Periódico Universitario / Unibertsitateko aldizkaria - 420. Zkia.- 2026ko martxoa

Udaberria iritsi da!

Aurreko hilabete hotz eta euritsuen ondoren,hemen da berriz udaberria.Egunak luzeagoak eta argitsuagoak dira...Unibertsitateetako berdeguneetan denbora pasatzeko aproposak,ikaskideekin jarduteko,eguzkia hartzeko,liburuak edo apunteak irakurtzeko... Uniozion,aisialdiari emandako atalean,DFeria Donostiako Arte Eszenikoen Feriari buruz hitz egingo dugu,non31 ikuskizun eta 42 emanaldi eskainiko diren; Gasteizko Artium Museoan,'Zirkulu batetik begira begiraden zirkulu batean' erakusketa egongo da;Bilboko emakume eskultore

talde baten obrak erakutsiko dira Bizkaiko Batzar Nagusietako Erakusketa Aretoan; eta amaitzeko, Iruñeko Gayarre Antzokiak 'La última noche con mi hermano' antzezlana hartuko du.

Uniemakumen,emakumeek hedabideetan duten presentzia aztertuko dugu.Izan ere,sektore horretan aurrerapausoak eman diren arren, ez dago oraindik berdintasunik. Eta Unieskubideetan,SUSIEEjasangarritasunean eta kulturartekotasunean oinarritutako Erasmus+ proiektua aurkeztuko dizuegu. Besterik gabe,goza ezazue,hilabete loretsu hauetaz!

420.zenb. 2026eko martxoa Doakoa

uniagenda

UNIBERTSITATEAK

Universidad del País Vasco / Euskal HerrikoUnibertsitatea www.ehu.eus

Uda IkastaroakDonostiaMiramar Jauregia z/g943 219 511

Gipuzkoako Campuseko ErrektoreordetzaDonostiaIgnacio MªBarriola Eraik.Elhuyar Pza.1943 018 141 Leioako Campusa (Zentralita)Leioa-ErandioSarriena Auzoa,z/g946 012 000 Sarbide Bulegoa.Bizkaiko CampusaLeioa-ErandioSarriena Auzoa,z/g946 015 555 Arabako Campuseko ErrektoreordetzaGasteizComandante Izarduy Kalea,2945 014 444 Gazte Informazioko Bulegoak (UPV/EHU)

GasteizC/ Los Apraiz,1 - 1ªPlanta945 014 336oij.ar@ehu.eus LeioaApia Bidea - Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko Behea946 015100oij.bi@ehu.eus

Nafarroako Unibertsitate Publikoa

Nafarroako Unibertsitate PublikoaIruñeaArrosadiako Campusa948 169 000 Nafarroako Unibertsitate PublikoaTuteraTarazona etorbidea,z/g948 417 800

UNED (Distantzia Heziketako Unibertsitate Nazionala)

UNED ArabaGasteizPedro Usua,2945 244 200

UNED BizkaiaPortugaleteIgnacio Ellacuria Parkea,2-3944 936 533

UNED GipuzkoaBergaraMartin AguirreDeunaren Enparantza,4943 769 033

UNED NafarroaIruñeaSadar z/g948 243 250

UNED NafarroaTuteraMagallón,8948 821 535

Mondragon Unibertsitatea

www.mondragon.edu

Mondragon UnibertsitateaArrasateLarramendi,4.23 posta-kutxatila943 794 700 / 943 712185

Deustuko Unibertsitatea www.deusto.eus

Bilboko CampusaBilboUnibertsitate Etorbidea 24944 139 000 Donostiako CampusaDonostiaMundaiz Bidea,50943 326 600

EUNEIZ Unibertsitatea

www.euneiz.com

EUNEIZ UnibertsitateaGasteizBiosferako Pasalekua,6945 255 007

Nafarroako Unibertsitatea www.unav.es

Nafarroako UnibertsitateaIruñeaCampus Unibertsitarioa948 425 600

Ingenieri Eskola.TECNUMDonostiaManuel Lardizabal Pas.,13943 219 877

TECNUM - Miramon Goiko EgoitzaDonostiaMikeletegi Pas.,48943 219 877

Idazkaritza eta Administrazioko Goi Mailako Institutua - ISSADonostiaAldapeta,49 943 467 144

Ikaslan.Lanbide Heziketako Ikastegi Publikoen Elkartea www.ikaslan.net

Hetel Heziketa Tekniko Elkartea www.hetel.eus

ENPRESA ETA BERRIKUNTZAKO ZENTRUAK

SaiolanArrasateGoiru Kalea,1943 712 072

Garaia Berrikuntzako InteresguneaArrasateUribarri Etorbidea,3.79 P.K.943 719 181 CedemiBarakaldoAltos Hornos de Bizkaia Hiribidea,33944 184 100 BIC Gipuzkoa BerrilanDonostiaMikeletegi Paselekua,83943 000 999 BIC BizkaiaDerioAstondo Bidea,Edificio,612944 030 606 BIC Bizkaia EzkerraldeaBarakaldoAvenida Altos Hornos de Vizcaya,33944 184 100 BIC ArabaMiñanoCalle Albert Einstein,15945 298 282 CEI BusturialdeaGernika-LumoTxalaparta Poligono,32946 256 809 CEIAMiñano GoienArabako Parke Teknologikoa,CEIA Eraik.945 298 282 IKERBASQUEBilboMaría Díaz Haroko Kalea,3944 052 660 SPRI,S.A.BilboUrkixo Zumarkalea,36944 037 000 BEAZ,P.S.A.BilboSabino Arana Etorbidea,8944 395 622 INNOBASQUEZamudioC/ Laida Bidea,203944 209 488 CEINNoainMocholí Kalea848 426 000

Particular de Ategorrieta Kalea,2 Baxua.10.lokala 20013 Donostia.Tfnoa.: 943 053 488 http://www.elperiodicouniversitario.com posta-e: asun@elperiodicouniversitario.com Lege Gordailua: BI-338-93

ISSN: 2530-2132

KOORDINATZAILEAK: Asun Calviño eta Jon Lasa.

LAGUNTZAILEAK: Jon Lasa,Ana Belén Sánchez,Nissma De Benito eta Irene Urizar.

DISEINUA ETA MAKETAZIOA: Unibertsitateko Aldizkaria.

ARGAZKIAK: Irene Urizar eta Cristina Domínguez.

PUBLIZITATEA: Bizkaia/ Gipuzkoa/ Araba/Nafarroa: 629 229 185 Unibertsitateko Aldizkariak ez du bertan azaltzen diren iritzi eta edukien gaineko ardurarik hartzen.

LAGUNTZAILEAK

INFORMAZIO EUROPARREKO ZENTROAK

UPV/EHU

Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatea. Lehendakari Aguirre Etorbidea,83.48015 - BILBAO

Tel.: (+34) 946 013 651/ 652

E-maila: cde@ehu.eus http://www.ehu.eus/es/web/cde/home

Deustuko Unibertsitatea Liburutegi Unibertsitarioa. Ramón Rubial,1.48009 - BILBAO

Tel.: (+34) 944 139 417

E-maila: begona.prado@deusto.es http://www.iee.deusto.es

Nafarroako Unibertsitatea Zuzenbideko Eraikina. Campus Unibertsitarioa.31080 Iruñea. Tel: 948 425 634.E-maila: cee@unav.es

EUROPE DIRECTCEDERNA GARALUR.NAFARROA

Barriobide,40,001 bulegoa. 31013 Ansoain.Tel.: 948 206 697

E-maila: europadirect@cederna.es

EUROPE DIRECTHAZI

Granja Modeloa,z/g.01192 Arkaute (Araba).Tel.: 945 0003 208 http://www.hazi.es

EUROPE DIRECTBIZKAIA

Simón Bolivar Kakea,8B 48010 Bilbao.Tel.: 946 072528

E-maila: europedirect@fundacionede.org http://www.europedirectbizkaia.org

EBri buruzko informazio orokorra eta kontsulta espezializatuak eskintzen ditu,dibulgazioko ekitaldeak egiten ditu eta lan-gela bat dauka.

EUROPE DIRECTDONOSTIA

Prim kalea,14 2D.20006 Donostia Tel.: 943 470 962

E-maila: europedirect@kaebnai.net http://kaebnai.net

Informazioa,orientazioa eta europar herritartasunarekin erlazionaturiko eskubideei buruzko aholkularitza, parte-hartze aktiboa eta gaztetasuna eskaintzen ditu.

EKINTZA HONEK EUSKO JAURLARITZAKO KULTURA ETA HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO LAGUNTZA JASO DU +TREBAKUNTZA ETA GAZTEOK BYEWORLD ALDIZKARIAK EUSKO JAURLARITZAKO GAZTERIA ZUZENDARITZAREN DIRU-LAGUNTZA DU

unibertsitatea

Partekatu autoa unibertsitatera joateko

EHUren Arabako Campusak ibilgailu pribatuaren erabilera arrazionalagoa eta jasangarriagoa sustatzeko programa pilotua jarri du abian

Jon Lasa Galdos

Euskal Herriko Unibertsitatearen (EHU) Arabako Campusak unibertsitate komunitate osoari irekitako ekimena jarri du abian,ibilgailu partikularrak parteka daitezen eta campusera modu zuzenagoan,merkeagoan eta jasangarriagoan iritsi ahal izan dadin.Zerbitzu berria aurkezteko prentsaurrekoan Ixone Fernandez de Labastida Medina Arabako Campuseko errektoreordea,Elisa Sainz de Murieta Zugadi EHUko Garapen Jasangarri eta Konpromiso Sozialerako zuzendaria eta Inés Ylla Gelabert Karos Proiektuaren Espainiako burua izan dira.“EHUren lehentasuna garraio publikoaren erabilera eta mugikortasun aktiboa sustatzea bada ere,partekatutako garraioaren erabilera sustatzen duen ekimen honek benetan erantzuten die gure erkidegoko atal handi baten beharrei,Euskal Autonomia Erkidegoko puntu askotatik egunero bertaratzen direnen beharrei",adierazi du errektoreordeak. Aplikazio informatiko baten bidez, Arabako Campuseko ikastegietara joan-etorriak ibilgailu pribatuan egin ohi dituzten eta partekatzeko interesa duten pertsonen arteko elkarretaratzea erraztean datza zerbitzua,joan-etorriak optimizatuz eta ingurumen inpaktua murriztuz.

Abian jarri da jada sei hilabetetan luzatuko den programa pilotua,ibilgailu pribatuaren erabilera arrazionalagoa eta jasangarriagoa sustatzea helburu harturik.Ekimen honen bidez,EHUk inbertsio aktiboa egin nahi du ikasleei, irakasleei eta teknikarien eta kudeaketa eta administrazio eta zerbitzuetako langileei (TEKAZEL) Arabako Campusera iristeko zerbitzu bat eskaintzearren."EHUk mugikortasun plan bat egingo du hiru campusetara-

ko,mugikortasunari modu integralean heltzeko,baina beharrezkoak dira era honetako ekimenak,gure komunitateko eta inguruko bizimodua hobetzen dutelako",gaineratu du Ixone Fernandez de Labastidak.

Aplikazio informatiko baten bidez, joan-etorriak optimizatuko dira eta ingurumen inpaktua murriztuko da

Zer da Karos?

Karos aplikazio sinple eta adimentsua da,erabiltzaileak automatikoki lotzen dituena,zein bere ibilbidearen eta ordutegiaren arabera:

❚ Aukera dezakezu gidari edo bidaiari gisa bidaiatu nahi duzun.

❚ Aukera dezakezu autoa norekin partekatu.

❚ Bidaiak aldez aurretik planifika ditzakezu.

❚ Dena app-tik kudeatzen da: Plangintza,komunikazioa eta konpentsazio ekonomikoa.

Horretarako,Karos app-a deskargatu behar da,EHUren posta elektronikoarekin erregistratu eta datuak osatu,etxeko helbidea,unibertsitatearen helbidea eta ohiko ordutegia adierazi. Ondoren,bidaia proposamenak jasoko dira,eta bidaia-eskaerak bidali edo onartu ahal izango dira.

Aplikazioa konpromisorik gabe proba daiteke,kointzidentziak ikusi eta nahi denean erabiltzen hasi.

Ordainketa guztiak automatikoki kudeatzen dira aplikazioaren bidez.Gidariek konpentsazio ekonomiko bat jasotzen dute bidelagun bakoitzeko, app-aren diru-zorroan pilatzen zaiena.Iragandako hilaren 15ean bidaliko zaie pilatutako zenbatekoa zein bere banku kontura.

Informazio gehiago: https://www.ehu.eus/eu/web/ araba/karos

Masterren gaineko jakinmina EHUAzokan

10.000 ikasle inguru gerturatu zen saioetara,eta 160tik gora prestakuntza saio egin ziren Batxilergoko ikasleekin

Joxerramon Bengoetxea EHUko errektorea pozik agertu zen EHUAzokaren hiru saioek izan zuten harrerarekin.Orientatzaileek egiten duten lana goraipatu zuen errektoreak eta,azaldu zuenez,graduez gain,masterrek ere ikusmin handia sortu zuten aurtengo edizioan.

Ikasleei banatzen zaizkien liburuxkak berritu dira eta gradu eskaintzari gehitu zaio graduondokoei buruzko informazioa

Unibertsitate Orientaziorako Azokak ateak itxi dituen aurten.Bilbokoa izan da azken geralekua eta aurreko bi hitzorduetan bezalaxe,Batxilergoko ikasle nahiz familia ugari hurbildu ziren Sarrikoko Ekonomia eta Enpresa fakultatera zein Bizkaia Aretora. EHUko errektore Joxerramon Bengoetxearekin batera izan ziren Estitxu Garai Bizkaiko Campuseko eta Komunikazioko errektoreordea Asier

Blas Ikasle eta Konpromiso Sozialeko errektoreordea eta Ainhoa Berasaluze Graduondoko eta Etengabeko Ikaskun-tzako errektoreordea; izan ere,azoketan graduondoko ikasketak ikusarazteko estrategia berria jarri du martxan aurten EHUk eta ikusgarritasuna eman zaie masterrei eta graduondoko gainerako eskaintzari. EHUk 108 gradu eta 100dik gora graduondoko eskaintzen ditu eta Bengoetxea errektoreak azpimarratu bezala,“Euskal Herriko Unibertsitatearentzat ere berebiziko garrantzia dauka gradutik harago egiten den formazio-eskaintza. Horregatik aurten lehenengoz saiatu gara horren inguruko informazio landuagoa ematen eta ikusi dugu harrera oso ona izan duela; ikasle eta familia askok erakutsi dute masterren inguruko interesa”. Ildo horretan,"ibilbide akademiko osoa egiteko eskaintza bermatzen du EHUk,graduak eta graduondokoak kontuan hartuta asko zabaltzen den eskaintza; are gehiago, gradua eskatzen ez duten graduondokoak ere badituelako EHUk eta profesionalei zuzendutako prestakuntza eta mikrokredentzialak”.

Horregatik ere,“guretzat oso garrantzitsua da ikasle bakoitza bere ibilbide profesionala zehazten joatea,bakoitzaren ezaugarrien arabera aukeratu dezan".Graduondoko errektoreordeak azpimarra jarri zuen unibertsitate publikoak egiten duen graduondoko eskaintzan,“izan badirelako graduondoko izenarekin iragartzen diren,baina unibertsitate graduondoko ez diren ikasketak; alegia,graduaren ikasketarik eskatzen ez dutenak".

Aurtengo EHUAzokara 10.000 ikasle inguru hurbildu ziren Donostia,Gasteiz eta Bilboko hitzorduetara.Horrez gain,160dik gora formazio saio egin ziren azken asteetan eta horiek ere erantzun ona izan zuten % 80tik gora bete egin ziren.Era honetako ekimenen garrantzia agerian uzten dute datuek,adierazi zuen errektoreak eta bide horretan,aurten masterrekin egin bezala,datozen edizioetan ere berritzen jarraitzeko asmoa iragarri zuen.Aurten,esaterako,ikasleei banatzen zaizkien liburuxkak berritu dira eta gradu eskaintzari gehitu zaio graduondokoei buruzko informazioa,baita Euskal Herriko Unibertsitatearen ingurukoa ere.

Javier Sánchez Marcos

Deustuko 2.900 tituludunen ikasketen amaiera ospatu da

Unibertsitatean erretiroa hartu duten irakasle eta lankideei omenaldia egin zitzaien

Deustuko Unibertsitateak zaindariaren eguna ospatu zuen urtarrilaren 28an,San Tomas Akinokoarena,Teologiako gradudunen eta doktore berrien inbestidurarekin eta ikaslerik bikainenei sariak banatzeko ekitaldiarekin.Ondo egindako lana aitortzeko eguna izaten da,eta 2024-2025 ikasturtean ikasketak amaitu zituzten 1.818 graduko ikasleen graduazioen hasiera ere markatu du.

Tituludun horietatik,349 Deusto Business Schoolekoak ziren; 390,Gizarte eta Giza Zientzietakoak 181 Zuzenbidekoak,257 Ingeniaritzakoak,393 Hezkuntza eta Kiroletakoak, 272 Osasun Zientzietakoak,eta 16 Teologiakoak.Gradudun horiei Masterreko 1.094 tituludun eta 21 doktore berri gehitu behar zaizkie; guztira 2.933 tituludun berri izan ziren joan den ikasturtean.

Jardunaldi akademikoaren aurretik, eukaristia ospatu zen Kapera Gotikoan.Ondoren,sariak banatu ziren: Mendieta y Lambarri Fundazioaren sariak,Honors Programa,Karrera

Amaierako Aparteko Sariak eta Ignacio Ellacuria Sari Berezia.Segidan,erretiroa hartu duten irakasle eta lankideei egin zitzaien omenal-

dia,teologo berrien eta doktore berrien inbestidura izan zen ondoren eta Juan Jose Etxeberria errektorearen hitzekin amaitu zen.

San Tomas Akinokoaren egunean,Juan Jose Etxeberria errektoreak

adierazi zuen sekula ez dela hain premiazkoa izan pobreak zaintzea

Pobreen ondoan bidean

Errektoreak,hitzaldian,Jesusen Lagundiak 2019an aldarrikatutako lehentasun apostolikoetako batekin duen konpromisoa berretsi zuen,zehazki,"pobreekin batera bidea egin, bake eta justizia misioan".Lehentasun horrek behar sozioekonomikoak dituztenetatik harago joan nahi du, diskriminazio-motaren bat pairatzen dutenengana edo abusua jasaten dutenengana zabaldu nahi du. "Zabalago oraindik,biktima izenez ezagutzen ditugun pertsonak dira edo,Frantzisko aita santuaren hitza

gogoratuz,"baztertuak",bazterrean utzi daitezkeenak direla gogorarazten duen terminoa",azaldu zuen.Axolagabekeriaren tentaldia bizi duen mundu batean,aberatsen eta gehiengo pobretuaren arteko amildegia etengabe hazten ari den honetan,Juan José Etxeberriaren ustez,"inoiz ez da hain premiazkoa izan pobreak zaintzea", eta,gupidarik ezaren aurrean,errukiaren kultura eraikitzera deituak gaudela ziurtatu zuen."Etorkizun itxaropentsua izango dugu guretzat,baldin eta mundu honetako biktimentzat ere etorkizun itxaropentsua badago",zehaztu zuen. Ikuspegi horrek haien ondoan bidean joatea eskatzen du: elkar aurkitu,elkarri entzun eta elkarrengandik ikasi; haien pausoan aurrera egin eta benetan behar duten horretan lagundu.Ingurune akademikoan gizarte-kalteberatasun handieneko egoerak agertzen ez diren arren,unibertsitateak aukerak eskaintzen ditu pertsona eta komunitate pobretuekin harremana sustatzeko curriculumetik kanpoko esperientzien bidez (auzolandegiak edo praktikak) eta benetako testigantzak eta ikuspegi sozialak biltzen dituen irakaskuntza eta ikerketaren bidez.

Javier Sánchez Marcos

Enplegu eta Ekintzailetza Foroa egin zen Deustuan

70 enpresa eta erakunde baino gehiago elkartu ziren Deustuko Unibertsitateak ospatu ohi duen ekitaldi honen XXI.edizioan

Jon Lasa Galdos

Deustuko Unibertsitateak talentuari ateak ireki zizkion otsailaren 25ean eta 26an,Enplegu eta Ekintzailetzaren XXI.Foroan.Hitzordu klasikoa da jada Unibertsitatean eta 2.000 ikasle eta tituludun berri bildu zituen lan bila.Horretarako,sektore guztietako 70 enpresa eta erakunderi baino gehiagori egin zitzaien dei eta etorkizuneko profesionalak ezagutzeko eta biltzeko hurbildu ziren foro horretara.

Unibertsitateak sektore eta erakunde desberdinetako erakundeak bildu zituen otsailaren 25ean eta 26an,ikasleen enplegagarritasuna bultzatzeko

Standez gain,jarduera ugari antolatu ziren benetako esperientziak, merkatuko joerak eta gehien eskatzen diren profilak ezagutzeko.Horien artean,sektoreetako espezialistekin hainbat mahai-inguru egin ziren.Deustu Alumni erakundeak antolatuta,Unibertsitateko fakultateekin lankidetzan antolatu ziren eta hainbat gairen inguruan sakondu zuten: teknologia berriak eta osasuna,Ekonomia edo Zuzenbidearen arloko karrera publikoa,Ingeniaritzari aplikatutako AA edo CV bat nola prestatu,baita Europako erakundeetan lan egiteko aukerak

ere.Halaber,elkarrizketa azkarrak egin ziren erakundeekin eta Lanbidek “scape rooms” ekitaldiak antolatu zituen,beste ekimen batzuen artean.

Foroak 21 urteko ibilbidea du eta unibertsitatearen izaeraren ezaugarri bat da,bide profesionala hasten den unean ikasleari laguntzera bideratua. Izan ere,Deustuko Unibertsitatean, enplegagarritasuna 'lehen enplegua aurkitzea baino askoz gehiago' dela ulertzen da.Juan José Etxeberria errektorearen hitzetan,zerikusia du “erabakiak zentzuz hartzen ikastearekin,gaitasunak ondo ezagutzearekin eta gizarteak zer behar duen ulertzearekin”.Hori dela eta,ekimen honek pertsona prestatuak,konprometituak eta ekarpenak egiteko gogoa duten pertsonak bilatzen dituzten erakundeekin konektatu nahi dute talentua.

Horregatik,unibertsitatean enplegagarritasunaz hitz egiten denean,

bereizi ezin diren bi ideia aipatzen ditu: laneko orientazioa eta bitartekaritza.“Bidelaguntza hori Deustuko Unibertsitatearen bereizgarria da”.Esparru horretan antolatzen da urtero Enplegu eta Ekintzailetza Foroa.Urteen poderioz,erreferentziazko puntu bihurtu da lan-merkatuan inplikatutako erakundeentzat.

Lehentasun horrek oso emaitza positiboak ditu,Deusto Alumnik 2025eko maiatzean graduko ikasketak amaitu eta urtebetera Deustuko Unibertsitateko tituludun zirenen lan-egoerari buruz egin zuen azterlanaren arabera.Txosten horren arabera,2024an 1.428 gradudunek parte hartu zuten, eta pertsona horien % 91,4 lanean edo prestakuntzan ari dira.Txosten horri Lanbidek 2024ko abenduan egindako azkena gehitu behar zaio; azken horretan parte hartu zuten 2021ean graduatu zirenek,guztira 1.243 gradudunek.

AAn eta datuen zientzietan heziketa MUn

Mondragon Unibertsitateko Enpresagintza Fakultateak eta SASek bat egin dute adimen artifizialeko eta datuen zientziako prestakuntza aurreratua sustatzeko

Mondragon Unibertsitateko Enpresagintza Fakultateak lankidetza-akordioa sinatu du SASekin,datuen eta AAren munduko liderrarekin,Business Data Analytics (BDATA) Graduko prestakuntza praktikoa bultzatzeko asmoz.

Hitzarmenari esker,graduko ikasle eta irakasleek helburu akademikoetarako erabili ahal izango dute SAS® Viya® for Learners softwarea.Onlineko plataforma ahaltsu horrek benetako proiektuak garatzeko aukera ematen du hainbat esparrutan,hala nola analitika prediktiboan,ikaste automatikoan eta modelatze estatistikoan.

Akordioaren arabera,SASek lizentziak eta material didaktikoa lagako ditu,eta horiek graduko irakasgaietan integratuko dira,datuen analisian eta kudeaketan gaitasun teknikoak

indartze aldera.Horrela,ikasleek lanbide-ingurunean zuzenean aplika daitezkeen ezagutzak eskuratu ahal izango dituzte,enpresetan eskaera handia duten tresnak erabilita. Ildo horri jarraikiz,SASek,Pearson Vue-ren (ezagutza eta gaitasun teknologiko,akademiko edo profesionalak baliozkotzen dituen ziurtagiri ofiziala) zentro ziurtatua den aldetik, BDATAko ikasleei ziurtagiri ofizial horietara baldintza onuragarrietan aurkezteko aukera emango die:

❚ SAS Certified Specialist: Base Programming Using SAS 9.4.

❚ SAS Certified Associate: Programming Fundamentals Using SAS Viya.

❚ SAS Certified Specialist: Machine Learning Using SAS Viya.

❚ SAS Certified Statistical Business Analyst Regression and Modeling. Horiei,nazioarteko beste ziurtagiri batzuk gehitzen zaizkie,zeintzuek ba-

liozkotzen baitute ikasleek konpainiaren tresnak menderatzen dituztela funtsezko arloetan (adimen artifiziala, modelatzea eta datuen zientzia).

Akordioaren arabera, SASek lizentziak eta material didaktikoa lagako ditu,eta horiek graduko irakasgaietan integratuko dira,datuen analisian eta kudeaketan gaitasun teknikoak indartzeko

Mondragon Unibertsitateko Enpresagintza Fakultateak eta SASek aldian-aldian jarraipen-bilerak egiteko konpromisoa hartu dute,softwarearen irakaskuntza-erabileraren gara-

Jon Lasa Galdos

pena eta hezkuntza-lankidetzaren aurrerapena ebaluatzeko.

Erreferentziazkoa,datuen zientzako prestakuntzan

"Akordioa urrats bat gehiago da,enpresa-eremuaren eraldaketa digitala gidatzen duten tresnekin lotutako unibertsitate-prestakuntza eskaintzeko gure konpromisoan.Business

Data Analytics Graduan SAS sartzeak programaren orientazio praktikoa sendotzen du,eta gure ikasleen enplegagarritasuna hobetzen,analitika aurreratua eta adimen artifiziala funtsezko gaitasunak diren merkatu honetan",nabarmendu du Irantzu Calvok,Mondragon Unibertsitateko Enpresagintza Fakultateko Business

Data Analytics Graduaren koordinatzaileak.

Hitzarmenari esker, SAS® Viya® for Learners softwarea Business Data Analytics Graduan sartu ahal izango da; horrela, ikasleek errazago eskuratu ahal izango dituzte nazioarteko ziurtagiriak,eta prestakuntza praktikoa indartuko dute sektoreko teknologia liderretan

Bestalde,Adriana Rojasek,Espainiarako eta Portugalerako Global Academic Program Managerrak,azaldu duenez,"Lankidetza hori aurrerapen argia da,eta,berorri eskerrak,ikasleek eskura izango dituzte adimen artifizialean eta datuen zientzian liderrak diren tresnak,eta nazioarteko ziurtagiriak lortzeko aukera ere bai. Prestakuntza hori baliogarria izango da,mundu osoko enpresen aurrean prestakuntza tekniko hori dutela erakusteko,SASeko bezero eta bazkideen sare globalarekin konektatzeko, eta,horrela,inpaktu handiko proiek-

tuetan lankidetzan aritzeko eta parte hartzeko".

Aliantza horrekin,Mondragon Unibertsitateko Enpresagintza Fakultateak berretsi egin du enpresa-ehunaren premiei estuki lotutako irakaskuntza praktiko eta teknologikoa eskaintzearen aldeko apustua,eta indartu egin du datuen eta adimen artifizialaren arloko unibertsitate-prestakuntzan duen erreferentziazko posizioa.

Bilboko campusean (Zorrotzaurren) ematen den Business Data Analytics Graduak matematikak,estatistika eta big data uztartzen ditu,enpresen benetako erronkei irtenbideak aurkitzea helburutzat hartuta.Hezkuntza-eredu hori erronken bidezko ikaskuntzan eta erakundeekiko -BBVA,ACB (Saskibaloi Kluben Elkartea) Bilboko Portuko Agintaritza,LABORAL Kutxa,Eroski edo Seguros Lagun Aro) lankidetzan oinarritzen da,eta inpaktua izatera bideratuta dagoen eta enplegagarritasun-tasa handia duen prestakuntzaesperientzia eskaintzen die ikasleei arlo hauetan: datuen zientzia,negozioaren analisia eta datuen arkitektura.

SAS

SAS munduan liderra da datuen eta AAren alorretan.SAS softwarearekin eta sektoreko irtenbide berariazkoekin,erakundeek erabaki fidagarri bihurtzen dituzte datuak.SASek THE POWER TO KNOW® eskaintzen du. SAS eta aipatutako gainerako produktu- edo zerbitzu-izenak SAS Institute Inc.konpainiaren AEBko eta beste herrialde batzuetako marka

erregistratuak eta komertzialak dira. Marka eta produktuen beste izen batzuk dagozkien konpainienak dira. Copyright © 2025 SAS Institute Inc. Eskubide guztiak erreserbatuta.

Mondragon Unibertsitateko

Enpresagintza Fakultatea

Mondragon Unibertsitatea ekimen eta bokazio sozialeko unibertsitate kooperatiboa da,eta Mondragon korporazioko kidea.Unibertsitate praktikoa da,berritzailea,konprometitua eta pertsonen garapena erdigunean jartzen duena.Zortzi ezagutza-arlotan gauzatzen du bere jarduera, hainbat fakultatetan,gradu,unibertsitate-master eta profesionalentzako prestakuntzak eskainiz,ikerketaz eta transferentziaz gain.Ezagutzaarlo hauek eskaintzen ditu: enpresen kudeaketa,ekintzailetza,ingeniaritza, gastronomia,hezkuntza,kooperatibismoa,humanitateak eta komunikazioa.

Enpresagintza Fakultateak enpresen kudeaketaren eta zuzendaritzaren, ekintzailetzaren,eta datuen analisiaren arloko prestakuntza eskaintzen du.Lau campus ditu: bat Oñatin,beste bat Irunen eta bi Bilbon (Bilbao Berrikuntza Faktorian eta Bilbao AS Fabrik campus anitzeko proiektuan).Gainera,Mondragon Team Academy nazioarteko ekintzailetza-sareari esker, fakultateak ekintzailetzako eta gizarte-berrikuntzako 7 laborategi ditu Europan,Asian eta Amerikan.Horietan, ikasleak prestatzeaz gainera,gizarteekimeneko enpresen sorrera bultzatzen da.

Ongietorria nazioarteko ikasleei NUPen

170 ikasle atzerritar ari dira Nafarroako Unibertsitate Publikoan ikasten 2025-26 ikasturteko udaberriko seihilekoan

Javier Sánchez Marcos

Guztira 30 bat herrialdetako unibertsitateetako 170 ikasle daude Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP),eta han eginen dute 2025-26 ikasturteko udaberriko seihilekoa,Unibertsitateak eskaintzen dituen nazioarteko mugikortasuneko hainbat programaren bidez.Ikasle horietatik 27 ikasturte osoa ari dira egiten NUPen,eta gainerakoak bigarren seihilekoa bakarrik. Bigarren seihilekoan hasi ziren ikasleek unibertsitateak antolatutako ongietorria-egiteko jardunaldietan parte hartu zuten.Jardunaldi horietan, ikasketen edukiari buruzko eta unibertsitatean dauden bitartean egin ditzaketen kultura- eta kirol-jarduerei buruzko hitzaldi informatiboak eskaini zitzaizkien.Ongietorri bera egin zitzaien abuztuaren amaieran, ikasturte hasieran hasi ziren ikasleei. Gazte atzerritarrek Buddy Programan parte hartzen duten NUPeko hogeita hamar bat ikasleren laguntza izanen dute.Ekimen horren helburua atzerriko ikasleei laguntzea da,dela Iruñea eta Unibertsitatea ezagutzen,dela beste zenbait kontutan,hala nola bizilekua bilatzen eta zenbait tramite egi-

ten.Ongietorri instituzional horren barnean sartzen da Unibertsitateko Hizkuntzen Goi Mailako Ikastegian astebetez emanen zaien gaztelaniaikastaro trinko eta doakoa ere,beste zerbitzu batzuen artean.

Gazteak hogeita hamar bat herrialdetakoak dira, eta Nafarroako erakundeko boluntarioek egin diete harrera,Buddy Programari esker

Ikasleak zein herrialdetakoak eta zein truke-programatakoak diren

Nazioarteko 170 ikasleak hogeita hamar bat herrialdetakoak dira,aipatu denez.Honako hauek dira ikasle gehien bidali dituzten herrialdeak: Italia (37 ikasle),Mexiko (20),Frantzia (20), Alemania (10),Peru (14) eta Txile (10). Herrialde hauetatik ere badatoz: Argentina,Estatu Batuak,Txile,Peru, Portugal,Txekiar Errepublika,Turkia,

Hungaria,Nikaragua,Txina (Herri Errepublika),Herbehereak,Austria,Irlanda,Japonia,Brasil,Eslovenia,Maroko,Txina Taipei,Errumania,Grezia, Uruguai,Lituania,Danimarka,Erresuma Batua eta Polonia. Programa motari begiratuta,Erasmus+ programakoak (Europako eta beste herrialde batzuetako ikasleekin trukea egiteko programakoak) dira Unibertsitatera graduko ikasketak egitera datozen ikasle gehienak (guztira 96 lagun).Halaber,badaude Palafox programakoak ere,hau da,NUPek Latinoamerikako ikasleekin trukea egiteko duen berezko programakoak; Martín de Rada Asiako truke-programakoak; edota ISEP programakoak eta aldebiko hitzarmenen bidez etorriak.Ikasle atzerritar horiei gehitzen zaizkie Espainiako unibertsitateetako hogei bat ikasle,NUPera mugikortasun nazionaleko Sicue programarekin ikastera etorritakoak.Gehienak ikasturte osoa ari dira egiten. Nafarroako Unibertsitate Publikoak 50 herrialdetako 300dik gora unibertsitaterekin hitzarmenak dituelako daude martxan truke-programa horiek guztiak.

Ikasle atzerritarrak NUPen.

AA ikasketen uztea aurreikusteko

Nafarroako Unibertsitate Publikoak Adimen Artifizialean oinarritutako proiektu pilotu bat garatu du,graduko ikasketak uzteko probabilitatea aurretik jakiteko

Nafarroako Unibertsitate Publikoak (NUP),Garapen Digitaleko Errektoreordetzaren bidez,Adimen Artifizialeko ereduetan oinarritutako proiektu pilotu bat garatu du,ikasleek graduko ikasketak uzteko duten probabilitatea aurreikusteko.Proiektua DATUPNA ekimenaren barnean dago. Nafarroako Gobernuak bideratzen dituen Europar Batasuneko Next Generation funtsekin finantzatuta dago ekimena,eta haren xedea da datuak erakunde barnean tratatzea,erabakia hobeto har dadin.

Aurreikuspen-eredu hori egiteko,azken bost urteetako gradu eta ikasmaila guztietako ikasleen datuak bildu ziren,erabat anonimo bihurtuak. Informazioak hainbat alderdi biltzen zituen,hala nola gradua lortzeko bidea,ikasketen eta lanaren bateragarritasuna,errendimendu akademikoa edo NireIkasgelategia plataformaren erabilera,besteak beste.

Bildutako datuetan oinarrituta, ikaskuntza automatikoko eredu bat garatu zen,eta gai izan zen % 70eko fidagarritasunarekin aurreikusteko ikasle batek ikasketak utzi zituen edo ez,entrenamendu-

fasean erabili ez zen lagin-talde batean aplikatuta.Aurreikusteko eredu pilotu hori lortzeaz gain,Adimen Artifizialari eskatu zitzaion azal zezala nola iristen zen bere emaitzetara,aldagai esplikatzaileak identifikatuz,bere arrazoibidea egiaztatu ahal izateko.Azken emaitza tresna bat da,ikasketak uzteko arriskuaren maila eta erabaki hori hartzen lagundu duten aldagai erabakigarrienak argi eta garbi ikusteko aukera ematen duena.

Garapen Digitaleko

Errektoreordetzak

DATUPNA ekimenaren barnean egin du proiektua,ekimenaren xedea baita datuak erakunde barnean

tratatzea,erabakia hobeto har dadin

“Proiektu pilotua abiapuntua da tresna garatzen eta hobetzen jarraitzea eskatzen duen bidean”, adierazi du Miguel Pagola Barrio

NUPeko Garapen Digitaleko errektoreordeak.Helburua da unibertsitateak ikasketak uzteko egon daitezkeen kasuetan aurrea hartu, detektatu eta jardun ahal izatea,kasu horien eragina murrizteko. “Tresna horrek NUPeko Tutoretza Plana osatuko du,eta ikasleen jarraipen pertsonalizatua hobetuko da,eta ikasketako uzteko arriskuegoerak garaiz detektatzea erraztuko du”,gehitu du errektoreordeak.

DATUPNAri buruz

Erabilgarri dagoen informazioan oinarrituta erabakiak hartzea funtsezko faktorea da edozein erakunderentzat.DATUPNAren deskribapenean azaltzen den bezala,unibertsitateek beren hiru arlo nagusietatik datozen datu ugari dituzte: prestakuntza,ikerketa eta proiekzioa.“Batzuetan,datu horiek sortzen dituzten sistemen eta aplikazioen ugaritasunak zaildu egiten du informazio guztia formatu edo egitura egokian lortzea.Beraz,analisi tradizionalen aginte-koadroez gain, beharrezkoa da denbora errealean egungo egoerak ebaluatzeko eta etorkizuneko egoerak aurreikusteko informazioa emanen duten sistemak izatea”,esan dute.

Nuria Gil Calviño

Ikasle batzuk NUPen.

4,4 milioi euro NUko 27 ikerketaproiektutarako

Diru-laguntza horiek 2024-2027ko Estatuko Ikerketa Planaren barruan daude

Nuria Gil Calviño

Nafarroako Unibertsitateari 27 ikerketa-proiektu garatzeko 4.448.250 euro eman zaizkio,2024ko Ezagutza Sortzeko Proiektuen Deialdian. Deialdi hori Zientzia,Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak sustatzen du eta Estatuko Ikerketa Agentziak (AEI) kudeatzen du.2024-2027ko

Estatuko Ikerketa Planaren barruan dauden diru-laguntza horiek ikerketaren kalitate zientifikoa,bideragarritasuna eta eragin soziala ebaluatzen dituen ebaluazio-lehiakor baten ondoren ematen dira. Finantzatutako proiektuek diziplina anitzeko ikuspegi batetik jorratzen dituzte erronka zientifiko eta sozialak,osasuna eta biomedikuntza,adimen artifiziala,iraunkortasuna eta ingurumena,nutrizioa,komunikazioa eta enpresa-kudeaketa bezalako arloetan ikertuz.Esparru honetan,11 proiektu garatzen ari dira erakunde akademikoko hainbat fakultate eta ikerketa-zentrotan,eta beste 11 Nafarroako Cima Unibertsitatean.Horrez gain,Nafarroako Unibertsitateko Klinika bi proiektutan parte hartzen ari da,eta IESE Business School hiru ikerketa-proiektutan laguntzen ari da negozio eta kudeaketa arloan.

Paloma Grau,Nafarroako Unibertsitateko Ikerketa eta Jasangarritasuneko errektoreordearen arabera,"laguntza honek egungo zientzia eta gizarte erronka nagusiei aurre egiten dieten ikerketak aurrera eramateko aukera ematen digu,osasunetik eta jasangarritasunetik hasi eta adimen artifizialaren eraginera arte".Gaineratzen du: "Proiektu hauek 25-30 Estrategiaren lehentasunekin bat datoz, gizarteari zerbitzatzeko bideratutako ikerketa zorrotza eta diziplina anitzekoa sustatzen duena".

Biomedikuntzan,teknologian eta gizarte zientzietan ikerketa lehiakorra

Proiektuen zati handi bat Nafarroako Cima Unibertsitatean garatzen ari da, minbizi mota desberdinetarako eta gaixotasun genetikoetarako terapia aurreratu berrietan,immunoterapian, RNAn,medikuntza pertsonalizatuan eta tumoreen erresistentzia-mekanismoen azterketan oinarritutako ikerketa zuzentzen duena.

Farmazia eta Nutrizio Fakultatea hiru proiektutan parte hartzen ari da,haurren minbizian,botiken administrazioa optimizatzeko hurrengo belaunaldiko nanomaterialen garapenean eta Alzheimer gaixotasunarekin lotu-

tako lehen garuneko aldaketen analisian oinarrituta.Bitartean,Nutrizio eta Osasun Institutuaren parte den Nutrizio Ikerketa Zentroa (CIN) haragi-produktuen analogo beganoen nutrizioebaluazioari eta segurtasunari buruzko proiektu bat garatzen ari da. Ikuspegi klinikotik,Nafarroako Unibertsitate Klinika bi minbizi-proiektu kliniko eta translazionaletan parte hartzen ari da,hurrenez hurren,erresonantzia magnetikoaren bidezko irudien bidezko garuneko tumoreen diagnostikoa hobetzera eta protoi-terapiarekin minbiziaren tratamenduak optimizatzera bideratuta.

Zientzia,Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak emandako diru-laguntzek osasunaren,adimen artifizialaren, jasangarritasunaren, ingurumenaren, nutrizioaren, komunikazioaren eta ekonomiaren ikerketa sustatzen dute

Proposamen-deialdiak adimen artifizialeko,datu-zientziako eta teknologia aurreratuetako proiektuak ere babesten ditu,Tecnun-Ingeniaritza Eskolak eta Datu Zientzia eta Adimen Artifizialeko Institutuak (DATAI) garatutakoak.Tecnunen ikerketa-proiektu bat 6G komunikazio-sareetarako arkitektura berriak garatzean oinarritzen da,eta besteak,berriz,adimen artifizialaren aplikazioa ikertzen du aldaketa genetikoek minbizi-zelulen funtzionamenduan nola eragiten duten aztertzeko.

NUko 122 profesionalek Zilarrezko Domina jaso zuten

"Unibertsitateak pertsonak aldatzen ditu eta gu aldatzen gaitu",adierazi zuen María Iraburu errektoreak

Nafarroako Unibertsitateak 122 profesionali Zilarrezko Domina eman die,25 urteko zerbitzua aitortzeko. Museoan egindako ekitaldi batean, María Iraburu errektoreak dominadunak zoriondu zituen eta eskerrak eman zizkien "urte hauetako dedikazio leialagatik,askotan diskretua eta beti ezinbestekoa Nafarroako Unibertsitatea gaur egun dena izan dadin".Hamasei dominadunek,IESE Business Schoolekoak,abenduan jaso zuten saria Bartzelonako campusean egindako ekitaldi batean. Errektoreak Unibertsitateak pertsonengan duen eragina eta "ezabaezina den arrastoa uzteko duen gaitasunahaien familia eta bizitza profesionalean ere oihartzuna duena-" nabarmendu zuen.Zentzu horretan,irakasleek eta administrazio eta zerbitzuetako langileek egindako lana goraipatu zuen,baita Klinikako langileen profesionaltasuna eta berotasuna ere. Baina besteengan sortzen duen eraldaketarekin batera,Unibertsitateak bertan lan egiten duten profesionalengan duen eraginari buruzko hausnarketa egitera gonbidatu zuen: "Unibertsitateak pertsonak aldatzen ditu eta gu aldatzen gaitu",baieztatu zuen,

eta lotura dago bi dimentsio horien artean.Puntu honetan,Unibertsitatearen sortzaileari,San Josemaría Escrivári,erreferentzia egin zion,zeinak bazekien "hezkuntza edo gizarte zerbitzu ekimenak osatzen dituzten pertsonak direla -beren giza ezaugarriak, zerbitzatzeko duten nahia,beti hobetzeko dutena- erakunde horien besteengan duten eragina definitzen dutenak".

Zilarrezko Domina horrekin,25 urteko zerbitzua eskertu nahi die profesional horiei Unibertsitateak

Alde horretatik,María Iraburuk koherentziaren garrantzia gogorarazi zuen,fundatzaileak ere aipatu zuena. "Zer garenak,eta nola garenak edozein argudiok baino askoz indartsuagoa den eraldaketa ahalmena du.Koherentzia horrek Unibertsitateari konfiantza pizten eta hainbeste pertsona eta erakunderen babesa sortzen laguntzen dio",jarraitu zuen Ma-

ría Iraburuk,eta horrek "gure 25-30 Estrategia berriko proiektu handinahiei aurre egiteko ahalmena ematen digu".

Errektoreak domina-irabazleak etengabeko hobekuntzan zentratzera animatu zituen eta gaineratu zuen Unibertsitatea beti eraikitzen ari den proiektu bat dela,non profesional belaunaldi bat bestearen atzetik gehitzen den,"guztiok pertsonalki hazten eta hobetzen jarraitzeko dugun gaitasuna ahaztu gabe"."Zuen esperientzia,zuen irizpidea eta zuen lan egiteko modua etorkizuneko erronkei elkarrekin aurre egiteko gure indargune handienetako bat izango dira", amaitu zuen.

Mar Cuadrado Tejedor Medikuntza Fakultateko irakasleak hitz egin zuen domina-irabazleen izenean."Edonor, Nafarroako Unibertsitatean 25 urte egoteak zer esan nahi duen pentsatzen duenean,konturatzen da ez direla urte askotako lana soilik.Denborarekin,deskubritzen da Unibertsitatea misio eta balio oso zehatzak dituen proiektu baten parte dela: gizarteari zerbitzua ematea,lan ona egiteko zorroztasuna,norbanakoaren garapen holistikoa,erantzukizuna eta konpromiso etikoa",adierazi zuen

Javier Sánchez Marcos

LHko ikasleen nazioartekotzea helburu

Eusko Jaurlaritzak Euskadiko Lanbide Heziketako 800 ikasleren

nazioarteko proiekzioa eta balioetan oinarritutako prestakuntza bultzatzen ditu Erasmus+ programarekin

Jon Lasa Galdos

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Euskadiko Lanbide Heziketako ikastetxe publikoen eta itunpekoen sareko 800 ikasle bildu zituen joan den otsailaren 12an Durangon.Ikasle horiek datozen asteetan ERASMUS+ mugikortasun beken programan parte hartuko dute.Ekimen hori funtsezkoa da haien prestakuntza,nazioarteko proiekzioa eta garapen pertsonala indartzeko.

Ikasleek praktika dualak egingo dituzte Europako 25 herrialdetako enpresetan,eta 15 egun eta hiru hilabete arteko egonaldiak egingo dituzte beren lanbide-arloari lotutako erakundeetan

Ikasleek praktika dualak egingo dituzte Europako 25 herrialdetako enpresetan,eta 15 egun eta hiru hilabete arteko egonaldiak egingo dituzte beren lanbide-eremuari lotutako erakundeetan.

Hezkuntza Sailak ikasleen mugikortasuna sus-

tatzen du,SEPIEren (Hezkuntza Nazioartekotzeko Espainiako Zerbitzua) mugikortasun-proiektuen baterako finantzaketaren bidez,ikasleek prestakuntza osatu,nazioarteko esperientzia eskuratu eta egiten ari diren heziketa-zikloaren titulua lortzen aurrera egin dezaten.

“Mugitu,ikasi eta bizi,Erasmus + Lanbide Heziketarekin” jardunaldia Landako Gunean egin da,eta Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuak parte hartu du.Jardunaldi hori Lanbide Heziketako Euskadi 2030 Estrategiaren barruan kokatzen da,eta nazioartekotzea du lehentasunezko ardatzetako bat. Estrategiaren bosgarren ardatzak,Euskadi Globalak,helburu hauek ditu: Lanbide Heziketaren dimentsio europarra eta nazioartekoa indartzea, ikasleen enplegagarritasuna hobetzea,hainbat testuingurutan konpetentzia profesionalak eta pertsonalak eskuratzen laguntzea,eta talentu gaztea ekoizpen-sarearen eta gizarte osoaren egungo eta etorkizuneko beharrekin konektatzea. Bere hitzaldian,Hezkuntza sailburuak azpimarratu zuen Erasmus+ programak “ikasleen prestakuntza teknikoa eta profesionala indartzen duela,nazioarteko ikuspegia zabaltzen duela eta balioak barneratzen laguntzen duela”.“Hezkuntzak ez du lan baterako bakarrik prestatzen,gizartean bizitzeko prestatzen du: elkarrekin bizitzeko,herritar arduratsuak izateko,demokraziarekin konprometitzeko eta askatasuna eta elkartasuna defendatzeko.Hori guztia beste testuinguru batzuetan bizi eta lan egiten denean ere ikasten da”,adierazi zuen Pedrosak. Sailburuak mezu zuzen bat bidali zien ikasleei, esperientziaren balio pertsonala eta profesionala nabarmenduz: “Erasmus beka ez da bidaia bat bakarrik: beste testuinguru batean bizitzen eta lan egiten ikastea da,erronka berriei aurre egitea eta pertsona gisa haztea.Bueltan konfiantza gehiagorekin,ezagutza handiagorekin eta beste begirada batekin itzultzea suposatzen du.Esperientzia horiek arrastoa uzten dute eta bizitza osorako balioa dute”,adierazi zuen. Era berean,gazteak aukera horretaz baliatzera eta Euskadirekiko loturari eustera animatu zituen,“aprobetxatu aukera hau,ikasi,galdetu eta gozatu esperientziaz.Eta kanpoan zaudetenean, gogoratu Euskadiko enbaxadoreak zaretela".

Ariketa fisikoa,emakumea eta postmenopausia

EHUko Gorputz eta Kirol Hezkuntza Sailak etapa horretan ariketa fisikoak duen garrantziari buruzko monografia argitaratu du

Nuria Gil Calviño

Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Gorputz eta Kirol Hezkuntza Sailak 'Ejercicio físico,mujer y postmenopausia: de la evidencia a la práctica' izeneko monografia akademikoa argitaratu du Octaedro editorialean.Lana Ilargi Gorostegi Anduagak eta Mikel Tous Espelosinek koordinatu dute.Zazpi kapitulu ditu lanak eta ariketa fisikoaren eta osasunaren arloko hainbat egile espezialistak hartu dute parte.

Postmenopausiak etapa berria ekarri ohi du emakumearen bizitzan,eta aldaketa fisiologiko eta hormonalak izaten dira,baina baita osasuna eta ongizatea zaintzeko aukera berriak ere.Testuinguru horretan,ariketa fisikoa funtsezko tresna da,ez bakarrik gaixotasunak prebenitzeko,baita autonomia,bizitasuna eta bizi kalitatea indartzeko ere.

Lan kolektibo honek zientzia eta lanketa uztartzen ditu,ariketa fisikoa postmenopausian funtsezko aliatu nola bihurtzen den erakusteko.Izan ere,jarduera fisikoa hezurren osasuna,osasun kardiobaskularra eta metabolikoa hobetzeko eta ongizate emozionala eta orokorra bultzatzeko gai da,argitaratu berri diren ebidentzia zientifikoen arabera.“Kapitulu bakoitza gaian adituak direnek

idatzi dute,eta etorkizun hurbilean aurre egin beharko zaien erronkei buruzko ikuspegia azaltzen dute,ikerkuntza eta praktika profesionala abiapuntutzat hartuta,ikuspegi osagarriak emanez”, adierazi dute obraren koordinatzaileek. Diziplina arteko ikuspegitik,liburuak ariketa fisikoa eguneroko bizitzan nola barneratu,hasierako balorazio zuzenaren garrantzia eta programa seguru eta eraginkorren diseinua lantzen ditu.Horrez gain,gutxiago esploratu izan diren dimentsioak sakontzen ditu,hala nola funtzio sexuala, zoru pelbikoaren osasuna eta ongizatea,modu integralean ulertuta.

Liburuak zorroztasun zientifikoa eta ikuspegi irisgarria uztartzen ditu,eta ikerketaren aurkikuntzak orientazio argi eta aplikagarri bihurtzen ditu, bai praktika profesionalari dagokionez,bai eguneroko bizitzari dagokionez.Hala,lanak zientziaren eta esperientziaren,eta teoriaren eta ekintzaren arteko etengabeko elkarrizketa eraikitzen du.

EHUk 'Ejercicio físico,mujer y postmenopausia: de la evidencia a la práctica' monografia akademikoa argitaratu du

Informazio osagarria

Ilargi Gorostegi Anduaga nazioarteko cum laude doktorea da eta Jarduera Fisikoa eta Kirolaren Zientzietan lizentziatua Euskal Herriko Unibertsitatean.Elikadura eta Osasuna Masterra (EHU) eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako,Batxilergoko eta Lanbide Heziketako irakasleen prestakuntzako Unibertsitate Masterra (Valentziako Nazioarteko Unibertsitatea-VIU) ditu.EHUko Gorputz eta Kirol Hezkuntza Saileko irakasle ondokoa da.

Mikel Tous Espelosin Jarduera Fisikoa eta Kirolaren Zientzietan graduatua,masterduna eta doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean,eta Estatistika Aplikatuan masterra du (UNED).EHUko Hezkuntza eta Kirol Fakultatean ematen ditu eskolak.

Azterketa idatzia,erabiliena Espainiako unibertsitateetan

Azterketa idatzia da oraindik ebaluazio-metodo nagusia Espainiako unibertsitate publikoan,Deustuko Unibertsitatearen ikerketa baten arabera

Nuria Gil Calviño

Deustuko Unibertsitateak koordinatutako azterlan baten arabera,azken azterketa idatzia da ebaluazio-metodo nagusia Espainiako unibertsitate publikoetan oraindik ere.'Assessment practices in Spanish universities: a nationwide update seven years on” lanak,AA sortzailearen etorreraren aurrean ebaluazio-metodoak birpentsatzeko premiaz ohartarazten du.

'Assessment practices in Spanish universities: a nationwide update seven years on” lanak AA sortzailearen etorreraren aurrean ebaluazio-metodoak birpentsatzeko premiaz dihardu

2022-2023 ikasturtean 45 unibertsitate publikotako 1.434 ikasgida aztertu ondoren,Ernesto Panadero Deustuko Unibertsitateko Hezkuntza eta Kirol Fakultateko ikertzaileak koordinatutako azterlanak ondorioztatu du,ikaslearengan zentratuago dauden ereduei buruzko gomendio pedagogikoak eman arren,Espainiako unibertsitate publikoko ebaluazioak metodo tradizionalei lotuta jarraitzen duela nagusiki,esate baterako amaierako azterketa idatziari,oraindik ere ebaluazio tresna nagusia baita eta kalifikazioaren % 50 baino gehiago baitu. Azken azterketa idatzia,ebaluazio nagusi gisa,aztertutako ikasgaien % 72an dago eta,batez beste, ikaslearen azken kalifikazioaren % 57 balio du.Zifra horren arabera,azterketa idatzia beste ebaluazio-metodo batzuen oso gainetik dago,banakako lan (% 38,6) edo jarduera praktikoek (% 54,2),nota globalean pisu nabarmen txikiagoa izaten baitute. Etengabeko ebaluazioari dagokionez,hau da,azterketa partzialen batura,hainbat prestakuntzaprozesuren ebaluazio gisa baino gehiago,giden % 36,1ean baino ez da ageri.

Garrantzi handiagoa zientzietan eta ingeniaritzan

Alaitz Amezuak (Deustuko Unibertsitatea),Javier Fernández Ruizek (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa),Carlos Rodríguez Hernándezek (New Jersey Institute of Technology) eta Juan Frailek (Francisco de Vitoria Unibertsitatea) osatzen dute ikerketa taldea.Denen artean hauteman dute aldeak daudela ebaluatzeko moduan fakultateen artean. Zientzia eta ingeniaritzek,tradizionalagoak izanik, idatzizko proben alde egiten dute neurri handi batean.Alderantziz,arteek,humanitateek eta gizarte-zientziek dibertsifikazio handiagoa erakusten dute,ebaluazioaren zati gisa portafolioen eta lanen ekarpena gehiago hartzen baitute kontuan. Azterlanak,halaber,graduaren ikasturteetan zehar bilakaera progresiboa ikusten du.Lehenengo mailan,amaierako azterketak pisu handia du (% 74,2); laugarren mailan,berriz,erabilera % 65,5era jaisten da eta garrantzi handiagoa ematen zaie banakako lanei eta amaierako proiektuei. Dibertsifikazio mailakatu hori "pixkanakako aldaketa" gisa definitzen du ikertaldeak. Bestetik,txostenaren punturik kritikoenetako bat ikaslea bere ebaluazio-prozesuan inplikatzen duten metodoen presentzia eskasa da.Ikaslearen autonomiak garrantzi handia badu ere,irakaskuntza-giden % 5ek baino gutxiagok aipatzen dute esplizituki parekoen arteko autoebaluazioa edo ebaluazioa (koebaluazioa).

Erasmus+ aukerak Adinekoentzako Unibertsitate Programetarako

SEPIEk,lehen aldiz,Adinekoentzako Unibertsitate Programei eskainitako tailer bat antolatu du,Europar Batasuneko Erasmus+ programan parte hartzea sustatzeko

Jon Lasa Galdos

Zientzia,Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak "Erasmus+ eta Adinekoentzako Unibertsitate Programak" jardunaldia hartzen du,programa hauek eskaintzen dituzten Espainiako unibertsitateei zuzenduta,betiere Europako Batasuneko Erasmus+ programan parte hartzea sustatzeko eta haien Europako dimentsioa indartzeko helburuarekin.Lehen aldiz,SEPIE programa horietan oinarritutako konferentzia espezifikoa antolatzen ari da,adinekoentzako unibertsitate programen zeregin estrategikoa nabarmentzera begira ,bizitza osoko ikaskuntzarako,hezkuntza-berrikuntzarako,gizarte-inklusiorako eta adinekoen gizartean parte-hartze aktiborako espazio gisa.

Tailerrak Erasmus+ programan parte hartzearen onura nagusiak azpimarratuko ditu,hala nola hezkuntza-kalitatearen hobekuntza,irakasle eta administrazio-langileen eta ikasleen garapen profesionala, Europako erakundeekin jardunbide egokien trukea...

Bileraren helburu nagusia erakunde gehiago nazioartekotzera bultzatzea eta gidatzea da Erasmus+ programaren bidez,batez ere 1.Ekintza

Gakoaren (mugikortasuna) eta 2.Ekintza Gakoaren (lankidetza) proiektuen bidez,azpimarratuz Erasmus+ adinekoentzako unibertsitate-programetarako ere badela.Zentzu honetan,nabarmentzen da Erasmus+-ek hezkuntza mota honetarako aukera errealak,eskuragarriak eta moldagarriak eskaintzen dituela.

Ekitaldian zehar,Erasmus+-en parte hartzearen onura nagusiak aurkeztuko dira,besteak beste, programen hezkuntza- eta metodologia-kalitate hobetua,irakaskuntza- eta kudeaketa-langileen garapen profesionala,jardunbide egokien trukea Europako erakundeekin,parte-hartzaileen aberaste kulturala eta pertsonala,Europako kidetasun-sentimendua,balio europarrak eta herritartasun aktiboa indartzea.

Gainera,Erasmus+-en parte hartzearen epe ertain eta luzeko eragin positiboak programa berritzaileagoak,irekiagoak eta Europarekin konektatuagoak sortzen laguntzen du,erakundeak hobeto prestatuta egoteko zahartze aktibo eta osasuntsua bezalako gizarte-erronkei aurre egiteko,eta ikusgarritasun eta erakunde-aitortza handiagoa lortzeko Europa mailan.

Helburua: Erasmus Akreditazioa

Ekitaldiaren gai nagusietako bat Erasmus Akreditazioa da,nazioartekotzea modu egituratu eta iraunkorrean planifikatzeko aukera estrategiko gisa aurkeztua,Hezkuntza Nazioartekotzeko Espainiako Zerbitzuaren (SEPIE) laguntzarekin.SEPIE erakundeen eskura dago prozesu osoan zehar laguntzeko eta gidatzeko,eskaeratik hasi eta proiektuaren ezarpenera arte.

SEPIE Agentzia Nazionalari buruz

Hezkuntza Nazioartekotzeko Espainiako Zerbitzua (SEPIE),Zientzia,Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioari atxikitako agentzia bat,Europako Batzordeak izendatutako hezkuntza eta prestakuntza arloko Europar Batasunaren Erasmus+ programaren Espainiako Agentzia Nazionala da.Erasmus+ Europar Batasunaren nazioarteko mugikortasun eta lankidetzarako programa nagusia da,guztiontzat irekita (ikasleak,ikastunak,irakasleak eta hezkuntza sektore guztietako administrazio-langileak).

besteberrriak

'Kultura Gerra Zibilean (1936-1939)'

liburua

aurkeztu da

Aurten 90 urte betetzen dira Gerra Zibila hasi zela,eta urteurren horren harira,gerra garaian kulturak bete zuen zeregina aztertu dute egileek

Nuria Gil Calviño

EHUko GABRIEL ARESTI KATEDRA Bildumak 'Kultura Gerra Zibilean (1936-1939)' liburua aurkeztu zuen otsailaren 18an Bizkaia Aretoan.Bertan izan ziren lanaren koordinatzaileak: Patxi Juaristi Gabriel Aresti Katedraren zuzendaria eta Beatriz Zabalondo Gabriel Aresti Katedraren idazkaria. Kultura zentzu zabalean ulertuta,liburuak hamabost artikulu biltzen ditu,eta askotariko adierazpide kulturalak aztertzen dira: artea,dantza,musika, arkitektura eta hirigintza,antzerkia,bertsolaritza, zinema,hezkuntza,liburutegiak,artxiboak eta museoak,kartelgintza,literatura,kazetaritza eta irratigintza.

Lan horrek euskal kulturak

Gerra Zibileko errautsetatik berpizteko izan zuen gaitasuna erakusten du

Hortaz,argitalpenean diziplina anitzetako ikerlariek hartu dute parte: Irati Agirreazkuenaga Onaindia,Xabier Altzibar Aretxabaleta,Oier Araolaza Arrieta,Leyre Arrieta Alberdi,Karmele Artetxe Sanchez,Mikel Bilbao Salsidua,Ander Delgado Cendagortagalarza,Jose Javier Fernandez Altuna,Idoia Gereñu Odriozola,Patxi Juaristi Larrinaga,Ismael Manterola Ispizua,Francisco Javier Muñoz-Fernández,Josu Martinez Martinez, Lourdes Otaegi Imaz eta Pio Perez Aldasoro. Lan hau ahanzturaren aurkako liburua izateaz gain,esperantzarako leihoa ere bada.Izan ere, euskal kulturak Gerra Zibileko errautsetatik berpizteko izan zuen gaitasuna erakusten du.Gerra Zibileko kultur bizitzari begiratzea da liburu honen helburu nagusia; horrekin batera,garaiko kultur ekoizpenean eta kulturgileengan eragin zuten politikak eta ideologiak ere aztertzen dira. Kulturaren,ideologien eta politikaren arteko elkarreraginak liburuaren parte garrantzitsua hartzen du.

Lan honek,gainera,hainbat xede osagarri ditu:

❚ Gerra-garaiko bizimodua eta,bereziki,gerra-garaiko kultur bizitza hobeto ezagutzea.Lan hone-

tan parte hartzen duten idazle eta ikerlariek lehen ere idatzi eta argitaratu dute gai hauen inguruan,baina interesgarria iruditu zaigu guztien gogoeta eta azterketak liburu bakarrean jasotzea,euskal kulturak Gerra Zibilean jasan zuen txikizioa bere osotasunean azaleratzeko.

❚ Gaiari buruzko bibliografia osatua eskaintzea. Liburua osatzen duten atalen bukaeran agertzen diren erreferentzia bibliografikoek kulturak gerra-garaian Hego Euskal Herrian izan zuen egoeraren inguruan gehiago sakontzeko aukera eskaintzen dute.

❚ Gerra-garaiko kultur erakunde eta eragile giltzarriak ezagutaraztea.

❚ Euskal kulturaren gaia jorratu nahi dutenei oinarrizko materiala eskaintzea.

Fokua Gerra Zibileko urteetan jarrita badago ere, liburuak ezinbestean jorratzen ditu gerraurreko testuingurua eta gerraosteko ondorioak.Horrenbestez,Euskal Pizkundea,Bigarren Errepublika, erbestea eta frankismoaren garaiko errepresioa ere presente daude lanean.

AAren erronkak ikasgelan ulertzea

Hezkuntzako kontseilariak Adimen Artifizialaren Asteko saio batean parte hartu zuen IES Barañáin ikastetxean

Jon Lasa Galdos

Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntzako kontseilariak IES Barañáin ikastetxea bisitatu zuen joan den otsailaren 10ean,Adimen Artifizialaren (AA) Astean parte hartzeko.Bigarren Hezkuntzako eta Lanbide Heziketako ikasleei zuzendutako hezkuntza-ekimen horren helburua zen AA ikuspegi kritiko,etiko eta humanista batetik aurkeztea. IES Barañáinen egindako saioak DBHko 4.mailako bi ikasle talde elkartu zituen,50 parte-hartzaile ingururekin.Taldearen tamaina kontuan hartuta, jarduera bi tutorek gidatu zuten,programaren izaera parte-hartzailea eta dinamikoa indartuz. Bere hitzaldian,zinegotziak azpimarratu zuen "adimen artifiziala ez dela tresna teknologiko bat soilik; bizi diren mundua ulertzeko,modu kritikoan hausnartzeko eta arduraz jokatzeko gai diren pertsonak prestatzeko hezkuntza-aukera bat da".

Zentzu honetan,pentsamendu konputazionala AA eta bere gizarte-eragina ulertzeko oinarri gisa ezartzearen garrantzia azpimarratu zuen.

AA Astea 9/2024 Foru Dekretuak sortutako Pentsamendu Konputazionaleko Zentroen STREAMAI Sarearen parte da,eta gaur egun Nafarroan finantzatutako 80 hezkuntza-zentrok osatzen dute. Sare honek pentsamendu konputazionalaren integrazio estrukturala sustatzen du curriculume-

an,irakasleen prestakuntza,ikasleen gaitasun digitalaren garapena eta XXI.mendeko erronkekin lerrokatutako hezkuntza inklusiboa sustatuz. Ekimen hau Europako Gizarte Funts Plus (EGF+) 2021-2027k finantzatzen du,Nafarroako Gobernuaren programaren gizarte-ekintza berritzaileen lehentasunaren barruan.Helburua AAren ezagutza eta ulermena adin txikitik lantzea da,eskoletan hezkuntza- eta informazio-jardueren bidez. 2024-2025 ikasturteaz geroztik,AA Astearen garapena Navarra de Servicios y Tecnologías,S.A.U. (Nasertic) sozietate publikoak babestu du,eta honek koordinatzen,kudeatzen eta konektatzen ditu Nafarroako berrikuntza teknologikoaren ekosistemarekin eta AA espezialistekin.

Aurten 37 ikastetxek eskatu zuten ekitaldian parte hartzea, 2.000 parte-hartzaile baino gehiagorekin

Prestakuntza,etika eta mundu profesionala

Sei orduz,ikasleek gai hauek aztertu zituzten: AAren sarrera,bere aplikazio praktikoak,adimen artifizial mota desberdinak,AA sortzailea,zibersegurtasuna eta lotutako dilema etikoak,eta amaieran, ikaskuntza mundu profesionalarekin lotzen duen industriako profesionalek gidatutako saio bat izan zen.

Programak Nasertic-eko,enpresa nagusietako,unibertsitate sektoreko eta LuzIA Fundazioa bezalako erakunde kolaboratzaileen parte-hartzea barne hartu zuen,hezkuntza-ingurunearen eta ekosistema teknologikoaren arteko lotura sendotuz. 2024/2025 ikasturtean,AA Astea 17 ikastetxetako 59 taldetan ezarri zen,1.500 ikasle baino gehiagoren parte-hartzearekin.2025/2026 ikasturte honetarako,37 ikastetxek eskatu zuten jardueran egon ahal izatea,eta 2.000 ikasle baino gehiago bildu ziren horrela han.

Nafarroako

FPParke,ikasleak LH teknologikora hurbiltzeko

Euskadiko Lanbide Heziketak eta Euskadiko Parke Teknologikoek batxilergoko 1.000 ikasle baino gehiago bildu dituzte enpresa zientifiko teknologikoetako lan-aukerak erakusteko

Javier Sánchez Marcos

Euskadiko 21 ikastetxetako (Bizkaiko 8 ,Gipuzkoako 7 eta Arabako 6 ) batxilergoko lehen mailako 1.000 ikasle baino gehiagok bi jardunalditan parte hartu dute Euskadiko Parke Teknologikoko Campusetan.Zehazki,jardunaldietako bat martxoaren 10ean Zamudio/Derio Campuseko auditorioan izan zen,eta,bestea,martxoaren 12an Vitoria-Gasteiz eta Donostia Campusetako eraikin nagusietan,aldi berean.

FPParke HETEL eta Ikaslan Lanbide Heziketako elkarteek eta Euskadiko Parke Teknologikoak antolatutako ekimena da,eta Lanbide Heziketaren ikuspegitik ikasleek lanbide zientifiko-teknologikoekiko duten interesa piztea izan zuen helburu.Horretarako,batxilergoko lehenengo mailako gazteei zuzendutako jarduera-ibilbide bat antolatu zen,etapa akademiko horretan hartu behar baitituzte beren etorkizunari buruzko erabakiak,lan-aukerak oinarri hartuta.

Jardunaldiaren helburua Lanbide Heziketako ibilbideek eskaintzen dituzten indarguneak eta lan-aukerak ezagutaraztea zen; Arabako,Bizkaiko eta Gipuzkoako Parke Teknologikoan kokatutako enpresek eta zentro teknologikoek, berriz,beren jarduera eta LH ZTIM profil jakin batzuen beharra erakutsi zuten.

Lanbide Heziketako talentuaren bila

Euskadiko Parke Teknologikoan lan egiten duten 23.600 pertsonetatik 6.000 baino gehiago Lanbide Heziketatik datoz.Lanbide Heziketako profilak dituzten lehentasunezko sektoreak honako hauek dira: IKTak,Elektronika,Energia eta Ingurumena, Biozientziak eta B+G.Hala,Energian eta Ingurumenean,pertsonen % 37k Lanbide Heziketa ikasi du; Elektronikan,% 36k; IKTetan,% 33k; eta Biozientzietan,% 28k.2022-2024 aldian,guztira 1.917 pertsona kontratatu ziren Euskadiko Parke Teknologikoan,eta horietatik 765 Lanbide Heziketako

ikasketak zituzten,kontratazio berrien ia % 40a. Azken urteotan,kontratazio guztien eta Lanbide Heziketakoen joera goranzkoa izan da,eta datozen urteetan joera positibo horri eustea aurreikusten da.Horrek erakusten du oso garrantzitsua dela batxilergoko ikasleek Parke Teknologikoko lan-irteerak eta enpresak ezagutzea,baita LHk ematen dizkien aukerak ere.

Ekimenean HETEL eta IKASLAN elkarteen barruan dauden Euskadiko Lanbide Heziketako ikastetxeek lagundu zuten - guztira 100 ikastetxe eta 43.000 ikasle baino gehiago bildu zituzten -,Euskadiko Parke Teknologikoarekin batera,23.600 profesional inguru enplegatzen dituzten 670 enpresa baino gehiagorekin.

Jardunaldiak

Hiru jardunaldietan bi txanda antolatu ziren,bata 09:30etik 12:00etara eta bestea 11:00etatik 13:45era,bertaratuek enpresak talde txikiagoetan bisitatu ahal izateko.

Auditorioan aurkezpena eta ongietorri instituzionala egin ondoren,mahai-inguru bat egin zen bokazio zientifiko-teknologikoei eta Lanbide Heziketa enpresa teknologikoekin konektatzearen garrantziari buruzko hitzaldi eta esperientziekin.

Praktikak ziurtatuta Nafarroako

LH berrian

Lanbide Heziketa Dualaren programa berriko bigarren mailako ikasleen

% 68,28k enpresetako praktikak amaitu dituzte,amaitzen ari dira edo hasteko data dute

Javier Sánchez Marcos

Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntzako kontseilariak iragarri zuen,joan den otsailaren 25ean,Oinarrizko Lanbide Heziketan,Erdi Mailako Lanbide Heziketan,Goi Mailako Lanbide Heziketan,Lanbide Heziketa Berezian eta espezializazio ikastaroetan matrikulatutako 5.040 ikaslek enpresetako praktika dualak amaitu dituztela,amaitzen ari direla edo etorkizun hurbilean hasteko data dutela. Lanbide Heziketako guztira dauden 12.463 ikasleetatik (bai Lanbide Heziketa Dualaren programa berrian bai Lanbide Praktika programa zaharrean).Horrek esan nahi du programa guztietako lehen eta bigarren mailako ikasleen % 40,44k praktikak amaitu dituztela,amaitzen ari direla edo berehala hasiko direla.Ehuneko horrek gora egiten jarraituko du datozen asteetan.

Lanbide Heziketa Dualeko eta Lanbide Heziketako programen bigarren zikloko ikasleei arreta jarriz,guztira 4.908 ikasleetatik 3.351k amaitu dituzte dagoeneko enpresetako praktikak, amaitzen ari dira edo dagoeneko amaitu dituzte enpresetako etorkizuneko praktikak.Horrek ikasle kopuruaren % 68,28 adierazten du.Hilabete bat falta da oraindik bigarren mailako ikasle gehiagok praktikak hasteko. "Ez presaka,ezta kaotikoki ere",esan zuen Gimenok,Lanbide Heziketa Dualaren sistema berriaren hedapenaren aurkako salaketak erabat ukatuz. Gimenok gogorarazi zuen Nafarroa aitzindaria izan zela zentro integratuak sistema dual berrian txertatzen eta hezkuntza eredu honen arrakastak Foru Komunitatea Europako bost eskualdeetako bat bihurtu duela -Espainiako bakarra- lanbide heziketako tituludunen % 100eko enplegagarritasuna duena.2024an,Gimenok adierazi zuenez, Lanbide Heziketako Kalitate eta Berrikuntzarako Fundazioak onartu zuen Nafarroan ikasleen % 15,2 matrikulatuta zegoela prestakuntza dualeko programetan,bigarren erkidegoak,Kataluniak,

baino askoz handiagoa,% 6,23 erregistratu baitzuen.Nafarroak urte asko daramatza prestakuntza dualeko arloan lanean.

Ikasturte amaierarako lau hilabete falta direnean,lanbide heziketako 12.463 ikasleen

% 40,44k dagoeneko praktikak amaitu dituzte enpresa batean, batera ikasten ari dira edo hasteko data dute

Gimenoren salaketa

Foru sailburuak gaitzetsi egin zuen "ikasleak eta haien familiak beldurtzeko" saiakera,enpresetan praktikak ezingo dituztela egin baieztapen faltsuarekin,Hezkuntza Sailak dituen datu ofizialak publikoki argitaratu izanak gutxietsitako baieztapena.Datu horiek Oinarrizko Lanbide Heziketa eskaintzen duten zentro integratu eta bigarren hezkuntzako ikastetxeen sareak sistemara igotako informazioa islatzen dute.Salatu egin zituen sektore batzuek Nafarroan lanbide heziketaren arrakasta oztopatzeko egiten dituzten ahalegin politikoak,eta ukatu egin zuen sektorearekin elkarrizketarik ez izatea.2019tik gaur egun arte lanbide heziketako zentroetako zuzendariekin, haien gizarte kontseiluekin eta Nafarroako Lanbide Heziketako Kontseiluarekin egindako bilera sorta luzea zerrendatu zuen zehatz-mehatz,eredu berria aurrera eramateko,Nafarroa aitzindari izan zen pilotu sarea eraikitzeko,orientazio egunak sustatzeko eta Lanbide Heziketa Dualaren eredu berria nafar enpresei aurkezteko.Hori guztia etengabeko lankidetzan egin da zentro in-

tegratuetako zuzendariekin,Nafarroako Lanbide Heziketako Konfederazioarekin (CEN) eta hezkuntza komunitatearekin.

Ziklo bakoitzeko lehen urteetako ikasleei dagokienez,Lanbide Heziketa Dualaren programa berriaren barruan enpresetan praktikak egiten dituztenak,bigarren mailako ikasleek baino askoz ordu gutxiagorekin bada ere,Hezkuntza Sailak dagoeneko eman dizkie eskolei praktika horiek malguagoak izan daitezen aurretiko prestakuntza gutxiago duten ikasleentzat.Horri esker,beharrezkoa iruditzen bazaie,praktika ordu batzuk zikloko bigarren mailara eraman ahal izango dituzte,edo beste neurri batzuk hartu.Lehen mailako ikasleek ekainean ere has ditzakete praktikak.Gaur egun, lehen mailako lanbide heziketako 7.321 ikasleetatik,1.629k amaitu dituzte dagoeneko,amaitzen ari dira edo hasteko data dute beren praktikak.Horrek lehen urte hauetako ikasle guztien % 22,25 adierazten du.

Foru sailburuak gaitzetsi zuen enpresetan praktikak ezingo dituztela egin baieztapen faltsuarekin "ikasleak eta haien familiak beldurtzeko" egindako saiakera

600

Foru sailburuak iragarri zuen Nafarroako lanbide heziketako zentro publikoetako tutoreek 300 ordu gehiago jasoko dituztela ikasleen enpresetako lan-praktikak kudeatzeko.Igoera honekin, Hezkuntza Sailak bikoiztu egiten du tutoretza bikoitzerako egungo esleipena,hau da,ordubete ziklo bakoitzeko 2025-2026 ikasturtean,eta, 300 ordu gehigarri hauekin,ordubete talde bakoitzeko handituko da 2026-2027 ikasturtean hasita.Guztira,600 ordu gehiago adierazten du. Hezkuntza Sailak 300 ordu gehigarriko pakete garrantzitsu hau ezarriko du,sindikatuen aurkakotasuna gorabehera.Proposamena urtarrilaren 27an aurkeztu zitzaien sindikatuei Hezkuntzako Sektore Batzordearen bileran.Gainera,eskolek ikasturtea hasi zuten kontratatutako irakasle-lan-

gileen ia 200 ordu gehiagorekin Lanbide Heziketa Dualaren sistema berria ezarri aurreko urteetako irizpideekin alderatuta. Gimenok amaitu zuen honakoa adieraziz: "Badirudi sektore batek uko egiten diola enpresa barruko edo baliokideko prestakuntzaren plangintza,kudeaketa eta garapen berria pertsona ezberdinek egin behar dutela,ziklo bakoitzeko irakasle-taldearen barruan eginkizun esanguratsu,bereizi eta osagarriekin.Hori horizontalki egin beharko litzateke,EAEn jada egiten zen bezala,non",gaineratu zuen Gimenok,"uztaileko egunak ere erabiltzen baitituzte plangintza horretarako".

ordu gehiago irakasleentzat

LHko 3.000 ikasle baino gehiago Ikasenpresa Azokan

Ikasleek gaur egungo behar sozial,teknologiko eta produktiboei erantzuten dieten ideia ekintzaileak aurkeztu zituzten

Javier Sánchez Marcos

Begoña Pedrosa Hezkuntzako sailburuak XV.Ikasenpresa Azoka inauguratu zuen joan den otsailaren 5ean Eibarren.Azoka hori Eusko Jaurlaritzako

Hezkuntza Sailak antolatu ohi du,eta gaur egun Euskadiko Lanbide Heziketako gazteen talentuaren erakusleiho handia da.Jardunaldian zehar, 3.000 ikasle baino gehiagok,Euskadiko Lanbide Heziketako 61 ikastetxetako 190 irakaslerekin batera,Ikasenpresa programaren barruan garatutako 622 proiektu ekintzaile aurkeztu zituzten.

Sailburuaren hitzetan,“azoka hau Euskadirentzat nahi dugun Lanbide Heziketaren irudi oso indartsua da: errealitatearekin,aldaketa teknologikoekin eta behar sozial oso zehatzekin konektatutako Lanbide Heziketa bat,gazteengan konfiantza duena eta bidea irekitzeko tresnak ematen dizkiena”. Azokan egin zuen ibilbidean,sailburuak bertatik bertara ezagutu ahal izan zituen ikasleek bultzatutako zenbait ekimen,parte hartu zuten taldeekin hitz egin ahal izan zuen,eta ikasgelan landutako ideiak aplikazio errealeko produktu eta zerbitzu nola bihurtzen diren egiaztatu ahal izan zuen.Bisitan izan ziren,halaber,Jon Iraola Eibarko alkatea,Inge

Gorostiaga Lanbide Heziketako Sailburuordetzako Transformazio Digitalaren eta Ikaskuntza Aurreratuen zuzendaria eta Ergiña Urzelai Ikasenpresa proiektuaren arduraduna.

Ekintzailetza,ikaskkuntzaren parte gisa

Azoka ikasturtean zehar Ikasenpresaren esparruan egindako lanaren une gorena da.Ikasenpresa Hezkuntza Sailaren ekimen bat da,Lanbide Heziketan kultura ekintzailea sustatzen duena erronketan oinarritutako ikaskuntza-eredu baten bidez.Helburu hezitzaileak dituen enpresa-simulazio bat izan arren,erakusten diren proiektuak sektore profesional jakin batzuei lotutako diseinu-,plangintza- eta garapen-prozesuen emaitza dira.

Proposamenek industria eta fabrikazio aurreratua,digitalizazioa eta konektibitatea,merkataritza eta mugikortasuna edo ongizatea bezalako esparruak barne hartzen dituzte,euskal Lanbide Heziketaren espezialitateen aniztasuna islatuz.Aurten,hirian zehar banatutako lau gune tematikotan antolatu zen azoka,eta proiektuak eremu profesional handien arabera multzokatu ziren.

Sailburuak Ikasenpresa Lanbide Heziketako Euskadi 2030 Estrategiaren barruan kokatu zuen.Estrategia horren bidez,Sailak indartu egiten du Lanbide Heziketaren zeregin estrategikoa eta pertsonekiko eta eraldaketa teknologiko eta sozialarekiko lotura.Testuinguru horretan,Pedrosak nabarmendu zuenez,“Ikasenpresak erakusten du hezkuntzaren eta enpresaren arteko lotura,eta nola ikastetxeetan ikasten denak benetako beharrei erantzuten dien,bai gizartearen beharrei,bai ehun produktiboaren beharrei.Lotura hori indartzen denean,aukerak zabaltzen dira pertsonentzat eta baita herrialdearentzat ere”,eta azpimarratu zuen “Lanbide Heziketa gaur egun Euskadiren indargune handienetako bat dela talentua,aukerak eta etorkizuna sortzeko”.

Nazioarteko Batxilergoa izango da

Eusko Jaurlaritzak Nazioarteko Batxilergoa ezarriko du hurrengo ikasturtean Euskadiko sare publikoan

Nuria Gil Calviño

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Nazioarteko Batxilergoa ezarriko du Euskadin hiru ikastetxe publikotan: Botikazar BHI (Bilbo),Urritxe BHI (Amorebieta-Etxano) eta Unamuno BHI (Gasteiz). Ikastetxe bakoitzak 27 plaza eskainiko ditu,guztira,81 plaza 2026-2027 ikasturterako.

Begoña Pedrosa Hezkuntzako sailburuak,hiru institutuetako zuzendaritza-taldeekin batera aurkeztu du ekimena.Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza-sistema nazioartekotzeko eta bikaintasunaren alde egiten duen hezkuntza publikoa sendotzeko estrategiari erantzuten dion ekimena aurkeztu du prentsaren aurrean.

Nazioarteko onarpena duen titulazio bikoitza

Programa hau euskal hezkuntza-sisteman araututako Batxilergoaren osagarria izango da,eta,ikasketak amaitzean,ikasleek titulazio bikoitza lortuko dute: Batxilergoko titulu ofiziala eta Nazioarteko Batxilergoko Diploma,mundu osoko unibertsitateek aitortua.

Prestakuntza sei ikasgai-multzotan egituratuta dago: Hizkuntza eta Literatura; Hizkuntzen Jabekun-tza; Gizakia eta Gizartea; Zientzia; Matematika; eta Artea.Enborra izango diren hiru osagai komun ditu: Monografia; Sormena; Jarduera eta Zerbitzua.Horien artean,Ezagutzaren Teoria nabarmentzen da,gogoeta kritikoa garatzera bideratutako irakasgaia.Gainera, ikasleek bakarkako ikerketa-lan akademikoa egin behar dute,baita sormenari,jarduera fisikoari eta gizarte-konpromisoari lotutako proiektu bat ere.

Sailburuak bere hitzartzean nabarmendu du curriculum-programaz harago,Batxilergoko eredu honen balio erantsietako bat dela “pentsamendu-trebetasunen,komunikazio-trebetasunen,gizarte-trebetasunen,autogestio-trebetasunen eta ikerketa-trebetasunen garapena barneratzeko aukera ematea”.

Ebaluazioa etengabea eta zorrotza da.Kanpoprobak egiteaz gain,bi ikasturteetan egindako lanak eta proiektuak ebaluatuko zaizkie ikasleei. Horrek,halaber,ikasleen autonomia eta pentsamendu kritikoa indartuko ditu.

Ikastetxeen konpromisoa eta profesionaltasuna

Aurkezpenean,datorren ikasturtean programa emango duten ikastetxeetako zuzendaritzek azaldu dute ekimen honekin bat egitera bultzatu dituzten arrazoiak zein izan diren,baita ekimena ezartzeko jarraitutako prozesua zein izan den ere.Horrek guztiak dakartzan betebeharrez eta ikasleengan izango duen eraginaz aritu dira.

Ildo horretan,nabarmendu dute Nazioarteko Batxilergoko Programa eskaintzeko baimenak konpromiso instituzionala,antolakuntza-kaudimena eta profesionaltasun maila handia eskatzen diela ikastetxeei.Epe luzerako apustua da,planifikazio zorrotza eta egokitzapen metodologikoa eskatzen dituena.

Era berean,irakasleek prestakuntza espezifikoa eta etengabea jaso behar dute programaren oinarri eta ikuspegi pedagogikoetan,eta,hala,programa bera modu egokian aplikatzea eta nazioarteko kalitate-estandarrei eustea bermatu behar dute. Nazioarteko Batxilergoa sare publikoan ezartzea Eusko Jaurlaritzaren estrategiari lotuta dago,izan ere,helburu baitu hezkuntza-sistemaren nazioarteko proiekzioa indartzea eta ikasleen aukera akademikoak zabaltzea.

Online ekintzailetza eskola Bizkaian

Bizkaiak online ekintzailetza-eskola jarri du martxan,gertuko

ekintzailetza-proiektuak lagundu eta sendotzeko

Jon Lasa Galdos

Enplegua,Gizarte-Kohesioa eta Berdintasuna Sustatzeko Sailak Bizkaiko Ekintzailetza Eskola jarri du martxan,Dema Foru Enplegu eta Ekintzailetza Agentziak kudeatutako online plataforman.Tresna digital aurreratuak eta prestakuntza-eredu eguneratua uztartzen ditu,ekintzailetzari buruzko ezagutza herritar guztiengana hurbiltzeko.Baliabide publiko hori sortu da edozein herritarrek -bere egoera edo udalerria edozein dela ere- proiektu bat diseinatu,sendotu edo abiarazteko aukera izan dezan,aholkularitza espezializatuaren,eduki egokituen eta sarbide etengabearen bidez. Teresa Laespada Enpleguko,Kohesio Sozialeko eta Berdintasuneko diputatua nabarmendu duenez, “Ekintzailetza Eskola gure apustu berritzailea da Bizkaian autoenplegua eta ekintzailetza profesionalizatzeko.Kalitatezko enplegua da gizarteratzerako tresnarik eraginkorrena,eta ziurgabetasun ekonomikoak eta aurrerapen teknologikoak markatutako testuinguruan,ekintzailetzak babesa eta prestakuntza eskuragarria behar ditu.Tresna honek gertuko ekintzailetzaren aldeko apustuari sendotasuna ematen dio: gure auzoak eta herriak bizirik mantentzen dituen ehunari,funtsezkoa baitira bai herritarrentzat bai Bizkaiko egitura ekonomikoarentzat”.

Ekiteko ibilbide osoa

Eskolaren ardatza ekintza ekonomiko bat abiatu nahi duten pertsonentzat diseinatutako ibilbidea

da.Lehenengo atalak ekintzailetzarako gaitasunak lantzen ditu,eta adimen artifizialean oinarritutako tresna batek laguntzen du trebetasunak eta hobetu beharreko arloak identifikatzen.

Hortik aurrera,erabiltzaileak hainbat ikasgela tematikotan egiten du aurrera,enpresa-proiektu baten oinarrizko osagaiak modu progresiboan landuz: hasierako ideiaren azterketa,merkatuikerketa,kostuen egitura,inbertsioa,betebehar fiskalak eta administratiboak,baita estrategia komertzialak,komunikazioa eta digitalizazioa ere.Plataformak,era berean,adimen artifizialeko tresnak eguneroko kudeaketan eta jarduera ekonomikoan nola erabili azaltzen duten eduki praktikoak ere baditu.

Materialak Bizkaiko profesionalek prestatu dituzte,ikus-entzunezko baliabide laburren, azalpen-bideoen eta egoera errealak simulatzen dituzten jardueren bidez.Horrela,jatorri eta prestakuntza desberdinetako pertsonekgaztelania edo euskara ez dutenek ere- aukera berdinetan aurrera egin dezakete.Ibilbidea amaitzean,Eskolak aprobetxamendu-ziurtagiria ematen du.

Eguneratzea eta digitalizazioa

Plataformak badu espazio berezi bat dagoeneko martxan diren enpresentzat,ezagutzak eguneratu eta kudeaketa indartzeko.Baliabideen artean nabarmentzen da Salmenta Eskola,Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Salmenta Unibertsitate Eskolarekin elkarlanean garatua,komertzializazio-tekniketan,negoziazioan eta itxieretan sakontzen duten edukiekin.

Prestatzaileak trebatzea

Lan-ildo honen helburua ekintzailetza laguntzen duten profesionalak etengabe eguneratzea da.Espazio honek araudiari,laguntza-metodologiei,esku-hartze-tresnei eta joera berriei buruzko edukiak eskaintzen ditu.Asmoa da lurralde osoan kalitatezko laguntza homogeneoa bermatzea,pertsona ekintzailea non bizi edo lan egiten duen alde batera utzita.

Kontratu gutxi emakumeek gogoko dituzten sektoreetan

Hona hemen emakumeek enplegu gehiago bilatzen duten baina kontratu gutxiago sinatzen duten 10 lanbide

Nuria Gil Calviño

Lan merkatuko genero-arrakala mantentzen da, batez ere enplegua bilatzen duten emakumeen kopurua ez denean benetako kontratazio bihurtzen. 2025eko bigarren seihilekoan emakumeek Espainiako kontratu guztien % 47,4 sinatu bazituzten ere, desoreka dago sektoreen artean.Izatez,sektore batzuetan emakumezko hautagai gehiago egon arren,jasotzen dituzten kontratuen ehunekoa txikiagoa da,SEPEren 2025eko datuen arabera. Hona hemen eskuragarri dauden emakumezko hautagaien kopuruaren eta azkenean lortzen dituzten kontratazio kopuruaren artean generoarrakala handiena duten 10 lanbideak (% 27raino), SEPEk argitaratutako Enpleguan genero-arrakala nabarmentzeko lanbideen katalogoa-ren arabera.

Genero-arrakala handiena duten 10 lanbide

Lan bila dabiltzanen eta emakumeei emandako kontratuen arteko arrakala handiena duen sektoreetako bat segurtasun eta babes zerbitzuak dira,non eskatzaileen % 49,1 ordezkatzen duten,baina haien proportzioa 2025eko bigarren seihilekoan erregistratutako kontratuen % 21,8ra jaisten da (27,3 puntu portzentualeko aldea).

Antzeko zerbait gertatzen da ile-apainketan: emakumeak diren arren lan bila dabiltzanen gehiengoa arlo honetan (% 89,6),kontratazioen proportzioa txikiagoa da (% 62,3),arrakala bera aurkeztuz (27,3 puntu).

Lan bila dabiltzanen eta kontratatutakoen artean % 25etik gorako genero-arrakala duten lanbideen artean daude:

❚ Ontziratzeko,botilaratzeko eta/edo etiketatzeko makinen operadoreak.

❚ Nekazaritzako langileak baratzeetan,negutegietan,mintegietan eta lorategietan.

❚ Beste lanbide batzuetako langile kualifikatuak, operadoreak eta artisauak.

❚ Soldatapeko sukaldariak.

10 lanbide horien zerrenda honako hauekin amaitzen da:

❚ Stocka berriz hornitzen dutenak.

❚ Salmenta sustatzaileak.

❚ Telemarketin operadoreak.

❚ Logistika eta bidaiarien garraioko langileak.

Babes eta segurtasun zerbitzuetan, lan bila daudenen % 49 emakumeak dira,baina azken kontratazioen % 22 baino ez zuten lortu

Zein sektorek dute kontratazio gehien?

Kontratu kopuru handiena soldatapeko zerbitzariena izan zen (810.112 kontratu) 2025eko bigarren seihilekoan,genero banaketa nahiko orekatuarekin (% 52,3 emakumeak eta % 47,7 gizonak).

Bigarren postuan manufaktura industrietako langileak daude (567.446 kontratu),gizonak nagusi diren lanbide batean (% 62,2) emakumeekin alderatuta (% 37,8).

Eta hirugarren postuan nekazaritzako langileak daude (baratzeak,negutegiak,mintegiak eta lorategiak kenduta),guztira 515.626 kontraturekin,gizonezkoen gehiengoarekin (% 73,9 gizonak eta % 26,1 emakumeak).

Ba al zenekien…?

❚ 2025eko bigarren seihilekoan,8.199.857 kontratu erregistratu ziren.Horietatik,3.883.795 (% 47,36) emakumeek sinatu zituzten eta 4.316.062 (% 52,64) gizonek.

❚ 2025ean,ITfabrikazio sektoreko emakumeen kontratazioa % 40 handitu zen aurreko urtearekin alderatuta.

XI.PBL Day MUn

Mondragon Unibertsitateak 2026ko

PBL Day jardunaldia antolatu du ingeniaritzako 130 ikasle baino gehiagoren proiektu berritzaileak erakusteko

Javier Sánchez Marcos

Mondragon Unibertsitateak 11.PBL Day jardunaldia antolatu du,eta Goi Eskola Politeknikoko ingeniaritzako 1.,2.eta 3.mailetako 136 ikaslek hartu dute parte.Topaketa Galarretako Eko Campusean (Orona Ideon) egin da,eta ikasturteko lehen seihilekoan PBL (Project Based Learning) metodologiarekin gauzatutako proiektu eta maketak erakutsi dituzte ikasleek.Aurten,guztira 1.641 ikaslek hartu dute parte prozesuan,eta 360 proiektu baino gehiago garatu dituzte.Azkenik,27 proiektu aukeratu dira aurtengo PBL Day jardunaldirako.

Mondragon Unibertsitateak PBL

Day (Project Based Learning)

jardunaldiaren beste edizio bat antolatu du,duela 15 urte baino gehiagotik aplikatzen duen irakaskuntza metodoa erakusteko

Mondragon Unibertsitateak ematen dituen hamar ingeniaritzetako lantaldeak lehiatu dira PBL Day eguneko edizio honetan.Irabazlearen saria 1.000 eurokoa da -Orona Fundazioak ematen du-,bigarren saria 500 eurokoa,hirugarrena 300 eurokoa eta laugarrena 200 eurokoa.Hauek dira ingeniaritzak: elektronika industriala,mekanika,energia, biomedikuntza,mekatronika,informatika,ekoteknologiak prozesu industrialetan,industria-diseinua,industria-antolamendua eta industriara aplikatutako fisika.

Proiektu onenak hautzeko bi fasetan ebaluatu dira. Lehendabizi,Mondragon Unibertsitateko ingeniako irakasleek 27 proiektu aurkeztuak ebaluatu dituzte, eta 4 onenak aukeratu.Ondoren,Orona,Ikerlan eta

Jema Energy enpreseko ordezkariz osatutako epaimahaiak 4 finalistak ebaluatu ditu,sarituen hurrenkera erabakitzeko.Sariak 13:30ean eman dira. Hauek izan dira lau proiektu finalistak: lehen haurtzaroan emozioak erregulatzeko tresna sentsoriala; trenbideko eta eskaladako istripu-etektorea; piezen tamainaren araberako sailkatzaile automatizatua,Arduino bidezkoa; mendiko patinete jasangarria eta erraz garraiatzeko modukoa garatzea; eta Ezpeleta markako Eolo Pureti eguzkitakoaren birdiseinua,unibertsitate-testuingururako.

Hitzaldi magistralak

Mondragon Unibertsitateko ingeniaritza guztietako 1.mailako 563 ikasle joan dira ekitaldira,baita batxilergoko 150 ikasle ere.Entzunaretoan hitzaldiak eta tailerrak antolatu dira batxilergoko ikasleentzat, ingeniaritza ikasteak zer esan nahi duen gertutik ezagutu dezaten,eta balioetan eta gizarte-ekarpenean oinarritutako benetako proiektuen inguruko inspirazioa jaso dezaten ere.Hauek arduratu dira hitzaldiak emateaz: LUP startupeko kideak,euskal enpresa txiki hori martxan nola jarri duten erakutsi dutenak -enpresak teknologia aurreratua erabiltzen du irakurketa lagunduko irtenbideak eskaintzeko,irakurtzeko zailtasunak dituzten pertsonei autonomia eskaini eta egunerokotasuna errazte aldera-; eta NDANK NDANK,Senegalgo eta Euskal Herriko pertsonek osatutako elkartea,bi komunitateen arteko lankidetza sustatzen dutenena.

PBL metodologia

Benetako arazoak konpontzean oinarritzen den ikaskuntza-metodoa da PBL,eta Mondragon Unibertsitatea aitzindaria da Estatuan eredu hori erabiltzen.Ezagutzak etorkizunean egingo duten modu berean aplikatzea da hezkuntza-eredu horren

xedea: arazoak aztertu eta konpontzeko ikasturtean zehar landu dituzten ezagutza-eremuak integratuta.

Zeharkako gaitasunak jorratzeko aukera ere ematen du ereduak,hala nola talde-lana,komunikazioa, lidergoa eta abar.Benetako arazoak konpontzea abiapuntutzat hartuta,eginez ikastea eta trebatzen ikastea da PBL metodoaren funtsa.Esperientzia horrek aberastu egiten du ikasleen eta enpresen jarrera profesionala.

Mondragon Unibertsitateak 15 urtetik gora daramatza benetako arazoak konpontzean oinarritutako ikaskuntza-metodo hori erabiltzen,hainbat arlotako ezagutzak txertatuz.

Irabazleak

❚ 1.postua: EGGZEN: lehen haurtzaroan emozioak erregulatzeko tresna sentsoriala (1.000 euro).

- Titulazioa: Diseinu Industrialeko Ingeniaritza.

- Kurtsoa: 3.kurtsoa.

- Partaideak: Ainhoa Alonso,Uxue Etxebeste,Aitor Iñurrita,Unax Zanguitu eta Alazne Guerra. Proiektu honek EGGZEN aurkezten du,3 eta 4 urte bitarteko haurrentzat ikasgelan erregulazio emozionala eta trantsizioa bultzatzeko diseinatutako tresna sentsorial berritzailea.Gainestimulazio digitalak markatutako hezkuntza-testuinguruan,EGGZENek alternatiba ukigarri eta ez-zuzentzaile bat eskaintzen du,fluidoen dinamikan eta Montessori printzipioetan oinarritua.

❚ 2.postua: Trenbideko eta eskaladako istripuetektorea (500 euro).

- Titulazioa: Elektronika Industrialeko Ingeniaritza.

- Kurtsoa: 1.kurtsoa.

- Partaideak: Iñaki Escoriaza,Ekain Santa Cruz, Liher Nogueiras,Markel Zabalo eta Markel Errasti.

❚ 3.postua: Piezen tamainaren araberako sailkatzaile automatizatua,Arduino bidezkoa (300 euro).

- Titulazioa: Mekatronika Industrialeko Ingeniaritzako Gradua.

- Kurtsoa: 1.kurtsoa.

- Partaideak: Julio Arriaga,Alejo Corengia,Jon Gestido,Jon Mena eta Marcos Zubillaga. Piezak altueraren arabera sailkatzeko sistema automatizatu baten prototipoa (maketa) diseinatzea eta garatzea.

❚ 4.postua: Mendiko patinete jasangarria eta erraz garraiatzeko modukoa garatzea (200 euro).

- Titulazioa: Prozesu Industrialetako Ekoteknologiako Ingeniaritza.

- Kurtsoa: 3.kurtsoa.

- Partaideak: Oier Angulo,Paula Romero eta Danel Martin.

Proiektu honek mendirako taula tolesgarri eta jasangarri baten garapena zehazten du,erabiltzaile afizionatu eta ertainentzat diseinatua,eramangarritasunean eta ingurumen arduran zentratua.

❚ Finalista: Ezpeleta markako Eolo Pureti eguzkitakoaren birdiseinua,unibertsitate-testuingururako.

- Titulazioa: Diseinu Industrialeko Ingeniaritza.

- Kurtsoa: 2.kurtsoa.

- Partaideak: Oier Aristeguieta,Elur Lazpita, Maren Liste,Nerea Orbegozo eta Yone Varo.

Proiektuan Ezpeleta markako Eolo Pureti parasola birdiseinatu da,unibertsitateko testuinguru batera egokitzeko.

Europa Ikerbasqueko ordenagailu kuantikoa ezagutzen

Europako Batzordeko ordezkaritza batek Ikerbasque eraikinean dagoen ordenagailu kuantikoa bisitatu zuen,Europar Batasunarekin batera finantzatua

Jon Lasa Galdos

Joan den urrian inauguratu zen IBM Quantum System Two ordenagailu kuantikoa,Donostiako Ikerbasque eraikinean,eta otsailaren 17an Europako Batzordeko ordezkaritza baten eta Ogasun Ministerioko Europako Funtsen Zuzendaritza Nagusiko ordezkarien bisita izan zuen.Ekitaldia Euskadiko 2021-2027 EGEF Programaren esparruan antolatu zen,eta RIS 3 Euskadi 2030 espezializazio adimenduneko estrategiaren inbertsio enblematikoenetako bat tokian bertan aurkezteko balio izan zuen,baita Europako funtsek Euskadin duten gauzatze maila handia egiaztatzeko ere.

Ordenagailurako bisita Europar Batasunak kofinantzatu zuen,Europarako Teknologia Estrategikoen Plataformaren (STEP) helburuak betetzen laguntzeko esparruan,eta Vicente Rodríguez,Europako Batzordeko Eskualde eta Hiri Politikako Zuzendaritza Nagusiko Senior Expert eta Ogasun Ministerioko Europako Funtsen Zuzendaritza Nagusiko Anais Vega eta Pedro Cortegoso izan zituen buru.Eusko Jaurlaritzako Zientzia eta Berrikuntzako sailburuorde Adolfo Morais izan zen jardunaldiaren anfitrioi,eta Finantza Politikako eta Au-

rrekontuetako sailburuorde José Enrique Corchón eta Politika Ekonomikoko eta Europar Kohesioko zuzendari Juan Alberdi ere izan ziren bertan.Gipuzkoako Ogasuneko foru diputatuak eta Eusko Jaurlaritzako zientzia eta berrikuntza arloko arduradunek osatu zuten ordezkaritza instituzionala. Basque Quantum estrategiaren zuzendari zientifikoa,Javier Aizpurua,arduratu zen bertaratutakoak instalazioetatik gidatzeaz eta aplikatutako teknologia kuantikoen arloko euskal estrategia azaltzeaz,non IBM Quantum System Two funtsezko pieza den.Aizpuruak bere hitzaldian azpimarratu zuenez,ordenagailu kuantikoa "funtsezko aktiboa da Europar Batasunaren autonomia estrategikorako eta subiranotasun teknologikorako; ekonomiaren sektore estrategikoak eraldatzeko diseinatutako tresna industriala,sistema konbentzionaletarako kalkulu gaitasun ezinezkoak eskainiz".

Bisita honek garrantzi berezia zuen konputazio kuantikoaren esparruan subiranotasun teknologikoa lortzeko Europar Batasunaren estrategiaren testuinguruan.Instalazio hori bat dator EuroHPC Erregelamenduak ezarritako lehentasunekin eta European Framework Partnership Agreement Pi-

lot Line ekimenarekin.Ekimen horrek epe luzerako lankidetzak ezartzen ditu teknologia kuantikoak ikerketatik ekoizpen industrialerako trantsizioa bultzatzeko,non Euskadik Basque Quantum estrategiaren bidez laguntzen duen.

BasQ-eko zuzendari zientifiko Javier Aizpuruaren iritziz,“argitalpen hau oso urrats garrantzitsua da Basque Quantum-en hasieratik hasi genuen bidean.CFM-MPCko eta DIPCko ikerketa-taldeek elkarrekin egindako lanaren emaitza da,IBMrekin lankidetza estuan,eta erakusten du lankidetza horrek aukera ematen digula ikerketa-ildo berriak irekitzeko eta fenomeno kuantiko konplexuak ulertzen aurrera egiteko”.

Bisita horrek garrantzi berezia zuen konputazio kuantikoaren esparruan subiranotasun teknologikoa lortzeko Europar Batasunaren estrategiaren testuinguruan

Programaren martxa ona berresten duen bisita

Ibilbidean zehar,José Corchón Finantza Politikako eta Aurrekontuetako sailburuordeak Europako ordezkarien aurrean azpimarratu zuenez,"Euskaditik ulertzen dugu nola eraiki behar dugun Europa; berrikuntzaren aldeko apustua eginez,politika hurbilagoaren,eraginkorragoaren eta kohesionatuagoaren aldeko baterako lanaren indarra sustatuz, herritarren mesedetan".

Jarraian,euskal kudeaketa-ereduari balioa eman nahi izan zion: "Aurreko programa osoa exekutatzeko eta ziurtatzeko dugun gaitasuna erakutsi dugu,baita Covid-19ak markatutako testuinguru batean ere.Hori da Europari eskaintzen dioguna: eraginkortasuna,zorroztasuna eta gardentasuna".

Corchónek gogorarazi zuen 2025aren amaieran Euskadik EGEF 2021-2027 programaren 58,4 milioi euro zituela ziurtatuta,n+3 arauak eskatzen duen gutxieneko atalasea nabarmen gaindituz."Horrek bermatzen du inbertitutako

euro bakoitza herritarren onerako izatea: prestakuntzan,enpresa txiki eta ertainei laguntzen eta zerbitzu publikoak modernizatzen",gaineratu zuen.

Sailburuordeak ordezkaritzari azaldu zionez, ordenagailu kuantiko hori ez da berez helburu bat,baizik eta "2030eko Zientzia,Teknologia eta Berrikuntza Planeko Berrikuntza Itsasargiekin erabat lerrokatuta dago,horiek eraldaketa teknologiko,digital eta energetikorantz bideratzen baitute gure ekintza".

Halaber,Corchón sailburuordeak Europar Batasuneko agintarien presentzia baliatu zuen Eusko Jaurlaritzak 2028-2034 Urte Anitzeko Finantza Esparruaren proposamenaren aurrean duen jarrera berresteko.Euskadik positibotzat jotzen du lehiakortasuna eta berrikuntza ardatz estrategiko gisa jartzea,baina estatu kide bakoitzeko plan nazional bakarra sortzeari uko egiten dio,Batzordearen proposamena sakon berrikusteko eskatzen du,eta euskal erakundeek Europakoekin lankidetzan jarraitzeko konpromiso irmoa dutela berresten du,Europako proiektua indartzeko eta haren funtsezko balioak babesteko."Bateratze horrek politika bakoitzaren helburu espezifikoak indargabetzen ditu eta,de facto,gizarte- eta lurralde-kohesioa hausten du.Eskualdeko programei eustea defendatzen dugu,dagozkien esleipenekin eta Europako Batzordearekin zuzenean hitz egiteko espazioarekin",ohartarazi zuen.

Bestalde,Zientzia eta Berrikuntzako sailburuorde Adolfo Moraisek nabarmendu duenez,azpiegitura horren funtsezko ekarpena da azken belaunaldiko konputazio kuantikoko zerbitzu eta azpiegituretarako lehentasunezko sarbidea eskaintzea enpresei eta garapen teknologikoan eskumenak dituzten erakunde publikoei."Horrek guztiak balioko du",azpimarratu du,"proiektuak eta erabilera-kasuak garatzeko plataforma gisa,besteak beste, enpresa-prozesuak optimizatzea ahalbidetuko dutenak,denborak eta kostuak murriztuz,arazo konplexuak modu eraginkorragoan konpontzea ahalbidetuko dutenak eta egungo konputazio-sistema klasikoekin bideragarriak ez diren irtenbide, produktu eta zerbitzu berriak esploratzea erraztuko dutenak".

www.basquequantum.eus/eu

Cyberlehia 2026 ospatu zen

Eusko Jaurlaritzak Lanbide Heziketako ikasleek zibersegurtasunaren arloan duten talentua sustatu zuen Cyberlehia 2026ko finalean

Javier Sánchez Marcos

Eusko Jaurlaritzak zibersegurtasunaren arloan sustatutako CyberLehiaren III.edizioaren finala hartu zuen Donostiako Tabakalera kultura-zentroak martxoaren 5ean.

Talentuan eta segurtasun digitalean oinarritutako topaketa horretan,Euskadiko Lanbide Heziketako ikasleek parte hartu zuten.

Irekiera instituzionalean,Begoña Pedrosa Hezkuntzako sailburuak eta Bingen Zupiria Segurtasuneko sailburuak parte hartu zuten.Segurtasun digitalerako estrategikoa den esparru horretan talentuak duen garrantzia nabarmendu zuten, eta Eusko Jaurlaritzak egungo erronka teknologikoekin bat datorren Lanbide Heziketa moderno eta espezializatuarekin eta enpresen eta gizartearen premiekin duen konpromisoa azpimarratu. CyberLehia antolatzearekin,Eusko Jaurlaritzak bi helburu estrategikori erantzuten die: batetik,Lanbide Heziketako ikasleen talentua aitortzea eta bultzatzea,eta,bestetik,zibersegurtasuna lehentasunezko esparru gisa kokatzea,prestakuntza espezializatua eta etengabeko eguneratzea eskatzen duen heinean.Era berean,Cyberzaintzak,Zibersegurtasunaren Euskal Agentziak,ekitaldi hau egitea bultzatu du beste urte batez,datozen urtee-

tan Euskadin Internet eta teknologia berriak erabiltzeak dakartzan mehatxuei modu integral eta zeharkakoan aurre egingo dieten profesionalak prestatzeko.

Hezkuntzako sailburuaren hitzetan,“CyberLehia erreferentziazko ekimena da Euskadiko Lanbide Heziketaren barruan zibersegurtasunaren espezializazioa sustatzeko eta gure ikastetxeetan egiten den goi-mailako lana ikusarazteko.Final honek berresten du Euskadin talentu gaztea existitzen dela,prest dagoela eta segurtasun digitalerako funtsezkoa den esparru baten benetako erronkei erantzuteko gai dela”.Ildo horretan,aditzera eman zuenez,“CyberLehia ez da lehiaketa hutsa: Euskal Autonomia Erkidegoko Lanbide Heziketak duen mailaren,aukerak sortzeko duen gaitasunaren eta Euskadiko lehiakortasunari eta segurtasun digitalari egiten dion ekarpen zuzenaren erakusgarri da”. Sailburuak Lanbide Heziketako Euskadi 2030 estrategiaren barruan kokatu zuen ekimen hori,estrategia horrek ereduaren erdigunean kokatzen baititu espezializazioa,digitalizazio aurreratua eta produkzio-sarearekiko lotura.“Gure Lanbide Heziketa ingurune ekonomiko eta teknologikoaren egungo premiei erantzuten ari zaie.Zibersegurtasuna ez da joera iragankorra,sektore estrategikoa da,prestakuntza zorrotza,etengabeko eguneratzea eta tokiko talentu kualifikatua eskatzen dituena”,adierazi zuen.

Gero eta digitalizazioa handiagoko testuinguru honetan,segurtasun digitala ezinbestekoa da lehi-akortasun ekonomikorako eta funtsezko zerbitzuak babesteko.

Bingen Zupiria Segurtasun sailburuak bi sailen arteko lankidetza nabarmendu zuen eta CyberLehia bezalako ekimenek “orainari baina baita etorkizunari ere begiratzea” proposatzen digutela azpimarratu zuen.“Hurrengo belaunaldiengan jardun behar dugu,eta zibersegurtasunaren alorrean gazteen prestakuntza bermatu,mundu digitalarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako industrian belaunaldien arteko erreleboa gerta dadin,lurraldearen babes digitala ziurtatzen dugun bitartean”.

17.FLL Euskadi Torneoa amaitu zen

Arabako hiru talde,Bizkaiko bost talde eta Gipuzkoako talde bat izan ziren irabazle 17.FIRSTLEGO League Euskadi Torneoan

Nuria Gil Calviño

FIRSTLEGO League Euskadi programaren hamazazpigarren edizioaren finala izan zen joan den otsailaren 28an Bilbon,Donostian,Arrasaten eta Gasteizen,eta,beste behin,dibertsioa eta jakintza zientifiko-teknologikoa nagusitu ziren egoitza guztietan.Deustoko Unibertsitateak,Mondragon Unibertsitateak eta Euskal Herriko Unibertsitateak, Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziarekin elkarlanean antolatutako egoitza anitzeko torneoan 68 ikastetxetako 1.700 ikasle bildu ziren guztira aipatutako egoitzetan,205 taldetan banatuta, zientziaren eta teknologiaren hitzordu handi horrekin bat eginik.

Bederatzi talde irabazleak

Espainiako finalean parte hartzeko sailkatu dira.Burgosen izango da final hori,apirilaren 11n (larunbata)

Aurtengo erronka UNEARTHED izan zen (Lurpetik azalera),eta arkeologia izan zen ardatz.Hala, erronka horretatik abiatuta,Espainia eta nazioarte mailako erreferentziazko hezkuntza-programa honek 6 eta 16 urte bitarteko gazteen sormena estimulatzea lortu zuen STEM arloen bidez (Zientzia,Teknologia,Ingeniaritza,Artea eta Matematika,ingelesezko sigletan).

FLL Euskadi programan eta torneoan,taldeek bi kategoria desberdinetan parte hartzen zuten,adinaren arabera.“Explore” kategorian 6 eta 9 urte arteko ikasleek esku hartzen zuten,eta maketa bat eraikitzen zuten LEGO® -ren modelo motordun batekin.Era berean,poster bat ere diseinatu zuten,urteko erronkan oinarritutako soluzio bat aurkeztuz.

“Challenge” kategorian,berriz,10 eta 16 urte arteko ikasleek hartzen zuten parte.Kategoria honetan,taldeek robot bat eraikitzen zuten LEGO® piezekin,mahai-gain batean hainbat misio egiteko

gai zen robota.Era berean,berrikuntza-proiektu bat ere garatzen zuten,denboraldiko gaiarekin zerikusia duten arazo erreal bati erantzuteko.Otsailaren 28an,beren robotekin lehiatu zuten taldeek, eta beren berrikuntza-proiektuak aurkeztu zituzten epaimahaiaren aurrean,STEM balioak erakusteaz bat.FIRSTLEGO League Euskadi programaren 17.edizio honetan irabazi duten bederatzi taldeek Espainiako finalean hartuko dute parte apirilaren 11n Burgosen.Han,beren berrikuntzaproiektuak aurkeztuko dituzte,eta lantalde irabazleen robotek lehian jardungo dute Houstonen (AEB) egingo den munduko finalerako txartela lortzeko.Apirilaren 29tik maiatzaren 2ra izango da mundu mailako final hori. Hauek izan dira edizio honetako irabazleak: Begoñazpi,Begoñazpi Ikastolakoa (Bilbo); Nova Heritage-Begoñazpi,Begoñazpi Ikastolakoa (Bilbo); C'mon Guys,Madre de Dios Ikastetxekoa (Bilbo); Overlock,Axular Lizeoa Kooperatiba Elkartekoa (Donostia); Synthesis,STEM Toki - Eduroboticekoa (Portugalete); Bikibox,Bera Kruz Ikastolakoa (Markina-Xemein); Nclic Shakespeare,NClic-ekoa (Vitoria-Gasteiz); Salburulegoak,talde librea (Vitoria-Gasteiz); eta Tecnobots Elburgo,Tecnoclub Elburgokoa (Elburgo).

Berdintasunik ez hedabideetan

Emakumeen presentzia txikiagoa da oraindik hedabideetan,nahiz eta aurrerapausoak eman

Fundación Orienta Zaitez Fundazioa

Hedabideetan emakumezkoak zenbat eta nola azaltzen diren monitorizatzeko munduko proiektu batean (GMMP) hartu dute parte Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Ikus-entzunezko Komunikazioko eta Publizitateko eta Kazetaritzako ikertzaileek,eta,metodologia bera erabilita,Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako hedabideen azterketa egin dute.Ikerketak agerian utzi du munduan ez dela joera nabarmenik antzematen emakumeen parte hartzea bultzatzeko,eta hemen,aldiz,urratsak egiten ari direla.

Global Media Monitoring

Project-en azken neurketaren arabera,munduan aurrerapena geldotu da

1995ean abiatu zen Global Media Monitoring Project (GMMP) mundu mailako proiektua,eta berriki argitaratu dira azken ikerketaren mundu mailako emaitzak.Proiektu horren helburua da neurtzea emakumeek komunikabideetan zenbat agertzen diren eta zer rol duten,eta bost urtean behin egiten da neurketa.Oraingoan 160 herrialdetako datuak jaso dira.“Monitorizazio-lan hori

egiteko,sekretupean izendatutako egun jakin batean argitaratzen diren albisteak aztertzen dira, mundu osoko egoeraren erradiografia bat lortzeko”,azaldu du Arantza Gutierrez Paz EHUko ikertzaileak.2025eko maiatzaren 6an egin zen zazpigarren mundu mailako neurketa.Ikerketaren egileek diotenez,“une zehatz bateko argazki finkoa da,baina gogoetarako datu batzuk eman ahal ditu”.

EHUko Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Publizitatea Saileko eta Kazetaritza Saileko ikertzaileak 2020an hasi ziren GMMPren Espainiako laginean EAEko eta Nafarroako hedabide batzuetako datuak gehitzen,“estatuko ikerlanean eskualdeen ikuspegia ere txertatu ahal izateko”.GMMP Spain taldetik egindako banaketan,EAE eta Nafarroako eremu administratiboak hartuta,honako hedabide hauek esleitu zizkioten EHUko taldeari: Gara,COPE Bilbao,ETB1eko Gaur Egun, Argia eta Diario de Noticias-eko webgunea.

Paraleloki,“pentsatu genuen metodologia berbera erabiliko genuela Hego Euskal Herriko komunikabideen lagin zabalago bat aztertzeko”,eta 2020an egindako neurketarekin konparatu dute. Aurreko komunikabideez gainera,Berria,Deia,El Correo,COPE,Euskadi Irratia,Euskalerria Irratia eta Hamaika TB sartu dituzte laginean: orotara, 121 albistek osatu zuten (% 33 egunkarietan; % 28 irratietan; % 17,5 telebistetan eta % 21,5

uniemakume

agerkari digitaletan),horietako 64 euskaraz.Ikerketaren emaitzak Euskal Hedabideen Behatokian (Behategia) argitaratu dituzte.

Hego Euskal Herrian

hobekuntzak badaude ere, emakumeek % 29ko presentzia baino ez dute hedabideetan

Munduan,goranzko joera geldotu egin da

GMMP ikerketak erakutsi du mundu mailan ez dela ikusten aurrerapen handirik azken hogeita hamar urteetan: “Bederatzi puntu handitu da emakumezkoen hedabideetako presentzia (% 17 zen 1995ean,eta % 26 2025ean),baina azken urteotan joera hori geldotu egin da”,azaldu du EHUko ikertzaileak.Horrek esan nahi du,oro har,albisteetako lau protagonistatik bakar bat baino ez dela emakumezkoa; alegia,lau albistetik bat bakarrik sinatzen dute emakumeek edo lau albistetik bakarrean dira emakumeak protagonista.

Agerian geratu da nazioartean emakumeen testigantzak esperientzia pertsonalekin eta herritar arrunten iritzi azalpenekin lotzen direla (hau da,zilegitasun gutxiko ahotsekin),eta agertzen diren adituen edo bozeramaileen laurdena izatera ez direla heltzen.Horren guztiaren ondorioz,“esan daiteke Beijingen 1995ean ezarritako helburuetatik oso urrun gaudela,eta ez dela emakumeen partehartzea bultzatzeko joera nabarmenik ikusten”, iritzi dio Gutierrezek.

EAE eta Nafarroako hedabideetan parekidetasunik ez oraindik

Nazioarteko batez besteko datuekin alderatuta, Hego Euskal Herriko komunikabideetan,oro har, agertzen diren emakumeen portzentajea hiru puntu altuagoa da (% 29); eta,hala ere,ez da heren batera heltzen.Gainera,ikerketak erakutsi duenez,“emakumeek presentzia handiagoa dute bereziki euskarazko hedabideetan; baina oraindik ez dago parekidetasunik.Emakumeen ahotsak gizonezkoenak baino gutxiago badira ere, gero toki gehiago hartzen dute albisteetan,bereziki aditu edo talde baten bozeramaile gisa.Horrekin lotuta,maiz agertzen diren andrazkoak esparru publikoan ari diren politikari edo aktibistak izaten dira”.

Komunikabide-modalitateen araberako datuek erakusten dutenez,“idatzizko hedabideetan aldea laburtu da,baina arrakala handiagoa da beste ko-

munikabideetan baino.Gizonezko ahotsak nagusitzen dira albisteetan,bai idazle eta protagonista bai informazio-iturri gisa”,azaldu du EHUko ikertzaileak.Telebistetan,ordea,datuek diote egoera parekideagoa lortzen ari direla.Eta hedabide digitaletan emakumeen presentzia handiagoa da Euskal Herriko komunikabideetan.Bestalde,ikertzaileak aitortu du irratiko datuek argazkia desitxuratzen dutela,“irratien lagina aldatu egin baita”. Gutierrezek azaldu duenez,“agerian geratu da hemengo komunikabideetan egoera hobetzeko ariketa bat egin dela: idazgelak feminizatzen ari dira; gero eta emakume gehiagok azaltzen dute gaurkotasuna.Ildo horretan,nabarmendu nahi dugu azken urteotan emakume batzuek euskal medioen gidaritza hartu dutela.Izendapenetatik harago,barne-prozesuak landu dira zenbait hedabidetan; eta,beste arlo batzuetan bezala,kosta egiten da ohituretan eragitea eta kristalezko amildegiaren mehatxua ezkutatzen ote den aztertu behar da,alegia,komunikazio-sektorea krisian dagoenean emakumezkoak gidaritzan jarri ote diren”.Ikertzaileak,halaber,garrantzi handia eman dio aldaketak eragiten jarraitzeari,eta “horretan gero eta ahots gehiago ditugu akademia mailan”.

unieskubideak

SUSIEE: jasangarritasuna eta kulturartekotasuna bizitzaren hastapenetatik eraikitzen

EHUk gidatuta,Euskal Herriko,Kataluniako,Italiako eta Hungariako erakundeak batu ditu proiektu horrek

Fundación Orienta Zaitez Fundazioa

"SUSIEE - Jasangarritasuna eta kulturartekotasuna 0-3ko Lehen Haurtzaroaren Hezkuntzan eta Arretan" jasangarritasunean eta kulturartekotasunean oinarritutako Erasmus+ proiektua da.Euskal Herriko Unibertsitateak koordinatutako nazioarteko ekimen horrek begirada berritzailea eskaini dio 0-3 urteko Lehen Haurtzaroaren Hezkuntza eta Arretari,Europako hainbat herrialdetako esperientziak uztartuta.

Proiektuaren koordinazioa Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU) hartu du bere gain,eta harekin batera Haurreskolak Partzuergoa,La Xixa (Katalunia),Partners Hungary Foundation eta Józsefváros-eko haur-eskolak (Hungaria),eta CESIE ETS eta Naturalmente (Italia) aritu dira.

SUSIEE proiektua ez da kasualitatez sortu.Antolatzaileek azaldu dutenez,abiapuntua Kataluniako La Xixa erakundearen esperientzia izan zen,eta handik abiatuta bazkideak nazioartean bilatu ziren.Prozesu honetan,EHUko Hezkuntza Fakulta-

teak,KideOn ikerketa taldeak,hain zuzen ere,ekimenean parte hartzeko beharra berehala ikusi zuen."0-3ko hezkuntza etapa estrategiko bat da, askotan ikerketa,prestakuntza eta baliabide sortzeko prozesuetan ahaztua",azaldu dute proiektuko kideek.

EHUk koordinatutako nazioarteko ekimen horrek begirada berritzailea eskaini dio 0-3 urteko Lehen Haurtzaroaren Hezkuntza eta Arretari

Bestalde,gizarte gero eta anitzagoetan bizi garela, eta horrek hezkuntzari erronka berriak planteatzen dizkiola azpimarratu dute: "Oso garrantzitsua da adin horietako haurrekin lan egitea aniztasuna normalizatzeko eta haren aurrean errespetu-ba-

unieskubideak

lioak garatzeko.Lan hori jaiotzetik egin behar da, umeekin ez ezik,familiekin eta inguruko eragileekin ere".

Jasangarritasunari dagokionez,SUSIEEk ikuspegi zabalagoa proposatzen du: "Naturarekin lotutako planteamenduetatik haratago,bizitza iraunkorrez ari gara: komunitate jasangarriez, zaintzaz eta bizitza erdigunean jartzeaz".Ikuspegi horrek haurren erritmoak eta beharrak errespetatzea eskatzen duela nabarmendu dute,eta hori izan da proiektuaren ardatz nagusietako bat.

SUSIEEk zenbait baliabide sortu ditu: oinarri teorikoak jasotzen dituen gida,profesionalentzako eskuliburua eta prestakuntza-saio eta tailerrak hezitzaile eta familientzat

Ezaugarri bereizgarrietako bat metodologia bera sortzeko modua izan da."Haur-eskoletako hezitzaileak,ikasleak,familiak eta akademiako profesionalak izan dira protagonistak.Prozesua horizontala eta kolaboratiboa izan da".Lan horrek hainbat fase izan ditu: literatura- eta araudi-azterketa,prestakuntza-ibilbideen diseinua,ekintza pilotuak,ebaluazioa eta,azkenik,metodologia eta laguntza-materialen sorrera.

Proiektuari amaiera emateko,2025eko azaroan Bilbon egindako Nazioarteko Kongresuak helburu argiak izan zituen: "Egindako lana ikusaraztea, sentsibilizatzea eta topaketarako eta hausnarketarako gune bat sortzea».Antolatzaileen hitzetan, kongresua bera ere SUSIEE metodologiaren isla izan zen: «Bizitzeko sortutako kongresua izan zen, ez soilik entzuteko".

Baliabide ugari

Emaitza gisa,SUSIEEk hainbat baliabide sortu ditu,gaur egun proiektuaren webgunean eskuragarri daudenak: oinarri teorikoak jasotzen dituen gida,profesionalentzako eskuliburua,“SUSIEE Family” aplikazio digitala,eta prestakuntza-saio eta tailerrak hezitzaile eta familientzat. Proiektuaren emaitza praktikoen artean,haur eta familiekin lantzeko jarduera ugari sortu dira.Proiektuko kideek adibide zehatzak aipatu dituzte,hala nola 'Nire albuma - nire kulturaidentitatea': "Familia bakoitzak bere albuma sortzen du etxean,eta ondoren ikasgelan parte-

katzen da,kultura-aniztasuna aberastasun gisa lantzeko".Beste jarduera arrakastatsu bat 'Jatorrien mapa' izan da: "Haurren eskolan munduko mapa bat jartzen da,bertan dauden kultura guztiak irudikatzeko,eta etengabe eguneratzen da".

Jasangarritasunaren arloan,naturarekin harremana sustatzeko ekintzak nabarmendu dituzte: "'Bainu naturala' bezalako jardueren bidez,ingurunea ezagutzeko eta maitatzeko beharra azpimarratu nahi izan dugu.Naturara gerturatzen gara eta ohikoak diren oztopoak gaindituz (euria ari duela,egun haizetsua dugu…) naturak eskaintzen dizkigun elementuez jabetzen gara,ikasten dugu eta gozatzen dugu. Hostoen koloretan paratzen gara,txorien kantei erreparatzen diegu,e.a.".

Nazioarteko lankidetza,begirada zabalagoa

Herrialde desberdinetako erakundeekin lan egiteak balio erantsia ekarri diola uste dute antolatzaileek: "Beste testuinguru batzuk ezagutzeak kontrastea ematen digu,eta egiten ari garen lanari balioa ematen dio".

Aldi berean,antzekotasun eta desberdintasunak identifikatu dituzte: "Kulturartekotasunean aurrerapen handiagoak ikusten ditugu jasangarritasunean baino,eta jasangarritasuna askotan naturaren kontserbaziora mugatzen da".

Antzeko beste alderdi bat da,oro har,0-3 etapan oinarritutako jardunbide egokiak bilatu nahi izan dituztenean,asko kostatu zaiela; "horrek esan nahi du lan hau egin izana,hau zabaltzea eta honetan lanean jarraitzea oso beharrezkoa dela".

Euskal Herriko testuinguruari dagokionez,zenbait baldintza egoki nabarmendu dituzte,hala nola haurreskolen sarbide unibertsala edo araudi aurrerakoiak (haurreskoletarako sarbide unibertsala; amatasun-/aitatasun-lizentzia zabalagoak; araudiak,protokoloak...kulturartekotasuna eta jasangarritasuna bezalako alderdiei balioa ematen dieten postulatuetatik abiatzen direnak), nahiz eta bide luzea geratzen dela onartu duten. Bukatzeko,SUSIEEk utzitako ondarea ez dela materialetara mugatzen nabarmendu dute: "Ikasitakoa unibertsitateko prestakuntza-guneetara eta haurreskoletara eramateko aukera ematen digu,eta lankidetza berriak irudikatzeko ere bai".

Amaitzeko,mezu argi bat utzi dute: "Kalitatezko hezkuntzaren eta justizia sozialaren aldeko lana txikitatik hasten da,eta bide horretan jarraitzeko beharra dugu.SUSIEE proiektuan inplikatu diren kide guztiei eskerrak eman nahi dizkiegu".

'La última noche con mi hermano' Gayarren

Apirilaren 11ko emanaldiaren ondoren,topaketa egingo da publikoarekin

Nuria Gil Calviño

Apirilaren 10ean eta 11n,'La última noche con mi hermano'antzezlana

izango da Iruñeko Gayarre Antzokian.Hau da egile eta zuzendariak hitzak obra ulertzeko esandakoa: "Iazko abenduan lagun baten anaia hil zen.Berarekin hizketan,kontatu zidan azken gaua bere anaiarekin igaro zuela,eta esan zidan esperientzia horrek erabat aldatu zuela bizitza ikusteko,heriotza ulertzeko eta bizitzeari eman nahi zion zentzuaz pentsatzeko modua".

"Entzuten ari nintzaionean,izenburu hau piztu zen nire baitan: "Azken gaua neure anaiarekin".Eta uste dut hitz egiten ari ginela esan niola,gehiegi pentsatu gabe.Gustoko izan zuen nik izenburu hori zuen antzezlan bat egiteko ideia,eta galerari buruzko xehetasunak kontatzen jarraitu zuen,baita eragin zioten sentsazioei buruzkoak

ere,arraroenak barne,barregarritasunarekin zerikusia zutenak".

"Ahizpa/arreba edo anaia/neba bat galtzeko dolua da sozialki gutxien laguntzen dena.Egia da anaitasuna/ahizpatasuna bizitzeko modu asko daudela,eta egia da,halaber, askotan hoztasuna eta distantzia ezartzen direla bizipenetan,baina egia da,era berean,askotan,anaitasuna/ahizpatasuna funtsezkoa dela pertsonen bizitzan,eta beste partearen galera norberaren anputazio erreala dela".

"Hau Nagoreren istorioa da,minbizia diagnostikatzen dioten emakumearena,eta bere neba Albertorena,arrebaren gaixotasuna onartzen ez duen eta heriotza onartzen ikasi beharko duen gizonarena.Albertok eta Ainhoak bi seme-alaba dituzte,Nahia eta Oier,eta Ainhoak neba bat du,Claudio. Hiru anai-arreba-bikotek osatutako

familia da hau,eta anaitasun/ahizpatasunari buruzko bizipen oso desberdinak dituzte.Familia horretan,Nagore,bakarrik bizi den emakumea, funtsezko ardatza da".

"La última noche con mi hermano Nuria Mencíarekin berriro lan egi-

Obrak Nagoreren istorioa kontatzen du, minbizia diagnostikatzen dioten emakumearena,eta bere neba Albertorena, arrebaren gaixotasuna onartzen ez duena

teko desiotik eta gure biografiak markatzen dituzten doluak tratatzeko beharretik jaio den proiektua da".

Egunak eta ordutegiak

❚ Apirilak 10,20:00.

❚ Apirilak 11,20:00.

Prezioak

❚ 25 € / 18 € / 10 €.

❚ 120 minututako ikuskizuna.

Irisgarritasuna

❚ Entzungailuak eskuragarri.

❚ Inplante koklearrak dituzten pertsonentzat entzumen-begizta.

❚ Emanaldia larunbatean,hilak 11n, ikusmen-urritasuna duten pertsonentzako audio-deskribapenarekin, RETINArekin (Nafarroako Erretinitis Pigmentarioaren Elkartea) lankidetzan.

Bilera bat izango da ikusleekin larunbatean,hilak 11n,emanaldiaren ondoren,talde artistikoaren aldetik. Ekitaldi hau doakoa da izango da.

LEGATUA,dFERIAn

Jon Lasa Galdos

Martxoaren 14tik 18ra egingo da dFERIA eta LEGATUA izango da ildo nagusia.Oraingo honetan Danimarka da herrialde gonbidatua; beraz, herrialde horretako arte eszenikoen ordezkari ugari izango dira Donostian,Danish Arts Foundation eta Danimarkako Enbaxadari esker.

Aurtengo dFERIA Donostiako Arte Eszenikoen Feria martxoaren 14tik 18ra egingo da 31 konpainiaren 31 ikuskizun eta 42 emanaldi izango dira Donostiako hainbat antzeztokitan

31 konpainien,31 ikuskizun eta 42 emanaldi izango dira Donostiako hainbat antzeztokitan.Kopuruei dagokienez,ikuskizunen kopuru handi bat (% 74) estreinaldia izango da modu batean edo bestean: bi mundu mailan,hiru estreinaldi estatuan eta hemezortzi Euskal Herrian. Diziplinei dagokienez,% 48a dantza izango da,beste % 46a antzerkia,zirku ikuskizun bat eta dizipli-

na anitzeko beste bat.Konpainien jatorriari dagokionez,atzerriko konpainiak Italiatik,Taiwanetik, Danimarkatik eta Argentinatik datoz.

Programazio eszenikoa

❚ Martxoak 13-14. BLOODYMOON BY MARINA MASCARELL (Danimarka). Kolorez betetako bizitzaren ospakizun bat da; dantza basatiko ikuskizun bat,atsegina eta kementsua, umorez nahiz sentsualtasunez betea.

❚ Martxoak 13 + 18. ARIZONA. Georgek eta Margaretek beren mugak defendatu behar dituzte.Bizilagunak hor daude,zelatan,deskuidurik txikienean noiz gurutzatuko zain...

❚ Martxoak 14. NO PARES (SIGUE, SIGUE).

Sergi Caseroren No pares (sigue,sigue) performanceak spinninga eta hitzaldi performatiboa uztartzen ditu.

❚ Martxoak 14 + 16. 52 HERTZ / 52 HERCIOS.

Izenburuak azken 35 urteetan Ozeano Bareko hainbat tokitan grabatu-

tako soinu bitxi baten frekuentziari egiten dio erreferentzia,balea urdin baten kantuaren antzekoa.

❚ Martxoak 14. CANTANDO BAJO LAS BALAS.

Ane Gabarian Millán-Astrayz jantziko da Luna Hiena konpainiak estreinatzen duen Antonio Álamoren lan honetan.

❚ Martxoak 15. SIN FICHERO ADJUNTO,ERAIN; BASANDERE,NODE; TUPPER,OSA + MUJIKA; BURNT,LASALA.

Erainen Sin fichero adjunto,Noderen Basandere,Osa + Mujikaren Tupper eta Lasalaren Burnt piezek osatzen dute dantza ikuskizun hau.

❚ Martxoak 15-16. SAMBA (Danimarka).

Samba lanak hasiera ematen dio What Was Must Die trilogiari,eta gonbidatzen gaitu fantasia gorri batera.

❚ Martxoak 15. LA CARTA (Danimarka).

Paolo Naniren La Carta clown solo bisual eta burutsua da: gizonezko bat,gutun bat eta etengabe harritzen duen gag-kate bat.

❚ Martxoak 15-16. ITZULERA (THE RETURN / EL REGRESO).

Dejabu Konpainiaren Itzulerak zuzeneko road movie baten egitura du eta etengabe jokatzen du errealitatearen eta fikzioaren artean.

❚ Martxoak 15. 440 HZ.

Ceciliaren istorioa da.Neska gor-

mutu bat da,eta amarekin batera bizi da hiriko aldirietako auzo dirudun batean.

Diziplinei dagokienez, % 48a dantza izango da, beste % 46a antzerkia, zirku ikuskizun bat eta diziplina anitzeko beste bat

❚ Martxoak 15. EL BROTE (Argentina).

Narratzen du nola aktore bati hasten zaizkion itxuragabetzen fikzioaren eta errealitatearen arteko mugak.

❚ Martxoak 15. DESOBEDIENTES 18/98.

Ainhoa Zientzia Politikoetan doktoratu berri da eta doktoretza-tesia defendatu behar du epaimahai akademiko baten aurrean.

❚ Martxoak 16. FLEETING MATTERS.

Materien anestesien kontrako koreografia bat da; hain zuzen,desagertzear daudenean eta arrastoa uzten dutenean.

❚ Martxoak 16. EUFORIA.

Euforia kolorearen,argiaren eta alaitasunaren aldeko apustua da.

❚ Martxoak 16. LA JÁCARA DE LOS CUERPOS IMPOSIBLES.

Bertso,dantza eta poesia birtualezko kabaret sikaliptiko bat da,Alberto Velascok zuzendutakoa.

❚ Martxoak 16. HISTORIA DEL AMOR. Agrupación Señor Serrano konpainiaren Historia del amor ikuskizunean emakume aktore bakarra,zuzeneko bideoa eta objektu asko daude agertokian.

❚ Martxoak 17. SENSACIÓN TÉRMICA.

Vanessa Espínek eta Adolfo Fernándezek zuzenduta,Mayte Lópezen eleberri homonimoaren egokitzapena da.

❚ Martxoak 17. PULSE.

Pulse lanak aztertzen du zer lotura dauden Álvaro Murilloren jatorrizko flamenkoaren eta Sita Ostheimer artistaren mugimenduzko adierazpen-hizkuntzaren artean.

❚ Martxoak 17. MONUMENT. Monument gaztetasunaren oroimenerako bidaia da,errebeldia horren lekukotasun gisa eraikitako monumentua,bai eta azpikulturen ondarearen ordaina ere.

❚ Martxoak 17-18. UN PAÍS SIN SUEÑOS (Danimarka).

Danimarkako Fix+Foxy konpainiaren Un país sin sueños antzezlana, Landet uden drømme izeneko jatorrizko lanaren gaztelaniazko bertsioa da.

❚ Martxoak 17. SÁHARA.LA BARCA

DEL DESIERTO.

Sáhara.La barca del desierto lanak Aaiun-era 1970ean bertako ospitale batean aldi batez lan egiteko iristen den erizain kanariar baten istorioa kontatzen du.

❚ Martxoak 17.NOCES.

Led Silhouette konpainiaren Noces lana Stravinskiren Les Noces obraren berrirakurketa garaikidea da. Jatorrizko lana bukatzen zen tokian hasten da: ezkontza-gelan.

❚ Martxoak 18. R&J.

La Dramática Errante konpainiak R&J ikuskizunean Shakespeareren maitasun tragikoaren eta orainaldiko loturen arteko elkarrizketa plazaratzen du.

❚ Martxoak 18. BURGOS NEWYORK DANTZ.

Cidanz Produccionesek CICBUNY 2025 Nazioarteko Koreografia Lehiaketan saritutako hiru dantza pieza aurkeztuko ditu.

❚ Martxoak 18. HASTA EL ÚLTIMO BAILE.

Hasta el último baile zuzeneko musikaz girotutako dantza-ikuskizuna da,denboraren iragaitea, gorputzaren eraldaketa,absentziak eta oroitzapenak dituena hizpide.

❚ Martxoak 18. SISIFOS.

Sisifos UpArte konpainiaren zirkuikuskizun garaikide bat da.

Euskal emakume eskultoreen obrak ikusgai

Erakusketa kolektiboak,arte garaikidearen bitartez,narratiba kritiko barriak eta eraldaketa soziala aztertzen dituzten 19 euskal eskultoreren lana biltzen du

Javier Sánchez Marcos

Bilboko Hurtado de Amezaga kaleko 6.zenbakian dagoen Bizkaiko Batzar Nagusietako Erakusketa Aretoak,E3 Euskal Emakume Eskultoreak Elkartearen “Eskultoreak HEMEN ORAIN” erakusketa kolektiboa hartu du. Proiektu artistiko horren helburua sortzaileen lana ikusaraztea da,betidanik maskulinizatua egon den ingurunean.Martxoaren 8ko Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatzeko egun gutxi falta zirela heldu zen Bizkaiko Batzar Nagusietara. Irekiera ekitaldian,Ana Otadui Biteri Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakariak,kulturan bardintasuna sustatzeko erakundeen arteko lankidetzaren garrantzia azpimarratu zuen.“Harro egoteko modukoa da Batzar Nagusientzat emakumeen kolektibo honi ateak zabaltzea,euren talentu eta ausardiarekin,arauzko diskurtsoei aurre

egiten dietelako eta begirada berritu eta askotarikoaz gure ondarea aberasten dutelako”,adierazi zuen. Otaduiren hitzetan,erakusketa honek kalitate teknikoaren erakusgarri izateaz gain,betidanik isilarazi diren subjektibotasun eta narratibak ikusarazteko konpromisoa ere badu.Protagonistek zalantzan jarri eta zabaldu egiten dute artearen kanon maskulinizau hori,“begirada propiotik,sakon errotuta dagoen inertzia patriarkalei aurre eginez”, gehitu zuen.

Amaia Conde Chiralt E3 Euskal Emakume Eskultoreak alkarteko presidentearen iritziz,erakusketa honek "gaur egun kalitate handiko euskal arte garaikidea eragiten ari diren eta imajinario kolektiboan orain arte behar beste ikusten ez dan emakume eskultore askoren presentzia sendo eta aktiboa erakusten du".Condek azpimarratu zuenez,garrantzitsua da

praktika horiek "dagokien lekuan" behin betiko jartzea artearen panoraman,eta eskerrak ematea Batzar Nagusiei,“ibilbide luzea eta obra sendotua” duten emakume eskultoreak batzen dituen erakusketa eta dibulgazio proiektuaren alde egin duen apustuagatik.

Erakusketa Batzar Nagusien berdintasun arloko jardueren barruan dago

Erakusketan 2022an sortutako E3 Euskal Emakume Eskultoreak kolektiboa osotzen duten 19 eskultoreren 19 lan daude.Erakutsiko diren piezak figurazioaren,abstrakzioaren eta kontzeptualaren artean dauden piezen aukeraketea dira,zeramikea,alanbrea,egurra,hormigoia edo plastiko birziklatua bezalako materialak erabiliz.

Parte-hartzaileen artean,ibilpide luzeko artistak eta belaunaldi barriak daude.Horien artean,aipa daitezke Eider Baile Zabala,Anabel Barberena, Maite Barrainkua Buruaga,Susan Bart,Virginia Bosch,Bárbara Camhi Jacard,Maite Canto Equisoain,Amaia Conde Chiralt,Helena Elbusto,Idoia Elosegi,Idoia Grijalbo edo María José Lacadena.

Bizkaiko Batzar Nagusietako Berbaldi Aretoa (18:00etan):

❚ Martxoak 20: Euskal eskultoreen mahai-ingurua Dora Salazar,Elena Mendizabal eta Mabi Revueltagaz.

❚ Martxoak 27: solasaldi-eztabaidea Lourdes Méndez artearen antropologo feministarekin.

'Zirkulu batetik begira begiraden zirkulu batean',Artiumen

Erakusketa aurtengo abuztuaren 30era arte izango da ikusgai Gasteizko museoaren

A2 aretoan

Zirkulu batetik begira begiraden zirkulu batean erakusketa dago ikusgai, abuztuaren 30era arte,Vitoria-Gasteizen kokatutako Artium Museoan, A2 aretoan.Modu kritikoan eta espekulatiboan aztertzen du mugimendudun irudiak bestetasunaren (modernitatetik eratorritako gailu epistemologiko osoa oinarri hartuta Mendebaldetik eraiki eta definitua) kontakizunaren eta irudikapenaren eraikuntzan betetzen duen zeregina, zinema etnografikoaren askotariko tradizioa osatu bai-tzuen.Erakusketa-proiektua osa-tzen duten lanek askotan deseraikitzen dituzte finkatutako metodologiak edo zalantzan jartzen dituzte irudiak ekoizteko teknologiak,baina kamera autoirudikapenaren zerbi-tzura jartzen dute orobat.

Maya Deren (Kiev,1917 - New York, 1961) zinemagileak Haitin egindako lanaren inguruko hausnarketak hartzen ditu proiektuak abiapuntu, batetik,eta uhartera egin zituen bidaietan -vodouaren munduan sartuz- erregistratutako material filmikoa argitaratzeari uko egin izana, bestetik.Derenek Divine Horsemen.

Erakusketak modu kritikoan eta espekulatiboan aztertzen du mugimendudun irudiak bestetasunaren kontakizunaren eta irudikapenaren eraikuntzan betetzen duen zeregina

The Living Gods of Haiti (1954) liburuaren lehen orrialdeetan definitu zuen bere jarrera: «artista gisa hasi nintzen,errealitateko elementuak nire sormen-osotasunaren araberako artelan bihurtzeko manipulatuko zituen norbait izateko asmoz; azkenean,bere osotasuna onartzera eta nire manipulazioak uztera behartu ninduen errealitate baten logika erregistratu nuen ahalik eta apaltasun eta zehaztasun handienarekin». Zinema-formatua alde batera utzi eta idazketaren alde egite horrek zenbait elementu ematen dizkigu, dokumentu-formatuetako irudika-

pen-eragiketa inplizituei buruzko hurbilketa kritikoa eraikitzen hasteko.

Erakusketaren izenburua Trinh T. Minh-ha (Hanoi,1952) zinemagile eta teorialari feminista vietnamdarraren Reassemblage (1982) filmetik hartutako aipu bat da.Senegalen filmatua,Reassemblage beste errealitate bat irudikatzeko asmotik urruntzen da,berez,zinemaren teknologiaren bidez irudi batzuk filmatzeko ekintzari berari buruzko hausnartzeko,eta irudi horiei Trinhen off-eko ahotsa gainjartzen zaie.Ez du errealitatearen azalpen antolatu eta objektibo bat eman nahi,eta bere asmoa ez da «inori buruz hitz egitea,inoren hurbiletik baizik».Hara zer dioen zinemagileak: «Bizitza ikusten dut niri begira.Zirkulu batetik begira nago begiraden zirkulu batean».Zirkulu horrek,kameraren leiarrak,filmatutako begiradak erregistratzen ditu,filmatzen ari denari begirada itzuliz; horrek guztiak agerian uzten du sortzen diren harreman-sareen konplexutasuna,subjektibotasun batzuen eta besteen arteko distantzia-oszilazioa tarteko, baina tarteko,orobat,desira ere. Hala,erakusketak pentsamendu de-

Jon Lasa Galdos

kolonialaren,zibernetikaren eta feminismoen eragina jaso duten praktiken genealogia proposatzen du eta, gainera,mugimendudun irudiez gain,Vilem Flusserrek «irudi teknikoak» izena eman zien horien eta beste jardunbide artistiko batzuen artean proposatutako loturak ugaltzen dituzten beste lan batzuk biltzen ditu. Artistak: Sammy Baloji,Louidgi Beltrame,Minia Biabiany,Edgar Calel (Fernando Pereira dos Santosekin elkarlanean),Lastenia Canayo (Pecon Quena),Raymonde Carasco,Colectivo Los Ingrávidos kolektiboa,Maya Deren,Juan Downey,Sheroanawe Hakihiiwe,Aida Harika,Edmar Tokorino & Roseane Yariana,Helena Producciones,Hector Hyppolite,Morzaniel Iramari,Fratz Jacques «Guyodo»,Karrabing Film Collective,Sarah Maldoror, Sueli Maxakali,Beatriz Santiago Muñoz,Rosalind Nashashibi,Deborah Stratman,Trinh T.Minh-ha,Santiago Yahuarcani.

Catalina Lozano Artium Museoaren komisarioburuak komisariatua, Louidgi Beltrame artistarekin egindako elkarrizketak eta trukeak laguntzarekin.

Erakusketa

Zirkulu batetik begira begiraden zirkulu batean erakusketak modu kritikoan eta espekulatiboan aztertzen du

mugimendudun irudiak bestetasunaren (modernitatetik eratorritako gailu epistemologiko osoa oinarri hartuta Mendebaldetik eraiki eta definitua) kontakizunaren eta irudikapenaren eraikuntzan duen papera,zinema etnografikoaren askotariko tradizioa osatu baitzuten.Zinemagile eta artisten lanen bidez,metodologiak eraikitzeko,irudiak ekoizteko teknologiak zalantzan jartzeko edo kontakizun eta irudikapen nagusiei aurre egiteko moduak biltzen ditu proiektuak.Estrategia desberdin horiek agerian uzten dute kolonialtasunean oinarrituta eraikitako ezagutza-sistema zalantzan jartzeko beharra.

Maya Deren

zinemagileak Haitin egindako lanaren inguruko hausnarketak hartzen ditu proiektuak abiapuntu

Erakusketako artistek eta kolektiboek askotariko metodologiak darabiltzate,eta haien lana ez da,nahitaez, kontakizun etnografikoetatik abiatuta egituratzen den ezagutza antropologikoaren erantzun zuzena; hala ere,hurbilduko garen aparatu ideolo-

giko eta materiala ahalbidetu zuten prozesu historikoei buruz hausnartzeko balioko digute haien lanek.Eta baita ikus-entzunezkoen berezko prozedurei buruz hausnartzeko,paradigma epistemologiko batzuk deseraikitzen saiatzeko eta mugimendudun irudia birpentsatzeko ere, estraktibismoak eta irudikapenak markatzen ez dituzten beste harreman-modu batzuetatik.

Maya Deren (Kiev,1917 - New York, 1961) zinemagileak 1947tik 1954ra Haitira egindako lau bidaiatan erregistratu zuen material filmikoa argitaratzeari uko egitearen eta uhartean egindako lanaren ondoriozko hausnarketak dira erakusketaren abiapuntua.Izan ere,bidaia horietan vodouaren munduan murgildu zen. Derenek Divine Horsemen.The Living Gods of Haiti (1954) liburuaren lehen orrialdeetan azaldu zuen ez argitaratze horren arrazoia,aipamen ezagun batean:

"Artista gisa hasi nintzen,nire osotasun sortzailearen irudi eta antzekotasuneko artelan bihurtzeko errealitateko elementuak manipulatuko zituen norbait izateko asmoz; azkenean,bere osotasuna onartzera eta nire manipulazioak uztera behartu ninduen errealitate baten logika erregistratu nuen ahalik eta apaltasun eta zehaztasun handienarekin".