Verrekijkerbieb 4e leerjaar - Kijker 2 - N3 – Griezels

ucatieve uitgaven

BIEB

Griezels Inge Misschaert

Kijker educatieve uitgaven

Verrekijker 4

2

Griezels

1

2

Pas op!

Breekt het zweet je uit als je een deur hoort piepen? Kijk je altijd onder je bed voor je gaat slapen? Bibber je uit je broek bij een enge film?

Wees maar niet bang! Dit boek gaat dan wel over griezels, maar hier zijn ze helemaal niet eng.

Je leest wie ze zijn, wat ze doen en waar hun naam vandaan komt. Je krijgt ook weetjes over mythes1 en taal.

Wedden dat jij straks met de stoerste verhalen komt?

3

3

1

4

2 4

Duivel Wat is een duivel?

De duivel is een gevallen engel die uit de hemel is verbannen. In oude Bijbelse verhalen wordt hij als het kwade voorgesteld. Hij probeert mensen van hun geloof af te brengen door hen te verleiden om slechte dingen te doen.

Een duivel lijkt een beetje op een geit. Dat komt doordat hij lang geleden werd vergeleken met de Griekse god Pan. Die was half mens, half geit.

Waar komt de naam vandaan?

De duivel heeft veel namen, maar soms ook geen. Namen als ‘de duivel’, ‘de boze’, de ‘draak’, ‘de brullende leeuw’ komen voor. Maar ook Satan of Lucifer worden gebruikt.

Satan komt uit het Hebreeuws en betekent ‘de tegenstander’. Lucifer komt uit het Latijn en betekent ‘lichtbrenger’. De naam klinkt niet zo negatief. Hij verwijst naar het feit dat Lucifer vroeger een engel was en dus goed.

1

sik

2

bokkenpoten

3

hoorntjes op zijn hoofd

4

staart met een drietand op het einde 5

Wist je dat … ➜ … het getal 666 naar de duivel verwijst? ➜ … ook in het verhaal over Harry Potter de slechterik nooit bij naam genoemd wordt? Mensen dachten vroeger ook dat ze de naam van de duivel niet mochten uitspreken, omdat hij dan zou komen. ➜ … de uitdrukking ‘Joost mag het weten’ ook een verwijzing naar de duivel is? Met ‘Joost’ wordt immers ook de duivel bedoeld.

6

Dwaallichtjes Wat is een dwaallichtje?

Volgens oude volksverhalen zijn dwaallichtjes de zielen van gestorven mensen of kinderen. Soms hebben ze goede bedoelingen, soms ook slechte. Dan willen ze mensen meelokken in een moeras. Gelukkig is er een wetenschappelijke verklaring voor die ‘lichtjes’. Moerassen produceren een soort gas. Als dat gas warm wordt, dan zie je een lichtje. Het is dus eigenlijk niets meer dan een mooi natuurfenomeen2.

Waar komt de naam vandaan?

De naam komt van de betekenis die mensen aan dit natuurverschijnsel gaven. Die lichtjes waren volgens hen dus verdwaalde zielen van mensen die al dood waren.

7

3

2

1

8

Wist je dat … ➜ … dwaallichtjes in veel landen voorkomen? ➜ … het stripalbum ‘Het laatste dwaallicht’ van Suske en Wiske over dwaallichtjes gaat? ➜ … dwaallichtjes ook verward worden met bijvoorbeeld glimwormen? Glimwormen behoren tot de dieren die in staat zijn om met hun achterlijf zelfstandig licht te maken.

1

lichtje

2

nog een lichtje

3

verdwaald lichtje 9

3 2 1

5

4

10

Heksen Wat is een heks?

Met een heks bedoelde men vroeger meestal een vrouw die in contact stond met de duivel. Zo deed ze de mensen slechte dingen aan. Ze kon toveren of bezweringen prevelen3.

Vroeger werden vrouwen soms ten onrechte beschuldigd van hekserij. Ze werden gemarteld en op de brandstapel gezet.

Waar komt de naam vandaan?

De naam ‘heks’ komt van het Duitse ‘hexe’. Het betekent ‘boze tovenares’. Bij ons wordt soms ook het woord ‘toverkol’ gebruikt.

1

grote, kromme neus

2

wrat met haar uit

3

punthoed

4

bezemsteel

5

zwarte kat 11

Wist je dat … ➜ … er ook moderne heksen zijn? Die mensen (mannen en vrouwen) staan in dicht contact met de natuur en hebben meestal geen slechte bedoelingen. ➜ … heksen vroeger in het water gegooid werden?

Mensen dachten dat heksen heel licht waren, omdat ze konden vliegen. Als ze bleven bovendrijven, waren ze een heks. Gingen ze onder, dan waren ze onschuldig.

Maar tegen die tijd waren de arme vrouwen meestal al verdronken. ➜ … men vroeger dacht dat een heks zich kon veranderen in een zwarte kat? Vandaar dat men denkt dat die dieren vaak ongeluk brengen.

12

Meerminnen Wat is een meermin?

Een meermin is een mythische figuur van lang geleden. De god van de zee werd toen afgebeeld met een vissenstaart.

Zeelui vertelden verhalen over schepsels die met hun gezang schippers op de klippen lokten. Daardoor vergingen die schepen. Volgens die verhalen had zo een schepsel of ‘zeemeermin’ het bovenlichaam van een vrouw en het onderlichaam van een vis.

Waar komt de naam vandaan?

‘Zeemeermin’ komt van het woord ‘meerminne’. ‘Meer’ betekent ‘zee’ en ‘min’ is een ouder woord voor ‘mens’.

Daaruit zijn ‘zeemeermin’ en ‘zeemeerman’ ontstaan.

13

3

5

1

4 2

14

Wist je dat … ➜ … vissers vroeger dachten dat ze een meermin zagen?

In het echt zagen ze walvisachtige zoogdieren zoals een zeekoe of een lamantijn in de schuimkoppen4 van de zee. ➜ … De kleine zeemeermin een van de bekendste sprookjes is? Het sprookje is geschreven door Hans Christian Andersen. ➜ … sommige mensen denken dat zeemeerminnen echt bestaan? Ze gaan er met duikers en boten naar op zoek. ➜ … een zeemeermin verwant is aan de Chinese draak?

Ook die werd vroeger met een vissenstaart afgebeeld.

1

staart – geen benen

2

vinnen

3

lang haar om mensen mee te verleiden

4

klauwen

5

scherpe tanden 15

3

1

2 4

16

Spoken Wat is een spook?

Volgens oude verhalen is een spook ook de ziel van een overleden persoon. De ziel kan niet tot rust komen en komt letterlijk ‘spoken’ bij de levenden.

Waar komt de naam vandaan?

Het woord ‘spook’ komt van het middeleeuwse ‘spoik’. Dat betekent ‘nachtelijke verschijning’.

Een ‘mare’ is een geest of spook. Had je ooit al eens een nachtmerrie? Dan weet je dat het niet over een paard gaat, maar over een enge droom!

1

wit of bijna doorzichtig

2

holle ogen

3

kan door muren lopen

4

zweeft meestal een eindje boven de grond 17

Wist je dat … ➜ … het uur tussen twaalf en één (middernacht dus) het spookuur wordt genoemd? Dat komt omdat de nacht dan het donkerst is. ➜ … een ‘spookschip’ een schip is zonder bemanning?

‘De vliegende Hollander’ is zo’n legendarisch5 schip. Je kunt er in de Efteling een ritje op maken. ➜ … ‘gootspoken’ kleine beeldjes zijn die mensen in hun goten zetten? Ze vertellen iets over de bewoners van het huis.

18

Zwarte kat Wat is een zwarte kat?

Vroeger dachten de mensen dat als je een zwarte kat zag, dat ongeluk zou brengen. Nu nog zijn er mensen die dat geloven en zwarte katten het liefst uit de weg gaan.

Daardoor zijn er heel wat zwarte katten gedood!

Waar komt de naam vandaan?

De naam ‘kat’ komt van het Latijnse ‘felis catus’. Dat betekent ‘katachtige’. Een ander woord voor kat is ‘dakhaas’. Waarschijnlijk omdat onze harige vrienden zo gemakkelijk op het dak lopen.

19

4

3

2 1 20

Wist je dat … ➜ … een zwarte kat in het Verenigd Koninkrijk geluk brengt en een witte kat ongeluk? ➜ … een kat negen levens zou hebben? Dat komt doordat katten vaak halsbrekende toeren6 uithalen.

Toch komen ze meestal op hun pootjes terecht. ➜ … de Egyptenaren katten vereerden als goden? Als een farao in zijn piramide begraven werd, werd de kat meestal mee begraven. Soms leefde ze nog!

1

klauwen

2

scherpe nagels

3

groene ogen

4

zwarte pels, die soms blauw lijkt 21

5

3

1

2

4

22

Weerwolven Wat is een weerwolf?

Een weerwolf komt in mythes en legendes voor. Het is een mens die in een wolf verandert. Dat gebeurt ’s nachts, bij volle maan. Dan verslindt hij alles wat op zijn pad komt!

Deze wolfman wil je echt niet ontmoeten.

Waar komt de naam vandaan?

De naam ‘weerwolf’ is heel oud. Die komt uit het Oergermaans, een oude taal. Daar klonk de naam als ‘wera wulfa’. ‘Wera’ betekent man. ‘Wulfa’ is wolf.

1

harig lijf

2

benen en armen breken en genezen snel

3

scherpe tanden

4

klauwen

5

verwilderde blik 23

Wist je dat … ➜ … er een ziekte bestaat die ‘lycantropie’ heet? De zieke denkt dat hij een wolf is en gedraagt zich ook zo. ➜ … professor Lupus in Harry Potter ook in een weerwolf verandert? ➜ … men vroeger dacht dat mensen die aan hypertrichose7 leden een wolf waren? Die mensen hadden echter alleen last van veel lichaamshaar … ➜ … rabiës of hondsdolheid een ziekte is die vroeger aan weerwolven werd gelinkt? Je krijgt ze als je gebeten wordt door een hond, een vleermuis of een vos die besmet is met het virus. De zieke krijgt woedeaanvallen en schuim op zijn mond. Gelukkig zijn we allemaal ingeënt tegen die ziekte!

24

Vampiers Wat is een vampier?

Een vampier is een mythisch wezen dat bloed zuigt. Hij doet dat door in de nek van het slachtoffer te bijten.

Door verhalen als ‘Dracula’ van Bram Stoker kreeg de vampier meer bekendheid bij ons.

Waar komt de naam vandaan?

Het woord ‘vampier’ komt van het Servisch. Daar betekent het ‘vleermuis’. Het is ook verwant aan het woord voor ‘vliegen’.

25

5 3

1

4

26

2

Wist je dat … ➜ … iemand die gebeten wordt door een vampier, zelf een vampier wordt? ➜ … een vampier niet tegen daglicht kan? Daarom zwerft hij meestal ’s nachts rond. ➜ … er een ziekte bestaat die ‘porfyrie’ heet? Die mensen kunnen niet tegen daglicht, waardoor ze heel bleek zijn. Ze komen immers nooit in de zon! ➜ … een vampier niet van look houdt?

1

scherpe hoektanden

2

lijkbleek

3

bloeddoorlopen ogen

4

ouderwetse kleding

5

slaapt in een doodskist 27

2 1 4 3

5

28

Zombies Wat is een zombie?

Een zombie is een ‘ondode’. Dat betekent dat iemand eigenlijk niet dood is, maar ook niet levend. Het lijk komt tot leven door magische krachten. Dat kan ook door een experiment dat mislukt of door een virus. Net als een vampier is een zombie erg gevaarlijk.

Zombies zijn vandaag erg populair in films of stripverhalen.

Waar komt de naam vandaan?

Het woord ‘zombie’ zou van het West-Afrikaanse woord ‘nzambi’ komen. Daar betekent het ‘god’ of ‘iets wat men aanbidt’. In het Spaans betekent het ‘geest’ of ‘schaduw’.

1

lijkbleek

2

bloeddoorlopen ogen

3

meestal gewond

4

lege, starende blik

5

niet levend, maar ook niet dood 29

Wist je dat … ➜ … een ‘zombiecomputer’ een computer is die besmet is met een virus? ➜ … een zombie geen emoties heeft en op niets reageert? ➜ … je in sommige verhalen zout in de mond van een zombie moet strooien? Zo herinnert hij zich dat hij dood is. Best wel eng, niet?

30

31

Woorduitleg 1 mythe = verhaal dat veel mensen kennen maar dat niet echt is gebeurd 2 natuurfenomeen = iets heel bijzonders dat gebeurt in de natuur 3 prevelen = onduidelijk praten 4 schuimkoppen = witte toppen van golven 5 legendarisch = beroemd en fabelachtig 6 halsbrekende toeren = gevaarlijke toeren 7 hypertrichose = te veel haar op je lichaam hebben

32

Breekt het zweet je uit als je een deur hoort piepen? Kijk je altijd onder je bed voor je gaat slapen? Bibber je uit je broek bij een enge film?

Wees maar niet bang! Dit boek gaat dan wel over griezels, maar hier zijn ze helemaal niet eng.

Dit boekje maakt deel uit van de Verrekijkerbieb 4.

ISBN 978 90 486 2283 2 Bestelnummer 60 1021 397 KB D/2015/0147/339 NUR 191 Illustraties: Pieter Van Eenoge Verantwoordelijke uitgever die Keure Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge RPR 0405 108 325 © Copyright die Keure, Brugge

9 789048 622832

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.