Issuu

EKSTRA!

• Chirurgia plastyczna w ramach NFZ. Sprawdź, komu przysługuje • PORADY I INSPIRACJE DLA CIEBIE

Nº 10

(231)

NR 10 PAŹDZIERNIK 2026

PAŹDZIERNIK 2026

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK cz.2

JAK POKONAĆ

INFEKCJĘ

RAD, KTÓRE POMOGĄ SZYBCIEJ WRÓCIĆ DO ZDROWIA

6 CENA

(W TYM 8%VAT)

Maria

Pakulnis

Najważniejsze są dla mnie spotkania z ludźmi

NIE BÓJ SIĘ SPRAWDZIĆ!

Nie każda zmiana w piersi jest groźna Badanie rozwieje wątpliwości

LUBI PROSTOTĘ Przekonaj się, jak wybory żywieniowe mogą wspierać jej kondycję Przepisy na dania, które warto włączyć do diety

PSYCHOLOGIA

Daj sobie trochę

czułości Dlaczego akceptacja siebie otwiera drogę do bliskości z innymi?

ZDROWIE SENIORA

obiegowych prawd i mitów, które bierzemy pod lupę

INDEKS 267309

WĄTROBA

DOZPRODUCT Wi t a mi naC1000+bi oﬂa wonoi dy Za wi er awys okąz a wa r t oś ćwi t a mi nyC or a zwyc i ą gzowoc ów poma r a ńc z y gor z ki ej .

P r o d u c e n t : D O ZS . A .S U P L E ME N TD I E T Y

październik 2026

Dzień

Porady i inspiracje dla Ciebie

dobry

oraz więcej chłodnych dni, coraz mniej słońca – nadeszła jesień. Warto – jeśli jeszcze tego nie robimy – zacząć suplementację witaminy D. O jej zbawiennych właściwościach piszemy w naszym cyklu „Witaminy i minerały”.

Na dobre zaczął się też sezon infekcji. W drugim odcinku cyklu „Twój jesienny niezbędnik” znajdziecie wiele prostych, ale bardzo cennych rad, jak szybko się z nimi uporać. Październik jest tradycyjnie miesiącem walki z rakiem piersi. My przypominamy, że nie każda zmiana w piersi jest groźna i nie należy bać się badania, które rozwieje wszelkie wątpliwości. W tym numerze rozprawiamy się także z mitami na temat dojrzałego wieku. Koniecznie przeczytajcie!

ZDJĘCIA: ROBBY CYRON

Miłej lektury!

Karolina Banasiak REDAKTOR PROWADZĄCA

DOZ MAGAZYN DBAM O ZDROWIE WYTWORZONO Z MATERIAŁÓW POCHODZĄCYCH Z DOBRZE ZARZĄDZANYCH LASÓW POSIADAJĄCYCH CERTYFIKAT FSC® I Z RECYKLINGU

PISZCIE DO NAS! NA WASZE LISTY CZEKAMY POD ADRESEM MAGAZYN@DBAMOZDROWIE.PL

dbamozdrowie.magazyn

SPIS treści

w numerze... Zobacz, co

inspiracje miesiąca 8 Z rytmem natury

mam pytanie do... 10 Maria Pakulnis: „Wszystko wydarza się po coś”

temat miesiąca 14 Jesienny niezbędnik, cz. 2 7 rad, które pomogą szybciej pokonać jesienną infekcję

dbam o zdrowie

PISZCIE DO NAS!

30 Zoom na… Nie każda zmiana w piersi jest groźna

Szanowna Redakcjo, Rozmowa z psychologiem o znaczeniu rodzinnych więzi (...) w lipcowym wydaniu czasopisma „Dbam o zdrowie” napełniła mnie optymizmem. Na nowo zrodziła się we mnie nadzieja, którą utraciłam dawno temu, że relacje z moim Tatą można jeszcze naprawić. Przestaliśmy się ze sobą kontaktować już dawno temu, gdy postanowiłam związać się z mężczyzną, którego mój Tato uważał za lekkoducha, który nie da mi stabilizacji. Po prawie dwudziestu latach małżeństwa, w którym nie było idealnie, ale w którym zawsze czułam się kochana i bezpieczna, przestały mnie już słowa Taty boleć. Zaczęłam się zastanawiać nad przyczyną takiego jego nastawienia i doszłam do wniosku, że po części sama byłam za nie winna. Dość długo nie przecięłam przysłowiowej pępowiny z Rodzicami i pozwalałam na ich ingerencję w moje dorosłe już życie. Jak już odważyłam się żyć zgodnie ze swoim sumieniem i kierować się swoimi osądami i uczuciami, było to dla Rodziców, a zwłaszcza dla Taty, czymś zaskakującym, nowym, nieakceptowalnym. Ponowne nawiązanie kontaktów nie będzie łatwe, ale dzięki lekturze lipcowego wydania czasopisma „Dbam o zdrowie” uwierzyłam, że nie jest niemożliwe. Pozdrawiam serdecznie. Anna

4 dbam o zdrowie

DOZ S.A. SUPLEMENTY DIETY

Autora najciekawszego listu nagrodzimy zestawami produktów. Regulamin dostępny na stronie www.dbamozdrowie.pl

Zapraszamy na www.dbamozdrowie.pl

żyję zdrowo

jestem eko

56 Zoom na... Zdrowie seniorów Prawdy i mity

76 Zoom na... Bałagan w ogrodzie? Tak!

jem zdrowo 34 Rozmowa z lekarzem Wstydliwe choroby – diagnoza i leczenie 36 Ważne badanie Cukier pod kontrolą 38 Zapytaj farmaceutkę 40 Zdrowie rodziny Ratuj swoje śluzówki 44 Zdrowie rodziny Gdy brakuje słońca 48 Zdrowie rodziny Jak pozbyć się włókniaków 51 Domowa klinika Miodowy październik 54 Felieton

62 Zoom na... Odkryjmy je na nowo! 66 Inspiracje kulinarne Borowik rządzi w lesie 68 Dieta Jak wspomóc regenerację wątroby 72 Przepisy Lekko, kolorowo i sezonowo 74 Wieści z apteki Porady zza pierwszego stołu

dbam o urodę 80 Zoom na... Masaże, które poprawiają wygląd

to jest mój czas 86 Zoom na... Kochając siebie, pokochasz świat 90 Myśl miesiąca 92 Prawo Kiedy NFZ finansuje operacje plastyczne? 94 Podróże Tam, gdzie leczy cisza 97 Zdrowie w dobrym wydaniu 98 Krzyżówka dbam o zdrowie 5

Poznajcie naszych

ekspertów

Drodzy Czytelnicy, misją Ekspertów DOZ.pl jest dostarczanie rzetelnych rad, a Program Ekspertów DOZ.pl umożliwia Wam kontakt z Farmaceutami. Ich wsparcie możecie uzyskać, pisząc do nas na adres magazyn@dbamozdrowie.pl, ale także za pośrednictwem czatu w aplikacji DOZ.pl.

Wydawca

DOZ Wydawnictwo Sp. z o.o. 94-406 Łódź, ul. Kinga C. Gillette 11 ekuzmicka@doz.pl

Projekt, redakcja, wykonanie

Wydawnictwo Bauer Sp. z o.o., Sp. j. 04-035 Warszawa, ul. Motorowa 1 Recepcja tel. 22 51 70 500 magazyn@dbamozdrowie.pl www.bauer.pl

Redaktor naczelna

Izabela Raduszewska

Redaktor prowadząca Karolina Banasiak

Redaktor kontentu

Urszula Zubczyńska

Sekretarz redakcji Alicja Daszkiewicz

MGR FARMACJI

KAROLINA BANASIAK

MONIKA ZBĘK

JAROSŁAW ROJEK

REDAKTOR PROWADZĄCA DOZ MAGAZYN, SPECJALISTKA W DZIEDZINIE KOSMETYKÓW I ZIOŁOTERAPII

AUTORKA TEKSTÓW Z ZAKRESU FITOTERAPII, CHORÓB CYWILIZACYJNYCH I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

AUTOR TEKSTÓW Z ZAKRESU FITOTERAPII, CHORÓB CYWILIZACYJNYCH I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

Zespół redakcyjny

Marzena Bartoszuk, Alicja Daszkiewicz (korekta), Barbara Lasota, Anna Skoczeń, Małgorzata Świgoń, Barbara Tuleja, Urszula Zubczyńska

Współpraca

Jakub Jaworski, Magdalena Łuków, Magdalena Maciejczyk, Dorota Mikłaszewicz, Krzysztof Rajch, Marta Stachura, Marta Szymczyk-Jaworska

Projekt graficzny

Maciej Moszyński, Katarzyna Rawska, Ewa Rozum

Zespół graficzny

Agata Baranowska, Monika Majewska-Nieścioruch, Maciej Moszyński, Ewa Rozum

Fotoedycja

Kamila Mejran i Agnieszka Posiewka

Asystentka redakcji MGR FARMACJI

DR N. FARMACEUTYCZNYCH

EWA DEMBOWSKA

MAGDALENA JACHORSKA

ODPOWIADA NA WASZE PYTANIA DO FARMACEUTKI

NAUKOWCZYNI, AUTORKA PUBLIKACJI DOTYCZĄCYCH BEZPIECZEŃSTWA FARMAKOTERAPII I ZDROWIA KOBIET

PROKTOLOG

6 dbam o zdrowie

MAGDALENA TOSZEK-KUSTOSIK

AUTORKA TEKSTÓW NA TEMAT BEZPIECZEŃSTWA I SKUTECZNOŚCI FARMAKOTERAPII I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ

Agnieszka Klepacz

Zdjęcie na okładce East News

Zdjęcia w magazynie

123RF/Picsel (chyba że zaznaczono inaczej)

Reklama pharma

Ewelina Kuźmicka tel. +48 885 500 881 reklama@dbamozdrowie.pl

W stworzeniu tego wydania DOZ Magazynu dbam o zdrowie pomogli nam również:

MIŁOSZ MIKOŁAJCZYK

MGR FARMACJI

Reklama no-pharma

Katarzyna Kilanowska tel. 48 692 461 080 Katarzyna.Kilanowska@bauer.pl

Druk

BARBARA LASOTA

MGR INŻ. ŻYWIENIA CZŁOWIEKA, ABSOLWENTKA WYDZIAŁU ŻYWIENIA CZŁOWIEKA SGGW

MARTA STACHURA MGR FARMACJI

P/mint Sp. z o.o. 07-200 Wyszków, ul. Pułtuska 120

BĄDŹ EKOLOGICZNY.

Wyrzucając papier, wybierz odpowiedni pojemnik.

ANNA WERNER-MALISZEWSKA DR PSYCHOLOGII, PRZEWODNICZĄCA POLSKIEGO TOWARZYSTWA PSYCHOLOGII POZYTYWNEJ

Zapraszamy na www.dbamozdrowie.pl.

Conowegoz naj dz i es zwapl i kac j i

INSPIRACJE

Z rytmem

natury

TEKST ALICJA DASZKIEWICZ

uż jesień. Szybciej zapada zmierzch i robi się chłodniej. Przyroda powoli przygotowuje się do nadchodzącej zimy. Drzewa gubią liście i przechodzą w stan sezonowego uśpienia, który pozwala im przetrwać trudny okres chłodów i braku wody. Wiewiórki gromadzą zapasy, natomiast świstaki i niedźwiedzie zapadną niebawem w sen zimowy, a ich organizm przełączy się w tryb ekstremalnego oszczędzania energii. To dobry moment, aby zaakceptować fakt, że nasz spadek aktywności jesienią i zimą jest naturalną, biologiczną odpowiedzią na zmianę pór roku. Zwolnijmy. Nie musimy być tak samo sprawni i produktywni jak latem. Przychodzi nam to z trudem? Pomóc może reframing (z ang. reframe – zmienić ramę, przeformułować) – technika psychologiczna, która polega na zmianie sposobu postrzegania lub oceniania danej sytuacji albo zachowania bez zmiany samych faktów. Nazwa pochodzi od obramowania obrazu – ten sam obraz wygląda inaczej w zależności od tego, w jakiej ramie go umieścimy. Zmieniając ramę (kontekst, perspektywę, interpretację), zmieniamy sposób, w jaki go postrzegamy – choć sam obraz (np. sytuacja) pozostaje niezmieniony. Dlatego podczas jesiennych dni warto zmienić nastawienie z „jest chłodniej, szaro i szybciej dzień ucieka” na „mam teraz idealny czas na regenerację, pasje domowe i spotkania z przyjaciółmi”. Spróbujmy żyć w zgodzie z rytmem przyrody: jesienią wolniej, leniwiej, mniej aktywnie. To taki czas w roku, kiedy natura mówi: „spójrz, jak łatwe, jak zdrowe i jak piękne może być odpuszczanie”. 8 dbam o zdrowie

kalendarium

PAŹDZIERNIK 1 października Międzynarodowy Dzień Walki z WZW C

999

to bezpośredni numer alarmowy

pogotowia ratunkowego. Dzwoń, gdy potrzebujesz natychmiastowej pomocy medycznej.

Święto ma na celu zwiększanie świadomości o groźnym wirusie HCV. Patogen ten często nie daje żadnych objawów, jednocześnie niszcząc wątrobę chorego. Profilaktyka opiera się m.in. na unikaniu kontaktu z krwią poprzez sterylizację narzędzi medycznych, kosmetycznych i do tatuażu. Wykrycie zakażenia umożliwia wykonanie prostego badania krwi na obecność przeciwciał anty-HCV. Obecnie nowoczesne leki pozwalają na wyleczenie zdecydowanej większości chorych.

1 października Międzynarodowy Dzień Osób Starszych

Święto to przypomina o szacunku, wsparciu i docenieniu seniorów, którzy stanowią niezwykle cenną część naszej społeczności – są skarbnicą doświadczenia, mądrości i tradycji. Jego celem jest zwrócenie uwagi na wyzwania, z jakimi mierzą się osoby starsze, a także promowanie działań na rzecz poprawy jakości ich życia.

20 października Światowy Dzień Osteoporozy

Osteoporoza powoduje, że kości stają się słabe i kruche, co zwiększa ryzyko złamań. Nazywana jest często „cichym złodziejem kości”, bo długo nie daje żadnych widocznych dolegliwości. Celem święta jest zwrócenie uwagi na profilaktykę – regularną aktywność fizyczną (zwłaszcza ćwiczenia obciążeniowe), odpowiednią podaż wapnia i witaminy D oraz unikanie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu. Ważne są również badania kontrolne, szczególnie u osób po 50. roku życia oraz u osób z czynnikami ryzyka, aby wcześnie wykryć obniżoną gęstość kości i zastosować odpowiednie leczenie. dbam o zdrowie 9

MAM pytanie do…

Wszystko

wydarza się

po coś

Nie zawsze uśmiechnięta. Zawsze jednak szczera, prawdziwa i wspaniała w każdej roli. TEKST MAGDA MACIEJCZYK

Maria Pakulnis

W swojej książce biograficznej „Moja nitka” często nawiązuje pani do nitek, które prowadzą nas przez życie i nie ukrywa, że za najważniejszą uważa tę, która zawiodła panią do aktorstwa. Pani profesor Krystyna Drab podarowała mi piękne życie – zupełnie 10 dbam o zdrowie

inne, niespodziewane. Ja przecież wcale nie marzyłam o tym, żeby zostać aktorką. To, że obca osoba mnie zauważyła, wyciągnęła do mnie rękę, traktuję jak cud. Jednocześnie – aktorstwo to trudny i niewdzięczny zawód. Bywało i okrutnie, i bardzo szczęśliwie.

Zagrała pani role skrajnie różne: demoniczną Helę Bertz w „Pożegnaniu jesieni”, bezwzględną Nadieżdę Tumską w „Ekstradycji”, pogodną Hannę w „Johnnym”, za którą otrzymała pani Orła. Która z dotychczasowych ról była dla pani najtrudniejszym wyzwaniem? Ja tego nie rozróżniam. Dla mnie każda rola jest zawsze wyzwaniem. Zawsze buduję ją, jakbym zaczynała od początku. Oczywiście mam warsztat i doświadczenie, ale nie chcę wyłącznie przez ich pryzmat patrzeć na postać. Staram się ją

pogłębić, zrozumieć jej myślenie, odnaleźć charakterystyczne cechy. Barometrem tego, czy rola mnie interesuje, są prawda i emocje, które może wywołać w widzu. Tylko wtedy to, co robię, zostaje w jego pamięci. A to najważniejsze.

Pofantazjujmy. Gdyby miała pani stanąć dziś przed młodymi ludźmi i udzielić im trzech rad dotyczących zawodowego życia, co by usłyszeli? Wydaje mi się, że w dzisiejszych czasach trudno jest przekazywać cokolwiek jako wskazówki. Młodzi mają inne priorytety, inne środki wyrazu. Inaczej kręci się filmy, innymi kamerami, porusza się inne tematy. Jedyne, co mogłabym powiedzieć, to: „Spełniaj swoje marzenia i rób swoje jak najrzetelniej. Zawsze szukaj prawdy w każdej postaci – czy złej, czy dobrej. Szukaj emocji. I nie licz wyłącznie na własny wizerunek”.

ZDJĘCIA: AKPA (2)

ziewczyna z Giżycka. Do wszystkiego dochodziła sama. Urodziła się jako czwarte dziecko w trudnym domu i dorastała w poczuciu ogromnej samotności. Co trzymało ją za rękę? Wrodzony optymizm i dobra energia. W szkole pielęgniarskiej nauczycielka języka polskiego dostrzegła w niej talent aktorski. Wtedy wszystko zaczęło się zmieniać. Reżyserzy bez wahania powierzali jej role, za które dostawała nagrody. Zdobywa je do dziś.

NA EKRANIE I SCENIE

Aktorka filmowa, teatralna i radiowa. Laureatka Orła za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą w filmie „Johnny”. Zadebiutowała w filmie Tadeusza Konwickiego „Dolina Issy”. Grała silne, niezależne kobiety, femmes fatales, zmęczone matki oraz zdradzające i zdradzane żony. Wystąpiła w ponad 40 spektaklach Teatru Telewizji. Związana m.in. z warszawskimi teatrami: Dramatycznym, Współczesnym, Ateneum, Komedią i Kamienicą, gdzie gra główną rolę w spektaklu „Upiór w kuchni” .

Mówi pani: „Nie miałam nigdy życia usłanego różami, ale jestem szczęśliwa, że mogę grać i w ten sposób przynosić ludziom choć odrobinę radości”. To prawda. Spotkania z ludźmi są dla mnie najważniejsze. Dziś doceniam je szczególnie, bo nie wiem, jak długo jeszcze będę mogła się nimi cieszyć. Mam siedemdziesiąt lat. Widzę, jak koledzy w podobnym wieku odchodzą. To bardzo boli, ale też uświadamia mi, jak krótkie jest życie i że nie wolno zmarnować w nim ani sekundy. Nie chodzi jednak o to, by nieustannie coś robić, a o refleksję. O to, by widzieć, dostrzegać, lubić. I siać dobro.

W wywiadach często podkreśla pani swój wiek... Mówiąc, że mam siedemdziesiąt lat, chcę pokazać, że w tym wieku nie trzeba jeszcze wycofywać się z życia. Ja z niego nie rezygnuję. Jestem pełna energii, siły. Pracuję, pokonuję tysiące kilometrów w drodze do ludzi, nierzadko sama, nocą. Wróciłam wczoraj bardzo późno po dwóch spektaklach, bardzo wymagających dla mnie fizycznie. Dzisiaj rozmawiam z panią.

„Podlewam swoje życie dobrymi chwilami przyjemności” to także pani słowa. Co konkretnie ma pani na myśli? dbam o zdrowie 11

MAM pytanie do…

Cieszę się najdrobniejszymi sprawami. Tym, że żyję, że chce mi się rano wstać, pogłaskać kota – osiemnastoletniego staruszka, którego traktuję jak członka rodziny. Koty mają w sobie ogromną mądrość, odczuwają emocje. Moja nieżyjąca już kotka uratowała mi życie, kładła się w miejscu, gdzie rozwijał się nowotwór, co skłoniło mnie do badań.

To był bardzo trudny moment w pani życiu... Tak, zawalił się mój świat. Dowiedziałam się, że mam raka i muszę szybko się operować, żeby ratować życie. Nie ma co ukrywać: za

W KILKU SŁOWACH

O życiu

„(...) wierzę, że każdy człowiek, nawet taki, który idzie swoim utartym szlakiem i boi się cokolwiek zmienić, może to zrobić. Próbować naprawić swoje życie można w każdym wieku”.

12 dbam o zdrowie

taką sytuacją zawsze stoi potworny strach, lęk o życie, wszystko się wali. Przecież tylu rzeczy jeszcze nie zrobiłam. Przecież kocham życie. Na dodatek w czasie pandemii zamknięto nam teatr, nie mogłam pracować, przeżywałam ogromny stres. I wtedy moja przyjaciółka, która profesjonalnie zajmuje się modą, żeby ratować mnie od złych myśli o chorobie, zaproponowała: „Chodź, stworzymy małą kolekcję twoich butów. Kochasz buty, masz na ich punkcie fioła”. Bo mam. I tak powstał projekt Maria Pakulnis Studio. A teraz mam też przyjemność płynącą z myśli, że dla paru kobiet zrobiłam coś dobrego. Zadbałam o nie i mogą nosić wygodne skórzane buty.

nie i fotografuję obsesyjnie. Robię mnóstwo zdjęć, które syn przechowuje w chmurze.

Co pozwala pani poczuć, że życie jest dobre?

Zdradzi pani, w czym tkwi tajemnica powodzenia w relacjach z dzieckiem?

Lubię otworzyć sobie tomik wierszy na chybił trafił. Kocham poezję Wisławy Szymborskiej, która zawsze do mnie przemawia. Cieszę się, że zawsze chce mi się wyjść do ogródka, sprawdzić, co mogę zrobić dla swoich roślin. Mam też dwa karmniki dla ptaków. Patrzę na

Nadal zostawiacie sobie z synem karteczki z dobrymi słowami? Oczywiście. One służą temu, byśmy mogli sobie coś przekazać albo po prostu, byśmy się tego dnia dobrze poczuli. Trzeba też czasem umieć napisać na karteczce: „przepraszam”. Najlepiej jednak powiedzieć to wprost. Rozmowa i drobne gesty są najważniejsze, budują więź. My tę więź budujemy już bardzo długo. Mam w synu przyjaciela. Nie znałam dobrych wzorców, dlatego bałam się, czy będę umiała kochać, jednak teraz daję i dostaję miłość.

Nie mam żadnej recepty. Mogę tylko powiedzieć, że trzeba przyjmować życie z otwartością: i porażki, i zwycięstwa. Nie zawsze trzeba mieć rację jako rodzic, czasem można się mylić. Ale trzeba umieć się do tego przyznać. Kochać i okazywać miłość relacją. Jeżeli sami jesteśmy uważni, uczymy tego też dziecko. Jego świat będzie taki, jaki mu pokażemy.

Jest coś, czego w życiu bardzo pani żałuje? Niczego. Uważam, że wszystko dzieje się po coś. Trzeba też umieć przegrywać – to moja filozofia. Działam po swojemu, ufam własnej intuicji. Umiem powiedzieć, co zrobiłam źle, a co dobrze. Jestem surowa dla siebie i nie uważam, że wszystko mi się w życiu należy, wręcz przeciwnie. Dlatego jeszcze raz powtarzam: „Żyj dniem dzisiejszym. Rób wszystko, żeby świat był choć trochę lepszy. I żeby nigdy nie zachorować na najgorszą chorobę świata – na obojętność. Ja tak żyję i na tym polega moja siła”.

S U P L E ME N TD I E T Y

TEMAT miesiąca

RAD, które pomogą

szybciej pokonać jesienną infekcję Gdy wirus zaatakuje, samopoczucie gwałtownie się pogarsza, a najprostsze czynności zaczynają męczyć. Dobra wiadomość jest taka, że można wtedy pomóc swojemu organizmowi łatwiej wrócić do pełni zdrowia. Oto kilka sprawdzonych sposobów. TEKST MARZENA BARTOSZUK

14 dbam o zdrowie

REKLAMA

nfekcja jest jak nieproszony gość, zawsze nie w porę, który wpada bez zapowiedzi, rozsiada się w twoim domu i zaczyna przestawiać ci życie. Nagle wszystko działa wolniej – brakuje energii, koncentracja ucieka, a najprostsze czynności zaczynają kosztować więcej wysiłku niż zwykle. Możesz oczywiście udawać, że intruza wcale u ciebie nie ma i starać się funkcjonować normalnie, np. chodzić do pracy (zwykle do czasu). Ale lepiej zrobić to inaczej, pamiętając, że organizm w czasie infekcji działa jak sztab kryzysowy – mobilizuje komórki odpornościowe, podnosi temperaturę, produkuje więcej śluzu, uruchamia mechanizmy naprawcze, a to jest przecież ogromny wysiłek logistyczny. Jeśli więc w tym czasie dokładasz mu zadań przez brak snu, przegrzane mieszkanie, odwodnienie, bezruch – walka trwa dłużej, a ty czujesz się coraz gorzej. Gdy jednak stworzysz odpowiednie warunki, reakcja organizmu staje się sprawniejsza, bardziej uporządkowana i przez to skuteczniejsza.

TEMAT miesiąca CZYTAJ KSIĄŻKI, OGLĄDAJ SERIALE ALBO ŚPIJ – WSZYSTKIE PRZYJEMNOŚCI SĄ TERAZ DOZWOLONE!

Odpoczynek i ziołowe napary napotne, np. z lipy

Kiedy zaczyna łamać w kościach, pojawia się stan podgorączkowy, dreszcze, ból głowy albo uczucie rozbicia – to sygnały, że organizm właśnie uruchamia tryb walki. Najważniejsze i najlepsze, co możesz dla siebie zrobić na tym etapie choroby, to odpoczynek i sen. Dzięki temu układ odpornościowy wyprodukuje więcej białek, zwanych cytokinami, które pomagają w zwalczaniu infekcji wirusowych i bakteryjnych. Dobrze się rozgrzej. To poprawi krążenie krwi we wszystkich tkankach, w tym też w śluzówkach, które stanowią pierwszą zaporę przed wirusami, przez co będą one mogły działać jeszcze skuteczniej. Wymocz nogi w gorącej wodzie z solą albo zrób sobie kąpiel z dodatkiem olejków eterycznych (np. pichtowego, eukaliptusowego z drzewa herbacianego). Jeśli jednak gorączka zdążyła już osiągnąć ponad 38°C, unikaj bardzo ciepłej wody, by nie spowodować dalszego wzrostu temperatury. 16 dbam o zdrowie

Możesz też zjeść kanapkę z 2–3 ząbkami czosnku, który zawiera allicynę, działającą bakteriobójczo, a częściowo także przeciwwirusowo. Wspomóż układ immunologiczny lekami i suplementami. Na początku infekcji zalecane są: cynk (50–75 mg na dobę w kilku dawkach podzielonych), witamina C

z rutyną, która uszczelnia naczynia krwionośne, i tabletki z czosnkiem. Przy narastającej gorączce, bólu głowy czy mięśni można też sięgnąć po przeciwzapalny kwas acetylosalicylowy, najlepiej w postaci rozpuszczalnej, z dodatkiem witaminy C. Przed położeniem się do łóżka wypij złote mleko. Weź 3–4 łyżeczki sproszkowanej kurkumy

Rutinoscorbin

jesienny NIEZBĘDNIK

25 mg + 100 mg, tabletki powlekane

TWÓJ

1 tabletka zawiera 25 mg rutozydu (Rutosidum) – w postaci rutozydu trójwodnego i 100 mg Acidum ascorbicum (kwasu askorbowego). Wskazania do stosowania W stanach niedoboru kwasu askorbowego. W stanach zwiększonego zapotrzebowania na kwas askorbowy (przeziębienia, zakażenia wirusowe w tym grypa). Pomocniczo w nadmiernej przepuszczalności naczyń. Produkt Rutinoscorbin jest wskazany do stosowania u osób dorosłych i dzieci w wieku 6 lat i starszych. Podmiot odpowiedzialny: Haleon Poland Sp. z o.o. 29.11.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

REKLAMA

Daj organizmowi siłę do walki

z sokiem malinowym, to najlepsza strategia na pierwsze dni infekcji, która pomoże ci szybciej wyzdrowieć!

TEMAT miesiąca

oraz szczyptę czarnego pieprzu, dodaj pół szklanki wody i gotuj 7–8 minut na wolnym ogniu (powstanie gęsta pasta). Leczniczy napój przygotowujesz, dodając łyżeczkę tej mikstury do szklanki ciepłego mleka zwykłego lub roślinnego. Możesz posłodzić go miodem. Resztę pasty trzymaj w lodówce i stosuj w kolejnych dniach. Śpij tyle, ile potrzebujesz. W czasie infekcji twój organizm zużywa dużą ilość energii na walkę z zarazkami, dlatego sen nie jest lenistwem czy oznaką słabości, ale kolejną strategią obronną. Pamiętaj: w chorobie nie ma czegoś takiego, jak za dużo spania. Każda godzina przybliża cię do zdrowia.

Zadbaj o nos i zatoki

Katar zwykle pojawia się jako kolejny, po gorączce i dreszczach, objaw infekcji wirusowej. Gdy jest prawidłowo leczony, zmniejsza się ryzyko takich powikłań jak zapalenie zatok czy ucha. W zatkanym nosie powstaje bowiem podciśnienie, które

Sulfarinol

krople do nosa, 20 ml Uwolnij nos od kataru w dzień i w nocy

sprzyja wnikaniu gromadzącej się wydzieliny do zatok. A tam drobnoustroje, szczególnie bakterie, mają idealne warunki do rozwoju. Aby temu zapobiec, należy regularnie oczyszczać nos i stosować leki zmniejszające obrzęk śluzówki w nozdrzach (nie dłużej niż kilka dni). Bardzo polecane przez lekarzy jest płukanie zatok. W aptekach dostępne są zestawy składające się z butelki i saszetek z solą (wystarczy rozpuścić ich zawartość w wodzie). Zabieg najlepiej wykonywać dwa razy dziennie, ale tylko wtedy, gdy potem można pozostać w ciepłym pomieszczeniu co najmniej przez dwie godziny. Jeśli musisz wyjść z domu, a temperatura otoczenia jest niższa niż 10 st. C, płucz zatoki tylko wieczorem. Korzystaj też z aromaterapii. Najlepiej udrażniają nos olejki sosnowy, eukaliptusowy i z drzewka herbacianego. Wszystkie działają również antybakteryjnie.

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

Nazwa produktu leczniczego: Sulfarinol. Nazwa powszechnie stosowana: (Sulfathiazolum + Naphazolini nitras). Dawka substancji czynnej: (50 mg + 1 mg) /ml. Postać farmaceutyczna: krople do nosa. Wskazania do stosowania: krótkotrwałe, doraźne leczenie objawów przekrwienia błony śluzowej nosa - kataru, uczucia zatkania nosa, obrzęku błony śluzowej nosa, spowodowanych przez stan zapalny związany z zakażeniem bakteryjnym. Sulfarinol jest wskazany do stosowania u dorosłych, dzieci i młodzieży w wieku od 12 lat. Podmiot odpowiedzialny: TACTICA Pharmaceuticals Sp. z o.o., ul. Królowej Jadwigi 148a/1a, 30-212 Kraków.

REKLAMA

Nr ewidencji: SULF/7/8/26

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

18 dbam o zdrowie

pytamy ekspertkę MGR FARM. MAGDALENA TOSZEK-KUSTOSIK

Jakie błędy popełniamy, przyjmując leki na przeziębienie?

Leki bez recepty mogą skutecznie łagodzić objawy przeziębienia, jednak ich bezpieczne stosowanie wymaga właściwego doboru preparatu, znajomości jego składu i przestrzegania dawkowania. Na co zwrócić uwagę? Skład. Jednym z najczęstszych błędów jest dublowanie substancji czynnych. Kierując się nazwą handlową preparatu, nie sprawdzamy jego składu. W efekcie można jednocześnie przyjmować kilka leków zawierających tę samą substancję, np. paracetamol, co zwiększa ryzyko przekroczenia dawki dobowej i działań niepożądanych. Działanie. Istotne jest także dopasowanie leku do objawów. Przykładowo leki hamujące kaszel nie są właściwym wyborem przy kaszlu mokrym z zalegającą wydzieliną, preparaty ułatwiające odkrztuszanie nie powinny być rutynowo stosowane przy typowym kaszlu suchym. Niewłaściwy dobór może nasilać objawy i utrudniać oczyszczanie dróg oddechowych. Pora przyjmowania. Ważna jest też właściwa pora stosowania leku. Preparaty wykrztuśne przyjmowane późnym wieczorem mogą nasilać kaszel w nocy, utrudniając sen. Z kolei substancje lecznicze, obecne w niektórych lekach na niedrożność nosa, mogą działać pobudzająco, powodując trudności z zasypianiem lub wywoływać senność. Czas terapii. Częstym błędem jest zbyt długie lub zbyt krótkie stosowanie leków. Krople do nosa z ksylometazoliną lub oksymetazoliną początkowo przynoszą szybką ulgę, jednak przy stosowaniu przez zbyt długi czas mogą prowadzić do tzw. nieżytu nosa z odbicia, czyli ponownego i nasilonego uczucia niedrożności nosa.

TEMAT miesiąca

Dużo pij i lekko jedz

O tym, że gdy gorączkujemy, trzeba zwiększyć ilość wypijanych płynów nawet o litr dziennie, wiemy dobrze. Jak jest w praktyce? Różnie, bo czasem zapominamy, że jest to aż tak ważne – choćby dlatego, że dobrze nawilżone śluzówki stanowią lepszą barierę przed zarazkami. Jedzenie podczas choroby to zwykle trudny temat. Apetyt spada, ból gardła nie ułatwia połykania, a mdłości skłaniają raczej do powstrzymywania się od jedzenia. Jednak organizm bardzo potrzebuje składników odżywczych, bo zużywa ich teraz nieco więcej. Choć nie ma co zmuszać się do jedzenia dwudaniowych obiadów, warto jeść regularnie – najlepiej mniejsze porcje i prostsze potrawy, takie jak: owsianka, ryż z owocami lub warzywami, jajka czy kawałek pieczonej ryby albo drobiu (białko jest potrzebne do regeneracji). I jedzenie, i picie można zastąpić rosołem. Może być mięsny lub warzywny, najlepiej długo gotowany na wolnym ogniu i z dodatkiem ziół i przypraw. Jedz też dużo naturalnych kiszonek. Ogórki kiszone, kapusta kiszona i zakwas buraczany

Porcja mięsa drobiowego,

gotowana marchewka i ziemniaki oraz duża garść natki pietruszki to lekki, pożywny posiłek, dzięki któremu od razu poczujesz się lepiej. wspierają mikrobiom jelitowy, który z kolei stanowi ważne wsparcie dla układu immunologicznego. Przyjmuj probiotyki z apteki. Jeśli infekcja trwa długo i stosujesz dużo leków, np. przeciwgorączkowych, wspomagaj się probiotykami z zawartością pożytecznych bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Ograniczaj cukier – słodzone dania i napoje osłabiają barierę jelitową, co sprzyja namnażaniu się „złych” bakterii.

Porost islandzki

Zawiera liofilizowaną siarę bydlęcą standaryzowaną na immunoglobuliny typu G. Kapsułki, 60 szt. DOZ S.A. Suplement diety

REKLAMA

Dostępne obecnie testy są czułe i można je wykonać już w pierwszym dniu choroby. Jeśli jednak nie planujesz przyjmowania leków przeciwwirusowych (patrz następny punkt), poczekaj z tym 1–2 dni, bo wynik może okazać się fałszywie ujemny. Na początku wiele infekcji wirusowych

Colostrum

Zawiera ekstrakt z plechy porostu islandzkiego oraz witaminę C. Porost islandzki wpływa kojąco na gardło i struny głosowe. Pastylki miękkie do ssania, 60 szt.

20 dbam o zdrowie

Zrób test – sprawdź, co ci dolega

DOZ S.A. Suplement diety

Rozważ przyjęcie preparatu przeciwwirusowego

Tego typu leczenie zalecane jest zwykle osobom, u których rodzaj infekcji potwierdzono testem. W aptekach dostępne są preparaty przepisywane przez lekarza, które przyjmuje się, gdy test wykazał, że chorujemy na grypę. Najczęściej zaleca się je

TWÓJ

Gripex Hot Max

jesienny NIEZBĘDNIK

na nasilone objawy przeziębienia i grypy Gripex Hot Max (1000 mg + 100 mg + 12,2 mg)/saszetkę, proszek do sporządzania roztworu doustnego. 1 saszetka zawiera: Paracetamolum (paracetamol) 1000 mg, Acidum ascorbicum (kwas askorbowy) 100 mg, Phenylephrini hydrochloridum (chlorowodorek fenylefryny) 12,2 mg. Wskazania do stosowania: Krótkotrwałe łagodzenie nasilonych objawów przeziębienia, grypy i zakażeń grypopodobnych, takich jak: gorączka, bóle głowy, gardła, bóle mięśniowe i kostno-stawowe oraz objawów obrzęku błony śluzowej nosa występujących w przeziębieniu, grypie. Podmiot odpowiedzialny: US Pharmacia Sp. z o.o. ul. Ziębicka 40, 50-507 Wrocław

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą

osobom z grup ryzyka (np. seniorom czy osobom chorującym przewlekle), choć w praktyce chęć sięgnięcia po taki preparat jest silna u wielu chorych. Objawy grypy są bowiem bardzo uciążliwe, a przyjęcie leku może skrócić czas trwania choroby i zmniejszyć dolegliwości, takie jak gorączka czy bóle mięśni. Przyjmowanie takich leków może też zmniejszać ryzyko zakażenia domowników. Bywają one zalecane również profilaktycznie – gdy w domu ktoś ma potwierdzoną grypę, pozostali członkowie rodziny mogą, po konsultacji z lekarzem, przyjmować tabletki w celu zapobiegania rozwojowi infekcji.

REKLAMA

ma podobne objawy, dlatego warto kupić taki test, który umożliwia wykrycie różnych patogenów układu oddechowego. W praktyce najlepiej sprawdzają się testy typu 5 w 1, obejmujące najczęściej wirusy SARS-CoV-2, grypy typu A i B, RSV oraz adenowirusy. Test wykonuj zgodnie z instrukcją producenta, zwracając uwagę na prawidłową technikę pobrania wymazu – to jeden z ważnych czynników wpływających na wiarygodność wyniku. W przypadku utrzymujących się objawów, mimo ujemnego wyniku, warto powtórzyć test po 24–48 godzinach. U osób z grup ryzyka (seniorów, kobiet w ciąży, osób z chorobami przewlekłymi oraz osób z obniżoną odpornością) po otrzymaniu wyniku pozytywnego wskazana jest konsultacja lekarska.

Bez recepty są dostępne leki, które utrudniają drobnoustrojom (np. wirusom grypy) namnażanie się, co może przyspieszyć zdrowienie i zmniejszyć ryzyko powikłań (zapytaj o nie farmaceutę).

Prawidłowo lecz kaszel

To jeden z najczęstszych objawów chorób układu oddechowego. Zwykle nie pojawia się od razu, ale dopiero po 2–3 dniach – nie traktuje się go jednak, jako powikłanie, ale normalny etap infekcji. Kaszel to tak naprawdę odruch

Lepiej nie obniżać gorączki zbyt szybko.

U dorosłych, ogólnie zdrowych osób, zaleca się przyjmowanie leków przeciwgorączkowych dopiero, gdy temperatura przekroczy 38,5 st. C. dbam o zdrowie 21

TEMAT miesiąca

TWÓJ

jesienny NIEZBĘDNIK

junior-angin

tabletki na gardło dla dzieci o smaku truskawkowym, 25 mg + 100 mg, 36 tabletek na gardło do ssania

Wskazania do zastosowania: ochrona błony śluzowej jamy ustnej i gardła, szczególnie przy bólu gardła. Podczas ssania porost islandzki tworzy na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła ochronny roślinny film. Wytwórca: HCS HEALTHCARE SUPPLY GMBH

REKLAMA

Podmiot odpowiedzialny: M.C.M Klosterfrau Healthcare Sp. z o.o. Podmiot prowadzący reklamę: M.C.M Klosterfrau Healthcare Sp. z o.o.

To jest wyrób medyczny. Dla bezpieczeństwa używaj go zgodnie z instrukcją lub etykietą.

obronny, który ma na celu oczyszczenie dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny. Zwykle na początku jest więc mokry, a dopiero z czasem (pod koniec choroby) staje się suchy i męczący. Dlatego odpowiedni preparat dobiera się zależnie od rodzaju, choć (co może wydawać się dziwne) są już dostępne preparaty na suchy i mokry jednocześnie. Ogólne zasady przyjmowania leków przeciwkaszlowych są następujące. Jeśli kaszel jest mokry stosuj środek wykrztuśny, który rozrzedza wydzielinę i ułatwia jej usuwanie z dróg oddechowych. Taki lek przyjmuj nie później niż na dwie godziny przed pójściem spać. Oklepywanie jest ważne. Podczas infekcji przebiegającej z mokrym kaszlem należy pamiętać o oklepywaniu pleców (można poprosić o to kogoś z domowników). Trzeba to robić regularnie, zwłaszcza w przypadku osób starszych i małych dzieci, gdyż pomaga to w usuwaniu zalegającej wydzieliny z drzewa oskrzelowego (u tych osób odruch kaszlowy jest słabszy), a to z kolei zmniejsza ryzyko powikłań bakteryjnych. Zabieg wykonujemy 22 dbam o zdrowie

ok. 30 minut po przyjęciu leku wykrztuśnego. Jak wykonać taki zabieg? Przez kilka minut należy oklepywać plecy dłonią ułożoną w łódeczkę. Zaczynamy zawsze od dołu klatki piersiowej, przesuwając się powoli w górę. Uwaga! Oklepujemy tylko boki pleców, omijając środek, czyli kręgosłup. Jeśli kaszel jest suchy i męczący (bezproduktywny),

możesz przyjmować preparat przeciwkaszlowy, nawet (a może zwłaszcza) na noc.

Stosuj zalecenia, o których rzadko się mówi

Mogą one znacząco przyspieszyć powrót do zdrowia. Często zmieniaj pozycję. Kiedy jesteśmy chorzy, naturalny odruch to położyć się płasko i przeczekać infekcję. Pół dnia w łóżku, pół dnia na kanapie, często w tej samej pozycji. Problem w tym, że układ oddechowy nie lubi długiego leżenia na plecach, bo wtedy dolne partie płuc są słabiej wentylowane. Lekarze tłumaczą to tym, że tylne i dolne obszary płuc są lekko uciśnięte przez ciężar klatki piersiowej i narządów jamy brzusznej. Wtedy oddech staje się płytszy, powietrze nie dociera równomiernie do wszystkich części płuc, co sprzyja zaleganiu wydzieliny i może zwiększać ryzyko powikłań bakteryjnych. Dlatego regularne zmienianie pozycji jest tak ważne. Co 1–2 godziny warto choćby na kilka minut usiąść

NIE WOLNO STOSOWAĆ DWÓCH RÓŻNYCH SYROPÓW JEDNOCZEŚNIE – NA KASZEL SUCHY I MOKRY, PONIEWAŻ MAJĄ ONE PRZECIWSTAWNE DZIAŁANIE.

TEMAT miesiąca

Ziołowe napary

z dodatkiem miodu nie tylko wspierają układ immunologiczny, lecz także łagodzą podrażnienia gardła, nawilżają błony śluzowe i ułatwiają odkrztuszanie zalegającej wydzieliny, co pomaga w szybszym powrocie do zdrowia. w pozycji wyprostowanej na mniej więcej 15 minut. To pozwala przeponie pracować swobodniej, rozszerza dolne partie płuc oraz pogłębia oddech. Lepsza wentylacja oznacza nie tylko lepsze dotlenienie organizmu, ale też mechaniczne „poruszenie” wydzieliny w oskrzelach. W szczególnie trudnych przypadkach (np. przy zapaleniu płuc) zalecane jest nawet kilkuminutowe leżenie na brzuchu – ta pozycja (w medycynie nazywana proningiem) zmienia rozkład powietrza i przepływu krwi w płucach.

Utrzymuj w mieszkaniu niższą temperaturę i wyższą wilgotność. Optymalnie temperatura w domu chorego powinna wynosić ok. 18–21 st. C, a w sypialni nawet 17–19 st. C. Taka temperatura zmniejsza obciążenie organizmu. Gdy w pomieszczeniach jest za ciepło, rozszerzają się naczynia krwionośne w skórze i rośnie potliwość, a to stanowi dodatkowy wysiłek dla organizmu, który już i tak walczy ze stanem zapalnym. Przegrzewanie się zwiększa także uczucie zmęczenia, bo sprzyja odwodnieniu – tracimy więcej płynów przez skórę i od-

Flegamina MAX

jesienny NIEZBĘDNIK

8 mg/5 mL, syrop

TWÓJ

1 mL syropu zawiera 1,6 mg bromoheksyny chlorowodorku (Bromhexini hydrochloridum). 5 mL syropu zawiera 8 mg bromoheksyny chlorowodorku (Bromhexini hydrochloridum). Substancje pomocnicze o znanym działaniu: 5 mL syropu zawiera 1,47 g sorbitolu, 200 mg etanolu 96%, 500 mg glicerolu, 0,55 mg kwasu benzoesowego (E 210). Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby dróg oddechowych przebiegające z zaburzeniami odkrztuszania i usuwania śluzu. Syrop Flegamina MAX jest wskazany do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od 7 lat. Podmiot odpowiedzialny: Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Holandia Data zatwierdzenia lub częściowej zmiany tekstu charakterystyki produktu leczniczego: październik 2025 r.

REKLAMA

FLE-PL-00268-05-2026

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

24 dbam o zdrowie

dech, nawet jeśli tego nie zauważamy. Równie ważna jest wilgotność powietrza. W sezonie grzewczym często spada ona do 20–30%, podczas gdy optymalny zakres dla zdrowia dróg oddechowych to 40–60%. Zbyt suche powietrze wysusza śluzówki nosa, gardła i oskrzeli, śluz gęstnieje, a kaszel i podrażnienie gardła utrzymują się dłużej. Dlatego częste wietrzenie mieszkania lub włączenie nawilżacza powietrza pomaga poczuć się lepiej. Wyższa wilgotność, utrzymywana w granicach 40–60%, poprawia nawilżenie dróg oddechowych, zmniejsza uczucie drapania w gardle i ułatwia odkrztuszanie. Dodatkowo ogranicza unoszenie się drobnych cząstek kurzu, które mogłyby dodatkowo drażnić śluzówkę. W praktyce oznacza to: nie przegrzewaj mieszkania, wietrz krótko i intensywnie, a jeśli wilgotność spada poniżej 40%, rozważ użycie nawilżacza powietrza. Ubierz się lekko – wybierz bluzę zamiast siedzenia pod grubą kołdrą. Organizm potrzebuje energii do walki z infekcją, a nie do regulowania przegrzanego środowiska. Umiarkowana temperatura i właściwa wilgotność tworzą warunki, w których układ oddechowy może pracować najsprawniej, a sen – istotny dla regeneracji – jest głębszy i bardziej efektywny.

Pierwsza odpowiedź mamy na ból gardła dziecka Truskawkowy smak dzień osłodzi, a tabletka junior-angin ból złagodzi.

Kompleks witaminy B5 i cynku Nawilża

Wskazania do zastosowania: ochrona błony śluzowej jamy ustnej i gardła, szczególnie przy bólu gardła.

JUN.2026.07.05

podrażnione gardło

Podmiot odpowiedzialny za reklamę: M.C.M. Klosterfrau Healthcare Sp. z o.o. Producent: HCS HEALTHCARE SUPPLY GMBH.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

ARTYKUŁ sponsorowany

Szczepienia przeciw grypie w sezonie 2026/2027

ezon grypowy 2026/2027 właśnie się rozpoczął, a wraz z nim pojawiła się doskonała okazja, by zadbać o swoje zdrowie i odporność. Dobra wiadomość jest taka, że w tym roku szczepienia przeciwko grypie są wyjątkowo łatwo dostępne – można je wykonać zarówno w przychodniach, jak i w aptekach. Kto może zaszczepić się przeciwko grypie? Szczepienia w przychodniach są dostępne dla wszystkich, począwszy od 6. miesiąca życia. W aptekach natomiast zaszczepić mogą się osoby dorosłe, czyli powyżej 18. roku życia1. Dzięki temu praktycznie każdy – niezależnie od wieku – ma możliwość skorzystania z ochrony przed grypą. Jak wygląda procedura szczepienia? Aby się zaszczepić, potrzebna jest recepta. Może ją wystawić lekarz, pielęgniarka, położna lub farmaceuta. Następnie konieczne jest badanie kwalifikacyjne, które sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań do podania szczepionki. • U dzieci kwalifikację zawsze przeprowadza lekarz. • U dorosłych może to zrobić także pielęgniarka, farmaceuta, felczer, lekarz dentysta, położna, ratownik medyczny, higienistka szkolna, fizjoterapeuta lub diagnosta laboratoryjny.

Ile kosztuje szczepionka?

Co ważne, zarówno kwalifikacja, jak i samo podanie szczepionki w ramach podstawowej opieki zdrowotnej czy w aptekach osobom objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym są bezpłatne. Sama szczepionka może być dostępna za darmo albo z częściową refundacją2 – wszystko zależy od wieku i stanu zdrowia pacjenta. To rozwiązanie pozwala, by jeszcze więcej osób mogło skorzystać ze szczepienia bez obciążania domowego budżetu. Kiedy najlepiej się zaszczepić?

Specjaliści zalecają szczepienie między wrześniem a grudniem, czyli jeszcze przed szczytem zachorowań, który przypada w Polsce na okres między styczniem a marcem. Jednak, jeśli ktoś nie zdąży w tym terminie – nic straconego! Szczepić można się przez cały sezon grypowy. Powinien to rozważyć każdy, jednak szczególnie zalecane jest to osobom z grup wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań pogrypowych i tym, którzy mogą stanowić źródło zakażenia dla osób z grupy wysokiego ryzyka (w tym głównie dzieci). Powinny rozważyć to również osoby narażone z racji wykonywanego zawodu i częstego kontaktu z osobami potencjalnie chorymi (np. pracownicy ochrony zdrowia). Wśród grup,

które potencjalnie najciężej mogą przejść zachorowanie (oprócz seniorów), wymienia się m.in.: kobiety w ciąży, dzieci poniżej 5. roku życia, osoby z nadwagą i otyłością, osoby z przewlekłymi chorobami (serca, płuc, niedoborami odporności, cukrzycą, zastoinową niewydolnością serca)3.Szczepionki przeciw grypie charakteryzują się najmniejszą liczbą rejestrowanych niepożądanych odczynów poszczepiennych. Po szczepieniu mogą jednak wystąpić reakcje miejscowe, tj.: zaczerwienienie, bolesność i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia oraz rzadziej reakcje ogólne (niewielki wzrost temperatury ciała, ból mięśni, stawów i głowy), ustępujące po kilku dniach. Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw grypie jest m.in. reakcja anafilaktyczna po wcześniejszym podaniu szczepionki, aktywna ostra infekcja i wysoka gorączka powyżej 38 stopni4. Podsumowanie

Sezon szczepień 2026/2027 to wyjątkowo wygodna okazja, by zadbać o swoje zdrowie. Bezpłatna kwalifikacja i możliwość zaszczepienia się zarówno w przychodniach, jak i w aptekach sprawiają, że każdy, kto chce się chronić, ma dziś prosty i szybki dostęp do szczepionki. Nie czekaj – okres między wrześniem a grudniem to najlepszy moment, by zrobić coś dobrego dla siebie i swoich bliskich.

PRZYPISY 1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-prowadzone-sa-szczepienia-przeciw-grypie-w-sezonie-2025-2026/ 2. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html 3. https://www.gov.pl/web/zdrowie/grypa 4. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/grypa/

Artykuł sponsorowany przez Sanofi sp. z o.o., Warszawa, ul. M. Kasprzaka 6. NIP: 8130140525, KRS: 0000036286, MAT-PL-2501833-1.0-09/2025

– łatwiej niż kiedykolwiek!

DBAM

o zdrowie

Zmiany w piersiach mogą pojawić się u każdej z nas. Na szczęście większość z nich ma charakter łagodny. Gdy więc coś nas zaniepokoi, nie wpadajmy od razu w panikę, ale też nie lekceważmy sprawy. Najlepiej zgłosić się do specjalisty, który oceni zmianę i w razie potrzeby zleci odpowiednie badania.

Zachowaj

czujność

DBAM O ZDROWIE zoom na...

Guzki, torbiele, zgrubienia… Wiele z nich to łagodne anomalie. Choć nie wszystkie. Trzeba więc trzymać rękę na pulsie i pamiętać, że dzięki nowoczesnej diagnostyce i leczeniu nawet złośliwy nowotwór piersi może być dziś wyleczalny we wczesnym stadium rozwoju. TEKST MAGDALENA ŁUKÓW

Nie każda

zmiana w piersi jest groźna

Menopause Complex

REKLAMA

Zawiera ekstrakty z pluskwicy groniastej, koniczyny czerwonej, nasion lnu oraz szyszek chmielu. Pluskwica groniasta pomaga radzić sobie z objawami menopauzy: uderzeniami gorąca, poceniem się, niepokojem i drażliwością. Kapsułki, 60 szt. PROMEDO PHARMA PRODUCTS GMBH DOZ S.A. Suplement diety

30 dbam o zdrowie

obiece piersi to narząd do zadań specjalnych, niezastąpiony dla naszego przetrwania jako gatunku. Zasadniczym celem ich istnienia jest bowiem wykarmienie potomstwa najlepszym pokarmem, jakim jest dla dziecka na wczesnym etapie rozwoju mleko mamy. A to wpływa zarówno na anatomię, jak i fizjologię piersi. Kobiece piersi zbudowane są z tkanki gruczołowej produkującej mleko, które jest następnie odprowadzane na zewnątrz kanalikami przez brodawki sutkowe, tkanki tłuszczowej nadającej piersiom objętość oraz tkanki łącznej podtrzymującej ich kształt. U niektórych kobiet przeważa tkanka tłuszczowa, u innych – łączna. Natomiast po menopauzie ilość tkanki tłuszczowej zawsze się zwiększa, kosztem tkanki łącznej. Piersi stają się większe, ale już nie tak jędrne jak za młodu. Aby spełniać swoje zadanie, zmieniają się też nieustannie – m.in. pod wpływem hormonów – nawet w trakcie jednego cyklu menstruacyjnego, a także w okresie pokwitania,

Badania pokazują, że karmienie piersią może zmniejszać ryzyko raka piersi, a ochronny efekt rośnie wraz z łącznym czasem karmienia.

ciąży i karmienia dziecka oraz przekwitania. Nic zatem dziwnego, że w przebiegu tylu procesów ryzyko pojawienia się w piersiach zmian odbiegających od prawidłowości jest duże, co nie oznacza, że od razu będą groźne.

Geny, hormony, środowisko O charakterze zmian w piersiach decyduje wiele czynników. Znaczenie mogą mieć m.in. predyspozycje genetyczne, zwłaszcza obecność patogennych wariantów genów takich jak BRCA1, BRCA2 czy CHEK2, które zwiększają ryzyko rozwoju raka piersi. Geny nie są jednak jedynym czynnikiem ryzyka. Znaczenie mają również wiek, równowaga hormonalna, przebieg miesiączkowania, ciąż i karmienia piersią, styl życia oraz niektóre czynniki środowiskowe. Ryzyko może być większe m.in. u kobiet, które długo stosują niektóre rodzaje HTZ, nadużywają alkoholu i nie są aktywne fizycznie. Badany jest również możliwy wpływ zanieczyszczeń środowiskowych i substancji zaburzających gospodarkę hormonalną, takich jak niektóre ksenoestrogeny, choć ich rola w rozwoju raka piersi nie zawsze jest jednoznacznie potwierdzona.

Nie tylko torbiele Część dość powszechnie występujących zmian w piersiach ma charakter łagodny i najczęściej nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka. Należą do nich: Torbiele proste. Występują najczęściej u kobiet między 30. a 50. rokiem życia. Są to wypełnione płynem przestrzenie w tkance piersi, które zwykle mają charakter łagodny. Typowe, proste torbiele piersi są zmianami łagodnymi i nie zwiększają ryzyka raka piersi. Rozstrzenia przewodów wyprowadzających. To łagodna zmiana polegająca na poszerzeniu przewodów mlecznych, najczęściej występująca u kobiet w wieku okołomenopauzalnym, zwłaszcza między 40. a 60. rokiem życia. Może wiązać się m.in. z naturalnymi zmiana-

mi zachodzącymi z wiekiem. Niekiedy towarzyszy jej wydzielina z brodawki, tkliwość lub stan zapalny. Część zmian w piersiach ma charakter łagodnych nowotworów, które zwykle nie są rakiem i najczęściej nie ulegają zezłośliwieniu. Do takich zmian należą m.in.: Gruczolakowłókniaki. Najczęściej pojawiają się u młodych kobiet, zwłaszcza przed 40. rokiem życia. Są to zwykle dobrze odgraniczone, przesuwalne guzki zbudowane z tkanki gruczołowej i łącznej. Typowe gruczolakowłókniaki mają charakter łagodny, a ryzyko ich zezłośliwienia jest bardzo małe. Brodawczaki wewnątrzprzewodowe. To łagodne rozrosty nabłonka przewodów mlecznych, najczęściej występujące u kobiet między 30. a 50. rokiem życia. Mogą powodować surowiczą lub krwistą wydzielinę z brodawki, co bywa objawem niepokojącym, dlatego wymaga konsultacji lekarskiej. Pojedyncze brodawczaki zwykle nie zwiększają istotnie ryzyka raka piersi, ale zmiany mnogie wymagają dokładniejszej oceny. Zarówno gruczolakowłókniaki, jak i brodawczaki wymagają jednak diagnostyki, bo nie każdą zmianę da się bezpiecznie ocenić tylko na podstawie dotyku czy objawów. Większej czujności wymagają guzy liściaste – rzadkie zmiany, które mogą mieć charakter łagodny, złośliwy albo pośredni. To rzadkie guzy piersi, najczęściej rozpoznawane u kobiet w wieku 40–50 lat. Mogą być łagodne, graniczne albo złośliwe, dlatego wymagają uważnej diagnostyki i najczęściej leczenia chirurgicznego.

CO MOŻE NIEPOKOIĆ? 1. ZMIANA KSZTAŁTU PIERSI, wszelkie nierówności np. przypominające skórkę pomarańczy, zapadnięcie fragmentu skóry albo wybrzuszenie. 2. POWIĘKSZENIE WĘZŁÓW CHŁONNYCH, podczas samobadania, szczególnie na leżąco, można wyczuć zgrubienia pod pachami.

3. CECHY ZAPALENIA, zaczerwienienie, ocieplenie skóry, obrzęk i bolesność niezwiązane z cyklem miesiączkowym. 4. WYDZIELINA z brodawek u kobiet, które nie karmią. 5. ZMIANA WYGLĄDU BRODAWKI, np. jej wciągnięcie, zgrubienie, rumień, łuszczenie się skóry.

dbam o zdrowie 31

DBAM O ZDROWIE zoom na...

Czy to łagodna zmiana, czy nie? Systematyczne samobadanie piersi (ramka poniżej) pomaga zauważyć guzek, zgrubienie lub inną nieprawidłowość, ale nie pozwala ocenić, czy zmiana jest łagodna, czy złośliwa. Dlatego każda nowa, szybko rosnąca, twarda, nieruchoma lub nieregularna zmiana powinna zostać skonsultowana z lekarzem. Niepokojące są także: wciągnięcie brodawki, wydzielina z brodawki, zmiana kształtu piersi, zaczerwienienie, obrzęk skóry lub powiększenie węzłów pod pachą. Zmiany łagodne częściej są

SAMOBADANIE PIERSI KOBIETY MIESIĄCZKUJĄCE POWINNY JE PRZEPROWADZAĆ MIĘDZY 7. A 10. DNIEM CYKLU (3–5 DNI PO ZAKOŃCZENIU KRWAWIENIA), GDY PIERSI SĄ MIĘKKIE I NIE SĄ NABRZMIAŁE. KOBIETY PO MENOPAUZIE LUB W CIĄŻY WYBIERAJĄ STAŁY DZIEŃ MIESIĄCA (NP. PIERWSZY DZIEŃ).

RĘCE NA BIODRACH Stojąc przed lustrem, oprzyj ręce na biodrach i przyjrzyj się dokładnie swoim piersiom. Zwróć uwagę, czy nie pojawiły się zmiany w ich kształcie, czy skóra nie jest przebarwiona, pomarszczona lub napięta.

RĘCE W GÓRZE Teraz unieś ręce wysoko i przyjrzyj się piersiom tak jak w punkcie powyżej.

KÓŁKA NA STOJĄCO Lewą rękę unieś za głowę, a prawą, lekko przyciskając trzema środkowymi palcami, zataczaj drobne kółeczka na lewej piersi – z góry na dół i z powrotem. Potem tak samo sprawdź drugą pierś.

KÓŁKA NA LEŻĄCO Takie samo badanie wykonaj w pozycji leżącej.

32 dbam o zdrowie

gładkie, przesuwalne i dobrze odgraniczone, ale nie jest to zasada – dlatego ważna jest szybka konsultacja ze specjalistą.

W domu i gabinecie Samobadanie piersi to ważny nawyk, ale nie zastępuje badań kontrolnych. Do dyspozycji jest dziś wiele metod diagnostycznych, a niektóre z nich cechuje bardzo duża dokładność: USG. Badanie wykorzystuje fale ultradźwiękowe. Jest szczególnie przydatne u młodszych kobiet oraz u kobiet z gęstą, gruczołową budową piersi. Pozwala ocenić guzki, torbiele i inne zmiany oraz węzły chłonne pod pachami. Mammografia. To diagnostyka z udziałem RTG o bardzo małej dawce. Jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi u kobiet w wieku 45–74 lat, wykonywana co dwa lata. Szczególnie dobrze sprawdza się w piersiach z przewagą tkanki tłuszczowej. Mammografia 3D z tomosyntezą. To nowocześniejsza odmiana mammografii, w której aparat wykonuje wiele obrazów piersi pod różnymi kątami, a komputer tworzy z nich warstwowy obraz tkanek. Dzięki temu można dokładniej ocenić strukturę piersi, zwłaszcza przy ich gęstej budowie. Dzięki dobrej widoczności zmian ogniskowych zmniejsza się liczba niezbędnych biopsji. Rezonans magnetyczny. To bardzo czułe badanie wykorzystujące pole magnetyczne i fale radiowe, bez promieniowania rentgenowskiego. W diagnostyce piersi często wykonuje się je z kontrastem. Rezonans najczęściej zaleca się kobietom z wysokim ryzykiem raka piersi, np. nosicielkom patogennych wariantów genów BRCA1 lub BRCA2, albo wtedy, gdy inne badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Elastografia (obrazowanie palpacyjne) wykonywana jest zwykle jako uzupełnienie USG. Pozwala ocenić elastyczność, czyli „twardość” tkanek. Zmiany złośliwe częściej bywają twardsze od otoczenia, ale wynik elastografii nie jest samodzielnym rozpoznaniem. Jeśli obraz zmiany budzi wątpliwości, konieczna może być biopsja. Badania genetyczne. Służą do wykrywania patogennych wariantów genów zwiększających ryzyko raka piersi, m.in. BRCA1, BRCA2, PALB2 czy CHEK2. Warto je rozważyć szczególnie wtedy, gdy w rodzinie – zarówno po stronie matki, jak i ojca – występowały przypadki raka piersi, raka jajnika, raka trzustki lub raka prostaty, zwłaszcza w młodym wieku. O tym, jakie badanie wykonać, najlepiej zdecyduje lekarz, biorąc pod uwagę wiek, budowę piersi, objawy i indywidualne ryzyko. U kobiet objętych programem profilaktycznym podstawą jest mammografia, a USG, rezonans magnetyczny, tomosyntezę, biopsję lub badania genetyczne wykonuje się wtedy, gdy są ku temu wskazania.

DBAM O ZDROWIE rozmowa z lekarzem

pytamy eksperta

Uwaga!

Laserowe metody leczenia hemoroidów dają szybki efekt bez powikłań pooperacyjnych i nie wymagają długiej rekonwalescencji.

Miłosz Mikołajczyk proktolog Royal Clinic

Wstydliwe choroby

– diagnoza i leczenie

Przed wizytą u proktologa pacjenci odczuwają skrępowanie. Tymczasem dolegliwości odbytu i jelita grubego nie powinny być źródłem wstydu, bo zbyt późne rozpoznanie wielu schorzeń może grozić poważnymi powikłaniami. Na pytania dotyczące diagnozowania chorób odbytu i jelita grubego oraz nowoczesnych metod ich leczenia odpowiada proktolog Miłosz Mikołajczyk. Zacznijmy od dolegliwości wstydliwej dla wielu osób – hemoroidów. Na ile skuteczne są laserowe metody ich leczenia?

zmiana rytmu wypróżnień czy spadek masy ciała, zawsze należy poszerzyć diagnostykę o badania endoskopowe – kolonoskopię lub rektoskopię – podczas których badamy Podstawą skutecznego leczenia jest prawidłowa kwalifikacja wyższe partie jelita i możemy pobrać wycinek do badania pacjenta do zabiegu, bo każda metoda ma określony zakres histopatologicznego, aby wykluczyć nowotwory jelita grubeterapeutyczny, zależny od stopnia nasilenia choroby hemoro- go, polipy, chorobę uchyłkową oraz choroby z grupy nieswoidalnej. Istotą leczenia guzków krwawniczych jest redukcja istych zapaleń jelit, np. chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. nadmiaru ich tkanki, który odpowiada za dolegliwości, np. krwawienia. Za pomocą laserowej obliteracji (zniszczenia) hemoroidów jesteśmy w stanie uzyskać najlepszy efekt Jakie programy lekowe są skierowane do pacjentów z chorobami jelita grubego? terapeutyczny w umiarkowanej i zaawansowanej postaci choroby. Metoda ta nie ustępuje skutecznością operacyjnym Programem lekowym, czyli tzw. leczeniem biologicznym, obejmujemy pacjentów z potwierdzonymi chorobami zapali jeśli pacjent przestrzega zaleceń, choroba nie wraca. nymi jelit, u których standardowe leczenie nie przyniosło poJakie są jeszcze małoinwazyjne sposoby leczenia prawy. Aby pacjent został do niego zakwalifikowany, musi hemoroidów? spełnić wiele wymogów, m.in. poddać się ciągłemu monitoDo takich metod zaliczamy leczenie sposobem Barrona ringowi stanu zdrowia obejmującemu regularne badania laboratoryjne i obrazowe. W przypadku raka jelita grubego oraz skleroterapię. W metodzie Barrona umieszczamy gumową, samozaciskającą się opaskę na podstawie hemoroprogramem lekowym mogą być objęci pacjenci z zaawanida, wywołując postępujące niedokrwienie jego tkanki, sowanym procesem nowotworowym lub wznową, u których a w następstwie obumarcie. Skleroterapia natomiast polega nastąpiła dyskwalifikacja z leczenia miejscowego, np. operacyjnego lub radioterapii. W celu wyboru właściwego leku kona wypełnieniu hemoroidu lekiem będącym klejem tkankowym i stopniowym spadku ukrwienia poprzez proces zaranieczna jest jednak molekularna ocena typu genetycznego stania naczyń krwionośnych w jego wnętrzu. Zaletą tych za- guza, czyli sprawdzenie, w których genach występują mutabiegów jest to, że są krótkie i bezbolesne. W zaawansowacje czułe na odpowiednie preparaty, liczby mutacji i określenych przypadkach choroby wymagany jest podział leczenia nie statusu mikrosatelitarnego, tj. czy w komórkach nowotworowych działają mechanizmy naprawy DNA. na kilka etapów wykonywanych np. raz w miesiącu. Proktolog zajmuje się również jelitem grubym. Z jakimi objawami należy się do niego udać?

Czy jest szansa na szczepionkę przeciwko nowotworom jelita grubego?

Najczęstszym objawem, z jakim zgłaszają się pacjenci, jest krwawienie z przewodu pokarmowego lub ból w trakcie wypróżniania — zwykle wynikające z choroby hemoroidalnej. Już w trakcie badania można to potwierdzić lub stwierdzić obecność innej choroby proktologicznej, np. szczeliny lub przetoki odbytu. Natomiast gdy występują też ból brzucha,

W onkologii określenie „szczepionka” rozumiemy jako immunoterapię leczniczą, która ma za zadanie „wyszkolić” układ odpornościowy pacjenta do walki z istniejącymi już komórkami nowotworowymi lub zapobiegać nawrotom choroby po operacji. Obecnie są to terapie w fazie badań klinicznych, z ograniczoną dostępnością dla pacjentów. rozmawiała Marta Szymczyk-Jaworska

34 dbam o zdrowie

DBAM O ZDROWIE ważne badanie

Cukier

pod kontrolą

Nowoczesny sensor glukozy sprawdza jej stężenie we krwi w ciągu dnia i nocy. Bez stresu, bez wielokrotnego kłucia palca – za to z pełniejszym obrazem zdrowia. TEKST BARBARA TULEJA

ensory glukozy mogą zmienić codzienność osób chorujących na cukrzycę, ponieważ umieszczone pod skórą pozwalają śledzić poziom glukozy w czasie rzeczywistym w płynie śródtkankowym – z możliwym kilkuminutowym opóźnieniem względem krwi. Zawierają enzym, który

REKLAMA

Insulotab Forte

Zawiera ekstrakty z gurmaru, morwy białej, berberysu indyjskiego, kozieradki pospolitej, cynamonowca cejlońskiego oraz chrom. Morwa biała przyczynia się do utrzymania równowagi metabolizmu węglowodanów w organizmie. Tabletki powlekane, 60 szt.

36 dbam o zdrowie

wchodzi w reakcję z płynem śródtkankowym i powstaje sygnał, który urządzenie odczytuje i przekłada na aktualną wartość glikemii. W Polsce dostępne są dwa rodzaje sensorów do pomiaru glikemii, które nieznacznie różnią się sposobem działania. System CGM (ciągłego monitorowania) dokonuje automatycznie pomiarów glukozy w płynie śródtkankowym (zwykle co ok. 5 minut). Drugi to system FGM (skanowania sensora) – mierzy glikemię zwykle co 15 minut (zależy to od modelu). DOZ S.A. Suplement diety W klasycznym FGM wynik od-

czytuje się po zeskanowaniu sensora (zbliżeniu czytnika/telefonu), natomiast w nowszych systemach dane mogą być przesyłane automatycznie do aplikacji – czasem skanowanie jest nadal potrzebne w zależności od modelu. Te nowoczesne systemy zapisują dane w elektronicznym dzienniczku i w zależności od modelu mogą alarmować o hipo- lub hiperglikemii. Gdy objawy nie pasują do wyniku z sensora (np. czujesz hipoglikemię, a sensor pokazuje normę) albo sensor pokazuje skrajne wartości, należy pomiar sprawdzić glukometrem z palca i postępować według zaleceń lekarza. Cena sensora – wymienia się go co 7–15 dni – zależy od systemu i wynosi ok. 200–400 zł za sztukę. Pacjenci jednak mogą liczyć na refundację z NFZ (patrz ramka).

JAK SIĘ PRZYGOTOWAĆ

Twoje ciało reaguje • Założenie sensora nie wymaga specjalnych przygotowań, na każdy ale warto podejść do tego świadomie. Większość sensorów CGM/ posiłek, stres pacjent lub opiekun zakłada samodzielnie w domu, po krótkim i nieprzespaną noc. FGM – w gabinecie albo Sensor glukozy przeszkoleniu na podstawie instrukcji lub filmu producenta. Jeśli robisz to pierwszy pozwala raz, bardzo się stresujesz lub masz trudności, np. drżenie rąk czy słaby to zobaczyć. wzrok, poproś o pomoc lekarza, pielęgniarkę lub edukatora diabeto-

logicznego. Pierwszy krok to wybór miejsca założenia sensora – zgodnie z instrukcją danego modelu; najczęściej jest to tył ramienia, czasem brzuch lub inne miejsce wskazane przez producenta. Następnie przygotuj skórę: umyj ją wodą z mydłem, spłucz i osusz. Potem zdezynfekuj i poczekaj, aż wyschnie. Przed aplikacją nie smaruj tego miejsca kremem ani olejkiem, bo może to osłabić klej. Jeśli skóra jest owłosiona, przytnij wcześniej włosy.

JAK PRZEBIEGA • Sensor to mały, płaski krążek

przypominający monetę pięciozłotową. Od spodu ma warstwę klejącą, dzięki której przykleja się go do skóry. Urządzenie ma plastikową obudowę, a pod spodem ukryte jest cienkie, elastyczne włókno, które wprowadza się pod skórę za pomocą aplikatora. Aby go zamocować, usiądź lub stań stabilnie. W wybranym miejscu dociśnij aplikator do skóry zgodnie z instrukcją. Po założeniu dociśnij brzegi plastra palcami przez pół minuty. Bezpośrednio po aplikacji unikaj intensywnego pocenia się, kąpieli i sau-

ny. Jeśli pojawi się ból, pieczenie lub zaczerwienienie, które nie ustępuje, sensor może być źle założony albo skóra jest podrażniona – w takiej sytuacji skonsultuj się z lekarzem, bo może to być objaw alergii. Sensor wymienia się co 7–15 dni, w zależności od modelu. Dane z sensora są automatycznie przesyłane do aplikacji w smartfonie albo odczytywane skanerem. Pamiętaj, że sensor mierzy glukozę w płynie śródtkankowym – wynik bywa opóźniony względem pomiaru z krwi, zwłaszcza po posiłku, podaniu insuliny i wysiłku.

WYNIKI BADANIA • Sensor pokazuje nie tylko po-

jedynczy poziom glukozy, ale cały jej wykres – z zaznaczeniem momentów wzrostów i spadków. U osoby z rozpoznaną cukrzycą docelowa glikemia na czczo i przed posiłkiem wynosi zwykle 80–130 mg/dl (4,4–7,2 mmol/l). Dokładny cel leczenia ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek pacjenta, typ cukrzycy i inne choroby. Dla porównania, u osób zdrowych prawidłowa glikemia na czczo to 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l), ok.

2 godziny po posiłku zwykle nie powinna przekraczać 140 mg/dl. Ważniejszy od pojedynczego skoku jest jednak ogólny trend: jak szybko glukoza rośnie, jak długo się utrzymuje i jak sprawnie wraca do normy. Interpretację zawsze należy omówić ze specjalistą, zwłaszcza jeśli powtarzają się wartości wysokie, np. >180 mg/dl, lub epizody spadków poniżej 70 mg/dl. Dane z sensora pomagają dobrać dietę, aktywność i odpowiednie leczenie oraz monitorować jego przebieg.

Refundacja

•Cena sensora do ciągłego

monitorowania glukozy wynosi ok. 200–400 zł za sztukę, w zależności od systemu i producenta. Osoby spełniające kryteria refundacji mogą jednak liczyć na dopłatę z NFZ. Refundacja obejmuje zwykle 70–80% limitu finansowania danego wyrobu, co oznacza, że pacjent dopłaca najczęściej 20–30% limitu oraz ewentualną różnicę między ceną a limitem. Niższe dopłaty dotyczą części grup dzieci i młodzieży, a wyższe większości dorosłych. Refundacja przysługuje m.in. osobom z cukrzycą typu 1 lub 3 leczonym intensywną insulinoterapią, chorym z nieświadomością hipoglikemii, wybranym pacjentom z chorobami rzadkimi, a także kobietom w ciąży i połogu leczonym insuliną. Zlecenie na refundowane sensory mogą wystawić uprawnieni lekarze, m.in. diabetolodzy, endokrynolodzy, lekarze chorób wewnętrznych, POZ, kardiolodzy, ginekolodzy i geriatrzy. dbam o zdrowie 37

DBAM O ZDROWIE z listów do redakcji

Zapytaj

farmaceutkę

Wątpliwości Czytelników dotyczące domowych sposobów i preparatów aptecznych rozwiewa mgr farmacji Ewa Dembowska. Ty także chcesz zadać pytanie? Napisz na adres magazyn@dbamozdrowie.pl

pytanie

Jak radzić sobie przy zajadach? Janina M. z Otwocka

Zajady to potoczna nazwa zapalenia skóry i błony śluzowej kącików ust, występującego zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Najczęściej są powodowane przez drożdżaki oraz bakterie, m.in. gronkowce i paciorkowce. Ryzyko ich pojawienia zwiększa m.in.: uporczywe oblizywanie warg, podrażnienie kącików ust przez protezy dentystyczne, szerokie otwieranie ust, np. podczas zabiegu stomatologicznego, wkładanie zabawek lub rąk do ust przez dzieci, nieprawidłowa higiena jamy ustnej, nadmierna suchość jamy ustnej i osłabienie odporności, np. w przebiegu niektórych infekcji wirusowych. Często może mieć to związek z występowaniem chorób związanych z niedoborem żelaza, anemią wynikającą z niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego, niedoborem witaminy B2 lub witaminy PP, okresowym obniżeniem odporności, a czasem także z alergią, np. na nikiel zawarty w sztućcach czy aparatach ortodontycznych. Zajady mogą występować też jako efekt uboczny działania niektórych leków, np. izotretynoiny, antybiotyków czy steroidów wziewnych. Można je leczyć, stosując preparaty zawierające substancje przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne, np. klotrimazol oraz chlorchinaldol. Niektóre z nich są dostępne bez recepty w formie pomadki ułatwiającej aplikację. Zaleca się też stosowanie preparatów ochronnych w formie maści, np. na bazie oleju lnianego. Często w ich skład wchodzą też witamina E, witamina B2, D-pantenol, ekstrakt z szałwii lekarskiej, olejek z drzewa herbacianego czy wyciąg z kasztanowca. Surowcami wspomagającymi leczenie zajadów mogą być miód lub propolis. Mieszanka odrobiny miodu z kilkoma kroplami tranu, nałożona na skórę, może korzystnie wpływać na zmiany. Ważne jest też dbanie o higienę i nawilżenie kącików ust. Jeżeli zmiany w kącikach ust nie ustępują w ciągu dwóch tygodni lub ulegają nasileniu pomimo wdrożenia leczenia, to należy udać się do lekarza, wyeliminuje wystąpienie poważniejszej dolegliwości. 38 dbam o zdrowie

pytanie

W jaki sposób szybko można sobie pomóc przy bólu barku? Katarzyna B. z Tczewa

Najczęstszą przyczyną bólu barku są przeciążenia, powtarzalne ruchy, jednorazowe intensywne wysiłki oraz urazy otaczających go tkanek miękkich. Jednym z podstawowych sposobów postępowania jest wykonywanie odpowiednio dobranych ćwiczeń rehabilitacyjnych. Nowy ból barku, który pojawił się bez wcześniejszego urazu, można próbować złagodzić, zmniejszając obciążenie stawu i stosując delikatny ruch mający na celu rozluźnienie mięśni. Należy unosić rękę delikatnie, w bezbolesnym zakresie oraz ograniczyć dźwiganie. Przed postawieniem diagnozy lekarskiej, gdy przyczyna bólu nie jest znana, można zastosować ciepłe lub zimne okłady – w zależności od tego, które przynoszą ulgę. Krótkotrwale można również zastosować leki przeciwbólowe, np. paracetamol, a w razie potrzeby także leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Należy pamiętać o wyraźnym ograniczeniu czasu ich przyjmowania oraz o możliwych skutkach ubocznych, szczególnie u osób z niewydolnością nerek, chorobą wrzodową, niewydolnością serca lub zaburzeniami krzepliwości krwi. Miejscowo można stosować maści lub plastry zawierające substancje przeciwbólowe z grupy leków przeciwzapalnych,

a także preparaty rozgrzewające z kapsaicyną lub imbirem. Dobrze jest wykonywać delikatne, proste ćwiczenia polegające na wprowadzaniu w ruch wahadłowy ręki swobodnie zwisającej przy tułowiu pochylonym do pozycji poziomej, ze zdrową ręką opartą np. na stole. Delikatny ruch kolisty nie powinien powodować nadmiernego bólu. Pilnej oceny specjalisty wymaga ból barku po upadku lub urazie, nagła niemożność uniesienia ręki, widoczna deformacja, znaczny obrzęk lub zaczerwienienie, gorączka albo szybko narastający ból. W tych przypadkach o leczeniu i sposobie uśmierzenia bólu powinien zadecydować lekarz. Istnieje także możliwość, że ból barku jest spowodowany dolegliwościami innymi niż zapalenie czy przeciążeniu stawu lub ścięgien. Może być objawem niedokrwienia mięśnia sercowego, szczególnie jeśli pojawia się wraz z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, dusznością, zimnym potem, nudnościami lub podczas wysiłku, a także sygnałem dolegliwości w obrębie kręgosłupa szyjnego. Jeżeli nasilenie bólu jest od umiarkowanego do silnego, pojawił się nagle bez wyraźnej przyczyny, to należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

SZYBKIE

DZIAŁANIE NA: BÓL GORĄCZKA STAN ZAPALNY

Nurofen dla dzieci Forte truskawkowy, Ibuprofenum, 40 mg/ml, zawiesina doustna. Wskazania do stosowania: Objawowe, krótkotr wałe leczenie bólu o nasileniu małym do umiarkowanego oraz gorączki.

RKT-M-68061

Podmiot odpowiedzialny: Reckitt Benckiser (Poland) S.A. 05-100 Nowy Dwór Mazowiecki, ul. Okunin 1.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

DBAM O ZDROWIE rodziny

Działają niczym tarcza, osłaniająca nas przed wirusami, bakteriami i szkodliwymi substancjami. Niestety, wysuszone błony śluzowe tracą swoje właściwości. Zaczyna się drapanie w nosie i w gardle, przychodzi infekcja… Można temu zapobiec. TEKST DOROTA MIKŁASZEWICZ

Ratuj

swoje

śluzówki

ieniutkie, powleczone wilgotnym filmem błony śluzowe wyściełają te „zakamarki” ciała, które mają kontakt ze światem zewnętrznym, a jednocześnie potrzebują nawilżenia i ochrony. Znajdują się m.in. w jamie ustnej, nosie, gardle i krtani. Śluz, który wytwarzają, składa się w znacznym stopniu z wody, a skuteczność ich pracy zależy m.in. od nawodnienia organizmu i sposobu odżywiania. Nie służą im niektóre leki, m.in. antydepresanty oraz

40 dbam o zdrowie

preparaty przeciwalergiczne i przeciwnadciśnieniowe, długie – ponad 5 dni – stosowanie kropli do nosa z ksylometazoliną, a także kosmetyki i chemia domowa, zwłaszcza w sprayu. Osłabiają je też zaburzenia hormonalne związane z menopauzą czy tarczycą oraz reumatoidalne zapalenie stawów. A szczególnie im szkodzi gorące, suche i zanieczyszczone powietrze, którym oddychamy, zwłaszcza teraz, gdy spędzamy wiele czasu w ogrzewanych i klimatyzowanych pomieszczeniach.

75 % – aż tyle wdychanych patogenów i zanieczyszczeń może zatrzymać zdrowa błona śluzowa nosa. Ilość zależy od wielkości tych cząsteczek i od wilgotności śluzu.

Optymalna wilgotność

Zadbajmy, by w naszym otoczeniu nie było zbyt sucho ani zbyt gorąco, w przeciwnym razie wyschną nam śluzówki nosa i gardła, a to oznacza otwarte drzwi dla mikrobów. Optymalna dla organizmu wilgotność powietrza waha się od 40 do 60%, a jego temperatura nie powinna przekraczać 22 st. C. Najłatwiej mierzyć te wartości z pomocą elektronicznego termometru połączonego z higrometrem, czyli wilgotnościomierzem, do kupienia np. w marketach budowlanych. Jeżeli w pomieszczeniu jest zbyt sucho, doraźnie można wykorzystać domowe sposoby, np. wieszając mokre pranie albo zbiorniczki z wodą na kaloryferach. Pomogą też rośliny pokojowe – zwłaszcza paprocie, monstery, fikusy, filodendrony – które oddają wodę przez transpirację, dzięki czemu podnoszą wilgotność powietrza o 5–10%. Pomoże także częste, intensywne, ale krótkie wietrzenie, np. co 1–2 godziny na 5–10 minut. Na stałe warto zaopatrzyć się w nawilżacz powietrza. Zanim dokonamy wyboru, trzeba ustalić, w jak dużym pomieszczeniu będzie działał, jak głośno pracuje i czy łatwo go czyścić. Najlepiej kupić model połączony z oczyszczaczem powietrza oraz zawierający specjalny czujnik wilgotności, czyli higrostat, który wyłączy nawilżacz, gdy wilgotność osiągnie pożądany poziom. Pamiętajmy też, że nie może on stać gdziekolwiek. Lepiej nie ustawiać go tuż obok łóżka, zwłaszcza jeśli wytwarza mgłę, ani tuż obok ściany, mebli czy na dywanie, ze względu na ryzyko zawilgocenia ich powierzchni.

ŚLUZÓWKI

Zabezpieczają delikatne fragmenty ciała przed urazami, zatrzymują mikroorganizmy, alergeny, zanieczyszczenia. Ponadto: •W jamie ustnej – śluz zawiera też enzymy ślinowe wspomagające trawienie. •W nosie i górnych drogach oddechowych – uczestniczą w nagrzewaniu i nawilżaniu wdychanego powietrza. •W przewodzie pokarmowym – biorą udział w trawieniu, chronią przed wnikaniem szkodliwych substancji. •W układzie intymnym – utrzymują środowisko (pH) korzystne dla „dobrych” bakterii.

Wilgotnościomierz

połączony z termometrem pomoże kontrolować mikroklimat w mieszkaniu. Średniej jakości kosztuje ok. 40–50 zł. dbam o zdrowie 41

DBAM O ZDROWIE rodziny

• Błonę śluzową nosa i zatok oczyści i nawilży płukanie – co najmniej wieczorem. Wystarczy rozpuścić płaską łyżeczkę soli w litrze ciepłej wody, po czym ostudzić płyn do temperatury ciała. Do zabiegu będzie potrzebna specjalna, plastikowa butelka do irygacji dostępna w aptece. Nachylamy się nad umywalką i przechylamy głowę na bok. Do górnego otworu nosowego przykładamy nakrętkę butelki i delikatnie ją ściskamy, aby płyn wpłynął do nosa i wypłynął drugim otworem.

Zadbane od środka

Jeśli nie będziemy pić wystarczająco dużo, nie pomożemy śluzówkom, bo jedynie nawodniony organizm wytworzy potrzebną im ilość ochronnego bezpiecznie nawilżają śluzu. Zdaniem wielu naturopatów najlepiej nawilża i oczyszczają delikatne śluzówki. przegotowana, ciepła woda, toteż warto zaczynać dzień od szklanki takiej wody, a drugą wypić na Unikajmy tylko gorącej wody koniec dnia. Powinniśmy wypijać przynajmniej dwa oraz dużej ilości silnych olejków litry płynów dziennie, przy czym liczą się też zupy, herbaty i inne napary. eterycznych, bo mogą podrażnić. Dobrze skomponowane posiłki dostarczą nam z kolei witamin oraz mikroelementów niezbędnych do Nawilżanie miejscowe ochrony śluzówek oraz do ich regeneracji. Wesprą ich • Miejscowo zabezpieczy oraz nawilży śluzówkę kisiel kondycję, pod warunkiem że potrawy nie będą zbyt z siemienia lnianego, które zawiera śluzy roślinne. gorące. Nie powinniśmy brać do ust dań zbyt gorących Łyżkę niezmielonych ziaren siemienia – powyżej 70–75 st. C – gdyż mogą one zalewamy szklanką wody, po czym gotupodrażnić, a nawet uszkodzić śluzówkę jemy powoli pod przykryciem przez jamy ustnej, gardła, przełyku, a także 5–7 minut. Po kilka łyżek odcedzonego żołądka. Witamina A, która poprawia kleiku można połykać co parę godzin, odporność śluzówek na mikrourazy przez cały dzień. Taki kisiel pokryje ślui zdolność do odnowy, znajduje się •Sok z ½ cytryny miezówkę gardła cieniutkim, leczniczym film.in. w jajkach, maśle i wątrobie cielęszamy z łyżeczką miomem. Ochroni ją też przed wyschnięciem cej, a prowitamina A, czyli beta-karoten, du i zalewamy szklanłyżka oliwy albo rozgryzienie i wyssanie w marchewce, dyni, czerwonej papryce ką ciepłej (nie gorącej) kapsułki z olejem z wiesiołka. oraz morelach i brzoskwiniach. W pestwody. Popijamy powoli, kach dyni, orzechach nerkowca, strącz• Do inhalacji nawilżających potrzebne są małymi łyczkami. kach, produktach pełnoziarnistych, tylko: garnek, ręcznik, litr wody oraz czu•Łyżkę suszonych libata łyżka soli kuchennej. Wodę należy wątróbce, wołowinie, cielęcinie i ostryści babki lancetowatej gach znajdziemy cynk, mikroelement, zagotować i odczekać ok. 10 minut, aby nie zalewamy 1,5 szklanktóry ułatwia gojenie i zmniejsza podatwdychać zbyt gorącej pary. Potem należy ki wody, ogrzewamy do ność na stany zapalne. Przeciwzapalnie rozpuścić w niej sól i pochylić się nad rozwrzenia i w stanie wrzetworem, przykrywając głowę ręcznikiem. działają również kwasy omega-3, Parę wdychamy ok. 10 minut. Można też zawarte w tłustych rybach morskich, nia utrzymujemy pod zamiast zwykłej soli dodać do wody zawartakich jak śledź, makrela, sardynki czy przykryciem przez 5 mitość dwóch ampułek soli fizjologicznej albo łosoś, a także w orzechach włoskich oraz nut. Odstawiamy na wykonać inhalację naparem z ziół, takich oleju lnianym i rzepakowym tłoczonym 10 minut, przecedzamy. jak rumianek, mięta czy tymianek. Można na zimno. Z kolei witamina D wspiera Płuczemy jamę ustną też dodać do wody 2–3 krople olejku eteśluzówki w walce z drobnoustrojami, i gardło 3 razy dziennie. rycznego z jednego z tych ziół. Wykonujmy łagodzi też stany zapalne i ułatwia Odwar zawiera dużo taki zabieg 2–3 razy dziennie, po czym nie odnowę. Warto ją suplementować jesiezwiązków śluzowych. nią i zimą, w dawce ustalonej przez wychodźmy na zimno przynajmniej przez lekarza. godzinę.

Inhalacje z soli

DOMOWE MIKSTURY

42 dbam o zdrowie

pytamy eksperta MGR FARM. JAROSŁAW ROJEK

Jakie suplementy wspierają nawilżenie i regenerację błon śluzowych gardła i nosa? Jeśli suchość błony śluzowej dotyczy gardła, można sięgnąć po syropy lub spraye zawierające porost islandzki, którego składniki mogą tworzyć na powierzchni błony śluzowej warstwę ochronną. Podobne zastosowanie w tradycyjnym lecznictwie mają korzeń prawoślazu i liść malwy, stosowane przy podrażnieniu gardła i suchym kaszlu. Tymianek lepiej sprawdza się natomiast w preparatach przeznaczonych do stosowania przy kaszlu z odkrztuszaniem niż jako środek służący wyłącznie nawilżaniu. W przypadku suchości nosa podstawą postępowania są roztwory wody morskiej i preparaty zawierające kwas hialuronowy. Można też stosować gotowe preparaty donosowe z olejem sezamowym, które pomagają ograniczać uczucie suchości i zapobiegać powstawaniu strupków. W prawidłowym funkcjonowaniu i regeneracji nabłonka błon śluzowych uczestniczą także witamina A, witamina C i cynk oraz niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), które są ważnym elementem błon komórkowych i mogą wspierać procesy regeneracyjne. Warto zadbać, aby dobrze zbilansowana dieta dostarczała tych właśnie składników.

Łyżeczkę ziaren czarnuszki zalewamy

REKLAMA

szklanką wrzątku, gotujemy 15 minut, studzimy i płuczemy gardło kilka razy dziennie. W międzyczasie popijamy wodę z miodem.

DBAM O ZDROWIE rodziny

Gdy brakuje

słońca Jesienią, gdy dni stają się krótsze, a niebo jest zachmurzone, skórna synteza witaminy D3 jest znacznie ograniczona albo niewystarczająca. Jak rozpoznać skutki jej niedoboru? I w związku z tym – jak zapewnić jej optymalny poziom?

44 dbam o zdrowie

Witaminy minerały

NasZ ekspert

MARTA STACHURA mgr farmacji

itamina D odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu – wspiera zdrowie kości i zębów, odporność oraz pracę mięśni. Odpowiada za prawidłowe wchłanianie i wykorzystanie wapnia i fosforu. Choć często kojarzona jest głównie ze słońcem, jej niedobory są powszechne, zwłaszcza w miesiącach jesienno-zimowych, gdy skórna synteza witaminy D jest ograniczona. Niedobór witaminy D3 jest trudny do samodzielnego zaobserwowania, bo przez dłuższy czas możemy nie odczuwać jego skutków. Jeśli jednak utrzymuje się długo i staje się znaczny, może prowadzić do poważnych zaburzeń dotyczących przede wszystkim kości i mięśni. Zbyt mała ilość witaminy D sprawia, że organizm słabiej wchłania wapń i fosforany, co ma negatywny wpływ na prawidłową mineralizację kości. Niedoborowi może towarzyszyć też osłabienie mięśni. U dzieci ciężki niedobór witaminy D może prowadzić do krzywicy, czyli zaburzenia mineralizacji rozwijających się kości, które stają się słabsze i ulegają deformacjom. U dorosłych może z kolei skutkować osteomalacją, objawiającą się bólami kostnymi oraz trudnościami z poruszaniem się, zwłaszcza wchodzeniem po schodach i wstawaniem z krzesła. Przy znacznym niedoborze mogą pojawić się także skurcze mięśni i intensywne mrowienie – rzadko wiązane przez seniorów z witaminą D. Jeżeli więc podejrzewamy u siebie jej niedobór, chorujemy na osteoporozę lub choroby zaburzające wchłanianie, stosujemy restrykcyjną dietę ograniczającą tłuszcze lub cierpimy z powodu słabej odporności, warto wykonać badanie oznaczające poziom 25(OH) D. Możemy je wykonać w laboratorium – bezpłatnie, jeśli mamy skierowanie od lekarza

REKLAMA

Gdy jej brakuje

DBAM O ZDROWIE rodziny

Witamina D3 znajduje się głównie w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego, a jej najbogatszym źródłem są tłuste ryby morskie.

– lub samodzielnie w domu za pomocą testu kupionego w aptece.

Gdzie ją znajdziemy?

Popularne jest stwierdzenie, że witamina D3 jest „witaminą słońca”. Co dokładnie ono oznacza? W skórze znajduje się związek – 7-dehydrocholesterol – który pod wpływem promieniowania słonecznego, a dokładniej promieniowania UVB, zostaje przekształcony w prewitaminę D3. Ta pod wpływem ciepła przekształca się następnie w witaminę D3, czyli cholekalcyferol. Ile czasu trzeba spędzić na słońcu, by zaszła taka przemiana? Zależy to od miejsca naszego zamieszkania, czyli szerokości geograficznej, wieku, karnacji, a także pory roku. Według polskich zaleceń do naturalnej syntezy witaminy D3 w skórze wystarczająca może być ekspozycja trwająca 15–30 minut, między godz. 10.00 a 15.00, przy odsłoniętych przedramionach i przynajmniej

Vege Vit D3 4000 IU Zawiera witaminę D pozyskiwaną z porostów Cladonia rangiferina. Kapsułki miękkie, 60 szt. REKLAMA

VEGADELIGHT® jest zarejestrowanym znakiem NUTRALAND USA, Inc.

DOZ S.A. Suplement diety PROMEDO PHARMA PRODUCTS GmbH

46 dbam o zdrowie

części nóg. Dlatego w polskim klimacie witaminę D warto dostarczać z dietą, a w razie potrzeby ją suplementować. Jej naturalnymi źródłami są tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, makrela, śledź czy sardynki, a również jaja, wątróbka i produkty mleczne. W sklepach warto poszukać tych produktów mlecznych, które są dodatkowo wzbogacane w witaminę D. W aptece znajdziemy zawierające ją leki i suplementy. O tym, jak je stosować, mówi ekspertka poniżej.

pytamy ekspertkę MGR FARM. MONIKA ZBĘK

Jak poprawnie suplementować witaminę D? Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego najlepiej przyjmować ją w trakcie posiłku zawierającego tłuszcz. Nie ma konieczności przyjmowania jej o konkretnej porze dnia – najważniejsza jest regularność. W przypadku osób przyjmujących leki na stałe, zwłaszcza wpływające na wchłanianie tłuszczów lub pracę przewodu pokarmowego, sposób suplementacji warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. Nie ma potrzeby rutynowego łączenia witaminy D z witaminą K2, magnezem, cynkiem czy kwasami omega-3 wyłącznie w celu zwiększenia jej działania. Takie połączenie może mieć uzasadnienie w przypadku odpowiednich wskazań żywieniowych lub stwierdzonych niedoborów, ale nie jest konieczne u każdej osoby suplementującej witaminę D. Warto również pamiętać, że wyższa dawka nie oznacza lepszego efektu. Witaminę D należy suplementować w dawce odpowiedniej do indywidualnych potrzeb, nie przekraczając zalecanych ilości bez konsultacji z lekarzem.

DBAM O ZDROWIE rodziny

Jak pozbyć się

włókniaków

Tego typu zmiany nie są groźne. Czasami jest ich jednak bardzo dużo, są spore lub powstały w miejscach, gdzie łatwo ulegają podrażnieniu i zaczynają zmieniać wygląd, np. szybko rosną. Warto wtedy rozważyć ich usunięcie.

łókniaki to łagodne zmiany nowotworowe pochodzące z tkanki łącznej, powstające w wyniku nadmiernego namnażania fibroblastów. Występują stosunkowo często i choć same w sobie nie stanowią zagrożenia dla zdrowia, mogą współwystępować z niektórymi zaburzeniami metabolicznymi. Mają postać niewielkich, elastycznych guzków lub wypukłości skóry. Mogą pojawiać się pojedynczo albo w większych skupiskach, często w miejscach narażonych na tarcie, takich jak szyja, pachy, pachwiny czy pod piersiami. Ich powstawanie wiąże się z wieloma czynnikami. Istotną rolę odgrywają przewlekłe mikrourazy mechaniczne oraz zaburzenia hormonalne i metaboliczne. Częściej obserwuje się je u osób 48 dbam o zdrowie

TEKST MAGDALENA ŁUKÓW

z nadwagą i otyłością, insulinoopornością oraz cukrzycą typu 2. Wpływ czynników genetycznych nie jest do końca poznany, jednak obserwuje się rodzinne występowanie tych zmian. Do ich pojawiania się mogą przyczyniać się też wahania hormonalne, dlatego częściej pojawiają się podczas ciąży, w zespole policystycznych jajników (PCOS) czy w okresie okołomenopauzalnym.

Zmiany w skórze

Najwięcej włókniaków powstaje w skórze. Dzielimy je na: miękkie i twarde. Włókniaki miękkie to przerośnięte fragmenty skóry właściwej. w Skąd się biorą? Mogą współwystępować z zespołem metabolicznym, na który składają się: nadwaga

TRZEBA TO WIEDZIEĆ bądź otyłość, nadciśnienie, insulinooporność oraz dyslipidemia. Częściej obserwuje się je u osób z zaburzeniami metabolicznymi. Mogą również pojawiać się w ciąży oraz w miejscach, w których skóra często ulega ocieraniu, np. przez biżuterię noszoną na szyi. w Jak wyglądają? Zwykle mają kilka milimetrów średnicy, rzadziej osiągają większe rozmiary. Najczęściej występują w grupach po kilka–kilkanaście sztuk. Wyglądają jak małe guzki na szypule. Są wiotkie i cieliste, mogą być także różowe lub brązowawe – w zależności od karnacji oraz lokalizacji. Małe, jasne zmiany mogą powstawać również na twarzy, np. na powiekach. w Jak się ich pozbyć? Włókniaki zazwyczaj nie znikają samoistnie. Jeśli powodują dyskomfort estetyczny, ulegają podrażnieniom lub gdy chcemy potwierdzić ich charakter, należy je usunąć w gabinecie lekarskim. Można to zrobić jednym z czterech sposobów: Chirurgicznie – zmianę wycina się w znieczuleniu miejscowym, a jej wycinek oddaje się do badania histopatologicznego. Może pozostać niewielka blizna. Za pomocą krioterapii – zmiana wymrożona ciekłym azotem po kilku dniach oddziela się od skóry. U osób z ciemniejszą karnacją istnieje większe ryzyko przebarwień lub odbarwień. Elektrokoagulacją – zmianę usuwa się przy użyciu prądu o wysokiej częstotliwości. Zwykle nie pozostawia widocznych blizn, ale ryzyko istnieje. Laserem frakcyjnym CO2 – następuje precyzyjne odparowanie tkanki. Metoda daje bardzo dobry efekt kosmetyczny, ale – jak każda – wiąże się z minimalnym ryzykiem blizn lub zaburzeń pigmentacji. Włókniaki twarde to zmiany większe, głębsze, o zwartej strukturze. Rosną powoli, przez miesiące, a nawet lata. w Skąd się biorą? Najczęściej pojawiają się na kończynach, zwłaszcza na podudziach. Często rozwijają się w miejscu wcześniejszego urazu skóry, ukłucia, zapalenia mieszka włosowego lub innego stanu zapalnego. Występują pojedynczo, rzadko po kilka obok siebie. w Jak wyglądają? Osiągają zwykle 3–10 mm średnicy i przypominają lekko uniesiony, twardy guzek. Często

Włókniaki wymagają

interwencji lekarskiej, jeśli zaczynają szybko rosnąć, zmieniać kolor lub kształt, a także gdy wokół nich pojawi się zaczerwienienie, obrzęk lub ból.

Włókniaków nie wolno przypalać, podwiązywać, trzeć ani nakłuwać. Ich drażnienie może prowadzić do stanu zapalnego, krwawienia lub bólu. W aptekach można kupić preparaty do ich usuwania, jednak są one przeznaczone wyłącznie do włókniaków miękkich. Nie są skuteczne w przypadku włókniaków twardych. W razie wątpliwości najlepiej skonsultować zmianę z lekarzem, który oceni jej charakter i zaproponuje odpowiednie leczenie.

sprawiają wrażenie, jakby były „wrośnięte” w skórę. Mają barwę od jasnobrązowej po czerwonawobrązową, zwykle są ciemniejsze w części centralnej. Przy uciśnięciu mogą zapadać się do środka, boleć lub swędzić. w Jak się ich pozbyć? Twarde włókniaki usuwa się przede wszystkim chirurgicznie w znieczuleniu miejscowym, co umożliwia badanie histopatologiczne. W wybranych przypadkach (np. przy dużych zmianach) mogą być stosowane iniekcje sterydowe, jednak nie zawsze prowadzą do całkowitego usunięcia włókniaka. O metodzie usunięcia decyduje lekarz.

W piersiach i jamie ustnej

Do włókniaków zalicza się również zmiany powstające w innych miejscach aniżeli skóra: w tkance łącznej piersi oraz na śluzówce jamy ustnej. W piersiach są to gruczolakowłókniaki, będące łagodną postacią nowotworów piersi. w Jak wyglądają? Mają postać zgrubienia lub guzka. Są spoiste, gładkie, nieznacznie ruchome, o średnicy do kilku centymetrów. Powiększają się wolno. w Skąd się biorą? Najczęściej pojawiają się u kobiet przed 30. rokiem życia. Ich rozwój wiąże się z wrażliwością tkanki piersi na hormony, zwłaszcza estrogeny. w Jak się ich pozbyć? Najczęściej wystarcza obserwacja. Usuwa się je chirurgicznie, gdy guz szybko rośnie, jest duży (ok. 3–4 cm) lub budzi wątpliwości w badaniach. W jamie ustnej włókniaki pojawiają się najczęściej na błonie śluzowej policzków, rzadziej na języku, wargach czy podniebieniu. w Skąd się biorą? Powstają w wyniku przewlekłego drażnienia lub drobnych urazów, np. przy wadach zgryzu, noszeniu aparatu ortodontycznego albo niedopasowanej protezy. w Jak wyglądają? Mają postać niewielkich, gładkich, różowych lub zbliżonych kolorem do otaczającej śluzówki guzków/zgrubień. w Jak się ich pozbyć? Zwykle nie są groźne, ale same nie znikają. Jeśli przeszkadzają lub ulegają podrażnieniu, usuwa się je chirurgicznie. Decyzję o leczeniu podejmuje dentysta. dbam o zdrowie 49

Supl ementdi et ywpos t a c i pa s t yl ekdos s a ni aos ma ku c yt r ynowopoma r a ńc z owym, z a wi er ami ódma nukaMGO550+*

P r o d u c e n t : D O ZS . A .S U P L E ME N TD I E T Y

DBAM O ZDROWIE klinika domowa

Miodowy

październik Gdy zaczyna się sezon jesiennych przeziębień, to właśnie ”domowe leki“ z miodem mogą pomóc chronić nas przed chorobami. To skuteczny środek na niejeden problem zdrowotny. TEKST ANNA SKOCZEŃ

o kryje w sobie złoty płyn?

Nazywany „płynnym złotem” miód zawiera oprócz cukrów dziesiątki innych składników, które mają właściwości prozdrowotne. Są wśród nich rozmaite kwasy, białka, witaminy i minerały, a nawet dobroczynne dla naszego organizmu bakterie. W miodzie znajdziemy kwasy fenolowe i flawonoidy, które chronią nas przed działaniem wolnych rodników – przyspieszającym starzenie oraz sprzyjającym stanom zapalnym i procesom nowotworowym. Zawiera on także dobre dla skóry aminokwasy, takie jak prolina – jeden z budulców kolagenu. Nie brak w nim witamin C i K, z grupy B, magnezu, żelaza, potasu, sodu i wapnia oraz pobudzających odporność pałeczek kwasu mlekowego.

GRANOLA z owocami Kompozycja pełnoziarnistych płatków owsianych wzbogacona o starannie dobrane owoce – morwę białą, liofilizowaną wiśnię oraz jagodę. 50 g

REKLAMA

Skarbnica z pasieki

dbam o zdrowie 51

DBAM O ZDROWIE klinika domowa

iekawostki o miodzie

Choć miód kojarzymy z pszczołami, nie tylko one mogą go wytwarzać. Jego producentami bywają także osy – jednak mogą one zbierać nektar także z trujących roślin, dlatego ich miód nie zawsze nadaje się do spożycia. Na szczęście chodzi o tropikalne gatunki os, których nie ma w naszym kraju. Są za to pszczoły leśne – i to bardzo dobrze!

Miód z leśnej barci

Miód lipowy działa napotnie, wzmacnia górne i dolne drogi oddechowe, a do tego może korzystnie wpływać na serce. Gdy trzeba wspomóc wątrobę i pęcherzyk żółciowy, mniszkowy nie ma sobie równych. Kto boryka się z niedoborem żelaza i niedokrwistością, powinien zasmakować w gryczanym. Dla wszystkich wyczerpanych fizycznie i psychicznie polecany jest miód ze spadzi iglastej. Akacjowy pomoże przy problemach z żołądkiem, a wielokwiatowy może wspierać organizm przy alergii.

1–2 łyżki dziennie

To ilość, która pozwala cieszyć się walorami smakowymi miodu i korzystać z jego właściwości bez nadmiernego obciążania organizmu cukrami.

BATON ZBOŻOWY

ŻURAWINA

Zawiera miód wielokwiatowy, płatki owsiane, orzeszki arachidowe oraz żurawinę suszoną. 40 g

ak poznać, że miód jest prawdziwy i dobrej jakości

Miód miodowi nierówny! Tylko ten naturalny, z ula lub leśnej dziupli, może przysłużyć się naszemu zdrowiu. Oto, na co warto zwracać uwagę, chcąc kupić prawdziwy miód.

Skład i wygląd

Nie kupuj produktów, które w swoim składzie mają syrop glukozowo-fruktozowy, słodziki lub barwniki. Twoje podejrzenia co do sztucznego produktu może także wzbudzać płynna konsystencja miodu. Prawdziwy miód krystalizuje (miód akacjowy – bardzo powoli). Również jednolicie słodki smak i aromat oraz niska cena mogą sugerować, że nie jest to miód wart zakupu.

Na półce, nie w lodówce

Miód najlepiej trzymać w szczelnym słoiku, który chroni go przed zanieczyszczeniami i wilgocią, w ciemnym i chłodnym miejscu, z dala od słońca. 52 dbam o zdrowie

REKLAMA

iodowe „lekarstwa”

Okazuje się, że miód wytwarzany przez dziko żyjące w lesie pszczoły ma wyjątkowy skład. Prozdrowotne związki występują w nim w stężeniu nawet kilkanaście razy wyższym niż w tym tradycyjnym. To zasługa naturalnego otoczenia i… rzadkiej ingerencji człowieka – bartnik zbiera taki miód tylko raz w roku.

a n n e Jesimetamorfoza DBAM O ZDROWIE felieton

TEKST KAROLINA BANASIAK

aździernik ma w sobie coś, co skłania do zmian. Gdy drzewa zrzucają liście, a poranki stają się chłodniejsze, zaczynamy porządkować także własny świat. Wyciągamy z szafy cieplejsze swetry i przestawiamy rytm dnia. To także doskonały moment, by przyjrzeć się sobie w lustrze i zadać pytanie: „Czy widzę osobę, którą chcę być? A może warto coś zmienić?”. Nie chodzi o próżność, lecz o sygnał, jaki wysyłamy sobie: „Jestem ważna”. Psychologowie mówią o zjawisku enclothed cognition – nasz wygląd wpływa na nasz sposób myślenia i zachowanie, ale także na postrzeganie nas przez innych. Gdy czujemy się atrakcyjni, mózg wydziela więcej dopaminy i serotoniny, odpowiedzialnych za motywację i dobry nastrój, a poziom kortyzolu, hormonu stresu, spada. Nic dziwnego, że dobry makijaż potrafi zdziałać cuda, a po wizycie u fryzjera świat wydaje się odrobinę jaśniejszy. Badania pokazują, że ponad 70 proc. kobiet deklaruje wzrost pewności siebie, gdy są zadowolone ze swojego wyglądu. Wiedziała o tym Coco Chanel, która uważała zmianę fryzury za zapowiedź zmiany życia. Dolly Parton z kolei uczyniła makijaż częścią swojego charakterystycznego wizerunku. Może więc właśnie teraz, z początkiem jesieni, warto odważyć się na małą metamorfozę? Czasem zmiana zaczyna się od nowej szminki, a kończy na nowym spojrzeniu na własne możliwości.

Farmaceutka, redaktor prowadząca ,,DOZ Magazyn”. Miłośniczka kotów, ciekawych ludzi i książek. Energii dodają jej zajęcia na trampolinach i jogging, a wycisza się na działce w otoczeniu natury. 54 dbam o zdrowie

ZDJĘCIA: ROBBY CYRON

Karolina Banasiak

ŻYJĘ

zdrowo

Obecnie wiedza medyczna potwierdza, że nie tylko wydłuża się życie, ale także coraz więcej osób starszych cieszy się dobrym zdrowiem, znacznie lepszym niż dawniej. Wciąż jednak pokutuje wiele mitów na temat starości. Czas je obalić!

W krzywym zwierciadle

stereotypów

ŻYJĘ ZDROWO zoom na...

Zdrowie seniorów

PRAWDY I MITY

Czy rzeczywiście wiek musi oznaczać zmaganie się z wieloma chorobami przewlekłymi? Czy depresja, demencja i utrata pamięci są nieuniknione w jesieni życia? Otoczenie seniorów często tak myśli. Tymczasem osoby starsze coraz bardziej dbają o siebie i chcą czerpać radość z życia. A na to nigdy nie jest za późno. TEKST MARTA SZYMCZYK-JAWORSKA

soby w wieku 60+ i starsze żyją teraz inaczej niż dwie-trzy dekady temu – wiele z nich nadal realizuje się w życiu zawodowym, podróżuje po świecie, korzysta z komputera i internetu. Starszy wiek, nawet mimo ograniczeń zdrowotnych, nie wyklucza aktywnego życia; nie jest już postrzegany jako czas wycofania się z pracy i kontaktów z innymi. To nie tylko zasługa postępu medycyny, ale też wzrostu świadomości, jak ważna jest profilaktyka zdrowotna i aktywność, a te zmiany pomagają dłużej zachować samodzielność i dobrą jakość życia.

56 dbam o zdrowie

Demencja i depresja to norma MIT

Choć z wiekiem pamięć może się osłabić – tak jak inne funkcje organizmu – to nie jest prawdą, że większość osób w starszym wieku będzie miała poważne kłopoty z pamięcią albo że czeka je gwałtowny spadek nastroju, przedłużający się smutek i depresja. Warto pamiętać, że to ryzyko maleje, gdy zapewnimy sobie codzienny ruch (pobudza on wydzielanie endorfin, które obniżają poziom hormonów stresu), gdy zrezygnujemy z używek (bo upośledzają nastrój) i gdy będziemy spotykać się ze znajomymi (miłe relacje stymulują produkcję hormonów szczęścia). W ograniczaniu ryzyka zaburzeń pamięci, myślenia i orientacji ważną rolę odgrywają też regularne badania wzroku, słuchu i poziomu cholesterolu. Liczne badania naukowe dowodzą, że dbanie o siebie i aktywny styl życia korzystnie wpływają na zdrowie mózgu i zmniejszają niebezpieczeństwo wystąpienia chorób otępiennych.

Ćwiczenia fizyczne mogą pomóc PRAWDA

Nie ma górnej granicy wieku, do kiedy można być aktywnym, regularny ruch jest wskazany dla każdego. Najważniejsze, aby codzienne aktywności były dobrane do stopnia sprawności danej osoby, żeby przynosiły korzyści i nie powodowały urazów (lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na konsultację z fizjoterapeutą, który dobierze bezpieczny zestaw ćwiczeń). Zalecane są również: pływanie i aqua aerobik, joga, jazda na rowerze, spacery oraz taniec. Na przykład aqua aerobik (treningi w wodzie) to ćwiczenia bez obciążania stawów i mogą je wykonywać także osoby ze schorzeniami narządu ruchu, nawet jeśli nie potrafią pływać, gdyż zajęcia odbywają się pod okiem instruktora i z pomocą specjalnych piankowych przyrządów, które utrzymują ciało na powierzchni. Wskazane są też łagodne ćwiczenia jogi, nieobciążające stawów, poprawiające napięcie mięśni i ruchomość ciała, a także polepszające nastrój. Spacery zaś wcale nie muszą być długie, nie trzeba robić 10 tys. kroków dziennie (wystarczy 6–7 tys. kroków, jeśli ktoś lubi je liczyć). Marsze z kijkami trwające 10–20 minut kilka razy w tygodniu idealnie sprawdzą się w utrzymaniu kondycji i – jak twierdzą lekarze – mogą zmniejszyć ryzyko chorób układu krążenia.

Ćwiczenia utrzymują sprawne mięśnie,

wzmacniają kości, zapobiegają porannej sztywności stawów – organizm wolniej się starzeje!

Nie potrzeba już tyle snu co dawniej PRAWDA

Wiele osób starszych śpi krócej w nocy i budzi się wcześnie rano. Ich sen bywa płytszy i przerywany nie tylko z powodu jakichś dolegliwości czy braku aktywności w ciągu dnia, ale również dlatego, że organizm produkuje już mniej REKLAMA

ŻYJĘ ZDROWO zoom na...

Wszystkim grożą choroby przewlekłe MIT

To nieprawda, że na starość nad każdym wisi widmo chorób – reumatyzmu, artretyzmu, cukrzycy, miażdżycy. Wprowadzanie prozdrowotnych zmian w życiu – rzucenie palenia, stosowanie zbilansowanej diety, codzienny ruch, panowanie nad stresem – może zmniejszyć ryzyko

Warto zadbać o rytm dobowy: regularne posiłki

i aktywności w ciągu dnia oraz stałe godziny kładzenia się spać i wstawania.

Dla Seniora

REKLAMA

herbatka ziołowo-owocowa

Zawarta w produkcie szałwia korzystnie wpływa na stan kości i stawów. Dzika róża wspomaga układ odpornościowy. Torebki, 20 szt. DOZ S.A. Suplement diety

58 dbam o zdrowie

KAROLINA BANASIAK REDAKTOR PROWADZĄCA RADZI Coraz więcej seniorów posługuje się nowoczesnymi urządzeniami monitorującymi stan zdrowia,

np. elektronicznymi ciśnieniomierzami i pulsoksymetrami, smartwatchami z funkcją SOS, powiadamiającą służby ratunkowe w sytuacji awaryjnej, elektronicznymi dozownikami leków, które przypominają o porze przyjęcia lekarstw, a także aplikacjami monitorującymi aktywność fizyczną. Urządzenia wykorzystujące technologie cyfrowe poprawiają więc jakość życia seniorów.

zachorowania. Bo nigdy nie jest za późno, żeby np. zadbać o zdrową dietę. Rzetelnych informacji i bezpłatnych jadłospisów należy szukać na oficjalnych portalach państwowych i medycznych, np.: diety.nfz.gov.pl (można tu wybrać plan żywieniowy także dla seniorów i osób z różnymi chorobami, np. nadciśnieniem czy cukrzycą) albo ncez.pzh.gov.pl (czyli na stronie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, gdzie znajdziemy dużo porad dotyczących żywienia). Także lekarz rodzinny może zalecić wytyczne żywieniowe lub skierować pacjenta do dietetyka w ramach NFZ.

Technologia nie do opanowania przez seniorów MIT

U osób starszych, które na co dzień korzystają ze smartfona, laptopa i internetu, maleje ryzyko wystąpienia zaburzeń poznawczych. Takie osoby stają się też bardziej samodzielne, radzą sobie z wieloma sprawami codziennego życia. Technologie cyfrowe działają pozytywnie na umysł, mogą być korzystnym dla mózgu ćwiczeniem, nawet jeśli niektóre zadania są trudne do wykonania (np. uczenie się nowego oprogramowania). Wiele osób starszych chwali sobie korzystanie z internetu także dlatego, że ułatwia on rozmowy ze znajomymi i rodziną bez względu na odległość, zmniejsza więc poczucie samotności.

ZDJĘCIE: ROBBY CYRON

melatoniny, hormonu snu. Jednak niemal normą jest, że seniorzy ucinają sobie drzemki w ciągu dnia i w ten sposób wyrównują krótszy sen nocny. Przed popołudniowymi drzemkami nie należy się bronić, ponieważ regenerują organizm i poprawiają sprawność umysłową, jednak nie powinny trwać dłużej niż 15–20 minut. Gdyby zsumować więc, ile seniorzy śpią, to zapewne nazbiera się około 7 godzin w ciągu doby, choć jakość ich snu może być gorsza.

KATAR? ZATKANY NOS? Udrażnia nos, ułatwia oddychanie podczas infekcji Działa bakteriostatycznie

Uwolnij nos od kataru w dzień i w nocy

Nazwa produktu leczniczego: Sulfarinol. Nazwa powszechnie stosowana: (Sulfathiazolum + Naphazolini nitras). Dawka substancji czynnej: (50 mg + 1 mg)/ml. Postać farmaceutyczna: krople do nosa. Wskazania do stosowania: krótkotrwałe, doraźne leczenie objawów przekrwienia błony śluzowej nosa - kataru, uczucia zatkania nosa, obrzęku błony śluzowej nosa, spowodowanych przez stan zapalny związany z zakażeniem bakteryjnym. Sulfarinol jest wskazany do stosowania u dorosłych, dzieci i młodzieży w wieku od 12 lat. Podmiot odpowiedzialny: TACTICA Pharmaceuticals Sp. z o.o., ul. Królowej Jadwigi 148a/1a, 30-212 Kraków.

1. ChPL Sulfarinol

SULF/5/8/26

WIĘCEJ INFORMACJI NA STRONIE: www.sulfarinol.com

TO JEST LEK. DLA BEZPIECZEŃSTWA STOSUJ GO ZGODNIE Z ULOTKĄ DOŁĄCZONĄ DO OPAKOWANIA. NIE PRZEKRACZAJ MAKSYMALNEJ DAWKI LEKU. W PRZYPADKU WĄTPLIWOŚCI SKONSULTUJ SIĘ Z LEKARZEM LUB FARMACEUTĄ.

JEM

zdrowo

Wielka moc

dzikich owoców

Dla naszych przodków las, łąka i miedza były drugą spiżarnią. Wśród dziko rosnących jadalnych roślin największym powodzeniem cieszyły się drzewa i krzewy owocowe – od dzikiej róży i rokitnika po jarzębinę. Jedzono je, ale też stosowano jako leki. Uzupełnijmy również i my naszą dietę o te skarby natury.

JEM ZDROWO zoom na...

Odkryjmy je

na nowo!

BARBARA LASOTA mgr inż. żywienia człowieka absolwentka Wydziału Żywienia Człowieka SGGW

Najlepsze po przymrozkach

Coraz częściej szukamy oryginalnych smaków. Znajdziemy je w dzikich jesiennych owocach, które wykorzystują także renomowane restauracje. I słusznie, bo są bardzo wartościowe.

ajpopularniejszymi dzikimi owocami są czarne jagody, czyli inaczej borówki czernice. Tak jak nasi przodkowie chętnie wyruszamy po nie do lasu latem albo zaopatrujemy się w kilka słoiczków na bazarach, aby mieć naturalny lek na ból brzucha oraz wesprzeć wzrok i krążenie. Uwielbiamy także w sezonie pierogi z jagodami i oczywiście jagodzianki. Po przodkach została nam również pasja do grzybów, które zbieramy i przyrządzamy jesienią. Ale przecież natura o tej porze roku oferuje także mnóstwo wspaniałych dzikich owoców. Prababcie zapełniały nimi spiżarnie i domowe apteczki. W dawnych polskich książkach kucharskich i poradnikach gospodarskich znajdziemy wiele przepisów na przetwory, które z nich robiono. Jarzębinę smażono z cukrem i, podobnie jak żurawinę, podawano do mięs. Z dzikiej róży, czarnego bzu, rokitnika i derenia robiono soki, ale 62 dbam o zdrowie

Pierwszy chłód potrafi wydobyć z niektórych dzikich owoców to, co najlepsze. Tarnina, jarzębina czy owoce dzikiej róży po przemrożeniu stają się mniej cierpkie i tracą goryczkę. Są łagodniejsze, słodsze i bardziej aromatyczne. Jeśli jesień jest ciepła, możemy włożyć je do zamrażarki na 24–48 godzin.

też inne specjały. Specjalnością wielu naszych babć były nalewki z tych owoców, które często trzymały pod kluczem, aby nie kusiły, i podawały „dla zdrowotności”.

Syrop CZARNY BEZ z owoców Wyprodukowany z soku NFC, nie z koncentratu. 250 ml REKLAMA

NasZ ekspert

Natura częstuje

PODCZAS SPACERU W PLENERZE ZNAJDZIEMY PRAWDZIWE SKARBY. WARTO POZNAĆ JE BLIŻEJ I ODKRYĆ ICH SMAK ORAZ PROZDROWOTNE WŁAŚCIWOŚCI. BERBERYS ZWYCZAJNY To ciernisty krzew spotykany na skrajach lasów, na miedzach i w zaroślach. Jego czerwone owoce od wieków ceniono w polskiej kuchni i zielarstwie. Są kwaskowe, bogate w witaminę C i przeciwutleniacze, a także pomagają utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi. Nadają się na soki i dżemy, a suszone zastępują rodzynki oraz stanowią doskonały dodatek, np. do herbaty.

CZARNY BEZ Jest pospolitym, wysokim krzewem spotykanym przy polnych drogach, w lasach, parkach i w pobliżu domostw. Jest malowniczy zarówno w czasie kwitnienia, jak i wtedy, gdy dojrzewają jego owoce. Są bogate w antocyjany (stąd ich ciemna barwa), witaminę C i związki wspierające odporność. Sok z czarnego bzu tradycyjnie stosowano przy przeziębieniach, gorączce i osłabieniu.

DEREŃ JADALNY Często rośnie w parkach, arboretach, starych sadach i naturalistycznych ogrodach przydomowych. Na południu Polski można spotkać go także w stanie dzikim. Czerwone, podłużne owoce dojrzewają jesienią. Są kwaskowe, aromatyczne, w smaku przypominają nieco żurawinę. Zawierają witaminy i polifenole. Można przygotować z nich soki, konfitury, nalewki oraz sosy do mięs.

DZIKA RÓŻA To jeden z najcenniejszych naszych dziko rosnących krzewów jesiennych. Można ją znaleźć niemal w całej Polsce – na słonecznych skrajach lasów, miedzach i przydrożach. Owoce najlepiej zbierać po pierwszych przymrozkach, gdy są miękkie i aromatyczne. Są wyjątkowo bogate w witaminę C, karotenoidy i przeciwutleniacze. Wykorzystuje się je na sok, dżemy i konfitury.

JARZĘBINA Inaczej jarząb pospolity. Od wieków zdobi jesienne polskie krajobrazy. Owoce dojrzewają od września, ale najlepiej zbierać je po przymrozkach, gdy tracą część goryczki. Zawierają witaminę C, karotenoidy, polifenole i składniki wspierające odporność. Po przemrożeniu i obróbce cieplnej wykorzystuje się je na przetwory. Jednym z najoryginalniejszych jest sos do mięs i serów.

PIGWOWIEC I PIGWA Pigwa rodzi większe, żółte owoce o intensywnym zapachu, natomiast pigwowiec – mniejsze, kwaśne, ale również pełne aromatu. Właśnie ze względu na ten niezwykły aromat mogą stanowić alternatywę dla cytryn. Poza witaminą C zawierają dużo pektyn i przeciwutleniaczy. Przygotowuje się z nich soki, syropy, dżemy, nalewki oraz dodatek do herbaty – pokrojone w plasterki w cukrowym syropie.

ROKITNIK ZWYCZAJNY Wyjątkowy krzew o malutkich, pomarańczowych owocach, które gęsto oblepiają gałęzie. W Polsce najczęściej można go spotkać nad Bałtykiem, na wydmach i piaszczystych terenach. Kwaśne, intensywnie aromatyczne owoce są prawdziwą skarbnicą witamin i flawonoidów. Sok z rokitnika ceniony jest szczególnie jako naturalne wsparcie odporności i prawdziwa bomba witaminowa.

TARNINA Tarnina, zwana też tarką, to dzika śliwa o małych, granatowych i cierpkich owocach. Ten ciernisty krzew rośnie na skrajach lasów, miedzach, polanach i suchych zboczach niemal w całej Polsce. Owoce zbiera się jesienią, najlepiej po pierwszych przymrozkach, gdy stają się łagodniejsze i bardziej aromatyczne. Przygotowuje się z nich soki i powidła. Zielarze zalecają je przy niestrawności. dbam o zdrowie 63

JEM ZDROWO zoom na...

BERBERYNA BAĆ SIĘ CZY NIE?

BIO Rokitnik REKLAMA

Sok NFC z ekologicznych owoców rokitnika. 250 ml

Najbardziej znane i cenione dzikie owoce przedstawiamy na stronie 59. Gdy będziemy w plenerze, np. na grzybach, rozejrzyjmy się także za tymi darami natury i spróbujmy je wykorzystać.

Niepozorne, ale pełne skarbów

Natura obdarzyła je wyjątkowym zestawem substancji ochronnych. Rosnąc dziko, bez intensywnej pielęgnacji, bez oprysków, muszą same radzić sobie ze szkodnikami, suszą, słońcem i chłodem. Dlatego wytwarzają dużo związków bioaktywnych. Dzika róża słynie z ogromnej zawartości witaminy C. W 100 g świeżych owoców znajduje się co najmniej 500 mg tej bezcennej dla naszego zdrowia substancji, podczas gdy cytryna dostarcza tylko 40 mg. Nawet czarna porzeczka nie wytrzymuje konkurencji z dziką różą, bo zawiera ok. 250 mg. Również rokitnik jest bombą witaminową. Poza witaminą C jest w nim dużo karotenoidów i, co niezwykłe w przypadku owoców, również cenne kwasy tłuszczowe, zwłaszcza omega-7 (kwas palmitooleinowy), który wspiera kondycję naszej skóry i śluzówek. Berberys, dereń, jarzębina i tarnina są z kolei bardzo bogate w polifenole i antocyjany – barwniki, które działają jako przeciwutleniacze i chronią przed wolnymi rodnikami.

Korzenie, kora i łodygi berberysu zawierają berberynę, która może wywoływać dolegliwości ze strony układu pokarmowego i nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych. Jednak w owocach jej ilość jest minimalna. Dlatego od wieków nasi przodkowie wykorzystywali je w kuchni. Bez obaw możemy dodawać je do przetworów i cieszyć się ich orzeźwiającym, kwaskowym smakiem.

Wywar z jałowca polecano na bóle żołądka, niestrawność, schorzenia dróg moczowych i reumatyzm. Tarnina, poza antocyjanami, jest bogata w garbniki i przez to wykazuje działanie ściągające. Z dobrym skutkiem stosowano ją przy problemach żołądkowych, biegunkach i stanach zapalnych jamy ustnej. Przetwory z rokitnika służyły jako środek wzmacniający po chorobie, dostarczający witaminy C i pomagający przetrwać okres zimowych niedoborów.

Sok, dżem i nalewka

Dzikie owoce nie smakują dobrze na surowo, ponieważ bywają cierpkie, ale po przetworzeniu pokazują swój charakter. Dobrze jest połączyć je z jabłkami, gruszkami lub śliwkami. Powstają w ten sposób aromatyczne przysmaki. Na dżemy, konfitury i galaretki wybierajmy dzikie owoce bogate w pektyny, dzięki którym nie musimy dodawać żelfiksu. Do takich należą: pigwa, pigwowiec, dereń, tarnina czy jarzębina. Na nalewki nadają się niemal wszystkie. Warto też pamiętać o suszeniu – zimą możemy z nich przygotowywać pyszne herbatki.

Hity medycyny ludowej

64 dbam o zdrowie

BIO Czarny bez Sok NFC z ekologicznych owoców czarnego bzu. 500 ml

REKLAMA

Nasi przodkowie szukali w dzikich owocach ratunku na wiele dolegliwości. Współczesne badania fitochemiczne i farmakologiczne w wielu przypadkach potwierdziły ich wspierające działanie na organizm. Dziką różę w formie soku lub naparu z suszonych owoców stosowano przy przeziębieniu, gorączce, osłabieniu i chorobach płuc oraz aby „oczyścić krew”. Głóg, który należy obecnie do najlepiej przebadanych surowców zielarskich, polecano, aby wspomagać układ sercowo‑naczyniowy i leczenie chorób płuc. Sokiem z czarnego bzu, pełnym antocyjanów, leczono przeziębienie, kaszel i stosowano go przy gorączce.

Dzika Róża

Cukierki w postaci pastylek twardych do ssania o smaku dzikiej róży z witaminą C. 60 g

Podzielmy się z przyrodą

Pamiętajmy, że nie jesteśmy jedynymi amatorami dzikich owoców. Są one pokarmem dla wielu ptaków, a gdy owoce opadną, żywią się nimi sarny, lisy i gryzonie. Nie zrywajmy więc wszystkich z jednego krzewu. Zostawmy część naturze także po to, by rośliny mogły się rozmnożyć. Zbierajmy owoce z dala od ruchliwych dróg i fabryk, ponieważ rosnące na terenach uprzemysłowionych mogą być zanieczyszczone metalami ciężkimi.

Dary lasu z instrukcją obsługi

Dzikie owoce zachwycają smakiem i są skarbnicą cennych substancji, ale wymagają rozsądnego wykorzystania. Niektóre zawarte w nich związki mogą wpływać na działanie leków, dlatego osoby przyjmujące na stałe preparaty przeciwkrzepliwe, nasercowe czy leki na nadciśnienie powinny zachować ostrożność przy spożywaniu rokitnika, żurawiny lub głogu. Nie oznacza to jednak, że trzeba z nich rezygnować – łyżka konfitury, kilka łyżek soku czy szklanka naparu nie zaszkodzą. Ważne jest także właściwe przygotowanie owoców: sok z czarnego bzu należy poddać obróbce cieplnej, ponieważ surowe owoce zawierają sambunigrynę mogącą powodować dolegliwości żołądkowe, a z owoców dzikiej róży przed przetworzeniem trzeba usunąć drażniące włoski znajdujące się w środku, wokół nasion.

Sok z dzikiej róży

Wsyp do rondla 1 kg owoców, wlej 0,5 l wody i gotuj ok. 15 minut. Miękkie owoce odciśnij przez gazę. Sok dosłodź do smaku, ponownie zagotuj i gorący rozlej do wyparzonych butelek.

REKLAMA

cukierki ziołowe, bez dodatku cukrów

JEM ZDROWO inspiracje kulinarne Nie stroi się w kolory jak muchomor czy koźlarz czerwony, ale i tak jest niekwestionowanym królem wśród grzybów.

Borowik

rządzi w lesie

TEKST BARBARA LASOTA

rawdziwy wysyp borowików przypada zwykle na początek jesieni, kiedy runo leśne jest wilgotne, a las pachnie mchem, igliwiem i żywicą. Borowiki najchętniej rosną w lasach iglastych i mieszanych, pod sosnami, ale także pod dębami. Chociaż wszystkie grzyby są cenne i mają charakterystyczny aromat, borowik pachnie wyjątkowo intensywnie i nadaje potrawom głęboki, lekko orzechowy, szlachetny smak. Jest również źródłem cennych składników odżywczych i związków prozdrowotnych.

JAK GO WYKORZYSTAĆ? Grzyb ten świetnie sprawdza się zarówno w prostych, domowych potrawach, jak i w bardziej wyrafinowanej kuchni, gdzie liczy się głęboki smak i aromat. Rewelacyjnie sprawdza się w sosach, zupach i risotto, ale także jako dodatek do makaronów czy mięs. Można go suszyć, marynować lub smażyć na maśle z czosnkiem. Jego intensywny aromat wzbogaca nawet proste dania, nadając im elegancki charakter.

Uwaga!

Prawdziwki można mrozić po oczyszczeniu, na surowo. Można je także obgotować (3 minuty), osuszyć, wystudzić i dopiero zamrozić.

CO ZAWIERA? Bardzo ważnymi składnikami są beta-glukany, ergotioneina i polifenole o silnym działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym. Borowik zawiera również białko, witaminy z grupy B oraz minerały.

Na co pomaga?

WAŻNY W PROFILAKTYCE ANTYNOWOTWOROWEJ

OBNIŻA CHOLESTEROL

WSPIERA UKŁAD NERWOWY

neina (aminokwas o silnym działaniu przeciwutleniającym) jest ostatnio intensywnie badana pod kątem możliwego działania zmniejszającego ryzyko rozwoju nowotworów. Wyniki badań są obiecujące. Jej działanie wspiera również obecny w dużych ilościach w tych grzybach selen.

-glukany, czyli rozpuszczalne frakcje błonnika obecne w ścianach komórkowych borowików, które wspierają prawidłowy profil lipidowy. Częste jedzenie (np. dwa razy w tygodniu) potraw z grzybów zamiast mięsa może pomóc obniżyć poziom LDL, czyli tzw. złego cholesterolu.

zawiera znaczące ilości witamin z grupy B, zwłaszcza niacyny (B3) i ryboflawiny (B2). Wspierają one układ nerwowy oraz pomagają zmniejszyć uczucie zmęczenia. Ważną rolę pełni również ergotioneina – silny przeciwutleniacz chroniący komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym.

•Znajdująca się w borowiku ergotio-

66 dbam o zdrowie

• Istotne są przede wszystkim beta-

•Głównie dlatego, że borowik

PO RA NNAPO RC J AE NE RGI I , z r o d l obl o nni k apo k a r mo we g o , wi t a mi nyB6i ma g ne z u .

JEM ZDROWO dieta

Jak wspomóc

regenerację wątroby

pytamy eksperta

BARBARA LASOTA mgr inż. żywienia człowieka absolwentka Wydziału Żywienia Człowieka SGGW

68 dbam o zdrowie

Długo potrafi pracować bez zarzutu mimo narastających uszkodzeń. Dlatego wątroba nazywana jest najcierpliwszym narządem organizmu. Z czasem jednak pojawiają się dolegliwości. Dieta może przywrócić jej zdrowie.

REKLAMA

iektórzy z nas stłuszczenie wątroby kojarzą przede wszystkim z nadużywaniem alkoholu. Tymczasem problem dotyczy również osób, które alkoholu nie piją wcale lub bardzo niewiele. Chorobę tę nazwano kiedyś niealkoholowym stłuszczeniem wątroby i określano w publikacjach medycznych skrótem NAFLD. Obecnie częściej spotykamy skrót MASLD lub MALD, pochodzący od angielskiego określenia „metabolic dysfunction–associated steatotic liver disease”. Warto wiedzieć, że chodzi o tę samą dolegliwość, która dotyka aż 25–30 proc. osób dorosłych. Jej rozwojowi sprzyja wiele czynników. Duże znaczenie ma otyłość, zwłaszcza brzuszna, insulinooporność, cukrzyca typu 2 oraz siedzący tryb życia. Nie znaczy to jednak, że na MASLD nie mogą zachorować osoby bez nadwagi.

Nie boli, ale daje sygnały

Wątroba jest czymś w rodzaju naszego wewnętrznego laboratorium. Pracuje nieustannie i wykonuje setki zadań. Nie potrafi nas jednak ostrzec bólem, że dzieje się z nią coś złego. Dlatego stłuszczenie przez długi czas rozwija się po cichu. Wprawdzie możemy czuć zmęczenie, brak energii, ale nie kojarzymy tego z wątrobą. Nierzadko o tym, że w jej komórkach (hepatocytach) zaczął gromadzić się tłuszcz, dowiadujemy się dopiero podczas badania USG jamy brzusznej albo w ramach rutynowych badań krwi, gdy okazuje się, że próby wątrobowe są podwyższone. Na szczęście to nasze laboratorium ma niezwykłą zdolność regeneracji. Gdy stłuszczenie dotyczy nie więcej niż 65 proc. komórek, możemy dosyć łatwo odwrócić ten proces. Nie zrobi tego żaden cudowny suplement ani superprodukt, lecz zmiana diety i stopniowe, spokojne gubienie nadprogramowych kilogramów. Jeśli jednak w porę nie zdobędziemy się na zmianę stylu życia, możemy nabawić się stłuszczeniowego zapalenia wątroby i marskości. To zwiększa ryzyko wielu chorób, w tym sercowo-naczyniowych.

Zmieniamy skład talerza

W leczeniu MASLD nie chodzi o krótkotrwałą dietę. Stłuszczenie da się wycofać tylko wtedy, gdy zmienimy swoje nawyki żywieniowe trwale. Najlepiej sprawdza się kuchnia zbliżona do sródziemnomorskiej, a więc lekka, urozmaicona i smaczna. Możemy ją tak zmodyfikować, abyśmy wykorzystywali głównie nasze polskie produkty. W codziennym jadłospisie najważniejszą rolę odgrywają warzywa. Surowe (jeśli nam nie szkodzą) i gotowane. Trzeba je jeść do każdego posiłku. Bez nich nie ma mowy o regeneracji wątroby. Drugą ważną grupą są rośliny strączkowe i produkty zbożowe, ale z pełnego przemiału. Te ostatnie jedzmy jednak z umiarem, zwłaszcza jeśli mamy nadwagę. Trzy kromki razowego chleba dziendbam o zdrowie 69

JEM ZDROWO dieta

ZIELONA APTECZKA Z NATURY

POZA DZIURAWCEM, KTÓRY MEDYCYNA LUDOWA NAZYWA „ZIELEM NA WĄTROBĘ”, SĄ TEŻ INNE ZIOŁA WSPIERAJĄCE TEN NARZĄD. KARCZOCH Pobudza wydzielanie żółci. Kwiatostany warto włączyć do jadłospisu, a z liści robić napary. Zawarta w nich cynaryna korzystnie wpływa na wątrobę.

KOCANKA PIASKOWA W jej suszonych kwiatostanach jest dużo flawonoidów o działaniu żółciopędnym i hepatoprotekcyjnym. Zielarze zalecają picie naparu 2–3 razy dziennie, 30 minut przed posiłkiem.

POKRZYWA ZWYCZAJNA Działa łagodnie, dostarczając flawonoidów i innych przeciwutleniaczy. Warto pić napar z liści, ale także dodawać młode pędy do zup, pesto i sałatek.

KURKUMA Jej głównym składnikiem jest kurkumina. Pomaga chronić komórki wątroby przed stresem oksydacyjnym. Przyprawa pasuje do zup, curry, potraw z ryżu i warzyw.

ZIELONA HERBATA Korzystne działanie zawdzięcza katechinom. Picie 2 filiżanek naparu dziennie może ograniczyć odkładanie się tłuszczu w wątrobie i chroni jej komórki.

OSTROPEST PLAMISTY Jedno z najlepiej poznanych ziół wspierających wątrobę. Działa dzięki zawartej w nim sylimarynie. Zmielone nasiona ostropestu warto dodawać do różnych potraw i koktajli. 70 dbam o zdrowie

nie i porcja kaszy lub razowego makaronu do obiadu to wszystko, na co możemy sobie pozwolić. Białko, które dla wątroby jest bardzo ważnym składnikiem, czerpmy z ryb (pieczonych lub gotowanych), półtłustego twarogu, jogurtów, jaj i mięsa. Starajmy się przyrządzać dania mięsne w domu, wędliny ograniczmy do minimum. Chociaż zależy nam na odtłuszczeniu wątroby, nie rezygnujmy całkowicie z tłuszczu. Jedna lub dwie łyżki oliwy, kilka orzechów i łyżka pestek dziennie nie tylko nam nie zaszkodzą, ale są wręcz niezbędne. Raz w tygodniu warto też zjeść bogate w tłuszcze awokado. Dzięki takiej diecie łatwiej utrzymamy stabilny poziom glukozy we krwi, a to pomoże schudnąć i odtłuścić wątrobę.

Cukier na cenzurowanym

Większość z nas wie, że nadmiar słodyczy nie służy zdrowiu, może doprowadzić do cukrzycy, otyłości i miażdżycy. Słodkie przekąski mogą również powodować stłuszczenie wątroby. Dlatego, aby zadbać o ten narząd, warto maksymalnie ograniczyć cukier w codziennym jadłospisie. Nie chodzi tylko o batony, ciasta, ciastka czy słodkie bułeczki. Sporo cukru kryje się także w produktach, których nie kojarzymy z deserami. Gotowe sosy, niektóre płatki śniadaniowe, jogurty smakowe, napoje, a nawet niektóre wędliny mogą zawierać zaskakująco dużo sacharozy lub (jeszcze gorzej) syropu glukozowo‑fruktozowego. Szczególnie niekorzystny dla wątroby jest ten ostatni. Kiedy organizm otrzymuje więcej cukru, niż jest w stanie na bieżąco wykorzystać, wątroba zaczyna zamieniać jego nadmiar w tłuszcz. Na początku odkłada go w swoich komórkach jako zapas na później. Problem w tym, że jeśli taka sytuacja powtarza się każdego dnia, tłuszczu przybywa coraz więcej. W efekcie zaczyna on utrudniać naszemu wewnętrznemu laboratorium prawidłową pracę

Chudnij powoli, ponieważ uwolnienie w krótkim czasie bardzo dużych ilości wolnych kwasów tłuszczowych podczas szybkiego odchudzania może nasilać proces stłuszczenia wątroby.

TAK POWINIEN WYGLĄDAĆ TWÓJ JADŁOSPIS Dobrym pomysłem na śniadanie jest szakszuka z jajek, pomidorów i pieczonej papryki, doprawiona świeżymi ziołami i podana z kromką pełnoziarnistego pieczywa. Na drugie śniadanie możemy przygotować kremową pastę z awokado i kefiru z dodatkiem soku z cytryny oraz szczypiorku – świetnie smakuje z pieczywem. Dodatkowo możemy schrupać sparzone wrzątkiem różyczki brokuła. Zdrowym daniem obiadowym będzie pieczona ryba, np. pstrąg przyprawiony cytryną i ziołami, podany z ziemniakami z wody, razowym makaronem lub kaszą

Małe rytuały, wielka korzyść

Zmiana jadłospisu przynosi najlepsze efekty wtedy, gdy jednocześnie dbamy o aktywność fizyczną. Ruch poprawia wrażliwość organizmu na insulinę i pomaga zmniejszać ilość tłuszczu odkładającego się w wątrobie. Nie musimy od razu kupować karnetu na siłownię. Codzienny spacer, przejażdżka rowerem, pływanie, taniec czy nordic walking będą działały wystarczająco dobrze. Wątroba lubi także inne codzienne rytuały. Jednym z nich może być filiżanka kawy. Badania pokazują, że jej regularne picie zmniejsza ryzyko stłuszczenia. Delektujmy się zatem taką kawą, jaką lubimy najbardziej – małą czarną, cappuccino, latte czy też jej jesienną wersją z dodatkiem korzennych przypraw i dyniowego musu. Zrezygnujmy tylko z dodatku cukru i bitej śmietany. Zamiast ciasteczka sięgnijmy po orzechy, migdały lub gorzką czekoladę.

Wyjątkowi sprzymierzeńcy

Wprawdzie wszystkie warzywa i wiele owoców sprzyja zdrowiu wątroby, ale niektóre szczególnie skutecznie chronią ją przed stłuszczeniem i dalszymi niekorzystnymi zmianami, które mogą powstać w jego następstwie. Jedna grupa „gasi iskrę”, ograniczając stres oksydacyjny komórek wątroby. Należą do niej borówki, jagody, brokuły, pomidory, jarmuż i papryka. Druga grupa pomaga „gasić pożar”, zmniejszając stan zapalny. Należą do niej czosnek, cebula, buraki, zielone warzywa liściaste, w tym kapusty.

Na wątrobę Zawiera L-asparaginian L-ornityny, cholinę i cynk. Cholina przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu tłuszczów i pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby. Tabletki, 80 szt. DOZ S.A. Suplement diety

dbam o zdrowie 71

REKLAMA

i prowadzi do stłuszczenia. Najłatwiej ograniczyć ilość cukru, rezygnując ze słodzonych napojów, suszonych owoców, ciast, pączków i soków owocowych, ponieważ zawarta w tych ostatnich fruktoza jest metabolizowana w wątrobie i przekształcana w tłuszcz. Zastępujmy również gotowe słodkie przekąski, np. słupkami warzyw z sosem jogurtowym.

bulgur oraz pieczonymi warzywami albo surówką z kapusty, marchwi i natki. W porze podwieczorku sięgnijmy po pieczoną gruszkę lub jabłko z cynamonem i garścią orzechów włoskich. Taki deser zaspokoi ochotę na słodkie. Dzień zakończmy sałatką z gotowanej soczewicy, pieczonych buraków, koziego sera, rukoli i pestek dyni, skropioną oliwą. Ten jadłospis dobrze wpisuje się w zalecenia dla osób z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby. Dostarcza wszystkich niezbędnych składników i nie ma w nim produktów wysokoprzetworzonych.

DIETA przepisy

Lekko, o, kolorowsezonowo J

esień to świetny moment, by zadbać o wątrobę. Stragany uginają się od różnych warzyw. Mamy także dużo roślin strączkowych oraz orzechów – skarbnice cennych składników odżywczych. To właśnie teraz warzywa mają najwięcej witamin i związków bioaktywnych. W czasie przechowywania ich wartość odżywcza się zmniejsza. Warto więc wykorzystać jesienne dary natury. Warzywa dostarczają nam błonnika, strączki – białka, a orzechy – zdrowych tłuszczów. Do tego pieczona lub gotowana na parze ryba i jadłospis przyjazny wątrobie gotowy. A deser? Cukier nie służy wątrobie, ale z umiarem wszystko jest dla ludzi. Dlatego kawałek lekkiego ciasta z dynią, marchewką lub orzechami może znaleźć miejsce w zdrowym jadłospisie.

DANIE GŁÓWNE

Pstrąg pieczony z warzywami 4 małe pstrągi patroszone, 2 średnie cukinie, 4 marchewki, duży brokuł, 2 łyżki oliwy, 4 małe gałązki świeżego rozmarynu, 2 ząbki czosnku, sok z połowy cytryny, sól, pieprz, 2 garście sałaty, 2 duże czerwone pomidory

Czosnek pokrój na plasterki. Pstrągi skrop sokiem z cytryny, oprósz pieprzem i solą. Do środka każdej ryby włóż po pół gałązki rozmarynu i plasterki czosnku. Resztę rozmarynu rozłóż na rybach. Marchew pokrój na kawałki, cukinię w grubsze półplastry,

porcje po:

316 kcal

35 g białka

16 g

tłuszczu

a brokuł podziel na różyczki. Warzywa wymieszaj z oliwą i ułóż na blasze. Na wierzchu połóż pstrągi. Piecz w temp. 190 st. C przez 25–30 minut. Podawaj pstrąga na warzywach z dodatkiem sałaty i pokrojonych pomidorów. Danie możesz skropić sokiem z cytryny.

Uwaga!

Jeszcze bardziej dietetycznym daniem, idealnym w przypadku problemów z wątrobą, będzie ryba gotowana na parze z dowolnymi warzywami.

Warzywa możesz dowolnie zmieniać. Świetnie sprawdzą się również kalafior, brukselka czy kawałki dyni, które podczas pieczenia nabierają delikatnej słodyczy. 72 dbam o zdrowie

ZUPA

Krem z marchwi i dyni 3 średnie marchewki, 200 g dyni hokkaido, 2 duże ziemniaki, pietruszka, mała cebula, ząbek czosnku, 3 plasterki świeżego imbiru, pomarańcza, 700 ml chudego bulionu drobiowego, łyżka oliwy, 8 krewetek, sól, pieprz, natka

porcje po:

Krewetki wrzuć na wrzątek, obgotuj przez 2 minuty. Osącz, obsmaż delikatnie (przez minutę) na łyżce oliwy, dodając posiekany ząbek czosnku. Ziemniaki, marchewki, dynię i pietruszkę pokrój. Cebulę posiekaj. Wrzuć

215 kcal

8,5 g białka

4,5 g

tłuszczu

wszystkie warzywa i plasterki imbiru do bulionu, gotuj 20 minut na małym ogniu. Zmiksuj. Krem przypraw sokiem z pomarańczy, solą, pieprzem. Posyp posiekaną natką pietruszki. Podaj z krewetkami. Możesz zabielić jogurtem.

Krewetki są dobrym źródłem chudego, łatwo przyswajalnego białka przy jednoczesnej niewielkiej zawartości tłuszczu i kalorii.

ZAMIAST WĘDLINY

Pasta z soczewicy 200 g zielonej soczewicy, słodka czerwona papryka, mała marchew, ząbek czosnku, 2 łyżki posiekanych orzechów włoskich, łyżka oliwy, łyżka soku z cytryny, 1/2 łyżeczki słodkiej papryki, szczypta kminu rzymskiego, sól, pieprz, gałązki natki pietruszki

porcje po:

Soczewicę przepłucz i ugotuj (20–25 minut). Następnie odcedź i ostudź. Paprykę i pokrojoną marchew upiecz w piekarniku (20 minut w temp. 200 st. C). Obydwa warzywa powinny się leciutko przypiec, bo dzięki temu pasta będzie słodsza, bardziej kremowa i aromatyczna.

240 kcal

14 g białka

tłuszczu

Wszystkie składniki (ugotowaną soczewicę, paprykę, marchew, czosnek, orzechy, oliwę, sok z cytryny i przyprawy) przełóż do blendera. Zmiksuj na gładką lub lekko ziarnistą pastę. Podawaj z pieczywem. Po wierzchu posyp posiekaną natką pietruszki.

Pasta dobrze wpisuje się w dietę wspierającą wątrobę, dostarcza błonnika, białka, nienasyconych kwasów tłuszczowych i przeciwutleniaczy.

COŚ NA DESER

Ciasto dyniowe z orzechami 2 szklanki purée z dyni (upieczonej), 2 szklanki mąki, 3/4 szklanki cukru, 1/2 szklanki oleju, 3 jajka, 2 łyżki posiekanych orzechów laskowych, łyżka pestek dyni, łyżeczka proszku do pieczenia, 1/2 łyżeczki sody, łyżeczka cynamonu, sól

porcje po:

W misce wymieszaj mokre składniki: purée z dyni, olej i całe jajka. W drugiej misce połącz mąkę, cukier, orzechy, proszek do pieczenia, sodę, cynamon i odrobinę soli. Stopniowo dodawaj suche składniki do mokrych, mieszając. Jeśli purée jest bardzo

255 kcal

białka

10,5 g tłuszczu

gęste, dodaj jeszcze 2–3 łyżki mleka. Przełóż ciasto do keksówki wyłożonej papierem do pieczenia. Posyp pestkami dyni. Piecz w temp. 180 st. C do suchego patyczka (ok. 45 minut). Możesz podać np. z sosem jogurtowo-waniliowym.

Duża porcja dyni sprawia, że ciasto dostarcza beta-karotenu i potasu. Jest też wilgotne, chociaż dodatek tłuszczu nie jest duży. dbam o zdrowie 73

WIEŚCI z apteki

Porady z za

nasZa ekspertka

PIERWSZEGO STOŁU*

dr nauk farmaceutycznych MAGDALENA JACHORSKA

ekspertka farmaceutyczna

Dawka wiedzy na temat produktów aptecznych i przepisów związanych z farmacją

JAK DZIAŁA WSTRZYKIWACZ? Automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną, czyli epinefryną, przeznaczony jest do doraźnego leczenia nagłych przypadków ciężkich reakcji alergicznych. Wskazaniem do jego użycia jest nagłe wystąpienie objawów ze strony układu oddechowego — takich jak duszność, obrzęk języka lub gardła, świszczący oddech, a także spadek ciśnienia tętniczego, pokrzywka na ciele czy utrata przytomności. Jedyne prawidłowe miejsce podania leku to środkowa, zewnętrzna część uda. Po zdjęciu nakładki ochronnej należy przyłożyć wstrzykiwacz do uda i mocno docisnąć go przez czas wskazany w instrukcji danego urządzenia, zwykle przez 3–5 sekund. Mechanizm sam wprowadza igłę i aplikuje odmierzoną dawkę leku. Po użyciu preparatu należy natychmiast wezwać pogotowie w celu udzielenia dalszej pomocy.

OTARCIA I PĘCHERZE NA STOPACH Otarcia na stopach to zwykle efekt noszenia nieodpowiednich lub zbyt ciasnych butów. Powstają najczęściej w okolicy pięty, palców oraz kostek. Uszkodzenia mogą być powierzchowne lub głębsze – z krwawieniem i wyciekiem płynu międzytkankowego. Należy pamiętać, że najważniejsze jest dokładne oczyszczenie rany oraz zastosowanie preparatu odkażającego, np. z oktenidyną. Po dezynfekcji zabezpieczamy ranę opatrunkiem, jeśli krwawi, można użyć plastrów hydrokoliodowych, a przy pęcherzach specjalnych plastrów wysuszających. Pomocne będą kąpiele stóp w naparze z rumianku lub nagietka oraz stosowanie żelu aloesowego, który łagodzi podrażnienia i wspiera regenerację skóry.

CZYM JEST OSTEOPOROZA?

BEZPIECZNE STOSOWANIE ZIÓŁ

Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kości i polega na stopniowym zanikaniu masy kostnej. Na zachorowanie narażone są szczególnie kobiety w wieku okołomenopauzalnym. Profilaktyka i działania mające na celu zahamowanie demineralizacji kości są nieocenione. Zaleca się: dostarczanie odpowiedniej dawki witaminy D3, wapnia, białka i mikroelementów, regularną aktywność fizyczną, np. minimum 30 minut spaceru dziennie, dbanie o prawidłową masę ciała, ograniczenie używek takich jak alkohol i nikotyna, oraz wykonywanie badań kontrolnych, np. densytometrii, po 50. roku życia.

Preparaty ziołowe zawierają substancje czynne, które mogą działać na organizm równie silnie jak leki syntetyczne. Dlatego nadmierne lub długotrwałe przyjmowanie ziół może zaszkodzić zdrowiu i wywoływać objawy zatrucia, takie jak nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka czy osłabienie. Do popularnych ziół, przy stosowaniu których zalecana jest szczególna ostrożność, należą: senes, lukrecja, aloes oraz skrzyp polny. Podstawą kuracji jest prawidłowo dobrana dawka oraz czas terapii. Nietrzymanie się zaleceń może powodować utratę elektrolitów, zaburzenia rytmu serca, niedobory witamin. Istotne jest także robienie przerw w kuracjach ziołowych, np. trwających 2–4 tygodnie, lub stosowanie ziół doraźnie.

74 dbam o zdrowie

* „Pierwszy stół” w języku zawodowym osób związanych z farmacją to nic innego, jak lada w aptece, przy której pacjent spotyka się z farmaceutą.

JESTEM

eko

Jesienią chwytamy za grabie, worki i dmuchawy do liści. Oczyszczamy ogrody i działki ”do zera“. A tymczasem natura potrzebuje bałaganu. Dlaczego? Przeczytajcie dalej!

Nie sprzątaj tak

dokładnie!

JESTEM EKO zoom na...

Bałagan

w ogrodzie?

TAK!

Październik to dla wielu z nas sezon ogrodniczych porządków. Staramy się, by grządki i rabaty były czyste, wygrabione, bez jednego opadłego listka. Tymczasem ten nasz nadmierny pedantyzm wcale nie służy przyrodzie.

ieszymy się, gdy nasz ogródek jest czysty, trawa przed zimą równo przystrzyżona i nie leżą na niej liście i gałęzie. Ale to, co dla człowieka jest estetyką ładu, dla przyrody bywa katastrofą. Natura kieruje się własnymi prawami. Przecież las nie grabi liści, łąka nie przycina się równo przy ziemi, a drzewo nie obcina sobie martwej gałęzi – sama odpadnie. Natura potrzebuje bałaganu, bo im większa różnorodność struktur, tym większa odporność ekosystemu. Nie chodzi o całkowitą rezygnację z pielęgnacji, lecz jedynie o przesunięcie akcentów z ogrodowej sterylności w stronę ekologicznej funkcjonalności. To posłuży roślinom, bo badania pokazują, że w ogrodach o strukturze półnaturalnej szkodniki mają więcej naturalnych wrogów, więc jeśli zdarzy się ich inwazja – trwa krócej i nie ma potrzeby stosowania dużej ilości pestycydów.

76 dbam o zdrowie

TEKST MAŁGORZATA ŚWIGOŃ

TROCHĘ PRÓCHNA NIE ZASZKODZI

Stare pieńki, spróchniałe kawałki drewna, stosy patyków – nie pozbywaj się ich zupełnie! Tylko w nich rozwijają się tzw. organizmy saproksyliczne – czyli chrząszcze, błonkówki, muchówki, grzyby, mchy oraz mikroorganizmy. Wiele gatunków zapylaczy i pożytecznych owadów składa jaja w suchych łodygach lub pozostałościach pni. Ważny jest też sam proces rozkładu drewna, bo zwiększa retencję wody w środowisku, stopniowo uwalnia składniki mineralne (azot, fosfor, potas), a także wspiera rozwój grzybów współpracujących z korzeniami roślin.

DLA ODPORNOŚCI

Ogrodowy nieporządek sprzyja glebie. Grabienie i usuwanie wszystkiego do czysta pozbawia ziemię naturalnego nawozu. Wzrost, obumieranie, rozkład roślin oraz różnych organicznych resztek – to ważny proces dla podłoża. Pedantyczne usuwanie „nieestetycznych” elementów często przerywa ten cykl i osłabia odporność całego ogrodu, powoduje ubożenie gruntu i rodzi konieczność zasilania grządek i rabat nawozami sztucznymi. Zbyt sterylne, wyczyszczone środowisko słabiej się regeneruje po suszy, mrozach czy inwazji szkodników oraz chorób.

KAROLINA BANASIAK

REDAKTOR PROWADZĄCA RADZI

Trawniki niech będą tylko tam, gdzie muszą być, bo nie przynoszą znaczących korzyści dla środowiska. Aby były ładne, trzeba je często podlewać, a woda coraz więcej kosztuje. W upały przystrzyżona darń nie stanowi ochrony dla gleby, która błyskawicznie wysycha, co pogłębia i tak już bardzo trudną sytuację hydrologiczną. Niskie murawy, na których nie rośnie nic oprócz samej trawy, nie dają też żadnego pożytku zapylaczom. Nie dostarczają im pokarmu i nie sprzyjają rozmnażaniu, bo liczba gatunków owadów zależy od różnorodności roślin. Motyle i pożyteczne chrząszcze giną we wczesnej fazie rozwoju, bo larwy nie są w stanie uciec przed kosiarkami.

LECĄ LIŚCIE, LECĄ...

Wiele osób uparcie się ich pozbywa, tymczasem są one pożyteczne! Stanowią naturalną ściółkę, która izoluje glebę przed gwałtownymi zmianami temperatury, chroni przed erozją wietrzną i wodną, ogranicza parowanie wody, a także wspiera rozwój grzybów i bakterii glebowych. Pod nimi zimuje mnóstwo gatunków bezkręgowców: chrząszcze, larwy motyli, pająki, stonogi, a nawet młode żaby czy ropuchy. Dla jeży sterta liści bywa bezpiecznym zimowym schronieniem. Rozkładające się liście to także ważny składnik próchnicy, naturalnego nawozu, który wzbogaca glebę w cenne substancje organiczne.

To, co często wydaje nam się niepotrzebnym odpadem, można z powodzeniem wykorzystać w ogrodzie. Jesienne liście to jeden z najbardziej niedocenianych surowców. Zamiast je grabić i wyrzucać, warto przeznaczyć je na ściółkę pod drzewa, krzewy i byliny. Warstwa liści chroni korzenie przed mrozem, ogranicza parowanie wody i stopniowo wzbogaca glebę w próchnicę. Podobnie działa skoszona trawa – rozłożona cienką warstwą między grządkami zapobiega wzrostowi chwastów i utrzymuje wilgoć w ziemi. Również rozdrobnione gałęzie pozostałe po przycinaniu drzew można wykorzystać jako praktyczną ściółkę. Nie tylko zabezpieczy ona glebę, ale także będzie sprzyjać rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów. Ale przede wszystkim, nie można zapomnieć o kompostowaniu. Kompost jest bowiem wspaniałym, darmowym nawozem.

CHAOS POD KONTROLĄ

Ekologiczny ogród to nie to samo co zaniedbany. Odpowiednio zaaranżowany będzie urokliwy, różnorodny oraz przyjazny naturze. Z kamieni i drewna można ułożyć atrakcyjne kompozycje. Pozostawione uschnięte łodygi pięknie pokryją się szronem, gdy temperatura spadnie. dbam o zdrowie 77

ZDJĘCIE: ROBBY CYRON

POŻEGNANIE Z TRAWNIKIEM

PRZEJMIJ KONTROLĘ NAD TRĄDZIKIEM

KROK 1 oczyszczenie i nawilżenie

KROK 2 zmniejszenie zmian trądzikowych i przebarwień

KROK 3 intensywne ukojenie i łagodzenie

TWOJA DE DERMOPIELĘGNACJA MOPIE ĘGNACJA SSKÓRY TRĄDZIKOWEJ

DBAM

o urodę

Masaż to jeden z najprostszych sposobów wspierania zdrowia, urody i dobrego samopoczucia. Pomaga redukować napięcie, odpręża ciało i poprawia kondycję skóry. Warto uczynić go stałym elementem troski o ciało i umysł.

Magia

dotyku

DBAM O URODĘ zoom na...

Tak rzadko się na niego decydujemy, choć ma tak wiele zalet. Masaż wycisza, pozwala zwolnić tempo, przywraca równowagę i sprawia, że ciało odzyskuje lekkość, a skóra – naturalny blask. Odkryj rytuały, które pielęgnują urodę, koją zmysły i pozwalają poczuć się pięknie. TEKST JAKUB JAWORSKI

Masaże,

które poprawiają

wygląd

80 dbam o zdrowie

asaż od wieków jest wykorzystywany zarówno w terapii, jak i w rytuałach pielęgnacyjnych oraz relaksacyjnych. By skorzystać z jego dobroczynnej mocy, możesz oddać się w ręce profesjonalistów albo wykonać go samodzielnie w domowym zaciszu. Najlepsze efekty terapeutyczne przynosi regularny masaż – najlepiej minimum raz w tygodniu. Jednak już pojedynczy zabieg pozwala się odprężyć i złagodzić napięcia mięśniowe, które często odbijają się nie tylko na samopoczuciu, lecz także na kondycji skóry.

JOGA TWARZY

•Proste ćwiczenia mogą pomóc

masaż stałym elementem troski o ciało. Przyniesie efekty w postaci gładkiej skóry.

Olejek na rozstępy Dermokosmetyk do pielęgnacji skóry, którego formuła zawiera ekstrakt z kwiatu nagietka oraz bisabolol. Olejek poprawia wygląd blizn i rozstępów. 125 ml REKLAMA

Uczyń

poprawić owal twarzy i wygładzić drobne zmarszczki. Joga twarzy wzmacnia mięśnie, pobudza krążenie i wspiera naturalną elastyczność skóry. Choć nie cofnie głębokich oznak starzenia, systematyczna praktyka sprawia, że twarz wygląda na bardziej wypoczętą. •Chcesz mieć lepszy owal? Odchyl lekko głowę do tyłu, wysuń żuchwę do przodu i unieś dolną wargę. Utrzymaj pozycję przez 5–10 sekund, a następnie wykonaj 8–10 powtórzeń. Aby wygładzić lwią zmarszczkę, połóż dłonie na czole i delikatnie napnij skórę na boki. Spróbuj unieść brwi, jednocześnie stawiając lekki opór dłońmi. Wytrzymaj 5 sekund i powtórz ćwiczenie 10 razy.

dbam o zdrowie 81

DBAM O URODĘ zoom na...

MASAŻ KOBIDO

•Japoński rytuał manualnego liftingu twarzy łączy

intensywne, szybkie ruchy (ugniatanie, opukiwanie, rozciąganie skóry) z elementami drenażu limfatycznego. •Głębokie ruchy działają na poziomie mięśni i powięzi, zaś szybkie i zdecydowane mają pobudzać skórę do produkcji kolagenu i elastyny. Masaż rozluźnia napięte mięśnie twarzy, które mogą przyczyniać się do powstawania zmarszczek mimicznych, poprawia mikrokrążenie i wspiera odpływ limfy. Efektem są zmniejszenie opuchlizny, wyraźniejszy kontur twarzy, poprawa elastyczności skóry oraz wypoczęty wygląd.

GUA SHA NA OPUCHLIZNĘ

•Masaż kamieniem gua sha z jadeitu lub kwarcu wy-

wodzi się z Chin. Dzięki działaniu drenującemu zmniejsza obrzęki i pomaga wygładzać drobne zmarszczki. •Oczyść skórę i nałóż na nią krem, by zapewnić płytce poślizg. Wyjmij ją z lodówki i przesuwaj od wewnętrznego kącika oka na zewnątrz – w stronę skroni. Warto pamiętać, że delikatna okolica oczu wymaga minimalnego nacisku. Z kolei okolice żuchwy można masować nieco pewniejszym ruchem. Trzymając płytkę tak, by jej wcięcie obejmowało linię żuchwy, przesuwaj kamień od brody do ucha. Wklęsłym brzegiem płytki masuj policzki od nosa do ucha oraz czoło: od nosa do nasady włosów, a następnie na boki. Masaż wykonuj w jednym kierunku, bez przesuwania płytki tam i z powrotem. Każdy ruch powtarzaj kilka razy.

ABHYANGA – MASAŻ AJURWEDYJSKI

•Wywodzący się z ajurwedy masaż łączy terapeutyczny

OLEJEK ETERYCZNY, POMARAŃCZA

REKLAMA

Przeznaczony do kąpieli oraz masażu. 10 ml

82 dbam o zdrowie

dotyk z dobroczynnym działaniem ciepłych olejów, przynosząc relaks i poprawiając kondycję skóry. Jaki olej wybrać? Według ajurwedy ciało jest zbudowane z eteru, powietrza, ognia, wody i ziemi. Elementy te tworzą trzy „energie”, czyli dosze: vatę, pittę i kaphę. Osoby z dominującą doszą vata często marzną i mają suchą skórę. Najlepiej sprawdzają się tu odżywcze oleje: sezamowy i z awokado. Pitta to typ ognisty, z wrażliwą skórą i skłonnością do stanów zapalnych. Dobrym wyborem będą łagodzące oleje: kokosowy, słonecznikowy i oliwa. U osób z dominującą doszą kapha częściej występują wolniejszy metabolizm i tendencja do zastojów, dlatego polecane są rozgrzewające oleje: musztardowy i sezamowy.

BAŃKI CHIŃSKIE NA CELLULIT

•To masaż wzorowany na tradycyjnej medycynie chińskiej. Wykorzystuje metodę próżniowego zasysa-

nia skóry i znajdujących się pod nią tkanek. Uelastycznia i ujędrnia skórę, pomaga usunąć nadmiar wody z tkanek, redukuje cellulit i rozluźnia mięśnie. Do zabiegu potrzebujesz gumowych baniek chińskich. •Udo i pośladek posmaruj olejkiem. Wybierz największą bańkę z zestawu, ściśnij ją, przyłóż do skóry nad kolanem i puść – bańka powinna przyssać się do ciała. Przesuwaj ją po skórze ku górze, jednocześnie wykonując koliste ruchy. Gdy dojdziesz do biodra, oderwij bańkę od skóry, przyssij ją ponownie nad kolanem i zacznij od nowa. Każdą nogę masuj przez 5–10 minut. Zabieg powtarzaj trzy razy w tygodniu. Po masażu skóra może być lekko zaczerwieniona.

REFLEKSOLOGIA STÓP

•Ta metoda medycyny alternatywnej zakłada,

że stymulowanie określonych punktów na ciele może działać leczniczo. Refleksologia stóp polega na masażu całej kończyny i uciskaniu kolejnych punktów, czyli refleksów, pod różnymi kątami. Aby wspomóc redukcję obrzęków, specjalista masuje najczęściej punkty odpowiadające układowi limfatycznemu i nerkom. Na stopach znajdują się one przede wszystkim w okolicy górnej części podbicia oraz wokół kostek, a także w strefach przypisywanych nerkom i pęcherzowi moczowemu – na środkowej części podeszwy. Delikatny ucisk i koliste ruchy wykonywane przez kilka minut mają, zgodnie z założeniami refleksologii, pobudzać przepływ limfy i wspierać usuwanie nadmiaru płynów z organizmu.

STYMULACJA SKÓRY GŁOWY NA GĘSTE WŁOSY

•Taki masaż wspiera zdrowy wzrost włosów

i poprawia mikrokrążenie, dzięki czemu cebulki włosów są lepiej odżywione i dotlenione. Warto poświęcić na niego kilka minut także wtedy, gdy jesteś zestresowana, bo jednocześnie skutecznie redukuje napięcie. •Skórę głowy warto spryskać lub zwilżyć pielęgnacyjną wcierką, np. z czarnej rzepy, skrzypu polnego lub pokrzywy; nie jest to jednak konieczne. Wsuń we włosy opuszki palców obu dłoni i lekko uciśnij

skórę głowy, policz do pięciu, a następnie zwolnij ucisk. Powtórz 20 razy. Przesuwaj opuszki palców po skórze, przeczesując włosy od linii czoła w kierunku czubka głowy ruchem „wężykowym”. Powtórz 20 razy. Następnie przesuń dłonie na tył głowy. Masuj skórę od czubka głowy do potylicy, wykonując małe okrężne ruchy przez trzy minuty. Cały masaż powtórz jeszcze raz od początku. Można też użyć wygodnego gumowego masażera z kolcami. dbam o zdrowie 83

TO JEST

mój czas Często słyszymy zdanie: „Nie możesz pokochać nikogo innego, dopóki nie pokochasz siebie”. Brzmi to jak frazes, ale kryje w sobie ważną prawdę. Miłość do samego siebie nie ma nic wspólnego z narcyzmem ani egoizmem. To po prostu solidny emocjonalny fundament.

Kochanie siebie to nie egoizm

TO JEST MÓJ CZAS zoom na…

Kochając siebie,

pokochasz świat Kiedy nie akceptujemy siebie, przelewamy na bliskich swoje lęki, stajemy się zazdrośni lub nadmiernie zależni. Zamykamy się na otoczenie, a nawet czujemy do niego niechęć. Dopiero gdy sami napełnimy swój ”emocjonalny puchar“, możemy obdarzać innych miłością z poczucia pełni, a nie emocjonalnego głodu. TEKST KRZYSZTOF RAJCH 86 dbam o zdrowie

ANNA WERNER-MALISZEWSKA dr psychologii, Przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Psychologii Pozytywnej

ochanie siebie nie oznacza bycia egocentrycznym ani samolubnym. Chodzi o stworzenie troskliwej więzi z samym sobą, podobnej do tej, jaką mamy z dobrym przyjacielem. Sposób, w jaki traktujemy samych siebie, wpływa na to, jak radzimy sobie z każdym aspektem życia, w tym kontaktami z innymi czy sprawami zawodowymi. Kiedy kochamy siebie, jesteśmy dla siebie wyrozumiali i lepiej przygotowani do radzenia sobie z życiowymi wzlotami i upadkami.

Zewsząd słyszymy zachętę: „Pokochaj siebie!”. Czy warto za nią podążać? Zawsze jest sens pójścia drogą, która może nam przynieść coś dobrego. A jeśli samych siebie nie kochamy, jest nam na pewno trudniej w relacjach z innymi, ze światem. Dodałabym jeszcze, że to kochanie siebie powinno wynikać z faktu, że siebie po prostu lubimy i akceptujemy. W gruncie rzeczy do tego się właśnie sprowadza.

Jak jest teraz z tym naszym lubieniem i akceptowaniem? Bardzo różnie. Powiedziałabym, że generalnie mamy dwa tryby oceniania samych siebie: tryb sojusznika i tryb wroga. Jeśli chcemy korzystać z tego pierwszego, powinniśmy siebie pokochać. A kiedy z niego korzystamy? Wtedy, gdy nie jesteśmy zadowoleni z własnych działań. Może on nam pomóc we właściwej, konstruktywnej samoocenie naszego

postępowania. W trybie wroga, opisując to, co zrobiliśmy, będziemy używać ostrych, krytycznych słów. W trybie sojusznika wybierzemy te łagodniejsze, budujące, a nie niszczące.

To może prowadzić do nieobiektywnej oceny samych siebie. Niekoniecznie. To tylko inne spojrzenie na ten sam problem, ale bez wdeptywania siebie w beton. Wyobraźmy sobie, że najbliższa nam, ukochana osoba – dziecko, partner lub przyjaciółka – zrobi coś, co nie do końca jest właściwe. Co wtedy robimy? Włączamy wobec niej tryb sojusznika, bo ją kochamy. I nasz język nie burzy relacji, tylko ją wzmacnia, bo druga strona słyszy: „OK, stało się, ale to nic takiego. Nie przestaję cię kochać”.

Mam wrażenie, że dobre ocenianie samych siebie jest jednak w naszym kraju postrzegane jako samouwielbienie albo egoizm. Kulturowo nie przywykliśmy do mówienia o swoich mocnych

Relacja z samym sobą

to jedyna relacja, którą masz zagwarantowaną do ostatniego dnia życia. Zrób wszystko, aby była ona oparta na przyjaźni i miłości.

REKLAMA

pytamy eksperta

TO JEST MÓJ CZAS zoom na…

stronach i dokonaniach. Młodszym pokoleniom wychodzi to już lepiej, ale starsze wciąż wolą samokrytykę niż samochwalstwo (w dobrym znaczeniu tego słowa). Częste jest u nas bagatelizowanie własnych osiągnięć, bo przyszły nam łatwo i wynikają z naszych

mocnych stron i talentów. Innymi słowy: jeśli jestem w czymś dobra, to uznaję rezultaty swoich działań na tym polu za niegodne docenienia. A to błąd. Każdy ma inne mocne strony i każdy zasługuje na pochwałę, wyróżnienie i dostrzeżenie.

Czy to znaczy, że właściwie już od dziecka powinniśmy dostawać pozytywne wzmocnienie – pochwałę naszych zalet? Tak, ale też z rozsądkiem. Nie na zasadzie „chwalimy za wszystko”, tylko raczej chwalenia za to, co dziecko realnie osiągnęło, ale też komunikowania, że na jakimś polu jeszcze czegoś nie potrafi. Jeśli jednak nad tym popracuje, będzie w tym na pewno lepsze, da radę. Wiele badań sugeruje, że jednymi z najszczęśliwszych i najbardziej sprawczych dorosłych są ci, którzy

DROGA DO SAMOAKCEPTACJI I POKOCHANIA SIEBIE 1. Zmień wewnętrzny dialog. Zacznij zwracać uwagę na to, jak do siebie mówisz. Czy skrytykowałbyś swojego przyjaciela tak surowo jak siebie za drobne potknięcie? Zamień toksycznego krytyka na wyrozumiałego obserwatora. 2. Stawiaj zdrowe granice. Mówienie „nie” innym, kiedy czujesz, że twoje zasoby są na wyczerpaniu, to forma szacunku do siebie. Prawdziwa miłość nie wymaga permanentnego poświęcenia. 3. Zrezygnuj z porównywania się. Porównywanie swoich trudności z idealnym, przefiltrowanym życiem innych

88 dbam o zdrowie

w mediach społecznościowych to przepis na frustrację. Twoja historia ma własne tempo. 4. Wybacz sobie przeszłość. Każdy nosi w sobie nietrafione decyzje i błędy. Zamiast bez końca analizować dawne porażki, potraktuj je jak lekcje. Zrobiłeś wtedy wszystko najlepiej, jak potrafiłeś, mając taką wiedzę i takie emocje, jakimi dysponowałeś. 5. Zadbaj o swoje podstawowe potrzeby. Miłość przejawia się w działaniu. Odpowiednia ilość snu, zdrowe jedzenie, czas na odpoczynek i rozwijanie pasji to nie luksus – to baza szacunku do własnego ciała i umysłu.

w dzieciństwie dostawali właśnie takie komunikaty: „To i to robisz świetnie, a nad tym jeszcze chwilę się pochyl”. Taka informacja mobilizuje, zachęca, a nie zniechęca do pracy nad sobą.

A co robić, jeśli dzieciństwo już dawno za nami? Jak zmotywować się, by pokochać siebie za to, co robimy, umiemy, wiemy? Trzeba zacząć od małych kroków. Spróbujmy każdego dnia wieczorem wymienić trzy rzeczy, które tego dnia zrobiliśmy dobrze. Nieważne czy zawodowo, czy prywatnie. I nie chodzi o dokonania na miarę Nagrody Nobla, tylko nawet o bardzo drobne sprawy. W mózgu mamy czasem automat, który na dziesięć dobrych rzeczy zrobionych zgodnie z planem na koniec dnia zapamięta tylko jedną, która nam nie wyszła. Ta koncentracja na negatywach mogła być pomocna w czasach, gdy ganialiśmy po sawannie i byle jaki błąd mógł nas kosztować życie, ale nie sprawdza się już dzisiaj.

Wydaje się to proste, ale jeśli nie będziemy dostrzegać u siebie minusów, to chyba rozkochamy się w sobie za bardzo? Dlatego właśnie warto dostrzec dziurę w kadłubie łodzi, którą płyniemy, bo jeśli jej nie zauważymy, nie dopłyniemy do celu i wcześniej zaleje nas woda. Takiej dziury czasem nie widzą ci, którzy pokochali siebie zbyt mocno: wpadają w pułapkę samorozwoju i zajmowania się tylko sobą, a brakuje im czasu dla rodziny i przyjaciół. Dużo się mówi o tzw. work-life balance, czyli równowadze między życiem zawodowym a prywatnym, a zapomina się o balansie ja–inni – o tym, jak zaniedbujemy ważne dla naszej psychiki relacje międzyludzkie.

Co, jeśli dotąd te relacje nie były dla nas ważne, a nagle

zaczniemy się zmieniać? Czy nie będzie to szokiem dla najbliższych? Zmiany trzeba wdrażać stopniowo, dzięki czemu są mniej odczuwalne dla otoczenia. Możemy też wprost zakomunikować, że pracujemy nad sobą, co może wiązać się z zachowaniami dotychczas dla nas nietypowymi. Podkreślmy zarazem, że robimy to także dla tych, którzy są dla nas ważni.

Przemianę w kierunku pokochania siebie ułatwia wiara, że jesteśmy w stanie jej dokonać? Naturalnie. Od lat jestem propagatorką tzw. psychologii pozytywnej, która pokazuje w badaniach, że bycie optymistą jest dla nas lepsze niż bycie pesymistą. Szklanka do połowy pełna daje większe szanse na wszelkie zmiany niż ta w połowie pusta. Powiem wprost: optymizm to złudzenie pozwalające nam żyć. Bez niego wiele rzeczy uznalibyśmy za niemożliwe, niewarte zachodu, choć są dla nas kluczowe i pchają nas do przodu.

Czyli optymistom ta miłość do siebie przychodzi łatwiej? Tak, bo potrafią oni zawsze dostrzec szansę na – jakkolwiek to zabrzmi – dobrą zmianę.

Trzeba więc, jak w piosence, uśmiechać się do samego siebie? Dlaczego nie, skoro to dla nas dobroczynne i pomaga w osiągnięciu dobrostanu. Ten człowiek w lustrze też zasługuje na miłość.

Niezależnie od wieku? Bo może, kiedy już mamy siwe włosy, wiele lat za sobą, nie ma większego sensu szukać takiej miłości? A kto powiedział, że nawet w bardzo dojrzałym wieku nie mamy siebie kochać? Przecież to jasne, że niezależnie od metryki mamy w sobie siły, które pomagają nam przeżyć trudne chwile i wzmacniają nas. Jedną z nich jest właśnie miłość do siebie.

Bez wątpienia troska, czułość czy wyrozumiałość wobec samych siebie są bardzo ważne. Co więcej: wzmacniają też naszą odporność psychiczną na różne sytuacje. Bo jeśli się w nich znajdziemy, będzie nam się chciało bardziej zawalczyć o siebie. O kogoś, kto jest wart naszej uwagi.

REKLAMA

Bądźmy więc dla siebie czuli, jak dla naszych ukochanych dzieci? Chyba o tym też pani wspomniała?

TO JEST MÓJ CZAS zoom na…

„Nigdy nie zostaniesz młodszy niż teraz. Nie marnuj więc czasu, skorzystaj z każdej chwili”.

Ma rk Twain Czas nie stoi w miejscu, a każdy dzień jest jedyną wersją życia, jaką naprawdę mamy. Myśl Marka Twaina jest zaproszeniem do świadomego patrzenia przed siebie, bez odkładania decyzji na „kiedyś”, bez czekania na idealne warunki. W tym momencie jesteśmy młodsi niż kiedykolwiek będziemy później, dlatego warto w teraźniejszości zobaczyć szansę, która właśnie się otwiera. Każda chwila ma znaczenie dla budowania dobrego życia. TEKST URSZULA ZUBCZYŃSKA

luczem do życia w duchu tej myśli jest odwrócenie uwagi od liczb, które często nas ograniczają: wieku, statystyk, porównań z innymi. Zamiast pytać, ile mam lat, warto pytać, co mogę zrobić dziś, żeby mój przyszły dzień był lepszy. Przejażdżka rowerem zamiast kolejnej godziny bezruchu potrafi zmienić rytm całego tygodnia. Kilkanaście minut nauki języka codziennie, zamiast planu „kiedyś się wezmę”,

90 dbam o zdrowie

po miesiącu daje realny postęp. Nawet drobne rzeczy, jak uporządkowanie jednego kąta w domu czy przeczytanie kilku stron książki, sprawiają, że czas nie przecieka przez palce. Bo największym jego marnowaniem jest odkładanie życia na lepszy moment. A przecież ten moment już trwa – wystarczy go wypełnić. I przyjąć, że młodość nie jest datą w kalendarzu, tylko sposobem patrzenia: otwartym, uważnym, gotowym, żeby spróbować jeszcze raz – inaczej, teraz.

Renata Morawska-Szetela – instruktorka slow joggingu, pełnomocniczka rektora ds. Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Uniwersytecie Bielsko-Bialskim

Slow jogging, CZYLI BIEGANIE Z ŁATWOŚCIĄ I UŚMIECHEM AKADEMIA DOZ FUNDACJI

hcemy być zdrowi, sprawni, odporni i mieć w dojrzałym wieku wydolność pozwalającą bez zadyszki wejść po schodach na trzecie piętro, niosąc na nogach zgrabną sylwetkę. Jaka przyjemna i optymistyczna wizja. Niestety z upływem lat i przy stopniowym wypieraniu młodzieńczej aktywności przez siedzący tryb życia, coraz mniej realna. I nawet jeśli chcemy coś z tym zrobić – bo odbicie w lustrze straszy, lekarz przestrzega, a wyniki badań źle rokują – to podjęcie jakichkolwiek działań kojarzy się z wyrzeczeniami i wysiłkiem. A wyrzeczeń i wysiłku przeciętny człowiek nie lubi. Co dopiero, kiedy pomyśli o bieganiu. Oczywiście, chcielibyśmy doświadczać tych endorfin, o jakich mówią biegacze, ale nie przekonują nas hasła zagrzewające do boju: „Kiedy płuca palą, a nogi są jak z ołowiu, wtedy zaczyna się prawdziwy bieg. To moment, w którym decydujesz, kim naprawdę jesteś” (Scott G. Jurek, ultrama-

ratończyk). Aż takich decyzji nie potrzebujemy. A gdy pomyślimy jeszcze o potencjalnych kontuzjach, bolących kolanach, zakwasach itd., wiemy już – bez podjęcia próby – że bieganie nie dla nas. A gdyby tak zostawić wszystkie korzyści biegania, a nie doświadczać tego mozołu i zagrożeń? Mało tego – gdyby dostać w pakiecie lekkość i przyjemność ruchu, poprawę wydolności krążeniowo-oddechowej, wzrost siły mięśni, normalizację ciśnienia krwi i innych kluczowych parametrów zdrowia? O dziwo – to możliwe. Taką właśnie wersję biegania zapewnia slow jogging. Twórcą metody był Hiroaki Tanaka, fizjolog sportu z Uniwersytetu Fukuoka w Japonii. Profesor Tanaka od lat 70. XX stulecia przez niemal pół wieku prowadził badania nad techniką ruchu, która byłaby optymalna dla zdrowia i dostępna nie tylko dla młodych entuzjastów spor-

tu, ale też dla seniorów, osób borykających się z różnymi dolegliwościami, słabą kondycją czy otyłością. I potwierdził jej skuteczność. Na czym polega fenomen slow joggingu? Truchtając tą metodą, stawiamy krótkie kroczki w określonym tempie i uważnym kontakcie z ciałem. Trening na pozór odbywa się powoli, pokonywane odległości są niewielkie, jednak bieg jest bardzo dynamiczny, nie nudzi – docelowy rytm wynosi 180 kroków na minutę! Lądujemy na śródstopiu, naszym najlepszym anatomicznym amortyzatorze w stopach, a nie – jak w tradycyjnym biegu – na pięcie, więc unikamy wstrząsów i przeciążeń. A cokolwiek daje dyskomfort, staje się naszym sprzymierzeńcem, głosem ostrzegającym: „teraz nie biegnij, przejdź do marszu, a gdy wyrównasz oddech, wróć do truchtania”.

JAK WIĘC WPROWADZIĆ ZMIANĘ? Znajdź w swojej okolicy instruktora slow joggingu i ciesz się zdrowiem. artykuł sponsorowany

TO JEST MÓJ CZAS prawo

Kiedy NFZ finansuje

operacje plastyczne? Takie zabiegi wykonywane wyłącznie w celu poprawy wyglądu co do zasady nie są refundowane, ale od tej reguły są wyjątki. NFZ może je sfinansować, jeżeli za ich przeprowadzeniem przemawiają wskazania medyczne. Wyjaśniamy, kiedy to możliwe. TEKST MARTA SZYMCZYK-JAWORSKA

o zatem oznaczają wskazania medyczne kwalifikujące pacjenta do refundowanego zabiegu chirurgii plastycznej i rekonstrukcyjnej? Głównymi wskazaniami do takich operacji są m.in. poważne urazy i oparzenia, wady wrodzone oraz stany, które trwale upośledzają funkcje narządów lub powodują przewlekły ból. Względy estetyczne mogą być jedynie dodatkowym kryterium. Na operacje plastyczne objęte refundacją NFZ mogą być więc skierowane np. osoby z deformacjami pourazowymi ciała, m.in. po wypadkach drogowych, po przebytych operacjach onkologicznych oraz z poważnymi 92 dbam o zdrowie

schorzeniami wrodzonymi. Efektem operacji plastycznych w ramach świadczeń gwarantowanych ma być ratowanie i przywracanie zdrowia fizycznego i psychicznego pacjenta oraz poprawa komfortu życia.

Skierowanie do szpitala na zabieg

Aby pacjent otrzymał skierowanie na zabieg operacyjny z zakresu chirurgii plastycznej lub rekonstrukcyjnej w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, musi zebrać pełną dokumentację medyczną uzasadniającą jego przeprowadzenie. Powinien więc liczyć się z tym, że będzie musiał przejść wiele badań i konsultacji.

ZABIEG ZA GRANICĄ

Gdy lekarz prowadzący uzna, że spełnia on wszystkie kryteria, może wystawić skierowanie na refundowaną operację plastyczną. Takie uprawnienia ma każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego – rodzinny lub inny specjalista. O kwalifikacji decyduje lekarz, bez udziału NFZ i to wyłącznie on podejmuje decyzję co do sposobu i metod leczenia pacjenta, zgodnie z ustawą o o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Skierowanie zachowuje ważność do czasu przyjęcia na zabieg. Refundowana operacja plastyczna musi odbyć się w szpitalu, który ma kontrakt z NFZ na określone zabiegi. Pacjent może zapisać się do kolejki w dowolnym szpitalu realizującym odpowiednie procedury i zabiegi chirurgii plastycznej w ramach NFZ. Takie szpitale można znaleźć w wyszukiwarce NFZ lub zapytać o nie w Telefonicznej Informacji Pacjenta pod numerem 800 190 590. Wybrany przez pacjenta szpital umieszcza go na liście oczekujących, biorąc pod uwagę kryteria medyczne oparte na aktualnej wiedzy medycznej, tj. stan zdrowia pacjenta, choroby współistniejące mające wpływ na chorobę, z powodu której ma być udzielane świadczenie, rokowania co do dalszego przebiegu choroby oraz zagrożenie wystąpienia lub pogłębienia się niepełnosprawności.

Refundowane operacje plastyczne

Zabiegi chirurgii plastycznej, które mogą być zakwalifikowane jako refundowane, to m.in.: operacje związane z przeszczepami skóry oraz usuwanie blizn powstałych na skutek poważnych oparzeń lub obrażeń powstałych w wyniku wypadków, np. komunikacyjnych czy przy pracy; zabiegi rekonstrukcyjne piersi po leczeniu nowotworów; plastyka podniebienia; redukcja piersi w celu likwidacji dotkliwego bólu i zmian w obrębie kręgosłupa; rekonstrukcje deformacji twarzy lub ciała powstałych w wyniku chorób lub powikłań terapeutycznych; usuwanie nadmiaru skóry po operacji bariatrycznej; usuwanie łagodnego rozrostu tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn, czyli ginekomastii; plastyka opadających powiek ograniczających pole widzenia; plastyka korekcyjna twarzy po porażeniu nerwu twarzowego; usunięcie niektórych znamion barwnikowych. Pełna lista refundowanych zabiegów chirurgii plastycznej znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego.

Konsultacje i kontrole

Pacjent, który został zakwalifikowany do refundowanej operacji plastycznej, ma zapewnioną również opiekę medyczną po takim zabiegu,

Odrębne zasady dotyczą zwrotu kosztów przez NFZ za konieczny i uzasadniony medycznie zabieg chirurgii plastycznej wykonany w innym kraju Unii Europejskiej. O zwrot kosztów można się starać, jeżeli: leczenie było niezbędne ze względów medycznych i nieplanowane, a jeśli było planowane – pacjent wcześniej uzyskał na nie zgodę NFZ; pacjent nie otrzymał zwrotu pieniędzy za takie leczenie z prywatnej

polisy ubezpieczeniowej. Zasady zwrotu kosztów transgranicznej opieki zdrowotnej i rozpatrywania wniosków są zawarte m.in. w art. 42b i 42d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1461, t.j.). Szczegółowe informacje można uzyskać na całodobowej infolinii dla pacjentów oraz w wojewódzkich oddziałach NFZ.

czyli m.in. badania diagnostyczne i wizyty lekarskie u specjalistów. Należy jednak pamiętać, że NFZ nie finansuje rehabilitacji, która ma na celu jedynie poprawę wyglądu po zabiegach chirurgii plastycznej. Refundowane jest bowiem tzw. usprawnienie medyczne poprawiające sprawność ruchową, a nie procedury kosmetyczne. Podstawa prawna: par. 3 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego oraz część I załącznika nr 1 (Dz.U. 2023, poz. 870 z późn. zmianami); art. 15 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2025, 1461 t.j.); Rozporządzenie Min. Zdrowia w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na liście oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej (Dz.U. 2005.200.1661); art. 4 art. 4 Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty z 5 grudnia 1996 r. (aktualny tj. Dz.U. z 2026, poz. 37). Niniejszy artykuł stanowi integralną całość. Jego treść powinna być interpretowana wyłącznie w całości, a cytowanie, analiza lub ocena poszczególnych fragmentów w oderwaniu od całego kontekstu może prowadzić do błędnych wniosków. Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny oraz nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w indywidualnej sprawie. Każdy stan faktyczny wymaga odrębnej analizy z uwzględnieniem jego okoliczności oraz aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa. Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki wykorzystania treści artykułu bez uprzedniego zweryfikowania ich aktualności oraz bez odniesienia do konkretnego stanu faktycznego. Stan prawny: 27.08.2026 r. dbam o zdrowie 93

TO JEST MÓJ CZAS podróże

Tam, gdzie leczy

CISZA

Do Połczyna-Zdroju, położonego w sercu Pojezierza Drawskiego, można pojechać, by skorzystać z leczniczych właściwości borowiny, ale warto też się tam wybrać w poszukiwaniu spokoju i wyjątkowych krajobrazów Szwajcarii Połczyńskiej oraz Doliny Pięciu Jezior. TEKST ALICJA DASZKIEWICZ

UZDROWISKO PROWADZI LECZENIE CHORÓB: ORTOPEDYCZNO-URAZOWYCH, REUMATOLOGICZNYCH, UKŁADU NERWOWEGO, OTYŁOŚCI, OSTEOPOROZY ORAZ CHORÓB KOBIECYCH, W TYM NIEPŁODNOŚCI.

94 dbam o zdrowie

DEPTAK NA STARÓWCE – NA ULICY GRUNWALDZKIEJ PONAD GŁOWAMI PRZECHODNIÓW ROZCIĄGAJĄ SIĘ KOLOROWE PARASOLKI – POPULARNY MOTYW FOTOGRAFICZNY. PRZED WIEKAMI BIEGŁ TĘDY I DALEJ DO WIELKOPOLSKI WYŁOŻONY DREWNIANYMI BELKAMI SZLAK SOLNY Z KOŁOBRZEGU.

SERCE UZDROWISKA •To olbrzymi Park Zdrojowy z XIX wieku obejmujący kilkadziesiąt hektarów zieleni, alei spacerowych i miejsc rekreacyjnych, wokół których skupiają się sanatoria, zabytkowe fontanny, pijalnia wody i amfiteatr.

W MIEŚCIE ZNAJDUJĄ SIĘ CHARAKTERYSTYCZNE FIGURKI NAWIĄZUJĄCE DO LEGENDY O SUKIENNIKU, KTÓRY MIAŁ ODKRYĆ CUDOWNE ŹRÓDŁO LECZNICZEJ WODY.

BOROWINA POŁCZYŃSKA •Nazywana jest czarnym złotem. To naturalny surowiec leczniczy powstały z rozkładu roślin torfowiskowych, bogaty w składniki mineralne i związki organiczne, wykorzystywany do kąpieli i okładów przy schorzeniach m.in. reumatycznych i neurologicznych.

o kameralne uzdrowisko na Pomorzu Zachodnim słynie z leczniczych wód mineralnych, borowiny i rozległego parku zdrojowego. Na 80 hektarach rozciąga się zielony kompleks, pełen drzew, krzewów i dywanów kwiatowych, poprzecinany alejami i deptakami. Pod względem mnogości gatunków połczyński park mógłby konkurować z niejednym ogrodem botanicznym. Obok rodzimych świerków, lip, buków i kasztanowców znajdziemy tu egzotyczne

orzeszniki, jodłę koreańską czy sosnę Jeffreya o 30-centymetrowych igłach. Ta różnorodna roślinność dodatkowo wzbogaca mikroklimat uzdrowiskowy i czyni z parku żywe muzeum dendrologiczne, które jest świadkiem kolejnych etapów rozwoju uzdrowiska. To idealne miejsce na wypoczynek, leniwe spacery i nordic walking. Przepływająca przez Połczyn rzeka Wogra, stawy parkowe oraz zalew Borkowo dodatkowo wpływają na wilgotność powietrza i współtworzą mikroklimat sprzyjający wypoczynkowi oraz leczeniu

uzdrowiskowemu. Przy zachodnim brzegu zalewu wznoszą się charakterystyczne „Trzy Garby” – świetny punkt widokowy na okolicę – które uwieczniono m.in. w herbie miasta. Na zboczach tych wzniesień przed wiekami uprawiano winorośl, a tradycję zakonów cysterskich próbują dziś odtwarzać nowocześni winiarze. Połczyn-Zdrój zachował urok małego, historycznego miasta. Starówka z rynkiem, krętymi uliczkami, deptakiem i zabytkowymi kamienicami przypomina o dawnym, średniowiecznym układzie urbanistycznym. Spacer po centrum pozwala dostrzec, że to nie tylko uzdrowisko, ale też miasto z własną historią, architekturą i atmosferą. Połczyn-Zdrój jest dobrym miejscem nie tylko dla kuracjuszy, ale także dla osób aktywnych. Można stąd wyruszyć na piesze i rowerowe wyprawy, spływy kajakowe, przejażdżki konne czy wycieczki po okolicznych jeziorach i lasach Pojezierza Drawskiego. dbam o zdrowie 95

ZDJĘCIA: WOJCIECH JAKUBIAK (1), KRZYSTOF SMEJLIS (1), MARCIN CETEWICZ (1), SEBASTIAN BAZEK (1)//UM POŁCZYN ZDRÓJ, 123RF/PICSEL (5)

TO JEST MÓJ CZAS podróże

SZWAJCARIA POŁCZYŃSKA TO MALOWNICZY OBSZAR WZGÓRZ MORENOWYCH, LASÓW, JEZIOR I DOLIN UKSZTAŁTOWANYCH PRZEZ LODOWIEC. SERCEM REGIONU JEST REZERWAT KRAJOBRAZOWY DOLINA PIĘCIU JEZIOR – CIĄG PIĘCIU POLODOWCOWYCH ZBIORNIKÓW POŁOŻONYCH W GŁĘBOKIEJ DOLINIE POŚRÓD MORENOWYCH WZGÓRZ.

Zabytkowa starówka DRAWSKI PARK KRAJOBRAZOWY •Znajduje się tuż przy Połczynie-Zdroju. To kraina ponad 80 jezior, głę-

bokich dolin rzecznych, rozległych wzgórz morenowych oraz gęstych lasów – wymarzone miejsce dla tych, którzy lubią obcować z przyrodą i spędzać czas aktywnie. Okolicę można poznawać, jadąc rowerem np. Szlakiem Zwiniętych Torów, który prowadzi po dawnym nasypie kolejowym. Większym wyzwaniem jest pokonanie oznaczonego na czerwono szlaku po Szwajcarii Połczyńskiej. Rzeki zachęcają do odkrywania okolicy z perspektywy wody i obserwacji ptaków, m.in. zimorodków, z których słynie rzeka Drawa. 96 dbam o zdrowie

Średniowieczny układ urbanistyczny starówki został wpisany do rejestru zabytków jako przykład historycznej struktury miasta, zachowanej mimo przemian dziejowych. Atrakcją uzdrowiska jest też zamek zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku przez ród von Wedlów – założycieli dawnych winnic.

ZDROWIE w dobrym wydaniu

Poleca

dr nauk farmaceutycznych MAGDALENA JACHORSKA, ekspertka farmaceutyczna

DIETA W ANDROPAUZIE 5/5 Spadek poziomu testosteronu, zmiany metaboliczne, obniżenie energii i problemy ze snem to tylko niektóre z elementów starzenia się organizmu i sygnałów andropauzy. Autorka książki, dietetyczka kliniczna i psychodietetyczka, pokazuje, jak codzienne wybory żywieniowe wspierają organizm i pozwalają odzyskać sprawczość, siły witalne i równowagę. W książce znajdziemy opisy procesów zachodzących w organizmie oraz konkretne rozwiązania i praktyczne wskazówki, a wszystko poparte badaniami i wytycznymi naukowymi. Na uwagę zasługują gotowe przepisy i plan działania, który pozwoli odzyskać formę i kontrolę nad ciałem. Pozycja ta stanowi znakomity przewodnik dla każdego mężczyzny.

PIERWSZA POMOC 5/5 „Pierwsza pomoc” autorstwa Marii Mazur to edukacyjna książka dla dzieci, która w przystępny sposób uczy zasad ratowania życia i zachowania w sytuacjach zagrożenia: w szkole, w domu i na ulicy. Książka ma charakter zeszytu ćwiczeń – przy każdym przypadku autorka przedstawia krok po kroku sposób udzielania pierwszej pomocy, a rysunki i bardzo przystępny język ułatwiają zrozumienie problemu. Ponadto każdy przypadek zawiera zestaw zadań, które pomagają zapamiętać nowe informacje. Ostatnie strony książki to test wiedzy i certyfikat od „Pana Plasterka”. Konkretne informacje i praktyczne ćwiczenia pozwalają młodemu czytelnikowi nabrać pewności siebie. Dzięki temu, jeśli kiedykolwiek znajdzie się on w sytuacji wymagającej udzielenia pomocy, będzie mógł od razu zareagować, wiedząc, co robić. Maria Mazur „Pierwsza pomoc”, Wydawnictwo Multico

Sylwia Leszczyńska „Dieta w andropauzie”, Wydawnictwo Zwierciadło

KSIĄŻKI MOŻESZ ZDOBYĆ W KONKURSIE – ŚLEDŹ NASZ PROFIL NA FACEBOOKU REKLAMA

TELEFON WSPARCIA

dla Seniora Słuchamy Wspieramy

SŁUCHAMY

WSPIERAMY

Nasi Wolontariusze czekają na Twój telefon codziennie w godz.: 16:00-20:00 (poza niedzielami i świętami)

Dla Ciebie dyżurują nasi specjaliści: • Dietetyk - wtorki: 16:00-20:00, • Farmaceuta - środy: 16:00-20:00.

TO JEST MÓJ CZAS krzyżówka TOKAJ

SZKOŁA SŁOWNY OGÓLNO- BŁĄD KSZTAŁSŁOWNY SZKOŁA CĄCA OGÓLNO- BŁĄD KSZTAŁKOBIETA CĄCA

JESZCZE NIE GORĄCO TOKAJ JESZCZE NIE GORĄCO

W KŁOSIE TŁUMNY W ZJAZD KŁOSIE

KOBIETA

12 12

TŁUMNY ZJAZD

KRAKOWSKI PARK W RĘKU KRA KOWFIDIASZA SKI PARK W RĘKU FIDIASZA

W TOMIKU WIERSZY W TOMIKU WIERSZY NIECELNY RZUT NIECELNY RZUT

DESZCZOWA POGODA DESZ CZOWA POGODA Z WĘDZIDZIEŁO DŁEM LITERACZ WĘDZIKIE, DZIEŁO DŁEM MUZYCZLITERACKIE, NE MUZYCZNE

PŁUCZE POŻYWIEPŁUCZE NIE POŻYWIENIE

POŁĄCZENIE PRZEDSIĘBIORSTW

PTAK MORSKI

POŁĄCZENIE PRZEDSIĘBIORSTW OKREŚLENIE

PTAK KOT TĘPI MORSKI NA NIM PAZURY KOT TĘPI NA NIM PAZURY

OKREŚLENIE

WPADA NAŃ DETEK TYW WPADA NAŃ DETEKTYW

WYLOT, SPUST

ZAGRODA, OBEJŚCIE

ZŻERA ŻELAZO

8 8

GRZANKA

IMADŁO

SOPOCKI GRZANKA DEPTAK SOPOCKI DEPTAK

PIĘKNIE IMADŁO ŚPIEWA PIĘKNIE ŚPIEWA

Z MAŁŻOWINĄ Z MAŁŻOWINĄ

CZYNGIS-...

SZNUR CHIŃSKI Z PĘTLĄ AGREST SZNUR CHIŃSKI Z PĘTLĄ AGREST

NY DO NA-WKO SKLE NY PIE W SKLEPIE STOP

OSZUSTWO OSZUSTWO

Z HUTY STOP Z HUTY

ORZECH Z PALMY ORZECH Z PALMY ZGRANY ZESPÓŁ ZGRANY ZESPÓŁ

MA BAZIE MA BAZIE DŹWIG W BLOKU DŹWIG UTRZY W BLOKU MA NIEUTRZY MANIE

5 5

WYNIK DZIELENIA WYNIK DZIELENIA

BUTELKA PERFUM BUTELKA PERFUM

KOBIECY CZAR KOBIECY CZAR

1 SZNUR KRĘPUJĄSZNUR CY KRĘPUJĄCY

TYBETAŃSKI TYBE TAŃUCZONY SKI UCZONY

POMOC W PRACY POMOC W PRACY

10 10

CZĄSTKA MATERII CZĄSTKA MATERII

CIELE

7 7

POPIS DIWY POPIS DIWY

TĘCZOWY KAMIEŃ TĘCZOWY KAMIEŃ

1 KG WODY 1 KG WODY

ZDOBI JE UŚMIECH ZDOBI JE UŚMIECH

SYRENA LUB SYRENA OREADA LUB OREADA

POLOWY MUNDUR POLOWY MUNDUR

GŁÓWNA W KOŚGŁÓWNA LEWCIE KOŚ

POEMAT EPICKI

HALUCYNACJA HALUCYNACJA

GIS-...

CHĘĆ, 6 PRAGNIECHĘĆ, NIE PRAGNIENIE RODZAJ RAK HAFTU MORSKI RODZAJ RAK HAFTU MORSKI

FLARA FILMOWY WIDLIUWODZISZEK FILMOWY CIEL WIDLIUWODZISZEK CIEL

POEMAT EPICKI

FLARA

13 DOKO13 NA-

AKOMPANIAMENT AKOMPANIAMENT

6 CZYNWYJĄTKOWY EGZEMPLARZ WYJĄTKOWY EGZEMPLARZ

TWORZY KĄT

ADNOTACJA WYLOT, SPUST ADNOTACJA

TWORZY KĄT

MODEL DAEWOO

ZŻERA ŻELAZO

SZUBRA- MODEL WIEC FORDA SZUBRA- MODEL WIEC FORDA

TĘTNICA GŁÓWNA TĘTNICA GŁÓWNA

MODEL DAEWOO

ZAGRODA, OBEJŚCIE

CIARKI NA PLECACH CIARKI NA PLECACH ODLEGŁOŚĆ ODLEGŁOŚĆ

3 GATUNEK

PSZENICY GATUNEK PSZENICY

ROZWIĄZYWANIE KRZYŻÓWEK TO DOSKONAŁA FORMA ĆWICZEŃ DLA MÓZGU, A ZARAZEM ZAJĘCIE, KTÓRE POMAGA SIĘ ZRELAKSOWAĆ. ŻYCZYMY DOBREJ ZABAWY:)

RYBA RZECZNA RYBA RZECZNA

ROZWIĄZANIE

1 1

2 2

3 3

4 4

5 5

6 6

7 7

8 8

9 9

10 10

11 11

12 12

13 13

Prosimy o nadsyłanie rozwiązania krzyżówki z pomysłem na artykuł do „DOZ Magazynu dbam o zdrowie”. Autorów najciekawszych propozycji nagrodzimy zestawami produktów. Termin nadsyłania rozwiązań to 31.10.2026 r. Regulamin dostępny na stronie www.dbamozdrowie.pl. Rozwiązania prosimy przysyłać listem na adres: Magazyn dbam o zdrowie, Wydawnictwo Bauer, ul. Motorowa 1, 04-035 Warszawa lub e-mailem na adres: magazyn@dbamozdrowie.pl. 98 dbam o zdrowie

DOZ S.A. SUPLEMENTY DIETY

CODZIENNA TROSKA O SKÓRĘ ATOPOWĄ DOROŚLI I DZIECI OD 1. DNIA ŻYCIA

LINIA EMOLIENTÓW OPARTA NA NATURALNYCH OLEJACH dla skóry suchej i atopowej www.emotopic.pl

DO 13 PAŹDZIERNIKA ZAGŁOSUJ W PLEBISCYCIE DOZ.PL I OTRZYMAJ

KOD RABATOWY 15 ZŁ*

*Kod rabatowy 15 zł obowiązuje przy zakupach za minimum 150 zł w Aplikacji Mobilnej DOZ.pl • Szczegóły w Regulaminie dostępnym na: doz.pl/regulaminy Głosowanie na produkty dostępne w DOZ.pl.