ཤེེས་བྱའིི་བང་མཛོོད་
སྤང་གོོང་མཚོོ།
བོོད་རྒྱལ་ལོོ། ༢༡༥༠
ཕྱིི་ལོོ་ ༢༠༢༣
ཤེེས་ཡོོན་ལྷན་ཚོོགས་ཡིིག་ཚང་ནས་རྩོོམ་སྒྲིིག་དང་པར་སྐྲུན་ཞུས།
༄༅། །ས་ཆ་སྐྱིིད་ཤོོས། །
ཆོས་ཉིད་སྒྲོལ་མས་བརྩམས།
ཁོོ་ཚོོ་མཚེེའུ་ཆུང་ཆུང་ཞིིག་གིི་འགྲམ་དུ་འབྱོོར་སྐབས། སྦལ་པ་ལྗང་ཁུ་ཞིིག་ ལོོ་མའིི་སྟེེང་དུ་མཆོོངས་པ་མཐོོང་།
སྤྱིིའིི་འདོོན་ཐེེངས། ༢༢༤ ཧིིན་སྒོོར། ༨
༄༅། །ཤེེས་བྱའིི་དགའ་ཚལ། །
བོད་ཀྱི་ཕ་མའི་ཉིན་མོ།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོ་ནས་བཟུང་ལོ་རེའི་ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༥ ཉིན། རྒྱལ་ཡུམ་
ཆེན་མོའི་འཁྲུངས་ཚེས་དང་སྟབས་བསྟུན་བོད་མི་ཚོས་ཕ་མའི་ཉིན་མོ་ཞེས་ རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྲུང་བརྩི་གནང་རྒྱུའི་སྲོལ་བཟང་གཏན་འབེབས་བསྐྱངས་ཡོད། དེ་ཡང་ཕ་དང་མ་ནི་རང་ལ་ལུས་རྟེན་གནང་མཁན་དང་། ཆུང་ནས་ངལ་
དུབ་སུན་གཙེར་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་གསོ་སྐྱོང་གནང་མཁན་ཡིན་པ་མ་ཟད།
བླང་དོར་གྱི་གནད་སློབ་མཁན་གྱི་དགེ་རྒན་ཐོག་མ་ཡང་ཡིན་པས། བཀའ་ དྲིན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་བརྩི་ཡི་ཡོད། སྔ་མོ་ཕ་མའི་ཉིན་
ལམ་དུ་ཞུགས་ཏེ་སྤྱི་སྨན་ལས་དོན་གང་ཅིར་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་
པའི་རེ་སྨོན་མཚོན་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་དོ་བདག་སྒེར་སོ་སོའི་ཕ་མའི་བཀའ་ དྲིན་ཤེས་ཤིང་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་དྲིན་གཟོའི་ཉིན་མོ་མིང་དོན་མཚུངས་པར་ སྲུང་བརྩི་ཞུ་མུས་ཡིན་ནོ། །
བྱིིས་པའིི་དུས་ཆེེན།
ལོོ་རེེའིི་ཕྱིི་ཟླ་ ༡༡ པའིི་ཚེེས་ ༡༤ ཉིིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོོངས་སུ་བྱིིས་པའིི་
ཉིིན་མོོར་སྲུང་བརྩིི་ཞུ་ཡིི་ཡོོད། དེེ་ཡང་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོོབ་རྗེེས་ཀྱིི་སྲིིད་ བློོན་ཐོོག་མ་སྐུ་ཞབས་ཇོོ་ཧར་ལལ་ནེེ་རུ་མཆོོག་གིི་འཁྲུངས་ཚེེས་ལ་བྱིིས་ པའིི་ཉིིན་མོོ་ཞེེས་སྲུང་བརྩིི་ཞུ་ཡིི་ཡོོད་པ་རེེད། དེེའིི་
རྒྱུ་མཚན་གཙོོ་བོོ་ནིི་སྲིིད་བློོན་ནེེ་རུ་མཆོོག་ནིི་ཤེེས་
མོ་ཞེས་དམིགས་གསལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་སྲོལ་མེད། འོན་
འཇོོན་ལྷག་བསམ་ལྡན་ཞིིང་ལྷག་པར་རང་ཉིིད་ཀྱིི་
ཀྱང་རང་ཅག་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་རྗེས། བོད་ཕྲུག་ཚང་
རྒྱལ་ཁབ་ལ་དགའ་ཞེེན་དང་བརྩེེ་དུང་ཆེེན་པོོ་ཡོོད་
མར་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ཚད་ལྡན་གནང་ སྦལ་པས་ཁོོ་ཚོོར་བལྟས་ནས། ཁྱོོད་ཚོོ་གང་དུ་འགྲོོ་འམ་དྲིིས།
མཁན་གྱིི་སྐྱེེ་བོོ་ཞིིག་ཡིིན། ཁོོང་གིིས་ཨིིན་ཇིིའིི་བཙན་
སྟེ། ཕྱི་ནང་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ལྡན་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་
གནོོན་འོོག་རང་ཉིིད་སྒེེར་གྱིི་འཚོོ་བ་ཙམ་ལ་མགོོ་མ་
བྱེད་པར་སློབ་གྲྭ་ཙམ་གྱིས་འགན་ཁུར་བྱས་པས་མི་
གཡེེངས་པར་རྒྱལ་གཅེེས་ལྷག་བསམ་གྱིིས་ཀུན་
འགྲིགས་པར་འབྲེལ་ཡོད་ཕ་མ་ཚོས་ཀྱང་འགན་ཁུར་
ནས་བསླངས་པའིི་ཐོོག་མེེས་པོོ་དམ་པ་གན་དྷིི་མཆོོག་
མཉམ་ལེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་དགོས་པར་དམིགས་ཏེ།
དང་ལྷན་དུ་རང་བཙན་འཐབ་རྩོོད་གནང་ཡོོད། ཁོོང་
རྒྱལ་ཡུམ་མཆོག་གི་འཁྲུངས་ཚེས་ཉིན་དེར་བོད་ཀྱི་ཕ་
དང་མེེས་པོོ་དམ་པ་ལྟ་བུའིི་སྐྱེེ་བོོ་གྲངས་མེེད་པའིི་
མའི་ཉིན་མོ་ཞེས་ཚང་མས་སྲུང་བརྩི་ཞུ་སྲོལ་དུ་འགྱུར། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོ་མཆོག་ནི་
ཐུགས་སེམས་དཀར་ཞིང་། ངང་ཚུལ་བརྟན་པ། བཟོད་
ལོོར་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་ཐོོབ་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོོད། མ་
བསྲན་ཆེ་ཞིང་། ཀུན་ལ་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་མེད་པ། དཀོན་མཆོག་ལ་
ཟད་ཕྱིི་ལོོ་དེེ་ཙམ་ནས་ཕྱིི་ལོོ་ ༡༩༦༤ བར་ཁོོང་གིིས་སྲིིད་བློོན་གྱིི་མཛད་
སོགས་ལའང་མཁས་པས། ཁོང་གི་སྲས་དང་སྲས་མོ་རྣམས་ནི་བོད་ཀྱི་
པ་ཀུན་ཏུ་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་བྱམས་བརྩེེ་གནང་མཁན་ཞིིག་ཡིིན་པས། ཁོོང་
དད་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་། མེ་ཏོག་གསོ་སྐྱོང་དང་ཞལ་འདོན་དགེ་སྦྱོར་གནང་ རྒྱུར་མཉེས་པ་མ་ཟད། བུ་ཕྲུག་གསོ་སྐྱོང་དང་བསླབ་གཅུན་གནང་སྟངས་
བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་དང་། ཤེས་ཡོན་སོགས་ཀྱི་ཐོག་མཛད་རྗེས་ཆེ་ཞིང་། ལྷག་པར་རང་ཅག་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པ་ལ་བཀའ་ ཕྱེེ་མ་ལེེབ་ཀྱིིས། ང་ཚོོ་ལྡུམ་རའིི་ནང་རྩེེད་མོོ་རྩེེ་བར་འགྲོོ་ཡིི་ཡིིན་ལབ།
བློོས་གཏོོང་དང་དཔའ་སྟོོབས་ལས་ཕྱིི་ལོོ་ ༡༩༤༧
དྲིན་བླ་ན་མ་མཆིས་པའི་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་ པོ་མཆོག་ཡུམ་འདི་ལས་འཁྲུངས་པས་བོད་མིར་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་
དོན་གྱིས་གྲུབ། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོའི་འཁྲུངས་ཚེས་དང་སྟབས་ བསྟུན་གྱིས་བོད་རིགས་ཕ་མའི་ཉིན་མོ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་དགོས་དོན་ཡང་རང་
ཅག་བོད་མི་ཚང་མས་༸གོང་ས་མཆོག་དང་། ༸རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོའི་བཀའ་ དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་ཆེད་དང་། བོད་རིགས་ཕ་མ་བུ་ཕྲུག་ཚང་མས་༸གོང་ས་
ཡུམ་སྲས་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་སྨན་མཛད་བཟང་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་གང་གནང་ལ་ཁ་མིག་ཡར་བལྟ་དང་ཉམས་ལེན་
བྱས་ཏེ། ཕན་ཚུན་གུས་བཀུར་བྱམས་སྐྱོང་སོགས་ཡ་རབས་དམ་པའི་
འགན་བཞེེས་ཏེེ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་འདིིར་བསྐྱར་སྐྲུན་གྱིི་བྱས་རྗེེས་དུ་མ་ བཞག་གནང་ཡོོད། ལྷག་པར་དུ་ཁོོང་གིི་ཐུགས་གཤིིས་ནིི་དུས་དང་རྣམ་
ཉིིད་རང་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ཀྱང་རུང་། ཡང་ན་ཕྱིི་རྒྱལ་ཁག་ནང་ཕེེབས་
ཀྱང་རུང་། གང་ལྟར་ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་རྣམས་ལ་ཧ་ཅང་བྱམས་བརྩེེ་ཆེེན་ པོོ་གནང་གིི་ཡོོད། ཁོོང་གིིས་གསུངས་དོོན། ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་རྣམས་ནིི་མ་
འོོངས་པའིི་རྒྱལ་ཁབ་བཞེེངས་མཁན་ཡིིན། ཞེེས་མཐོོང་ཆེེན་མཛད་ཀྱིི་ཡོོད་ པ་བཞིིན་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ནས་ཀྱང་། "ཅ་ཅ་" (ཨ་ཁུ།) ནེེ་རུ་ལགས་ཞེེས་བརྩིི་ བཀུར་ཧ་ཅང་ཆེེན་པོོ་ཞུ་ཡིི་ཡོོད། དེེར་བརྟེེན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིིས་ཁོོང་ གིི་འཁྲུངས་སྐར་ཏེེ་ཕྱིི་ཟླ་ ༡༡ པའིི་ཚེེས་ ༡༤ ནམ་ཡིིན་ལ་བྱིིས་པའིི་དུས་ ཆེེན་དུ་བརྩིིས་གནང་སྟེེ་ཉིིན་དེེར་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོོངས་སུ་བྱིིས་པའིི་དུས་ ཆེེན་སྲུང་རྩིི་ཞུ་ཡིི་ཡོོད་པ་བཞིིན་བཙན་བྱོོལ་དུ་ཡོོད་པའིི་བོོད་པའིི་སློོབ་ གྲྭ་ཁག་ནས་ཀྱང་དེེ་དང་སྟབས་བསྟུན་སྲུང་བརྩིི་ཞུ་མུས་ཡིིན།
bio data adm མིི་ཚེེའིི་ལོོ་རྒྱུས་སྙིིང་བསྡུས། = གང་ཟག་སྒེེར་གྱིི་སྐྱེེས་ཚེེས་དང༌། ཤེེས་ཚད་ཉམས་མྱོོང་སོོགས་ཀྱིི་ལོོ་རྒྱུས་སྙིིང་བསྡུས།
biodiversity bio སྐྱེེ་དངོོས་སྣ་ཚོོགས་རང་བཞིིན། = གོོ་ལ་ཧྲིིལ་པོོའམ་ས་ཁུལ་བྱེེ་བྲག་ཅིིག་ཏུ་རྩིི་ཤིིང་དང་སྲོོག་ཆགས་སྣ་འཛོོམས་ཀྱིི་ཚད་རིིམ་
རན་པོོ་དགོོས་པའིི་གནས་སྟངས།
biology biol སྐྱེེ་དངོོས་རིིག་པ། = སྐྱེེ་དངོོས་དང་སྲོོག་ཆགས་ཀྱིི་བཟོོ་དབྱིིབས་དང་། བྱེེད་ལས། འཚར་ལོོངས། འབྱུང་ཁུངས། འཕེེལ་རིིམ་སོོགས་ཀྱིི་
དཔྱད་པའིི་རིིག་པ་སྟེེ། དེེའིི་ཁོོངས་སུ་རྩིི་ཤིིང་རིིག་པ་དང་སྲོོག་ཆགས་ཚན་རིིག་རྣམས་ཀྱང་ཚུད་དོོ།
ཁུངས། ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་པར་སྐྲུན་ཞུས་པའི་<<ཨིན་བོད་ཤན་སྦྱར་གཏན་འབེབས་བརྡ་ཆད།>>དེབ་ཕྲེང་ཁག