welstandsadvisering en monumentenzorg
december 2008
In dit nummer: gemeentelijk reclamebeleid in Friesland publieksfolder dakpanprofielplaten voor historische boerderijen bijzonder lijnenspel tussen de boomsingels
Atelier Fryslân: aan de slag met ruimtelijke kwaliteit Met een feestelijke manifestatie werd vrijdag 7
kwaliteit van ons landschap, onze steden en dorpen. Als het
november het Atelier Fryslân in gebruik genomen.
gaat om individuele gebouwen kunnen gemeenten advies
Het Atelier wil als onafhankelijke denktank de
vragen van de welstands- en de monumentencommissie.
ruimtelijke kwaliteit in onze provincie verhogen.
Op het gebied van landschap en stedenbouw moeten ze het echter zonder een onafhankelijke kwaliteitsadviseur
De werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit komt voort uit de
stellen. Een lacune die één van de veroorzakers is van de
provinciale structuurvisie ‘Om de kwaliteit van de Romte’.
verrommeling van ons landschap.
Hierin stelt de Provincie dat er in Fryslân ruimtelijk gezien veel mogelijk is. Voorwaarde is wel dat plannen moeten
Onder het motto ’van welstand naar ruimtelijke kwaliteit’
bijdragen aan het behoud en de versterking van de
verbreedt hûs en hiem haar taakveld om deze leegte
ruimtelijke kwaliteit.
op te vullen. Wij zijn daarom blij dat we deel uitmaken van de Atelierraad. Hûs en hiem is als geen ander op
Het Atelier wordt gevoed door de Atelierraad. Hûs en
de hoogte van de ontwikkelingen binnen gemeenten.
hiem is één van de organisaties die hierin zitting heeft.
Dit biedt kansen om nieuwe thema’s op de agenda te
Het Atelier adviseert, inspireert en stimuleert de Provincie,
zetten. Daarnaast willen wij een loketfunctie vormen voor
organisaties die in de Atelierraad vertegenwoordigd zijn en
gemeenten. Windturbineparken, opschaling van agrarische
alle andere potentiële opdrachtgevers in het werkveld van
bedrijvigheid maar ook locatiegebonden thema’s; via hûs
ruimtelijke kwaliteit.
en hiem kunnen wensen en vragen op het gebied van ruimtelijke kwaliteit in de Atelierraad aan de orde worden
Gemeenten
gesteld. Wij roepen daarom elke gemeente op om ons aan
Tot deze laatste groep behoren vooral de gemeenten. Zij
te spreken op ruimtelijke vragen die om deskundig advies
dragen de grootste verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke
vragen.
HUH0005 Katern OOG nr16.indd 1
19-11-2008 09:21:20
Gemeentelijk reclamebeleid in Friesland:
‘Verzorgde reclame werkt aanstekelijk’ Reclame-uitingen zijn vaak opvallend aanwezig in het straatbeeld. Reclame is een onmisbaar communicatiemiddel voor ondernemers en zegt iets over de levendigheid en de dynamiek van een plek. Wildgroei kan de beeldkwaliteit echter verstoren. Onderlinge afspraken zijn nodig om de omgeving van een bedrijf aantrekkelijk te houden. Gemeentelijk reclamebeleid is hiervoor het aangewezen instrument.
Vroeger
Veruit de meeste gemeenten in Friesland hebben geen
Naast voldoende draagvlak is duidelijkheid belangrijk.
integraal reclamebeleid. Van de dertig bij hûs en hiem
“Natuurlijk waren er ondernemers die het niet eens waren
aangesloten gemeenten hebben er zes beleid vastgesteld
met alle criteria waarmee hun vertegenwoordigers hadden
voor het hele grondgebied en vijf voor een beperkt aantal
ingestemd”, aldus Meester. “Maar in de praktijk werkt
gebieden. Van de overige gemeenten hebben acht alleen
het beleid heel goed. Zolang er maar duidelijkheid is en
toetsingsnormen ondergebracht in de loketcriteria voor
men het besef heeft dat iedereen eraan wordt gehouden.
lichtvergunningsplichtige bouwwerken. Elf gemeenten
Ondernemers die met plannen voor reclame op het dak
hebben in het kader van de woningwet helemaal geen
komen zien hier zonder veel omhaal vanaf wanneer wij ze
toetsingscriteria vastgesteld. Kortom, twee op de drie
erop wijzen dat dakreclame in het gezamenlijk vastgestelde
gemeenten blijft op het gebied van reclame achter met
beleid simpelweg is uitgesloten. Toch is er, als je de regels
randvoorwaarden voor een aantrekkelijke omgeving.
bekijkt, best veel mogelijk.”
Bolsward: breed draagvlak
Reclamebeleid bestaat niet louter uit visuele criteria voor
Bolsward is één van de gemeenten die - in 2003 - reclame-
de verschillende soorten reclames in de verschillende
beleid voor het hele grondgebied vaststelden. Johan
gebieden van de gemeente. Om het gewenste beeld te
Meester van de afdeling VROM was hier vanaf het begin bij
bereiken kan een gemeente ook een subsidieregeling aan
betrokken. “We hebben zelf het model ontwikkeld en hebben
het beleid koppelen. Meester: “Voor het vervangen van
bij het opstellen veel tijd gestoken in het gezamenlijk overleg
storende reclame-uitingen droeg Bolsward tot 25 procent
met betrokken partijen zoals de ondernemersverenigingen en
van de kosten voor nieuwe reclame bij tot een maximum van
de vereniging Bolswards Historie. Het is belangrijk dat men
550 euro. De regeling bestond voor de eerste drie jaar. Per
het gevoel heeft er samen voor te gaan.”
saldo is er eigenlijk niet zoveel gebruik gemaakt van deze subsidie.” Een ander onmisbaar element is de handhaving. Hiervoor is menskracht nodig, maar dit laat zich makkelijk inpassen in bestaande handhavingstrajecten.
HUH0005 Katern OOG nr16.indd 2
19-11-2008 09:21:28
Kort nieuws Publieksfolder dakpanprofielplaten voor historische boerderijen De dakbedekking van historische Friese boerderijen is op z’n tijd aan vernieuwing toe. Voorheen werd de oorspronkelijke bedekking van gebakken dakpannen of riet vaak vervangen door golfplaten. De afgelopen jaren valt de keuze steeds vaker op dakpanprofielplaten. Hûs en hiem stelt een publieksfolder op voor een verantwoorde toepassing van profielplaten. Gemeenten hechten veel waarde aan het behoud van het authentieke karakter van de boerderij. De welstandsnota’s zijn op het punt van materiaalgebruik van boerderijdaken daarom behoudend. De nota’s sluiten ander materiaal dan gebakken pannen of riet vaak uit. Bij de herziening van de welstandsnota’s gaan veel gemeenten over tot verruiming van dit criterium. Leidraad voor optimaal resultaat Nu
Dit biedt ruimte aan de dakpanprofielplaten. De metalen platen zijn niet alleen licht in gewicht, van een wat
Het resultaat
grotere afstand lijken ze sterk
In Bolsward leverde het reclamebeleid in vijf jaar tijd
op gebakken dakpannen.
zichtbare resultaten op. “Bij het opstellen van het beleid
Niet elk type profielplaat
in 2003 hebben we een nulmeting gedaan. Vijf jaar
levert een goed beeld op.
later zijn we bezig met een eerste evaluatie. Je ziet
Hûs en hiem stelt daarom
een duidelijk verschil. Heel veel storende reclames zijn
een publieksfolder op over
verdwenen. Natuurlijk, niet alle te hoog op de gevel
een verantwoorde toepassing
gemonteerde lichtbakken zijn weg. Maar je ziet dat
van dakpanprofielplaten voor historische boerderijen.
ondernemers elkaar positief beïnvloeden. Verzorgde
Hierin komen onder meer aspecten als kleur, glans en
reclame werkt aanstekelijk.”
vormgeving aan de orde. De folder fungeert als leidraad om tot een optimaal resultaat te komen.
Modelnotitie voor gemeenten
Overigens bepleit hûs en hiem wel om het gebruik van
Hûs en hiem wil gemeenten stimuleren om ook
dakpanprofielplaten te beperken tot het schuurgedeelte
reclamebeleid te maken. In oktober 2007 hebben wij
van de boerderij zodat de voorzijde zijn authentieke
een modelnotitie naar elke Friese gemeente gestuurd.
karakter behoud. Het voor de Friese boerderij zo
Hiermee willen we voorkomen dat elke gemeente
kenmerkende verschil in dakbedekking tussen woon- en
zelf het wiel moet uitvinden of een vergelijkende
schuurdeel blijft op deze manier gehandhaafd.
studie naar het beleid van andere gemeenten moet opzetten. Het model is gebaseerd op het beleid van
De folder is te downloaden via de website van hûs en
de gemeente Ooststellingwerf. De modelnotitie is een
hiem, www.husenhiem.nl. De brochure wordt in kleine
raamwerk. De feitelijke criteria en overige bepalingen
oplage verspreid onder de gemeenten. Belangstellenden
moeten per gemeente en in overleg met de betrokken
kunnen ook even bellen om de folder op te vragen.
belangengroepen verder worden ingevuld.
HUH0005 Katern OOG nr16.indd 3
19-11-2008 09:21:39
Opmerkelijk plan
bijzonder lijnenspel tussen de boomsingels
Bontebok, ten oosten van Heerenveen, ligt aan
maat ervan ‘voelbaar’. Tegelijkertijd maakt een poort de
de rand van het voor dit gebied zo kenmerkende
enorme diepte van de landschappelijke tuin achter de
‘slagenlandschap’. Dit landschapstype strekt
woning zichtbaar. De zichtlijn die hierdoor ontstaat, eindigt
zich uit tot Nieuwehorne. In één van de vele door
174 meter verderop bij het theehuis. Voor de tuin aan
boomwallen omzoomde ‘kamers’ staat een oud
de voorzijde van de woning blijft nog 43 meter over. De
boerderijtje, eigendom van de familie Sterk. De
architectuur is luchtig gehouden met veel glas en verfijnde
vervallen staat was voor de familie reden om
details. Doordat de woning is opgetild van het maaiveld,
voor vervangende nieuwbouw te kiezen. Inbo
lijkt ze te zweven.
Architecten uit Drachten ontwikkelde hiervoor een opmerkelijk plan.
De kwaliteit van het plan ligt besloten in de zoektocht naar het contrast. Een tegenstelling die tegelijkertijd de
Een plan dat in vele opzichten breekt met het traditionele
bestaande kwaliteit van het landschap versterkt. Het plan
bebouwingsbeeld in de omgeving. Het ontwerp past
wijkt weliswaar van een aantal gestelde criteria af. De
qua concept en architectonische beeldtaal binnen de
kwaliteit van de architectuur en de contrastwerking waren
Internationale Stijl, een stroming die in de eerste helft van
voor hûs en hiem echter reden om in de advisering de
de vorige eeuw opkwam.
hardheidsclausule te hanteren.
Het plan
Van de woning zelf zal de omgeving niet al teveel merken.
De 45 meter brede, plat afgedekte bouwmassa overspant
Of het moeten al de witmarmeren schijven op de koppen
in één keer de breedte van de kavel. Hierdoor wordt de
van de woning zijn die door de boomwallen schemeren.
Colofon
Agenda
Dit regiokatern is een uitgave van hûs en hiem,
Vrijdag 19 december 16.00u
welstandsadvisering en monumentenzorg.
Eindejaarsbijeenkomst voor leden van de welstandsen monumentencommissie en gemeentelijke
Redactie
contactambtenaren.
hûs en hiem
Locatie: ARK, drijvend centrum voor Architectuur en
Johan Willem Frisostraat 1
Ruimtelijke Kwaliteit, ligplaats Leeuwarden of mogelijk
8933 BN Leeuwarden
Sneek, nadere uitnodiging volgt.
T 058 2337930 E husenhiem@husenhiem.nl W www.husenhiem.nl Eindredactie en vormgeving: Groot Haar + Orth
HUH0005 Katern OOG nr16.indd 4
19-11-2008 09:21:42