Je mag een fantastisch festival organiseren! Niet zomaar een festival, maar eentje waar iedereen blij van wordt én waar we goed zorgen voor onze planeet.
Denk eens na:
• Wie nodig je uit?
• Wat ga je doen? Zijn er verschillende optredens (muziek of dans), of gaat het om een grote tentoonstelling? Kun je er spelletjes spelen en/of lekker eten?
• Waar gaat het festival door?
• Wanneer gaat het festival door?
Maar … er is een uitdaging!
Jouw festival moet duurzaam zijn. Dat betekent:
• We maken zo weinig mogelijk afval.
• We gebruiken herbruikbare spullen.
• We kiezen voor lokaal eten, zoals lekkere tomaten van bij ons.
Ga je de uitdaging aan?
Maak een woordwolk over jouw festivalidee. Schrijf alles neer waar je aan denkt op vlak van voeding, activiteiten, muziek, decoratie, naam van het festival … goed voor natuur en milieu
mijn festival
Maak nu een selectie uit jouw woordwolk om onderstaande festivalkaart in te vullen.
Mijn festival
Mijn festival heet
Waar en wanneer gaat jouw festival door?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wie krijgt van jou een uitnodiging?
Wat zal er te eten en te drinken zijn?
Wat maakt jouw festival een duurzaam festival? (denk aan afval, decoratie, eten …)
Denkwijs
‘Duurzaam kiezen is altijd duurder.’
Ben je het eens (of oneens) met deze stelling?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Argumenteren, hoe doe je dat?
Soms kom je in situaties terecht waarin je de ander wilt of moet overtuigen van jouw standpunt. Dat doe je door goede argumenten te geven.
2
Je legt uit waarom je iets vindt: want … omdat … aangezien …
= argumenteren
argument 2:
Gooi het ten slotte in de groep. Wat denkt de klas hierover?
1 Feest
1.1 Mijn droomfestival
Je kon al even wegdromen naar je eigen festival. Maar is dat ook zo duurzaam als je denkt? En wat betekent ‘duurzaamheid’ nu precies?
Bekijk het filmpje over Paradise City en beantwoord de vragen.
Hoe maken de organisatoren van Paradise City het festival zo duurzaam mogelijk? Maak een woordwolk.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Deze woorden uit het filmpje vind ik moeilijk en heb ik niet helemaal begrepen:
Neem een groene en rode balpen. Kijk terug naar jouw droomfestival. Omcirkel de duurzame keuzes die je maakte in het groen en de niet-duurzame keuzes in het rood
Maar waarom is duurzaamheid zo belangrijk? Bekijk het filmpje en beantwoord volgende vragen:
Wat betekent duurzaamheid volgens het filmpje? Kruis het juiste antwoord aan.
De aarde voorziet ons niet van basisbehoeften, wij moeten alles zelf voorzien.
De aarde voorziet ons van onze basisbehoeften en wij putten de natuurlijke bronnen uit.
De aarde voorziet ons van onze basisbehoeften en op onze beurt zijn wij zuinig op de aarde.
Paradise City
Wat gebeurt er als wij niet duurzaam omgaan met de aarde? Markeer alle juiste antwoorden.
minder vervuilingminder CO2-uitstoot uitputting van natuurlijke bronnen
meer CO2-uitstoot
de natuur heeft tijd om zijn natuurlijke bronnen aan te vullen
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
1 Duurzaam leven
Duurzaam of niet? Lees de volgende situaties en kruis aan.
meer vervuiling door stoffen waar de aarde geen raad mee weet, zoals plastic
Leef jij duurzaam? Noteer enkele dingen die jij doet in het dagelijkse leven om de mens en de aarde een betere toekomst te geven.
1 Voor mijn verjaardagsfeest bestelden we vijf taarten voor drie personen. Beter te veel dan te weinig taart, zeg ik altijd!
2 Op het personeelsfeest aten de medewerkers uit kartonnen bordjes en dronken ze uit herbruikbare bekers.
3 Ik koop al mijn kledij in tweedehandswinkels.
4 Ik hou ervan om een lange, warme douche te nemen.
5 Af val sorteren? Dat neemt zoveel tijd in beslag. Ik gooi liever alles samen.
6 Ik zocht voor komende zomer een vakantiejob dicht bij huis, zodat ik de fiets kan nemen en mijn ouders mij niet met de wagen moeten brengen.
7 De winkel is om de hoek, ik ben zo terug. Het is de moeite niet om de lichten te doven en de radio uit te zetten.
8 In de supermarkt koop ik enkel Belgisch fruit, en eenmaal per week ga ik naar de lokale boer om aardappelen. opgebruiken
2 Duurzame keuze
Welke optie is het meest duurzaam? Omcirkel de afbeelding.
1 of
3 Stellingen
of
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
of
of
Lees de volgende stellingen. Wie akkoord gaat staat recht, wie niet akkoord gaat blijft zitten. Argumenteer met de klasgroep.
1 “Duurzaam leven is moeilijk.”
2 “Iedereen kan iets doen om duurzamer te leven.”
1.2 Feest op school
Feesten maakt ons blij. Het is een moment van samenzijn, lekker eten, lachen, dansen en herinneringen maken. Maar zoals je al hebt gemerkt, kunnen feesten ook veel afval en verspilling veroorzaken. Zo worden er meestal plastic bekers aangeboden, is er een overvloed aan eten dat vaak in de vuilnisbak belandt en wordt er veel energie verbruikt voor muziekinstallaties, verlichting …
Gelukkig weten we nu dat het ook anders kan.
Daarom hebben we een plan: we organiseren een festival op school, maar op een duurzame manier.
Dit wil zeggen dat we goed nadenken over het eten dat we willen serveren, de decoratie die we willen gebruiken en het afval dat we zullen maken.
Jouw leerkracht vertelt je alles over het festival, maar uiteraard mag jij ook meedenken over de organisatie.
Denk na over volgende zaken.
• Hoe ziet het feest eruit?
• Welke decoratie gebruiken we?
• Hoe beperken we het afval?
• Is er een thema?
• Welk eten zullen we aanbieden?
Laten we beginnen!
sfeerbord, inspiratiebord
Maak een soort moodboard met ideeën voor het schoolfestival. Gebruik hiervoor de website www.canva.be.
Presenteer het moodboard aan de rest van de klas.
Maak samen met de klas de keuze hoe jullie schoolfestival eruit zal zien aan de hand van de beste voorstellen uit de presentaties.
Let op de volgende criteria:
• Het moet mogelijk zijn om alles zelf uit te werken.
• Het festival moet duurzaam zijn.
• Het eten moet lokaal zijn.
• Er moet zo weinig mogelijk afval zijn.
• Alles moet op of rond school kunnen doorgaan.
VOEDINGS DRIEHOEK
Gezond feesten
2.1 De voedingsdriehoek
VOEDINGS DRIEHOEK
DRINK VOORAL MEER
DRINK VOORAL MEER
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
MINDER
GEZOND ETEN:
WAT IS DAT NU PRECIES?
MINDER
GEZOND ETEN:
WAT IS DAT NU PRECIES?
Wat eet je best en wat beperk je beter? En hoe pak je het aan? Alle huidige wetenschappelijke kennis over gezonde en duurzame voeding vind je voortaan in de voedingsdriehoek. Met richtlijnen die voor iedereen vanaf 1 jaar haalbaar zijn. En die ervoor zorgen dat er ook voor onze kinderen en kleinkinderen genoeg gezond voedsel is
Wat eet je best en wat beperk je beter? En hoe pak je het aan? Alle huidige wetenschappelijke kennis over gezonde en duurzame voeding vind je voortaan in de voedingsdriehoek. Met richtlijnen die voor iedereen vanaf 1 jaar haalbaar zijn. En die ervoor zorgen dat er ook voor onze kinderen en kleinkinderen genoeg gezond voedsel is
Meer info en tips op gezondleven.be
Je leert ook over de voedingsdriehoek in Max-natuur.
Meer info en tips op gezondleven.be
Bekijk de voedingsdriehoek. Je kan alle informatie terugvinden via deze QR-code:
Welke stellingen zijn waar? Kruis aan.
Volop groenten, fruit, volle granen en peulvruchten eten is gezond.
Water een smaakje geven door er verse citroen aan toe te voegen, is een gezond alternatief voor limonade.
De plaats van voedingsmiddelen in de voedingsdriehoek is onbelangrijk.
Kaas is gezond omdat het veel calcium, eiwitten en vitaminen bevat.
Confituur is een goed alternatief voor een stuk fruit.
Wit vlees (zoals kip) is gezonder dan rood vlees (zoals rund).
Hoeveel water denk je dat we dagelijks moeten drinken om ons vochtgehalte op pijl te houden? Kruis aan.
Drie glazen water is voldoende.
Een volwassene moet zeker 1,5 liter water per dag drinken. Een mens kan gerust een week zonder water.
ZO WEINIG MOGELIJK
ZO WEINIG MOGELIJK
Hoeveel water drink jij per dag? Doe de test via de QR-code hiernaast.
Drink jij voldoende water in vergelijking met de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid? ja neen
Leg nu alle resultaten van de klas samen. Wat is de gemiddelde hoeveelheid water dat gedronken wordt per leerling? Zit jij boven, op, of onder dat gemiddelde?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
water ook belangrijk is om ons voedsel te produceren? Zo heb je voor het maken van één hamburger gemiddeld 2400 liter water nodig. Want een rund moet uiteraard veel eten voor hij ons kan voorzien van lekker, mals vlees. Het water gaat dus grotendeels naar het verbouwen van soja, maïs en granen als voedsel voor de runderen. een avocado enorm veel water vraagt in zijn groei? Eén avocado heeft 227 liter water nodig, terwijl een tomaat ‘slechts’ 12,5 liter nodig heeft.
Naast veel water drinken, is het uiteraard ook belangrijk om gezond te eten.
4 De voedingsdriehoek
Omcirkel in elke rij de gezondste keuze volgens de voedingsdriehoek.
Wist je dat …
Wist je dat …
tomaten voor ongeveer 95% uit water bestaan? Tomaten zijn heel gezond. Ze bevatten veel vitamine C, wat goed is voor het immuunsysteem én ze zijn nog eens rijk aan vezels ook. Rode tomaten zijn het gezondst omdat deze veel van het stofje lycopeen bevatten, wat goed is voor je ogen en je huid.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
minder voedzaam
Er zijn drie belangrijke uitgangspunten bij de voedingsdriehoek:
• Je eet best meer plantaardige (groenten, fruit, noten …) dan dierlijke (rund, melk, kaas …) voeding.
• Eet en drink zo weinig mogelijk voedingsmiddelen waar weinig of geen vitamines, mineralen, vezels … in zitten. Bv: pizza, chocoladerepen, alcohol, zout, koeken …
• Zorg ervoor dat je weinig tot geen voedsel moet weggooien.
De voedingsdriehoek geeft een makkelijk overzicht van wat gezond en wat ongezond is.
De voedingsmiddelen bovenaan worden als gezond beschouwd. Hoe meer we de driehoek afdalen, hoe ongezonder het wordt. De aparte cirkel naast de driehoek bevat de ongezondste voeding.
Kun jij raden welk product het meeste suiker bevat? Verbind het voedingsmiddel met het juiste aantal suikerklontjes dat erin verwerkt zitten. Tip: Een suikerklontje weegt ongeveer 4 gram.
een blik (33 cl) cola
een fles (500 g) tomatenketchup
20 g hagelslag
een speculaaskoekje
een waterijsje
Je zou het misschien niet verwachten, maar er zitten veel verborgen suikers in bewerkte voedingsmiddelen. Dat zijn producten die bewerkt zijn door een toevoeging van ingrediënten (zoals zout, suiker of vet) of technieken (zoals verhitten, invriezen, …) om het voedsel langer houdbaar te maken. Bewerkt voedsel heeft meestal minder voedingswaarde dan verse producten. Het wordt dus sterk afgeraden om regelmatig bewerkt voedsel te eten.
We weten nu al dat gezond eten niet alleen belangrijk is voor ons lichaam, maar ook voor de natuur. Maar hoe kunnen we nu een gezonde keuze maken?
Bekijk bovenstaande afbeelding. Herken je dit label? Wat vertelt het ons?
Welke stellingen zijn waar? Kruis aan.
De Nutri-Score geeft aan welke producten binnen een bepaalde productgroep gezonder zijn dan andere.
De Nutri-Score geeft aan hoe duur een product is.
De Nutri-Score wordt weergegeven aan de hand van vijf letters: van A (beste keuze) over B, C en D naar E (minder goede keuze).
Met de Nutri-Score kom je te weten hoelang een product houdbaar is.
Met de Nutri-Score kun je afleiden hoeveel energie een product bevat.
Welke pizza zou jij kopen gebaseerd op de Nutri-Scores op de afbeelding? Leg uit.
Nutri-Score B
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Nutri-Score C
Nutri-Score D
De Nutri-Score is een voedingslabel dat je helpt om producten binnen dezelfde categorie met elkaar te vergelijken. Het helpt ons om bewustere keuzes te maken in de supermarkt.
Het label gebruikt letters van A tot E. Aan elke letter hangt een kleurencode:
A (donkergroen) = gezonder
E (rood) = minder gezond
De Nutri-Score helpt ons producten binnen dezelfde categorie eenvoudiger te vergelijken, bv. pizza’s of ontbijtgranen. Maar, let op! Pizza of ontbijtgranen blijft bewerkt voedsel en is dus minder voedzaam. Als je dan toch eens kiest voor bewerkt voedsel, kies dan voor Nutri-Score A of B. Het maakt de pizza of ontbijtgranen niet plots heel gezond, maar het is wel de beste keuze in zijn categorie.
etiket
5 Gezond leven
In onderstaande tabel vind je telkens drie merken van een product terug. Zoek van elk product de Nutri-Score op. Omcirkel de score en markeer het merk dat het beste scoort groen.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
ontbijtgranen
Granola Nuts & Seeds van Quaker
Special K original van Kellogg’s Trésor van Kellogg’s
In de Starter op pagina 4 brainstormde je al over welk eten of drinken jij zou aanbieden op een festival. Plaats alles op de juiste plaats in de voedingsdriehoek. Zit er voldoende variatie in de voeding of zit alles in de restgroep? Bespreek.
pizza Margherita van BONI
pizza bolognaise van Dr. Oetker
pizza Texas van Big Americans
cola
Coca-ColaRiver Cola van AldiPepsi Cola
3 Duurzaam eten doe je zo!
3.1 Lokaal eten
Heb je al eens nagedacht waar jouw eten vandaan komt? Soms komt het van heel ver: bananen uit Zuid-Amerika, kiwi’s uit Nieuw-Zeeland, rijst uit Aziatische landen …
Dat betekent dat voedsel soms duizenden kilometers reist om tot bij ons te geraken. Hoe verder het reist, hoe meer energie en brandstof er nodig is, en dat is uiteraard niet zo goed voor het milieu.
Maar gelukkig zijn er ook voedingsmiddelen die bij ons in België worden geteeld, zoals aardappelen, appels en … tomaten! Als we voor producten van eigen bodem kiezen, noemen we dat lokale producten. Dat is beter voor het milieu én het smaakt vaak lekkerder, een win-win situatie dus.
Bekijk de lijst met lokale en globale producten. Noteer onder elk product ‘lokaal’ of ‘globaal’.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Laten we al even proberen om een lokaal gerechtje te maken voor ons schoolfestival. Markeer per kolom het lokale product in blauw
Welk populair gerecht zou je kunnen maken met deze lokale producten: tomaat –aardappel – 100% Belgische rundsburger?
3.2 Voedselkilometers
Tomaten van bij ons groeien en rijpen in de zomermaanden. Maar zoals je wellicht al gemerkt hebt, kunnen we het hele jaar door tomaten kopen in de supermarkt. Hoe zit dat juist?
Tomaten komen niet altijd van hier. We importeren vaak ook lekkere tomaten uit Ontario (Canada), Málaga (Spanje) en zelfs uit Limpopo (Zuid-Afrika). Daardoor kunnen we het hele jaar door genieten van deze lekkernij. Makkelijk, zou je denken, maar om deze tomaten helemaal tot op ons bord te krijgen moeten ze eerst een hele reis afleggen met vrachtwagens of zelfs vliegtuigen. Dat kost veel energie en zorgt voor meer CO2-uitstoot waardoor het minder goed wordt voor het milieu.
Om de juiste keuze te kunnen maken voor ons festival, is het een slim idee om de voedselkilometers van ons product te berekenen.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Voedselkilometers zijn de kilometers die het product moet afleggen om op jouw bord te komen. Hoe verder een product moet reizen, hoe meer voedselkilometers het maakt en hoe groter dus de impact op het milieu.
Zet de plaatsen waar tomaten geteeld worden op de wereldkaart. Kies uit: BelgiëOntario - Málaga - Limpopo.
Ga nu naar Google Maps en zoek hoeveel kilometer Ontario, Málaga en Limpopo verwijderd liggen van België.
Ontario
Málaga
Limpopo
België: km
België: km
België: km
Zet de plaatsen nu in volgorde van weinig naar veel voedselkilometers.
weinig
veel
Welke tomaat is nu het meest duurzaam om te gebruiken op het festival? Kruis aan.
Ontario België Málaga Limpopo
Waarom is dat zo?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Omdat
er elk jaar een heus tomatenfestival wordt georganiseerd in de straten van Buñol, een stadje in Spanje? Het festival ‘La Tomatina’ is ontstaan in 1945 door een banale ruzie tussen enkele jongeren. Ze begonnen
elkaar te bekogelen met groenten van een marktkraampje en de rest is geschiedenis.
er elk jaar, op de laatste woensdag van augustus, een grote vrachtwagen boordevol tomaten door de smalle straten van Buñol rijdt? Het startschot klinkt, en dan mag iedereen elkaar een uur lang bekogelen met tomaten. Wat een gekke Spanjaarden toch!
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
8 Hoe ver reist jouw product?
Stel een fruitsalade samen met vijf stukken fruit dat je lekker vindt. Omcirkel het fruit dat je kiest.
appel – België 0 km
kiwi – Nieuw-Zeeland 18 200 km
mango – India 6400 km
aardbei – België 0 km
banaan – Costa Rica 9000 km
lychee – China 8000 km
sinaasappel – Spanje 1500 km
peer – België 0 km
passievrucht – Brazilië 9200 km
druif – Frankrijk 600 km
meloen – Frankrijk 1000 km
pruim – Roemenië 2000 km
Vul de tabel aan met de fruitsoorten die jij gekozen hebt. Tel vervolgens alle voedselkilometers samen.
fruitsoort
oorsprong aantal km’s
totaal aantal kilometers:
Stel nogmaals een fruitsalade samen met vijf stukken fruit, maar maak het de meest duurzame fruitsalade. Welke soorten gebruik je?
een tomaat eigenlijk een soort fruit is? De tomaat ontstaat namelijk uit de bloem van de tomatenplant, en is dus een vrucht. Maar in de tuinbouw noemen we tomaten groenten, omdat ze aan kruidachtige planten groeien. We eten tomaten ook als groente, en niet als fruit.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
de discussie of tomaten nu groenten of fruit zijn zo uit de hand liep in de Verenigde Staten dat iemand naar het Hooggerechtshof trok? Daar werd officieel beslist: tomaten zijn groenten.
Wist je dat …
3.3 Seizoenskalender
We weten ondertussen dat het gebruik van lokale producten een duurzame keuze is. Maar waarom gebruiken we dan niet altijd lokale producten zoals tomaten, wortelen, witloof …?
Dat komt omdat niet alle groenten en fruit het hele jaar door groeien. En dat is dan weer te wijten aan de seizoenen. In de zomer is het warm en groeien tomaten bijvoorbeeld heel erg goed in onze streek. In de winter is het veel te koud, en dan komen tomaten vaak van heel ver, bijvoorbeeld uit Spanje of Marokko. Als we het hele jaar door dus tomaten willen blijven eten, dan moeten we soms wel voor globale producten kiezen.
Maar wat als we het anders aanpakken? Wat als we rekening houden met welke groenten en fruit we in elk seizoen kunnen telen? Dan hebben we minder transport nodig, besparen we energie en dragen we op een duurzame manier een steentje bij aan het welzijn van de natuur!
Een handig hulpmiddel om te weten welke groenten en fruit er in welk seizoen lokaal te koop zijn, is de seizoenskalender van Velt.
Neem er de seizoenskalender van Velt en de seizoensmap, die je terugvindt in het midden van deze module, bij.
Plak nu aan de hand van de seizoenskalender van Velt alle groenten en fruit in het juiste seizoen.
Let op: sommige groenten en fruit komen in meerdere seizoenen voor!
Waar of niet waar? Kruis aan. Zoek de informatie op in de seizoenskalender van Velt.
waarniet waar
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
In de winter kunnen we in de supermarkt nog lokale frambozen kopen.
We kunnen lokale tomaten eten in de maanden juni, juli, augustus, september en oktober.
Enkel appelen en peren zijn in de winter lokaal verkrijgbaar.
In de lente kunnen we geen lokale wortelen kopen.
Seizoensgroenten en -fruit zijn groenten en fruit die in een bepaald seizoen lokaal geproduceerd worden. Je eet duurzaam als je kiest voor deze lokale seizoensproducten.
Kijk nog eens naar de seizoenskalender van Velt, meer bepaald naar de maanden waar de tomaat lokaal te koop is.
Kies uit deze maanden nog enkele andere lokale seizoensgroenten waarmee je een lekker gerechtje kunt maken. Wees creatief en laat de echte chef-kok in jullie naar boven komen.
Pas op: Deze keer komt er geen vis of vlees aan te pas.
Het is vanzelfsprekend dat wij als klant graag verse, rijpe tomaten op ons bord krijgen. Boeren werken elke dag heel hard om deze zo vers mogelijk aan te bieden. Ze geven ze water, zorgen voor de juiste temperatuur en plukken op het juiste moment. Daarna worden de tomaten verkocht aan winkels, op markten of zelfs rechtstreeks van het land aan de mensen in de buurt. Zo hoeven tomaten geen duizenden kilometers te reizen, dat is goed voor het milieu én voor de smaak.
Wist je dat …
tomaten het beste groeien in de zon? Ze moeten minimaal 6 uur zon per dag krijgen om goed te groeien en te rijpen. Daarnaast hebben ze ook voldoende warmte nodig, dus zorg je best voor een locatie waar de wind niet of nauwelijks komt.
de meest ideale groeiplek voor tomaten een serre is? Daar staan ze altijd beschut tegen regen en wind. Doordat de zonnestralen door het glas naar binnen schijnen, warmt de serre op.
4.1 Ten minste houdbaar tot …
Boeren hebben ervoor gezorgd dat de tomaten vers aan ons verkocht worden. Nu is het aan ons om ze goed te bewaren.
Hoe bewaren jullie thuis tomaten? Kruis alle opties aan die voor jou van toepassing zijn.
in de diepvries in de koelkast op kamertemperatuur in de berging in de kelder
Hoe weet je dat een tomaat niet meer lekker is?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Bederf betekent dat voedsel verandert door schimmels, bacteriën of door lucht en licht. Het wordt zacht, krijgt vlekken en ruikt vies.
Deze afbeelding werd gecreëerd met AI.
tomaten niet in de koelkast horen? Als je ze daar bewaart, verliezen ze smaak. Buiten de koelkast blijven ze ongeveer een week goed.
Onderzoek naar rottende tomaten
Oriëntatie
Onderzoeksvraag
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Hoe rotten tomaten?
Hypothese
Ik denk dat
Voorbereiding
Materiaal
een tomaat een bord een mes fototoestel of smartphone
Uitvoering
Stappenplan
1 Snij de tomaat in twee met het mes en leg beide helften op het bord.
2 Plaats het bord met de tomaat in een verlichte kamer op kamertemperatuur (± 20°C). Zorg dat de tomaat niet in het felle zonlicht ligt.
3 Neem een foto van de tomaat op dag 1, dag 5 en dag 10.
4 Vul de waarnemingstabel in.
Resultaten
vorm kleur
foto dag 1
foto dag 5 foto dag 10 dag 1
dag 5 dag 10
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
vochtigheid
veel vocht / minder vocht veel vocht / minder vocht veel vocht / minder vocht eetbaar? ja / neen ja / neen ja / neen
Reflectie
Besluit
Schrijf nu een antwoord op de onderzoeksvraag: ‘Hoe rotten tomaten?’ aan de hand van de onderzoeksresultaten.
Nu we inzicht hebben gekregen in het rottingsproces van de tomaat, is het heel belangrijk om de beste bewaarmethode voor tomaten te weten te komen. Op ons schoolfestival willen we uiteraard enkel lekkere, verse tomaten serveren!
Onderzoek naar het bewaren van tomaten
Oriëntatie
Onderzoeksvraag
Hoe bewaar je tomaten het best?
Hypothese
Ik denk dat
Voorbereiding
Materiaal
drie tomaten een pot met deksel een koelkast
Uitvoering
Stappenplan
1 Neem de drie tomaten. Leg één tomaat in de zon, één in de koelkast en één in een pot met deksel.
2 Observeer de tomaten zeven dagen lang op kleur, geur en stevigheid.
3 Vul de waarnemingstabel in.
Resultaten tomaat in de zon tomaat in de koelkast tomaat in een pot
dag 1 kleur geur stevigheid
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
dag 2 kleur geur stevigheid
dag 3
kleur geur
stevigheid
dag 4 kleur geur
stevigheid
dag 5 kleur geur
stevigheid
dag 6 kleur geur
stevigheid
dag 7 kleur geur
stevigheid
tomaat in de zon
tomaat in de koelkast tomaat in een pot
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Reflectie
Besluit
Hoe bewaren we onze tomaten het best in de aanloop naar het schoolfestival?
Micro-organismen
Heb je al eens gehoord van micro-organismen? Het zijn heel kleine levende wezentjes die zowat overal voorkomen: in voedsel, in het water, in de lucht … De meeste micro-organismen zijn zo klein dat ze enkel met een microscoop te zien zijn, zoals bacteriën. Ook schimmels zijn micro-organismen. Die kun je wel met het blote oog waarnemen.
Bekijk onderstaand infokader over schimmels en bacteriën.
schimmels
dood of levend materiaal van planten, dieren, bladeren …
• ruimen organisch materiaal op
• kunnen we eten (bv. paddenstoelen of blauwschimmelkazen)
• kunnen infecties veroorzaken
• bederven voedsel
bacteriën
• helpen ons bij de spijsvertering
• helpen ziektes bestrijden (bv. darmbacteriën)
• gebruiken we bij voedselbereidingen (bv. melkzuurbacteriën in yoghurt)
• kunnen ziektes veroorzaken
• bederven voedsel
Gelukkig bestaan er enkele technieken om de groei van schimmels en bacteriën te vertragen of tegen te gaan.
Lees wat de schimmel en de bacterie ons te vertellen hebben.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Hallo, ik ben een schimmel. Ik vorm graag een groen laagje op jouw lang vergeten boterham en geef je dan –stiekem met plezier – wat lichamelijke ongemakken als extra geschenkje!
Ik haat droge plaatsen, want ik heb het graag wat vochtig. Stop mij ook niet in een donkere, afgesloten kast of pot, want dan krijg ik geen zuurstof en kan ik niet meer groeien.
Hallo, bacterie hier! Ik heb het graag niet te warm en niet te koud. Ik kan namelijk moeilijk groeien bij zeer warme (>65°C) en extreem lage temperaturen (-18°C). Ik ben allergisch aan het woord ‘hygiëne’. Geef mij maar vieze, vuile en vettige omgevingen, daar ben ik in mijn element!
Wat kunnen schimmels en bacteriën echt niet verdragen? Noteer je antwoord aan de hand van de teksten op de vorige pagina.
Schimmel kan echt niet tegen:
• • Bacteriën kunnen echt niet tegen:
•
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Micro-organismen zoals schimmels en bacteriën veroorzaken vaak bederf. Enkele technieken om ervoor te zorgen dat ze ons niet ziek maken, zijn de volgende:
- Verhit voedsel goed voor je het opeet.
- Vries producten in om de groei van bacteriën tegen te gaan.
- Bewaar voedsel op droge en donkere plaatsen.
- Hou de werkplek waar je voedsel bereidt net.
9 Schimmels en bacteriën
Vormen de volgende situaties een gevaar voor besmetting of niet? Kruis aan.
voorbeeldzin gevaar geen gevaar
1 Alice eet het liefst van die kaassoorten met groenblauwe schimmel op.
2 Mijn grootmoeder snijdt haar groenten en rauwe kip altijd op dezelfde plank.
3 Ibrahim vergat zijn belegd broodje met gerookte zalm in de koelkast te leggen.
4 Nasser zijn kat ligt vaak bij hem op het aanrecht wanneer hij aan het koken is.
5 Kim kuist om de twee weken haar koelkast volledig uit.
4.2 De kunst van het bewaren
Bekijk onderstaande producten. Sorteer ze in de twee kolommen: beperkt houdbaar en lang houdbaar.
kabeljauwfilettomatenketchupananas in blikaubergine
ingelegde augurkenverpakte kippenfilet blikje ansjovis beperkt houdbaar lang houdbaar
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Een blikje ansjovis zal veel langer bewaard kunnen worden dan verse vis. Waarom is dat zo?
Weet je ook wat er toegevoegd wordt aan een blik ananas waardoor het langer bewaard kan worden dan verse ananas?
En wat met ingelegde augurken?
Voedsel kun je lang(er) bewaren door er bepaalde bewaarmiddelen aan toe te voegen. Dit kan gaan over suiker, azijn, zout of zelfs goede bacteriën.
Onderzoek naar bewaarmiddelen
Oriëntatie
Onderzoeksvraag
Welk bewaarmiddel zorgt ervoor dat tomaten langer bewaard kunnen worden?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Hypothese
Ik denk dat
Voorbereiding
Materiaal
twee tomaten azijn een aardappelmesje vier post-its suiker een stift zout een koffielepel
Stappenplan
ontsmet, schoon
1 Maak je werkplaats, materiaal en handen zo steriel mogelijk. Veeg de tafel goed schoon.
2 Snijd de twee tomaten doormidden. Benoem elke helft door op de post-its ‘niets’, ‘azijn’, ‘zout’ en ‘suiker’ te schrijven.
3 Voeg vervolgens aan één helft niets toe.
Besprenkel de tweede helft met een koffielepel azijn.
Besprenkel de derde helft met een koffielepel zout.
Besprenkel de vierde helft met een koffielepel suiker.
4 Bekijk het resultaat na een week, en dan nog eens na 10 dagen. Neem op elk tijdstip foto’s van de tomaten. Beschrijf het uitzicht van elke tomaat in de tabel.
Resultaten
uitzicht van elke tomaat na een weekuitzicht van elke tomaat na 10 dagen Datum:
Reflectie
Besluit
Schrijf nu een antwoord op de onderzoeksvraag: ‘Welk bewaarmiddel zorgt ervoor dat tomaten langer bewaard kunnen worden?’
Komt dit overeen met jouw hypothese? ja neen
salmonella de naam van een bacterie is die je kunt vinden op rauw vlees en gevogelte, rauwe eieren, melk, vis, garnalen … maar ook op groenten en fruit? Mensen die besmet raken, ervaren over het algemeen buikklachten, koorts en misselijkheid. In de meeste gevallen gaan deze klachten na een paar dagen vanzelf over. In zeldzame gevallen of bij risicogroepen (zoals mensen met een verzwakte weerstand) kan deze bacterie levensbedreigend worden, zeker als het in de bloedbaan terechtkomt.
salmonella
Wist je dat …
Bewaartechnieken
Kun jij al enkele bewaartechnieken opnoemen? Bespreek met je klasgenoten.
De volgende bewaartechnieken worden heel vaak gebruikt om de houdbaarheid van voeding te verlengen en de groei van schadelijke micro-organismen tegen te gaan. Scan de QR-code voor de uitleg bij elke bewaartechniek.
Verbind de bewaartechniek met de correcte uitleg.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
1 vriesdrogen
2 pekelen
3 konfijten
4 in zuur leggen
5 drogen
6 invriezen
7 koelen
8 steriliseren
9 roken
10 pasteuriseren
Voedsel wordt bewaard bij ± -18°C. Hierdoor slapen bacteriën en vermenigvuldigen ze zich niet verder.
Voedsel wordt in rook gehangen, wat het uitdroogt. Daardoor kunnen bacteriën zich niet meer vermenigvuldigen.
De warmte van de zon, wind of een oven droogt het voedsel uit, waardoor bacteriën zich niet meer kunnen vermenigvuldigen.
Voedsel wordt in zout gelegd. Dat zout trekt het water uit het voedsel. Zonder water kunnen bacteriën zich niet vermenigvuldigen.
Voedsel wordt in suiker gelegd. Die suiker trekt het water uit het voedsel. Zonder water kunnen bacteriën zich niet vermenigvuldigen.
Voedsel wordt in een zure vloeistof gelegd, waardoor bacteriën sterven.
Voedsel wordt bewaard bij ± 4°C. De koude vertraagt de vermenigvuldiging van bacteriën.
Voedsel wordt verhit boven 100°C waardoor bacteriën sterven.
Voedsel wordt kort verhit op ± 72°C en daarna luchtdicht verpakt. De meeste bacteriën sterven door de warmte.
Voedsel wordt eerst bevroren. Daarna laat men het water erin verdampen. Zonder water sterven bacteriën.
Herfst ZomerINKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Seizoenskalender INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Lente Winter
10 Goed bewaren
Zet het cijfer van de bewaartechniek op de vorige pagina bij de juiste afbeelding.
Herfst Zomer
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
11 Tomaten bewaren
Welke bewaartechnieken kunnen we voor onze tomaten gebruiken, zodat ze nog lekker en eetbaar zijn? Kruis aan. vriesdrogen pekelen konfijten in zuur leggen drogen invriezen koelen steriliseren roken pasteuriseren
Welke bewaartechnieken voor tomaten werden gebruikt voor de producten die je ziet op de foto’s hieronder?
12 Brooddoos
Op maandagmorgen open je je boekentas met daarin nog je brooddoos van vorige vrijdag. In de brooddoos zit nog een appel en een boterham met vleessla. Mag je de boterham en de appel nog opeten? Waarom wel of niet?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Er bestaan heel wat bewaartechnieken waarmee voedsel langer bewaard kan worden. Enkele belangrijke technieken zijn vriesdrogen, pekelen, konfijten, in zuur leggen, drogen, invriezen, koelen, steriliseren, roken en pasteuriseren.
zwangere vrouwen het best enkel kazen, boter, melk of eieren eten die gepasteuriseerd zijn? Dit om besmetting met de listeriabacterie te voorkomen. Deze bacterie kan namelijk leiden tot ernstige infecties, een miskraam of zelfs doodgeboorte.
Wist je dat …
5 Verpakt
We stonden al stil bij het belang van het gebruik van lokale producten, hoe je die het best kunt bewaren en op welke manier je de houdbaarheid eventueel kunt verlengen. Maar wie in eender welke bekende supermarkt loopt, weet dat de meeste producten – al dan niet duurzaam – verpakt zijn.
Hoe bewaar jij jouw lunch? Kruis aan wat voor jou van toepassing is. Staat jouw antwoord er niet tussen? Schrijf het dan neer bij ‘andere’.
in een brooddoos in een papieren zakje in aluminiumfolie in vershoudfolie
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
in een plastic zakje andere:
Verpakkingen kunnen een grote impact hebben op het milieu. Je hebt namelijk duurzame en minder duurzame verpakkingen.
Denk je dat jouw lunch duurzaam verpakt is?
Duid aan of je de verpakkingen duurzaam vindt of niet.
aluminiumfolie brooddoos papieren broodzak
duurzaam niet duurzaam
duurzaam niet duurzaam
duurzaam niet duurzaam
stoffen broodzak plastic broodzak bijenwas
duurzaam niet duurzaam
duurzaam niet duurzaam
Welke verpakking lijkt jou het meest duurzaam? Waarom?
duurzaam niet duurzaam
je bijenwasfolie kunt gebruiken als verpakkingsmiddel? Het is een biologisch katoenen doek die behandeld is met bijenwas, hars en jojobaolie. Je kunt zo’n doek tot zeker een jaar hergebruiken, wat veel duurzamer is dan een plastic zakje dat maar eenmaal dienstdoet als verpakkingsmiddel. Hoe bijzzzzonder!
er ook verpakkingsvrije winkels bestaan? Klanten nemen zelf herbruikbare verpakkingen mee om hun voedsel in te bewaren. Ze kunnen ook zelf de hoeveelheid van elk voedingsmiddel kiezen. Geen verspilling van plastic én voedsel. Als dat niet duurzaam is!
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Noteer bij elke foto een duurzamere verpakking die voor minder afval zorgt.
Voedingsmiddelen kun je op verschillende manieren verpakken om te bewaren. Sommige verpakkingen zijn duurzamer dan andere.
Waarvoor worden verpakkingen nog zoal gebruikt, naast het bewaren van de inhoud?
5.1 Verpakken om te bewaren
Als we een bereiding enige tijd willen bewaren, moeten we er ook voor zorgen dat de verpakking hygiënisch en steriel is.
Bekijk het filmpje over het steriliseren van bokalen.
Rangschik de fases in de juiste volgorde.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Houd de bokalen warm tot je ze gebruikt.
Was de bokalen en deksels met zeepsop.
Controleer de bokalen en deksels op barsten en deuken.
Kook de bokalen en deksels ± 10 à 15 min. of
Verwarm de bokalen en deksels in een oven voor 10 min. op 140°C.
stap 1 stap 2
stap 3 stap 4
Verpakkingen vergelijken
Jouw leerkracht heeft enkele (lege) verpakkingen van verschillende voedingsproducten verzameld:
• zuivelproduct
• vers vlees of verse vis
• diepvriesgroente
• fruit- of groenteconserven
• droge rijst of deegwaren
Bekijk samen de verpakking van de producten. Kun je ergens de afkortingen THT/TGT vinden? Wat zou dit kunnen betekenen, denk je?
ten minste heerlijk tot / ten minste gezond tot ten minste haalbaar tot / te genieten tot ten minste houdbaar tot / te gebruiken tot
Kun jij achterhalen wat het verschil zou zijn tussen THT en TGT? Bespreek dit eerst eens met je buur. Zoek het daarna op op het internet en formuleer een antwoord. Hadden jullie het juist?
Het verschil tussen THT en TGT is
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Zoek samen met de klas de antwoorden op onderstaande vragen door naar de verpakkingen te kijken. Noteer ze in de tabel op de volgende pagina. Staat iets niet vermeld? Schrijf dan / in het vakje.
• Wanneer is het voedingsmiddel verpakt?
• Hoelang is het voedingsmiddel houdbaar?
• Hoelang blijf t het product nog goed na het openen van de verpakking?
• Wat staat er bij de houdbaarheidsdatum: THT of TGT?
• Staat er een speciale bewaartechniek vermeld?
• Welke bewaarvoorschriften staan er op de verpakking?
• Staan er E-nummers vermeld? Zo ja, welke?
E-nummers ook bekend staan als voedingsadditieven? Dat is een moeilijk woord voor bepaalde stoffen die zijn toegevoegd aan voedingsproducten om het er beter te laten uitzien, beter te laten smaken of langer goed te houden. Ze worden al eeuwenlang gebruikt, zelfs door de Egyptenaren!
Wist je dat …
fruitof groenteconserven rijst of deegwaren
zuivelproduct vers vlees of verse vis diepvriesgroenten
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Wanneer werd het verpakt? Hoelang houdbaar? Hoelang houdbaar na opening? Wat wordt vermeld? THT of TGT? Welke bewaartechniek? Wordt er vermeld hoe je het product het beste kan bewaren? Zo ja, hoe? E-nummers?
Zoek het product met de kortste bewaartermijn.
product:
bewaartermijn:
soort verpakking:
Zoek het product met de langste bewaartermijn.
product:
bewaartermijn:
soort verpakking:
Welke voedingsmiddelen zijn lang houdbaar? In welke soort verpakking zitten ze?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Welke bewaartechnieken worden voor de langer houdbare producten gebruikt?
Tip: Op pagina 32 staan ze allemaal opgelijst.
Welke voedingsmiddelen zijn kort houdbaar? In welke soort verpakking zitten ze?
Welke bewaartechnieken worden voor de kort houdbare producten gebruikt?
Welke voedingsmiddelen uit de tabel worden in de koelkast bewaard?
Vul de tabel aan met de gegevens die je hiervoor verzameld hebt.
• Welke verschillende bewaartechnieken werden er gebruikt?
• Welke voedingsmiddelen kun je linken aan die bewaartechniek?
• Welke verpakkingen horen bij welke bewaartechniek?
bewaartechniekvoedingsmiddelen verpakking
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Voedingsmiddelen blijven langer vers (= bacterievrij) als ze op de juiste manier bewaard en verpakt worden. Sommige voedingsmiddelen bewaren uit zichzelf langer dan andere. Bewaartechnieken worden daarom aangepast in functie van de soort voedingsmiddelen, maar ook in functie van hoelang je wilt bewaren.
Verschillende bewaartechnieken vereisen dan ook verschillende verpakkingen. Zo bewaren groenteconserven langer dan diepgevroren groenten en nog langer dan vacuüm verpakte groenten.
5.2 Verpakken om te informeren
Naast het bewaren van een voedingsproduct, moet de verpakking de consument ook informeren.
Bekijk onderstaande verpakking aandachtig. Bespreek wat je allemaal ziet.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Op de verpakking van voedingsproducten moet, volgens de Belgische wet, bepaalde informatie opgelijst staan:
1 De verkoopsbenaming vertelt wat je koopt: sinaasappelsap of appelsap, kip of kalkoen, kristalsuiker of poedersuiker.
2 De ingrediëntenlijst is een opsomming van alle voedingsmiddelen, kruiden, zoetstoffen en toevoegingen. Een lange ingrediëntenlijst wijst vaak op een sterk bewerkt product.
3 Het is verplicht om 14 allergenen te vermelden: gluten, schaaldieren, eieren, pinda’s, schaalvruchten, soja, melk, selder, mosterd, sesamzaad, weekdieren, lupine, sulfieten en vis. De allergenen moeten duidelijk te onderscheiden zijn van de rest van de ingrediënten, bijvoorbeeld door de namen ervan in het vet, in hoofdletters of in een andere kleur te drukken, zodat ze opvallen.
4 De nettohoeveelheid is de hoeveelheid van het product zonder de verpakking.
5 De voedingswaarde vind je in de voedingswaardetabel. Die geeft de hoeveelheid per voedingsstof aan voor het product. Hiermee krijg je een overzicht van de energiewaarde en de hoeveelheid vetten, eiwitten, koolhydraten … die het product bevat.
6 De houdbaarheidsdatum geeft aan hoelang een product houdbaar is. ‘Ten minste houdbaar tot’ betekent dat de fabrikant de houdbaarheid niet meer garandeert na de aangegeven datum. ‘Te gebruiken tot’ betekent dat bederf na die datum zeer waarschijnlijk is.
7 Via de gegevens van de producent/invoerder/verpakker kun je klachten melden of informatie opvragen.
8 De gebruiksaanwijzing moet enkel vermeld worden als het echt nodig is, zoals ‘ontdooien voor gebruik’ of ‘goed schudden voor gebruik’.
9 De bewaarvoorschriften vertellen de consument hoe het product het best bewaard wordt, zoals ‘koel en droog bewaren’.
10 Het land van oorsprong of de plaats van herkomst geeft een idee van het aantal voedselkilometers.
Duid alle bovenstaande elementen aan op de verpakking op pagina 42. Schrijf er telkens het nummertje bij.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Welke informatie ontbreekt volgens de lijst?
Zijn er extra gegevens of vermeldingen die niet in de lijst staan?
Een verpakking van een voedingsproduct geeft ons heel veel informatie. Sommige informatie is verplicht voor alle voorverpakte producten.
5.3 Verpakken om te verleiden
Bekijk volgende verpakkingen voor ketchup.
a
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
b
ketchup c ketchup d
Je wil de lekkerste ketchup kopen. Welke verpakking zou jij kiezen? a b c d
Waarom zou je voor deze verpakking kiezen?
Wat kiezen jouw klasgenoten? Breng de keuze van de hele klas in kaart.
ketchup aketchup bketchup cketchup d aantal leerlingen
Wat zou er nog een rol spelen bij je keuze?
supermarkten ons vaak misleiden door de indeling van hun winkelrekken?
Grote en/of dure producten liggen bijna altijd op ooghoogte in de rekken. Op die manier zie je als klant eerst deze (duurdere) producten en word je verleid om deze te kopen. Goedkopere alternatieven liggen meestal onderaan of helemaal bovenaan.
ook kinderen niet ontsnappen aan de verleiding? Producten speciaal voor kinderen, zoals snoepjes, liggen net op hun ooghoogte. En als de ouders protesteren …
Producenten gebruiken verpakkingen niet alleen om voedingsmiddelen vers te houden en te vervoeren. Het is ook een handig middel om hun product verleidelijk te maken voor ons en ons zo te overhalen om het te kopen. Dat doen ze door de verpakking aantrekkelijk en/of gebruiksvriendelijk te maken.
5.4 Wat met afval?
Om ons festival zo duurzaam mogelijk te organiseren, is het belangrijk om ook goed na te denken over de verpakkingen die we zullen gebruiken. Want verpakkingen zorgen voor afval waar we bewust mee om moeten gaan.
Kun jij correct sorteren? Schrijf het cijfer van het afval in de juiste vuilnisbak.
een leeg blikje frisdrank (1) - een oude krant (2) - de schil van een appel (3)de plastic verpakking van een koekje (4) - een kartonnen doos (5)een restje lasagne (6) - een gebruikt stukje keukenpapier (7)een leeg zakje chips (8) - een kauwgom (9)
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Deze afbeelding werd gecreëerd met AI.
Niet alle manieren om met afval om te gaan zijn even goed voor mens en milieu. Gelukkig bestaat er een plan dat laat zien hoe we afval het beste kunnen aanpakken. De Ladder van Lansink toont de verschillende manieren van afvalverwerking aan. Hoe hoger je op de ladder komt, hoe beter de uitkomst voor het milieu. Helemaal onderaan de ladder staat het storten van afval, iets wat we zeker moeten vermijden.
Bekijk de Ladder van Lansink. Kun jij de manieren van afval verwerken op de ladder plaatsen? Kies uit: recycleren - verbranden - hergebruiken - voorkomen - storten
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
je in Disneyland telkens maar 30 stappen verwijderd bent van een vuilnisbak? Walt Disney bestudeerde hoelang bezoekers gemiddeld met afval in hun hand willen rondlopen voor ze het op de grond gooien. Gemiddeld bleek dit 30 stappen te zijn. Zo blijft het park net en wordt sluikstorten vermeden.
Wist je dat …
Deze afbeelding werd gecreëerd met AI.
13 Ladder van Lansink
Lees de volgende situaties. Welke manier van afvalverwerking wordt er gebruikt? Kruis aan.
1 Thuis sorteren wij ons afval nauwgezet. Groente- en fruitschillen gaan naar de composthoop en karton en plastic worden strikt van elkaar gescheiden, zodat deze zaken een nieuw leven kunnen krijgen.
4 Wij winkelen uitsluitend in de verpakkingsvrije winkel hier in de buurt. We nemen telkens enkele katoenen zakken mee waar we alles in bewaren. Zo hebben we amper afval!
Op de tekening op pagina 50-51 zie je veel verschillende beroepen. Sommige mensen werken rechtstreeks met voeding, anderen staan in voor de verpakking en het transport ervan, en nog anderen focussen zich op een duurzame en gezonde levensstijl.
Kijk goed naar de tekening. Kleur de beroepen in:
• Beroepen die rechtstreeks met voeding te maken hebben kleur je blauw.
• Beroepen die instaan voor het verpakken en transporteren van deze producten kleur je oranje
• Beroepen die een duurzame en gezonde levensstijl promoten kleur je groen
Welk beroep lijkt jou het leukst? Omcirkel het op de tekening.
Waarom kies je dit beroep? Leg uit.
Lees elke situatie en duid een beroep aan dat kan helpen. Omschrijf in één zin waarom je dat vindt.
Situatie 1 De tomaten worden te snel rijp.
Beroep dat kan helpen:
Waarom?
Situatie 2 Een originele verpakking voor een nieuw product.
Beroep dat kan helpen:
Waarom?
Situatie 3 Nieuwe aanplanting in de schooltuin met fruitbomen.
Beroep dat kan helpen:
Waarom?
Jouw droomberoep in de biotechnische sector?
Droom jij al van een job in de biotechniek? Ben je eerder iemand die graag onderzoeken doet in een laboratorium of spits je je liever toe op duurzaamheid of het telen van groenten? Er is zoveel mogelijk!
Hieronder zie je een tekening. Dat ben jij in jouw droomberoep! Alles is mogelijk, zolang het maar iets te maken heeft met biotechniek.
Stel jezelf voor in je droomberoep. Geef jezelf een werkoutfit en eventueel gereedschap dat bij het beroep past. Wees creatief!
Vertel waarom je dit beroep kiest en wat je er leuk aan vindt.
Ik ben een omdat
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
14 Beroepen
Zoek op de beroepentekening van pagina 50-51 volgende beroepen en schrijf er het nummer bij.
1 een kaasmaker
2 een diëtist
3 een laborante
4 een wijnproever
5 een kok
15 Rebus
Los de rebussen op.
1
6 een inpakker
7 een personal coach
8 een tuinbouwer
9 een bakker
10 een logistiek bediende
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
16 Kruiswoordraadsel
Los het kruiswoordraadsel op. Als het woord uit twee woorden bestaat, schrijf je die aan elkaar.
horizontaal verticaal
2 Een infographic die een overzicht geeft welke voeding gezond en ongezond is.
3 Een soort micro-organisme.
4 Groenten die in een bepaald seizoen lokaal geproduceerd worden.
6 Iets wat je toevoegt om de houdbaarheid van voedsel te verlengen.
8 Voedsel in zout inleggen.
1 Het aantal kilometers dat een product moet afleggen om tot bij ons te komen.
5 Een voedingslabel dat helpt om producten binnen eenzelfde categorie met elkaar te vergelijken.
7 Goed voor mens en natuur.
Denkwijzer
We herbekijken nu even de stelling van ‘Denkwijs’.
‘Duurzaam kiezen is altijd duurder.’
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Toen was ik het met de stelling.
Staaf je antwoord met twee nieuwe argumenten.
Nu ben ik het met de stelling.
Argumenteren, hoe doe je dat?
Soms kom je in situaties terecht waarin je de ander wilt of moet overtuigen van jouw standpunt. Dat doe je door goede argumenten te geven. 1
Je neemt een standpunt in:
Ik vind dat …
Ik denk dat … Volgens mij …
Je legt uit waarom je iets vindt: want … omdat … aangezien …
= argumenteren
argument 1: argument 2:
Finale
Probleem
Het is tijd om jullie schoolfestival tot in de puntjes te organiseren. Voor deze finaleopdracht komt alles bij elkaar: de activiteiten, het verwerken van afval, bereiden en bewaren van voedsel … En dit allemaal met het oog op duurzaamheid. Verzamel alle kennis die je doorheen deze module hebt opgedaan om een fantastisch duurzaam schoolfestival te organiseren.
Zoeken naar een oplossing
Om het duurzaam festival te organiseren, moeten er heel wat verschillende zaken gebeuren. Daarom zullen de taken verdeeld worden.
Iedereen zal meehelpen aan de bereiding van het eten en/of drinken. Daarnaast kies je nog één extra onderdeel: activiteiten, decoratie, reclame of afvalverwerking.
Duid in de tabel hieronder aan waaraan jij zal meewerken.
onderdeelik werk mee aan:
1 Eten en drinken
2 Activiteiten
3 Decoratie
4 Reclame
5 Af valverwerking
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
1 Eten en drinken
Ontwerp
Op een festival kan je uiteraard genieten van een hapje en een drankje.
Maak een slimme keuze voor twee hapjes of drankjes waarbij tomaten een belangrijk ingrediënt vormen. Je kan bijvoorbeeld kiezen uit: tomatenketchup – passata –bruschetta met tomaat – tomatensap – … Of heb je zelf een ander voorstel?
Waarom kies je voor deze twee hapjes of drankjes?
Zoek een goed recept voor de gerechten die je wil maken.
Ontdek enkele recepten op Polpo.
Welke bewaartechnieken zul je gebruiken om elk gerecht te bewaren tot aan het feest?
Bepaal welke verpakking je zal gebruiken om elk gerecht te bewaren tot aan het feest. Hoe kan je dit zo duurzaam mogelijk aanpakken?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Uitvoering
Maak elk gerecht klaar.
• Verzamel alle ingrediënten en materialen die je nodig hebt voor de bereiding.
• Wees aandachtig voor de hygiëne- en veiligheidsmaatregelen!
• Volg de richtlijnen van het recept en maak je bereiding.
Verpak het gerecht.
Maak een leuk label met daarop alle nodige informatie voor op jouw verpakking.
Ingebruikname
Het is tijd om te gaan beoordelen wat jullie hebben gemaakt. Doe dit twee keer: een eerste keer direct na het bereiden van het gerecht, en een tweede beoordeling vlak voor het feest. Beoordeel elk gerecht op uitzicht, geur en smaak*.
Gerecht 1
Na bereiding
Gerecht 1
Voor het feest
Gerecht 2
Na bereiding
Gerecht 2
Voor het feest
* Let op met proeven! Als je denkt dat het voedsel niet meer veilig te eten is op basis van uitzicht en geur, dan laat je deze test over!
Reflectie en evaluatie
Ben je tevreden over de gerechtjes die je maakte? Zou je iets willen veranderen?
Wat ging er goed tijdens deze opdracht? Wat ging er minder goed? Hoe komt dat volgens jou?
Heb je verborgen talenten bij jezelf ontdekt?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Gebruik de tabel hieronder om te laten zien waar je goed in bent en waar je nog hulp bij nodig hebt. Duid in elke rij aan welke zin het best bij jou past.
Ik maakte geen eigen keuze voor een gerecht en volgde de groep.
Ik gebruik het stappenplan van het recept niet.
Ik pas geen goede bewaartechniek toe.
Ik kon geen passende verpakking kiezen.
Ik koos het makkelijkste en kortste recept.
Ik heb moeite met het volgen van een stappenplan.
Ik pas een goede bewaartechniek toe, maar maak enkele fouten.
Ik koos een passende verpakking, maar maakte enkele fouten bij het gebruik ervan.
Ik dacht goed na, maar kan mijn keuze voor een recept niet goed uitleggen.
Ik volg het stappenplan van het recept meestal goed.
Ik pas de juiste bewaartechniek correct toe.
Ik maakte een passende verpakking.
Ik kan goed uitleggen waarom ik voor een bepaald gerecht koos.
Ik volg het stappenplan perfect en help anderen dit ook te doen.
Ik kan duidelijk uitleggen waarom mijn bewaartechniek werkt.
Ik maakte een passende én duurzame verpakking.
Ik werk vaak niet op een hygiënische en veilige manier.
Ik heb moeite met samenwerken en luister niet altijd naar anderen.
Ik geef snel op als iets moeilijk is.
Ik werk meestal op een hygiënische en veilige manier.
Ik werk altijd op een hygiënische en veilige manier.
Ik doe mijn best om goed samen te werken, maar heb af en toe hulp nodig.
Ik probeer door te zetten, maar heb soms aanmoediging nodig.
Ik werk goed samen en hou rekening met anderen.
Ik blijf doorgaan, ook als iets lastig is.
Ik werk altijd op een hygiënische en veilige manier en wijs anderen erop als ze dat niet doen.
Ik werk vlot samen, motiveer mijn team en help waar nodig.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Ik geef nooit op en motiveer anderen.
2 Activiteiten
Ontwerp
Elk leuk festival heeft toffe activiteiten nodig. Ga op zoek naar activiteiten met weinig afval, weinig energieverbruik en vooral veel plezier!
Denk na over de volgende vragen:
• Welke activiteiten vinden jullie leuk?
• Hoe zorg je ervoor dat iedereen kan meedoen?
• Welke activiteiten maken weinig afval? Kun je materiaal hergebruiken?
• Wat doe je met het materiaal na afloop van de activiteit?
Kies twee activiteiten. Waarom kies je deze twee?
Maak een planning op voor het organiseren van de activiteiten. Denk na over het volgende:
• Welke materialen heb je allemaal nodig?
• Wat moet er zeker al klaarstaan op de locatie waar de activiteit doorgaat?
• Welke maatregelen worden er genomen om alles veilig te laten verlopen?
Maak ook een plan op als er iets fout zou lopen.
Uitvoering
Maak een stappenplan met alle taken die moeten gebeuren. Schrijf er telkens bij wie voor wat verantwoordelijk is.
Bereid de activiteiten voor: maak het nodige materiaal, zet alles klaar …
Ingebruikname
Het is tijd om te gaan beoordelen wat je hebt gemaakt. Beoordeel eerst zelf de activiteiten. Laat daarna enkele klasgenoten de activiteiten doen. Denk aan volgende vragen:
• Is de activiteit leuk en aantrekkelijk?
• Is de activiteit goed en volledig uitgewerkt?
• Is de activiteit duurzaam uitgewerkt?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Reflectie en evaluatie
Ben je tevreden over de activiteiten die je maakte? Zou je iets willen veranderen?
Wat ging er goed tijdens deze opdracht? Wat ging er minder goed? Hoe komt dat volgens jou?
Heb je verborgen talenten bij jezelf ontdekt?
Gebruik de online evaluatietabel om te laten zien waar je goed in bent en waar je nog hulp bij nodig hebt.
3 Decoratie
Ontwerp
Decoratie zorgt voor sfeer en gezelligheid. Ook hier kunnen duurzame keuzes gemaakt worden op vlak van materiaalgebruik.
Denk na over volgende vragen:
• Welke decoraties zouden het festival kunnen opfleuren?
• Welke duurzame materialen kunnen hiervoor gebruikt worden?
• Wat zal er gebeuren met de decoratie na het feest?
Zoek inspiratie en maak tekeningen van wat je wil bekomen.
Kies twee verschillende decoratiestukken die je zal maken. Waarom kies je deze twee?
Uitvoering
Maak eerst een lijst met het materiaal en de gereedschappen die je nodig zal hebben bij het maken van elke decoratie.
Maak een stappenplan voor de uitwerking van elk decoratiestuk.
Maak vervolgens de twee decoratiestukken.
Ingebruikname
Het is tijd om te gaan beoordelen wat je hebt gemaakt. Beoordeel eerst zelf je gemaakte decoratie. Laat daarna enkele klasgenoten hun mening geven. Denk aan volgende vragen:
• Is de decoratie mooi en aantrekkelijk?
• Past de decoratie binnen het thema en de sfeer van het festival?
• Is de decoratie duurzaam gemaakt?
Reflectie en evaluatie
Ben je tevreden over de decoratie die je maakte? Zou je iets willen veranderen?
Wat ging er goed tijdens deze opdracht? Wat ging er minder goed? Hoe komt dat volgens jou?
Heb je verborgen talenten bij jezelf ontdekt?
Gebruik de online evaluatietabel om te laten zien waar je goed in bent en waar je nog hulp bij nodig hebt.
4 Reclame
Ontwerp
Om mensen op de hoogte te brengen en enthousiast te maken voor het festival, is reclame essentieel. Ook dit gebeurt het liefst zo duurzaam mogelijk.
Denk na over volgende vragen:
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
• Hoe kan je op een leuke en originele manier reclame maken?
• Hoe kan dit ook duurzaam aangepakt worden?
• Welke tools of welk materiaal heb je nodig?
kun je vastnemen
Kies twee manieren om reclame te maken: een fysieke manier en een digitale manier. Waarom kies je voor deze reclametechnieken?
Uitvoering
Maak eerst een lijst met het materiaal en de gereedschappen die je nodig zal hebben bij het maken van elke reclame.
Maak een stappenplan voor de uitwerking van elke reclame.
Maak vervolgens de twee reclames.
Ingebruikname
Het is tijd om te gaan beoordelen wat je hebt gemaakt. Beoordeel eerst zelf je gemaakte reclame. Laat daarna enkele klasgenoten hun mening geven. Denk aan volgende vragen:
• Is de reclame duidelijk?
• Past de reclame binnen het thema en de sfeer van het festival?
• Is de reclame duurzaam uitgewerkt?
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Reflectie en evaluatie
Ben je tevreden over de reclames die je maakte? Zou je iets willen veranderen?
Wat ging er goed tijdens deze opdracht? Wat ging er minder goed? Hoe komt dat volgens jou?
Heb je verborgen talenten bij jezelf ontdekt?
Gebruik de online evaluatietabel om te laten zien waar je goed in bent en waar je nog hulp bij nodig hebt.
5 Af valverwerking
Ontwerp
Als de onderdelen eten en drinken, activiteiten, decoratie en reclame duurzaam uitgewerkt worden, zou de afvalverwerking weinig schadelijk mogen zijn voor natuur en milieu. Daarom is het belangrijk om goed om te gaan met het afval dat ontstaat voor, tijdens en na het festival.
Breng eerst het afvalplan van de school in kaart.
Denk na over volgende vragen:
• Welke afvalstromen zullen verzameld moeten worden? Ga hiervoor te rade bij de andere onderdelen van de organisatie.
• Wat zal met elke afvalstroom gebeuren? Denk even terug aan de Ladder van Lansink.
Bedenk hoe je de verschillende vuilnisbakken gaat integreren op het festival.
• Hoe kun je dit op een leuke, speelse, mooie … manier vormgeven?
• Hoe zal je het verschil kunnen zien tussen de verschillende soorten vuilnisbakken?
• Hoe maak je aan de bezoekers duidelijk wat ze met hun afval moeten doen en waar ze ermee terecht kunnen?
Uitvoering
Maak een lijst met de materialen en de gereedschappen die je nodig zal hebben om je afvalzone(s) te maken.
Maak een stappenplan voor de uitwerking van de afvalzones.
Maak vervolgens de afvalzones.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Ingebruikname
Het is tijd om te gaan beoordelen wat je hebt gemaakt. Beoordeel eerst zelf je gemaakte afvalzones. Laat daarna enkele klasgenoten hun mening geven. Denk aan volgende vragen:
• Is het duidelijk waar ik met mijn afval terecht kan?
• Is het duidelijk hoe ik moet sorteren?
• Raak ik al mijn af val kwijt op de juiste manier?
• Is de af valzone degelijk en goed gemaakt?
• Heef t de uitwerking een leuk extraatje waardoor ik extra gemotiveerd ben om juist te gaan sorteren?
Reflectie en evaluatie
Ben je tevreden over het afvalverwerkingssysteem dat je maakte? Zou je iets willen veranderen?
Wat ging er goed tijdens deze opdracht? Wat ging er minder goed? Hoe komt dat volgens jou?
Heb je verborgen talenten bij jezelf ontdekt?
Gebruik de online evaluatietabel om te laten zien waar je goed in bent en waar je nog hulp bij nodig hebt.
Afvalverwerking: wat er met afval gebeurt nadat we het weggooien
Bacteriën: piepkleine wezens die ervoor zorgen dat eten kan bederven, maar die soms ook nuttig zijn
Bederf: wanneer eten slecht wordt door schimmels, bacteriën, lucht of licht
Bewaarmiddel: iets dat je toevoegt om eten langer goed te houden (zoals zout, suiker of azijn)
Bewaartechniek: bewerking of behandeling om eten langer vers te houden
Conserven: eten dat in blik of pot zit en daardoor lang bewaard kan worden
Drogen: het vocht uit een voedingsproduct halen door het te hangen in de zon, de wind, de oven of boven een vuur
Duurzaamheid: geen schade toebrengend aan mens en milieu
Duurzame verpakking: verpakking die weinig afval geeft of goed gerecycleerd kan worden
Globaal product: product dat van ver komt, vaak uit een ander land of continent
Hergebruiken: iets opnieuw gebruiken zodat je minder afval maakt
Houdbaarheidsdatum: datum tot wanneer het product nog gebruikt kan worden
In zuur leggen: voedsel in bv. azijn leggen
Invriezen: voedsel bij zeer lage temperaturen bevriezen
Koelen: voedsel in de koelkast bewaren
Konfijten: voedsel (voornamelijk fruit of vlees) in suiker leggen om het vocht eruit te halen
Ladder van Lansink: ranglijst die laat zien wat de beste manieren zijn om met afval om te gaan
Lokaal product: eten dat in België of de eigen regio gemaakt of geteeld wordt
Micro-organismen: heel kleine levende wezens zoals bacteriën en schimmels
Nutri-Score: een voedingslabel dat helpt om producten binnen dezelfde categorie met elkaar te vergelijken
Pasteuriseren: voedsel kort verhitten om slechte bacteriën te doden
Pekelen: voedsel in zout leggen
Recycleren: van oud materiaal iets nieuws maken
Roken: voedsel in de rook van smeulend hout hangen
Schimmels: kleine organismen die eten laten beschimmelen
Steriliseren: flessen of potten verhitten zodat ze vrij zijn van ziekteverwekkers
Sorteren: afval in de juiste vuilnisbak gooien
Voedingsdriehoek: model voor (gezonde) voeding in de vorm van een omgekeerde driehoek en een aparte cirkel
Voedselkilometers: hoe ver eten reist voordat het bij jou komt
Voedingswaarde: informatie over vet, suiker, eiwitten… in een product
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Vriesdrogen: bewaartechniek waarbij het water uit het voedsel wordt weggenomen door het te bevriezen en het water daarna te laten verdampen
Colofon
Ik kan
uitleggen wat een duurzaam festival is en daarbij keuzes maken die goed zijn voor mens, dier en natuur.
beoordelen of situaties en keuzes duurzaam zijn of niet. uitleggen wat de voedingsdriehoek is en kan gezonde en ongezonde keuzes van elkaar onderscheiden.
voedingsproducten vergelijken met behulp van de Nutri-Score.
uitleggen wat lokale producten zijn en producten opdelen in lokaal en globaal. voedselkilometers opzoeken en vergelijken. vertellen wat seizoensgroenten zijn en kan uitleggen waarom seizoensgroenten duurzamer zijn.
uitleggen wat micro-organismen zijn. het verschil uitleggen tussen schimmels en bacteriën. positieve en negatieve kenmerken van schimmels en bacteriën geven. uitleggen hoe de groei van schimmels en bacteriën vertraagd kan worden. verschillende bewaartechnieken opsommen, uitleggen en er voorbeelden van geven.
duurzame en minder duurzame verpakkingen herkennen. alternatieven bedenken om minder afval te maken. THT en TGT van elkaar onderscheiden. uitleggen waarom een product op een bepaalde manier bewaard en verpakt is. alle nuttige informatie op een verpakking terugvinden. de Ladder van Lansink uitleggen en voorbeelden geven van voorkomen, hergebruiken en recycleren.
INKIJKEXEMPLAARDIEKEURE
Auteurs Jonas Cottyn, Joke Lippens
Illustrator Martijn van der Voo
Eerste editie
ISBN 978 90 4865 2822 - KB D/2026/0147/018
Bestelnummer 90 850 0121 - NUR 127 - Thema YPMT3
Verantwoordelijke uitgever die Keure, Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge
Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No parts of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. De uitgever heeft naar best vermogen getracht de publicatierechten volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Zij die niettemin menen nog aanspraken te kunnen doen gelden, kunnen dat aan de uitgever kenbaar maken.
De coverafbeelding van deze module kwam tot stand met generatieve AI.
Die Keure wil het milieu beschermen. Daarom kiezen wij bewust voor papier dat het keurmerk van de Forest Stewardship Council® (FSC®) draagt. Dit product is gemaakt van materiaal afkomstig uit goed beheerde, FSC®-gecertificeerde bossen en andere gecontroleerde bronnen. 9 789048652822
