སྦྱོང་ཚན།
གཤམ་གྱི་རྫས་འགྱུར་མཉམ་བྱ་དེའི་སྐོར་གྱི་བརྗོད་པ་གང་ཞིག་ནོར་བ་ཡིན་ནམ།
2Pbo(s) + C(s)
2Pb(s) + Co 2(g) ཀ) ཞ་ཉེ་ལ་འཚོ་ལེན་རྫས་འགྱུར་བྱུང་ཡོད།
ལྕགས་ཕྱེའི་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཚྭའི་སྐྱུར་སླ་པོ་ཞིག་བླུགས་ཚེ་འགྱུར་བ་གང་འབྱུང་བ་ཡིན་ནམ། གཤམ་གྱི་
HNo 3 + Ca(oH) 2 Ca(No 3)2 + H2o
ཁ) NaoH + H 2So 4 Na2So 4 + H2o
ག) NaCl + AgNo 3 AgCl + NaNo 3
ང) baCl 2 + H2So 4 baSo 4 + HCl
དྲོད་བསྐྱེད་དང་དྲོད་གཟན་རྫས་འགྱུར་གྱི་གོ་དོན་གང་ཡིན་བྲིས་ཏེ་དཔེར་བརྗོད་རེ་ཞོག
འབྱིན་རྔུབ་དེ་དྲོད་བསྐྱེད་རྫས་འགྱུར་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་བྲིས།
Word
Reactant
Displacement reaction
སློབ་ཚན་འདི་ཡི་ནང་དུ་སྐྱུར་དང་བུལ་གྱིས་རྫས་འགྱུར་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་དང།
(NaoH)
(NH4oH)
(Methyl orange)
སྤྱོད་ཆོག་པ་དེ་གང་རེད་འདུག་གམ།
སྐྱུར་དང་བུལ་གྱི་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལེགས་པར་རྟོགས་ཕྱིར་བྱེད་སྒོ་འདྲ་མིན་སྤེལ་དགོས།
(HCl)
(NaHCo 3) 0.5g
2NaoH + Zn Na2Zno 2 + H2
NaHCo 3(s) + 2HCl(aq)
+ H2o(l) + Co 2(g)
རྡོ་ཞོའ་ཞུ་ཁུའི་ནང་དུ་རྫས་འགྱུར་འདི་གཉིས་ནས་བྱུང་བའི་སོལ་རྫས་འཚོ་ཟུང་ཅན་བཏང་ཚེ།
Ca(oH) 2(aq) + Co 2(g) CaCo 3(s) + H2o(l)
རྡོ་ཞོའ་ཞུ་ཁུའི་ནང་དུ་སོལ་རྫས་འཚོ་ཟུང་ཅན་མང་པོ་བཏང་ཚེ། གཤམ་གྱི་རྫས་འགྱུར་དེ་འབྱུང་སྲིད།
Ca(oH) 2(aq) +H2o(l) + Co 2(g)
ར་ལ་ལག་པ་འཆང་ནས་འགྱུར་བ་ཅི་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཞིབ་གྱིས།
གྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྫས་བེད་སྤྱད་ཚེ་ཚ་ཟུག་འགོག་ཐུབ།
འོད་འཚི་ཅན་གྱིས་གྲུབ་པའི་སོ་རྩི་དེ་ནི་ངེད་ཚོའི་གཟུགས་པོའ་དངོས་རྫས་མཁྲེགས་ཤོས་དེ་ཡིན་རྐྱེན།
རྩི་ཤིང་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་རྫས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཚུལ།
(Methanoic acid)
About Salts
དེ་ རྗེས་རྡོ་དྲེག་ཚོད་ཤོག་སྤྱད་དེ་ཚྭ་སོ་སོའ་ཞུ་ཁུས་རྡོ་དྲེག་ཚོད་ཤོག་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་གཏོང་བརྟག་དགོས་ལ།
གོམས་བགྲོད་ཅེས་པའི་སྐོར་ཐོས་མྱོང་ཡོད་སྲིད། བུལ་རྫས་ཚྭ་ལྡན་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རང་བཙན་འཐབ་
རྒྱུན་ཚྭ་ཡི་སྤྱོད་སྒོ།
བུལ་རྫས་ཚྭ་ལྡན་གྱི་བུལ་རྫས་ཀྱིས་བུལ་རྫས་ཡང་འཚོ་ཅན་གྱི་བ་ཚྭ་གྲུབ་པ་དང། ཚྭ་རླུང་གི་གྱེས་རྡུལ་མོ་ཡིས་ཚྭ་རླུང་
Nao H
དཀར་གཡའི་སྐུད་པ་རིང་ཐུང་མཉམ་པ་གཉིས་ཚོད་སྦུག་ཀ་པ་དང་ཁ་པ་སོ་སོའ་བླུགས་རྗེས།
Indicator
Litmus paper
Carbonate
lactic acid
Al2o 3 + 6HCl 2AlCl3 + 3H2o
Al2o 3 + 2NaoH 2NaAlo 2 +
2K(s) + 2H2o(l)
2Na(s) + 2H2o(l)
2Al(s) + 3H2o(l)
3Fe(s) + 4H2o(l)
+ H 2(g) +
Al2o 3(s) + 3H2(g)
Fe3o 4(s) + 4H2(g)
རུང་(N2o, No, No 2)
སྐྱུར་དང་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་རྫས་སུ་ཡང་རླུང་འབྱུང་ཐུབ།
བཞིན། ཟངས་སྐུད་དེ་ལྕགས་
མུ་འཚི་ཅན་གྱི་ཞུ་ཁུ་བླུགས་
པའི་ཚོད་སྦུག་དེ་དང། ལྕགས་ གཟེར་དེ་ཟངས་མུ་འཚི་ཅན་གྱི་
ii)
ནང་དུ་གཏོང་བ་དང་ལེན་པའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད།
གྱེས་རྡུལ་འདུས་རྫས་ཀྱི་བཞུ་ཚད་མཐོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ།
གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བ་གཙོ་བཟུང་བྱེད་པ་ཡིན་རྐྱེན།
(Cinnabar)
2HgS(s) + 3o 2(g)
2Hgo(s) + 2So 2(g)
+ o 2(g)
+ 3o 2(g)
+ 2So 2(g)
གཏོང་བའི་སྐབས་སུ་གཤམ་གྱི་རྫས་འགྱུར་འདི་འབྱུང་ཐུབ།
2ZnS(s) + 3o 2(g)
2ZnCo 3(s)
2Zno(s) + 2So 2(g)
Zno(s) + Co 2(g)
Zno(s) + C(s)
Zn(s) + Co(g)
གཤམ་གྱི་གནད་དོན་དེ་དག་སློབ་ཚན་དང་པོའ་ནང་དུ་ང་ཚོས་སྦྱངས་ཟིན་པ་ཡིན། དངུལ་ཆས་རིགས་ཕྱི་རོལ་རླུང་གི་ནང་དུ་གང་འཚམས་བཞག་ན།
༣། ལྕགས་རིགས་དེ་དག་བསྲ་སྦྱོར་བྱས་ཏེ་བསྲེས་ལྕགས་གང་དང་གང་འབྱུང་སྲིད་དམ།
ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་གློག་རྡུལ་ལྕགས་རིགས་མིན་པར་སྤྲད་དེ་གྱེས་རྡུལ་ཕོ་གྲུབ་ཐུབ། • ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ་གཞི་རིམ་གྱི་འཚོ་རླུང་ཅན་གྱི་འདུས་རྫས་ལྕགས་རིགས་འཚོ་
(AgNo 3)
ཁྱོད་ཀྱིས་སྤྱད་པའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཐབས་འདིའི་བེད་སྤྱོད་ཆེ་ཆུང་ཐད་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་
Lustre
Anode mud
རྫས་ཀྱི་ཁྱད་མང་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་བྱུང་བ་ཡིན།
(Covalent bond)
ཡང་རླུང་གི་ཆ་རྡུལ་ནི་ཡང་རླུང་གི་མ་རྡུལ་ཕན་ཚུན་གྱི་
གློག་རྡུལ་མཉམ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་གྲུབ་པ་ཡིན།
བྱེད་གློག་རྡུལ་གྱི་དབྱིབས་གཅིག་པུ་འབྲི་ན་ཆོག རྡུལ་གྲངས་བརྒྱད་ཡིན་པའི་འཚོ་རླུང་གི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་༦
རྡོ་ནག་ནི་སོལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གཅིག་གིས་སོལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གཞན་གསུམ་མཉམ་དུ་ཆིངས་གཏོད་དེ་ སྙི་ལ་འཇམ་ཞིང་ངོས་ཐོག་ངོས་བརྩེགས་པའི་མཐའ་དྲུག་དབྱིབས་(hexgonal)
(Friedrich Wöhler)
རྡུལ་གཉིས་དང་ཡང་རླུང་གི་མ་རྡུལ་གཉིས་ཀྱི་འདུས་རྫས་ལ་ཨི་ཐཱེན་ནམ་མཚེ་མེ་
གི་ཚབ་ཏུ་རྩ་རྫས་གཞན་གྱི་མ་རྡུལ་སྦྲེལ་ཏེ་སོལ་
རྫས་ཀྱི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་ཁེངས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།
འདི་ལྟའི་འདུས་རྫས་ནང་ཡང་རླུང་གི་ཚབ་ཏུ་སྦྲེལ་ བའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་ལ་ལྷད་རྡུལ་ (Heteroatom)
lency)
བྱེད་ཚན་གྱི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་པ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན།
nomenclature of Carbon Compounds
(Alkene)
(Double bond)
CH2=CH-CH3
སོལ་མེ་(Alkyne)ཞེས་པ་ནི་སོལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་ཕན་ཚུན་དབར་ལ་ཆིངས་སུམ་བརྩེགས་(triple bond)གཅིག་
NaoH + CH 3CooH CH3CooNa + H 2o
2CH3CooH + Na 2Co 3
CH3CooH + Na 2HCo 3
2CH3CooNa + H 2o + Co 2
སོལ་རྫས་དང་སོལ་རྫས་ཀྱི་འདུས་རྫས་འབུད་རྫས་སུ་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ།
གལ་ཏེ་རྡོ་དྲེག་ཚོད་ཤོག་སྤྱད་དེ་ཡི་ཙི་ཡི་རང་བཞིན་ལ་ཚོད་ལྟ་བྱས་ཚེ་གྲུབ་འབྲས་གང་འབྱུང་སྲིད་
དམ།
གཤམ་གྱི་སོལ་རྫས་ཀྱི་གང་ཞིག་གིས་སྣོན་སྦྱོར་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཐུབ་བམ།
C2H6, C3H8, C3H6, C2H2, CH4
མར་དང་སྣུམ་གྱི་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དབྱེ་ཐུབ་པའི་ཚོད་ལྟ་ཞིག་འགྲེལ་བརྗོད་གྱིས། ༡༣། ཡི་ཙི་ཡིས་དྲེག་པ་དག་པའི་བྱེད་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་དགོས།
Valence shell
Colvalent bond
Döbereiner’s Triads
Johann Wolfgang Döbereiner
Mendeléeve’s Periodic Table
Achievement
(Henry Moseley)
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་གནས་མཉམ་རྩ་རྫས་ཀྱི་གནས་ས་ལ་ཐག་གཅོད་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཡོད་དམ།
མཐའ་མ་དེའི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ཙམ་འདུག་གམ།
གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་སྐབས་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ཕྱེད་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ།
སྐྱེ་དངོས་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་ཐབས་ལམ་ཅི་དང་ཅི་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ།
འཚོ་བཅུད།
འཚོ་བཅུད་ཇི་ལྟར་ལེན་པ་དང།
སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་རྫས་འགྱུར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།
སྦྱོར་ནི་ཟས་རང་འཚོའི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་རྫས་ནང་དུ་སྡུད་དེ་གསོག་འཇོག་བྱེད་ཆོག་པའི་ནུས་པར་
(Photosynthesis)
(Chloroplast)
ཏོག་གང་གི་ལོ་མའི་ནང་དུ་བག་ཕྱེ་མང་བ་ཡོད་མེད་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་དགོས། བྱེད་དགོས་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་གང་བྱེད་ཐུབ་བམ།
ཡིས་ཕྲ་ཕུང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་མཛུབ་མོ་ལྟར་བརྐྱངས་ཏེ་ཟས་སྡུད་ལེན་བྱེད་པ་ཡིན།
ལྦུ་དེའི་ནང་དུ་སྣ་འདུས་ཆེ་བའི་དངོས་རྫས་གསིལ་ཏེ་སྟབས་བདེའི་རྫས་སུ་འགྱུར་བ་
སྟབས་བདེའི་རྫས་དེ་དག་མཐར་བཅུད་གཤེར་ནང་དུ་ཁྱབ་འདྲེས་བྱེད་པ་དང། འཇུ་མི་ཐུབ་ཅིང་སྙིགས་གི་ངོ་བོར་འགྱུར་པའི་རྫས་དེ་དག་སྤྱིན་སྐྱིའི་ངོས་བརྒྱུད་དེ་
བྱས་ཏེ་སྐྱེ་ལྡན་ནུས་ཁུངས་སུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དང།
ནང་གི་བསིང་ཕྱེ་གསིལ་ཏེ་ཀ་ར་རུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན།
(ATP)
ནང་དུ་རླུང་འགྲོའ་སྦུ་གུ་ཕྲ་མོ་ནས་ཕྲ་མོ་རུ་གྱེས་མཐར་གློ་ལྦུ་(Alveoli)
སྤོ་འགུལ་བྱས་ཏེ་བྲང་ཁྱིམ་ཇེ་ཆེར་བསྐྱེད་པ་ཡིན།
རེ་བཞིན་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་ཐུབ། རྒྱུན་གཏན་འཚོ་རླུང་ཅན་གྱི་ཁྲག་གློ་བ་ ནས་སྙིང་གི་གཡོན་སྟོད་ཀྱི་གློ་བའི་སྡོད་རྩ་བརྒྱུད་
སྒལ་རུས་ཅན་གྱི་ཁྲག་གི་འཁོར་སྐྱོད་ལ་ལྡབ་འཁོར་རམ་ཉིས་ལྡབ་འཁོར་རྒྱུག་(Double circulation)ཟེར།
མ་རྒྱུ་རྩི་ཤིང་གི་ལོ་མར་དབོར་འདྲེན་བྱེད་པ་དང།
རིང་བའི་རྩི་ཤིང་གི་ནང་དུ་ཆུའི་འགུལ་སྐྱོད་འདི་ཕྱོགས་གང་སར་སླེབས་དཀའ་བར་བརྟེན།
གསར་བྱེད་ཀྱི་མཐར་བྱུང་དངོས་རྫས་བེད་མེད་རྣམས་ཕྱིར་དོར་བའི་ངང་ཚུལ་ལ་སྙིགས་འདོར་
(Nephron)
མཁལ་མའི་སྦུག་ཆུང་ནི་འཁྱོག་ཅིང་ཕྲ་ལ་རིང་བ་དང།
ཟས་རང་འཚོའི་ཟས་བཅུད་སྡུད་ལེན་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་གང་དང་གང་ཡིན་ནམ།
རླུང་ཡོད་འབྱིན་རྔུབ་དང་རླུང་མེད་འབྱིན་རྔུབ་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་ནམ། རླུང་མེད་འབྱིན་རྔུབ་ལ་
བརྟེན་པའི་སྲོག་ཆགས་ཁག་ཅིག་གི་མིང་བྲིས།
རླུང་མང་བ་བརྗེ་ལེན་བྱེད་ཕྱིར་གློ་སྦུག་གི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟར་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོད་དམ།
༡༠། མིའི་ལུས་སུ་ཁྲག་དམར་སྤྲི་དཀར་ཉུང་དྲགས་ན་དཀའ་ངལ་གང་ཕྲད་སྲིད་དམ།
༡༡། མི་ཡི་ལུས་ཀྱི་ཉིས་ལྡབ་འཁོར་རྒྱུག་གི་འགྲེལ་བཤད་དང་དེའི་གལ་གནད་བྲིས།
༡༢། རླན་སྦུག་དང་བཅུད་སྦུག་ནང་དུ་དངོས་རྫས་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཇི་ལྟར་ཡོད་དམ།
གློ་བའི་གློ་སྦུག་དང་མཁལ་མའི་ནེ་ཧྤེ་རོན་གྱི་བྱེད་ལས་བཟོ་དབྱིབས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་བ་གྱིས།
Nutrition
Respiration
Excretion
Enzyme
Carbohydrate
Starch
Pepsin
Hydrochloric acid
Mucus
Capillary
Coagulation
Lymph
Xylem
Phloem
Tacheid
Vessel
Metabolic
Translocation
Ureter
Urethra
Nephron
Renal capsule
Renal tubule
Glomerulus
bowman capsule
Cortex
Medullus
Hemodialysis
སློབ་ཚན་འདི་བསླབས་རྗེས་གཤམ་གྱི་གནད་དོན་འདི་དག་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ།
སློབ་ཚན་གོང་མ་ཚོའི་ནང་དུ་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་འཚོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་རང་ཉིད་འཚོ་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་སྐོར་
གནད་དོན་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་གལ་ཏེ་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཚེ།
གནས་ཡུལ་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་རང་ཉིད་ལ་ཁེ་ཕན་བྱུང་སླད་ཀྱི་འགུལ་སྐྱོད་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་ཆོག དཔེར་ན།
ཚོར་དབང་ཚང་མའི་ནང་དུ་གནས་ཡོད།
(Receptor)
བྱེ་མ་ཀ་ར་རྡོག་བུ་ཁ་བླངས་ཏེ་ལྕེ་ཡི་སྟེང་དུ་བཞག་ནས་བྲོ་བ་ཅི་ཞིག་བྱུང་བརྟག་དཔྱད་གྱིས།
པ་ལྟོགས་ནས་ཁ་ལའང་འགྲམ་ཆུ་ལྡང་བྱུང།‘ཞེས་བརྗོད་ཚེ།
མེ་ལ་རེག་ཚེ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཉེན་འཚབ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན།
ངེས་པའི་གནས་སྟངས་ལ་ནན་གྱིས་བསམ་ནས་ལག་པ་ཕྱིར་སྐུམ་པའི་བྱ་འགུལ་བྱུང་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང།
ཞིག་ནི་འདི་དག་ཚང་མར་བསམ་གཞིགས་བྱེད་པར་དུས་ཡུན་ཅི་ཙམ་འགོར་སྲིད་དམ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན།
པ་དང་ལན་གཏོང་བའི་བྱ་འགུལ་དེ་དབང་རྩ་ཕན་ཚུན་དབར་བྱུང་བ་ཡིན་རྐྱེན།
ལ་སོགས་པའི་ཀུན་བསླངས་མིན་པའི་བྱ་འགུལ་ནི་ཀླད་རྒྱབ་ཀྱི་ཀླད་རྒྱུངས་ཞེས་པས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་དང། ཀླད་རྒྱབ་
གཅོད་ཀྱི་བཀོད་བྱུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་མཐའ་མའི་བྱ་འགུལ་དེ་ཤ་གནད་ཀྱིས་འགྲུབ་དགོས་པ་ཡིན་རྐྱེན།
གནས་སྟངས་འདི་འདྲའི་སྐབས་སུ་འཁྲིལ་ཐག་གིས་སྐྱེ་འཚར་དལ་དུ་བཏང་བ་མ་ཟད།
བལྟས་ཏེ་འདི་ལྟའི་སྐྱེ་འཚར་གྱི་འགུལ་སྐྱོད་ལ་ངེས་ཤེས་རྙེད་པ་དགོས།
(Geotropism)
ཡ་ལན་སྤྲོད་པར་སྟངས་འཛིན་དང་འབྲེལ་མཐུད་བྱེད་པ་ཡིན།
གི་གྲིབ་མའི་ཕྱོགས་དེ་སྐྱེ་འཚར་མགྱོགས་པ་ཡོད།
ཨོག་སིན་གྱིས་རྩི་ཤིང་གི་འཁྲིལ་ཐག་སྐྱེ་འཚར་ལ་རོགས་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།
མཛོད་ཁང་གི་དཔེ་དེབ་བཙལ་ཏེ།
དབང་རྩའི་མ་ལག་གིས་གློག་གི་འཕར་བརྡ་སྤྱད་དེ་བརྡ་ལན་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པ་ཡིན། • ཚོར་དབང་ནས་དབང་རྩའི་མ་ལག་ལ་གནས་ཚུལ་འབྱོར་རྗེས་ཤ་གནད་སྤྱད་དེ་བྱ་འགུལ་རྩོམ་པ་ཡིན།
Receptor
Gustatory
Electrical impulse
Pituitary gland
Spinal cord
Central Nerve System
Peripheral Nerve System
Insulin
Feedback
སློབ་ཚན་འདི་བསླབས་རྗེས་གཤམ་གྱི་གནད་དོན་འདི་དག་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ།
ཨ་མཱི་བྷ་ལྟ་བུས་ཕྲ་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གང་རུང་ཞིག་གྱེས་འཕེལ་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།
ཕྲ་ཕུང་སྤྱད་དེ་ཐེའུ་སྐྱེ་
འཕེལ་བྱེད་པ་ཡིན། ཆུ་ ཤིག་གི་ཐེའུ་ནི་གནས་
(Germ-cell)
(Fertilisation)
འདུས་སྒོང་ནི་རྩི་ཤིང་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་འཕེལ་བྱེད་པའི་ནུས་ལྡན་ཕྲ་ཕུང་ཞིག་ཡིན། མེ་ཏོག་གི་གེ་སར་སྟེང་གི་ཟེའུ་འབྲུ་ནི་ཁུ་སྣོད་ནས་བུ་སྣོད་ཀྱི་སྦྱོར་སྣ་རུ་རླུང་དང།
ལྟ་བུའི་བྱེད་ལས་ཀྱིས་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པ་དང།
དབང་པོ་འདྲ་མིན་རྣམས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་དགོས།
བུད་མེད་སྐྱེས་པའི་དུས་ནས་བསམ་སེའུ་ནང་དུ་མ་སྨིན་པའི་ཁམས་དམར་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད།
(Cervix)
(Fallopian tube)
(Vagina)
(Uterus)
གསང་ལམ་བརྒྱུད་སྦྲུམ་སྲིང་ཕྱིར་བཙའ་བ་ཡིན།
Variation
Fission
Fragmentation
Regeneration
budding
Germ cell
Zygote
Male gamete
Female gamate
Sepal
Petal
Anther
Pollen grain
ovary
Stigma
Fertilization
Pollination
Testes
Scrotum
Prostate
Stamen
Pistil
Vasectomy
རིགས་རྒྱུད་སྒེར་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་ཁྱད་གཤིས་མི་འདྲ་བ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པའི་སྐོར་མཚོན་ཡོད།
དབར་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མངོན་སྲིད།
Gregor Johann Mendel(1822-1884)
ཁོང་གིས་སྔོན་དུ་ཚན་རིག་མང་པོས་རིགས་ཁྱད་རྒྱུད་འཛིན་སྐོར་ཚོད་ལྟ་འདྲ་མིན་གནང་མྱོང་ཡང།
བརྟེན་དགོས་པར་ཆ་བཞག
རྫས་ཀྱི་འདྲ་བཤས་གཅིག་པ་སྤྲོད་དགོས་པ་ཡིན།
དེ་དག་གིས་མཚན་ལྡན་སྐྱེ་འཕེལ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་རྒྱུད་པ་སྐྱེ་འཕེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ན།
སོ་སོའ་སྟེང་གི་སྦུར་བས་ཤིང་ཕྲན་དེ་རང་གི་སྟེང་དུ་འཚོ་ཞིང་གནས་པ་མ་ཟད།
འགྱུར་རྡོ་དེ་ས་འོག་ཏུ་ཇི་ཙམ་གྱིས་གཏིང་རིང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་འགྱུར་རྡོ་དེའི་ལོ་ཚད་རིང་བ་དང།
ཐག་ཉེ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་འགྱུར་རྡོའ་ལོ་ཚད་ཐུང་བར་བརྗོད་ཐུབ།
ཌི་ཨེན་ཨཻ་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་ཙམ་བྱུང་བའི་ཚོད་དཔག་ཐད་ཀར་བྱེད་ཐུབ།
དངོས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་བྱེད་ལས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ཙམ་གྱིས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་ངེས་པ་མེད་ལ།
དབྱིབས་དང་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད། དེའི་དབང་གིས་དུས་ཚོད་རིང་པོ་སྔོན་དུ་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་
རིགས་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་མཉམ་
དུ་གནས་པ་སོགས་བྱུང་ཡོད།
གང་ལྟར་ཡང་སྲོག་ཆགས་སྤྱིའི་ འཕེལ་འགྱུར་དང་འདྲ་བར་མི་
ཀ) TTWW
ཁ) TTww
ག) TtWW
ང) TtWt
༥། འཕེལ་འགྱུར་དང་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་ཡོད་དམ།
དཔེར་བརྗོད་ཅིག་བཞག་སྟེ་རྒྱུད་མཐུན་དང་རྒྱུད་འགལ་གྱི་དབང་པོར་འགྲེལ་བརྗོད་གྱིས།
སློབ་ཚན་འདི་བསླབས་རྗེས་གཤམ་གྱི་གནད་དོན་འདི་དག་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ།
གདོང་པ་དང་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་བཏང་ནས་དེའི་ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས།
དཀྱིལ་དུ་གནས་པའི་ཚེག་གནས་ལ་ལྟེ་
མེ་ལོང་གི་འདི་ལྟའི་གནས་ལ་ཟླུམ་ལྟེ་(Center of curvature)
(Principal focus)
འབུར་
ངོས་མེ་ལོང་གི་འདུ་གནས་གཙོ་བོ་ ནས་གྱེས་པ་ལྟར་མངོན་ཐུབ།
འོད་ཐིག་ཅིག་ཀོང་ངོས་མེ་
འཕྲོ་བའམ། ཡང་ན། འབུར་ངོས་མེ་
ལོང་གི་འདུ་གནས་གཙོ་བོར་གཏད་
འོད་ཐིག་ཅིག་ཀོང་ངོས་མེ་ལོང་
དང་འབུར་ངོས་མེ་ལོང་གཉིས་ཀྱི་ལྟེ་ དང་གཙོ་ཐིག་གི་གསེག་ཏུ་ཕོག་ཚེ།
ལྡོག་འཕྲོ་བྱས་པའི་འོད་ཐིག་གསེག་ཏུ་
འཕྲོ་བ་མ་ཟད། ཕོག་ཐིག་དང་ལྡོག་ཐིག་
གཉིས་སོ་སོ་དང་གཙོ་ཐིག་བར་གྱི་ཟུར་
ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་ཡིན།
གོང་གི་གནས་སྟངས་ཚང་མ་ལྡོག་འཕྲོའ་གཏན་སྲོལ་དང་མཐུན་ཡོད།
གསལ་པོར་མཐོང་དགོས་ཚེ།
(New Cartesian Sign Convention)
ཁྱད་ཆོས་འདི་གསུམ་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་མེ་ལོང་གི་ཆོ་ག་
(refractive index)[折射率]
དངོས་པོའ་མཐོ་ཚད་ཀྱི་བསྡུར་གྱིས་འཚོལ་བ་དང།
ཐག་ཐུང་བའི་འབུར་ཤེལ་ཞིག་ཡིན་ཚེ།
ཟླུམ་ངོས་མེ་ལོང་ཞིག་གིས་ཆེར་སྐྱེད་བྱེད་ཚད་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཐོ་ཚད་དང་དངོས་པོའ
རྒྱུད་ལམ་སྟུག་པ་ཞིག་ནས་སྲབ་པ་ཞིག་གི་གསེག་ཏུ་འཕྲོ་བའི་འོད་ཐིག་གིས་གཞུང་ཐིག་ལས་ལྡོག་སྟེ་གུག་
Spherical mirror
Concave mirror
Convex mirror
Center
Center of Curvature
Radius of Curvature
Coordinate system
Mirror formula
Magnification
Refraction
གྱིས་བར་ཐག་འདྲ་མིན་དུ་གནས་པའི་
གཟུགས་གསལ་པོར་མི་མཐོང་རུང་ཉེ་བའི་དངོས་གཟུགས་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པས་ན།
ལྟའི་སྐྱོན་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ཚེ། རྒྱང་ཐག་མི་ཊར་ཁ་ཤས་ཀྱི་དངོས་གཟུགས་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པ་
བརྙན་དྲ་སྐྱིའི་སྟེང་དུ་གཏད་ཐུབ་པས་ན། མིག་སྐྱོན་འདི་རིགས་ཞི་བ་ཡིན།
མདོག་གི་རིམ་པ་དེའི་གོ་རིམ་ཅི་འདྲ་ཞིག་རེད་འདུག་གམ།
དཀར་འོད་དཀྱོག་འཕྲོ་བྱས་རྗེས་དབྱེ་འགྲེམ་བྱས་པའི་ཚོན་
དེའི་ཕར་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་གཟུགས་རྣམས་སིབ་སིབ་ཏུ་འདར་འགུལ་བྱེད་པ་མཐོང་ཡོད་སྲིད།
བརྟན་ཚུགས་འཕེར་བ་ཞིག་མིན་རྐྱེན།
གནད་དོན་དེའི་གོ་དོན་གསལ་རྟོགས་ཡོང་ཕྱིར་གཤམ་གྱི་བྱེད་སྒོ་དེ་སྤེལ་དགོས།
འགྲོའ་འོད་མདངས་ཤིག་འཕྲོ་སྲིད་པ་དེའི་མདུན་དུ་ཤེལ་ཕོར་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཆུ་གང་བླུགས་ཏེ་འཇོག་དགོས་པ་དང།
ཕྱིར་འཕྲོ་བའི་འོད་མདངས་དེ་ཤོག་སྒམ་ཞིག་གི་ངོས་སུ་ཕིག་པའི་ཁུང་བུ་སྒོར་ཞིག་བརྒྱུད་དེ་གཏོང་དགོས།
ཤེལ་ཕོར་གྱི་ཕྱོགས་གསུམ་ ནས་འོད་སྔོན་པོ་ཞིག་རིམ་པས་
དེ་ནི་མུ་ཟིའི་རྡུལ་གྱིས་
རླབས་ཐག་ཐུང་བའི་འོད་སྔོན་པའི་
འཐོར་འཕྲོ་བྱས་པས་ཡིན། ཤེལ་ཕོར་
སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་དུ་གོང་གི་གནད་དོན་དེ་དག་གི་ལན་འཚོལ་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་མ་ཟད།
ཨེམ་ཕེར་གྱིས་འཇལ་བ་དང། གློག་
ལམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྒྱུན་ཇི་
ཙམ་ཡོད་མེད་འཇལ་བའི་ཡོ་ཆས་ལ་
ཨེམ་མི་ཊར་ཟེར་ཞིང།
ཤགས་ལ་འགྱུར་བ་གང་འབྱུང་སྲིད་དམ།
དེ་ང་ཚོར་གཤམ་གྱི་མཉམ་བྱ་ཐོབ་ཐུབ།
I=360W/220V=1.64A
=
Electric circuit
Electric current
Inversely proportional
Coulomb
Potential difference
Directly proportional
Series
Resistor
Conductor
Insulator
Parallel
(A guide to IUPAC Recommendations)
(Nomenclature of Inorganic Chemistry IUPAC Recommendation2005)
(The Language of Chemistry or Chemical Equation)
པ། (Science for Class Tenth Chemistry, Physic and boilogy by S. Chand)
(Word book)
(Encarta 2009)
Electric circuit
Electric current
Net charge
Coulomb
Potential difference
Directly proportional
Retina
Cornea
Iris
Pupil
Prism
Inversely proportional
Conductor
Insulator
Near point
Far point
Cataract
Myopia
budding
Germ cell
Zygote
Male gamete
Stigma
Fertilization
Pollination
Testes ཁམས་དམར། Female gamate
Scrotum
Sepal
Vas Deferens འདབ་མ། Petal
Stamen
Pistil
Capillary
Coagulation
Lymph
Xylem
Phloem
Tacheid
Vessel
Metabolic
Translocation
Prostate
Seminal vesicle
Vasectomy
Unrinary bladder
Renal capsule
Renal tubule
Glomerulus
bowman capsule
Cortex
Medullus
Valence electron
Colvalent bond
diatomic
Electron dot structure
Methane
Ethane
Ethene
Ethyne
Maleable
Ductility
Lustre
Polyvinylchloride
Allotrope
Alkali metal
Anodising
Anode
Cathode
Neutralization reaction
Straight chain
branched chain
Catenation
Isomer
Alkane
Alkene
Alkyne
Funtional group
Electrostatic force
Ionic compound
Gangue
Calcination
Thermite reaction
Anode mud
Electrolyte
Charge
Acid
base
Alkalis
Indicator
Litmus paper
Antiacid
Equation
Reactant
Product
Skeletal chemical equation
Catalyst
bond
Combination reaction
Exothermic Reaction
Series
Precipitate
Precipitaiton reaction
oxidation reaction
Reduction reaction
oxidant
Endothermic reaction
Parallel
