Issuu

D&A-finaliteit

AARDRIJKSKUNDE 3 MODULE

De mens grijpt kansen

Inhoud ISAAC-moment

Ruimte op aarde �� 3

1 Acht miljard bordjes?

1.1 Ons Belgisch bordje �� 5 1.1.1 Schatje van een patatje �� 5 1.1.2 Witblauw, witrood of rood? �� 10 1.1.3 Vitamines van bij de boer �� 12 1.2 Het werelds bordje �� 15 1.2.1 Voer voor de halve wereld �� 15 1.2.2 Steeds meer vlees �� 17 1.2.3 Altijd Alles Overal Onmiddellijk �� 19 1.3 Is ieders bordje goed gevuld? �� 20

2 Een dak boven ieders hoofd

2.1 De Belg en de baksteen �� 23 2.2 Huizen wereldwijd �� 27 2.3 Conclusie �� 29

3 De wereld levert 24/7 3.1 3.2 3.3 3.4

De wereld! Mijn stad? �� Pakjes maken �� Pak je pakje �� De mens verandert de aarde ��

30 34 37 38

4 Tijd voor ontspanning!

4.1 Sport en spel �� 40 4.2 Vlieg eropuit! �� 41

ISAAC-actie

Alles is lava �� 42

STUDIEWIJZER

�� 44

1.3 Is ieders bordje goed gevuld? Deze vraag is een prima aanleiding om de derde stap in het systeemdenken te zetten. We herhalen even de twee vorige stappen: • stap 1: het herkennen van interacties in een systeem • stap 2: de relatie begrijpen tussen terugkoppelingsmechanismen en het gedrag van een systeem

Systeemdenken We zetten onze derde stap in het systeemdenken. = Een systeem voorstellen en verklaren aan de hand van een model. De wereld, energieconsumptie en HDI 180°0'0"

150°0'0"W

120°0'0"W

90°0'0"W

60°0'0"W

30°0'0"W

0°0'0"

30°0'0"E

60°0'0"E

90°0'0"E

120°0'0"E

150°0'0"E

180°0'0"

60°0'0"N

30°0'0"N

0°0'0"

30°0'0"S

60°0'0"S

Legende landsgrenzen wereldgradennet keerkringen en poolcirkels 180°0'0"

150°0'0"W

120°0'0"W

90°0'0"W

60°0'0"W

30°0'0"W

0°0'0"

30°0'0"E

60°0'0"E

90°0'0"E

120°0'0"E

Voer de volgende opdrachten uit op de bovenstaande kaart. • Kleur de regio’s met de hoogste energieconsumptie rood. • Kleur de regio’s met de laagste energieconsumptie geel. • Omcirkel de regio’s met de snelst groeiende bevolking. • Arceer de regio’s met de hoogste HDI verticaal. • Arceer de regio’s met de laagste HDI horizontaal.

150°0'0"E

180°0'0"

1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 km

Bestudeer de kaart hieronder.

Kruis alle correcte stellingen aan. In landen waar de energieconsumptie hoog is, zijn volwassenen vaker obees. In landen waar de bevolking het snelst groeit, zijn volwassenen vaker obees. In landen met een hoge HDI is de energieconsumptie hoog. In landen met een lage HDI groeit de bevolking heel snel aan. In landen met een hoge HDI is de energieconsumptie laag. In landen met een hoge HDI zijn volwassenen vaker obees.

Door het alsmaar stijgende bevolkingsaantal neemt de druk op de open ruimte toe. Boeren worden vaak met de vinger gewezen, wanneer het gaat om natuur- en milieubeleid, maar onze buitensporige keuzevrijheid zorgt voor een systematische toename van de productie van voedsel! Om iedereen van voedsel te voorzien, leerde je al dat daarvoor heel wat oppervlakte/ruimte nodig is. Volgend jaar gaan we nog een stapje verder. Dan gaan we ook in op het gebruik van water en het produceren van CO2. Ondertussen hebben we de tweede laag van onze wedding cake aangesneden en verzamelden we nog een aantal puzzelstukjes.

ARMOEDE 1 GEEN

STEDEN VEILIGHEID EN GEMEENSCHAPPEN EN STERKE 11 DUURZAME 16 VREDE, PUBLIEKE DIENSTEN

EN DUURZAME ENERGIE 7 BETAALBARE

GEZONDHEID EN WELZIJN 3 GOEDE

Bekijk de actie via de QR-code.

HONGER 2 GEEN

Beëindig honger, bereik voedselzekerheid en verbeterde voeding. Promoot duurzame landbouw.

Waarom past het onder 2?

Bekijk de actie via de QR-code.

ARMOEDE 1 GEEN

Waarom past het onder 1? Beëindig armoede overal en in al haar vormen.

Bekijk de actie via de QR-code.

GEZONDHEID EN WELZIJN 3 GOEDE

Waarom past het onder 3? Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alle leeftijden.

ONDERWIJS 4 KWALITEITS-

GELIJKHEID 5 GENDER

HONGER 2 GEEN

2 Een dak boven ieders hoofd Na voedsel is het zich beschermen tegen de natuurelementen één van de basisbehoeften van de mens. Als vluchtelingen zich in kampen organiseren, is een dak boven het hoofd vaak een eerste bekommernis. In warme streken verschuilen mensen zich voor de brandende zon, in andere regionen biedt een onderkomen dan weer bescherming tegen regen en wind. De bouwstoffen voor een woonst vinden we in de geo- en biosfeer. Dat leerde je in de eerste module. Denk maar aan stro, leem, stenen (in allerlei vormen en formaten) … Ga nog eens naar de Dollarstreet. Via het tabblad ‘Homes’ krijg je een overzicht van hoe er wereldwijd gebouwd wordt. Bespreek.

2.1 De Belg en de baksteen Men zegt wel eens dat de Belg met een baksteen in de maag geboren is. Wat betekent deze uitspraak, denk je? Kruis aan. Belgen willen graag een eigen, zelfgebouwd huis. Veel Belgen hebben de ambitie om een eigen bouwbedrijf te starten. Door de aanwezigheid van klei in onze bodem, zijn bakstenen een exportproduct geworden. Belgen verdragen het niet goed dat een ander een huis bouwt naast dat van hen. Dankzij uitgebreide kleilagen heeft ons land zijn eigen bouwmateriaal kunnen maken. Daarom zijn huizen met bakstenen en dakpannen typisch iets van bij ons. Naast deze grondsoort zijn er in ons land nog enkele mijnen, vaak in open lucht (ook wel ‘dagbouw’ genoemd), waar men steen kapt voor de aanleg van pleinen, terrassen en woningen. Dit ontginnen gebeurt niet zonder slag of stoot en laat vaak zeer herkenbare sporen na in het landschap. Hierna leer je er meer over.

aanleg van de nieuwe zeewering in Westende, zomer 2021

Stellingenspel: Camping Tomorrowland bedreigd door de baksteen!

Ga via Google Maps naar de site van Tomorrowland en lees de artikels op de miniwebsite.

4 3 1

Beantwoord de volgende vragen. • Beschrijf kort het probleem. Noteer.

• Waarvoor dient de klei? Noteer.

Kun je aan de hand van de onderstaande stellingen enkele bedenkingen bij dit probleem maken? Bespreek. • Wienerberger is een Oostenrijks bedrijf. • Wienerberger bezit 18 kleiputten in Vlaanderen. • Tomorrowland heeft slechts één week per jaar die plaats nodig.

Plaats je even in de schoenen van de onderstaande instanties en verdedig jouw standpunt. CEO van Tomorrowland

CEO van Wienerberger

1 2

gezin dat in de Nachtegaalstraat woont

eigenaar van de sportclub

steengroeve in Zinnik (Belgische blauwe steen - vorm van kalksteen)

kleiputten in Boom (grondstof voor bakstenen en dakpannen)

Zilverstrand in Mol (zand als grondstof voor glas)

kalksteengroeve in Maastricht (grondstof voor cement)

Om een woning te bouwen, is er heel wat ruimte nodig.

2.2 Huizen wereldwijd Of het nu een hut van stro of een stenen huis is, een veilig onderkomen staat hoog op onze lijst van prioriteiten. De bouwstijlen en -materialen die de mens daarvoor gebruikt, verschillen wereldwijd sterk. Ook hier biedt de Dollarstreet ons een unieke inkijk in de variatie aan woningen. Welke bouwmaterialen gebruikte men in de onderstaande woningen? Noteer onder de afbeeldingen.

Van oudsher gebruikt de mens materialen om er constructies mee te maken. Eerst waren dat vooral houten constructies of opgestapelde stenen, al dan niet in combinatie met leem of klei. Dit had geen drastische landschappelijke gevolgen. Er valt natuurlijk wel iets te zeggen over het kappen van bossen voor het bouwen met hout. Het is één van de redenen waarom in de middeleeuwen het loofwoud in West-Europa aan een hoog tempo verdween.

schuur van leem en stro, Mali

huizen van steen, Schotland

marmergroeve, Italië

In de oudheid werden met man en macht stenen gewonnen in open mijnen. Daarmee bouwde men bruggen, tempels, wegen … Dat was een zeer tijdrovende en intensieve bezigheid waarvoor men van overal slaven liet aanvoeren. De Romeinen combineerden deze werkkrachten bovendien met de kracht van last- of trekdieren en ingenieuze technieken. Nu nog wordt het exclusieve marmer van de mijnen in Carrara (Italië) wereldwijd verscheept.

Ook aan het begin van het Chinese Keizerrijk werd een immens bouwwerk in het leven geroepen: de Chinese of Grote Muur. In feite is dit een gordel van meerdere, parallelle muren. Deze structuur maakte het bouwen ervan eenvoudiger. De Chinese Muur in zijn geheel is ruim 21 000 kilometer lang.

de Grote Muur, China

2.3 Conclusie Om iedereen van onderdak te voorzien, is er heel wat ontginning van materialen nodig. Alleen al in ons land zijn er verschillende groeves actief voor onze woningen. Naast de ruimte die de ontginning inneemt, is er natuurlijk ook ruimte nodig om de woningen te plaatsen. Ons land raakt alsmaar meer volgebouwd (ca. 380 inwoners/km2). Veel erger is het nog gesteld in regio’s zoals Hong Kong (ca. 6 800 inwoners/km2) of Macau (ca. 21 700 inwoners/km2). In de eerste graad formuleerde je jouw woondroom. Maar is die droom ook haalbaar voor iedereen? De eenvoudige economische wet van vraag en aanbod geldt hier. Dat het echter geen eenduidig verhaal is, leer je hierna. Ga naar de miniwebsite en lees de artikels over woningen. Wat leer je hieruit? Noteer.

3 De wereld levert 24/7 3.1 De wereld! Mijn stad? Uit de lessen demografie leerde je dat het leven in steden zo zijn voordelen heeft. Markeer de voordelen van wonen in een grote stad groen. Markeer de nadelen rood. Er is een heel divers aanbod aan producten, met hele wijken vol winkels.

Bij drukte belandt er veel afval op straat.

De politie heeft het vaak druk in een grote stad.

In een grote stad Boven winkelpanden zijn er veel ontstaat vaak duurzame transport leegstand, waardoor mogelijkheden (tram, heel wat gebouwen metro, fiets, step …). verloederen.

Nieuwkomers zoeken hun plekje en leven soms in erbarmelijke omstandigheden (huis met golfplaten, langs een drukke weg …).

Er is een groot aanbod aan cultuur en ontspanning, zoals theater, cinema, restaurants, cafés, sport …

Voorzieningen, winkels en diensten zijn dicht in de buurt.

Al altijd hebben mensen de behoefte gevoeld om zich te groeperen. Zo ontstonden er in de oudheid al nederzettingen. Eens een gemeenschap groot genoeg was en er sprake was van een omwalling, specialisaties en een bestuur, kon je van een echte stad spreken. Deze steden werden vervolgens steeds groter. Bekijk het filmpje over de groei van de bevolking doorheen de eeuwen. Wat valt je op aan de spreiding van de steden? Noteer.

Zoek in je atlas kaarten over verstedelijking. Wat valt je op? Noteer.

Steden trekken alsmaar aan. Dit fenomeen noemen we verstedelijking of urbanisatie. Wie in jouw klas woont in een (grote) stad? Bespreek. Welke voordelen zie je nog aan het wonen in een grote stad? Noteer.

Welke nadelen zie je nog aan het wonen in een grote stad? Noteer.

Mensen groeperen zich dan wel graag, maar het leven in en rond een stad is niet altijd rozengeur en maneschijn …

Flip the classroom Bekijk de reportage van Jan Leyers in Zuid-Amerika. Gebruik daarvoor de bron die je leerkracht je aanreikt.

Reconstrueer hieronder het verhaal van Pedro, de plattelandsjongen met een droom. Zo ontdek je enkele redenen waarom jongeren vaak naar steden trekken. Plaats de stukjes tekst in chronologische volgorde door er telkens een nummer voor te plaatsen. Zijn punten op school zijn prima en hij droomt ervan om dokter te worden. In het dorpje is echter maar één school en iedereen gaat in de nabijgelegen mijn werken. Samen met enkele lotgenoten bouwt hij een blikken ‘huisje’ in Rocinha, de grootste favela aan de rand van Rio. Om meer geld bijeen te krijgen, begint hij handtassen van rijke dames in de winkelwandelstraten van Rio te stelen. Dit gaat beter dan studeren en bovendien heeft hij onmiddellijk geld. Pedro is 17 jaar en woont in Tingua, een klein dorpje in Brazilië. Bij een zoveelste overval wordt Pedro betrapt en neergeschoten door een bewakingsagent van een winkelcentrum. Weg zijn de dromen van Pedro. Het leven is er echter hard. Uit de tuinen van de rijken steelt hij limoenen om zo vers limoensap te verkopen. Zo kan hij aan geld raken om toch alvast iedere dag wat eten te hebben. Een anoniem graf aan de rand van Rocinha werd ook zijn deel. Arme Pedro. Wat had de wereld voor hem nog kunnen betekenen? En wanneer en hoe zal zijn familie dit drama te weten komen? Eens in Rio aangekomen, vindt hij echter niet onmiddellijk onderdak. Hij is immers niet de enige die zijn geluk zoekt in deze grote stad. Om een opleiding in de geneeskunde te kunnen volgen, beslist Pedro om naar Rio te trekken. Daar wil hij zijn droom werkelijkheid maken.

In een periode van meer dan twee eeuwen, is Mexico-Stad stapsgewijs gegroeid. Werk met de atlaskaart van Mexico-Stad en vul de onderstaande tabel aan. WAAR BEVINDEN ZE ZICH?

WELKE EIGENSCHAPPEN TOONT DE KAART?

OUDSTE STADSDELEN

JONGSTE STADSDELEN

Migranten zoals Pedro (zie vorige pagina), trekken nu nog steeds naar de stad, ook in Mexico. In welk delen van Mexico-Stad zullen zij vandaag terechtkomen? Markeer dat deel in de bovenstaande tabel. Deze afbeelding van Google Earth Pro, met een hoogteprofiel doorheen Mexico-Stad, biedt je een verklaring waarom de jongste stadsdelen pas later ingepalmd werden.

Welk nadeel hebben die gebieden immers? Noteer.

De tweede laag van de wedding cake raakt beetje bij beetje af. Bekijk de actie via de QR-code.

ONDERWIJS 4 KWALITEITS-

Waarom past het onder 4? Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen.

STEDEN EN GEMEENSCHAPPEN 11 DUURZAME

Bekijk de actie via de QR-code. Waarom past het onder 11?

Maak steden en gemeenschappen inclusief, veerkrachtig en duurzaam.