First Edition
Dec. 2016
First Printing
Printed and Distributed by: Sherig Parkhang
R-27 & 28, Ramesh Park Laxmi Nagar, New Delhi-110092
Ph: +91-11-2245 3672
Fax: +91-11-2245 5634
Email: shepardelhi@gmail.com
Web: www.sherigparkhang. com
DEPARTMENT OF EDUCATION
Central Tibetan Administration
Cable: SHERIG
Phone: +91-1892-222572/222721
Fax: +91-1892-223481
Email: Education@tibet.net
Web: www.tcewf.org www.sherig.org/tb
GANGCHEN KYISHONG
DHARAMSALA - 176215
DISTT. KANGRA H.P
H.P INDIA
མང་མང་ཚུད་ཐབས་བྱས་ཡོད། སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་སྐབས་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་མིག་ཤེས་ལ་ཚོར་སློང་བྱ་རྒྱུ་ཙམ་མིན་པར།
ཡངས་བྱེད་སྲོལ་སོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གང་ཅིའི་ཐད་ཡར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཡོད།
• གུ་ཡངས་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ།
གོང་གི་གནད་དོན་ཁག་ལ་ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་གིས་ཕན་གནོད་ཇི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་མེད་སྡེ་ཚན་སོ་སོའ་ནང་ གྲོས་བསྡུར་ལྷུག་པོ་བྱས་ནས་ཐུན་མོང་གི་བསམ་ཚུལ་བྲིས།
དེའི་རྗེས་སྡེ་ཚན་སོ་སོའ་ངོ་ཚབ་ནས་འཛིན་གྲྭའི་ནང་སོ་སོའ་སྡེ་ཚན་གྱི་བསམ་ཚུལ་ཤོད་རེས་བྱེད་དགོས།
གནད་དོན་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་ངེས་པ་རྙེད་ཐབས་བྱེད་པ་ལ་ཚན་རིག་ཟེར།
• གནད་དོན་ངོས་བཟུང་བ།
• གནད་དོན་དེར་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ།
• གནས་ཚུལ་ཕར་མ་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་པ།
• བྱུང་རྐྱེན་དང་བྱུང་འབྲས་ལ་ཚོད་དཔག་བྱེད་པ།
• ཚོད་དཔག་དག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པ།
• མཐའ་བསྡོམས་རྒྱག་པ།
• འདོད་ཚུལ་ནོར་བ་དང་ཆ་མ་ཚང་བ་ཡོད་ཚེ་ནོར་ བཅོས་དང་ཁ་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་སོ།།
དགོས་མཁོ་དང་ཚན་རིག་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་གསར་པ་ཤེས་འདོད་ལས་བྱུང།
མིས་ཕྱི་དངོས་པོའ་གནས་ལུགས་དང་རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་མང་ཆེ་བ་ཇི་ ལྟར་བྱུང་མིན་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཐུབ་བཞིན་ཡོད། ཕྱི་ལོ་
འོན་ཀྱང་འདས་པའི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ནང་ཚན་རིག་པས་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་
འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་གང་དང་གང་ཡོད་མེད་ཁྱེད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།
གི་ནང་ས་གནས་གཅིག་ནས་གཞན་ལ་ལས་སླ་པོའ་ངང་འགྲོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
དག་ལ་ནུས་པ་དེ་ཙམ་མེད་པ་མ་ཟད་ཁོར་ཡུག་ལ་ཡང་འབགས་བཙོག་བཟོ་ཡི་ཡོད།
སུ་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ད་ཆ་ཐོག་རྩེགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཁང་པ་ཡང་རྩིག་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
ཚན་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་བྱེད་ལས་མང་པོ་ཞིག་ལས་སླ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་ཀྱང་དཀའ་ངལ་ཡང་མང་དག་ཞིག་འཕྲད་བཞིན་
• རེས་གཟའ་མིག་དམར་ཉིན་བསྐྱར་དུ་སྒྲིག་ཆས་གོས་ཐུང་དེ་བཀྲུས་ནས་ལེགས་པར་བཙིར་ཏེ་སྐམ་སྐབས་ གཟའ་ལྷག་པའི་ཞོགས་པ་ལེགས་པར་བསྐམས་ཡོད།
• སྤེན་པས་གྱོན་ཆས་ལེགས་པོ་སྐམ་པར་ཆུ་ཡག་པོ་བཙིར་དགོས་པའི་ངེས་པ་རྙེད་པ་ར ད།
• རྗེས་སུ་ཁོ་རང་གི་གྲོགས་པོ་ཕུར་བུ་དང་པ་སངས་གཉིས་ནས་སྒྲིག་ཆས་ལེགས་པོ་སྐམ་པར་ཆུ་ཡག་པོ་བཙིར་
• འདས་པའི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ནང་ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཡོད།
• ང་ཚོའི་རྒྱུན་གཏན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཚན་རིག་ནི་མེད་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད།
• གནད་དོན་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་ངེས་པ་རྙེད་ཐབས་བྱེད་པ་ལ་ཚན་རིག་ཟེར།
ལས་ང་ཚོར་ཕན་དང་གནད་གང་བྱུང་མིན་ནི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ལ་རག་ལས་ཡོད།
གིས་མིའི་དཀའ་ངལ་སྣ་མང་སེལ་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། • ཚན་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་བྱེད་ལས་མང་པོ་ཞིག་ལས་སླ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་དཀའ་ངལ་
ཀ གཤམ་གསལ་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་རིང་ཐུང་འཚམ་པ་རེ་གྱིས།
ཚན་རིག་པས་ལས་ཀ་བྱེད་སྟངས།
ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་མིའི་བདེ་སྡུག་ལ་ཕན་གནོད།
དེང་སང་ཀམ་པུ་ཊར་དང་བརྙན་འཕྲིན་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་མི་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་བར་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་གི་ཡོད།
ཚན་རིག་པས་གནད་དོན་ཞིག་ངོས་བཟུང་ནས་དེ་ལ་ཐོག་མ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་བྱེད།
(Stomata)
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
( Atmosphere )
(Layers of Atmosphere)
འགྱུར་རིམ། (Trophosphere)
སྙོམས་རིམ། (Stratosphere)
བར་རིམ། (Mesosphere)
ཚ་རིམ། (Thermosphere)
ཕྱི་རིམ། (Exosphere) བཅས་ཡིན།
( Properties of Air )
• སློབ་ཕྲུག་རྣམས་སྡེ་ཚན་དུ་བགོས་ནས།
• སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་སྐར་མ་ཁ་ཤས་རིང་གོང་གི་བརྗོད་གཞི་དེའི་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་དགོས།
• དའིེ་རྗེས་སྡེ་ཚན་སོ་སོས་དུས་ཚོད་སྐར་མ་གཅིག་ནང་བསམ་ཚུལ་ཤོག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་ཏེ།
པར་འགྱུར་བ་དང་དུས་མཚུངས་རླངས་པ་ཆུར་འགྱུར་པ་དེ་སྣོད་གཞན་ཞིག་གི་ནང་གསོག་ཐུབ།
ལྷག་སྟེ་དྭངས་གཙང་གི་ཆུ་རག་གི་ཡོད།
(Decantation)
མི་བཞུར་བའི་རྫས་རྣམས་ཆུའི་གཏིང་དུ་འབྱིང་བར་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དེ་ལ་སྙིགས་གསོག་ཟེར། སྙིགས་མ་འབྱེད་ནས་གཤེར་ཁུ་གཙང་མ་ལེན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་དྭངས་བསིང་བྱེད་པ་ཟེར།
• སའི་གོ་ལའི་མཐའ་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་རླུང་གིས་བཏུམས་ཡོད་པ་དེ་ལ་རླུང་ཁམས་ཟེར།
• རླུང་ནི་ང་ཚོའི་མིག་གིས་མཐོང་མི་ཐུབ་ཀྱང་གཡོ་འགུལ་བྱེད་སྐབས་ལུས་ཀྱིས་ཚོར་ཐུབ། •
• མིའི་བག་མེད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་འདྲ་མིན་ལ་བརྟེན་ཆུ་ལ་འབགས་བཙོག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོང་བཞིན་ཡོད།
དྲི་བར་ལན་རྒྱོབ།
༡ རླུང་ཁམས་ཟེར་ན་གང་རེད་དམ།
རླུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཁག་བྲིས།
ཆུའི་བེད་སྤྱོད་གལ་ཆེ་བ་གསུམ་བྲིས།
ཚ་ཚད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་མེ་ཕུང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། རང་བྱུང་ ཁམས་ཀྱི་ནང་འོད་དང་དྲོད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ནི་ཉི་
ཕོར་པ་དེ་གཉིས་ཉི་འོད་ནང་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་བཞག་རྗེས། བསྐྱར་དུ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ཡོད་པའི་ཆུའི་དྲོད་ཚད་
རྒན་ལགས་ཀྱིས་འཛིན་གྲྭའི་སློབ་མ་རྣམས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་སླ་བའི་སྡེ་ཚན་ཁག་ལ་བགོས།
སྡེ་ཚན་སོ་སོར་བྱེད་སྒོ་འདིའི་ཆེད་དུ་དགོས་པའི་དངོས་ཆས་རྣམས་སྤྲོད་པའམ། ཡང་ན།
སློབ་མ་རྣམས་ལ་དགོས་མཁོ་རང་ངོས་ནས་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་པར་མངགས་ཆ་བྱེད་དགོས།
ཤ་གནད་ཀྱི་ནུས་པ། (Muscular energy) སྲོག་ཆགས་རྣམས་རང་གི་ལུས་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པར་ཤ་གནད་ལས་ ཐོན་པའི་ནུས་པ་ལ་ཤ་གནད་ཀྱི་ནུས་པ་ཟེར། རུས་མེད་ཀྱི་སྲོག་ ཆགས་མང་ཆེ་བ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པར་ཤ་གནད་ཁོ་ན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ པ་དང། མི་ལྟ་བུའི་སྒལ་རུས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་ཤ་གནད་དང་ རུས་སྒྲོམ་གཉིས་ཀ་བེད་སྤྱད་ནས་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ཀྱང་ནུས་པ་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྐབས་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་འབགས་བཙོག་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད།
(Renewable source of Energy)
འཁོར་ཡུག་འབགས་བཙོག་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་བེད་ དཔྱོད་གང་ཉུང་དང་ཚུལ་མཐུན་བྱེད་དགོས།
(Forms of Energy) ནུས་པ་ལ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་།
བྱུང་བའི་འོད་དང་དྲོད་གཉིས་ནི་ནུས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ་ནུས་པའི་འབྱུང་ཁུངས་མིན་པ་ལྟ་བུའོ། །
ནུས་པ་ལ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་ཅིང།
(Chemical Energy)
(Light Energy)
(Sound Energy)
(Electrical Energy)
(Machanical Energy)
•
ཉི་མ་ནི་འཛམ་གླིང་འདིར་ནུས་པའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན།
གཤམ་ལ་ང་ཚོས་དབང་པོ་དང་དབང་པོའ་མ་ལག་འདྲ་མིན་གྱི་བྱེད་ལས་སྐོར་སྦྱང་རྒྱུ་ཡིན།
(Digestive System) ང་ཚོ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་ཚང་མར་འཚར་ལོངས་དང་ནུས་ཤུ
ལེན་པར་དབང་པོ་མང་པོས་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་།
དང། མིད་པ།
(Stomach)
(Liver)
དཀར།(Large intestine) བཤང་ལམ། (Anus) བཅས་ཡིན།
(Small intestine) རྒྱུ་
འཇུ་བྱེད་མ་ལག་གི་དབང་པོས་ཟས་བཅུད་རྣམས་ཁྲག་རྩ་རྒྱུད་མཐའ་མ་ཕྲ་ཕུང་ནང་སིམ་ ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་ཟས་རགས་པ་རྣམས་འཇུ་བདེ་བ་བཟོ་ཡི་ཡོད།
དག་གིས་ཟས་མ་འཇུ་བ་དང་ཟས་རོ་རྣམས་ལུས་ཀྱི་བཤང་ལམ་བརྒྱུད་དེ་ཕྱིར་འདོར་གྱི་ཡོད། འབྱིན་རྔུབ་མ་ལག (Respiratory System)
མི་ལྟ་བུའི་སྲོག་ཆགས་ཚང་མར་རླུང་དགོས།
ཕྱིའི་ཐལ་བ་སོགས་གློ་བའི་ནང་མི་འགྲོ་བར་འགོག་གི་ཡོད།
དབུགས་ཁ་ནས་མི་གཏོང་བར་སྣ་ཁུང་བརྒྱུད་གཏོང་དགོས།
དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་སྐབས་འཚོ་རླུང་མང་པོ་ཡོད་པའི་རླུང་དེ་འཚུར་བརྔུབས་ནས་འཚོ་རླུང་
དེ་གློ་བ་བརྒྱུད་ཁྲག་གི་ནང་དུ་རྒྱུ་ཞིང།
Ureter
(Urethra)
• བྱེད་ལས་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱེད་པའི་དབང་པོའ་འདུས་ཚོགས་ཤིག་ལ་དབང་པོའ་མ་ལག་ཟེར།
• ང་ཚོའི་གཟུགས་པོའ་ནང་རུས་པ་
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
འཇུ་བྱེད་མ་ལག་གི་དབང་པ་གལ་ཆེ་བ་རྣམས་གང་དང་གང་ཡིན།
སྡེ་ཚན་རེ་ལ་ཁུག་མ་རེ་སྤྲད་ནས་སྐར་མ་བཅུ་ཙམ་གྱི་རིང་འཛིན་གྲྭའི་ཕྱིར་བཏང་ནས། ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་
ཅ་དངོས་རིགས་གང་མང་སྒྲུག་ཏུ་ཆུག
ཅ་དངོས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་སྟངས་གཞན་གང་འདུག་བསམ་བློ་ཐོངས།
དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུན་གཏན་ཚ་ཚད་(Normal Temperature)
རླངས་གཟུགས་ནང་རྡུལ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཐུག་ནས་མ་གནས་པར་ས་ཆ་གང་ཡོད་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་ཡོད།
དངོས་པོའ་གནས་བབ་མི་འདྲ་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་འགའ་ཤས་ནི།
དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་ལྟ་སྒུག་བྱས་རྗེས་ འཁྱགས་པ་དུམ་བུ་རྣམས་ལ་འགྱུར་བ་གང་
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
༽
(Appearance ) དངོས་པོ་ཁ་ཤས་ལ་རང་བཞིན་གྱི་འོད་མདངས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་ཁ་ཤས་ལ་དེ་ལྟར་མེད། དཔེར་ན་ལྕགས་དང་ཟངས།
(Transparency)
དངོས་པོ་གང་ཞིག་བརྒྱུད་ཕར་ཚུར་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པའི་རིགས་ལ་དྭངས་གསལ་དངོས་པོ་དང།
ཚུར་དེ་ཙམ་གསལ་པོ་མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་རིགས་ལ་ཕྱེད་དྭངས་གསལ་གྱི་དངོས་པོ་ཟེར།
དངོས་པོའ་གནས་བབ་གསུམ་ནི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་དང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་།
་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ནི་དྭངས་གསལ་དངོས་པོའ་དཔེ་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཡིན།
དངོས་པོའ་གནས་བབ་གསུམ་ལས་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ལ་བོངས་ཚད་ངེས་ཅན་ཡོད་ལ་དབྱིབས་
བྱེ་མ་ཆུའི་ནང་དུ་བཞུར་མི་ཐུབ་ཀྱང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཆུའི་ནང་བཞུར་ཐུབ།
གཤམ་གསལ་ཁ་ལག་རྣམས་བཟོ་བར་རྒྱུ་ཆ་གང་དང་གང་དགོས་སམ།
ཤོག་འཛིན་གྲངས་མང་ཉུང་ཇི་ཙམ་འཐེན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་མེད་བལྟས་ནས་ལྟ་ཞིབ་རེའུ་མིག་སྐོངས།
༡) ཁབ་ལེན་ལྕགས་གཟེར་ལ་མ་བརྡར་སྔོན་ལྕགས་གཟེར་དེས་ཤོག་གཟེར་ཕྲ་མོ་རྣམས་འཐེན་ཐུབ་
དེ་ནས་ཁབ་ལེན་གྱི་སྣེ་གཅིག་གིས་ལྕགས་གཟེར་དེའི་མགོ་ནས་མཇུག་བར་ཐེངས་ལྔ་བཅུ་ཙམ་
དེ་ནས་སྐྲ་ཤད་དེ་ཤོག་ཧྲུག་གི་སྟེང་དུ་བཟུང་ནས་གང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ལྟོས།
object)
(Positively charged object)
དེ་ནས་གོང་གི་ལྒང་ཕུག་གཉིས་ཀར་བལ་གོས་ཀྱིས་བརྡོར།
བརྡར་ཟིན་པའི་ལྒང་ཕུག་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགུགས་པའམ་ལྡོག་པ་སོགས་གང་
བརྡར་ཟིན་པའི་ལྒང་ཕུག་གཉིས་ནས་གཅིག་སྐྲ་ལ་བརྡར་བའི་ཐིག་ཤིང་གི་ཉེ་
༣ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
༤་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ༥་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་
གློག་སྐུད་གསུམ་པོས་ཤེལ་རྡོག་དང་གློག་རྫས་དཔེ་རིས་ནང་བསྟན་པ་བཞིན་མཐུད་ནས།
(Electromagnetism)
སྔ་མོ་ཁབ་ལེན་གྱི་ནུས་པ་དང་གློག་གི་ནུས་པ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཀྱང།
Electrical conductor) ཟེར་གྱི་ཡོད།
• གློག་རྒྱུན་རྒྱུ་ལམ་འགོག་མཁན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་གློག་འཁྱུད་འགོག་པའི་དངོས་པོ་(Insulator
ཁབ་ལེན་གྱི་ལྷོ་སྣེས་ཁབ་ལེན་གཞན་གྱི་.........................................ཚུར་འགུགས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
གློག་ལ་དབྱེ་ན་...........................དང་...............................གཉིས་ཡོད།
གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཁབ་ལེན་གྲུ་བཞི་ནར་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྣེ་གཅིག་པ་གཉིས་མཉམ་དུ་བཞག་ན།
༡ བལ་གོས་ལ་བརྡར་བའི་ལྒང་བུ་ནི་གྱང་ལ་འབྱར་གྱི་ཡོད།
༢ གློག་ལམ་གྱི་སྣེ་གཉིས་མ་ཐུག་ན་ཤེལ་རྡོག་འབར་མི་ཐུབ།
༣ གློག་སྐུད་དམར་རྗེན་ལ་ལག་པ་འཆང་མི་རུང་།
༤ གློག་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་ཡོ་ཆས་ཀྱི་ཡུ་བ་རྣམས་འགྱིག་ཚིའི་རྒྱུ་ཆ་ལས་བཟོ་ཡ ་ཡོད། ༥ ཕྱོགས་སྟོན་འཁོར་ལོའ་མདའ་དེ་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོད།
གཤམ་གྱི་པར་རིས་སོ་སོའ་ནང་ནོར་བ་རྣམས་ངོས་འཛིན་ནས་བཅོས་སྒྲིག་བྱོས།
རང་འབྱུང་གི་དཀའ་ངལ་འགའ་ཞིག་མ་གཏོགས་དེ་མིན་ཚང་མར་སེལ་ཐབས་ཡོད།
སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་གོང་གི་རེའུ་མིག་དེ་བཀང་རྗེས་འོག་གི་བརྗོད་པ་རྣམས་བཀླགས་ཏེ།
ལམ་དུ་འགྲོ་སྐབས་སོ་སོས་གཟབ་གཟབ་མ་བྱས་པའམ། ཡང་ན་ཁ་ལོ་བས་སྣང་མེད་ཤོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། དེར་བརྟེན་གཤམ་འཁོད་ཉེན་སྲུང་གི་གནད་དོན་རྣམས་ངེས་པར་དུ་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས།
• རང་ཉིད་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་སྐབས་མགོ་དང་ལག་པ་སོགས་མོ་ཊའི་སྒེའུ་ཁུང་ནས་ཕྱིར་
• མོ་ཊ་དང་སྦག་སྦག་སོགས་གཏོང་བའི་སྐབས་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོ་གཏོང་བ་དང། ལམ་གུག་
དང་ལམ་རྟགས་རྣམས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ།
• རི་དང་སྤང་ལ་སྐྱེས་པའི་རྩི་ཤིང་གི་ཆ་ཤས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་སྣང་མེད་དུ་
• ཤ་མོའ་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་དུག་ཡོད་པས་སྤང་ལ་སྐྱེས་པའི་ཤ་མོ་ཚང་མ་བཟའ་
(First aid)
ཁྱེད་རང་གི་གྲོགས་པོའམ་ཡང་ན་རོགས་པ་འགའ་རེར་རྡབ་སྐྱོན་བྱུང་ནས་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མྱོང་ངམ།
སྤྱོད་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ༡) རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་ནས་མི་ས་ཡ་མང་པོའ་ཚེ་སྲོག་ལ་གནོད་འཚེ་དང་ འཇིགས་སྣང་བསྐྲུན་པར་མ་ཟད།
༢) སྨན་དང་འབུ་དུག་རྣམས་ཕྲུ་གུའི་ལག་པས་མི་སྙོབ་སར་བཞག་དགོས།
༦)
རྐང་རྩེད་པོ་ལོ་རྩེ་བའི་སྐབས་སུ་རྐང་པའི་ངར་གདོང་འགེབས་བྱེད་གྱོན་དགོས།
རྐྱེན་ངན་བྱུང་སྐབས་སྨན་པ་མ་སླེབས་གོང་འཕྲལ་སེལ་སྨན་བཅོས་བྱ་དགོས།
Ultrasonography
Fertilizer
Insecticide
Tractor
Maglev
Bacteria
Microscope
Star
Touch
Response
Oxygen
Gills
Atmosphere
Nitrogen
Layers of atmosphere
Trophosphere
Stratosphere
Mesophere
Thermosphere
Exosphere
Evaporation
Condensation
Sedimentation
Decatation
Filtration
རྫས་ཀྱི་ནུས་པ།
Chemical energy འོད་ཀྱི་ནུས་པ།
Light energy
དྲོད་ཀྱི་ནུས་པ།
Heat energy སྒྲའི་ནུས་པ།
གློག་གི་ནུས་པ།
འགུལ་གནས་ཀྱི་ནུས་པ།
གནས་སྟབས་ཀྱི་ནུས་པ།
འགུལ་སྟབས་ཀྱི་ནུས་པ།
ཉི་ཐབ།
Sound energy
Electrical energy
Machanical energy
Potential energy
Kinetic energy
Solar heater
Cell
Tissue
Organ
Organ
Organism
Skeletal
Muscular
Digestive
Stomach
Liver
Small
Large intestine
Anus
Respiratory system
Nostril
Bronchus
Wind pipe
Lungs
Circulatory system
Hand wrist
Nervous system
Urinary system
Ureter
Urinary bladder
Urethra
Oesophagus
Kidney
Skin
Solubility
Opaque
South
Negative charge
Neutral charge
Electron
Electric current
Electric circuit
Battery
Electromagnetism
Electromagnet
Conductor
Insulator
Helmet
Prevention
Zebra crossing
Seat belt
Misuse
