1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 1 Een wereld vol kleuren!
Doelen
1 2 3 4 5 6 7 8 9
1
De kinderen kunnen de seizoenen opnoemen. De kinderen kunnen de seizoenen ordenen en de herfst situeren tussen de andere seizoenen. De kinderen weten dat de duur van dag en nacht gelinkt is aan de seizoenen. De kinderen kunnen waarnemingen op verschillende manieren uitdrukken: door te tekenen, door erover te vertellen … De kinderen kunnen op hun niveau, eventueel met hulp van een volwassene, eenvoudige bronnen raadplegen om meer te weten te komen over de natuur. De kinderen kunnen verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, benoemen en vergelijken. De kinderen kunnen weerwaarnemingen door middel van pictogrammen voorstellen. De kinderen kunnen een besluit formuleren naar aanleiding van weerwaarnemingen over een beperkte periode. De kinderen kunnen hun eigen indrukken en waardering uitdrukken bij de sfeertafel, de sfeerhoek, de sfeerbeelden, de sfeermuziek in verband met het thema ‘herfst’.
1
OWti2
Tijdsbegrippen en verschillende soorten kalenders functioneel gebruiken 7-10 Basisbegrippen en courante aanduidingen in verband met dagelijkse tijd onderzoeken en daarbij woorden gebruiken zoals maand, seizoen, dinsdag van vorige week, verleden zondag, veertien dagen geleden, voor twee weken, over tien dagen, de namen van de seizoenen en de namen van de maanden
2
OWti2
Tijdsbegrippen en verschillende soorten kalenders functioneel gebruiken 4-10 Verschillende soorten kalenders zoals: dagkalender, weekkalender, maandkalender, kalender van de seizoenen, aanwezigheidskalender, verjaardagskalender, weerkalender ... functioneel gebruiken
3
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 2.5-12 Natuurlijke verschijnselen, waaronder weersomstandigheden, die een bepaald seizoen kenmerken waarnemen en illustreren
4
MZzo1
Gericht en intens waarnemen met de zintuigen 2.5-12 Ervaringen opdoen met intens waarnemen met alle zintuigen - waarnemen met een toenemende aandacht voor zowel details als het geheel - een waarnemingsgeheugen ontwikkelen 2.5-4 Uitdrukken wat men waarneemt 4-6 Genuanceerder uitdrukken wat men heeft waargenomen
MUva3
De technische en expressieve vaardigheden die nodig zijn om zich muzisch uit te drukken in beeld, muziek, dans en drama verfijnen 2.5-5 Exploreren en experimenteren met het tekenen met verschillende materialen 5-10 Oefenen in het schetsen, ontwerptekenen en fantasietekenen met verschillende materialen
IVoc5
Informatiebronnen hanteren 2.5-5 Met behulp van volwassenen eenvoudige bronnen hanteren om iets te weten te komen 5-12 Relevante bronnen selecteren - op hun niveau verschillende informatiebronnen zelfstandig gebruiken
5
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 1 Een wereld vol kleuren!
2
6
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 4-7 Verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, vergelijken, benoemen en visueel voorstellen - voorbeelden geven van de gevolgen van weersomstandigheden voor zichzelf en anderen
7
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 4-7 Verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, vergelijken, benoemen en visueel voorstellen - voorbeelden geven van de gevolgen van weersomstandigheden voor zichzelf en anderen
8
IVoc3
Onderzoeksvragen formuleren, naar een antwoord zoeken en bevindingen formuleren 7-12 Onderzoekend leren: zich laten inpalmen door nieuwe dingen uit de omgeving - onderzoeksvragen stellen - een onderzoeksuitkomst voorspellen - een onderzoeksstrategie bedenken en uitvoeren - experimenteren en exploreren onderzoeksresultaten en bevindingen bundelen - verslag uitbrengen en een conclusie formuleren, een antwoord op de onderzoeksvraag geven - over het onderzoek en de resultaten en bevindingen ervan met anderen communiceren - met de resultaten en bevindingen aan de slag gaan
9
SEgb1
Gevoelens en behoeften bij zichzelf en anderen beleven, aanvaarden, herkennen en in taal uitdrukken 6-12 Nuances van de vier basisgevoelens bij zichzelf en anderen waarnemen en benoemen - bewust omgaan met gevoelens en behoeften en deze voor anderen begrijpelijk uiten - in een niet conflict-geladen situatie eigen indrukken, gevoelens, verlangens en waarderingen spontaan uitdrukken
Toelichting De focus ligt in deze les op de doelen 2, 3 en 6. De doelen 1, 7 en 8 komen impliciet aan bod bij het behandelen van de focusdoelen doorheen het lesverloop en bij de verwerking in het werkkatern. Indien je de leerlingen de opdracht geeft om zelf meer info te verzamelen over de herfst en meer specifieke onderwerpen die daaraan gekoppeld zijn, zoals in het extra lesonderdeel 3.2, werken ze aan doel 5. Indien je ervoor kiest de instap van de les te benadrukken, waarbij de leerlingen mondeling en in een tekening tot uiting brengen wat het begrip 'herfst' bij hen oproept, werk je explicieter aan doelen 4 en 9. Als je een klas hebt met enkele eerder schuchtere leerlingen, kan dit ook een kans bieden om aan het generieke doel SErv4 (leerinhoud 'Zich present stellen') te werken.
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 2 Mmmm… fruit!
Doelen
3
1 De kinderen kunnen elementen op de herfsttafel waarnemen, herkennen en benoemen op basis van uitzicht, kleur, geur, smaak … 2 De kinderen kunnen vruchten rubriceren aan de hand van één gegeven kenmerk: sappig of droog, met een pit of met een steen. 3 De kinderen kunnen verwoorden dat organismen voedsel nodig hebben om goed te kunnen functioneren. 4 De kinderen kunnen het beroep en de bezigheden van een fruitkweker, een fruitplukker, een groothandelaar en een winkelier in eenvoudige bewoordingen beschrijven. 5 De kinderen kunnen respect tonen voor elke vorm van arbeid. 6 De kinderen kunnen op hun niveau het onderscheid maken tussen geven, ruilen, lenen, kopen en verkopen. 7 De kinderen kunnen op hun niveau verwoorden op welke natuurkundige verschijnselen de technische realisatie van een koelkamer gebaseerd is. 8 De kinderen kunnen op hun niveau verwoorden welke specifieke functie een bepaalde technische realisatie (een sorteermachine, een rooimachine, een maïshakselaar …) heeft. 9 De kinderen kunnen begrijpen dat technische realisaties tegemoetkomen aan menselijke behoeften.
1
MZzo1
Gericht en intens waarnemen met de zintuigen 2.5-12 Ervaringen opdoen met intens waarnemen met alle zintuigen - waarnemen met een toenemende aandacht voor zowel details als het geheel - een waarnemingsgeheugen ontwikkelen 6-12 Geconcentreerd kijken, luisteren, voelen, ruiken, proeven en beleven - de waarneming ondersteunen door in zijn verbeelding voorkennis op te halen
2
OWna2
In verschillende biotopen vaak voorkomende organismen waarnemen, onderzoeken, benoemen en ordenen 4-10 Organismen uit de eigen omgeving op een eenvoudige wijze ordenen aan de hand van zelfgekozen criteria
3
OWna3
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe mensen voor hun levensbehoeften sterk afhankelijk zijn van de natuur 7-12 Onderzoeken en illustreren dat levende organismen energie nodig hebben
OWna4
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen groeien en zich voortplanten 2.5-7 Vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen ontwikkelen en groeien
OWsa2
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe mensen in hun levensonderhoud voorzien 2.5-4 Vanuit de eigen leefwereld kennismaken met verschillende beroepen en verschillende vormen van werk en vrijetijdsbesteding 4-7 Verschillende beroepen en vrijetijdsbestedingen uit hun omgeving herkennen en op eenvoudige wijze beschrijven
4
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 2 Mmmm‌ fruit!
4
5
OWsa2
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe mensen in hun levensonderhoud voorzien 7-10 Ervaren, onderzoeken en illustreren: - hoe mensen meestal betaald worden voor hun werk - dat er ook arbeid geleverd wordt die geen inkomen oplevert - hoe in een aantal samenlevingen kinderarbeid nog steeds voorkomt/gangbaar is - hoe specifieke beroepen ook specifieke vaardigheden vergen 10-12 Respectvol omgaan met beroepsgroepen die in de samenleving te weinig waardering krijgen - weten dat er moderne vormen van slavernij bestaan en dat mensen uit sociaal zwakkere milieus vaak ongezonde en minder betaalde jobs doen
6
OWsa3
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe mensen goederen en diensten produceren, verhandelen en consumeren en hoe dit hun leven beĂŻnvloedt 4-7 Ervaren, vaststellen en verwoorden hoe leeftijdsgenoten en andere mensen in hun omgeving betalen en daarbij gebruik maken tussen verschillende betaalwijzen, ruilen, lenen, kopen en verkopen
7
OWte2
Onderzoeken en illustreren volgens welke technische principes en natuurlijke verschijnselen eenvoudige technische systemen gemaakt zijn 10-12 Illustreren hoe technische systemen onder meer gebaseerd zijn op kennis over eigenschappen van materialen of over natuurlijke verschijnselen
8
OWte2
Onderzoeken en illustreren volgens welke technische principes en natuurlijke verschijnselen eenvoudige technische systemen gemaakt zijn 7-12 Ervaren, onderzoeken en vaststellen hoe de (technische) mogelijkheden van het lichaam aan de basis liggen van de ontwikkeling van technische systemen - ervaren, onderzoeken en vaststellen hoe voorwerpen een aanvulling of verbetering kunnen zijn van menselijk handelen
9
OWte2
Onderzoeken en illustreren volgens welke technische principes en natuurlijke verschijnselen eenvoudige technische systemen gemaakt zijn 7-12 Ervaren, onderzoeken en vaststellen hoe de (technische) mogelijkheden van het lichaam aan de basis liggen van de ontwikkeling van technische systemen - ervaren, onderzoeken en vaststellen hoe voorwerpen een aanvulling of verbetering kunnen zijn van menselijk handelen
Toelichting In deze les ligt de focus op de doelen 1, 2 en 4: een kennismaking met de 'herfstvruchten' en hoe die van het veld tot bij de gezinnen geraken. Afhankelijk van de context van je school/klas en de interesses van de leerlingen, beslis je zelf om dieper in te gaan op de biologische (doel 3), de sociaal-economische (doelen 5 en 6) of de technische (doelen 7, 8 en 9) facetten die in deze les aan bod komen. Als een uitstap met de klas naar de fruitkweker of de fruitveiling mogelijk is, biedt dat uiteraard een grote meerwaarde. In dat geval krijg je ook de kans om te werken aan tal van andere doelen, bv. de persoonsgebonden doelen IVgv2, IVoc2 en MZzo2 en de talige doelen TOtg4, TOmn1, TOmn2 en TOmn3.
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 3 Brr, het wordt koud …
Doelen
5
1 De kinderen kunnen verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, benoemen en vergelijken. 2 De kinderen kunnen weerwaarnemingen door middel van pictogrammen voorstellen. 3 De kinderen kunnen een besluit formuleren naar aanleiding van weerwaarnemingen over een beperkte periode. 4 De kinderen kunnen verwoorden welke gevolgen bepaalde weersomstandigheden kunnen hebben voor henzelf. 5 De kinderen kunnen hun kleding en gedrag aan de verschillende weersomstandigheden aanpassen. 6 De kinderen kunnen verwoorden dat organismen voedsel nodig hebben om te kunnen overleven. 7 De kinderen kunnen van een aantal dieren opnoemen hoe ze overwinteren en kunnen dat nader toelichten aan de hand van enkele concrete voorbeelden. 8 De kinderen kunnen van een aantal dieren uit hun onmiddellijke omgeving zeggen hoe ze overwinteren. 9 De kinderen kunnen begrijpen en verwoorden hoe mensen, dieren en planten elkaar beïnvloeden. 10 De kinderen kunnen met hulp van een volwassene eenvoudige bronnen raadplegen om meer te weten te komen over de natuur.
1
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 4-7 Verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, vergelijken, benoemen en visueel voorstellen - voorbeelden geven van de gevolgen van weersomstandigheden voor zichzelf en anderen
2
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 4-7 Verschillende weersomstandigheden gericht waarnemen, vergelijken, benoemen en visueel voorstellen - voorbeelden geven van de gevolgen van weersomstandigheden voor zichzelf en anderen
3
IVoc3
Onderzoeksvragen formuleren, naar een antwoord zoeken en bevindingen formuleren 7-12 Onderzoekend leren: zich laten inpalmen door nieuwe dingen uit de omgeving - onderzoeksvragen stellen - een onderzoeksuitkomst voorspellen - een onderzoeksstrategie bedenken en uitvoeren - experimenteren en exploreren onderzoeksresultaten en bevindingen bundelen - verslag uitbrengen en een conclusie formuleren, een antwoord op de onderzoeksvraag geven - over het onderzoek en de resultaten en bevindingen ervan met anderen communiceren - met de resultaten en bevindingen aan de slag gaan
4
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 2.5-12 De invloed van weersomstandigheden op de omgeving, op mens en dier, planten … ervaren en illustreren
5
OWna6
Het weer en het klimaat waarnemen, onderzoeken, beschrijven en vergelijken; aantonen hoe leefgewoonten mee bepaald worden door het weer en het klimaat 2.5-12 De invloed van weersomstandigheden op de omgeving, op mens en dier, planten … ervaren en illustreren
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 3 Brr, het wordt koud ‌
6
6
OWna3
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe mensen voor hun levensbehoeften sterk afhankelijk zijn van de natuur 7-12 Onderzoeken en illustreren dat levende organismen energie nodig hebben - de wet van eten en gegeten worden kunnen illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens
7
OWna5
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen door een specifieke (lichaams)bouw, houding of handeling aangepast zijn om in hun omgeving te functioneren en te overleven 4-12 Illustreren hoe bepaalde houdingen of handelingen van organismen wijzen op en aanpassing aan hun omgeving
8
OWna5
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen door een specifieke (lichaams)bouw, houding of handeling aangepast zijn om in hun omgeving te functioneren en te overleven 4-12 Illustreren hoe bepaalde houdingen of handelingen van organismen wijzen op en aanpassing aan hun omgeving
9
OWna7
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en illustreren hoe mensen de natuur en het milieu zowel op een positieve als negatieve wijze beĂŻnvloeden 2.5-12 Verantwoordelijkheid opnemen voor de verzorging van dieren en planten uit de omgeving
IVoc5
Informatiebronnen hanteren 2.5-5 Met behulp van volwassenen eenvoudige bronnen hanteren om iets te weten te komen 5-12 Relevante bronnen selecteren - op hun niveau verschillende informatiebronnen zelfstandig gebruiken
10
Toelichting Tijdens de instap van deze les worden doelen 1, 2 en 3, die in les 1 al aan bod kwamen, kort nog eens herhaald. De focus ligt in deze les op de doelen 4, 5 en 6 ('Hoe pas ik mij aan aan het koudere weer?') en 7 en 8 ('Hoe passen dieren zich aan aan het koudere weer?'). Tijdens de afsluiter wordt aan doel 9 geraakt. Je kunt hier uiteraard dieper op ingaan, afhankelijk van de ervaringen en interesses van de leerlingen in je klas. Je kunt naar aanleiding van de afsluiter ook opteren om bv. samen een voederhuisje of vetbollen te maken. In dat geval werk je aan doelen uit het ontwikkelthema techniek, zoals OWte2 en OWte3. Doel 10 wordt behandeld als je de leerlingen aan de slag laat gaan met het aangereikte videomateriaal, zeker als je hen vraagt om zelf nog meer informatie op te zoeken. Als een uitstap met de klas naar een boerderij met voorraadschuren, opslagsilo's of -kuilen mogelijk is, biedt dat uiteraard een grote meerwaarde. In dat geval krijg je ook de kans om te werken aan tal van andere doelen, bv. de persoonsgebonden doelen IVgv2, IVoc2 en MZzo2 en doelen in verband met techniek zoals OWte1, OWte2 en OWte3.
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 4 de boom verliest zijn blaadjes
Doelen
7
1 De kinderen kunnen verwoorden dat planten licht, lucht, warmte, water en voedsel nodig hebben om te kunnen leven. 2 De kinderen kunnen de voornaamste delen van een boom aanduiden en benoemen en kunnen de functie ervan verwoorden. 3 De kinderen kunnen de delen van een blad aanduiden en benoemen. De kinderen kunnen verwoorden dat men boomsoorten onder andere kan herkennen aan de bladeren of de naalden van die bomen. 4 De kinderen kunnen met eigen woorden verklaren waarom loofbomen hun bladeren laten vallen in de herfst. 5 De kinderen kunnen van enkele boomsoorten uit hun nabije omgeving zeggen of het naald- of loofbomen zijn. 6 De kinderen weten dat ook bij bomen groei en verandering voor een verandering van het uiterlijk zorgt.
1
OWna4
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen groeien en zich voortplanten 2.5-7 Vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen ontwikkelen en groeien
2
OWna5
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen door een specifieke (lichaams)bouw, houding of handeling aangepast zijn om in hun omgeving te functioneren en te overleven 4-12 De uitwendige bouw van een plant onderzoeken en daarbij woorden gebruiken zoals wortel, stengel, steel, knop, bloem, vrucht, stam, kruin …
3
OWna5
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen door een specifieke (lichaams)bouw, houding of handeling aangepast zijn om in hun omgeving te functioneren en te overleven 4-12 De uitwendige bouw van een plant onderzoeken en daarbij woorden gebruiken zoals wortel, stengel, steel, knop, bloem, vrucht, stam, kruin …
4
OWna8
Natuurlijke verschijnselen en gangbare materialen waarnemen, onderzoeken en herkennen in de omgeving 4-12 Natuurlijke verschijnselen zoals het vallen van de bladeren, ijsvorming, verdampen … onder begeleiding onderzoeken
5
OWna5
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen door een specifieke (lichaams)bouw, houding of handeling aangepast zijn om in hun omgeving te functioneren en te overleven 4-12 De uitwendige bouw van een plant onderzoeken en daarbij woorden gebruiken zoals wortel, stengel, steel, knop, bloem, vrucht, stam, kruin …
6
OWna4
Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen groeien en zich voortplanten 2.5-7 Vaststellen en uitdrukken hoe levende organismen ontwikkelen en groeien 7-12 Ervaren, onderzoeken, vaststellen en uitdrukken welke verschillende stadia levende organismen in hun ontwikkeling doorlopen, deze stadia onderscheiden en chronologisch rangschikken
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
1e leerjaar
thema 3
AL DIE BLAADJES OP DE GROND!
Les 4 de boom verliest zijn blaadjes
8
Toelichting Deze les focust op een nadere kennismaking met boombladeren en het typische herfstfenomeen van het vallen van de bladeren. De lesdoelen die daarbij aansluiten zijn doelen 2, 3, 4 en 5, hetgeen overeenkomt met de generieke doelen OWna5 en OWna8. Doel 1 zal in veel gevallen impliciet aan bod komen doorheen het lesverloop. Lesdoel 6 heeft specifiek betrekking op het lesonderdeel 2.3, waarin het filmpje over jaarringen bekeken wordt. Wie ervoor kiest om met de voorgestelde afsluiter van de les aan de slag te gaan, zal daarbij werken aan het doel MUva3. Deze les leent zich er natuurlijk perfect toe om met de klas naar buiten te gaan, de natuur in. Wie daarvoor kiest, krijgt de kans om te werken aan een heleboel extra doelen zoals bv. IVgv1, IVgv2, IVds4, OWna1, OWna2 en RKve4.
THEMA 3 | AL DIE BLAADJES OP DE GROND!