ucatieve uitgaven
BIEB
De camino Lies Gallez
Kijker educatieve uitgaven
Verrekijker 5
3
De camino
1
De weg naar Compostella Elk jaar bewandelen veel mensen de weg naar Santiago de Compostella. Officieel heet die weg ‘de camino’. Vanuit het Spaans vertaald is dat gewoon ‘weg’. De mensen die deze weg volgen, worden ook ‘pelgrims’ genoemd. Het woord pelgrim stamt af uit het Latijn. Het woord betekende toen ‘uit vreemde oorden of vreemdeling’. Vandaag is dat nog altijd zo. Een pelgrim is vaak iemand die op weg is uit een ver land met één bepaalde bestemming. Hij of zij kan daarvoor soms maanden onderweg zijn. Soms slechts een aantal dagen. Dat hangt af van waar je vertrekt. De camino is dus een pelgrimsroute. Dat betekent dat vele mensen dezelfde route wandelen of fietsen met hetzelfde eindpunt. In dit geval is dat Santiago de Compostella, een stad in het noordwesten van Spanje. De weg naar Compostella of de camino is eigenlijk een heel oude weg. Al jaren wandelen of fietsen mensen deze route. De eerste keer dat mensen die route hebben gedaan, was in de elfde eeuw. Vroeger hadden mensen heel andere redenen om die tocht te maken dan vandaag. Ooit was het vooral een tocht die ondernomen werd vanuit het geloof dat mensen hadden.
2
Vandaag is dat veel minder belangrijk. Nu wandelen mensen de camino om heel veel verschillende redenen. Het is dus zeker niet zo dat elke pelgrim een gelovige is. Welke reden je precies hebt om de tocht te maken, is op zich niet zo belangrijk. En net dat maakt het tot een heel bijzondere ervaring. Onderweg mag je gewoon zijn wie je echt bent. Misschien vraag je je wel af of je niet verloren kunt lopen. Het feit is dat je voortdurend gele pijlen terugvindt. Die wijzen je in de juiste richting. Natuurlijk zijn er ook veel andere mensen die de weg wandelen. Dus letterlijk verloren lopen, is moeilijk op de camino. Om de zoveel kilometer kom je ook een paal tegen waarop staat hoever je nog van Santiago de Compostella bent. De meeste mensen vertrekken vanuit het zuiden van Frankrijk. Het stadje net voor de grens met Spanje heet ‘Saint-Jean-PiedDe-Port’. Van daaruit moet je ongeveer 800 kilometer afleggen. Sommige mensen vertrekken ook vanuit België. Dan moet je meer dan 2000 kilometer afleggen.
3
4
De pelgrim Pelgrims bestaan al duizenden jaren. Al altijd heeft de mens de nood gehad onderweg te zijn. De redenen voor het onderweg zijn, zijn met de jaren natuurlijk veranderd. Een pelgrim is nu vaak iemand die op zoek is naar iets, die niet zo goed weet waar zijn of haar leven heen moet. Hij of zij moet misschien een belangrijke beslissing maken, of afscheid van iets nemen. Sommigen hopen bepaalde fouten te kunnen rechtzetten. Dan maken ze eigenlijk een boetetocht. Hij of zij gaat op weg en hoopt daar iets of iemand tegen te komen. Als alles echt goed gaat, vind je onderweg echt antwoorden. Maar dat is niet altijd het geval. Pelgrims zijn mensen met kracht. In die zin dat ze veel fysieke kracht nodig hebben om te voet of met de fiets 800 kilometer af te leggen. Ze vragen veel van hun lichaam. Aan de andere kant zijn die mensen ook mentaal1 sterk. Dat betekent dat hun wil en doorzetting groot is. Ze willen de tocht maken en gaan dan ook voluit. Ze zijn gemotiveerd om het eindpunt te bereiken. Pelgrims zijn ook vaak open mensen. Tijdens een hele dag wandelen of fietsen worden vaak verhalen met elkaar gedeeld. Dat zorgt voor een verbondenheid2 tussen pelgrims. Velen spreken over de ‘pelgrimfamilie’. Onderweg wensen pelgrims elkaar ‘buen Camino’, wat wil zeggen: goede reis.
5
Voorbereiding Zo’n grote tocht start je niet zomaar. Het is goed om het een beetje op voorhand te plannen. Eerst en vooral moet je kiezen waar je precies vertrekt. Eens je dat gekozen hebt, moet je je echt voorbereiden. Je zorgt best voor een goede rugzak. Die mag niet te groot en zwaar zijn. In je rugzak moet alles zitten wat je nodig hebt om onderweg te zijn. Kleren, handdoeken, slaapzak, toiletgerei, andere schoenen dan je bergschoenen, pyjama, kousen, regenkleding, enzovoort. Het maken van je rugzak is zo ontzettend belangrijk. Houd er rekening mee dat de rugzak van een volwassene maar rond de 10 kilogram mag wegen. Zorg dus voor een goede inpaklijst. Luxe is overbodig. Wat echt telt, is het aantal kilometer dat je op één dag aflegt. Dat hangt natuurlijk af van hoe zwaar je rugzak is. Bepaal per dag hoeveel kilometer je aflegt. Een pelgrim wandelt er normaal rond de 25 per dag. Sommigen doen er natuurlijk veel meer, anderen weer minder. Blijf trouw aan je eigen wandel- of fietstempo. Bereid je ook fysiek voor. Dat betekent dat het goed is om thuis af en toe te gaan wandelen of fietsen. Zo is je lichaam klaar om zo’n inspanning te leveren.
6
7
Te voet of met de fiets? Hoe je de camino aflegt, is een heel belangrijke vraag. Vooraf moet je hier goed over nadenken. Sommigen kiezen ervoor om de camino te voet af te leggen. Dan is het vooral erg belangrijk dat je goede bergschoenen hebt. De kans zit er namelijk in dat je onderweg je zolen verliest. Te voet kun je zonder problemen de volledige weg afleggen.
Anderen kiezen ervoor om de camino met de fiets te doen. Sommige delen zijn niet goed uitgerust voor een fiets. Dan wordt de camino soms gesplitst. De wandelaars volgen de ene route, de fietsers een andere. Vaak moeten de fietsers dan een deeltje via de gewone weg doen waar ook auto’s rijden. Sommigen doen bepaalde delen te voet en andere delen met de bus. Hoe je de camino aflegt is op zich niet belangrijk. Je kiest vooral voor dat wat je lichaam aankan. Of wat je het leukste vindt.
8
Niet vergeten! Sommige zaken zijn noodzakelijk. Ze horen thuis in je rugzak. Knoop dit goed in je oren. Je moet zeker speciale pleisters meenemen die je helpen als je blaren3 hebt. De kans dat je blaren krijgt, is erg groot. Zeker als je dagen na elkaar wandelt. Daarom is het belangrijk om je daarop voor te bereiden. Sowieso moet je voor goede sokken zorgen. Zonnecrème is ook belangrijk. Velen wandelen de camino tijdens de zomer. Dan moet je zeker zorgen voor zonnecrème. Soms voel je niet dat je aan het verbranden bent omdat je voortdurend beweegt. Veel pelgrims hebben een stempelboekje mee. In dat boekje verzamelen ze stempels van alle dorpen die ze passeren. Het is de bedoeling dat je veel stempels hebt. Als je er genoeg hebt, en ook voldoende afstand hebt afgelegd, is dat jouw persoonlijk bewijs dat je de camino hebt afgelegd. In Compostella kun je dat dan ruilen voor een Compostellana. Dat is een officieel bewijs en komt later nog aan bod. Vele pelgrims knopen een schelp aan hun rugzak. De schelp is namelijk het bewijs van pelgrim-zijn. Zo herken je onmiddellijk wie nog allemaal onderweg is.
9
Het vertrek Voor wie vertrekt vanuit Saint-Jean-Pied-De-Port wacht onmiddellijk een loodzware taak. Daar moet je namelijk 26 kilometer de Pyreneeën over. Dat zijn bergen die Frankrijk en Spanje van elkaar scheiden. Het wordt zonder twijfel een onvergetelijke ervaring. Eerst heb je een zware klim die meer dan drie uur duurt. Daarna is het heel even plat om daarna weer aan een zware afdaling te beginnen. In totaal wandel je zeker acht uur. Wie daar begint, zal het onmiddellijk erg zwaar hebben. Vooral de knieën en enkels krijgen het hard te verduren tijdens de afdaling. Het is vooral ook wennen aan de hele tijd je rugzak op je rug hebben. Het is wennen aan je schoenen, wennen aan het vroeg opstaan. Eenmaal je de Pyreneeën over bent, kom je aan in het dorpje Roncesvalles en ben je dus officieel in Spanje.
10
11
Onderweg Onderweg zijn is een prachtige ervaring. Het is vooral het samenspel van zoveel elementen. Hieronder worden er een aantal toegelicht. Het weer Het weer kan de camino ofwel gemakkelijker, ofwel moeilijker maken. Vele mensen kiezen ervoor om pas in de late lente te vertrekken voor het weer. Het is namelijk net iets leuker om te wandelen of te fietsen als er zon is. In de bergen kan het vaak veel kouder zijn. Soms zakt de temperatuur er tot nul graden ‘s nachts. Daarom is het belangrijk om gepaste kleding te voorzien. Je kunt er namelijk alle weersomstandigheden meemaken op één dag. Tijdens de zomer kan het erg warm zijn overdag. Daarom vertrekken de meeste mensen ‘s morgens rond zes uur. Dan zijn ze rond het warmste van de dag vaak al op hun bestemming.
12
De natuur De natuur onderweg is mooi en verandert ook vaak. Het hangt allemaal af van in welk deel van Spanje je bent. De camino loopt vaak dwars door open velden met zonnebloemen en bossen. Dat zorgt ervoor dat het onderweg zijn een prachtige ervaring is. Je krijgt de kans om echt in de natuur te zijn. Omdat de meeste mensen vaak heel vroeg vertrekken, maak je vaak ook veel prachtige zonsopgangen mee. Overnachten Nachten onderweg zijn erg belangrijk. Het is het moment waarop je energie opdoet voor de volgende dag. Op de camino vind je ‘refugio’s’ of ‘auberges’ terug. Dat zijn eigenlijk herbergen. Het is een plaats waar grote slaapzalen zijn met daarin stapelbedden. Na een wandel- of fietsdag klop je daar aan en vraag je naar een bed. Je betaalt daarvoor een kleine prijs (tussen de vijf en twaalf euro). Het comfort in een herberg is vaak beperkt tot het minimum. Je kunt er douchen en er is vaak een keuken waar je zelf eten kunt maken. In sommige grote herbergen heb je ook bepaalde diensten, zoals voetmassages of voetverzorging.
13
Maaltijden Vaak moet je dus zelf je maaltijd koken. In sommige herbergen koken de mensen graag samen, soms moet je het alleen doen.
14
Het is heel belangrijk dat je goed plant wanneer je eten koopt. In sommige dorpen zijn er namelijk geen winkels. Dan moet je voor je aankomt dus maken dat je eten mee hebt gebracht. Dat is niet altijd gemakkelijk door de warmte overdag. Af en toe vind je in dorpen restaurants terug die een ‘pelgrimmaaltijd’ aanbieden. Dat is een uitgebreide en voedende maaltijd aan een goedkope prijs. In die restaurants vind je dan vaak heel veel pelgrims terug. Water Door het soms heel erg warme weer is het essentieel4 om veel water te drinken. Vaak heb je niet echt dorst, maar toch is het belangrijk. Je zweet namelijk veel en zo verlies je op die manier veel vocht. Ofwel koop je onderweg water, ofwel vul je je fles bij aan de waterkraantjes onderweg. Die vind je niet vaak terug, dus ook dit moet je zeker goed plannen. Houd er rekening mee dat water voor extra gewicht zorgt. Dat zal je na vele kilometers zeker voelen aan je rugzak. Kleren wassen Je bent zelf volledig verantwoordelijk voor verse was. Dat betekent dat er in bepaalde herbergen wasmachines zijn, maar vaak niet. Dan moet je je kleren met de hand wassen en drogen. Het spreekt voor zich dat je dat eigenlijk bijna onmiddellijk na aankomst in een herberg moet doen. Anders zijn je kleren nooit droog tegen de volgende dag.
15
Mijlpalen en belangrijke steden Eigenlijk is elke gewandelde kilometer een mijlpaal op zich. Toch zijn er bepaalde momenten en steden die om bepaalde redenen erg speciaal zijn. Hieronder worden er een aantal besproken. Cruz de Ferro Cruz de Ferro in het Nederlands is ‘ijzeren kruis’. Voor veel pelgrims is dit een belangrijk moment. Voor je aan de camino begint, moet je namelijk naar een steen zoeken. Een steen die je ergens vindt en die jou en je leven op een of andere manier samenvatten. Die steen moet je dan meenemen op je tocht. Aan Cruz de Ferro laat je die steen dan achter. Rond het kruis ligt echt een hele grote berg stenen. Voor vele mensen is dit een emotioneel moment. Vaak neem je in gedachten afscheid van iets dat moeilijk is geweest in je leven. Van pijn, verdriet, angst of van iemand. Het is eigenlijk een soort berg vol verdriet. Wat het ook weer mooi maakt. Het is de bedoeling dat er een soort ‘last’ van je schouders valt. Sowieso weegt je rugzak achteraf in ieder geval een beetje ‘lichter’.
16
Pamplona Pamplona is een van de steden op de camino. De stad is vooral bekend door de stierenrennen. Eén keer per jaar worden die georganiseerd. Ze vinden plaats in juli. Tijdens het stierenrennen wordt een grote groep stieren losgelaten in de straten van Pamplona. Een groep mensen loopt voor de stieren uit. Het is eigenlijk een erg gevaarlijke activiteit. In Pamplona is het een traditie, maar het is niet duidelijk waarvan die precies komt. Burgos Burgos is de volgende grote stad op de camino. De stad wordt verbonden door acht bruggen. De eerste brug die er ooit werd aangelegd, was voor de pelgrims. In Burgos staat een prachtige kathedraal, de Santa Mariakathedraal. Je ziet de kathedraal al van heel ver liggen. Veel pelgrims brengen er een bezoekje. Ook daar kun je een stempel verzamelen voor je stempelboekje. León Léon ligt op ongeveer 250 kilometer van Compostella. Het is de laatste grootste stad voor aankomst. In Léon staat een grote kathedraal die zeker het bezoeken waard is. Ook daar kun je opnieuw een stempel ontvangen voor in je stempelboekje.
17
Fisterra Voor sommige pelgrims is niet Santiago de Compostella het eindpunt, maar Fisterra. De Spaanse naam is Finisterre. Het is letterlijk het laatste punt van de camino, want daar ligt de zee. Je kunt niet meer verder. Finesterre betekent in het Latijn dan ook letterlijk ‘het einde van de wereld’. Fisterra ligt op een kleine 60 kilometer van Santiago de Compostella.
18
De laatste 100 kilometer Alle kilometers voor de laatste 100 zijn op zich niet heel druk. Je komt pelgrims tegen, maar geen grote massa. Vanaf de laatste 100 kilometer verandert dat. Dat komt omdat er dan heel veel Spanjaarden bijkomen. Sommige pelgrims vinden dat niet zo fijn. Je merkt in ieder geval dat de laatste 100 kilometer van de camino veel drukker zijn. Maar het voordeel is wel dat je mensen van over de hele wereld ontmoet. Om een officieel bewijs van je pelgrimstocht te krijgen, de Compostellana dus, moet je minstens 100 kilometer wandelen. Veel Spanjaarden wandelen alleen de laatste 100 kilometer om dat bewijs te krijgen. Met dat bewijs op zak zouden zij sneller werk vinden in Spanje, beweren ze.
19
De laatste dag en aankomst ‘De laatste loodjes wegen het zwaarst,’ wordt altijd gezegd. Op de camino is dit spreekwoord niet minder waar. De laatste dag is gevuld met fysieke uitputting en pijn en een groot verlangen om aan te komen. Het allermoeilijkste aan de laatste dag is dat je Santiago de Compostella al van heel ver ziet liggen. Daardoor duren de laatste uren erg lang. Het lijkt op een bepaalde manier heel traag te gaan.
20
Op een bepaald moment kun je ook de klokken horen van de kathedraal. Dan weet je dat het echt niet meer ver is. Dat het niet zozeer gaat om de bestemming, maar om de weg, is onmiddellijk duidelijk bij aankomst. De kerk en het plein ervoor zijn helemaal niet zo speciaal. Maar het feit dat de pelgrims zo lang onderweg zijn geweest en veel hebben afgezien, maakt het tot een magisch moment. Veel pelgrims moeten dan ook huilen van opluchting, van geluk, van trots. Het moment van aankomst is heel uniek. De kathedraal en het plein niet, maar wat je voelt vanbinnen kun je alleen daar voelen. Vele pelgrims nemen elkaar in de armen en wensen elkaar proficiat. Het moment van aankomst is iets dat je altijd zal bijblijven. Misschien is het dat wel dat je leven kan veranderen. Sommige pelgrims brengen daarna een bezoek aan de kathedraal, anderen blazen uit op het plein, nog anderen zoeken een slaapplaats voor de nacht.
21
Compostellana Na aankomst kun je ervoor kiezen om een Compostellana te halen. Daarvoor moet je voldoende stempels hebben verzameld in je stempelboekje. Je moet ook minstens 100 kilometer van de camino gewandeld hebben. Je Compostellana moet je halen op een kantoor. Er staan altijd lange wachttijden tijdens het zomerseizoen. Daar moet je dan die twee dingen bewijzen. Vaak vragen ze ook waarom je precies de camino hebt gewandeld. Dan moet je daar een reden invullen. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat je het een leuke uitdaging vond. Op je Compostellana vind je je naam terug in het Latijn. Daarna mag jij jezelf officieel ‘pelgrim’ noemen. In Spaans is dat ‘peregrino’.
22
Wat na de camino? Voor veel pelgrims volgt na de camino een soort van ‘zwart gat’. Niet letterlijk natuurlijk, alleen hebben velen het gevoel even ‘verloren’ te zijn. De camino wandelen of fietsen vraagt namelijk heel veel van iemand. Daarom is het ook heel gewoon om achteraf even op je plooi te moeten vallen. Je moet namelijk de draad van het ‘gewone’ leven opnieuw oppikken. Dat is niet altijd even gemakkelijk. Je lichaam moet ook echt herstellen van het vele wandelen of fietsen. Vele pelgrims keren huiswaarts met gevonden antwoorden, rust en een gevoel van voldoening5. Velen beschrijven de tocht dan ook als iets dat hun leven veranderd heeft. De meesten hebben ook woorden te kort om echt te beschrijven hoe het geweest is. Dat is eigenlijk heel logisch. Het gaat niet zozeer om de weg zelf, maar het gevoel dat het je onderweg gegeven heeft. En gevoelens zijn vaak groter dan de woorden die we hebben om ze te beschrijven. Daarom moet je onderweg eigenlijk maar één ding doen en dat is: alle emoties toelaten. Durf jij?
23
Woorduitleg 1 mentaal = alles wat met het denken, het voelen en het willen te maken heeft 2 verbondenheid = het gevoel dat je bij elkaar hoort 3 blaren = zwellingen op de huidoppervlakte 4 essentieel = wat heel erg nodig is 5 voldoening = een tevreden gevoel hebben
24
Een tocht ondernemen die je leven kan veranderen. Het kan. De camino is een erg oude weg dwars door Spanje. Je hebt één doel voor ogen: het bereiken van Santiago de Compostella, een stad in het noordwesten van Spanje. Het is een tocht gevuld met ontmoetingen met andere mensen van over de hele wereld en jezelf. Een mooie combinatie van prachtige natuur en fysieke inspanning. Durf jij?
Dit boekje maakt deel uit van de Verrekijkerbieb 5. ISBN 978 90 486 2536 9 Bestelnummer 60 1021 497 KB D/2016/0147/105 NUR 191 Foto’s: Lies Gallez Verantwoordelijke uitgever die Keure Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge RPR 0405 108 325 © Copyright die Keure, Brugge
9 789048 625369
Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.