekorzystny wpływ na kości mogą mieć również niektóre leki, szczególnie kortykosteroidy, które utrudniają wchłanianie wapnia i obniżają poziom witaminy D. Leki immunosupresyjne, niezbędne po przeszczepach, również osłabiają proces tworzenia kości. Kościom szkodzi również palenie papierosów oraz nadmierne spożycie alkoholu, który może przyczyniać się do ich porowatości. 40 dbam o zdrowie

Mleko dobrej jakości dostarcza nam sporo wapnia i trochę witaminy D. Organizm łatwo je wchłania.

Kontroluj inne choroby

Bezwzględnie należy leczyć choroby, które mogą spowalniać proces tworzenia się kości lub przyspieszać ich stopniowy zanik. Należą do nich przewlekłe stany zapalne, szczególnie reumatoidalne zapalenie stawów, oraz zaburzenia endokrynologiczne, takie jak nadczynność przytarczyc, w przebiegu której zbyt dużo wapnia uwalnia się z kości do krwi, a także zespół Cushinga, utrudniający kościotworzenie. Równie groźne dla układu kostnego są choroby przewodu pokarmowego, m.in. celiakia i choroba Leśniowskiego‑Crohna, które utrudniają wchłanianie składników odżywczych z jelit. W przypadku nietolerancji laktozy również należy zadbać o odpowiednią podaż wapnia – poprzez suplementację lub częstsze sięganie po niemleczne produkty bogate w ten pierwiastek. Warto także otoczyć szczególną opieką osoby długotrwale unieruchomione, np. po udarach lub operacjach. Dobrze jest zapytać lekarza, jak w takiej sytuacji zapobiegać utracie masy kostnej.

pytamy eksperta MGR FARM. JAROSŁAW ROJEK

Jak przyjmować wapń i witaminę D3, aby się najlepiej wchłaniały? Nieprzypadkowo wapń i witamina D często występują w jednym preparacie. Witamina D odgrywa kluczową rolę w zwiększaniu wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego oraz pomaga utrzymać jego prawidłowe stężenie w organizmie. Witaminę D3 najlepiej przyjmować w trakcie posiłku zawierającego tłuszcz, ponieważ jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach. Niewielka ilość oleju obecna w kapsułkach zazwyczaj nie wystarcza do osiągnięcia maksymalnej biodostępności. Podobna zasada dotyczy węglanu wapnia – jego wchłanianie jest najefektywniejsze podczas posiłku, gdy w żołądku obecny jest kwas solny. Inaczej jest w przypadku cytrynianu wapnia, który może być przyjmowany zarówno z jedzeniem, jak i między posiłkami. Należy jednak pamiętać, że zawiera on mniejszą ilość elementarnego wapnia w porównaniu z węglanem. Warto również uwzględnić możliwe interakcje wapnia z innymi składnikami mineralnymi oraz lekami. Może on ograniczać wchłanianie m.in. żelaza, cynku oraz niektórych antybiotyków (np. tetracyklin i fluorochinolonów). Z tego względu zaleca się zachowanie odstępu co najmniej 2–3 godzin między ich przyjmowaniem.

– według szacunków co najmniej tyle kobiet choruje na osteoporozę. Wśród mężczyzn odsetek ten wynosi około 6%.

REKLAMA

20 %

DBAM O ZDROWIE rodziny

Magnez

Witaminy minerały

na dzień dobry NasZ ekspert

MARTA STACHURA mgr farmacji

Regularnie ćwiczysz i zależy ci na sprawnej pracy mięśni? A może chcesz poprawić koncentrację, pamięć i odporność na stres? Zadbaj o odpowiedni poziom magnezu w organizmie.

Magnez + B6 Forte

1 tabletka zawiera 100 mg magnezu i 2 mg witaminy B6. Tabletki, 180 szt.

REKLAMA

u i 2 mg enzym Q10.

DOZ S.A. Suplement diety

42 dbam o zdrowie

istoria tego pierwiastka sięga 1618 roku, kiedy w Epsom w środkowej Anglii farmer Henry Wicker zaobserwował, że mimo wyjątkowego skwaru jego zwierzęta nie chciały pić wody z lokalnego źródła. Zaciekawiony tym faktem sam jej spróbował i… gorzko tego pożałował! Woda bogata w siarczan magnezu szybko stała się znana w całej Europie ze względu na swoje właściwości przeczyszczające i przyspieszające gojenie ran, a w Epsom otwarto pierwsze spa. Do dziś sól Epsom nazywana jest „gorzką” lub „angielską”. Był to jeden z pierwszych znanych związków magnezu, stosowany na długo przed wyizolowaniem samego pierwiastka, co stało się na początku XIX wieku

i zapoczątkowało badania nad jego właściwościami oraz znaczeniem dla organizmu człowieka .

Wszechstronne działanie

Dziś wiadomo, że bez magnezu nasz organizm nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować. Pierwiastek ten bowiem uczestniczy w setkach reakcji biochemicznych – bierze udział w wytwarzaniu energii oraz syntezie białka. Stabilizuje DNA, a także pomaga utrzymać prawidłową strukturę kości i zębów. Reguluje poziom glukozy we krwi oraz wspiera pracę tarczycy. Wpływa również na odporność, aktywując białe krwinki do walki z patogenami. Jednak najważniejsze jest jego oddziaływanie na układ nerwowy – uczestniczy w transporcie wapnia i potasu oraz reguluje pracę receptorów i neuroprzekaźników zaangażowanych w reakcję na stres. Ze względu na te właściwości bywa nazywany „pierwiastkiem spokoju”. Może zmniejszać napięcie nerwowe, a nawet – jak wskazują badania – łagodzić objawy depresji. Aktualne zalecenia podkreślają także jego rolę w profilaktyce nawrotów napadów migreny.

Dokuczliwy niedobór

Niedobór magnezu – ze względu na szerokie spektrum jego działania w organizmie – może objawiać się na wiele sposobów. Do najczęstszych symptomów należą zaburzenia pamięci, trudności z koncentracją, przewlekłe zmęczenie oraz brak energii. Często pojawiają się także wahania nastroju, problemy ze snem, nadmierna drażliwość, a nawet nasilone objawy PMS. O deficycie tego pierwiastka mogą świadczyć również skurcze mięśni (np. łydek), drżenie powiek czy mrowienie w kończynach dolnych. Może on ponadto przyczyniać się do wypadania włosów oraz zwiększonej łamliwości paznokci. Warto zauważyć, że na powszechność niedoboru magnezu wpływa dziś nie tylko częste picie kawy i herbaty, lecz także zanieczyszczenie środowiska, które prowadzi do zmniejszenia zawartości tego pierwiastka w zbożach i innych roślinach jadalnych.

Wiem, co jem

Wysoko przetworzona żywność, poddawana długiej obróbce termicznej, zawiera zwykle jedynie śladowe ilości magnezu. Zboża pozbawione otrębów i zarodków również przestają być jego naturalnym źródłem. Im mniej w naszej diecie pełnych ziaren, roślin strączkowych, orzechów i zielonych warzyw, tym trudniej o prawidłowy dzienny bilans tego pierwiastka. Dlatego warto sięgać po produkty uznawane za jego najbogatsze źródła, takie jak 44 dbam o zdrowie

DLACZEGO MOŻE GO BRAKOWAĆ?

Najczęstszymi przyczynami niedoboru magnezu w organizmie są: – nieprawidłowo zbilansowana dieta, uboga w produkty zawierające magnez oraz bogata w składniki zaburzające jego wchłanianie lub zwiększające wydalanie (np. nadmierne spożycie mocnej kawy, herbaty i alkoholu), – przewlekłe przyjmowanie niektórych leków, takich jak diuretyki, inhibitory pompy protonowej czy neuroleptyki, – zespół złego wchłaniania lub zaburzenia trawienia, – poważne choroby przewodu pokarmowego (zapalenie trzustki, przetoki) i dróg moczowych, – zaburzenia gospodarki hormonalnej (hiperaldosteronizm, pierwotna nadczynność przytarczyc), – choroba alkoholowa. pestki dyni, otręby pszenne, kasza gryczana, natka pietruszki, koperek, szpinak, migdały, orzechy laskowe i nerkowce oraz kakao. Cennym uzupełnieniem diety może być także gorzka czekolada zawierająca co najmniej 80% kakao. W jej składzie powinna dominować miazga kakaowa, a nie tłuszcz kakaowy.

Kiedy dieta, to za mało

Gdy codzienna podaż magnezu okazuje się niewystarczająca, można rozważyć suplementację – najlepiej po wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Różnorodne formy preparatów, takie jak płynne shoty, granulki, tabletki, funkcjonalne cukierki, żele czy batoniki, pozwalają dobrać produkt do indywidualnych potrzeb. Wybierając suplement, warto pamiętać, że najlepiej przyswajalne są organiczne związki magnezu – przede wszystkim cytryniany, mleczany i glicyniany – bo dobrze rozpuszczają się w wodzie i są łatwo wchłaniane w jelicie cienkim. Dodatkowo wchłanianie wspiera obecność witamin B6 i C. Preparatów z magnezem nie należy popijać kawą, herbatą ani napojami gazowanymi zawierającymi duże ilości fosforanów, które mogą ograniczać jego przyswajanie. Najlepiej popijajać je wodą, np. z dodatkiem cytryny. Istotna jest też regularność. Jeśli zadbamy o codzienną obecność magnezu w diecie, stosunkowo szybko odczujemy jego korzystny wpływ na organizm, a świat wokół nas może stać się nieco mniej chaotyczny i łatwiejszy do emocjonalnego okiełznania.

Twoje wsparcie w nietrzymaniu moczu NA NOC Nowość

poszerzone w tylnej części, dla lepszej ochrony w nocy z prebiotykiem, który wspiera naturalny mikrobiom skóry najbardziej chłonne z wkładek Seni Lady Zamów próbkę na senilady.pl Seni Lady produkty chłonne na nietrzymanie moczu. Producent i podmiot prowadzący reklamę – Toruńskie Zakłady Materiałów Opatrunkowych SA.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

DBAM O ZDROWIE klinika domowa

Sekret bursztynu – naturalna moc zamknięta w kropli żywicy

Spacerując po plaży, można czasem natrafić na złociste okruchy żywicy. Są nie tylko piękne, ale i korzystne dla zdrowia. Warto zawsze mieć choćby jeden przy sobie. Z bursztynu można też przygotować nalewkę lub napar o właściwościach prozdrowotnych. TEKST ANNA SKOCZEŃ

46 dbam o zdrowie

złocistej bryłce

Nieoszlifowany

– najcenniejszy! Aby odróżnić bursztyn prawdziwy od jego imitacji, wystarczy wrzucić go do mocno posolonej wody (5 łyżek soli na szklankę). Prawdziwy nie opadnie na dno.

Bursztyn to skamieniała żywica pradawnych drzew iglastych. Jest zbudowany z różnych związków organicznych i w niewielkiej ilości związków nieorganicznych. Jednym z jego składników jest kwas bursztynowy. W badaniach laboratoryjnych wykazuje on m.in. działanie biologicznie aktywne, jednak brakuje jednoznacznych dowodów potwierdzających jego skuteczność leczniczą. Kwas bursztynowy stosowany zewnętrznie (np. w kosmetykach) ma działanie nawilżające i wspierające kondycję skóry, poprawiając jej elastyczność.

rzytul bursztyn do serca

W medycynie ludowej przypisuje się bursztynowi korzystny wpływ na układ krążenia i tarczycę. Bywa wykorzystywany do przygotowywania nalewek stosowanych tradycyjnie przy dolegliwościach serca czy problemach z ciśnieniem. Noszenie bursztynu na szyi – według zwolenników medycyny niekonwencjonalnej – ma wspierać pracę tarczycy. Nawyk dla serca: w medycynie naturalnej osobom z dolegliwościami kardiologicznymi zaleca się noszenie przy sobie naturalnego bursztynu wielkości monety. Nie zastępuje to jednak konsultacji lekarskiej ani zaleconego leczenia.

erbatka jakich mało!

Bursztyn zamiast herbacianych listków? Zwolennicy medycyny naturalnej twierdzą, że napar z jego drobnych okruchów może wspierać odporność organizmu. Aby napój miał mniej ziemisty posmak, można połączyć bursztyn z czarną herbatą. Prosty przepis: około 2–3 g bursztynu zalej 250 ml wody o temperaturze 80 st. C i parz przez 15–20 minut. Ponieważ czas parzenia jest dość długi, można delikatnie podgrzewać napar, najlepiej na podgrzewaczu ze świeczką. Gotowy napar pije się co 2–3 dni (można zmieszać go z herbatą). dbam o zdrowie 47

DBAM O ZDROWIE klinika domowa

alewka na różne bolączki

W medycynie ludowej nalewkę bursztynową stosuje się do nacierania klatki piersiowej i pleców przy infekcjach dróg oddechowych. Bywa również wcierana w skronie przy bólu głowy oraz w okolice stawów czy dolnej części pleców w celu złagodzenia dolegliwości bólowych. Prosty przepis: 20 g bursztynu zalej w słoiku 1/4 litra (ok. 250 ml) spirytusu 96%. Odstaw w ciepłe miejsce na 10 dni, codziennie kilkakrotnie wstrząsając naczyniem – w ten sposób do alkoholu przenikają składniki bursztynu. Nalewki tradycyjnie się nie odcedza.

rzeciwbólowe mazidło

Kawałków bursztynu

Zdarza ci się przeforsować w ogródku? A może zmiany pogody wiążą się z pobolewaniem mięśni i stawów? Maść bursztynowa (z apteki lub zielarni) jest stosowana w celu delikatnego rozgrzania tkanek i poprawy ich ukrwienia, co może sprzyjać łagodzeniu dolegliwości. Zwykle wciera się ją w obolałe miejsca 2–3 razy dziennie. Technika i pora masażu: nanieś niewielką ilość maści na czystą skórę i wcieraj kolistymi ruchami przez kilka minut. Masaż dodatkowo pobudza działanie składników bursztynu. Stosuj szczególnie wieczorem, aby zapewnić tkankom nocną regenerację.

najlepiej szukać wczesnym rankiem, tuż po sztormie, przeczesując pasma wyrzuconych na brzeg wodorostów.

ąpiel Afrodyty

W zielarni lub sklepie z naturalnymi kosmetykami kupisz sól bursztynową. Kąpiel w wodzie z jej dodatkiem nie tylko odpręża i relaksuje, ale również skutecznie oczyszcza skórę z brudu i martwego naskórka, nawilża ją, odżywia i dotlenia. Prosty przepis: 40 g (ok. 2 nakrętki) soli wsyp do wanny, umieszczając je pod strumieniem ciepłej wody. Kąpiel powinna trwać ok. 20 minut. Możesz brać ją codziennie, o ile skóra dobrze ją toleruje. 48 dbam o zdrowie

? a i n e z c i ćw DBAM O ZDROWIE felieton

Po co komu

TEKST KAROLINA BANASIAK

dy myślimy o ćwiczeniach, często kojarzymy je z dbaniem o szczupłą sylwetkę. Tymczasem ich prawdziwa wartość jest znacznie większa. Spójrzmy, co się z naszymi mięśniami dzieje od urodzenia. Na początku rozwijają się i budują swój potencjał, ale już po 30. roku życia zaczynamy stopniowo tracić masę mięśniową. Proces ten, zwany sarkopenią, przyspiesza po sześćdziesiątce. Skutki są poważne: słabsza kondycja, większe ryzyko upadków i złamań. Mięśnie są jednak nie tylko „napędem” ruchu. To ważny narząd metaboliczny. Im jest ich mniej, tym wolniejszy metabolizm, większa skłonność do przybierania na wadze i wyższe ryzyko cukrzycy typu 2 oraz innych chorób metabolicznych. Tymczasem regularna aktywność działa jak naturalny lek. Pomaga utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi, obniża ciśnienie, wspiera serce i poprawia samopoczucie. Ma też ogromne znaczenie w profilaktyce osteoporozy. Dobra wiadomość jest taka, że na ruch nigdy nie jest za późno. Nawet osoby po 70. czy 80. roku życia mogą zwiększyć siłę mięśni i poprawić sprawność. Wystarczą regularne spacery, jazda na rowerze czy proste ćwiczenia oporowe. Odpowiadając zatem na tytułowe pytanie – ćwiczenia to nasza inwestycja w przyszłość. A odsetki od niej wypłacane są w najcenniejszej walucie świata – zdrowiu, sprawności i niezależności.

Farmaceutka, redaktor prowadząca ,,DOZ Magazyn”. Miłośniczka kotów, ciekawych ludzi i książek. Energii dodają jej zajęcia na trampolinach i jogging, a wycisza się na działce w otoczeniu natury. 50 dbam o zdrowie

ZDJĘCIA: ROBBY CYRON

Karolina Banasiak

ŻYJĘ

zdrowo Twoje serce nie ma wolnych dni. Każdej doby bije około 100 tysięcy razy, tłocząc tysiące litrów krwi do każdej komórki ciała. To ogromny wysiłek – dlatego zasługuje na codzienne wsparcie.

Serce

ci za to podziękuje

ŻYJĘ ZDROWO zoom na...

Złote zasady

dla zdrowia serca Należy działać kompleksowo – regularnie badać stan serca, dbać o aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu oraz zdrową dietę. Codzienne, proste nawyki mogą zmniejszać ryzyko zawału, zaburzeń rytmu i niewydolności serca. TEKST MARTA SZYMCZYK-JAWORSKA

52 dbam o zdrowie

Ruch! Ale jaki?

Kardiolodzy zalecają ćwiczenia aerobowe, czyli te o umiarkowanej intensywności, ale angażujące wszystkie mięśnie, m.in.: marsz, pływanie, jazdę na rowerze, nordic walking. Ważne jest również cho‑ dzenie, np. spacer z psem czy przyjaciółką po parku, przejście jednego przystanku autobusowego itp. Wystarczy 150 minut umiarkowanego wysiłku tygo‑ dniowo (np. po 30 minut w ciągu 5 dni). Przed rozpo‑ częciem regularnej aktywności warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym, który wyjaśni, jak dopa‑ sować codzienny ruch do swojego wieku (w razie potrzeby zleci rozszerzoną diagnostykę lub skieruje na konsultację do kardiologa). Dobrze dobrane ćwi‑ czenia pomogą obniżyć ciśnienie tętnicze, poprawią profil lipidowy i uelastycznią naczynia krwionośne. Pamiętajmy, że serce osoby aktywnej fizycznie pracuje wydajniej. Nawet po zawale serca ćwiczenia wyko‑ nywane według wskazań specjalisty są ważną częścią rehabilitacji kardiologicznej.

Ciśnienie pod kontrolą

Trzeba je regularnie mierzyć, bo nadciśnienie tętni‑ cze (gdy wyniki pomiarów regularnie osiągają lub przekraczają wartości 140/90 mmHg) często roz‑ wija się bezobjawowo, a nieleczone może być nie‑ bezpieczne i prowadzić do poważnych konsekwencji, np. zawału serca, udaru mózgu czy nawet niewydol‑ ności nerek. Najlepiej mierzyć je o stałych porach, rano i wieczorem, a przed pomiarem należy chwilę odpocząć, nie pić kawy i nie palić papierosów. Należy zapisywać codzienne pomiary, aby lekarz mógł lepiej ocenić ewentualne zagrożenia. Dotyczy to nie tylko osób starszych – to mit! Regularnie mierzyć ciśnie‑ nie powinny także osoby w sile wieku, prowadzące aktywny tryb życia, pracujące w stresie i pod presją czasu czy uprawiające sport. Należy o tym pamiętać, ponieważ choroby serca rozwijają się stopniowo, więc systematyczne mierzenie ciśnienia pomaga szybciej zauważyć niekorzystne zmiany w parametrach i wcze‑ śnie zareagować.

Kołatanie serca,

uczucie przyspieszonego i nieregularnego bicia, może wywołać... zbyt duża ilość kawy. Ale uwaga! To mogą być też objawy nadciśnienia.

Jaki cholesterol najlepszy?

Serce i cały układ krążenia najlepiej pracują, gdy tzw. zły cholesterol LDL (który jest jednym z najważniej‑ szych czynników wpływających na rozwój miażdżycy, a w konsekwencji zawału serca i udaru mózgu) nie przekracza obowiązujących zakresów referencyjnych (wówczas jego nadmiar nie odkłada się w tętnicach). To, jakie powinny być prawidłowe wartości chole‑ sterolu LDL, zależy też od ogólnego stanu zdrowia pacjenta i jego obciążenia chorobami układu krąże‑ nia. Aktualne wytyczne podkreślają, że nie istnieje jedna uniwersalna norma LDL dla wszystkich – war‑ tości docelowe zależą od indywidualnego ryzyka ser‑ cowo‑naczyniowego. U osób z ryzykiem granicznym lub umiarkowanym zaleca się utrzymywanie stężenia LDL poniżej 100 mg/dl. U pacjentów z wysokim ryzy‑ kiem sercowo‑naczyniowym – na przykład z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym lub wieloma czynnikami

Vege Omega 3-6-7-9

Zawiera oleje z mikroalg, nasion ogórecznika lekarskiego, owoców rokitnika zwyczajnego i nasion nawrotu polnego. Kapsułki, 60 szt. Ahiflower® jest zastrzeżonym znakiem towarowym firmy Technology Crops LLC. PROMEDO PHARMA PRODUCTS GMBH DOZ S.A. Suplement diety

REKLAMA

dy jesteśmy zdrowi i nic nam nie dolega, rzadko zastanawiamy się nad tym, jak intensywnie serce pracuje przez całą dobę. Dopiero gdy zaczyna niedomagać, zgłaszamy się do kardiologa. Warto jed‑ nak dbać o nie na co dzień i systematycznie kontrolo‑ wać najważniejsze parametry jego pracy: tętno (puls), ciśnienie tętnicze, stężenie elektrolitów we krwi oraz profil lipidowy, w tym poziom cholesterolu, który pomaga ocenić ryzyko miażdżycy.

dbam o zdrowie 53

ŻYJĘ ZDROWO zoom na...

Zdrowie na talerzu

Dieta ma duży wpływ na ważne dla serca parametry: stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi, ciśnienie tęt‑ nicze oraz masę ciała. Aby jadłospis był zdrowy, nie musi być skomplikowany. Lekarze polecają dietę DASH, której podstawą są warzywa (4–5 porcji dziennie, powyżej 400 g), bo dostar‑ czają witamin, flawonoidów i składni‑ ków mineralnych. Owoce należy jeść dwa razy dziennie, a najzdrowsze są krajowe, sezonowe, m.in. borówki, maliny, morele, wiśnie, śliwki czy

Vege Ubiquinol

REKLAMA

Zredukowana, aktywna forma koenzymu Q10. Odpowiedni dla wegan. Kapsułki miękkie, 60 szt. Q+®, Kaneka Ubiquinol™ and the quality seal™ are registred or pending trademarks of Kaneka Corp.

DOZ S.A. Suplement diety PROMEDO PHARMA PRODUCTS GmbH

54 dbam o zdrowie

KAROLINA BANASIAK

REDAKTOR PROWADZĄCA RADZI

Zero używek i kontrola wagi to rów‑

nież klucz do zdrowego serca. Warto pamię‑ tać, że każda ilość alkoholu szkodzi, a regu‑ larne lub nadmierne picie np. piwa może podnosić ciśnienie tętnicze lub prowadzić do arytmii. Skutki palenia także są oczywiste – nikotyna przyczynia się do zwężenia na‑ czyń krwionośnych, zwiększa ryzyko miaż‑ dżycy i zawału serca. Nadmierne kilogramy także są niebezpieczne i sprzyjają rozwojo‑ wi chorób układu krążenia. Kontrolowanie masy ciała ma duże znaczenie dla prawidło‑ wej pracy serca, a w przypadku otyłości na‑ leży szukać pomocy medycznej, ponieważ jest to poważna, nawracająca choroba, którą można i trzeba leczyć.

jabłka. Mięso i jego przetwory powinny być ograniczone (np. do dwóch porcji tygodniowo), a zalecane jest chude, białe mięso drobiowe (gotowane) i ryby, zaś produkty zbożowe – tylko pełno‑ ziarniste, np. brązowy ryż, pie‑ czywo graham, ponieważ mają więcej błonnika niż produkty prze‑ tworzone z jasnej mąki. Ważne w diecie są także nasiona i orzechy oraz chude produkty nabiałowe. Należy ograniczyć sól (do 2/3 łyżeczki dziennie), a naj‑ lepiej z niej zrezygnować i zastąpić ją świeżymi i suszo‑ nymi ziołami. Trzeba też pamiętać, że wiele gotowych produktów zawiera sól, zwłaszcza wędliny, żółte sery, produkty wędzone, zupy w proszku, chipsy oraz gotowe przyprawy. Cukier to kolejny produkt, którego należy unikać, ponieważ również wpływa na gorszy profil lipi‑ dowy – podwyższa poziom cholesterolu LDL. Źródłem cukru są także napoje gazowane i soki owocowe w kar‑ tonach i butelkach. Do przyrządzania potraw należy używać zdrowych tłuszczów roślinnych: oleju rzepako‑ wego i lnianego oraz oliwy, a zrezygnować ze smalcu oraz olejów: palmowego i kokosowego.

ZDJĘCIE: ROBBY CYRON

ryzyka – celem terapeutycznym jest LDL poniżej 70 mg/dl. Natomiast u osób z bardzo wysokim ryzykiem, zwłaszcza z rozpoznaną chorobą ser‑ cowo‑naczyniową (po zawale serca, udarze mózgu, z objawową miaż‑ dżycą tętnic), rekomenduje się jeszcze bardziej intensywne leczenie i obniżenie LDL poniżej 55 mg/dl. Coraz więcej badań pokazuje, że im niższe stężenie LDL u pacjentów wyso‑ kiego ryzyka, tym mniej‑ sze prawdopodobień‑ stwo kolejnych incydentów sercowo‑naczyniowych. Nie można również zapomi‑ nać o trójglicerydach. Za pra‑ widłowe uznaje się wartości poni‑ żej 150 mg/dl. Podwyższone ich stężenie często towarzyszy insulinooporności, otyłości brzusznej i cukrzycy typu 2, a także zwiększa ryzyko powikłań sercowo‑naczyniowych.

ŻYJĘ ZDROWO w dobrej formie

Czujesz sztywność karku, ciężkie nogi, ból pleców? To może być efekt napiętej powięzi. Możesz ją rozluźnić i przywrócić ciału swobodę ruchu bez wychodzenia z domu. TEKST BARBARA TULEJA

Roluj, oddychaj, rozluźnij

– powrót do lekkości w ciele

eszcze kilka lat temu mało kto o niej mówił. Dziś powięź to jedno z podstawowych pojęć w fizjoterapii i świadomym treningu. I nie bez powodu – to ona często odpowiada za poranną sztywność, uczucie „ciągnięcia” w karku czy wrażenie, że ciało nie współpracuje tak jak kiedyś. Powięź to trójwymiarowa sieć tkanki łącznej, która otacza i przenika całe ciało. Otula mięśnie, narządy, nerwy i naczynia krwionośne, tworząc elastyczny „kostium”. Dzięki niej możemy poruszać się płynnie, utrzymywać prawidłową postawę i przenosić napięcia między różnymi obszarami ciała. Działa jak system naczyń połączo56 dbam o zdrowie

nych – dlatego napięcie w stopie może wpływać na biodro, a sztywność klatki piersiowej – na ból głowy.

Dlaczego twoje ciało bywa sztywne mimo braku kontuzji?

● Zdrowa powięź jest elastyczna i dobrze nawodniona. Problem zaczyna się wtedy, gdy na skutek długotrwałego stresu, siedzącego trybu życia, braku ruchu czy stałych przeciążeń traci sprężystość. Wtedy nasze tkanki zaczynają się „sklejać”, pogarsza się ich ślizg, a ciało reaguje nadmiernym napięciem. Co ważne – organizm szybko przyzwyczaja się do tej nowej normy, jeśli

codziennie siedzisz z wysuniętą głową do przodu, nosisz dziecko na jednym biodrze lub śpisz w tej samej pozycji. Powstają utrwalone wzorce napięciowe – jedne mięśnie są permanentnie skrócone, inne osłabione i rozciągnięte. Powięź dopasowuje się do tej sytuacji, zmieniając swoją strukturę. Niestety, ciało szybko adaptuje się do przeciążeń, dlatego bez świadomej pracy trudno odwrócić ten proces.

między jednym obowiązkiem a drugim. Ważne jest zatrzymanie się i nawiązanie kontaktu z ciałem, które przez większość dnia ignorujemy. ● Regularność ma większe znaczenie niż intensywność. Krótkie sesje kilka razy w tygodniu przynoszą lepsze efekty niż sporadyczne, bardzo długie rolowanie – lepiej rolować się 10 minut kilka razy w tygodniu niż godzinę raz w miesiącu.

Rolowanie – domowy masaż, który przynosi ulgę

Najczęstsze błędy podczas rolowania

● Dobra wiadomość: nie potrzebujesz zaawansowanej wiedzy medycznej ani drogiego sprzętu. Wystarczy roller do automasażu, mata i kilkanaście minut. Roller to prosty wałek z pianki lub tworzywa o różnej twardości – warto dobrać go do swojego poziomu wrażliwości. Osoby początkujące i wrażliwe na ból powinny zaczynać od miękkich modeli, a bardziej zaawansowane mogą sięgnąć po twardsze. ● Podczas rolowania wywierasz kontrolowany nacisk na mięśnie i powięź, co przynosi kilka korzyści jednocześnie. Po pierwsze – poprawia się krążenie. Lepszy przepływ krwi i limfy wspiera regenerację oraz odżywienie tkanek. Po drugie – uspokajasz układ nerwowy. W powięzi znajduje się wiele receptorów czucia głębokiego, dlatego umiarkowany, spokojny nacisk wysyła do ciała sygnał: „możesz odpuścić”. Po trzecie – poprawia się ślizg między warstwami tkanek, co przekłada się na większy zakres ruchu. W praktyce możesz odczuć ciepło w masowanym miejscu, zmniejszenie sztywności i uczucie lekkości już po kilku minutach.

● Zbyt duży ból. Rolowanie nie powinno być torturą. Silny ból powoduje odruchowe napinanie mięśni. ● Zbyt szybkie tempo. Chaotyczne „przejeżdżanie” po mięśniach nie daje tkankom czasu na reakcję. ● Wstrzymywanie oddechu. Oddech to klucz do rozluźnienia. Jeśli go blokujesz, efekt będzie słabszy. ● Mało wody. Powięź potrzebuje odpowiedniego nawodnienia. Pij codziennie 2 litry płynów. ● Rolowanie miejsc objętych stanem zapalnym lub świeżym urazem. W takich sytuacjach najpierw skonsultuj się ze specjalistą.

Punkty napięcia mięśni i powięzi oraz kierunek rolowania

Jak robić regularny automasaż

● Najważniejsze jest tempo. Roluj się w odpowiednim kierunku (patrz rysunek obok) i powoli, w tempie około 2–3 cm na sekundę. Po całym dniu przy biurku możesz wykonać prosty schemat: 2–3 minuty łydki, 2 minuty tył uda, 2 minuty pośladki, 2–3 minuty odcinek piersiowy pleców. Całość zajmie 10–15 minut. Unikaj rolowania bezpośrednio po stawach i w obrębie dolnego odcinka kręgosłupa. Skupiaj się na mięśniach. Jeśli pojawia się ostry, promieniujący ból – przerwij. ● Rolowanie działa najlepiej, gdy łączysz je ze świadomym, głębokim oddechem przeponowym. Połóż dłoń na brzuchu i obserwuj, czy unosi się przy wdechu. Głęboki, spokojny oddech obniża napięcie i wspiera elastyczność powięzi. Warto też być uważnym na sygnały, jakie wysyła organizm. Nie chodzi o to, by „przewałkować się” w pośpiechu dbam o zdrowie 57

t r o f m o k -większy ŻYJĘ ZDROWO w dobrej formie

Mocny pęcherz

ięśnie dna miednicy tworzą naturalne „hamaki”, które podtrzymują pęcherz, macicę i jelita. Gdy są osłabione – po ciąży, podczas menopauzy, przy siedzącym trybie życia lub intensywnym wysiłku – mogą pojawić się problemy z nietrzymaniem moczu czy uczuciem ciężkości w podbrzuszu. Regularny trening poprawia ich siłę, elastyczność i koordynację, a tym samym zwiększa kontrolę nad pęcherzem i komfort codziennego funkcjonowania. To profilaktyka, która działa! Wystarczy kilka minut dziennie.

MOSTEK BIODROWY

SILNE MIĘŚNIE DNA MIEDNICY TO MNIEJ STRESU PRZY KICHANIU, ŚMIECHU CZY BIEGANIU ORAZ WIĘKSZA PEWNOŚĆ SIEBIE NA CO DZIEŃ. TEKST BARBARA TULEJA

UNOSZENIE NOGI W KLĘKU

stabilizuje miednicę i aktywuje mięśnie

poprawia stabilność miednicy

Połóż się na plecach, zegnij kolana, stopy przysuń w stronę pośladków i ustaw je na szerokość bioder. Przy wydechu napnij mięśnie dna miednicy, a następnie unieś biodra, tworząc linię od kolan do barków. Nie wyginaj nadmiernie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Utrzymaj pozycję 6–8 sekund, oddychając spokojnie, po czym powoli opuść biodra. Powtórz 12–15 razy. Ćwiczenie wzmacnia mięśnie wspierające pęcherz i poprawia stabilność dolnego odcinka kręgosłupa.

Ustaw się w klęku podpartym – dłonie mają być pod barkami, a kolana pod biodrami. Napnij mięśnie dna miednicy, a następnie powoli unieś wyprostowaną nogę do wysokości biodra, nie przechylając przy tym miednicy. Utrzymaj 3–5 sekund, oddychając swobodnie, a następnie wróć do pozycji wyjściowej. Wykonaj po 10 powtórzeń na każdą stronę. Ćwiczenie wzmacnia głębokie mięśnie stabilizujące i wspiera prawidłowe funkcjonowanie pęcherza.

WYPADY W TYŁ Safety Normal

pieluchomajtki dla dorosłych Wyrób medyczny przeznaczony dla osób z umiarkowaną inkontynencją. Produkt posiada elastyczny tył, hydrofobowe osłonki boczne, jest dopasowany do ciała, a także zapewnia odpowiednią chłonność, suchość i komfort. Rozmiar M, 30 szt.

REKLAMA

Producent: ONTEX BV Podmiot prowadzący reklamę: DOZ Spółka Akcyjna Direct Sp.k.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

58 dbam o zdrowie

wzmacniają kontrolę podczas ruchu Stań prosto, stopy ustaw na szerokość bioder. Zrób krok w tył jedną nogą i ugnij kolana, opuszczając biodra w dół – kolano nogi wykrocznej powinno pozostać nad stopą. W momencie powrotu do pozycji stojącej napnij mięśnie dna miednicy i delikatnie podciągnij je ku górze. Utrzymuj wyprostowane plecy i spokojny oddech. Wykonaj 8–12 powtórzeń na każdą nogę. Ćwiczenie wzmacnia mięśnie głębokie, ucząc ich prawidłowej reakcji podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach.

JEM

zdrowo

Dobry

wybór

Gdy lato ustępuje jesieni, na stołach pojawia się dynia. Warto wykorzystać jej sezon – ugotować kremową zupę, dodać ją do sałatki, upiec aromatyczne ciasto. Smakuje, rozgrzewa i przy okazji wspiera wzrok, serce oraz odporność, a skórze pomaga zachować jędrność.

JEM ZDROWO zoom na...

Dynia

– królowa sezonu

Słodkawa, kremowa i niezwykle wszechstronna – dynia od lat króluje w jesiennej kuchni. Zachwyca smakiem, a przy tym dostarcza cennych witamin i składników, które wspierają organizm.

NasZ ekspert

BARBARA LASOTA mgr inż. żywienia człowieka absolwentka Wydziału Żywienia Człowieka SGGW 60 dbam o zdrowie

kilka wieków temu Europejczycy patrzyli na dynię jak na egzotyczną ciekawostkę przywiezioną przez Kolumba z Nowego Świata. Teraz jest niekwestionowaną gwiazdą, symbolem przełomu lata i jesieni. Ozdabiamy nią ogrody, kawiarnie, chwalimy się wyhodowanymi okazami w mediach społecznościowych i przyrządzamy różne frykasy. Nic dziwnego, bo zachwyca kolorem, czasem niezwykłymi kształtami, wielkością i smakiem, jeśli zajmie się nią dobry kucharz. Dynia ma również walory odżywcze i zdrowotne, które powinniśmy wykorzystać. Może niekoniecznie tak jak starożytni

Czym się różnią?

SMAKUJĄ PODOBNIE, ALE KONESERZY BEZ TRUDU JE ODRÓŻNIAJĄ. JEDNE SĄ SŁODKAWE, INNE MAJĄ NUTĘ ORZECHOWĄ LUB MAŚLANY SMAK. JAPOŃSKA (KABOCHA) Ma ciemnozieloną, często delikatnie prążkowaną skórkę. Waży najczęściej od 1,5 do 3 kg. Jej miąższ jest zazwyczaj jasnopomarańczowy i po obróbce termicznej ma kremową, lekko mączystą konsystencję. W smaku jest wyraźnie słodka

HOKKAIDO To niewielka, kulista odmiana o intensywnie pomarańczowej skórce. Zwykle waży 1–2 kg, dzięki czemu łatwo przynieść ją w siatce z bazaru lub ze sklepu. Jest też łatwa do porcjowania. Jej miąższ ma lekko orzechowy smak z maślaną

MAKARONOWA Ma wydłużony kształt i jasnożółtą lub kremową skórkę, niekiedy z zielonkawymi przebarwieniami. Waży od 1 do 3 kg, a więc nie jest zbyt ciężka. Jej wyróżniającą cechą jest to, że miąższ po ugotowaniu lub upieczeniu rozpada

PROWANSALSKA Jej owoce są duże i efektowne, o silnie żebrowanej, spłaszczonej formie. Skórka ma kolor brązowopomarańczowy lub zielonkawy i jest bardzo twarda. Zwykle waży od 5 do nawet 10 kg, choć zdarzają się jeszcze większe okazy, dlatego

ŻOŁĘDZIOWA Ma najczęściej ciemnozieloną, żebrowaną skórkę i pomarańczowy miąższ. Czasem zdarzają się odmiany o skórce pomarańczowej lub dwukolorowej. Waży od 0,5 do 1,5 kg, a jej miąższ jest delikatny w smaku, mniej słodki niż

ZWYCZAJNA Najbardziej rozpowszechniona i zróżnicowana grupa dyni. Obejmuje wiele odmian – od małych po olbrzymie. Najczęściej ma okrągły lub lekko wydłużony kształt oraz pomarańczową skórkę. Miąższ jest jasnopomarańczowy, delikatny

— wiele osób uznaje ją za jedną z najsmaczniejszych odmian. Dość łatwo się rozpada, dlatego świetnie nadaje się do zup, curry i pieczenia. Skórka jest średnio twarda, dlatego zwykle obiera się ją przed obróbką, choć po dłuższym pieczeniu również mięknie.

nutą i dość zwartą konsystencję po ugotowaniu lub upieczeniu. Charakterystyczne jest to, że nie wymaga obierania — skórka mięknie podczas obróbki termicznej i nadaje się do jedzenia Dobrze sprawdza się nie tylko w zupach, ale także w innych daniach, ponieważ nie rozpada się.

się na charakterystyczne, nitkowate włókna przypominające makaron – stąd jej nazwa. Ma delikatny, lekko orzechowy smak, dzięki czemu dobrze chłonie przyprawy i sosy. Najczęściej piecze się ją w całości lub przekrojoną na połówki.

często sprzedaje się ją w kawałkach. Jej miąższ ma intensywnie pomarańczowy kolor, jest gęsty, słodki i bardzo aromatyczny, z wyraźnie owocową, lekko orzechową nutą. Świetnie sprawdza się nie tylko w daniach pikantnych, ale także w ciastach i innych deserach.

w większych odmianach dyni. Po upieczeniu staje się miękki i kremowy, ale nie rozpada się całkowicie, dzięki czemu dobrze nadaje się do faszerowania. Najczęściej piecze się ją w połówkach i podaje z różnymi nadzieniami – zarówno warzywnymi, jak i mięsnymi.

i łagodny w smaku, często bardziej wodnisty niż na przykład u hokkaido czy dyni prowansalskiej. Dobrze sprawdza się zarówno w daniach słodkich, jak i wytrawnych, ale wymaga odpowiedniego doprawienia, ponieważ jej smak jest stosunkowo neutralny. Można ją długo przechowywać.

dbam o zdrowie 61

JEM ZDROWO zoom na...

BEZ STRACHU O CUKIER, CZYLI DOBRE POŁĄCZENIA ● Dynia gotowana ma wprawdzie dosyć wysoki indeks glikemiczny (IG = 75), ale nie podnosi gwałtownie poziomu cukru we krwi. Tak więc osoby z cukrzycą mogą ją jeść i korzystać z cennych składników, które zawiera. Zwłaszcza jeśli w tym samym posiłku uwzględnią dodatki, które spowalniają wchłanianie cukrów, np. tłuszcz, ser, orzechy czy sałatę. Dobrym wyborem będzie np. krem z dyni z dodatkiem oliwy i pestek lub grzanek z chleba pełnoziarnistego, pieczona dynia z fetą lub mozzarellą albo sałatka z dynią, kurczakiem i orzechami. Grecy, którzy mieszali świeżo starty miąższ z winem, wierząc w dobroczynny wpływ na trawienie, ale sposobów na podratowanie zdrowia dynią jest wiele.

Pomarańczowa bomba witaminowa

Choć może trudno w to uwierzyć, dynia należy do tej samej rodziny co arbuz, ogórek, melon, cukinia czy kabaczek. W 100 gramach jej kolorowego miąższu znajduje się zaledwie kilkadziesiąt kalorii, za to mnóstwo błonnika, witamin i minerałów. Im bardziej pomarańczowa, np. hokkaido, prowansalska, piżmowa, tym więcej beta-karotenu, czyli naturalnego przeciwutleniacza, który także wspiera odporność i kondycję skóry. Obok marchwi i batatów dynia jest głównym źródłem tego składnika. Zawiera też witaminy z grupy B, witaminę C, potas, wapń, fosfor, magnez i żelazo. Działa lekko odkwaszająco, wspiera trawienie i pomaga organizmowi pozbywać się nadmiaru wody. Jest nie do przecenienia w diecie dzieci, seniorów i rekonwalescentów. Tym bardziej że ma małą zdolność wiązania azotanów z gleby, dzięki czemu prawie nie zawiera pozostałości nawozów sztucznych.

Od purée po latte

W starożytności słynny rzymski wódz i smakosz Lukullus serwował swoim gościom dynię smażoną w miodzie. Podobno byli zachwyceni. Obecnie kucharze potrafią z niej wyczarować dziesiątki rarytasów. Może dlatego, że nie narzuca się smakiem, więc daje niemal nieograniczone możliwości. Dyniowe purée możemy dodawać, robiąc domowy makaron, kopytka lub włoskie gnocchi. Świetnie smakuje risotto z dynią, naleśniki, a także ciasta (np. serniki z dodatkiem miąższu z dyni, tarty) i desery. Niektórzy robią z tego warzywa kremowe pasty do pieczywa, 62 dbam o zdrowie

curry, hummus, a nawet dżemy i lody. Coraz częściej pojawia się też w śniadaniach – od owsianek po omlety – oraz w jesiennych napojach z kultowym pumpkin spice latte. Napój ten wylansowała jedna z sieci kawiarni ok. 20 lat temu. Połączono espresso, mleko, dynię i przyprawy korzenne kojarzące się z dyniowym ciastem. Napój stał się symbolem jesieni. Jeśli ktoś nie próbował, warto go przyrządzić. Sekret dyni tkwi właśnie w jej delikatności. Bardzo dobrze łączy się z masłem, aromatem szałwii, serami pleśniowymi, mlekiem kokosowym, wędzonym boczkiem i słodkościami.

Najlepsza z piekarnika

Wprawdzie smakosze wysoko cenią zupę dyniową – dietetyczną i lekkostrawną – ale jeśli ktoś dopiero zaczyna swoją przygodę z dynią, niech zacznie od pieczenia. Wtedy nie musimy jej obierać, a poza tym pieczenie wydobywa z niej smak i naturalną słodycz. W piekarniku dynia nabiera charakteru – staje się bardziej kremowa, lekko karmelowa i aromatyczna. Wystarczy ją przekroić, usunąć pestki i podzielić miąższ na kawałki. Mniejsze cząstki szybciej się rumienią i nadają się np. do sałatek czy jako dodatek do obiadu. Większe łatwiej później zamienić w purée. Dynię pieczemy w 180 st. C przez 30–45 minut, w zależności od wielkości porcji. Miąższ wybieramy łyżką ze skórki. Pasuje do wszystkiego. Gdy połączymy go z rukolą, orzechami, serem pleśniowym i odrobiną miodowo-musztardowego sosu, powstanie pyszna sałatka pełna dobrych dla zdrowia składników.

Robimy zapasy na zimę

Jeśli upieczemy jej więcej, możemy resztę przechować w zamrażarce. Wystarczy wystudzony miąższ zmiksować i przełożyć do pojemników lub woreczków. Kto ma chłodną, przewiewną piwnicę, ten może w niej również przechowywać (nawet do końca zimy) całe, zdrowe okazy. Ważne, by dynie się ze sobą nie stykały i miały szypułkę, bo wtedy dłużej pozostają świeże. Gdyby się okazało w trakcie takiego przechowywania, że warzywo zaczyna nieco zmieniać wygląd i mamy podejrzenie, że zacznie się psuć, możemy je obrać, pokroić w kostkę, krótko je zblanszować, przełożyć do woreczków albo pojemników i w tej formie zamrozić. Sprawdzi się w zupach, sosach i gulaszach. Dynia doskonale nadaje się również na przetwory – marynaty, słodkie dżemy, np. z dodatkiem pomarańczy, grejpfrutów lub jabłek, i chutneye. Najprostsza, a świetna do pieczonych mięs, jest marynata słodko-kwaśna. Dynię kroimy w kostkę, gotujemy 3 minuty i przekładamy do słoików. Zalewamy marynatą (po szklance octu i cukru na 5 szklanek wody) z dodatkiem kilku goździków i ziela angielskiego. Pasteryzujemy 15 minut.

JEM ZDROWO dieta

pytamy eksperta

BARBARA LASOTA mgr inż. żywienia człowieka absolwentka Wydziału Żywienia Człowieka SGGW

Ważniejsze niż

kalorie

ALE Whey Protein Vanilla Flavor

REKLAMA

Suplement diety o smaku waniliowym, zawierający koncentrat białka serwatkowego. Proszek, 600 g ALE Sp.DOZz S.A. o.o Suplement diety

64 dbam o zdrowie

Jeszcze do niedawna o białku rozmawiali głównie kulturyści. My raczej liczyliśmy kalorie i zastanawialiśmy się, co jest ”light“, a co tuczące. Tymczasem zainteresowanie białkiem stało się globalnym trendem, który w ostatnich latach wyraźnie przybrał na sile – i słusznie.

otrzebują go nasze mięśnie, ale nie tylko one. Białko pełni w organizmie znacznie więcej funkcji, niż się spodziewamy. Jest nim np. powstająca w szpiku kostnym hemoglobina, która pobiera tlen w płucach i transportuje go do wszystkich narządów i tkanek. Drugim takim transportującym białkiem jest transferryna. Ona z kolei jest produkowana w wątrobie i ma za zadanie przenosić jony żelaza z przewodu pokarmowego do szpiku kostnego i innych tkanek. Kolejnym zadaniem, jakie ma do spełnienia białko (inaczej proteina), jest wspieranie układu odpornościowego. Gdyby przez dłuższy czas, np. kilka miesięcy, nasze codzienne posiłki były ubogie w ten składnik, zaczęlibyśmy częściej łapać infekcje i gorzej radzilibyśmy sobie z ich zwalczaniem. Z czasem na diecie niskoproteinowej mogłyby też pojawić się problemy z koncentracją i pamięcią. Białko bierze również udział w produkcji enzymów, hormonów i innych ważnych struktur. Poza tym jest bardzo ważne dla skóry. Odpowiada za jej wytrzymałość, jędrność, elastyczność i regenerację uszkodzeń. Nawet kościom nie wystarczy wapń i inne minerały.

Aby były zdrowe i mocne, muszą korzystać z białka, które jemy wraz z posiłkami.

Codzienna porcja mocy

Kiedyś zalecano minimum ok. 0,8 g białka na kilogram masy ciała. Jednak obecnie coraz większa grupa lekarzy i dietetyków twierdzi, że to zbyt mało, aby organizm był silny, zdrowy i dobrze odżywiony. Najnowsze zalecenia mówią o 0,9–1,1 g białka na kilogram masy ciała dla osób mało aktywnych fizycznie i ponad 1,2 g na kilogram masy ciała dla osób regularnie chodzących na spacery, na basen itd. W praktyce oznacza to, że jeśli ważymy 65 kg, wykonujemy lekką pracę biurową, ale dbamy o kondycję i po pracy czynnie spędzamy czas, powinniśmy dostarczyć organizmowi minimum 70 g tego składnika w ciągu doby.

Nie tylko kurczak

Osoby intensywnie trenujące na siłowni od lat mają swoje klasyczne dania na talerzu: duże porcje smażonego lub gotowanego na parze filetu z kurczaka lub udka, ryż i warzywa. Taki zestaw uchodzi wśród

NAJLEPSZE ŹRÓDŁA BIAŁKA Oprócz chudego mięsa bogatym źródłem białka są nabiał i rośliny strączkowe, szczególnie łatwa do przygotowania soczewica. 100 g roślin strączkowych dostarcza 9 g białka.

Dwa jajka zawierają 12–14 g białka.

4 łyżki twarogu to ok. 15 g białka.

Porcja pieczeni to ok. 28 g białka. Wędzone tofu zawiera ok. 17 g białka w 100 g.

Plaster żółtego sera dostarcza 7 g białka. dbam o zdrowie 65

JEM ZDROWO dieta

BIAŁKO PRZEZ CAŁY DZIEŃ Zwróć uwagę, jak komponować posiłki, aby w codziennej diecie nie brakowało tego ważnego składnika ani innych – w tym witamin i przeciwutleniaczy chroniących przed wieloma chorobami.  Śniadanie będzie solidnym źródłem białka, jeśli zjesz owsiankę z jogurtem lub mlekiem, z dodatkiem orzechów i owoców. Drugie śniadanie może składać się z kanapki z twarogiem i warzywami.  W porze obiadu zdecyduj się na solidną porcję ryby, np. z ryżem lub kaszą i surówką. Następnego dnia zamiast ryby możesz wybrać np. filet z kurczaka z takimi samymi dodatkami lub z ziemniakami,

nich za wzorcowy posiłek wysokobiałkowy – prosty, skuteczny i sprzyjający budowaniu masy mięśniowej. I rzeczywiście: kurczak jest dobrym źródłem białka. W gotowanym lub pieczonym filecie bez panierki (porcja 180–200 g) znajduje się nawet 40 g białka, czyli dla przeciętnej osoby ponad połowa dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Nie jest to na szczęście jedyna możliwość jego uzupełnienia. Wcale

Sprzymierzeńcy w odchudzaniu

Gdy chcesz zgubić kilka kilogramów, nie zmniejszaj w diecie ilości produktów białkowych. Dają one uczucie sytości, poprawiają przemianę materii i hamują apetyt na słodycze. 66 dbam o zdrowie

a jeszcze kolejnego – pierogi z ciecierzycą lub gulasz z soczewicy. Równie wartościowym posiłkiem bogatym w białko będzie fasolka po bretońsku lub chili con carne z czerwonej fasoli, wołowiny i pomidorów.  Na kolację zawsze dobrze sprawdzają się lekkostrawne jajka. Jednego dnia może to być sałatka z rukoli i pomidorów z dwoma jajkami na twardo, drugiego dnia np. omlet, szakszuka, hiszpańska tortilla z dodatkiem ziemniaków i cebuli, a jeszcze innym razem – włoska wersja omletu z dodatkiem sera.  Między głównymi posiłkami można zjeść jogurt, kefir lub owoc.

nie musimy jeść monotonnie. Znaczące ilości białka znajdziemy w każdym rodzaju mięsa, ale też (patrz ramka na str. 65) w serach i innych produktach mlecznych, jajach i roślinach strączkowych. Oczywiście również w rybach. Kto z różnych powodów ogranicza jedzenie mięsa, ten powinien częściej sięgać po potrawy z soczewicy, ciecierzycy, fasoli, bobu i grochu, a czasami również po tofu. W tych produktach znajdują się dosyć dobrej jakości białka – nie identyczne z tymi z mięsa i nabiału, ale wartościowe.

Łączmy klocki

Słysząc słowo „białko”, wyobrażamy sobie jeden składnik odżywczy. W rzeczywistości przypomina on jednak trochę konstrukcję z klocków lub – jak niektórzy mówią – z cegiełek. Każda proteina zbudowana jest bowiem z mniejszych elementów, które chemicy nazywają aminokwasami. Właśnie z nich nasz organizm składa własne białka: mięśnie, enzymy, hormony czy przeciwciała. Część tych cegiełek organizm potrafi wytworzyć sam. Są jednak i takie, których nie potrafimy wyprodukować. Trzeba je dostarczyć w gotowej formie z jedzeniem. To tzw. aminokwasy egzogenne, czyli niezbędne w codziennej diecie. Problem polega na tym, że nie wszystkie produkty, w których składzie jest białko, zawierają pełny

AL ECRUNCHY COCONUTPROTEI NCREAM KREMOWAKONSYSTENCJ A, CHRUPI ĄCYCHARAKTER.

WYSOKAZAWARTOŚĆBI AŁKA. ŹRÓDŁ O BŁ ONNI KAPOKARMOWEGO.

JEM ZDROWO dieta

KANAPKA IDEALNA ALE Cocoa & Milk Protein Cream

REKLAMA

Krem kakaowo-mleczny z dodatkiem koncentratu białka serwatkowego WPC 80. Krem, 200 g

ALE Whey Protein Strawberry Flavor

REKLAMA

Suplement diety o smaku truskawkowym, zawierający koncentrat białka serwatkowego. Proszek, 600 g ALE Sp.DOZz S.A. o.o Suplement diety

zestaw tych aminokwasów. Na przykład rośliny strączkowe zawierają mało metioniny, która jest nam potrzebna między innymi po to, aby chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Z kolei kasze i makaron są ubogie w lizynę, odpowiedzialną np. za jędrność i elastyczność skóry. Galarety z małą ilością mięsa nie dostarczają odpowiedniej ilości tryptofanu, szczególnie ważnego dla prawidłowej pracy mózgu – prekursora „hormonu szczęścia”, czyli serotoniny. Aby uniknąć niedoborów tych i kilku innych aminokwasów egzogennych, po prostu łączmy ze sobą

● Chociaż razowy chleb jest pokarmem wartościowym pod wieloma względami, to zawarte w nim białko (podobnie jak w innym pieczywie) jest ubogie w lizynę – jeden z niezbędnych aminokwasów, potrzebny chociażby do produkcji kolagenu. Wystarczy jednak położyć na kromce plaster żółtego sera lub posmarować ją twarożkiem, pastą z fasoli, soczewicy czy jajek, aby uzupełnić niedobory lizyny. Warzywa wniosą witaminy i błonnik. w posiłkach różne produkty białkowe. Aby w sałatce z ciecierzycą nie brakowało metioniny, możemy dodać do niej trochę sera feta lub jajko albo posypać ją parmezanem.

Niewielka ilość, wysoka wartość

Aby nasze posiłki były nie tylko wysokobiałkowe, ale również zawierały proteiny bardzo dobrej jakości, starajmy się komponować je także z udziałem ziemniaków i grzybów – zarówno leśnych, jak i pieczarek czy boczniaków. Wprawdzie pod względem ilości białka produkty te nie dorównują daniom mięsnym i nabiałowym ani potrawom z roślin strączkowych, ale za to ich białko jest naprawdę cenne – zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy, choć występuje w niewielkich ilościach. W ziemniakach najwięcej wartościowego białka znajduje się tuż pod skórką, dlatego gotujmy je w mundurkach. Grzyby możemy przyrządzać na swój ulubiony sposób. Poza cennymi aminokwasami zyskamy także wsparcie dla układu odpornościowego.

Ostrożnie z wędlinami

Mięso jest świetnym źródłem pełnowartościowego białka. Jednak wędliny to trochę inna historia. Często mają długi skład: konserwanty, wzmacniacze smaku i sporo soli. Dlatego lepiej kupić kawałek schabu lub filet z indyka i przygotować pieczeń w domu. 68 dbam o zdrowie

DIETA przepisy

Smacznie, o w o k ł a bi i bez nudy!

ie musimy opierać naszego codziennego jadłospisu na mięsie, aby jeść wartościowe posiłki białkowe. Źródłem białka są przecież także ryby, chociażby tuńczyk dodany do sałatki, ciecierzyca, z której przygotowujemy falafel, a także jajka, będące podstawą hiszpańskiego omletu. Nawet ziemniaki, często traktowane jedynie jako dodatek, wnoszą niewielką porcję wartościowego białka do potrawy, jeśli cienko je obierzemy lub ugotujemy w mundurkach. Ważną rolę odgrywa też nabiał: jogurt, skyr, twaróg, które świetnie sprawdzają się w deserach, nadając im kremową konsystencję i zwiększając ich wartość odżywczą. Dlatego w kuchni warto łączyć różne źródła białka, tworząc dania różnorodne, sycące i pełne smaku.

SAŁATKA

Śródziemnomorski talerz 320 g tuńczyka w sosie własnym (odsączonego), dojrzałe awokado, 4 pomidory, 2 ogórki, 200 g drobnego szpinaku, czerwona cebula, główka sałaty, 30 czarnych oliwek, sok z cytryny, sól, pieprz, 2 łyżeczki oliwy, łyżeczka miodu, ząbek czosnku

Umyj i osusz wszystkie warzywa. Pomidory i ogórki pokrój w plasterki lub półplasterki, a cebulę w cieniutkie piórka. Sałatę porwij na mniejsze kawałki. Awokado pokrój w grubą kostkę i skrop sokiem z cytryny, aby zachowało naturalny kolor. Tuńczyka rozdrobnij.

porcje po:

310 kcal

30 g białka

11 g

tłuszczu

Wymieszaj sałatę, szpinak i resztę warzyw. Ułóż je w dużej salaterce lub na 4 osobnych talerzach. Dodaj tuńczyka, oliwki i awokado. Oprósz solą i pieprzem. Oliwę wymieszaj z 2 łyżkami soku z cytryny, miodem i zmiażdżonym czosnkiem. Skrop sałatkę.

Dressing najlepiej dodać do sałatki tuż przed podaniem. Wtedy warzywa pozostaną świeże i przyjemnie chrupiące.

Jest to szybka, pożywna sałatka w stylu fit, w której wysoką zawartość białka gwarantuje tuńczyk w sosie własnym. Może zastąpić danie obiadowe. 70 dbam o zdrowie

Uwaga!

SYCĄCE ŚNIADANIE

Hiszpańska tortilla 650 g ziemniaków, 8 jajek, 2 słodkie cebule, mała czerwona papryka, 30 ml oliwy do smażenia, pęczek natki pietruszki, 120 g szynki dojrzewającej (4 bardzo cienkie plastry), sól, pieprz, odrobina wędzonej papryki

porcje po:

Obierz ziemniaki i pokrój w plasterki. Cebulę pokrój w piórka, a paprykę w kostkę. Smaż całość powoli na połowie oliwy, aż wszystkie składniki zmiękną. Połowę natki posiekaj. Jajka roztrzep w misce, dopraw solą, pieprzem i papryką.

390 kcal

27 g białka

20 g

tłuszczu

Połącz z masą ziemniaczaną i posiekaną natką. Wlej resztę oliwy na patelnię, przełóż masę i smaż na małym ogniu mniej więcej 6 minut. Następnie odwróć tortillę za pomocą talerza i dosmaż. Udekoruj szynką i natką.

Wspaniale smakuje zarówno tuż po usmażeniu, gdy jest gorąca, jak również następnego dnia – po podgrzaniu albo na zimno jako tapas.

KOTLECIKI WEGE

Domowy falafel 250 g suchej ciecierzycy, mała cebula, 3 ząbki czosnku, łyżka posiekanej świeżej kolendry, 1/2 łyżeczki mielonego kuminu, 2 łyżki mąki, łyżeczka proszku do pieczenia, po odrobinie pieprzu i ostrej papryki, sól, olej lub oliwa

porcje po:

Ciecierzycę zalej zimną wodą i zostaw na 12 godzin. Osącz i wrzuć do malaksera. Dodaj pokrojoną cebulę, czosnek, kolendrę, kumin, pieprz, paprykę i łyżeczkę soli. Miksuj, aż powstanie masa o konsystencji drobnych okruszków. Dodaj mąkę oraz proszek do

215 kcal

13 g białka

tłuszczu

pieczenia i wymieszaj. Jeśli masa jest zbyt mokra, dodaj jeszcze trochę mąki. Odstaw na 30 minut do lodówki. Następnie formuj małe kulki, skrop każdą olejem i piecz w piekarniku w 200 st. C przez 25 minut. Podawaj z warzywami oraz sosem jogurtowym.

Te kotleciki pochodzące z kuchni Bliskiego Wschodu można smażyć także na oliwie. Wtedy zawierają więcej kalorii, ale są bardzo smaczne.

COŚ NA DESER

Gruszki z sosem waniliowym 4 duże, dojrzałe (ale jędrne) gruszki, 3 łyżki masła, 4 łyżki miodu, 1/2 łyżeczki cynamonu, 3 gałązki świeżego tymianku, sok z cytryny, 400 g skyru lub jogurtu greckiego, cukier waniliowy, 50 g orzechów lub migdałów, a także szczypta soli

porcje po:

Gruszki obierz, przekrój i usuń gniazda nasienne. Skrop sokiem z cytryny. Na patelni rozpuść masło, uważając, by się nie przypaliło. Dodaj 3 łyżki miodu i podgrzewaj, aż zacznie się karmelizować. Ułóż połówki gruszek przecięciem do dołu. Dodaj tymianek

320 kcal

12 g białka

11 g

tłuszczu

i smaż 6 minut na średnim ogniu. W połowie smażenia obróć je i oprósz cynamonem. Skyr wymieszaj z resztą miodu, cukrem waniliowym i szczyptą soli. Połóż gruszki na talerzu, polej odrobiną karmelu z patelni. Podaj z sosem i posiekanymi orzechami.

Gruszki, podobnie jak inne owoce, są ubogie w białko. Ale gdy podamy je np. ze skyrem i orzechami, otrzymamy deser bogaty w ten składnik. dbam o zdrowie 71

WIEŚCI WIEŚCIzzapteki apteki

P Pooraraddyy zzzaza

nasZ ekspert

PIERWSZEGO PIERWSZEGO STOŁU STOŁU**

dr dr nauk nauk farmaceutycznych farmaceutycznych MAGDALENA MAGDALENA JACHORSKA JACHORSKA

ekspert ekspert farmaceutyczny farmaceutyczny

DawkaDawka wiedzywiedzy na temat produktów aptecznych i przepisów związanych z farmacją na temat produktów aptecznych i przepisów związanych z farmacją

SPOSÓB NA ŁUPIEŻ NATURALNE SPOSOBY NA ZABURZENIA SNU

Najszybszym sposobem na pozbycie się łupieżu jest stosoTrudności w zasypianiu, zbyt szybkie wybudzanie i zła jakość snu wanie szamponu z dodatkiem substancji o działaniu przeciwwpływają na nasze samopoczucie i pogarszają ogólne funkcjonowagrzybiczym. Najczęściej wykorzystywane składniki aktywne nietoorganizmu. Przysiarczek krótkotrwałych warto sięgnąć ketokonazol, selenu,problemach pirytionian cynku oraz kwas posalicylowy. produkty ziołowe, lawenda, dziurawiec, Dobrze,jak: jeślimelisa, szampon zawiera również szyszka składniki chmielu, kozłek lekarski, ashwagandha. Dobre efekty przynoszą pomocnicze, łagodzące świąd, nawilżające i kojące skórę teżgłowy. preparaty na bazie difenhydraminy i melatoniny. W aptece Kuracja przeciwłupieznajdziemy preparaty żowa powinna trwać około jednoskładnikowe i zło3–4 tygodni, a w przypadku żone, w formie tabletek, braku poprawy należy skonkapsułek, torebek sultowaćżelek, problem z dermatodologiem. zaparzania lub w for-po zakońWażne, aby mie płynnej. Dobrze czonej kuracji wprowadzić dobrany preparat działania profilaktyczne, czyli pomoże zmniejszyć stosować szampon przeciwniepokój i uregulować łupieżowy 1–2 razy w mierytm dnia oraz nocy. siącu. Przy długotrwałych problemach warto zasięgnąć porady lekarza.

KOLAGEN NA STAWY PIELĘGNACJA SKÓRY Siedzący tryb pracy i brak ruchu niekorzystnie PODCZAS MENOPAUZY

wpływają na stan tkanki łącznej, która tworzy ścięW tym warto sięgnąća po przeznagna,okresie więzadła i powięź, tymdermokosmetyki samym na kondycję czone dla cery dojrzałej. Specjalnie przygotowane produkty naszych stawów. Można odczuwać poranną sztywpielęgnacyjne na bazie naturalnych ność, dyskomfort w okolicy szyjnej i lędźaktywnych pomogą w walce wiowejskładników oraz uczucie ograniczonej ruchoz suchością skóry, poprawią jędrność mości. Chcąc uniknąć dolegliwości i elastyczność. Składniki aktywne ze strony układu ruchu, warto wprotakie jak biopeptydy, kwaswhialuronowy wadzić przerwy ruchowe czasie i pracy, wyciągipodjąć roślinneaktywność bogate w przeciwutlefizyczną, niacze przywracają gęstość np. jogę, spacery, nordici nawilżenie walskóry. Równie ważna jest także pielęking, oraz wdrożyć suplementagnacja ciała ‒ odżywcze cję na bazie kolagenubalsamy – najlepiej nawilżają i regenerują skórę. wdoskonale towarzystwie witaminy C i kwasu Pomocnajest może okazać się również hialuronowego. Kolagen kluczowym budulcem suplementacja doustna i stosowachrząstki, ścięgien i stawów. Odpowiednia podaż nie nutrikosmetyków poprawiających tego białka wspiera procesy regeneracyjne i lepsze wygląd iruchu. ogólną kondycję skóry. funkcjonowanie aparatu 7072 dbam o zdrowie dbam o zdrowie

WITAMINA ZPROBLEM GRUPY B WSTYDLIWY – DLA KOGO?

Inkontynencja, czyli nieWitaminymoczu, z grupytoB stan, są niezbędne do prawitrzymanie funkcjonowania wdłowego którym osoba bezwied- układu nerwowego, wykazują działanie neuroprotekcyjne nie oddaje bowiem mocz. Doleglioraz ta wspomagają regenerację neuronów. wość znacząco obniża Szczególnie duże znaczenie komfort codziennego funk- mają witaminy: B1, B6, B9,i może B12. Dobrze cjonowania pro- zbilansowana dieta powinna pełni zabezpieczać dzienne zapowadzić do wodparzeń, infekna witaminy z grupy B, niemniej cjitrzebowanie skóry w okolicach intymnych jednak niektórzy wymagają oraz zakażeń drógpacjenci moczowych. Klu- jeszcze dodatkowego układuwsparcie nerwo- emoczowe są w tymwsparcia wypadkupracy edukacja, wego. Zaleca się uzupełnienie niedoborów tych cjonalne oraz stosowanie produktów chłonnych. witamin przede wszystkim stosującymod Produkty higieniczne dobierachorym się w zależności leki z grupy inhibitorów pompymoczu, protonowej, stopnia nasilenia nietrzymania codziennych osobom z ibólami neuropatycznymi (np. rwa majaktywności osobistych preferencji. Producenci kulszowa, neuropatia cukrzycowa), także tek chłonnych oferują szeroki wybór anowoczesnych z niedoborami w żywieniowymi. i komfortowych użyciu produktów.

PRZEBARWIENIA SKÓRY INFEKCJE DRÓG Plamy pigmentacyjne najczęściej dotyczą skóry twarzy, która MOCZOWYCH

jest szczególnie wrażliwa na promieniowanie UV i działanie Nawracające infekcje drógObok ekspozycji na słońce przeczynników zewnętrznych. moczowych to częsta przybarwienia mogą tworzyć się w wyniku zmian hormonalnych, padłość, która dotyczy przede starzenia się organizmu, przyjmowania ziół i leków fotouczulawszystkim również w wieku jących orazkobiet, stanów zapalnych. Najlepszą profilaktyką i sposomenopauzalnym. Pieczenie podczas kosmebem na ochronę skóry jest stosowanie oddawania moczu,SPF, parcie na pęcherz, uczutyków z wysokim najlepiej 50+. Sięgajmy cie produkty niepełnego opróżnienia pęcherza powakaoddaniu moczu po z filtrem nie tylko w czasie – toale mogą pierwsze objawy cji, przezbyć cały rok. Ważne jestzakażenia nawilżanieukładu W leczeniu i profilaktyce imoczowego. odżywianie skóry – przebarwienia sąnawracających barzakażeń warto stosować preparaty roślinne, dziej widoczne na suchej skórze – oraz sto- głównie zawierające żurawinę. oneona optymalizację sowanie produktów zeWpływają składnikami działapH moczu i utrudniają niu rozjaśniającym, np.bakteriom z witaminąprzyczepianie C. Chcąc się do nabłonkaistniejące dróg moczowych. zniwelować już plamy,Ponadto najlepiejmoże pomóc m.in. wyciągz zoceny pietruszki, wierzbownicy drobnokwiatowej skorzystać kosmetologa i wybrać czy pestek dyni preparaty te działają moczopędnie dopasowany do–naszych potrzeb zabieg, i pomagają wypłukiwać bakterie z dróg moczowych. np. laseroterapię lub peeling chemiczny.

* „Pierwszy stół” w języku zawodowym * „Pierwszy stół” w języku zawodowym osób związanych z farmacją to osób związanych z farmacją to nic innego, lada spotyka w aptece, której pacjent spotyka się z farmaceutą. nic innego, jak lada w aptece, przy której jak pacjent sięprzy z farmaceutą.

JESTEM

eko

Podziel się

ze mną! Tajemnicze słowo ”sharing“ ostatnio stało się modne. A to po prostu dzielenie się, którego celem jest ograniczanie nadmiernej konsumpcji. Dzięki niemu zyskuje planeta i nasz portfel. A więc dzielmy się!

JESTEM EKO zoom na...

Czy musisz kupować piorący odkurzacz, którego użyjesz dwa razy w roku? Po co trzymasz w szafie sukienkę, którą założyłaś tylko na tę jedną okazję i pewnie już jej nie włożysz? Odpowiedź na te pytania daje ekonomia współdzielenia. TEKST MAŁGORZATA ŚWIGOŃ

Sharing

zmieni świat?

rzez dekady sukces mierzono liczbą posiadanych rzeczy. Większy dom, więcej ubrań, nowszy model samochodu, modny smartfon. Dziś coraz częściej zadajemy sobie pytanie: czy naprawdę tego potrzebujemy? Rosnące koszty życia, troska o środowisko i rozwój technologii sprawiły, że sharing – czyli dzielenie się, wymiana i pożyczanie – stał się praktyczną alternatywą dla tradycyjnej konsumpcji. To podejście, które jest realną odpowiedzią na nadprodukcję i nadkonsumpcję. Nie oznacza rezygnacji z komfortu – przeciwnie, często go zwiększa, bo pozwala zachować elastyczność we wciąż zmieniającym się świecie. Nie musisz kupować danej rzeczy, aby z niej skorzystać. To także zysk dla planety, bo każdy przedmiot oznacza zużycie energii, wody itd. Im rzadziej kupujemy nowe rzeczy, tym mniejszy ślad środowiskowy generujemy.

74 dbam o zdrowie

LEPIEJ KORZYSTAĆ NIŻ MIEĆ

W wielu sytuacjach nie potrzebujemy przedmiotów na stałe. Warto więc przesunąć akcent z „mieć” na „korzystać”. Przecież ważne jest to, by posiadać dostęp do różnych dóbr, gdy są nam one potrzebne. Samochody na minuty, abonamenty na rowery miejskie, wynajem sprzętu sportowego czy elektroniki pokazują, że użytkowanie może być bardziej opłacalne niż zakup. Nie ponosimy kosztów serwisowania, przechowywania czy napraw. Co więcej, nie zamrażamy pieniędzy w przedmiotach, które przez większość czasu pozostają nieużywane.

Pojawiają się biblioteki rzeczy Działają podobnie jak tradycyjne biblioteki – z tą różnicą, że zamiast książek wypożyczamy przedmioty. Mogą to być narzędzia, sprzęt AGD, akcesoria ogrodowe, gry planszowe, projektory, maszyny do szycia czy sprzęt turystyczny. Zazwyczaj płaci się niewielki abonament lub symboliczną opłatę za wypożyczenie. Dzięki temu nie trzeba inwestować kilkuset złotych w sprzęt, który będzie używany sporadycznie. Co ważne, biblioteki rzeczy często dbają o jakość i serwis przedmiotów, więc użytkownik otrzymuje sprawny, gotowy do działania sprzęt.rozwiązanie szczególnie sprawdza się w miastach, gdzie przestrzeń jest ograniczona, a potrzeby mieszkańców różnorodne.

WIĘCEJ PIENIĘDZY I MIEJSCA

Dzielenie się realnie odciąża domowy budżet. To szczególnie ważne w czasach rosnących cen i niepewności ekonomicznej. Wspólne użytkowanie narzędzi, sprzętu ogrodowego, AGD, a także oddawanie artykułów dziecięcych i ubrań pozwala uniknąć kosztownych zakupów rzeczy, które szybko przestają być potrzebne. Ich wymiana lub pożyczanie to rozsądna alternatywa dla kupowania nowych produktów. Mniej przedmiotów oznacza także więcej przestrzeni w domu. Szafy przestają pękać w szwach, piwnice nie zamieniają się w magazyny „na wszelki wypadek”, a mieszkanie staje się bardziej funkcjonalne. REKLAMA

JESTEM EKO zoom na...

KAROLINA BANASIAK Sharing to również konkretne działanie na rzecz planety. Produkcja każdej rzeczy wiąże się z emisją CO₂, zużyciem wody, energii i surowców naturalnych. Im rzadziej kupujemy nowe produkty, tym mniejszy ślad węglowy zostawiamy. Wymiana ubrań, biblioteki rzeczy, naprawianie zamiast wyrzucania czy wspólne przejazdy samochodem realnie ograniczają nadprodukcję i ilość odpadów. Dzielenie się wydłuża cykl życia przedmiotów, które zamiast trafiać na wysypisko, zyskują nowych użytkowników. Korzysta na tym zarówno planeta, jak i budżet domowy.

JAKIE TO PROSTE!

Rozwój aplikacji i platform internetowych sprawił, że dzielenie się stało się proste, szybkie i bezpieczne. Jeszcze kilkanaście lat temu pożyczanie czy wymiana wymagały osobistych kontaktów i dużego zaufania. Dziś wystarczy kilka kliknięć, by wynająć mieszkanie na weekend, pożyczyć sprzęt fotograficzny, znaleźć wspólny przejazd do innego miasta czy sprzedać używaną książkę. Systemy ocen, komentarzy i weryfikacji użytkowników budują poczucie bezpieczeństwa, a cyfrowe płatności upraszczają rozliczenia.

Jest wiele rzeczy, których naprawdę nie potrzebujemy na stałe. Co szczególnie warto współdzielić? Najlepiej nadają się

do tego przedmioty używane rzadko lub sezonowo. Sprzęt sportowy (narty, rolki, rakiety tenisowe), akcesoria turystyczne (namioty, kuchenki), narzędzia remontowe, myjki ciśnieniowe czy urządzenia do czyszczenia tapicerki – to klasyczne przykłady. Coraz popularniejsze staje się również współdzielenie roślin (sadzonek, nasion, kwiatów doniczkowych), a także książek czy gier planszowych. Nie w każdej miejscowości działa formalna biblioteka rzeczy. Ale sharing może zacząć się znacznie bliżej – na klatce schodowej, na osiedlu. Ktoś potrzebuje drabiny na weekend, ktoś inny formy do tortu na urodziny dziecka, plecaka na wyjazd czy wiertarki do drobnej naprawy. Wystarczy zapytać. To też dobry pretekst, aby lepiej poznać sąsiadów.

Dobrym sposobem na wymianę są organizowane coraz chętniej wyprzedaże garażowe.

WSPÓLNE DZIAŁANIE ZBLIŻA

Wymiany sąsiedzkie, kooperatywy spożywcze, wspólne ogrody miejskie czy lokalne grupy w mediach społecznościowych budują poczucie wspólnoty. Dzielenie się sprzyja rozmowie, współpracy i wzajemnemu wsparciu. Kiedy pożyczamy komuś narzędzie albo oddajemy niepotrzebne ubrania, tworzymy nowe relacje. W świecie zdominowanym przez pośpiech takie więzi nabierają szczególnego znaczenia. Mogą stać się początkiem nowych znajomości, a nawet przyjaźni.

76 dbam o zdrowie

ZDJĘCIE: ROBBY CYRON

KORZYŚĆ DLA ŚRODOWISKA

REDAKTOR PROWADZĄCA RADZI

DBAM

o urodę Wakacyjne słońce rozpieściło nas witaminą D i opalenizną, ale w pakiecie dorzuciło coś, czego nikt nie zamawiał: przesuszoną, wiotką skórę, wysyp krostek i przebarwienia… Czas więc działać!

Nowy start

dla skóry

SPECJALISTYCZNA DERMOPIELĘGNACJA

SKÓRY NACZYNKOWEJ

Marka nr 1

pod względem sprzedaży w segmencie produktów do pielęgnacji skóry naczynkowej dostępnych w aptekach w Polsce * Dane IQVIA Poland Pharmascope 7/2025

ZATRZYMAJ RUMIEŃ U ŹRÓDŁA CERA NACZYNKOWA POD KONTROLĄ

DBAM O URODĘ zoom na...

Plan naprawczy

po urlopie Twoja skóra potrzebuje ratunku? Oto kuracje i pielęgnacyjne patenty, które zneutralizują skutki nadmiernej ekspozycji na słońce i przywrócą jej zdrowy blask. TEKST JAKUB JAWORSKI

hoć we wspomnieniach słońce kojarzy się nam z relaksem i piękną opalenizną, dla naszej skóry często nie jest łaskawe. Zdarza się, że gdy po powrocie z wakacji stajemy przed lustrem, odkrywamy niespodzianki, których wcale nie chcieliśmy: od nagłego wysypu niedoskonałości i zablokowanych porów, przez przesuszenie i świeże przebarwienia, aż po rozszerzone naczynka. Na szczęście jesień to dobry moment na zmianę pielęgnacyjnej strategii.

PRZESUSZONA CERA

•Słońce sprawia, że woda ucieka szybciej

ze skóry. Przyczyną jest naruszona bariera hydrolipidowa. Cera potrzebuje teraz maksymalnego ukojenia i odbudowy, dlatego po urlopie numerem jeden na twojej półce z kosmetykami powinno być serum z kwasem hialuronowym. Aplikuj je pod codzienny krem. Ponadto raz w tygodniu nałóż masecz-

80 dbam o zdrowie

kę nawilżającą, która nasyci skórę składnikami aktywnymi (np. aloesem, pantenolem czy algami). •Zrezygnuj z mydła, nawet jeśli przyzwyczaiłaś się do jego stosowania. Zmywa ono z twarzy niezbędne lipidy i narusza jej warstwę ochronną. Lepiej też unikać chlorowanej wody i toników z alkoholem.

NADWRAŻLIWOŚĆ I ZACZERWIENIENIE

•Po upalnym lecie rumień u osób z cerą naczyn-

kową często się nasila. Pielęgnacja powinna więc koncentrować się na wzmacnianiu naczynek. Najważniejsze składniki, które powinny się znaleźć w kosmetykach, to wyciągi z miłorzębu i arniki (uszczelniają naczynka), witaminy C i K (które je wzmacniają) oraz witamina E (przyspiesza wchłanianie podskórnych wysięków krwi). Jeśli cera jest nadwrażliwa, warto odstawić peelingi, kwasy AHA oraz szczoteczki do mycia twarzy. •Można skorzystać z termolizy (elektokoagulacji), zabiegu w gabinecie kosmetycznym, podczas którego trwale usuwa się naczynka. Wykorzystuje ona prąd zmienny o wysokiej częstotliwości i niskim napięciu. Przepływa on przez specjalną igłę, którą kosmetolog uszkadza poszerzone naczynko. Po kilku dniach ulega ono wchłonięciu. Zabieg jest bezbolesny. Cena: 50-150 zł za naczynko.

Ukojenie

dla naczynek? Wystarczy kupić ekstrakt z miłorzębu i dodać parę kropli do kremu.

•Według dermatologów to właśnie promienie UV odpowiadają za większość oznak starzenia się skóry. Uszkodzenia te da się cofnąć lub zminimalizować dzięki składnikom o udowodnionym działaniu odmładzającym. Niekwestionowanym liderem pozostaje retinol (pochodna witaminy A), który wykazuje silne właściwości naprawcze. Świetnie sprawdzą się też peptydy zagęszczające skórę oraz koenzym Q10, który daje komórkom impuls do regeneracji. Podczas nakładania kremu czy serum warto zrobić masaż twarzy palcami, rollerem czy kamieniem gua sha. •Świetne efekty odmładzające daje mezoterapia w gabinecie dermatologa. W trakcie zabiegu w skórę wstrzykiwane są substancje rewitalizujące (np. kwas hialuronowy, witamina C, peptydy). Cena: 350 zł.

REKLAMA

UTRATA JĘDRNOŚCI

dbam o zdrowie 81

4 6 5 DBAM O URODĘ zoom na...

ZAOSTRZENIE TRĄDZIKU

•Wysoka temperatura wpływa na pracę gruczołów łojo-

wych. Słońce wysusza skórę, co daje złudne wrażenie poprawy jej kondycji. W reakcji obronnej naskórek nadmiernie rogowacieje, a gruczoły łojowe zaczynają produkować więcej sebum. W efekcie zablokowane ujścia mieszków włosowych przekształcają się w zaskórniki i wypryski. •Zmień pielęgnację. Odstaw peelingi ziarniste, bo możesz roznieść bakterie po całej twarzy. Sięgnij po serum z kwasem salicylowym, który wnika w pory i oczyszcza je od środka. Szukaj kremów nawilżających o lekkiej, niekomedogennej (niezapychającej) formule, np. z niacynamidem (reguluje wydzielanie sebum i działa przeciwzapalnie).

NASILENIE AZS

•To częsty problem na początku jesieni. Latem promie-

nie UV początkowo wyciszają stany zapalne, ale jednocześnie pogrubiają i wysuszają naskórek. Gwałtowny spadek poziomu nawilżenia szybko wywołuje świąd. Kąpiele w morzu i basenie oraz intensywne pocenie się w upalne dni dodatkowo naruszają i tak już osłabioną barierę hydrolipidową skóry atopowej. •Najważniejsza zasada przy AZS: balsam lub krem emoliencyjny należy nałożyć na całe ciało w ciągu 3 minut po wyjściu z kąpieli, na lekko wilgotną skórę. Pozwala to „zamknąć” wilgoć w naskórku. Wybieraj kosmetyki ze składnikami, które aktywnie zmniejszają uczucie swędzenia i wspierają regenerację mikrobiomu skóry. Szukaj w ich składzie lecytyny, niacynamidu, pantenolu i alantoiny. Zgłoś się do dermatologa, jeśli pojawią się silne zmiany zapalne i rany po drapaniu.

PRZEBARWIENIA

•Ciemniejsze plamki na skórze to nie-

równomiernie rozłożony barwnik (melanina). Niewielkie zmiany rozjaśnią maseczka z ogórka lub posiekanej natki pietruszki z łyżką jogurtu. Skuteczniejsze kosmetyki kupisz w aptece i drogerii. Zawierają kwas azelainowy, fitowy czy hydrochinon (albo jego pochodne) — związek, który hamuje produkcję melaniny

w skórze. Skuteczne są też preparaty z kwasami, które ładnie wyrównują kolor cery. •Dermatolodzy przy dużych przebarwieniach polecają peelingi chemiczne, np. te z kwasem trójchlorooctowym (ok. 400 zł). Skuteczny jest także laser (jego energia rozbija nagromadzony barwnik). Cena: 300–800 zł.

PRO

Skinotopiq

REKLAMA

Żel do mycia z ceramidami do ciała i twarzy. 400 ml

82 dbam o zdrowie

Maseczka z zielonego ogórka – startego

ze skórką ogórka wymieszaj z łyżką jogurtu naturalnego i kilkoma kroplami soku z cytryny, stosuj na skórę twarzy, szyi i dekoltu 2–3 razy w tygodniu. Zielony ogórek rozjaśnia kolor skóry, jednocześnie ją tonizując.

PRZEJMIJ KONTROLĘ NAD TRĄDZIKIEM oczyszcza i przeciwdziała błyszczeniu działa przeciwzmarszczkowo i przeciwtrądzikowo

intensywnie nawilża i łagodzi

DERMATOLOGICZNE FORMUŁY OPRACOWANE DO SKÓRY TRĄDZIKOWEJ

DBAM O URODĘ mam patent na...

a i n e i n ż a r d o P po depilacji

Okłady i kremy

Gdy skóra rumieni się i piecze, pomoże jej chłodny okład. Obkurczy naczynia krwionośne i złagodzi podrażniony naskórek. Kostki lodu owiń w chusteczkę higieniczną i przyłóż do skóry. Można też użyć żelowych kompresów chłodzących, owiniętych w cienki materiał. Po depilacji warto smarować skórę kremami o działaniu regenerującym i kojącym. Warto w nich szukać takich składników jak aloes (nawilża i łagodzi podrażnienia), pantenol (wspiera regenerację skóry), rumianek (działa przeciwzapalnie). W aptece dostępne są maści z alantoiną, tlenkiem cynku czy bisabololem. A jeśli po depilacji pojawiają się ropne krostki, które trudno się goją, warto skonsultować się z dermatologiem.

ŻEL WIELOFUNKCYJNY ALOES 99%

REKLAMA

Łagodzi podrażnienia i nawilża. 200 ml

84 dbam o zdrowie

Zaczerwienienie, pieczenie czy drobne krostki po depilacji to częsty problem, szczególnie u osób z wrażliwą skórą. Jak złagodzić dyskomfort?

pytamy eksperta

Marta Boroń kosmetolożka Skin Lifestyle by Estelium

Czy jakieś zabiegi w salonie kosmetycznym pomogą ukoić skórę po depilacji? Warto wypróbować terapię LED, która jest dostępna w wielu gabinetach. Światło o odpowiedniej długości fali działa kojąco na skórę, wspiera regenerację i pomaga zmniejszyć zaczerwienienie. Przy podrażnieniach najlepiej sprawdza się światło czerwone, które działa regenerująco i przeciwzapalnie. Wspomaga odbudowę skóry, poprawia mikrokrążenie i przyspiesza gojenie drobnych podrażnień po wosku czy depilatorze. Z kolei światło niebieskie pomaga ograniczać rozwój bakterii i sprawdza się szczególnie wtedy, gdy po depilacji pojawiają się krostki lub stany zapalne mieszków włosowych. Zabieg LED jest bezbolesny i nieinwazyjny, zwykle trwa kilkanaście minut. Kosmetolodzy często łączą go z aplikacją masek kojących, aby dodatkowo wzmocnić efekt regeneracji skóry.

TO JEST

mój czas

Syndrom

Wśród nas są osoby, które zrobią wszystko, by nikogo nie urazić. Nie odmawiają, nie stawiają granic, dopasowują się – byle każdy obok nich był zadowolony. Ale co, jeśli w tym wszystkim same przestają być szczęśliwe? Co, jeśli płacą za cudzy komfort własnym zmęczeniem, frustracją i poczuciem nieważności? I co, jeśli boją się to zmienić, bo samo słowo ”odmowa“ wywołuje w nich poczucie winy?

people pleaser

TO JEST MÓJ CZAS zoom na…

Czy zawsze zadowalać

innych?

Gdy stawiamy dobro innych ponad własne, może to być powód do dumy. Jednak jeśli zaczynamy czuć, że odbywa się to naszym kosztem – że żyjemy bardziej dla innych niż dla siebie – warto zatrzymać się i przyjrzeć swojemu postępowaniu. Tak zwany people pleasing to bowiem nic innego jak dawanie z siebie więcej, niż naprawdę możemy i powinniśmy. TEKST KRZYSZTOF RAJCH

86 dbam o zdrowie

pytamy eksperta AGNIESZKA KOCH psycholożka, psychoterapeutka, wykładowczyni Uniwersytetu SWPS

banie o relacje, empatia i gotowość do pomocy są czymś wartościowym. Problem zaczyna się wtedy, gdy robimy coś wbrew sobie, boimy się odmówić, tłumimy własne potrzeby i emocje, a nasze poczucie wartości zależy od aprobaty innych, czujemy zmęczenie, frustrację lub żal. Zdrowe relacje opierają się na równowadze. Można być życzliwym i wspierającym, a jednocześnie stawiać granice. Zadowalanie innych nie powinno oznaczać rezygnacji z siebie.

Zacznijmy od razu od bardzo konkretnego pytania: czy pomaganie w ogóle ma sens? Jak najbardziej! Gdyby go nie miało, w ogóle byśmy nie pomagali. Zawsze lubię powtarzać, że my, ludzie, żyjemy w wiosce, w której wzajemne wspieranie się jest jedną z największych i najcenniejszych wartości.

Czyli pomagamy dlatego, by samemu nie zostać kiedyś w potrzebie, na którą nikt nie zareaguje? To zbytnie uproszczenie, bo za pomaganiem kryje się o wiele więcej czynników i przemawia za nim mnóstwo argumentów, ale wymienię podstawowe: dzięki pomaganiu możemy poczuć się ważni, potrzebni, widzialni w społeczności, a te wartości są istotne w naszym ogólnie pojętym dobrostanie.

A co, jeśli pomagamy tak, że nie mamy już czasu dla siebie i sił na zadbanie o ten dobrostan? Wtedy sytuacja staje się nie tylko niekomfortowa, ale też w jakimś sensie niebezpieczna. Po prostu krzywdzimy samych siebie. People pleasing, jak z angielska nazywa się nadmierne pomaganie kosztem siebie, może nam zaszkodzić. I wcale nie jest ono rzadkim zjawiskiem, szczególnie w Polsce, gdzie poświęcenie dla wielu osób jest oczywistością, ale trudno im dostrzec moment, w którym staje się ono normą przekraczającą ich możliwości.

PEOPLE PLEASER n To osoba, która przekłada potrzeby i ocze-

kiwania innych nad własne tylko dlatego, by zdobyć czyjąś aprobatę i uniknąć konfliktów. Nie chodzi tu jednak o okresową czy incydentalną postawę, ale o typowe, trwałe zachowanie. Wynika ono z trudności z mówieniem „nie” i pojawiającego się poczucia winy przy odmowie. Wiąże się też często z przepraszaniem za rzeczy, których się nie zrobiło albo które zaszły kompletnie nie z naszej winy. Taka postawa odbija się na zdrowiu, ale i rujnuje nasz własny kalendarz, bo poświęcamy czas, którego sami potrzebujemy. Co gorsza, tracimy przy tym poczucie własnej wartości.

REKLAMA

TO JEST MÓJ CZAS zoom na…

CZ NAU SIĘ IĆ MÓW NIE

To skąd się w ogóle bierze takie ponadwymiarowe pomaganie? Moim zdaniem wynika to z dzieciństwa. Dzieci uznawane stereotypowo za grzeczne dostają więcej uznania i potwierdzenia swojej wartości, a te niegrzeczne, krnąbrne czy problematyczne otrzymują negatywny komunikat zwrotny. Czego to uczy? Że bardziej opłaca się pokornie spełniać czyjeś oczekiwania (i tu chodzi nie tylko o rodziców czy nauczycieli), niż zadbać o swoją korzyść.

Czyli de facto robimy coś wbrew sobie po to, by dostać akceptację, pochwałę i święty spokój? Można to tak ująć. Liczy się dla nas tzw. dobra opinia. Dorastamy później z poczuciem, że musimy sobie zasłużyć na to, by nas lubiano, postrzegano życzliwie i darzono uznaniem. Od razu jednak podkreślę, że za taki stan rzeczy nie możemy winić wyłącznie rodziców. Oni funkcjonowali często w podobnych warunkach i dalej to ze sobą ponieśli. Pokolenie dzisiejszych 40- i 50-latków zostało wychowane przez tych, którzy przeżyli wojnę albo byli z kolei dziećmi tych, którzy ją przetrwali. Liczyła się dla nich skuteczność w działaniu, proste zasady, bez nadmiernego pochylania się nad sobą czy potomstwem. Mało było 88 dbam o zdrowie

uważności wobec problemów najmłodszych. Dzisiejsi rodzice są bardziej responsywni, odpowiadają na potrzeby swoich pociech, i to raczej oni są dla nich niż one dla rodziców.

zmęczeni, często wypaleni, a nierzadko także w depresji. Towarzyszy nam napięcie, którego przyczyny zwykle nie potrafimy nazwać, a kryje się ono w kłopotach z mówieniem innym „nie”, kiedy żądają czegoś, za co zapłacimy wyniszczeniem organizmu.

Aż chce się spytać, czy taką postawą nie wychowujemy generacji egoistów?

Ale jak się wyrwać z tego zaklętego kręgu zobowiązań?

Ależ tu nie chodzi o to, by nie uczyć ich wrażliwości na innych, tylko by umieli zachować równowagę między spełnianiem oczekiwań innych a realizowaniem własnych potrzeb. I zapewniam, że jest to możliwe.

Wróćmy jednak do tych starszych pokoleń, które z nadmiernym people pleasingiem mają często problem. Czym to skutkuje dla ich zdrowia? Koszty mogą być wysokie. Pacjenci, którzy przychodzą do mnie z tego powodu, są zwykle po prostu nieszczęśliwi, w jakimś sensie porzucili samych siebie. To dzieje się kosztem ich ciała, bo jeśli robimy coś wbrew sobie, to jesteśmy zestresowani,

60%

o tyle większe jest ryzyko wystąpienia depresji u osób, które żyją tylko z myślą o innych, nie dbając o swój dobrostan.

Nauczyć się stawiać granice. Wiele osób zna doskonale słowo „asertywność” i właśnie o niej mówimy. To kompetencja społeczna, którą zdobywamy przez naukę. Jeżeli przyzwyczailiśmy ludzi do tego, że jesteśmy dla nich jak wygodna kanapa, na której mogą w każdej chwili przysiąść i zalewać ją kawą, a tu nagle przestaniemy nią być, to wiadomo, że nie wywołamy pozytywnych reakcji i te osoby mogą się od nas odsunąć. Tylko pytanie: skoro były z nami jedynie wtedy, gdy my byliśmy dla nich, a teraz znikają, to czy warto mieć je obok? Jasne, że nie. Wartościowi są dla nas ludzie, przy których możemy być sobą.

Takie nagłe zerwanie chyba zawsze wywoła szok i odtrącenie, więc może lepiej robić to stopniowo? Na pewno tak. Bo dla nas samych może to być problematyczne: zdecydowane, z dnia na dzień, odcięcie się od oczekiwań innych jest w stanie wywołać w nas znów lęk, że zostaniemy źle ocenieni, wyrzuceni poza towarzyską burtę. Stopniowa zmiana będzie łagodniejsza do zniesienia dla obu stron, ale cel powinien zostać ten sam: nasze życie na naszych zasadach. Nie boję się przy tym powiedzieć, że powiedzenie wprost o naszych potrzebach to akt miłości wobec drugiej osoby, bo zdobywamy się na pełną otwartość i szczerość. Mówimy prawdę. Mówimy o tym, czego naprawdę chcemy.

ZADBAĆ TAKŻE O SIEBIE, A NIE TYLKO INNYCH

To wymaga odwagi… A jakie cenne wartości jej nie wymagają? Trzeba zawalczyć o swoje, jeśli mamy skutecznie pomagać tym, którym naprawdę chcemy i możemy pomagać. Prawda niesie uwolnienie się od lęku i życia w wewnętrznej niezgodzie. A wraz z nią poprawia się nasz komfort myślenia i działania, no i ta przemiana wpływa na naszą pewność siebie oraz samopoczucie.

1. Stopniowo naucz się stawiać granice i mówić „nie”. 2. Zadaj sobie pytanie, czego ty najbardziej potrzebujesz, aby poczuć zadowolenie i szczęście. 3. Nie przyjmuj na barki zadań, które cię przerastają, ponieważ „nie wypada odmówić”.

Czy to tylko moje wrażenie, czy też w Polsce mamy większy problem ze stawianiem granic niż w innych krajach, np. Europy Zachodniej? Nie odpowiem na to jednoznacznie, bo to domena socjologów, ale rzeczywiście Polacy mają często kłopot z mówieniem wprost o swoich potrzebach. Z czego to wynika? Pewnie z tradycji wychowawczej, o której wspominałam, ale również z czynników kulturowych.

Nie ma tu jakiegoś dziedzictwa tradycji religijnej? Jeśli tak, to błędnie pojmowanej

4. Znajdź techniki relaksacyjne, które pozwolą złagodzić napięcie w relacjach międzyludzkich (np. joga, spacer, medytacja).

i nie tyle religijnej, ile okołoreligijnej. Skoro mamy miłować bliźniego swego jak siebie samego, to najpierw pokochajmy właśnie siebie. To aż nadto oczywiste. Nauczmy się również wybaczać innym, jeśli źle ocenią nas przez pryzmat zmiany, która się w nas dokona w trakcie nauki asertywności. Idźmy dalej bez urazy i obwiniania siebie. Dla własnego dobra.

5. Zadbaj o potrzeby swojego ciała: odpowiednią ilość snu i odpoczynek. 6. Ustal ramy swoich możliwości czasowych i fizycznych – tak, by nie przeciążać się nadmiarowymi obowiązkami, które wykonujesz dla innych.

REKLAMA

TO JEST MÓJ CZAS myśl miesiąca

„Jeśli przechodzisz przez piekło, nie zatrzymuj się”. Winston Chu rc hill Każdy z nas wcześniej czy później doświadcza własnego „piekła” – choroby, utraty bliskiej osoby, samotności, problemów finansowych, rodzinnych konfliktów czy rozczarowań, które wydają się nie do udźwignięcia. W takich chwilach łatwo ulec pokusie rezygnacji. TEKST URSZULA ZUBCZYŃSKA

ymczasem przesłanie Churchilla mówi, żeby nie zatrzymywać się w cierpieniu. Trzeba zdobyć się na wykonanie kolejnego kroku: wyjście z domu po stracie współmałżonka, podjęcie rehabilitacji po chorobie, zachowanie pogody ducha pomimo życiowych rozczarowań. Zatrzymanie oznacza zgodę na to, by trudności zdefiniowały nasze życie. Iść dalej oznacza zachować wolność i wiarę, że za zakrętem może czekać coś lepszego. Niejeden człowiek, który stracił zdrowie, odkrywa nowe pasje. Ktoś po odejściu ukochanej osoby znajduje sens w pomaganiu innym. Ktoś, kto doświadczył wielu przeciwności, staje się źródłem wsparcia i mądrości dla swoich dzieci czy wnuków. Życie wielokrotnie pokazuje, że po najtrudniejszych okresach przychodzą chwile wytchnienia. Dlatego nigdy nie oceniajmy swojego życia przez pryzmat obecnego bólu i trudu. Idźmy dalej ze świadomością, że nawet najdłuższa noc nie potrafi zatrzymać nadejścia świtu.

90 dbam o zdrowie

Sylwia Sworczuk, Specjalista ds. Projektów Społecznych DOZ Fundacja, coach

Dlaczego tak trudno zmienić nasze nawyki

I CO MOŻEMY Z TYM ZROBIĆ?

iększość z nas przynajmniej raz podjęła próbę zmiany jakiegoś nawyku. Przez kilka dni wszystko idzie zgodnie z planem. Jesteśmy zmotywowani, mamy energię i chęci. A potem przychodzi życie – stresujący dzień, zmęczenie, spadek nastroju i… wracamy do dawnych schematów. Najczęściej obwiniamy za to swoją słabą wolę. Tymczasem nauka pokazuje, że trudność w zmianie nawyków wynika z tego, jak funkcjonuje nasz mózg. Mózg nie lubi marnować energii. Dlatego większość naszych codziennych działań automatyzuje. Każdego dnia podejmujemy tysiące decyzji – od bardzo prostych, jak wybór ubrania czy drogi do pracy, po bardziej złożone. Gdyby każda z nich wymagała pełnej koncentracji i analizy, nasz mózg bardzo szybko by się przeciążył. Dlatego stworzył nawyki. Nawyk to zachowanie, które zostało tak dobrze wyćwiczone, że nie wymaga już świadomej uwagi. Dzięki temu mózg oszczędza energię na nowe wyzwania. To właśnie dlatego bez zasta-

AKADEMIA DOZ FUNDACJI nowienia myjemy zęby, zapinamy pasy w samochodzie czy robimy poranną kawę. Problem pojawia się, gdy powtarzające się nawyki szkodzą naszemu zdrowiu. Dlaczego zmiana jest trudna? Kiedy jesteśmy wypoczęci i w dobrej formie, łatwiej jest nam podążać za zmianą. Jednak wystarczy stres, pośpiech czy silne emocje, żeby nasz mózg przełączył się na tryb oszczędzania energii i wybrał znane zachowanie. Bo znane jest sprawdzone i działa. Jeśli mózg zauważył, że np. po stresującej sytuacji zjedzenie czekolady pomaga ciału wrócić do równowagi, to będzie ten nawyk powtarzać. A im częściej to zrobi, tym silniejsze utworzą się połączenia neuronalne w mózgu odpowiadające za to zachowanie.

Nie zrażaj się potknięciami. Nawet jeśli coś się nie uda, to jedno odstępstwo od planu nie przekreśla całego procesu. Warto kontynuować działania i zapytać siebie: „Co sprawiło, że wracam do starego schematu?” Bez oceniania, z ciekawością. Dzięki temu proces zmian będzie opierał się na wspieraniu i poznawaniu siebie, co przybliży nas do celu. Badania pokazują, że osoby, które skutecznie wprowadziły zmiany w swoim życiu, niekoniecznie miały więcej motywacji. Po prostu lepiej zrozumiały mechanizmy własnych zachowań i stworzyły warunki, które wsparły ich cele. Zmiana nawyków to proces uczenia mózgu nowego sposobu działania. To też cierpliwość, powtarzalność i świadome projektowanie swojego życia.

JAK WIĘC WPROWADZIĆ ZMIANĘ? Przede wszystkim zacznij od małych kroków. Mózg nie lubi gwałtownych zmian. Jeżeli dotąd nie ćwiczyłeś, godzina treningu każdego dnia będzie dużym wysiłkiem. Znacznie łatwiej jest zacząć od pięciu minut spaceru lub kilku prostych ćwiczeń i stopniowo zwiększać jego zakres. Małe sukcesy budują poczucie sprawczości. SPRÓBUJ ZASTĄPIĆ NAWYK INNYM Zazwyczaj pod danym nawykiem kryje się jakaś potrzeba. Na przykład po stresującym dniu potrzebujesz odprężenia i dlatego przeglądasz social media. Zamiast tego możesz wybrać krótki spacer albo rozmowę z bliską osobą. Chodzi tutaj o znalezienie lepszej reakcji na tę samą potrzebę.

artykuł sponsorowany

TO JEST MÓJ CZAS prawo

RZECZNIK

Praw Pacjenta Podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych, m.in. szpitale, kliniki, mają obowiązek przestrzegać praw pacjenta. Organem stojącym na straży tych praw jest Rzecznik Praw Pacjenta, którego pracę nadzoruje Prezes Rady Ministrów. Wyjaśniamy, jakiej pomocy udziela rzecznik, gdy prawa pacjenta są naruszane. TEKST MARTA SZYMCZYK-JAWORSKA

prawnienia pacjentów zostały szczegółowo opisane w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, i w miejscach udzielających świadczeń zdrowotnych powinna znajdować się informacja o prawach pacjenta (umieszczona w miejscu ogólnodostępnym). Najważniejsze prawa pacjenta obejmują m.in.: jego prawo do uzyskania świadczeń zdrowotnych według wymagań aktualnej wiedzy medycznej, prawo do poszanowania intymności i godności, prawo do dostępu do informacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia, a także m.in. o proponowanych metodach diagnostycznych i leczniczych oraz rokowaniach (to prawo przysługuje również pacjentowi małoletniemu, który ukończył 16 lat, lub jego przedstawicielowi ustawowemu, 92 dbam o zdrowie

np. rodzicowi – zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o Prawach Pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Co zatem może zrobić pacjent w przypadku naruszenia jego praw? Jednym z organów, który chroni prawa pacjenta, jest Rzecznik Praw Pacjenta (RPP).

Naruszenie praw pacjenta

Jednym ze środków ochrony prawnej jest wniosek do RPP o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. We wniosku należy wskazać wnioskodawcę i opisać zdarzenie, które może stanowić naruszenie praw pacjenta. Taki wniosek jest wolny od opłat (art. 50 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i RPP). Składa się go w formie pisemnej, elektronicznej lub ustnej w biurze rzecznika – mailem na: kancelaria@rpp.gov.pl albo pocztą na adres: 01-231 Warszawa, ul. Płocka 11/13,

natomiast osobiście w biurze rzecznika w godzinach przyjęć: w poniedziałek 8.00–18.00, we wtorek–piątek 8.00–16.00. Wzór wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego znajduje się na stronie: gov.pl/web/rpp/ wnioski. Rzecznik, prowadząc samodzielnie postępowanie, ma prawo m.in.: zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu; żądać złożenia wyjaśnień oraz zapewnienia dostępu do dokumentów przez podmioty udzielające świadczeń medycznych; zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii (art. 52 ust. 2 powyższej ustawy). Po przeprowadzeniu postępowania RPP może m.in.: wyjaśnić wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie stwierdził naruszenia praw pacjenta; skierować wystąpienie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; zwrócić się do organu nadrzędnego nad danym podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych o zastosowanie środków przewidzianych przepisami prawa (art. 53 ust. 1, pkt 1–3). Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W przypadku gdy rzecznik nie podziela tego stanowiska, może zwrócić się do właściwego organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa.

Świadczenia kompensacyjne

Szybką i pozasądową drogą do uzyskania przez pacjenta rekompensaty za uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie jako następstwa leczenia w szpitalu jest Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych. Obejmuje on zdarzenia medyczne, do których doszło w związku z udzielaniem świadczeń finansowanych ze środków publicznych (czyli m.in. gwarantowanych i finansowanych przez NFZ). Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych należy złożyć: pisemnie, przesyłając na adres Rzecznika Praw Pacjenta (podany powyżej) lub składając osobiście albo elektronicznie za pomocą platformy ePUAP lub na adres Rzecznika Praw Pacjenta do doręczeń elektronicznych – w terminie roku od dnia, gdy wnioskodawca dowiedział się o zakażeniu biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, o uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci pacjenta, jednak nie później niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące zakażeniem, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia albo śmiercią pacjenta (art. 67t ust. 3 ustawy o prawach pacjenta

SPRAWA W SĄDZIE

Jeżeli pacjent złoży oświadczenie, że rezygnuje ze świadczenia kompensacyjnego (lub nie złoży w terminie żadnego oświadczenia – ani o przyjęciu, ani o rezygnacji ze świadczenia),

oznacza to, że zrzeka się świadczenia kompensacyjnego przyznawanego przez Rzecznika Praw Pacjenta. Wówczas może dochodzić roszczeń w sądzie na zasadach ogólnych.

i RPP). W przypadku śmierci pacjenta wniosek o świadczenie mogą złożyć m.in. dzieci i jego małżonek (zgodnie z art. 67r ust. 2). Wniosek podlega opłacie – do 6 września br. wynosi ona 348 zł i po tej dacie (jak co roku) jest waloryzowana (art. 67t ust. 6). O zwolnienie z opłaty mogą starać się osoby w trudnej sytuacji finansowej. O szczegóły należy pytać na infolinii dla pacjenta: 800 190 590, po wybraniu 2. Decyzja o przyznaniu (lub odmowie) świadczenia kompensacyjnego powinna być wydana w terminie 3 miesięcy od otrzymania kompletnego i opłaconego wniosku. Ale należy pamiętać, że rzecznik ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień i przedstawienia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy (art. 67z ust. 1 pkt 1), a wówczas bieg terminu wydania decyzji jest wstrzymany do czasu przedłożenia wymaganych informacji. Wysokość świadczenia kompensacyjnego podlega waloryzacji co roku we wrześniu (ostatnie maksymalne kwoty świadczenia to: dla pacjenta 230 821 zł, a w przypadku śmierci pacjenta – do 115 411 zł dla każdej z uprawnionych osób). O kwoty obowiązujące po 6 września br. należy pytać na infolinii dla pacjenta (numer powyżej) lub sprawdzić je na stronie: www.gov.pl/web/rpp. Trzeba też pamiętać, że złożenie oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego jest równoznaczne ze zrzeczeniem się przez wnioskodawcę roszczeń o odszkodowanie, rentę oraz zadośćuczynienie pieniężne, które mogły wynikać ze zdarzenia medycznego w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku. Podstawa prawna: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z 6 listopada 2008 r. Niniejszy artykuł stanowi integralną całość. Jego treść powinna być interpretowana wyłącznie w całości, a cytowanie, analiza lub ocena poszczególnych fragmentów w oderwaniu od całego kontekstu może prowadzić do błędnych wniosków. Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny oraz nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w indywidualnej sprawie. Każdy stan faktyczny wymaga odrębnej analizy z uwzględnieniem jego okoliczności oraz aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki wykorzystania treści artykułu bez uprzedniego zweryfikowania ich aktualności oraz bez odniesienia do konkretnego stanu faktycznego. Stan prawny: 28.07.2026 r. dbam o zdrowie 93

TO JEST MÓJ CZAS podróże

UZDROWISKA NA RUGII (RÜGEN) – SZCZE‑ GÓLNIE W MIEJSCOWOŚCIACH TAKICH JAK BINZ, SELLIN, GÖHREN CZY SASSNITZ – ŁĄCZĄ KLA‑ SYCZNE LECZENIE UZDROWISKOWE Z REHABI‑ LITACJĄ I OFERTĄ WELLNESS. LECZY SIĘ TAM PRZEDE WSZYSTKIM BÓLE KRĘGOSŁUPA, ZWYRODNIENIA STAWÓW, STANY PO URAZACH I OPERACJACH ORTOPEDYCZNYCH.

Wyspa na Bałtyku od ponad stu lat przyciąga kuracjuszy i letników spragnionych morskiego powietrza, światła oraz przestrzeni. Jej morski klimat – bogaty w jod i czyste powietrze – sprzyja rekonwalescencji i regeneracji sił. TEKST ALICJA DASZKIEWICZ

Na klifach 94 dbam o zdrowie

Rugii

BINZ SŁYNIE Z BIAŁEJ ARCHITEKTURY UZDROWISKOWEJ Z PRZEŁOMU XIX I XX WIEKU. WILLE Z OZDOBNYMI WERANDAMI I BALKONAMI POWSTAŁY W CZASIE, GDY MIEJSCOWOŚĆ STAŁA SIĘ MODNYM KĄPIELISKIEM.

GÖHREN •Od strony otwartego Bałtyku rozciąga się szeroka, piaszczysta Nordstrand

z charakterystycznymi koszami plażowymi, które chronią przed wiatrem. Od strony zatoki znajduje się spokojniejsza Südstrand – idealna na spacery o zachodzie słońca. Uzdrowisko położone jest w otoczeniu rezerwatu, a ścieżki spacerowe i rowerowe prowadzą przez wydmy, łąki i lasy.

oda na kąpiele morskie dotarła na Rugię – niemiecką wyspę na Morzu Bałtyckim – na początku XIX wieku. Pierwsze kąpielisko powstało w Putbus-Lauterbach, a z czasem kolejne miejscowości – Binz, Sellin, Baabe i Göhren – zaczęły przyciągać letników spragnionych leczniczego powietrza Bałtyku. Wierzono, że morski klimat, sól i jod wzmacniają organizm, poprawiają krążenie i leczą melancholię. Prawdziwy rozkwit nastąpił pod koniec XIX wieku. Powstała wówczas cha-

rakterystyczna Bäderarchitektur – biała architektura uzdrowiskowa z bogato zdobionymi willami, przeszklonymi werandami i eleganckimi pensjonatami. Binz, tak jak kiedyś, jest największym uzdrowiskiem na Rugii, z okazałym domem zdrojowym (Kurhaus) przy nadmorskiej promenadzie. Elegancki Sellin położony jest na blisko 30‑metrowym klifie. Na plażę prowadzą strome schody, zwane „niebiańską drabiną”. Tuż obok znajduje się jedno z najbardziej popularnych miejsc na niemieckim wybrzeżu – długie, drewniane molo z białą restauracją, uznawaną za jed-

SZALONY ROLAND •Zabytkowa kolejka wąskotorowa, kur-

sująca między nadmorskimi miejscowościami Rugii, pozwala odbyć nostalgiczną podróż w czasie. ną z najpiękniejszych nad Bałtykiem. Na jego końcu działa Tauchgondel – podwodna gondola, która zanurza się na kilka metrów pod powierzchnię morza. Z jej okien można obserwować dno Bałtyku i przepływające ryby, a ponieważ widoczność bywa ograniczona, wyświetlany jest film o podwodnym świecie. Niewątpliwym atutem Rugii są klify Parku Narodowego Jasmund oraz rozległe lasy bukowe, wpisane na listę UNESCO. To właśnie ten krajobraz zachwycił niemieckiego malarza romantyzmu Caspara Davida Friedricha, który podczas swojej podróży poślubnej stworzył jedno z najbardziej znanych dzieł – „Kredowe skały na Rugii”. Obraz ten do dziś uchodzi za artystyczną wizytówkę wyspy. Najwyższy klif w parku nosi nazwę Königsstuhl, czyli „Królewski Tron”. Według legendy nazwa wywodzi się z dawnych zawodów, podczas których śmiałkowie próbowali wspiąć się na szczyt urwiska – zwycięzca ogłaszany był „królem”. Najlepszy widok na Königsstuhl rozciąga się z Klifu Wiktorii (Victoria-Sicht), skąd można podziwiać imponującą, białą ścianę w całej okazałości. Dodatkową atrakcją jest nowoczesny Skywalk Königsstuhl – przeszklona platforma zawieszona nad kredowym klifem. dbam o zdrowie 95

TO JEST MÓJ CZAS podróże

SELLIN – SYMBOLEM UZDROWISKA JEST IMPONUJĄCE MOLO Z REPREZENTACYJNYM PAWILONEM NA JEGO KOŃCU. KURORT POŁOŻONY NA KLIFOWYM WYBRZEŻU WYSPY ZACHWY‑ CA SZEROKĄ PLAŻĄ, HISTORYCZNYMI WILLAMI ORAZ ATMOSFE‑ RĄ DAWNYCH KĄPIELISK. W OKOLICY ZNAJDUJĄ SIĘ ŚCIEŻKI SPACEROWE BIEGNĄCE WZDŁUŻ KLIFÓW ORAZ TRASY ROWE‑ ROWE PROWADZĄCE PRZEZ REZERWAT SÜDOST‑RÜGEN.

MIDDELHAGEN •To niewielka, klimatyczna miejscowość położona w południowo-

‑wschodniej części Rugii, na malowniczym półwyspie Mönchgut. W przeciwieństwie do pobliskich, bardziej znanych kurortów, takich jak Göhren czy Sellin, Middelhagen zachował spokojny, niemal wiejski charakter. Nie ma tu dużych hoteli ani tętniącej życiem promenady – zamiast nich znajdują się kameralne pensjonaty, domy wakacyjne oraz regionalne restauracje serwujące świeże ryby. Atrakcją są charakterystyczne domy kryte strzechą oraz zabudowania w stylu typowym dla regionu Mönchgut. 96 dbam o zdrowie

ciekawszych regionów ornitologicznych w północnych Niemczech, – szczególnie podczas wiosennych i jesiennych migracji. Płytkie wody zatok, trzcinowiska i łąki rezerwatu Südost‑Rüge przyciągają żurawie, bieliki i kormorany. Znany z klifów park Jasmund to nie tylko malowniczy krajobraz, ale też doskonałe miejsce do obserwacji ptaków drapieżnych.

ZDJĘCIA: 123RF/PICSEL

Rugia to jeden z naj-

Poleca

dr nauk farmaceutycznych MAGDALENA JACHORSKA, ekspert farmaceutyczny

PIĘKNA SKÓRA PRZEZ CAŁY ROK 4/5 Znakomity poradnik, w którym autorki – dietetyk kliniczny i lekarz dermatolog – pokazują, jak nawyki żywieniowe i codzienna pielęgnacja wpływają na jakość naszej skóry. Książkę podzielono na dwie części. W pierwszej poznajemy dostosowane do pory roku produkty, zabiegi pielęgnacyjne i składniki aktywne. I tak wiosna została przedstawiona jako akcja antyoksydacyjna, lato – hydratacja, jesień – renowacja, zima – regeneracja. Do każdej pory roku autorki dobrały przepisy na dania i przekąski, które wzmocnią naszą skórę. W drugiej części znalazły się porady, których warto przestrzegać, w tym zasady pielęgnacji, spojrzenie autorek na suplementy beauty i modele odżywiania z efektem glow. Aneta Łańcuchowska, Monika Wasilewska „Piękna skóra przez cały rok”, Wydawnictwo Zwierciadło

ZDROWIE w dobrym wydaniu ZMIANA ZACZYNA SIĘ W GŁOWIE 5/5 Propozycja dla wszystkich pragnących zrozumieć mechanizmy stojące za otyłością i poszukujących rzetelnej wiedzy potrzebnej do zmiany. Autorka, lekarz i specjalistka chorób wewnętrznych, wyjaśnia, czym jest choroba otyłościowa i jakie są współczesne metody jej leczenia. Książka opiera się na wiedzy medycznej, ale jest napisana w sposób łatwy w odbiorze. Autorka porusza temat przyczyn otyłości, najczęściej popełnianych błędów żywieniowych, optymalnych metod leczenia i utrzymania efektów. Prezentowaną wiedzę przeplata przykładami z praktyki lekarskiej. Warto podkreślić, że od pierwszego momentu uwagę zwraca estetyczne wydanie książki, przejrzyste grafiki i czytelny układ poszczególnych rozdziałów. Anna Sankowska-Dobrowolska „Zmiana zaczyna się w głowie”, Wydawnictwo Zwierciadło

KSIĄŻKI MOŻESZ ZDOBYĆ W KONKURSIE – ŚLEDŹ NASZ PROFIL NA FACEBOOKU REKLAMA

TO JEST MÓJ CZAS krzyżówka PRZENOŚNY KOMPUNOŚ TERPRZE NY KOMPUTER

RODZAJ UCHWYTU RODZAJ UCHWYTU

GIMNASTYCZNA WSTĘGA GIM NASTYCZNA WSTĘGA

MIĘDZYNARODOWE MIĘDZY NAROW DOPOZNANIU WE W POZNANIU

12 UWALNIA OD PODEJRZEŃ UWALNIA OD PODEJRZEŃ

OKRĘŻNA DROGA OKRĘŻNA DROGA

AEROZOL

PLON LUB KOLEKCJA PLON LUB NA TURYKOLEKCJA STA NAKOCIOŁ TURYSTA

OGÓŁ GAZET OGÓŁ GAZET

SPRZĄCZ- GRACIARWIELKOŚĆ EDYCJI KA NIA SPRZĄCZ- GRACIARKA NIA PIEŚŃ Z LIZBONY PIEŚŃ Z LIZBONY

STATUETKA Z HOLLYTU WO STA ETOD KA Z HOLLYWOOD

W GESTII MINISTRA W GESTII MINISTRA

TYP SPOD CIEMNEJ GWIAZDY TYP SPOD CIEMNEJ GWIAZDY

ARABSKI KSIĄŻĘ ARABSKI KSIĄŻĘ

GATUNEK FOKI GATUNEK FOKI

NARCYZ

RYBIE AMORY RYBIE AMORY

AS W 6 RĘKAWIE AS W RĘKAWIE

5 PRACUJE W

SYTUACJA BEZ WYJŚCIA, SYTUACJA IMPAS BEZ WYJŚCIA, IMPAS KORAB

ETAP DZIEJÓW ETAP DZIEJÓW

KORAB

OBWÓDKA RUMUŃSKI DŻIP RUMUŃSKI DŻIP

CIEMNE PIWO CIEMNE PIWO

GRAT, RUPIEĆ GRAT, RUPIEĆ

„MIŚ” Z AUSTRALII „MIŚ” Z AUSTRALII

WYMUSZONA ZAPŁATA WYMUSZONA ZAPŁATA

DNIA LUB ROKU DNIA LUB ROKU DOBRA WASALA DOBRA WASALA

ZAKWITA WIOSNĄ ZAKWITA WIOSNĄ

WODNA LUB ZJAZDOWA WODNA LUB ZJAZDOWA

SATELITARNA SATELIOBWÓDKA TARNA

ROŚLINA LECZNICZA ROŚLINA LECZNICZA

PO ZWÓZCE ZBOŻA PO ZWÓZCE ZBOŻA

8 ZNOSZENIE Z KURSU ZNO SZENIE Z KURSU

NIEZDARA NOWO WYBRANY KRÓL NOWO WYBRANY KRÓL

ROLNIK NA PODHALU ROLNIK NA PODHALU

LITERA W RÓWNANIU LITERA W RÓWPODANY NA NIU NA ETYKIECIE PODANY NA ETYKIECIE

ANTYCZNY KOMIN DZBAN WULKANU ANTYCZNY KOMIN DZBAN WULKANU

WIELKOŚĆ EDYCJI

BUDUJE RACHUTAMY NEK BUDUJE RACHUTAMY NEK

NIEZDARA

SKRZYNKA WYBORCZA SKRZYNKA WYBORCZA

KOCIOŁ

WALKA W KIMONACH WALKA W KIMONACH

NARCYZ

1 1

PO POLITECHNICE PO POLITECHNICE

4 4

RZUT KU GÓRZE DMIE RZUT KU W ŻAGLE GÓRZE DMIE W ŻAGLE

WCIĘCIE W TEKŚCIE WCIĘCIE W TEKŚCIE

PRZED IMAGO PRZED AEROZOL IMAGO

GRA Z DOŁKAMI GRA Z PEŁNO DOŁKAMI NIANIA, GO NA PIASTUNPUSTYNI PEŁNO KA NIANIA, GO NA PIASTUNPUSTYNI KA

WYŻEJ EFEKCIARNIŻ STWO KAPITAN WYŻEJ EFEKCIARNIŻ STWO ZE KAPITAN ŚWIEŻYCH WARZYW ZE ŚWIEŻYCH WARZYW

ZDRADZA ZAKOŃCZENIE ZDRADZA ZAFILMU KOŃCZENIE FILMU

ROZWIĄZYWANIE KRZYŻÓWEK TO DOSKONAŁA FORMA ĆWICZEŃ DLA MÓZGU, A ZARAZEM ZAJĘCIE, KTÓRE POMAGA SIĘ ZRELAKSOWAĆ. ŻYCZYMY DOBREJ ZABAWY:)

SĄDZIE 5 PRACUJE W SĄDZIE

ZAPORA WODNA ZAPORA WODNA

CZĘŚĆ DŁUGU CZĘŚĆ DŁUGU

OKIENKO W TEATRZE OKIENKO W TEATRZE

11 11

DUŻA, BARWNA PAPUGA DUŻA, BARWNA PAPUGA

2 2

ROZWIĄZANIE 1

Prosimy o nadsyłanie rozwiązania krzyżówki z pomysłem na artykuł do „DOZ Magazynu dbam o zdrowie”. Autorów najciekawszych propozycji nagrodzimy zestawami produktów. Termin nadsyłania rozwiązań to 30.09.2026 r. Regulamin dostępny na stronie www.dbamozdrowie.pl. Rozwiązania prosimy przysyłać listem na adres: Magazyn dbam o zdrowie, Wydawnictwo Bauer, ul. Motorowa 1, 04-035 Warszawa lub e-mailem na adres: magazyn@dbamozdrowie.pl. 98 dbam o zdrowie

DOZ S.A. SUPLEMENT DIETY

ZAGŁOSUJ W PLEBISCYCIE DOZ.PL I OTRZYMAJ

KOD RABATOWY 15 ZŁ*

*Kod rabatowy 15 zł obowiązuje przy zakupach za minimum 150 zł w Aplikacji Mobilnej DOZ.pl • Szczegóły w Regulaminie dostępnym na: doz.pl/regulaminy Głosowanie na produkty dostępne w DOZ.pl.