welstandsadvisering en monumentenzorg
maart 2009
In dit nummer: een praktisch instrument bij monumentenbeleid Verslag: eindejaarsbijeenkomst hûs en hiem De opmerkelijke plannen van de Vredeman de Vries Prijs
Kabinetsvoornemen welstand: ondoordacht en ongewenst Binnen hûs en hiem, en ver daarbuiten, is eind 2008
koppeling van welstandsprincipes aan bestemmingsplanbepalingen
onrust ontstaan over het kabinetsvoorstel om welstand
is methodisch gezien misschien wenselijk. Maar het effect van deze
over te hevelen van de Woningwet naar de nieuwe Wet
radicale koerswijziging is ongewis. Zeker als deze de procedures
Ruimtelijke Ordening (WRO). Dit houdt in dat welstands
moet vervangen die sinds 2003 juist zo succesvol zijn gebleken.
criteria een plaats krijgen in bestemmingsplannen. Welstandsadvies zou zelfs zonder onafhankelijke
Gevaren
adviescommissie kunnen worden afgedaan. Hûs en Hiem
Het schrappen van de wettelijke bepalingen over de onafhankelijk-
vindt dit ondoordacht en ongewenst.
heid van de welstandsadviseurs kent zijn gevaren. Het kan leiden tot een onduidelijke juridische status van het welstandsadvies en een
In 2003 zijn in de Woningwet de bepalingen rondom de welstands-
achteruitgang in de maatschappelijke legitimatie van welstand.
commissies gewijzigd. Sindsdien spant hûs en hiem zich in om
Bovendien is een ambtelijke toets in strijd met de toetsing van bouw-
welstandsadviezen af te stemmen op de beleidsprincipes van de
plannen van monumenten. Hiervoor was juist een aanscherping van
aangesloten gemeenten. Een onafhankelijke toetsing van deskundi-
de onafhankelijkheid en deskundigheid van adviseurs ingezet.
gen uit verschillende disciplines vormt hierbij de basis. Een werkwijze die leidt tot tevredenheid. Dit blijkt wel uit de positieve waardering in
Hûs en hiem streeft naar inhoudelijk relevant advies over de
de bezoekersenquêtes en de politieke ondersteuning die wij krijgen
kwaliteit van bouwplannen. We blijven maatwerk leveren en
in besprekingen met raadsleden en wethouders.
we blijven ons profileren als organisatie die kwalitatieve en efficiënte adviescommissies voor ruimtelijke kwaliteit organiseert.
Daarom verbaast het ons dat het kabinet overweegt welstands
De kabinetsvoornemens staan die invulling in de weg.
principes op te nemen in bestemmingsplannen. Deze plannen zijn de afgelopen decennia namelijk juist globaler en juridischer geworden
De Federatie Welstand heeft onze verbazing inmiddels aan het
en richten zich steeds minder op de ruimtelijke kwaliteit. De
Kabinet en het ministerie van VROM kenbaar gemaakt.
Praktisch instrument
bij gemeentelijk monumentenbeleid
Kort nieuws Eindejaarsbijeenkomst hûs en hiem Een onderzoek, twee presentaties en een lunch; de eindejaarsbijeenkomst van hûs en hiem op 19 december 2008 kende een divers programma. De gloednieuwe
Het zijn niet zozeer de beschermde rijksmonumenten die het karakteristieke beeld van onze dorpen en steden bepalen. Dit doen vooral de woonhuizen uit de
Monumentenambtenaar:
ARK Fryslân was de gedroomde locatie. Op het
‘een praktisch beleidsinstrument’
varende expocentrum sloot hûs en hiem samen met
De door hûs en hiem ontwikkelde methode blijkt
zo’n vijfentwintig gemeentelijke contactambtenaren en
in de praktijk goed te werken. De gemeente
commissieleden van welstand en monumentenzorg het
periode 1850 tot 1940. Panden die nu nog
Ooststellingwerf heeft dankzij deze methode in vrij
jaar af.
in grote mate aanwezig zijn. Na een recente
korte tijd de lijst van gemeentelijke monumenten
aanwijsactie van het rijk kregen slechts enkele panden het predikaat rijksmonument. Veel kenmerkende gebouwen zijn hierdoor bij
opgesteld en beschreven. Monumentenambtenaar
Na het welkomstwoord van directeur Ap Timmermans
Gerard van Dijk heeft als taak vanuit de gemeente
en een enthousiast betoog van ARK-schipper Hester
onderhouds- en verbouwplannen van de panden te
Berkelmans, zette Jasper van Zellingen de aanwezigen
begeleiden. Hij is vooralsnog positief.
aan het werk met een onderzoek. Onder het mom
ingrijpende wijzigingen of afbraak vogelvrij.
‘kap op garage’ werd een welstandsbeoordeling “We hebben het beleid vorig jaar september
gevraagd van vijf verschillende opbouwen op garages.
vastgesteld. De bijbehorende subsidieregeling
De vraag was natuurlijk of iedereen hetzelfde aankijkt
bedraagt 25 procent van de instandhoudingkosten
tegen deze vorm van woninguitbreiding die lokale
met een maximum van 10.000 euro per aanvraag.
welstandscommissies vaak krijgen voorgelegd.
Inmiddels zijn twee aanvragen voor onderhoud Meerdere gemeenten overwegen daarom aanvullend
hiem ontwikkelde een begrippenkader dat de ruimtelijke en
gehonoreerd. Het behoud van een monument blijft
Presentaties
gemeentelijk beleid. Maar hoe geef je dit vorm, wat zijn de
architectonische beoordelingsaspecten beschrijft. Per aspect
natuurlijk primair afhankelijk van de goede wil van
In afwachting van de uitslag
onderzoekskosten en welke proceduretijd is er mee gemoeid?
wordt nagegaan of en in welke mate een object scoort. De
de eigenaar. Echte verbouwplannen zijn nog niet
ging Gerrit Boschloo in op
Hûs en hiem ontwikkelde een methode die het selectieproces
eindscore bepaalt de mate waarop het object bijdraagt aan de
ingediend. Toch meen ik nu al te kunnen zeggen
de ruimtelijke aspecten
en het opstellen van de redengevende beschrijvingen aanzienlijk
ruimtelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de omgeving.
dat we met de waarderingslijst van hûs en hiem een
van de schaalvergroting
praktisch beleidsinstrument in handen hebben.”
van het boerenbedrijf. Hij
eenvoudiger maakt in vergelijking met de werkwijze van het rijk. Bovendien stelt de methode gemeenten in staat om de
Vertaling naar beleid
belichtte de karakteristieken
selectie sneller uit te voeren. Daarnaast is deze aanpak voor
Hoe willen wij dat onze gemeente eruit blijft zien en welke
van het huidige beeld en de aandachtspunten die
de gemeente, de eigenaar en de monumentencommissie veel
inspanningen en kosten hebben wij hiervoor over? Het antwoord
bij grootschalige uitbreiding aan de orde zijn. Tim
inzichtelijker en hanteerbaarder.
op deze vraag bepaalt het aantal panden dat terechtkomt op
Zo is in één oogopslag te zien welke concrete
Brill hield een presentatie over kleine bouwwerken
de lijst van beschermde gemeentelijke monumenten. Plaatsing
eigenschappen van het gemeentelijke monument hebben
die net buiten het lichtvergunningsplichtige regime
Hoe werkt het?
heeft als consequentie dat een sloopvergunning niet zonder
bijgedragen aan plaatsing op de lijst. Ook is bij het
vallen. Zijn prikkelende stelling was dat voor deze
De gemeente stelt zelf een lijst samen van objecten die
meer wordt afgegeven. Bij verbouw moet advies van de
beoordelen van wijzigingsplannen te zien welke aspecten
bouwwerken uitbreiding van de gebiedsgerichte criteria
aangemerkt kunnen worden als mogelijk waardevol. Deze
gemeentelijke monumentencommissie worden ingewonnen.
van het monument aandacht nodig hebben om de
in welstandsnota’s niet direct noodzakelijk is.
selectie resulteert in een onderlinge waardestelling van meest tot
Een bouwvergunning wordt pas verstrekt wanneer ook een
monumentale waarden zoveel mogelijk te behouden of te
minst waardevolle panden. Afhankelijk van de mate waarin een
monumentenvergunning is verleend.
versterken.
gemeente – ook financieel - wil beschermen, wordt de keuze
Na deze intermezzo’s keek iedereen uit naar de uitslag van het onderzoek. Die was geruststellend. Er was
gemaakt welke panden in aanmerking komen voor plaatsing
Compact en overzichtelijk
De methode in Fryslân
wel degelijk sprake van voldoende consensus in de
op een lijst van beschermde monumenten. Voor deze selectie
De werkwijze die het rijk hanteert voor de redengevende
De methode van hûs en hiem is door de gemeente
beoordeling van de garageopbouwen. De lunch bood
wordt tot slot een redengevende omschrijving opgesteld. Deze
beschrijving per pand is uitvoerig en arbeidsintensief. Maar
Ooststellingwerf inmiddels in de volle breedte met succes
iedereen gelegenheid om met elkaar van gedachten te
dient als onderbouwing van elk aanwijzingsbesluit en in een later
vanwege de verwevenheid van beschrijving en waardering niet
toegepast. De gemeente Bolsward bevindt zich in de
wisselen. Kortom: een geslaagde bijeenkomst die voor
stadium als toetsingskader bij verbouw- en sloopplannen.
altijd even eenduidig. De methode van hûs en hiem kenmerkt
fase van het opstellen van redengevende beschrijvingen,
herhaling vatbaar is.
zich door compactheid en inzichtelijkheid. Als een pand op
de gemeente Lemsterland buigt zich over de vraag
Classificatie van objecten
een bepaald criterium scoort, dan geeft de redengevende
hoeveel panden op de gemeentelijke lijst moeten
Ook eind 2009 willen we een eindejaarsbijeenkomst
De rangschikking van de gebouwen vindt plaats op basis van de
omschrijving op datzelfde criterium aan wat en waarom een
worden geplaatst. Vijf gemeenten hebben de eerste
organiseren. Ons voornemen is om dit keer iets eerder
ruimtelijke betekenis voor de omgeving en de architectonische
gebouw daarop scoort. De redengevende omschrijving is
selectieprocedure afgerond.
met de voorbereiding te beginnen zodat iedereen de
waarden, aangevuld met indicaties over geschiedkundige
hiermee op een beknopte manier opgenomen in de matrix van
achtergronden en kunsthistorische duidingen. Hûs en
de objectgerichte waardestelling.
kans krijgt om ook bij de bijeenkomst aanwezig te zijn.
Opmerkelijk plan
Vredeman de Vries Prijs
De expositie in het kader van de Vredeman de
Annaparochie, laat dit eens te meer zien. Het ontwerp
Vries Prijs voor Architectuur 2008 is aan z’n twee
van TWA-architecten uit Burdaard grijpt terug op een
jaar durende reis door Friesland begonnen. De
stokoud Fries archetype: de kop-hals-romp boerderij.
door hûs en hiem opgezette tentoonstelling is
Gemakzuchtige retro-architectuur of juist een geslaagde
van januari 2009 tot en met oktober 2010 in de
interpretatie van een door de eeuwen gepokt en gemazeld
meeste gemeentehuizen in Friesland te zien.
bouwtype? De jury van de Vredeman de Vries Prijs vond uiteraard het laatste.
Van ingetogen tot expressief; de grote verscheidenheid aan architectuur maakt de tentoonstelling aantrekkelijk en
In het project is een duidelijk vormgevend principe te
divers. Opmerkelijk aan deze editie is het kleine aandeel
onderkennen. Alle gebouwdelen, groot of klein, hangen
stedenbouwkundig georiënteerde plannen. Het oog viel
onlosmakelijk met elkaar samen. Het bouwwerk zoals het
vooral op vrijstaande gebouwen en woningen in een
er staat is ‘af’. Net zo ‘af’ als een kop-hals-romp boerderij.
autonome setting. Dat de winnaar van de Vredeman
Geen modieuze gril in de gedaante van een gebouw, maar
de Vries Prijs en één van de genomineerden zich op
een succesvolle interpretatie van een Fries architectonisch
een bedrijventerrein bevinden, maakt de expositie extra
archetype.
markant. Ook bedrijventerreinen lenen zich dus voor aantrekkelijke architectuur.
De vorige expositie moest het stellen zonder catalogus. Een nalatigheid die we recht hebben gezet. Een compact
Fries archetype
drukwerk in kleur vergezelt de zestien tentoongestelde
Het winnende project, het kantoorgebouw van
projecten. De catalogus is gratis.
woningbouwvereniging Noordwest Friesland in Sint
Agenda De Vredeman de Vries expositie doet de komende
Colofon
maanden diverse gemeentehuizen in de provincie aan.
Dit regiokatern is een uitgave van hûs en hiem,
Het reisschema ziet er als volgt uit:
welstandsadvisering en monumentenzorg.
9 maart t/m 27 maart Gemeentehuis Opsterland
Redactie hûs en hiem
30 maart t/m 17 april
Johan Willem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden
Gemeentehuis Smallingerland
T 058 2337930 E husenhiem@husenhiem.nl
20 april t/m 8 mei
W www.husenhiem.nlt
Gemeentehuis Ferwerderadiel
Eindredactie en vormgeving Groot Haar + Orth
11 mei t/m 29 mei Gemeentehuis Franekeradeel 1 juni t/m 19 juli Gemeentehuis Dantumadeel