ཤེ ས ་བྱའི ་ བང་མཛོ ད ་ ཡར་འབྲོག་གཡུ་མཚོ།
བོོད་རྒྱལ་ལོོ། ༢༡༤༩
ཕྱིི་ལོོ་ ༢༠༢༢
ཤེེས་ཡོོན་ལྷན་ཚོོགས་ཡིིག་ཚང་ནས་རྩོོམ་སྒྲིིག་དང་པར་སྐྲུན་ཞུས།
༄༅། །བསམ་གྲུབ་དང་ཐང་ལིི། །
⇦འདོོན་ཐེེངས་སྔ་མའིི་འཕྲོོས།
༄༅། །ཤེེས་བྱའིི་དགའ་ཚལ། །
ཆོས་ཉིད་སྒྲོལ་མས་བརྩམས།
གང་འདྲ་ཞིིག་ལ་མིི་བཟང་པོོ་ཟེེར།
ཀློོག་པ་པོོ་ལགས། ཁྱེེད་ཀྱིིས་དུས་རྒྱུན་མིི་བཟང་པོོ་དང་མིི་ངན་པ་ཟེེར་བ་གང་འདྲ་ཞིིག་
ལ་ངོོས་འཛིིན་གནང་གིི་ཡོོད། ང་ཚོོས་མིི་བཟང་པོོ་ཟེེར་བའིི་སྐབས་ཕྱིི་ཡིི་རྣམ་པ་ལ་ལྟོོས་ ནས་ངོོས་འཛིིན་བྱེེད་དགོོས་སམ། ཡང་ན་སྒོོ་གསུམ་གྱིི་སྤྱོོད་ལམ་ལ་ལྟོོས་ནས་ངོོས་
འཛིིན་བྱེེད་དགོོས། ཁྱེེད་ཀྱིིས་རང་ཉིིད་མིི་བཟང་པོོ་དང་ཡག་པོོ་ཞིིག་ཆགས་ཐུབ་པ་བྱ་
རྒྱུའིི་བསམ་བློོ་འཁོོར་མྱོོང་ཡོོད་དམ། གལ་ཏེེ་བསམ་བློོ་དེེ་འདྲ་འཁོོར་མྱོོང་ཡོོད་ན། ཇིི་ ལྟར་བྱས་ཏེེ་མིི་བཟང་པོོ་ཞིིག་ཆགས་ཐུབ་བམ། གཤམ་དུ་ང་ཚོོས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱིི་ལམ་
ཁོོ་གཉིིས་ཉིིན་ལྟར་རྩེེད་མོོ་མཉམ་དུ་རྩེེད་པ་དང་ལྷག་པར་དུ་ཐང་ལིིས་
བསམ་གྲུབ་རང་གིི་གཟུགས་པོོའི་ིསྟེེང་བཞོོན་དུ་བཅུག་ནས་གྲོོང་ཚོོ་
གཞན་ནང་འཆམ་འཆམ་དུ་འཁྲིིད་ཀྱིི་ཡོོད། དེེ་ལྟར་ལོོ་མང་འདས་ རྗེེས་ཁོོ་གྲོོང་ཚོོ་ཆུང་ངུ་འདིིར་སྡོོད་འདོོད་མ་བྱུང་ནས་མཐར་རང་གིི་ཕ་ མ་གཉིིས་ལ་རང་ཉིིད་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱིི་གྲོོང་ཁྱེེར་བཀྲ་ཤིིས་འཁྱིིལ་ དུ་ལྟ་ཙམ་བྱེེད་འདོོད་ཡོོད་སྐོོར་བཤད།
སྤྱིིའིི་འདོོན་ཐེེངས། ༢༡༣ ཧིིན་སྒོོར། ༥
ནས་མིི་བཟང་ངན་གྱིི་དབྱེེ་བ་འབྱེེད་ཐབས་བྱེེད་ཀྱིི་ཡིིན།
རྩོམ་སྒྲིག་པས།
བསྒྲིིགས་མེེད་པ་རེེད། རིི་བོོང་གིི་བསམ་པར། ཡ་་་ ང་རང་སྤྱང་ཤོོས་ཡིིན་བསམས་
ཀྱང་ཝ་མོོ་འདིི་ང་ལས་སྤྱང་གྲུང་འཛོོམས་པ་འདུག མོོས་ང་དགོོང་ཟས་ལ་བཟའ་རྩིིས་ བྱེེད་ཀྱིི་ཡོོད་པ་འདྲ་བསམས་ནས་བྲོོས་དགོོས་བྱུང།
༥། འཛིིན་གྲྭ་གྲོོལ་བའིི་སྐབས་རྡོོ་རྗེེས་བུ་མོོ་སྒྲོོལ་མའིི་ངང་ལག་འཕྲོོགས་ཏེེ་འཛིིན་ཁང་
ནང་ཡར་རྒྱུགས་མར་རྒྱུགས་བྱས་པས། སྒྲོོལ་མས་ཁོོའི་ིརྗེེས་མ་ཟིིན་པར་བརྟེེན། དེེ་མུར་ མ་སྐྱུར་ཀ་མེེད་བྱུང་། སློོབ་ཕྲུག་རྣམས་རིིམ་བཞིིན་འཛིིན་ཁང་ནས་དོོན་ཏེེ་ནང་ལ་ལོོག་ འགོོ་བརྩམས། སྐབས་དེེར་འཛིིན་ཁང་ཕྱིི་རོོལ་གྱིི་ལྕགས་དྲའིི་ཐོོག་སྤྲེེའུ་ཞིིག་བསྡད་ཡོོད་
༡། སྔོོན་ཁྱིིམ་བདག་དབུལ་མོོ་ཞིིག་གིིས་རང་དང་བཟའ་ཟླ་གཉིིས་ཀྱིི་ལུས་ལ་གྱོོན་རྒྱུའིི་ ཅིིང་། དེེས་སློོབ་ཕྲུག་ཚོོར་ཅེེར་ནས་བཟའ་རྒྱུ་འདྲ་རག་ཐབས་བྱེེད་ཀྱིི་ཡོོད། སློོབ་ཕྲུག་ རས་ལྷེེབ་ལྷེེབ་གཅིིག་ལས་མེེད་ཀྱང་། དེེ་དགེེ་སློོང་བསོོད་སྙོོམས་པ་ཞིིག་ལ་ལྷག་བསམ་ རྣམ་དག་གིིས་ཕུལ་བར་བརྟེེན། ཕྱིིས་སུ་སྐྱེེ་བ་ཇིི་ཙམ་ལེེན་པ་ན་ལུས་སུ་གྱོོན་གོོས་ཆ་ ཚང་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་སྐྱེེ་བ་བླངས་ཡོོད།
གཞན་རྣམས་ཀྱིི་ལག་ལ་བཟའ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེེད་ཀྱང་། རྡོོ་རྗེེའིི་ལག་ཏུ་ངང་ལག་ཡོོད་ སྟབས། རྡོོ་རྗེེ་འཛིིན་ཁང་ནས་ཕྱིིར་ཐོོན་ཐབས་བྱེེད་སྐབས་སྤྲེེའུས་ངང་ལག་འཕྲོོག་རྩིིས་ བྱས་པས། ཡུན་རིིང་འཛིིན་ཁང་ནས་ཕྱིིར་ཐོོན་མ་ཐུབ་ཅིིང། མཐར་ངང་ལག་སྤྲེེའུར་
༢། བྱིིས་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིིག་གིིས་རྟག་ཏུ་རང་གིི་སྡོོད་ཁུལ་དུ་ཡོོད་པའིི་ཁྱིི་རྣམས་ལ་བྱམས་ སྤྲད་དེེ་མ་ལོོག་ཀ་མེེད་བྱུང་། པོོ་ཞེེ་དྲག་བྱེེད་ཀྱིི་ཡོོད་པས། ཉིིན་ཞིིག་བུ་དེེ་སྲང་ལམ་བརྒྱུད་ནས་གཅིིག་པུར་ཁྱིིམ་དུ་ ༦། ཉིིན་ཞིིག་སྟག་དང་། དོོམ། གཟིིག སེེང་གེེ་བཅས་ཟས་འཚོོལ་བར་ཕྱིིན། ཁོོ་ཚོོས་ ལོོག་ཡོོང་སྐབས། རྐུན་མ་ཞིིག་གིིས་བུ་དེེ་བཙན་འཁྲིིད་བྱེེད་གྲབས་བྱས་པས། དུས་
རྒྱུན་ཁོོས་བྱམས་པོོ་བྱེེད་སའིི་ཁྱིི་རྣམས་རྒྱུགས་ཡོོང་ནས་རྐུན་མ་དེེའིི་ལུས་པོོ་ཡོོངས་ རྫོོགས་ལ་སོོ་བརྒྱབ་པར་བརྟེེན། བུ་དེེ་གློོད་ནས་མ་བྲོོས་ཀ་མེེད་ཆགས་པ་རེེད།
སྲོོག་ཆགས་མཉམ་དུ་གསོོད་རྒྱུ་དང་། ཤ་ག་ཚོོད་རག་པ་དེེ་དུམ་བུ་བཞིི་ལ་བགོོ་རྒྱུར་ ཐག་བཅད། དུས་ཡུན་གང་འཚམ་སོོང་རྗེེས་གླང་གོོག་ཅིིག་འགྲོོ་བ་མཐོོང་ནས། སྟག་
དང་གཟིིག་གིིས་གཡས་གཡོོན་ནས་བཀག་པ་དང། དོོམ་གྱིིས་མདུན་ནས་འགྲོོ་ལམ་
༣། སྔར་སྦྱིིན་པ་གཏོོང་རྒྱུར་དགའ་བའིི་རྒྱལ་སྲས་ཤིིག་གིིས་ཡུལ་དེེའིི་མིི་རྣམས་སྡུག་ བཀག སེེང་གེེས་གླང་གོོག་དེེའིི་སྒང་ལ་མཆོོངས་ནས་བསད་པ་རེེད། དེེ་ནས་ཤ་དུམ་ བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེེད་པ་མྱོོང་ཞིིང་། ཟས་གོོས་ཀྱིི་ཆེེད་དུ་མིི་དགེེ་བའིི་ལས་སྣ་ཚོོགས་
བྱེེད་པ་གཟིིགས་ཏེེ། དེེ་དག་ལ་ཕན་པ་བསྒྲུབ་རྒྱུའིི་ཆེེད་རྒྱལ་པོོའི་ི བང་མཛོོད་དུ་ཡོོད་
པའིི་རྒྱུ་ནོོར་རྣམས་རིིམ་བཞིིན་སྦྱིིན་པ་བཏང་། དེེ་ལྟར་དུས་ཚོོད་གང་འཚམ་འདས་པ་
འོོན་ཀྱང་ཕ་མ་གཉིིས་ཀྱིིས་གྲོོང་ཁྱེེར་དེེ་ནིི་ས་ཐག་ཧ་ཅང་རིིང་ ཞིིང་། ལམ་བར་དུའང་འཇིིགས་པ་ཆེེ་བ་མ་ཟད་ད་བར་མིི་སུ་ཡང་
འགྲོོ་ཐུབ་པ་བྱུང་མེེད་པས་དེེར་བགྲོོད་པའིི་ལམ་ཤེེས་མཁན་ཡང་ མེེད་ཅེེས་སེེམས་སྡུག་དང་ངལ་བ་ཆེེན་པོོའི་ི སྒོོ་ནས་བཤད། དེེ་ལ་
བསམ་གྲུབ་ཀྱིིས། ཕ་མ་རྒན་རྒོོན་རྣམ་གཉིིས་ལན་གཅིིག་བདག་ལ་ གསན་པར་ཞུ།
ན། མཛོོད་ཁང་ཡང་སྟོོང་ལ་ཉེེ་བས་མུ་མཐུད་ཡུལ་མིི་རྣམས་ལ་འཚོོ་བ་སྦྱར་རྒྱུའིི་སླད་
སྲོོག་ཉེེན་ལ་མ་ལྟོོས་པར་མཐའ་ཡས་རྒྱ་མཚོོར་ཕེེབས་ཤིིང་། ཀླུ་ཡུལ་ནས་ནོོར་བུ་དགོོས་
བུ་བཞིི་ལ་བགོོས་ནས་འཁྱེེར་གྲབས་བྱེེད་སྐབས། སེེང་གེེས་ང་རོོ་བསྒྲགས་ནས། ཝེེ་ གྲོོགས་པོོ་ཚོོ། ང་འགོོ་ཁྲིིད་ཡིིན་ཙང་ཐོོབ་སྐལ་དང་པོོ་དེེ་ངའིི་རེེད། གླང་གསོོད་མཁན་
དེེ་ང་ཡིིན་པས་ཐོོབ་སྐལ་གཉིིས་པ་དེེ་ཡང་ངའིི་རེེད། ང་ལ་ཕྲུ་གུ་མང་པོོ་ཡོོད་པས་ཐོོབ་
སྐལ་གསུམ་པ་དེེ་ཡང་ངའིི་རེེད། ཐོོབ་སྐལ་བཞིི་པ་དེེ་ཁྱེེད་ཚོོ་སུ་ལ་དགོོས་ནའང་ཁྱེེར། འོོན་ཀྱང་དེེའིི་སྔོོན་ལ་ང་དང་འཛིིངས་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོོབ་ན་འཁྱེེར་རྒྱུགས། ཞེེས་ལབ།
ཁྱེེད་ཀྱིིས་གོོང་གིི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་མིི་བཟང་ངན་གྱིི་ཁྱད་ཆོོས་གང་ཞིིག་རྟོོགས་ པ་བཞིིན་སྦྱིིན་པ་ཚད་མེེད་པ་བཏང་ནས། དེེ་དག་གིིས་མིི་དགེེ་བའིི་ལས་གསོོག་མིི་དགོོས་ ཐུབ་བྱུང་ངམ། འདོོད་ཀུན་བྱུང་བླངས་ཏེེ་ཕྱིིར་རང་ཡུལ་དུ་ཕེེབས། དེེ་ནས་སེེམས་ཅན་ཀུན་གྱིི་འདོོད་
༤། མིི་ཚོོས་རིི་བོོང་ལ་བློོ་ལྡན་ཤེེས་རབ་ཅེེས་བསྟོོད་བསྔགས་བྱེེད་ཀྱིི་ཡོོད་པས། རིི་བོོང་
ང་ཚོོས་གཏམ་རྒྱུད་དང་པོོ་གསུམ་ལས། མིི་བཟང་པོོ་ཟེེར་བ་ནིི་གཞན་ལ་ཕན་སེེམས་སྒྲུབ་ མཁན་དང་། ལོོ་ན་ཆེེ་ཆུང་དང་རྒྱུ་ནོོར་མང་ཉུང་ལ་མ་ལྟོོས་པར་མིི་ཚང་མས་ལས་བཟང་
བོོང་གིིས། ཁྱེེད་རང་ང་ནང་བཞིིན་སྤྱང་གྲུང་འཛོོམས་པོོ་ཡོོད་དམ། ཞེེས་དྲིིས། ཝ་མོོས་
ནིི་མིི་ངན་པའིི་ཁྱད་ཆོོས་ཡིིན་པས། དེེ་འདྲའིི་སྤྱོོད་ཚུལ་དོོར་ཏེེ། གཞན་གྱིི་དོོན་དུ་བསམ་
པར་བྱས་པས། རྒྱལ་སྲས་དེེ་སྐྱེེ་བ་རྗེེས་མར་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེེས་སོོ། །
གིི་བསམ་པར་ཁོོ་རང་དངོོས་གནས་ཤེེས་རབ་ཅན་ཞིིག་ཡིིན་སྙམ་ནས་སྤོོབས་སེེམས་ བྱེེད་ཀྱིི་ཡོོད། ཉིིན་གཅིིག་རིི་བོོང་ཕྱིི་ལ་འགྲོོ་སྐབས་ཝ་མོོ་ཞིིག་དང་འཕྲད་པས། རིི་
ཁྱེེད་རང་ངའིི་ཁྱིིམ་དུ་ཤོོག་དང་དེེ་དུས་ལན་འདེེབས་ཡོོང་། ཞེེས་བཤད། དེེའིི་དགོོང་ མོོར། རིི་བོོང་ཝ་མོོའི་ི ཁྱིིམ་དུ་ཕྱིིན་པ་དང་། ཅོོག་ཙེེའིི་སྟེེང་དུ་སྡེེར་མ་དང་། ཕོོར་པ། ཐུར་
མ་སོོགས་གྲ་སྒྲིིག་བྱས་ཡོོད་པ་མཐོོང་། འོོན་ཀྱང་བཟའ་རྒྱུ་དང་འཐུང་རྒྱུ་གཅིིག་ཀྱང་
པོོ་བྱེེད་ཐུབ་པ་རྟོོགས་ཐུབ་ཅིིང་། ཡང་གཏམ་རྒྱུད་རྗེེས་མ་གསུམ་ལས། རིི་བོོང་ལྟ་བུའིི་ ཁེེངས་དྲེེག་ཅན་དང་། བུ་རྡོོ་རྗེེ་ལྟ་བུའིི་གནོོད་སེེམས་ཅན། སེེང་གེེ་ལྟ་བུའིི་ཧམ་ཤེེད་ཅན་
བློོ་མང་ཙམ་གཏོོང་དགོོས་པ་བསྟན། དེེར་བརྟེེན་སློོབ་ཕྲུག་ཚོོས་ཆུང་དུས་ནས་གཞན་ ལ་བསམ་ཤེེས་དང་བྱམས་བརྩེེའིི་གོོམས་འདྲིིས་འཇགས་ཐབས་ལ་འབད་དགོོས་སོོ། །
appointment adm ༡། བསྐོ་གཞག = ལས་སྣེ་ལྟ་བུར་བསྐོ་འཛུགས། ༢། དུས་ར། = སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་གནས་གང་དུ་ཐུག་འཕྲད་བྱ་
རྒྱུའི་དུས་བཀག་བཟོ་བ།
ཡུན་རིིང་བྱམས་ཀྱིིས་བསྐྱངས་པའིི་དྲིིན་ཆེེན་གཉིིས།། ཚེེ་འདིིར་ལས་ལ་བསྐོོས་པའིི་ཕ་མ་གཉིིས།། བུ་ཆུང་གྲོོང་ཁྱེེར་འགྲིིམ་པའིི་བསམ་བློོ་དེེ།། ཡུན་རིིང་སྙིིང་ལ་བཅངས་པའིི་ཕུགས་འདུན་ཡིིན།། ད་ལན་མ་ཕྱིིན་འཆིི་ཡང་འགྱོོད་པའིི་གནས།། ལན་ཅིིག་འགྲོོ་བའིི་ཁས་ལེེན་མཛོོད་ཅིིག་ཨང་།། ཟེེར། མུ་མཐུད་རྒྱུ།
ཤོོག་ངོོས་ ༤ པར་གཟིིགས།
archaeology archaeol གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པ། = ཚན་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་གདོད་མའི་མི་རིགས་དང་། ཁོང་ཚོའི་རིག་གཞུང་གི་སྒྱུ་རྩལ་
དངོས་རིགས་དང་། བརྐོས་རིས། དྲན་གསོའི་བང་སོ་སོགས་ལ་དཔྱོད་པའི་རིག་པ།
architecture adm,archit ༡། ཁང་བཟོ་རིག་པ། = ཁང་པའི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་རིག་པའམ་སྒྱུ་རྩལ། ༢། ཁང་པའི་བཟོ་བཀོད། = ཁང་པ་ཇི་ལྟར་
བཟོ་བའི་འགྲོས་སམ་བཀོད་པ།
archives adm,lib ཡིག་མཛོད། = ལོ་རྒྱུས་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་སོགས་གཅེས་ཉར་བྱེད་ས། assembly adm འདུ་འཛོམས། = དགོས་དོན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་མཉམ་འཛོམས་བྱས་པའི་སྐྱེ་བོའི་སྡེ་ཞིག
ཁུངས། ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་པར་སྐྲུན་ཞུས་པའི་<<ཨིན་བོད་ཤན་སྦྱར་གཏན་འབེབས་བརྡ་ཆད།>>དེབ་ཕྲེང་ཁག