Τεύχος 524

ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜANTΑΡΕΑΣ | ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ | ΒΙΚΤΟΡΙΑ ΧΙΣΛΟΠ

διαβάζι Μ Η Ν ΙΑ ΙΑ Ε Π ΙΘ Ε Ω Ρ Η Σ Η Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ

IlSSN

llO t-lB flBQ l

h V71106 138010

w w w .patakis.gr

Σω τήρη Δημηιρίου Σ Ω Τ Η Ρ Η Σ Δ Η Μ Η Τ Ρ ΙΟ Τ

Η σιωπή ίου ξερόχορτου

η σ ιω π ή Το βιβλίο μιλάει για μια πολιτεία που ζει το υ

ξ ε ρ ό χ ο ρ τ ο υ

στον αντίποδα τηε δικήε μαε. Δύο μεγάλοι δρόμοι τηε είναι η ελευθερία και η γνώση. Ιυνδετήριοε δρόμοε είναι το παιγνίδι. Προσκρούει όμωε στην εγγενή ίσωε έλλειψη ευχαριστήσεωε των ανθρώπων, θα αντέξει άραγε η καλοκαιρινή αυτή πολιτεία;

Μισέή Φάιε

Απ’ίο ίδιο ποτήρι και άΑΑεε ισιορίεε =0 Φάιε, σε ένα σημείο, γράφει για τον τρόπο με τον οποίο έναε πιστόε σταυροκοπιέται, ώστε να μεταμορφώσει το εφήμερο σε αιώνιο. Έναε άλλοε τρόποε για να το πετύχει κανείε αυτό είναι να γράφει σαν τον Φάιε». Αλέξανδροε Νεχαμάε «Διεισδυτικόε, εντυπωσιακά πολύτροποε και γλωσσικά πάνοπλοε αποδεικνύεται ο Μ.Φ.». Δημοσθένηε Κούρτοβικ

Κρατικό Βραβείο Διηγήματοε 2000 ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΚΕ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ, ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΓΓΛΙΚΑ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ www.patakis.gr

ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, 104 37 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210.36.50.000 web site: http://www.patakis.gr

δ Η γνώμη μου

κλεισαν τριάντα χρόνια από τη ν ίδρυση της Εταιρείας Συγγραφέων. Θυμάμαι την ένταση εκείνων τω ν ημερών, όταν μαζεύονταν οι υπογραφές για να γίνει η και­ νούργια Εταιρεία Συγγραφέων που σκόπευε να ξεμπλοκάρει τους συγγραφείς από τα πλοκάμια τω ν κομμάτων, ιδίως του ΚΚΕ, που ήθελε να ελέγχει τους «μαζικούς χώρους», όπως έβλεπε το κάθε σωματείο. Σε εκείνη την προσπάθεια είχαν πρωταγω­ νιστήσει όλοι οι τό τε γνω στοί συγγραφείς, ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, ο Τίτος Πατρίκιος, η Ρούλα Κακλαμανάκη, ο Μανώλης Αναγνωστάκης, ο Κ ώστας Παπαγεωργίου, ο Βασίλης Βασιλικός, ο Θανάσης Βαλτινός, ο Κώστας Μουρσελάς, η Ρέα Γαλανάκη κ.ά. Και είχαν σηκωθεί οι ελπίδες σαν αεράκι που συνέπαιρνε τις καρδιές όλων. Στους βασικούς στόχους της Εταιρείας Συγγραφέων περιλαμβάνονταν η εξασφάλιση της πολλαπλότητας σ την έκφραση, της αντιπαράθεσης ιδεών, της ανεξαρτησίας από πόσης φύσεως εξαρτήσεις, οικονομικές, κρατικές, κομματικές ή άλλες. Επίσης διακη­ ρυσσόταν η ενεργητική συμμετοχή σ τα κοινά «για την αποτίμηση του παρόντος και το ν καθορισμό του μέλλοντος, ιδιαίτερα σ ε ό,τι αφορά την παιδεία και τη γλώ σσα». Τέλος, η διακήρυξη κατέληγε με την πίστη στη δημοκρατία, στην έκφραση αλληλεγγύης σ ε κάθε διωκόμενο άνθρωπο όπου γης. Όμως η Εταιρεία θα ήταν και ένα σωματείο επαγγελματικό, να προασπίσει τη ν επαγ­ γελματική ιδιότητα του συγγραφέα, τα δικαιώματά του. Μέχρι τό τε κανείς συγγραφέας, πλην φωναχτώ ν εξαιρέσεων, δεν ζούσε από τη δουλειά του ω ς συγγραφέας. Οι καιροί πέρασαν. Αλλάξαμε αιώνα. Στα παλιά προστέθηκαν και νέα προβλήματα. Η Εταιρεία όλα αυτά τα χρόνια πέρασε από διάφορες καμπές, υψηλής δράσης αλλά και υπνηλίας. Προσπάθησε. Κατάφερε να επιλύσει κάποια ζητήματα για το επαγγελματικό κ αθεστώ ς τω ν συγγραφέων. Παραμένουν πολλά ακόμα άλυτα. Παράδειγμα τα πνευ­ ματικά δικαιώματα στην ψηφιακή εποχή, το συνταξιοδοτικό, το ασφαλιστικό κ.ά. Σ το μεταξύ νέοι συγγραφείς έχουν προστεθεί σ το δυναμικό της Εταιρείας, ορισμένοι από αυ­ τούς, μάλιστα, προσπαθούν να ζήσουν επαγγελματικά ω ς συγγραφείς. Σε μια εποχή που το πολιτικό σύστημα αποδείχτηκε ψευδόμενο, ο κόσμος αναζητά το ν λόγο του συγγραφέα. Οι πνευματικές παρεμβάσεις της Εταιρείας, που δεν ήταν πάντα ισχυρές -κάποιες παρέμεναν σ ε επίπεδο α νακοινώσεω ν- σήμερα είναι πιο επιτακτικές. Κάθε επέτειος είναι μια ευκαιρία απολογισμών και επανατοποθέτησης τω ν στόχων. Η παράδοση της Εταιρείας Συγγραφέων είναι μεγάλη και η ευθύνη για τη συνέχιση αυτής δημιουργικά ακόμα πιο μεγάλη. Γ ιάννης Ν. Μ πασκόζος

δ: περιεχόμενα

στήλες: 01 ■ Η γνώμη μου Γιάννης Ν. Μπασκόζος | 0 6 ■Σχόλια 110. Από μήνα σε μήνα Μάρθα Κυριακοπούλου | 12■ Courier 114. Εκδηλώσεις | 18. Επιστολή 120. Ρεπορτάζ I 23. Είδα-Άκουσα'Ελενα Χουζούρη | 26. Θερμιδωριανά οξύτονα Αλέξης Ζήρας | 28. Ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω Βαγγέλης Χατζηβασιλείου | 30. Γράμματα από μακριά Κατερίνα Σχινά | 3 4 ■ Ζενερίκ Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | 36 ■ Ως αναγνώστης Κώ­ στας Μποτόπουλος| 38. Για τα παιδιά Μαρίζα Ντεκάστρο | 40. Χωρίς προϋπηρεσία Γιώρ­ γος Ξενάριος | 134. Βιβλιοθήκες Νάσος Χριστογιαννόπουλος | 138. Ο περιοδεύων Σπύρος Κακουριώτης | 140. Comics Λήδα Τσενέ 1142■ Στο μυαλό του συγγραφέα Κωστής Πατακός | 143. A chat room of, her own anadysi | 144. Book in a frame Αλέξια Οθωναίου

οδηγός βιβλίω ν για τα Χριστούγεννα: 73. βιβλιοκριτική: 74. βιβλιοπαρουσίαση: 92. συναντηθείς: 42. Ένα βράδυ με τον Μένη Κουμανταρέα. Γιάννης Ν. Μπασκόζος συνεντεύξεις: 44. ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ: «Ζούμε σε εποχή ποιητικής ξηρασίας».

O R B IS

L IT E R J E

Κλασική λογοτεχνία... η mo σύγχρονη Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΡΘΟΥΡΟΥ Τ Ο Μ Ο Ι II

Thomas M alory Η ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ Τ Ο Υ Ζ ΙΑ Μ Π Λ Α Σ ΝΤΕ Σ Α Ν Τ ΙΑ ΙΑ Ν

A lain - Rem Lesage Η ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ Τ Ο Υ Τ Ο Μ Τ Ζ Ο Ο Υ Ν Σ Ε νό ς έκ θ ε το υ Τ Ο Μ Ο Ι II

Henry Fielding Ο ΙΩ Σ Η Φ Κ Α Ι Ο Ι Α Δ Ε Λ Φ Ο Ι Α Υ Τ Ο Υ Τ Ο Μ Ο Ι IV

Thomas M ann Ο ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ

M atthew Lewis Β ΙΡ Γ ΙΛ ΙΟ Τ Θ Α Ν Α Τ Ο Σ

Η Κ Ο ΙΝ Η Α Ν Θ Ρ Ω Π ΙΝ Η Μ Ο ΙΡ Α

Hermann Broch

Sam uel Butler

Γ Ο Τ Α ΙΤ Τ Ζ Α Κ Ε Τ Ή Ο Α Σ Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Η Σ

Μ Α Σ Τ Ρ Ο -Ν Τ Ο Ν Τ Ζ Ε Ζ Ο Υ Α Α Ν Τ Ο

Herman M elville

Giovanni Verga

Ο Ζ Ο Φ Ε Ρ Ο Σ Ο ΙΚ Ο Σ

Μ Ο Μ Π ΙΝ Τ ΙΚ Ή Η Φ Α Λ Α ΙΝ Α

Τ Ο Μ Ο Ι II

Herman M elville

Charles Dickens Η Ζ Ω Η Κ Α Ι Ο Ι Α Π Ο Ψ Ε ΙΣ Τ Ο Υ Τ Ρ ΙΣ Τ Α Μ Σ Α Ν Τ Ι Κ υρίου α π ό σ ό ι

Τ Ο Σ Π ΙΤ Ι Μ Ε Τ Α Ε Φ Τ Α Α Ε Τ Ω Μ Α Τ Α

N athaniel Hawthorne

Laurence Sterne

ΔΩΡΕΑΝ ΒΙΒΛΙΑ ε ν η μ ε ρ ω θ ε ίτ ε σ τ ο

www.dardanosnet.gr Διδότου 37, Αθήνα, Τ.Κ. 106 80, τηλ .: 36 42 003, info@dardanosnet.gr

©utentoerg Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

ΔΙΑΒΑΖΩ ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 524 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 Ιδρυτής Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης ΔΙΑΒΑΖΩ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. Εκδδτρια Χριστιάνα Μυγδάλη

δ: περιεχόμενα Συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη |50. ΒΙΚΤΟΡΙΑ ΧΙΣΛΟΠ : Η πολυπολιτισμικότητα λειτουργεί αρμονικά σ’ έναν ιδανικό κόσμο. Συνέντευξη στην Χριστιάνα Μυγδάλη

αφ ιέρω μα: 56. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ Επι­ μέλεια: Γιάννης Ν. Μπασκόζος | 58. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και τα μυστικά των εικόνων. Μάνος Στεφανίδης | 64. «Η αλήθεια είναι πάντοτε παράλογος»: ένα εικαστικό αφιέρωμα

Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί συνεργάτες Αλέξης Ζήρας Σπύρος Κακουριώτης Λευτέρης Καλοσπύρος Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης Κώστας Μποτόπουλος Μαρίζα Ντεκάστρο Γιώργος Ξενάριος Γιώργος Ν. Περαντωνάκης Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης Λήδα Τσενέ Νάσος Χριστογιαννόπουλος

στον Παπαδιαμάντη.Ίρις Κρητικού |

70.

Η εικονοποιία στα

έργα του Παπαδιαμάντη: πίνακες εν κειμένω. Γιώργος Ν. Πε­ ραντωνάκης

κριτικογραφία: 127. Θοδωρής Πέρσης ευπώλητα: 131.

Σύμβουλος Έκδοσης Γεώργιος Γαλάντης-Γαβαλάς Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης

γράφ ουν και μιλούν:

Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Ειρήνη Πολυκράτη

κης | Δανάη Δάσκα | Γιάννης Δούκας | Αλέξης Ζήρας | Ελ-

;*o # |

Συνδρομές Ειρήνη Πολυκρέτη Design director Χρήστος Σ. Τζοβάρας design9@hol.gr Σοφία Μιχάλα msdesign@otenet.gr

Ορέστης Αλεξάκης | Μαρία Αποστόλου | Γιώργος Βαϊλάπιδοφόρος Ιντζέμπελης | Σπύρος Κακουριώτης | Λευτέρης Καλοσπύρος | Δήμητρα Καραμολέγκου | Ίρις Κρητικού | Λίλα Κονομάρα | Μένης Κουμανταρέας | Μάρθα Κυριακοπούλου | Θανάσης Μήνας | Σίλας Μιχάλακας | ΓιώργοςΊκαρος Μπαμπασάκης | Γιάννης Ν. Μπασκόζος | Κώστας Μποτόπουλος | Χριστιάνα Μυγδάλη | Γιάννης Νέδας | Μα­ ρίζα Ντεκάστρο | Ανίσα Ντούρα | Γιώργος Ξενάριος | Αλέ­ ξιο Οθωναίου | Χρίστος Παπαγεωργίου | Κωστής Παττα-

Sky printing A. Ε. ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Μαυροκορδάτου 9, ΑΘΗΝΑ. 106 78 Τηλ.: 210 33 88 008. 210 38 01 284 Fax: 210 38 01 284 e-mail: info@diavazo.gr

κός | Γιώργος Ν. Περαντωνάκης | Θοδωρής Πέρσης | Αλε­ ξάνδρα Σαμοθράκη | Ελισσάβετ Σπαντιδάκη | Μάνος Στε­ φανίδης | Ιωάννα Στεφανίδου | Κατερίνα Σχινά | Νίκος Τακούλης | Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης | Λήδα Τσενέ | Τασούλα Τσιλιμένη | Φίλιππος Φιλίππου | Βαγγέλης Χατζηβασιλείου | Βικτόρια Χίσλοπ | Έλενα Χουζούρη | Νάσος Χριστογιαννόπουλος

εκδόσεις

της Ε Σ Τ Ι Α Σ

Ε Κ Δ Ο Τ ΙΚ Ο Σ Ο ΙΚ Ο Σ : Ε Υ Ρ ΙΠ ΙΔ Ο Υ 84, Τ Η Λ .: 2 10 3 2 13 907, w w w . h e s t i a . g r Γ Ε Ν ΙΚ Ο Β Ι Β Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ : Σ Ο Λ Ω Ν Ο Σ 60, Τ Η Λ .: 210 3 6 1 5 0 7 7 , w w w . e s t i a b o o k s t o r e . g r

σχόλια ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΥ

Μαή λες τώρα; Το βιβλιοπωλείο στο επίκεντρο

Θα μου πείτε, γιατί τα γράφεις αυτά; Δ εν τα ξέρουμε; Τα γράφ ω γιατί δεν

Τ ο μέλλον το υ βιβλίου σ τη χώρα μας σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται από το μέλλον

φαίνεται να υπνώττει. Εκτός αν ο καθένας μόνος του πιστεύει ότι θα καθαρίσει.

του βιβλιοπωλείου. Τα μεγάλα βιβλιοπω­ λεία είναι αυτά που μαζεύουν τη ρευστό­ τη τα του χρήματος. Ό μω ς αυτά

Η πραγματικότητα δεν μπορεί να περιμέ­ νει. Από τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερ­

πλήττονται από τη ν κρίση και αυτά του κέντρου τη ς Αθήνας από τις εκδηλώσεις και τους τραμπουκισμούς εναντίον τους. Τ ο χρήμα μεταφέρεται από τους βιβλιο­ πώλες στους π ιστω τές τους, αλλά και στα ανελαστικά έξοδα, μισθούς, λειτουργικά κ.ά. Αποτέλεσμα, τ ο χρήμα δεν πάει σ τους εκδότες, αυτοί με τη σειρά τους δεν μπορούν να πληρώσουν τους υπαλλή­ λους, τους τυπογράφους, τ ο χαρτί, αλλά και τους συγγραφείς τους, τα πνευματικά

βλέπω να γίνεται τίποτα. Η κοινότητα εκδοτών, βιβλιοπωλών, συγγραφέων

μανία έρχονται ειδήσεις που λένε ότι παλιά βιβλιοπωλεία κλείνουν, εκδότες αφανίζονται. Αλλά εκεί υπάρχουν ασφαλι­ στικές δικλίδες και οι κοινότητες τω ν βιβλιόφιλων αλλά και της αγοράς προ­ σπαθούν να τις κρατήσουν ανοικτές. Για παράδειγμα, η παμβρετανική κινητοποίη­ ση για να μην κλείσουν οι βιβλιοθήκες. Βεβαίως εκεί οι βιβλιοθήκες αγοράζουν συχνά βιβλία κι αυτό παραμένει μια ανάσα για τους εκδότες. Εδώ οι δικοί μας τι ακριβώς διεκδικούν;

δικαιώματα τω ν ξένω ν κ.ά. Αποτέλεσμα: ασφυξία.

Αυτή είναι η Ελλάδα Είπα βιβλιοθήκες και θυμήθηκα ένα σχόλιο της Ά λκης Ζέη που δ ιάβασα σ την ιστο­ σελίδα της Εταιρείας Συγγραφέων. Είχε πάει στη σχολική βιβλιοθήκη του Λυκείου Κάτω Πορόιω ν σ τα σ ύνορα με τη Βουλγαρία, όπου ο καθηγητής Θ οδω ρής Α ζού δης είχε δημιουργήσει μια εξαιρετική σχολική βιβλιοθήκη. Μ ετά από μερικά χρόνια, όταν ο Θ. Α ζού δ ης έφυγε από το σχολείο, δόθηκε τιμητικά το ό νομ ά του στη σ χ ο ­ λική βιβλιοθήκη ...και μετά από λίγο έκλεισε. Τ α υπόλοιπα που λένε υπουργοί, διευθυντάδες οργανισμών, γραμματείς και φαρισαίοι κ.λπ. είναι μεγάλα λόγια, η πραγματικότητα τους καταπίνει.

Απανταχούτπντσσνοφί.. Να που και οι έλληνες φίλοι του Πίντσον έφτιαξαν το δικό τους club. Μπορεί κανείς να τους βρει σ το πρώτο τεύχος του ηλεκτρονικού τους περιοδικού http://www.thezone.gr/index.php. Επίσης σ το πρώτο τεύχος ο Γιώργος Κυριαζής, μεταφραστής το υ Π ίντσον σ τα ελληνικά, που διατηρεί ένα δικό του σχετικό μπλογκ, γράφει κι έναν πίντσονικό οδηγό με αναλυτικές σημειώσεις για μια εισαγωγή και κατανόηση του έργου του περίφημου αμερικανού συγγραφέα, του οποίου ο μύθος ισούται, ίσως, με το δημι­ ουργικό του μέγεθος.

και κρίση διοργάνωσαν τα (δε)κατά με τη συμμετοχή ποιητών και οικονομολόγων. Μεγάλη ποιητική βραδιά για το ν Τίτο Πατρίκιο, ποιητική εκδήλωση από το poeticanet... κ.λπ. Μήπως επιστρέφουμε πάλι στα βασικά; Γιατί όχι;

ΜεταιχΜίο

ΤΖΟΥΛΙΑΝ

Και ξαφνικά γεμίσαμε ποίηση Εκδήλωση για τους ιδανικούς αυτόχειρες ποιητές οργάνω σε η Εταιρεία Συγγρα­ φέων, όπως και ποιητικά αναλόγια μαζί με το Δήμο Σπάτων σ ε συνέχειες. Ποίηση

ΤΖΟΥΛΙΑΝ Μ ΠΑΡΝΣ Ένα κάποιο τέλος

D

Έ να τα ξίδι προς την αυτογνωσία, από έναν σπουδαίο συγγραφέα σ το αποκορύφωμα

ΒΡΑΒΕΙΟ M AN BOOKER 2011 Ένα διεισδυτικό, αριστοτεχνικά γραμμένο μυθιστόρημα για τις α τέλειες και τις σκοτεινές κόγχες της μνήμης, για τις αυταπάτες μας, για τα ψέματα που λέμε σ το εαυτό μας ώ σ τε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε.

της ωριμότητάς του.

www.metaixmio.gr

δ: σχόλια

συνεργάτης και ηθικός ενισχυτής του πε­ ριοδικού μας, μέλος τη ς Κριτικής Επιτρο­ πής τω ν Βραβείων, συνέδεσε το όνομά του με την πορεία και τη ν εξέλιξη του πε­

Κινέζοι, Τούρκοι,Έλληνες

ριοδικού. Θα το ν θυμόμαστε πάντα, αυτόν και το έργο του.

Ο εκδότης Γ ιάννης Παπαδόπουλος μου έλεγε ότι σ την Φραγκφοϋρτη είδαμε από πρώτο χέρι τη ν αντιμετώπιση που έχει σήμερα η Ελλάδα σ το εξωτερικό: συγκατάβαση και οίκτος, σ τη ν καλύτερη περίπτωση. Ο ίδιος τονίζει πώς «σ τ ο πιο επαγγελματικό επίπεδο, η εντυπωσιακή αντίθεση τω ν διπλανών περιπτέρων Ελλάδας - Τουρκίας (το τουρκικό πεντα­ πλό από το δικό μας, με αισθητική βγαλμένη από τα τηλεοπτικά προϊόντα τους) δεν εμπόδισε κάποιους Κινέζους, που γοητευμένοι από τη μυθολογία, την ιστο­ ρία και το ν αρχαίο πολιτισμό μας, να εν­ διαφερθούν για ελληνικά παιδικά βιβλία αντίστοιχης θεματολογίας. Οι π ρώτες ελπιδοφόρες επαφές που ξεκίνησαν στη ν έκθεση συνεχίζονται με περαιτέρω επικοινωνία».

Έφυγε ο Β.Αθανασόπουλος Ο Βαγγέλης Αθανασόπουλος μας άφησε τη ν Κυριακή 27 Νοεμβρίου, πληγώνοντας τη ν λογοτεχνική κοινότητα. Παλιός φίλος,

Παπαδιαμάντης reloaded Μια νέα γενιά φοιτητών, σ το φοιτητικό τους περιοδικό με τίτλο Α πομιθοποίηση, αφιερώνουν το πρώ το τεύχος του, σ ε απλό φωτοτυπημένο A3, σ το ν κυρ-Αλέ­ ξανδρο. Το βασικό κείμενο για το ν Παπαδιαμάντη το γράφει ο καθηγητής Νικόλαος Καλοσπύρος, οποίος στέκεται ιδιαίτερα στην κοινωνική ματιά του Αλέ­ ξανδρου Παπαδιαμάντη. Σ το πώς αυτός, ένας μοναχικός περιπατητής τη ς ζωής, διέκρινε σ ω σ τά τη διαφθορά τω ν εμπό­ ρων, την φαυλότητα τω ν πολιτικών, το ν συντηρητισμό τη ς ελληνικής κοινωνίας. Τ ο πώς διέκρινε σ τα βάθη τω ν ψυχών τω ν ανθρώπων τι ήταν αυτό που λαχτα­ ρούσαν. Αλλά η έκπληξη είναι μια προσω ­ πική εξομολόγηση, παπαδιαμαντικού τύπου, που κάνει ο συγγραφέας του άρ­ θρου, πέρα για πέρα κοντά σ το πνεύμα του σκιαθίτη συγγραφέα, δείχνοντας ότι ο Παπαδιαμάντης είναι ακόμα δίπλα μας.

Διόρθωση Ο διαγωνισμός με θέμα «Ο πιο α συνήθιστος μαθητής που μου έτυχε να έχ ω » απευθύνεται σε καθηγητές και όχι σ ε μαθητές, όπως λανθασμένα έγραψα σ το προηγούμενο τεύχος. Κρίμα, θα μ’ άρεσε πιο πολύ ένας διαγωνισμός για το ν «πιο ασυνήθιστο συμμαθητή που είχα π οτέ» ...αλλά ίσως άλλη φορά (damianos@patakis.gr)

Οι νέες κριτικές επιτροπές των Λογοτεχνικών Βραβείων Σύμφωνα με τις διακηρύξεις του περιοδι­ κού, η Κριτική Επιτροπή για τα Λ ο γο τε­ χνικά Βραβεία Διαβάζω για το έτο ς 2012 ανανεώθηκε ακόμα μια φορά. Τα μέλη της είναι οι: Σ τρατής Χαβιαράς, συγγραφέας, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, κριτικός, Κατε­ ρίνα Σχινά, κριτικός - μεταφράστρια, 'Ελενα Χουζούρη, συγγραφέας, Ευριπίδης Γαραντούδης, καθηγητής Νεοελληνικής Λογοτεχνίας σ το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ποιητής, Μ ανόλης Πιμπλής, δημοσιογρά­ φος, Κατερίνα Κωστίου, καθηγήτρια Νε­ οελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ομοίως ανανεώθηκε και η Επιτροπή για το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο και το λογοτεχνικό βιβλίο για μεγάλα παιδιά και η σημερινή τη ς σύνθεση έχει ω ς εξής: Διαμάντη Αναγνωστοπούλου, καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών τη ς Προσχολικής Α γ ω ­ γής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού σ το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Πόλυ Βασιλάκη, εκπαιδευτικός, συγγραφέας παιδι­ κής λογοτεχνίας, Γ ιάννης Παπαδάτος, λέκτορας σ το Τμήμα Επιστημών τη ς Προ­ σχολικής Α γωγή ς και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού σ το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, κριτικός παιδικής λογοτεχνίας, Αγγελική Γιαννικοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο ΤΕΑΠΗ του Πανεπιστημίου Α θη ­ νών, Δημήτρης Πολίτης, λέκτορας στο ΤΕΕΑΠΗ του Πανεπιστημίου Πατρών.

ΜεταιχΜίο

Δ Λ Ε ΙΗ Σ Π ΑΝ ΣΕΛ Η Ν Ο Σ Σκοτεινές επιγραφές Έ νας κόσμος σε παράκρουση. Μια νεολαία οπλισμένη με σπρέι. Μια περίεργη επιγραφή σ το κέντρο της πόλης. Ένα μυθιστόρημα για την απώλεια. Σαν ανοιχτή ερωτική επιστολή...

δ:από μήνα σ ε μήνα ΤΗΣ ΜΑΡΘΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Η νέα ελληνική κυβέρνηση μπορεί να ορκίστηκε και να έχει βάλει πλώρη για κατοχύρω ση υπογραφών και δόσεων, την ίδια στιγμή ό μω ς ακυβέρνητο έχει μείνει το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, μετά την παραίτηση που υπέβαλε ο Τάκης Θ εοδω ρόπουλος και έγινε δεκτή από τον υπουργό Πολιτισμού. Η απουσία π ροέδρου όμως δεν φαίνεται να έχει πάει πίσω το έργο τ ου ΕΚΕΒΙ, αφού π δράση του για την προώθηση της ανάγνωσης συνεχίζει ακάθεκτη, αυτή τη φορά οργανώνοντας το Ιο Φεστιβάλ Νέων Λ ογοτεχνώ ν. Παράλ­ ληλα, ενόψει Χριστουγέννων περιμένουμε όλοι ένα μικρό διάλειμμα από το υς φρενήρεις ρυθμούς και τα άγχη της καθημερινότητας, κάνοντας ταυ­ τόχρονα τον απολογισμό μας για τα βιβλία που αξίζουν μια ανάγνωση αυτόν τον χειμώνα.

24 Οκτωβρίου Ένας-ένας φαίνεται να εγκατα­ λείπουν σταδιακά τα καθήκοντά τους τα διοικητικά στελέχη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, με πιο πρόσφατη παραίτηση αυτή του προέδρου Τάκη Θεοδωρόπουλου. Ο πρώην π ρόεδρος του ΕΚΕΒΙ στην επιστολή της παραί­ τησής του που έστειλε σ τον υπουργό Πολιτισμού, Παύλο Γερουλάνο, αναφέρθηκε στις δυ­ σκολίες που υπάρχουν από το ν Μάρτιο του 2010, οπότε και ανέλαβε την προεδρία του Διοι­ κητικού Συμβουλίου, ενώ τόνισε ότι όσο περνάει ο καιρός αυτές οι δυσκολίες θα ενταθούν. Στην επιστολή του ο Τ. Θ εοδωρόπου­ λος δεν παρέλειψε να τονίσει ιδιαιτέρως τη χρησιμότητα του έργου του Εθνικού Κέντρου Βι­ βλίου. Παρόμοιο γεγονός συ­ νέβη και το ν περασμένο Μάιο, όταν ο αντιπρόεδρος Πέτρος Τατσόπουλος υπέβαλε και αυ­ τό ς την παραίτησή του. Αυτή τη στιγμή δεν γνωρίζουμε ούτε ποιοι θα αναλάβουν τις νέες θέ­

σεις ούτε το πότε, αναμένουμε όμως για τις εξελίξεις.

^Οκτωβρίου Απονεμήθηκαν τα βραβεία του διαγωνισμού διηγήματος «Ταξίδι σ το ν αέρα», που είχαν προκη­ ρύξει ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνώ ν και το περιοδικό Δια­ βάζω. Σ ε μια όμορφη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε για το ν εορτασμό τω ν 10 χρόνων του Διεθνούς Αερολιμένα τη ς Αθή­ νας, βραβεύτηκαν τρία διηγή­ ματα γραμμένα στη ν ελληνική γλώσσα, ένα στην αγγλική, ενώ έπαινο πήρε ένα ακόμη διήγημα γραμμένο σ τα ελληνικά. Τα βραβεία έλαβαν οι εξής: για το διήγημα στην ελληνική γλώ σσα η Μαρία Γκούσια Ρίζου για το «Ή ξεις αφίξεις», η Μαρία Χρι­ στίνα Κόττα για το «Α ό ρα τη δίνη» και η Παναγιώτα Παπαθα­ νασίου για το «Μια χαρά». Με έπαινο τιμήθηκε το ελληνικό διήγημα του Χαρίση Χατζηγώγου με τίτλο «Τ ι έκλεψε ο Βενιζέλος από το ν Αλέξανδρο Πα-

παδιαμάντη». Βραβείο για διή­ γημα γραμμένο σ την αγγλική γλώ σσα απονεμήθηκε σ την ελληνίδα ζω γρά φ ο Σοφία Καπνίση που ζει σ τη Χάγη για το «Jou­ rneys by Air». Η επιτροπή που απένειμε τα βραβεία αποτελούν­ ταν από τους συγγραφείς Θα­ νάση Βαλτινό, Κ ώστα Μουρσελά, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Αργυρώ Μ αντόγλου και Γιώργο Εενάριο. Όλα τα βραβευθέντα διηγήματα δημοσιεύθηκαν σ το Διαβάζω Νοεμβρίου.

2Νοεμβρ«συ Σε έναν πρωτοεμφανιζόμενο σ τη λογοτεχνική σκηνή συγγρα­ φέα, το ν Αλεξίς Ζενί, απονεμή­ θηκε το φ ετινό γαλλικό βραβείο μυθιστορήματος της Ακαδημίας Γκονκούρ, για το εκτενές μυθι­ στόρημά του L ’art franqais de la guerre (Gallimard, 2011). Ο Α λε­ ξίς Ζενί ολοκλήρωσε το έργο του σε πέντε χρόνια, αφού έγραφε μόνο σ το ν ελεύθερό του χρόνο, και το έστειλε απο­ κλειστικά και μόνο σ τον εκδο­

τικό οίκο Gallimard, όπου και το εξέδωσαν χωρίς δεύτερη σκέψη. T o L ’art franqais de la guerre κέρδισε α μέσως τους κριτικούς, ενώ το είδαμε υπο­ ψήφιο σ ε λίστες για πολλά και σημαντικά λογοτεχνικά βρα­ βεία, όπως το Renaudot, τ ο Femina, τ ο Medids και το Interallie. Ανάλογη αποδοχή είχε και από το βιβλιόφιλο κοινό, αφού ήδη έχουν πουληθεί, από τα 60.000 αντίτυπα που τυπώθη­ καν, τα 56.000. Παράλληλα έγινε και η ανακοίνωση του βραβείου Ρενοντό, που γίνεται πάντα μαζί με το Γκονκούρ, το οποίο δόθηκε σ το ν γνω στό συγ­ γραφέα Εμανουέλ Καρέρ για το μυθιστόρημά του Limonov.

2Νοεμβ*ου Το Ιο Φεστιβάλ Ν έων Λ ο γο τε­ χνών είναι πλέον γεγονός και θα διεξαχθεί στις 9 και 10 Δεκεμ­ βρίου, φυσικά πάντα υπό την οργάνωση του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Υπουργείου Πο­ λιτισμού και Τουρισμού. Τ ο Φε­ στιβάλ διοργανώνεται για πρώτη φορά στη ν Ελλάδα και στρέφει όλα τα βλέμματα στους νέους λογοτέχνες που θα δεί­ ξουν το έργο τους. Το φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί υπό το σύνθημα «Έ χουμε πολλά να πούμε. Να διαβάσουμε, να ανακαλύψουμε, να δούμε...» σ το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, σ ε συνεργασία με το δίκτυο

Νίκος Σιδέρης

ΜεταιχΜίο

Ένα τραγούδι για τον Ορφέα

τριών ανάλογων ευρωπαϊκών φεστιβάλ (Μάντοβας, Βερολίνου και Ουαλίας). Δικαίωμα συμμε­ τοχής έχουν πεζογράφοι και ποιητές έω ς 35 ετών, με έναν ή δύο τίτλους στο ενεργητικό τους, που «προτείνονται από έγκριτα λογοτεχνικά περιοδικά, ώ σ τε να λάβουν μέρος στο Φε­ στιβάλ μέσα από έναν Μαραθώ­ νιο Ανάγνωσης και να προβά­ λουν το έργο τους στις νέες γε­ νιές, και όχι μόνον. Τρεις από αυτούς, οι οποίοι θα επιλεγούν από ειδική κριτική επιτροπή, θα λάβουν εξάμηνη υποτροφία (οι­ κονομική ενίσχυση) για τα επό­ μενα δημιουργικά βήματά τους», αναφέρει χαρακτηρι­ στικά το ΕΚΕΒΙ.

Νίκος Σιδέρης ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΟΝ Ο Ρ Φ Ε Α Τρεις ζωές, τρεις δρόμοι της γνώσης, ένα μυθιστόρημα Μια παραβολή για τη ζωή, τ ο ν θάνατο, το ν έρωτα, την αγάπη, το π άθος και τη σοφία.

1)

Από το ν συγγρα φέα του μπεστ σέλερ

Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν! ΜεταιχΜίο φ

www.metaixmio.gr

Η χρονιά του Παπαδιαμάντη μάς σημάδεψε. Οι εκδηλώσεις ξεηέρασαν κάθε προηγούμενο και οι επιστολές που λάβαμε με ιδέες και προτάσεις ήταν πολλές. Σε κάποιες από αυτές απάντησα τηλεφωνικά. Θέλω να ευχαριστήσω τον Ν . Δ. Τριανταφυλλόπουλο που αποδείχχηκε η ψυχή έμπνευσης για ό,τι έγινε γύρω από τον Παπαδιαμάντη και να τον ευχαριστήσω δημόσια για τα πολύ ευγενικά του γράμματα. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω όλους όσοι απευθύνονται στο περιοδικό και προθυμοποιούνται να γράψουν. Δυ­ στυχώς ο χώρος είναι περιορισμένος και είναι δύσκολο να δημοσιεύ­ σουμε όποιο κείμενο λαμβάνουμε. Επιπλέον το περιοδικό έχει όλα αυτά τα χρόνια ένα δικό του χαρακτήρα και δεν ταιριάζουν όλα τα κεί­ μενα σε αυτό.. Γιώργο Μετάλλια, έλαβα τις δύο νουβέλες σου, αλλά μάλλον έγινε κάποια παρεξήγηση, εμείς δεν εκδίδουμε βιβλία, γράφουμε και σχολιάζουμε για βιβλία. Ίσως πρέπει να απευθυνθείς σε Κάποιον εκδοτικό οίκο. Μιχαήλ Μ ήτρα, ευχαρι­ στώ για το «ποίημα σε κρίση» που μας έστειλες, αλλά δεν είμαστε τόσο τολμηροί για να το κάνουμε εξώφυλλο. Καρουτσάκπ Νίκο, αυτά

που λες δεν γίνονται, έχουμε μεγαλώσει και δύσκολα μας πιά­ νουν ΚΟρόΐδο. Μάχη Λίτση, συνέχισε να γράφεις αλλά και να διαβά­ ζεις, η μικρή ηλικία σου δεν έχει σημασία. Γράφε και προχώρα, ξανακοίταζε μετά από λίγο καιρό τα γραπτά σου, σβήνε και γράφε πάλι.

Ματίας, Φραγκφούρτη, Γερμανία, να είσαι καλά, ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια για το περιοδικό, σε περιμένουμε στην Ελλάδα.

Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δΓ υμάς.

Ο αναγνώστης

Σύγχρονη Ξένη Λογοτεχνία

Βιβλία που δίνουν α π α ν τή σ ει I και λύσειε στα μεγάλα Η προβλήματα τηε εποχήε

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΤΩΝ ΒΙΚΙΝΓΚ

Σελ. 528 I Τιμή: 19,90 €

Το απόλυτο βιβλίο για όσουε θέλουν να είναι αύριο οι νέοι επιτυχημένοι επιχειρηματίεε!

Ένα συναρπαστικό, γοητευτικό ταξίδι στα μεγάλα ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα εδώ και χιλιάδεε χρόνια, και η απάντηση to u s .

Σελ. 193 1Τιμή 1 3 ,6 3 €

Ν τ ε ϊβ ιν τ Α ν γ κ ς τ ε ν

η

ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ

Ερινυων

ΤΑ ΤΕΡΑΤΑ ΤΟΥ ΤΕΜΠΛΕΤΟΝ

Η ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΕΡΙΝΥΩΝ

Σελ. 5121 Τιμή 19,50€

Σελ. 480 I Τιμή: 19,90 €

Η Βιλελμίνα επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα τηε μετά από μια τραυματική ερωτική σχέση με τον καθηγητή τηε. Όμωε αντί να βρει την ηρεμία τηε, μπλέκει...

Δυο αδέρφια και μια όμορφη αρχαιολόγο$, εξερευνούν αρχαία μυστήρια στα ελληνικά νησιά... Ένα ανατριχιαστικό, συναρπαστικά

Εκδόσεις Ενάλιος Σόλωνος 136, Αθήνα I Τηλ.: 210 3829339 I www.enalios.gr

δ:εκδηλώ σεις

Μακμπέθ του Σαιξπηρ

Ο

Σαίξπηρ επιστρέφει στη ν Αθή­

να. Στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών ανεβαίνει η πιο σκοτεινή από τις τραγωδίες του, Μακμπέθ, σ ε με­ τάφραση Δημήτρη Δημητριάδη και σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου. Εί­ ναι η τραγωδία που σκιαγραφεί με μελανά χρώματα τη σήψη τη ς εξου­ σίας και τη ν υπέρμετρη φιλοδοξία του ανθρώπου, που το ν αποκτηνώνει και το ν οδηγεί σ το ν θάνατο. Ο Μακμπέθ είναι μια τραγωδία που μπορεί να αποτελέσει υλικό για ένα θέατρο ζω ντανό, παλλόμενο και συγ­ κλονιστικό. Τρομοκρατία, καταστο­ λή, κοινωνική και ιδεολογική αστά­ θεια είναι ο σκηνικός χώ ρος τη ς κα­ θημερινότητας τω ν συγχρόνων του Σαίξπηρ. Τ ο έργο είναι γραμμένο σε μια εποχή δραματικών κρίσεων και

Στην πρώτη του αναμέτρηση με την σαιξπηρική τραγωδία, ο Θωμάς Μ ο­ σχόπουλος ενδιαφέρεται πρωτίστως για τη ν απόδοση τη ς σχέσης μεταξύ

μεταβολών σ ε πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό επίπεδο για τη Βρετα­

πραγματικού και ψευδαισθησιακού. Αναγνωρίζοντας σ το ν Μακμπέθ τα χαρακτηριστικά ενός πρώιμου μπα­

νία, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη. Οι αναγωγές σ την εποχή μας θα μπο­ ρούσαν να θεωρηθούν παρακινδυ­

στην συνύπαρξη ρεαλισμού και αντιρ-

νευμένες, πλην όμως είναι αναπό­ φευκτες. Ο Θωμάς Μ οσχόπουλος συνεργάζεται στο φ ιλόδοξο αυτό εγ­ χείρημα με ξεχωριστούς καλλιτέχνες, στην πλειονότητά τους σταθερούς συνοδοιπόρους τω ν θεατρικών δια­ δρομών του.

ρόκ έργου, η σκηνοθεσία βασίζεται ρεαλισμού, φορμαλιστικής και υπερ­ φυσικής διάστασης. Ερμηνεύουν: Αργύρης Εάφης, Άννα Μόσχα, Ξένια Καλογεροπούλου, Κ ώστας Μπερικόπουλος, Θ άνος Τοκάκης, Γιώργος Χρυ­ σοστόμου, Ασ τέρη ς Πελτέκης, Γιώρ­ γος Παπαγεωργίου, Δημήτρης Νασιούλας, Κωνσταντίνος Βουδούρης. ■

Ο Θωμάς Μ οσχόπουλος δεν επιδιώ­ κει τη ν επικαιροποίηση του σαιξπη­ ρικού κειμένου, το προσεγγίζει με μια εμφανή διάθεση να αναδείξει τις κρυφές συνδέσεις του με τη ν εποχή μας. Ά λλω σ τε, το έργο πραγματεύε­ ται καταστάσεις και πάθη σύμφυτα με το ν άνθρωπο και πάντα επίκαιρα.

INFO 18 Ιανουάριου - 25 Φεβρουάριου 2012 (εκτός Δευτέρας - Τρίτης) Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ ΙΙΟ ΙΟ Τ Η Τ Α Σ

Ο Τσίρκας στον κόσμο των ιδεών

Στρατής Τσίρκας

Κ

λείνοντας το Ετος Τσίρκα, όπου τι­

μήθηκαν τα 100 χρόνια από τη γέννηση το υ αλεξανδρινού πεζογράφου, το Megaron Plus οργανώνει συζή­ τη ση με θέμα «Ο Στρατή ς Τσίρκας σ το ν κόσμο τω ν ιδεώ ν», με στόχ ο να προσεγγίσει τη λογοτεχνική προσωπι­ κ ότητά του, τη ν κίνησή το υ μέσα σ το ν κόσμο τω ν ιδεών, τις αποδοχές και τις α ντιστάσεις το υ σ τα μηνύματα τω ν και­ ρών, τα ιδεολογικά εμπόδια και τις προ­ καταλήψεις που συνάντησε, τη θέση του απέναντι στις αισθητικές και μορφο­ πλαστικές τάσεις της εποχής του κ.λπ. Θα μιλήσουν οι Α λέξης Ζήρας, κριτικός λογοτεχνίας, Αγγέλα Καστρινάκη, καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας σ το Πα­ νεπιστήμιο Κρήτης, Λίζυ Τσιριμώκου, καθηγήτρια Θεωρίας της Λογοτεχνίας και Συγκριτικής Γραμματολογίας σ το ΑΠΘ, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, κριτικός λο­ γοτεχνίας. Στη συζήτηση θα παρέμβουν, δίνοντας ένα προσωπικό χρώμα, δύο πα­ λιοί φίλοι του Στρατή Τσίρκα, ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος και ο κριτικός Δημήτρης Ραυτόπουλος. ■

INFO: Megaron Plus 8Δεκεμβρίου 2θΐι

Ρ. J. R H O D E S Καθηγητής Πανεπιστημίου

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ-ΚΡΑΤΗ Μ ΙΑ Σ Υ Λ Λ Ο Γ Η Π Η Γ Ω Ν Μετάφραση - Επιμέλεια Ι.Κ. Ξυδόπουλος Σχ. 8ο, σελ. 437 Στις πόλεις και στα υπόλοιπα κρατικά μορφώματα της αρχαίας Ελλάδας αναπτύχθηκαν η πολιτική σκέ­ ψη και δραστηριότητα και αναλύθηκαν για πρώτη φορά οι όροι τυραννίδα, αριστοκρατία, ολιγαρχία, δημοκρατία και πολιτική. Σ το βιβλίο αυτό απεικονί­ ζο ντα ι οι τυπικοί μηχανισμοί και οι σχετικές διεργα­ σίες στις ελληνικές πόλεις από την εποχή του Ομήρου ως την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Από το 1960

# Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ A. Ν. Π Α Π Α Δ Η Μ Α Προσφορά στον Π ολιτισμό και την Παιδεία Ιπηοχράιους 8 · Αθήνα Τ.Κ. 10679 · Τηλ.: 210.36.27.318 www.papadimasbooks.gr · info@papadimasbooks.gr

δ: εκδηλώσεις

Ανθρω πολογικός κινηματογράφ ος και αφήγηση Μ ε αφ ορμή το Athens Ethnofest 2011 Σίλας Μιχάλακος

ικόνα και αφήγηση, εθνογρα­ φικό ντοκιμαντέρ και κείμενο, ανθρωπολογικός κινηματογρά­ φος και λόγος- ζεύγη αλληλοσυμπληροϋμενα, αλληλένδετα, παράλληλα, ανεξάρτητα, αντιθετικά. Εννοιες που έχουν καταστεί αρκετά πυκνές ω ς προς το νόημά τους και συνδέονται

Ε

υποκείμενα από τους ανθρωπολό­ γους. Διαχρονικό εργαλείο αυτού του λόγου έχει υπάρξει το κείμενο- ω ς

Η αφήγηση ω ς άξονας αναφοράς δια­ τρέχει την παραγωγή της εικόνας, και δη της κινούμενης, για το ν απλούσ τα το λόγο ότι προϋπάρχει ιστορικά. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε οπτι-

μέσο καταγραφής, ω ς μέσο περιγρα­ φής, ω ς μέσο στοχασμού, ω ς μέσο έκφρασης, ω ς μέσο επικοινωνίας. Η κινούμενη εικόνα, σ τη βραχύτερη από το ν γραπτό λόγο ιστορική δια­ δρομή της, καλείται, με δεδομένες τις δυνατότητες και τις ανεπάρκειές της, να επιδείξει τη συνεισφορά της σε ένα προϋπάρχον γνωστικό πεδίο.

κοακουστική καταγραφή και μετέπειτα παραγωγή ενός αντίστοιχου έρ­ γου έχει ω ς μόνο και κύριο στόχο την

αναχρονιστικά εντοπίζει τις ρίζες του τό σ ο στις πρώτες απόπειρες κινημα­

μεταξύ τους σ ε ένα ρευστό πλέγμα σχέσεων.

«αφ ήγηση» καθαυτή, αναπόφευκτα, ίσως, αυτή αποτελεί ένα θεμελιώδες πλαίσιο αναφοράς. Νομοτελειακά σχεδόν, φτάνοντας σ την αναζήτηση τω ν ορισμών που θα αποκαταστή­ σουν τις όποιες ασάφειες για τις εμ­ πλεκόμενες έννοιες, μπορεί να χρει­ αστεί να παραδεχτούμε τις ανεπάρ­ κειες τω ν «προσωρινών(;)», «μερικών(;)», «σχετικ ών(;)» ορισμών που

"Το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου Αθήνας διοργανώθηκε στις 3,4 και 5 Νοεμβρίου στο Nixon Cinema.

πρωτογενής αφήγηση τω ν υποκειμέ­ νω ν μελέτης της ό σο και ω ς δευτε­ ρογενής παραγωγή λόγου για αυτά τα

Ο ανθρωπολογικός κινηματογράφος

τογράφησης όσο και σε κάποιες από τις πρώιμες ταινίες σ την ιστορία του κινηματογράφου που καταγράφουν την πραγματικότητα και απεικονί­ ζουν το εξωτικό. Θα μεσολαβήσουν, ω σ τό σο , αρκετές δεκαετίες μέχρι να αποκατασταθεί η ερωτηματική σχέση της επίσημης ανθρωπολογίας με την εικόνα. Οι εθνογραφικές ταινίες και στην ευρύτητά της η οπτική ανθρω­ πολογία, μέσα από μια μακρά πε­

διαθέτουμε ή μπορούμε να διατυπώ­ σουμε. Σ το βαθμό που μία αυστηρή οντολογία δεν δύναται να καλύψει τη δυναμική τω ν εννοιών σ την απόδοση ορισμών, επιστρέφουμε σ ε δεδομέ­ νες και υπό διεύρυνση συμβάσεις που διακατέχουν τη δημιουργία αφηγή­ σ εω ν και ανθρωπολογικών ταινιών αντιστοίχως.

αφήγηση. Η θεσμική πλέον αποδοχή της διαλεκτικής σχέσης τη ς ανθρω­ πολογίας με τη ν κινούμενη εικόνα,

Η αφήγηση αποτελεί το ν θεμελιακό λίθο τη ς ανθρωπολογίας, τό σ ο ω ς

που συντελείται και λόγω της αναστοχαστικής διάθεσης της ίδιας της

ρίοδο αυστηρής κριτικής και αυτο­ κριτικής που συνεχίζεται και σήμερα, θα συνυπάρξουν με έναν ακαδημαϊκό κλάδο που έχει διεκδικήσει μια προ­ νομιακή σχέση με το ν λόγο και την

ανθρωπολογίας ω ς διανοητικού εγ­ χειρήματος, αηοφέρει έναν σημαν­ τικό αριθμό ταινιών κάθε χρόνο που κατατάσσονται ή αυτοπροσδιορίςονται ω ς ανθρωπολογικές. Τ ο ερώτημα λοιπόν παραμένει ανοι­ χτό. Ποια η σχέση του ανθρωπολογικού κινηματογράφου και της αφήγη­ σης; Σ το βαθμό που ο ανθρωπολογικός κινηματογράφος συνδιαλέγεται και πειραματίζεται με τις μεθόδους, τα υποκείμενα/αντικείμενα μελέτης, τις αρχές και τις ανεπάρκειες της αν­ θρωπολογίας, μέσω τω ν κινηματο­ γραφικών συμβάσεων, έχει μπροστά του ένα ανοιχτό πεδίο για πολλαπλές και πολυεπίπεδες αφηγήσεις. Ίσ ω ς όμως, περνώντας στις αξιολογικές κρίσεις, οι δυνατότερες ανθρωπολογικές ταινίες να είναι αυτές που αρ­ θρώνουν τις ιστορίες τους αναμετρώμενες, συνειδητά ή όχι, με τα ίδια τα όρια της αφήγησης, στις μινιμαλιστικές και στις μαξιμαλιστικές εκδο­ χές της. Κι εκεί είναι που ο τίτλος ανθρωπολογικός κινηματογράφος με­ ταλλάσσεται απλά σ ε ένα σκέτο: κα­ λός κινηματογράφος. Ενα φεστιβάλ εθνογραφικού κινημα­ τογράφου στην Ελλάδα πριν κάποια χρόνια ίσως να φάνταζε ω ς μια ευπ ρόσδεκτη αλλά υπερβολικά εξειδικευμένη πρωτοβουλία. Κι όμως, αυτό

Ο Φρανς και ο Ρόμηερτ Φλάερτυ με τον Ρίτσαρντ Λίκοκ σε γύρισμα του Λ ουιζιάνα στόρυ το 1948. χές από όλο το ν κόσμο ξεπέρασαν κάθε προσδοκία και το πρόγραμμα εμπλουτίστηκε αναλόγως. Επιλέχθηκαν και προβλήθηκαν συνολικά 28 ταινίες σ ε δύο βασικές και τρεις πιο ειδικές ενότητες. Αναλυτικότερα, πα­ ρουσιάστηκαν 10 ταινίες στην ενό­ τητα τω ν φοιτητικών ταινιών, 11 ανε­ ξάρτητες παραγωγές σ το πανόραμα, τρεις σ ε ένα αφιέρωμα σχετικά με το νερό, τρεις σ ε ένα αφιέρωμα για το ν κινηματογραφιστή Richard Leacock και μια ταινία που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη.

To Ethnofest δίνει την ευκαιρία σ ε ένα ευρύτερο κοινό να γνωρίσει ταινίες που είναι γυρισμένες από το ν Αμαζό­ νιο ώ ς το Βιετνάμ και από την έρημο Καλαχάρι ώ ς τη σιβηρική τάιγκα. Ω στόσο, εξίσου σημαντική με την οικειοηοίηση του «μακρινού» είναι και η αποστασιοποίηση από ό,τι θ εω ­ ρούμε οικείο. Ταινίες από την Ευ­ ρώπη

που χαρακτήρισε τη δεύτερη χρονιά του Ethnofest στην Αθήνα ήταν ο πλούτος και το εύρος τω ν συμμετο­

αλλά και την Ελλάδα δίνουν την ευ­ καιρία για μια άλλη, ίσως, ματιά πάνω σε γνώριμες καταστάσεις. Α ν υπάρχει

χών. Μετά από δύο χρονιές που λει­ τούργησε ω ς αφιέρωμα φοιτητικών εθνογραφικών ταινιών σ το πλαίσιο

ένας κοινός άξονας που διακρίνει όλες αυτές τις ταινίες είναι η πρόθεση τω ν δημιουργών να μελετήσουν την ανθρώπινη δράση και εμπειρία ω ς μέ­ ρος ευρύτερων πολιτισμικών και κοι­ νωνικών σχέσεων. Αυτό είναι που λει­ τουργεί και ω ς μια πρώτης τά ξη ς ευ­ καιρία να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας και τη ν αυτογνωσία μας, ατομική και συλλογική. 1

του Platforma Video Festival, πέρυσι το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινημα­ τογράφου αυτονομήθηκε π ροσθέ­ τοντα ς σ το πρόγραμμά του ανεξάρ­ τη τες παραγωγές και ένα αφιέρωμα στα βρετανικά ντοκιμαντέρ της δε­ καετίας του ’30. Φέτος, οι συμμετο­

INFO Ανθρωπολογική εταιρεία Αθηνών - Ethnofest Κωνσταντίνος Αϊβαλιώτης Νίκος Σφακιανάκης www.ethnofest.gr www.ethnofest.wordpress.com

δ:επιστολή

Μια... κακή πράξη! Αγαπητό Διαβάζω, Στη ποιητική συλλογή μου Το άλμπουμ τω ν αποκομμάτων, που κυκλοφόρησε το 2009, κ άτω από το ν τίτλο «Κοιμητήριο» (σ. 50) δημοσιεύονται τέσσ ερ α δίστιχα από τα οποία το τρίτο, με την ένδειξη « γ » , έχει ω ς εξής: «Π οιος σκηνογράφος φτιάχνει τ ο ντεκόρ; Π ώς ντύνεται με φ ω ς τό σ ο σ κοτάδι;» Περίπου ένα έ τος αργότερα, ο κ. Θανάσης Παπαθανασόπουλος, σ ’ ένα από τα τομίδια που άφθονα εκδίδει κάθε χρόνο -ποιητικά, πεζά, θεατρικά, μει­ κ τά - δημοσίευσε τ ο ακόλουθο δίστιχο. «Π ώ ς ντύνεται με φ ώ ς τό σ ο σκοτάδι; Π ώς ντύνεται με σ κότος τό σ ο φ ω ς;» Του τηλεφώνησα και παρατήρησα -τη ρ ώ ν τα ς όλους, φυσικά, τούς όρους της ευπρέπειας- ότι αν ήθελε να χρησιμοποιήσει το στίχο μου, θα έπρεπε να ανα­ φέρει τη ν πηγή του, δηλαδή τ ο ποίημά μου και τη ν συγκεκριμένη ποιητική συλλογή μου. Με καθησύχασε με τη διαβεβαίωση ότι θα φροντίσει να καλύ­ ψει τη ν παράλειψη. Μου είπε μάλιστα ότι πρόκειται να εκδώσει μια ανθολο­ γία ωραίων στίχων διαφόρων ποιητών κι έτσι το θέμα θα διευθετηθεί πλή­ ρως. Α ν τ’ αυτού όμως, σ την ποιητική συλλογή του Το ανθισμένο δ έντρο, που μό­ λις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ν έος Αστρολάβος-Ευθύνη, συμπεριέλαβε και πάλι, χωρίς καμιά διευκρινιστική σημείωση, το επιλήψιμο δίστιχο. Είναι προφανές ότι ο κ. Παπαθανασόπουλος, παρά τη ν πρόσφατη σχετική υπόμνησή μου, ξέχασε τη ν προέλευση του στίχου μου και το ν υπολαμβάνει ω ς δικό του. Θα διατυπώσουν ίσως κάποιοι τη ν απορία γιατί τό ση φασαρία για... ένα στίχο. Τους απαντώ «π ρ οθ υστέρω ς»; Δ εν είναι για το ν στίχο, κύριοι. Είναι για την πράξη. Ευχαριστώ για την φιλοξενία, Ορέστης Αλεξάκης

Θουκυδίδη ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ:

Ν.Μ. ΣΚΟΥΤΕΡΟΠΟΥΛΟΥ Η περιγραφή του Πελοποννησιακού πολέ­ μου από τον Θουκυδίδη αποτελεί το σημα­ ντικότερο ιστορικό έργο της Αρχαιότητας. Στην περιγραφή αυτή ο ιστορικός, ενώ πα­ ραμένει αυστηρά στο πλαίσιο των πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων, έχει συγχρό­ νως σαφή συναίσθηση ότι τα γεγονότα αυτά αποτελούν παραδείγματα ανθρώπινης πρά­ ξης και πάθους. Έτσι η ώσμωση πραγματι­ στικής νηφαλιότητας και συγκρατημένης εσωτερικής έντασης -ένταση ς που τη δια­ περνάει κάτι από την πνοή της μεγάλης ποί­ η σ η ς - δίνει στο έργο μια αέναη γοητεία.

Θουκυδίδη Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α

Η νέα ελληνική μετάφραση έχει στηριχτεί στα σημαντικότερα δημοσιεύματα της διεθνούς και της ελληνικής βιβλιογραφίας, και την χα­ ρακτηρίζει η πιστότητα της νοηματικής από­ δοσης και η σαφήνεια και λιτότητα της γλωσ­ σικής έκφρασης. Οι πολλές και ουσιαστικές υποσελίδιες σημειώσεις έχουν αντληθεί από τα πιο έγκυρα ερμηνευτικά υπομνήματα, ορισμένα από τα οποία, όπως αυτό των A.W. Gomme, A. Andrewes, K.J. Dover, είναι μεταγενέστερα από τις έως τώρα συνολικές ελλη­ νικές μεταφράσεις του Θουκυδίδη. Από τις εκδόσεις Π ΟΛΙΣ κυκλοφορεί επίσης σε μετάφραση Ν.Μ. Σκουτερόπουλου η Πολιτεία του Πλάτωνα.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Π Ο ΛΙΣ Βιβλιοπωλείο: ΑΙΟΛΟΥ 33, τηλ.: 210 36 43 382,e-maii: info@ polis-ed.gr Μπορείτε να μας βρείτε και στο facebook στις διευθύνσεις Polis Editions και Εκδόσεις Πόλις

δ:ρεπορτάζ

Is there going to be a bang? Η ιστορία ενός μικρού βιβλιοπωλείου στην ουτοπΟία! Δανάη Λάσκα

ρόσφατες και εμπεριστατω­ μένα αυθαίρετες έρευνες έφεραν σ το φ ω ς νέα στοιχεία για τη ν ύπαρξη της χαμένης Ατλαν-

Π

τίδας. Τ ο διαβόητο νησί που άφησε στους οινοπνευματώδεις διαλόγους του ο Πλάτωνας και για του οποίου τη γεωπολιτική κυριότητα έχουν χυ­ θεί τόνοι μελανιού και χρόνου δεν εί­ ναι καν νησί! Είναι ένα μικρό κακομαθημένο κοριτσάκι που παίζει συ­ νεχώς σ την τραμπάλα της Δυνατότη­ τας. Και σίγουρα το έχετε δει και γνω ­ ρίσει κάπου σ το δρόμο της ζω ή ς σας. Ή τα ν σ το π ρώτο δ έντρο που σκαρ­ φ αλώ σατε για ένα στοίχημα. Σ τον ίλιγγο, σ το ν εγωισμό, σ το πείσμα, σ το στομάχι και σ το ν υποθάλαμο του εγκεφάλου σας. Με λερωμένα χέρια από μπογιά και λάσπη, μουντζουρώ­ νει τους τοίχους σας ανεξίτηλα μέχρι

να τους γκρεμίσετε. Και ποτέ δεν σας υπόσχεται ότι δεν θα σπάσετε τα μούτρα σας ή τα γόνατά σας. Σήμερα θα σας πω μια από τις ιστο­ ρίες της. Μία με αίσιο τέλο ς για να τη συμπαθήσετε. Δυο φίλοι από την άλλη μεριά του Ατλαντικού ήρθαν για διακοπές στην πολυφωτογραφημένη Σαντορίνη το 2002. Κι αφού τους κό­ πηκε η ανάσα σ το ν γκρεμό κι αφού φαντάστηκαν το σώμα της να ανοίγει για χάρη ενός room with a v iew κι αφού περπάτησαν κι αγάπησαν το θαύμα της, βαρέθηκαν. Βαρέθηκαν να βλέπουν μόνο σανδάλια και ρο­ μάντζα δίπλα στις καρτ-ποστάλ, βα­ ρέθηκαν να φω τογραφίζονται κάτω από τα καμπαναριά, βαρέθηκαν να βλέπουν προκάτ γόμους από πολυε­ θνικά ζευγάρια. Κι όταν βαριόμαστε μέσα σ ε ένα θαύμα, η μικρή Ατλαν-

τίδα το φέρει βαρέως και ανεβαίνει σ την τραμπάλα της για να γεννήσει δυνατότητες. Ο Oliver και ο Craig από τη ν Αμερική είδαν την Ατλαντίδα σ ε ένα ερείπιο σπηλιάς προς ενοικίαση. Και σ ε συνδυασμό με τα πολλά ρομάντζα σκέφτηκαν πως από το θαύμα λείπει ένα βιβλιοπωλείο που να μπορεί να στεγάσει και κάτι άλλο εκ τό ς από σουβενίρ. Έ να χρόνο και κάτι μετά, ένα βανάκι με το όνομα Danny φορτώθηκε με βιβλία από τα ράφια τους και από άλλα βι­ βλιοπωλεία και ο Craig, ο Tim, ο Will, ο Chris και η Μαρία διέσχισαν τη ν Ευ­ ρώπη και έφτασαν στη ν Οία. Κάνει και ρίμα! Μ αζέψανε πεταμένα ξύλα από ανακαινίσεις μαγαζιών το υ νη­ σιού, πέτρες και τσιμ έντο και επι­ σκευάσανε τη σπηλιά, φτιάξανε ρά­ φια, κρεβάτια πίσω από τα ράφια, γραφειάκια, φιλοσοφικούς πύργους και γκισέ για το ταμείο για να κατα­ λήξουν σ ε αυτό που μόνο οι φ ω το ­ γραφίες και μια επίσκεψη μπορούν να περιγράψουν. Και προς τιμήν του κοριτσιού αλλά και του θρύλου, το ονόμασαν Atlantis Books. Φ έτος το βιβλιοπωλείο κλείνει 7 χρό­ νια ζωής. Και οι δημιουργοί του 7

έχουν γίνει παζάρια βιβλίων, συναυλίες, μαγειρέματα, προβολές, εκθέσεις και πολλές ρακοποσίες! Και η Οία έχει πλέον άλλο ένα ορόσημο πέρα από το καταχειροκροτημένο ηλιοβασίλεμά της. Στις αρχές του Νοέμβρη, το Σαββα­ τοκύριακο που ψάχναμε π ρωθυ­ πουργό, συναίνεση και έλεος, η Α τ ­ λαντίδα, αφού αγνόησε επιδεικτικά τους νόμους τη ς τουριστικής σεζόν, έβγαλε γλώ σσ α σ τη ν πραγματικό­ τητα, μας θάμπωσε και τις οθόνες τω ν τη λεοράσεω ν με το ν ήλιο και μας έστειλε εκεί στη ν ουτοπΟία, να ξανασκαρφαλώσουμε το δ έντρο για ένα στοίχημα. Τ ο π ρώ το Caldera Arts and Litera­ ture Festival φιλοξένησε τρεις έλληνες και τρεις ξένους συγγραφείς σ τη σπηλιά του Atlantis Books, μαζί με κρασί και ανωριμότητα και φίλους τω ν Δυνα τοτή των, σ ε ένα τριήμερο

χρόνια ενηλικίωσης και υπερατλαντι­ κών πτήσεων. Σ το σ τενό τους πυ­

παραφωνίας μέσα σ τη ν ελληνική κρίση. Με κάποιον τρόπο που μόνο η

ρήνα προστέθηκαν κι άλλοι άνθρω­ ποι που είδαν τπν Ατλαντίδα να κά­ νει την τραμπάλα της. Η Μυρτώ, η Liza, η Jenny και άλλα ονόματα που

Ατλαντίδα ξέρει έγιναν τα εξής: ο Θα­ νάσης Χειμωνάς τραγούδησε περή­ φανα το Avanti Popolo μέσα από το

γεμίζουν σιγά-σιγά την Σπείρα που απλώνεται σ το ταβάνι του βιβλιοπω­ λείου. Στα κρυμμένα πίσω από τα ρά­ φια του κρεβάτια έχουν κοιμηθεί εκατοντάδες πλέον διαφορετικοί άν­ θρωποι από όλον το ν κόσμο που έχουν μείνει και δουλέψει εθελοντικά μέσα σ τη σπηλιά του, στη ν ταράτσα with a v iew έχουν διαβάσει κείμενά τους συγγραφείς από όλο το ν κόσμο,

βιβλίο του Δ ε ν τη ν αγαπάω πια, η Βέφα Α λεξιά δου (ναι, η γ νω σ τή Βέφα) μας μαγείρεψε γαρίδες σαγα­ νάκι, ο Craig Taylor, συγγραφέας και αρθρογράφ ος τπς Guardian, λάν­ σαρε το π ρώτο διαδικτυακό τεύχος το υ νέου περιοδικού τη ς Penguin Books, F ive Dials, γεμάτο κείμενα από τους Jonathan Safran Foer, Ray­ mond Chandler και πολλούς άλλους, ο Αλέξης Σταμάτης μας ταξίδεψε σ το

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση.

δ:ρεπορταζ

ζή τη σε μια έκρηξη. Όχι βίας. Βεγγα­

Οι συντελεστές συζητούν.

Μανχάταν διαβάζοντας από το βιβλίο του Αμερικάνικη φούγκα, ο Joe Dunthome και ο Ross Sutherland μας απήγγειλαν «ύμνους» στην ανθρώ­ πινη αλαζονεία και ο Δημήτρης Σωτάκης μας θύμισε πως η ζω ή γίνεται μια ατελείωτη πρόβα. Μιλήσαμε για τις φω τογραφίες της Τζέλης Χατζηδημητρίου και το υ Νίκου Ρηγόπουλου και ταξιδέψαμε και μέχρι τη Λευ­ κωσία μέσα από την πρώτη έκδοση του Book Ex Machina, ενός φ ω το ­ γραφικού project του Θοδωρή Τζαλάβρα και τη ς Ιωάννας Μαύρου. Ιστορίες μοιράστηκαν μαζί μας και η Cassandra Passarelli και η υπογράφουσα. Το Σάββατο το βράδυ, καθώς έκαιγε μια αυτοσχέδια φ ωτιά για να μας ζ ε ­ σταίνει και πετούσε σπίθες σαν ζη ­ λιάρικο ηφαίστειο, η δχρονη αγγλογουατεμαλέζα Danae, μόνιμη κάτοι­ κος τη ς Οίας και άτυπη βαφτιστήρα μου, πάτησε το send και έστειλε ένα γράμμα από τη ν Ελλάδα σ ε 20.000 ανθρώπους ταυτόχρονα. Και λίγο πριν πατήσει το κουμπί γύρισε, με κοίταξε, με προσμονή π ερισσότερο παρά με φόβο, και με ρώτησε: «Is there going to be a bang?» Και εκεί είδα κι εγώ το κακομαθημένο κοριτσάκι στην τραμπάλα του. Σε μια χώρα που κάθε εβδομάδα οι εφημερίδες τη ς ανακοινώνουν την καταστροφή της, η Ατλαντίδα μάς

λικού, αλλαγής, ξαφνιάσματος, ηφαιστειακή έστω . Από εκεί, από το χιλιοφωτογραφημένο και λεηλατημένο νησί, από το πανέμορφο τοπίο ενός αρχαίου τραύματος όπου κάποτε ένα μεγάλο bang έβαψε για πάντα κόκ­ κινα τα βράχια, η ζω ή απαίτησε να συνεχίσει πάση θυσία. Η πραγματική Ατλαντίδα δεν κατα­ ποντίστηκε από σεισμό, από τσουνάμι ή από θεϊκό θυμό. Τ ο σύμβολο τη ς ανθρώπινης ουτοπίας ζει και ακ­ μάζει μέσα σ το μυαλό μας. Κι όταν βυθίζεται και σταματάμε να πι­ στεύουμε στη Δυνατότητα, πνίγεται μαζί της κι ένα κομμάτι πολιτισμού. Τ ο μικρό βιβλιοπωλείο Atlantis Books ενσαρκώνει τη ν νίκη τη ς Ατλαντίδας ω ς ένα κομμάτι του ελεύ­ θερου εαυτού μας. Γιατί ξεπέρασε τα χιλιόμετρα, την ελληνική γραφει­ οκρατία, τις αμετάφραστες έννοιες, το ν ίδιο το ν χρόνο που αλλάζει και χωρίζει τους ανθρώπους, τη ν «εμπο­ ρικότητα», την έλλειψη χρημάτων και υλικών και δημιούργησε κάτω από αφιλόξενες συνθήκες μια εστία λογοτεχνίας και μια παγκόσμια κοι­ νότη τα ανθρώπων. Έ τσι γίνεται: με­ ρικοί φίλοι, μια ιδέα και bang! Για π ερισσότερες πληροφορίες για τις δραστηριότητες και τις εκδόσεις του Atlantis Books επισκεφτείτε τα site ww w.atlantisbooks.org www.paravionpress.org.

και

T o Caldera Arts and Literature Festi­ val πραγματοποιήθηκε με την υπο­ στήριξη του καιρού, τη ς μικρής Ατλαντίδας, τω ν φίλων και γειτόνων του βιβλιοπωλείου που το προμήθευσαν με κρασί και λιχουδιές και της Κοι­ νότη τας Οίας του Δήμου Θήρας. ■

διείδα ακόυσα ΤΗΣ Ε ΛΕΝΑΣ ΧΟΥΖΟΥΡΗ

Odjtios Mix. Αθανασίου

Περιπολώ ντας στην Α θήνα

Σ

την Ελλάδα τη ς κρίσης του 2011, ο πολιτισμός δείχνει να επιμένει φα­

νατικά. Ό σ ο ισχύει για τους πολιτι­ κούς μας το «ο ύ τε να τους βλέπεις ούτε να τους ακούς» τό σ ο ισχύει τ ο ε ντελώ ς αντί­ θ ετο για τα ό σα συμβαίνουν σ το χώ ρο της

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΉ ΑΡΒΑΝ1Τ1ΚΉΣ ΓΑΩΣΣΑΣ

τέχνης και του πολιτισμού. Δηλαδή δεν ξέ­ ρεις τι να πρωτοδείς και τι να πρωτακούσεις ώ σ τε να φανείς συνεπής σ ε μια και­ νούργια σελίδα που αυτοτιλοφ ορείται «Είδα Ακόυσα». Ιδιαίτερα όταν ςεις και κυ­ κλοφορείς στη ν Αθήνα. ΕΙΔΑ λοιπόν και εντυπωσιάστηκα από τη ν ιρανική ταινία Ένας χωρισμός, του Ασγκάρ Φαραντί. Α ρ ­

Ποιαμιά 2011

τιο γύρισμα, εξαιρετικό σενάριο, μελο­ δραματισμός μηδέν, σ κληρότητα σ τη σ ω ­ σ τή δόση, ηθοποιοί πρώτοι. Και μια άλλη ματιά σ το σύγχρονο Ιράν, ταξική - κοινω­ νική ματιά. Όχι μόνον Αχμα ντνετζά ντ και μουλάδες. ΕΙΔΑ, και εντυπωσιάστηκα εκ νέου, έναν άλλον Φ άουσταπό ό σους είχα δει μέχρι σήμερα. Τ ον κατά Α λεξάντερ Σουκούροφ -το υ τέσ τιν ρωσικό Φ ά ου στβασισμένο σ το ν γερμανικό του Γκαίτε. Ο τέλειος συνδυασμός ρωσικής ορθόδοξης σκοτεινότητας και γερμανικού εξπρεσιο­ νισμού. Ρεσιτάλ ερμηνείας ο Μ εφιστοφελής το υ Ά ν το ν Αντασίσκι. Χ ρυσός Λ έ ο ν­ τα ς σκηνοθεσίας σ τη βενετσιάνικη Μ ό­ στρα. Α Κ Ο ΥΣΑ και κυριολεκτικά ευφράνθη η καρδία μου, δύο συναυλίες τη ς Καμεράτα σ το Μ έγαρο Μουσικής Αθηνώ ν. Σ τη μία επιπλέον συγκινήθηκα. Διότι επρόκειτο για τη γενέθλια συναυλία τη ς Καμεράτα, η οποία συμπλήρωσε είκοσι χρόνια μιας εξαιρετικά δημιουργικής πορείας. Πώ ς τα γιόρτασε; Ερμηνεύοντας τα ίδια έργα με εκείνα τη ς παρθενικής τη ς συναυλίας! Με τη ν Καμεράτα πιο ώριμη από ποτέ. Με το ν δημιουργό τη ς Α λέξανδρο Μυράτ το ίδιο

Εκδόθηκε και κυκλοφορεί το έργο Γραμματική Αρβανίτικης Γλώσσας και διατίθεται από τον συγγραφέα του σε τιμή γνωριμίας, στη διεύθυνση: Φώτιος Mix. Αθανασίου Ποταμιά Παραμυθίας 46200 Παραμυθία Τηλ.: 2666041596 Ώρες Επικοινωνίας: 20.00-23.00

Το βιβλίο πέρα από την ύλη της Γραμματικής, διανθίζεται και με πλούσια ιστορικά-εθνολογικάλαογραφικά-μορφολογικά-φωνητικά και άλλα στοιχεία. Το σημαντικότερο είναι πως τα κείμενά του και στις δύο γλώσσες γράφονται και διαβάζονται με τα γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου, κάτω από ορισμένους απλούς κανόνες.

διείδα ακόυσα

Ο «Φάουστ» του Γκαίτε εξακολουθεί και εμπνέει. Τώρα και τους σκηνοθέτες όπως τον Σουκούροφ.

αεικίνητο και παθιασμένο, μαέστρο

άποψή μου. Για παράσταση και ερ­

έ σ τω και με κάποια -π ιο ώριμ α- κιλάκια παραπάνω. Η δεύτερη συναυλία τη ς Καμεράτα είχε άλλο χρώμα και άλλον, νεότερο, μαέστρο. Τ ον ικανότατο Γιώργο Πέ­ τρου. «Σύγχρονες μουσικές τάσεις από τη ν Αμερική», ο τίτλος. Ολίγον παραπλανητικός. Διότι Samuel Burber και George Gersouin μάλλον κλα­ σικοί πια. Fillip Glass και John Adams, ναι. «Συνομίλησαν» όμως τέ ­ λεια οι παλαιότεροι με τους νεό τε­ ρους. Απολαυστικότατη βραδιά. Και εκτός αιθούσης, τη ς Μπανκέ, τη ν οποία προτιμώ με τραπεζάκια, έκ­ θεση με 7 έργα έξι αμερικανών και διεθνών εικαστικών σχετικών με την αμερικάνικη κουλτούρα. Και live τζα ζ ατμόσφαιρα από το συγκρότημα του Ιονίου Πανεπιστημίου.

μηνεία συνολικά. ΕΙΔΑ στη ν Κεν­ τρική Σκηνή του Εθνικού το ν κλα­ σικό Βασιλικό (1830) του Αντωνίου Μ άτεση στη ν κλασική σκηνοθεσία του μετρ ελληνικών έργω ν εποχής,

Και μιας και ο λόγος περί τ ζ α ζ ΑΚ Ο ΥΣΑ για άλλη μια φορά δυο κο­ ρυφαίους: Chucho Valdes, Archie Shepp. Σ το «Παλλάς», που φέτος έχει πολλά καλά να μας παρουσιάσει. Το δίδυμο, μαζί με το κουβανικό συγ­ κρότημα του Chucho; ΑΠΑΙΧΤΟΙ. Αναμένω και το Pat Metheny Trio στις 4 Δεκεμβρίου. Και για να μην ξ ε ­ χνάμε το ν δικό μας κλασικό ναό της τζα ζ, τουτέστιν Half Note. ΑΚ Ο ΥΣΑ έναν σπουδαίο πιανίστα, το ν George Cables και το κουιντέτο του, που θε­ ωρείται ένα αυθεντικό all-star group, διότι οι μουσικοί που συμμετέχουν εί­ ναι ένας κι ένας. ΕΙΔΑ το ν τσεχωφικό Ξενόπουλο της Ρούλας Πατεράκη σ τη Νέα Σκηνή του Εθνικού με πινελιές από οπερέτα του ’20. Κόκκινος β ρά χος κάι Φω­ τεινή Σάντρη, μυθιστόρημα και θεα­ τρική διασκευή του αντίστοιχα από το ν Ξενόπουλο του 1905, το υλικό πάνω στο οποίο η Πατεράκη έστη σε το ν δικό τη ς Ξενόπουλο. Θετική η

Σπύρου Ευαγγελάτου. Ό σο για τον Μάτεση; Ακόμη επίκαιρος! ΕΙΔΑ άλλη μία τολμηρή παράσταση σ το Θέατρο του Νέου Κόσμου. Τον Συγγραφέα, του Τιμ Κράουτς. Έ ργο του 2007. Σε πρώτο επίπεδο, η βία και η ενδοοικογενειακή κακοποίηση. Πιο πίσω, η ευθύνη του θεατή για ό,τι επι­ λέγει να δει και έτσι να νομιμοποιήσει. Τολμηρή και η σκηνοθετική άποψη. ΕΙΔΑ δύο ιδιαίτερα καλοστημένες και προσεγμένες εκθέσεις. Του Ιδρύμα­ το ς της Βουλής τω ν Ελλήνων (Αμα­ λίας 14) για τους Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες και του Ιδρύματος Εικα­ στικών Τεχνών και Μουσικής Θεοχαράκη (Β. Σοφίας 9) για την ποίηση και τη ζωγραφική του Οδυσσέα Ελύτη. Να μην ξεχάσω να αναφέρω την με­ γάλη συναυλία-αφιέρωμα σ τον Οδυσ­ σέα Ελύτη με πρωτότυπη εκλεκτή μουσική του Γιώργου Κουρουπού σ το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. ΕΙΔΑ το ν Α λέξανδρο Παπαδιαμάντη, από τη ν Ομάδα Θ εάτρου OnERA ανέβασε στη σκηνή το μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Οι έμποροι τω ν εθνών. Ιδιότυπο μου­ σικό θέατρο, όπου τα νέα μέσα συν­ διαλέγονται δημιουργικά με το γλω σ ­ σικό ιδίωμα του Παπαδιαμάντη και τη ν πρωτότυπη μουσική σύνθεση, δημιουργώντας ένα ερεθιστικό σκη­ νικό περιβάλλον. Η σκηνοθεσία ήταν του Θ οδωρή Αμπατζή και η δραματουργική επεξεργασία τη ς Έ λσας Ανδριανού, μια συμπαραγωγή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, της Ομάδας Θ εάτρου OnERA και του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας. ■

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΙ

L

www.peopleneedtoknow.gr

MICHAEL LEWIS

A

ΜΠΟΥΜΕΡΑΝΓΚ Ταξίδια στον νέο Τρίτο Κόσμο: Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισλανδία, Γερμανία, Η Π Α Έ να ταξίδι στις φούσκες και τις ιδιαιτερότητες της διεθνούς οικονομίας. Μια σκληρή προφητεία για το τί περιμένει τα πιο άπληστα έθνη του πλανήτη μας.

NICHOLAS S H A X S O N

N IC H O L A S S H A X S O N

OFFSHORE ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΘΗΣΑΥΡΩΝ

OFFSHORE ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΘΗΣΑΥΡΩΝ Πώς οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι ενώ οι υπόλοιποι πληρώνουν όλους τους φόρους Ό λ η η αλήθεια για τους οικονομικούς παραδείσους και τις offshore εταιρείες. Τι κρύβεται πίσω από κάθε μεγάλο

11 ΗΝΟΝΤΑΙ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΟΙ

οικονομικό σκάνδαλο και κάθε κρίση

ΛΗΡΩΝΟΥΝ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ

των τελευταίων χρόνων.

ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

>Καποδιστρίου 9 Μεταμόρφωση, τηλ.: 2102816134

Βιβλιοπωλείο Μασσαλίας 14, Αθήνα, τηλ.: 2103615334

δ:θερμιδωριανά οξύτονα ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Άραγε, λύνει το πρόβλημα εκείνος που είναι μέρος του προβλήματος; ριν από ενάμισπ περίπου μήνα

σ ε μια εποχή όπου η πολιτική είχε το

έτυχε να διαβάσω σ το Βήμα τη ς

πάνω χέρι απέναντι σ τη ν οικονομία, το ν φ έρνω σ το νου μου σαν έναν εγκάρδιο

Π

Κυριακής (αν και τώ ρ α πια ένα εί­ ναι Το Βήμα) μια συνέντευξη το υ Δπμπτρη Κουλουριάνου, αρχαίου υπουργού τω ν Οικονομικών σ τη ν π ρώ τα περίοδο

εγκατεστημένος σ τη ν Κ ορώνη και καλ­

ανόδου στπ ν εξουσία του Α νδρ έα Παπανδρέου. Πρόκειται για μια συνέντευξπ

λιεργεί τα οικογενειακά του κτήματα,

ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για το πώς χτίστηκε και π ώς διατηρήθηκε ο μύθος τπς πατερναλιστικής διακυβέρνπσπς μετά το

γνω ρίσει ω ς ευρωβουλευτή σ το νεοκλα­ σικό κτίριο που σ τέγα ζε δράσεις τη ς Ευ­

1981, σ ε μια κοινωνία που ομολογουμένω ς υπήρξε επιρρεπής σ ’ αυτού του εί­ δους τις σχέσεις με τους πολιτικούς τπς ηγέτες. Θ έλω να πω, κι αυτό λίγο ώ ς

S

και μυαλωμένο άνθρωπο, αεικίνητο και ευδιάθετο, χωρίς ίχνος πόζας. Τώρα είναι

αλλά τό τε, στη δεκαετία του ’90, το ν είχα

ρωπαϊκής Έ νω ση ς, σ τη γωνία Αμαλίας και Ξενοφώ ντος. Είχε δημιουργήσει ένα forum συνάντησης και συζή τηση ς με­ τα ξύ σχετικά νέ ω ν που εκπροσωπούσαν πολιτισμικούς φορείς τ ω ν ευρωπαϊκών

πολύ όλοι το γνωρίζουμε, α νεξα ρτή τω ς του αν το δεχόμαστε ή όχι, π πλειοψπφία

χω ρώ ν και που για ένα διάστημα δού­

τω ν πολιτών που διαμόρφωσαν με τις εκλογικές τους τάσεις, τις α νοχές και τις

διά οι του κόμματος και σ τις συναντή­ σεις, ιδίως εκτός Ελλάδας, άρχισαν να

επιδιώξεις, το υπάρχον και σήμερα σύ­

εμφανίζονται γραμματείς και φαρισαίοι

στημα, ένα σύστπμα τα λαντευόμενο με­

απολύτως άσχετοι με τα θέματα του fo ­

τα ξύ τη ς κατ’ επίφασιν δημοκρατίας και τη ς κατά προσέγγισιν αυταρχίας, βολεύ­ τηκε για δεκαετίες μέσα σ τα όρια νομι­

rum. Τ ο μόνο που τους ενδιέφερε και το

μότητας και παρανομίας. Η γνω σ τή πε­

ντα ν σ ε συνεδρίαση τη ς Κεντρικής Επι­

λατειακή σχέση. Βέβαια γνω ρίζοντα ς ότι αυτό το βόλεμα δεν πρόκειται να πειραχθεί σ το ελάχιστο από το θεσμικό σύ­

τροπής, το καταλυτικό έργο τω ν διαφό­ ρω ν υπουργείων τους! Ακόμα θυμάμαι

στημα τ ω ν εξουσιώ ν, νομοθετικό, δικα­ στικό, εκτελεστικό, που η βασική του αξιοκρατική αρχή ο ρίζεται έξοχα από τη φράση που ακούγεται συχνά: «Σ τη ν Ελ­ λάδα σημασία δεν έχει τι ξέρεις αλλά ποιον ξέρ εις». Τ ον Δ. Κουλουριάνο, παλιό σ τέλεχος του διεθνούς τραπεζικού συστήματος, αλλά

λεψε καλά. Μέχρις ό του το πήραν μυρω­

μόνο που έκαναν ήταν να παρουσιάζουν με διθυραμβικά σχόλια, λες και βρίσκο­

την έκφραση απελπισίας και πλήξης σ το π ρόσω πο του Κουλουριάνου, και δεν μπορώ παρά να τη σ υ νδ έσ ω με το εξής απόσπασμα από τη ν π ρόσφ ατη συνέν­ τευξή του, καθώς αναφέρεται σ ε κατα­ σ τάσεις ανάλογες, όταν εκείνος πέρασε μόλις για ένα χρόνο από το Υπουργείο Οικονομικών: «Ο Ανδρ έα ς δεν έλεγε π οτέ “ όχι” [...] Δημιουργήθηκε μια νοο-

k Μ ΙΔ Α ΡΙΘ Μ Ο )

Το πρώτο βιβλίο της πολυαναμενόμενης τριλογίας νεανικών μυθιστορημάτων φαντασίας από τον

J a m e s P atte rson συγγραφέα των θρίλερ με ήρωα τον ψυχολόγο ντεντέκτιβ Ά λεξ Κρος, τα οποία έγιναν διεθνώς μπεστ σέλερ και μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο τροπία, ένας τρόπ ος σκέψης που είχε αποσυνδέσει τη ν αμοιβή από τη ν προσπάθεια. Η αμοιβή είχε γίνει ένα είδος ανθρώπινου δικαιώματος

με τον Μόργκαν Φρίμαν στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

[...] Ακόμη και σ ε υπηρεσίες ό πως η ΕΡΤ, για παράδειγμα, όπου υπήρχε πλεονάζον προσωπικό, ερχόταν ο υπεύθυνος και μου ζη το ύ σ ε να προσλάβω 1.200. Του έλεγα ότι δεν

£ ΜΑΓΟΙ

γίνεται. Μου απαντούσε “τώ ρ α θα βάλουμε δικούς μας” , ανεξα ρτή τως αν χρειάζονται ή όχι».

Η πλειοψηφία των πολιτών που διαμόρφωσαν με τις εκλογικές τους τάσεις, τις ανοχές και τις επιδιώξεις, το ύπαρχον και σήμερα σύστημα, ένα σύστημα ταλαντευόμενο μεταξύ της κατ' επίφασιν δημοκρατίας και της κατά προσέγγισιν αυταρχίας, βολεύτηκε για δεκαετίες μέσα στα όρια νομιμότητας και παρανομίας.

Τ ο 1993, κλείνοντας ένδεκα χρόνια σ την ΕΡΤ, ήρθε η στιγμή να φύγω κλωτσηδόν, μετά τη ν εκ νέου άνοδο του ΠΑΣΟΚ στη ν εξουσία. Περίπου έξι μήνες α ργότερα εκείνος που με α ντικατέστησε, φίλα προσκείμενος σ το ν σημερινό υπουργό τω ν Οικο­ νομικών, αναγκάστηκε και έφυγε μετά από ατασθαλίες και υπερβάσεις που αποκαλύφθηκαν... ■

Λ

εκδόσεις 1 C

Κ Λ Ε ΙΔ Α Ρ ΙΘ Μ Ο Σ

---------- w w w . k l i d a r i t K m o s . g r Οα τα βρείτε σε ενημερωμένα βιβλιοπωλεία και στο βιβλιοπωλείο ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ. Πεσμαζογλου 5. ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Τπλ· 210-3300104, Fax: 210-3841021. e-mail: sales@klidarilhmos.gr

δ:ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Γιατί ο Ελύτης έμεινε χωρίς επιγόνους; άει πολύς καιρός που σκέφτομαι πως ο Ο δυσσέας Ελύτης (το επετειακό έτος για τα εκατόχρονα από τη γέννησή του τελειώνει αυτόν το ν μήνα μαζί με το δύσκολο 2011) άφησε μάλλον λιγοστές επιρροές τό σ ο στη με­ ταπολεμική όσο και στη μεταπολιτευτική και τη νεότερη ποίηση. Έ χοντας παρα­ κολουθήσει κάπως συστηματικά την πο­ ρεία της πρώτης και της δεύτερης μετα­

Π

πολεμικής γενιάς, όπως και την εξέλιξη της γενιάς του 1970 και τω ν επιγόνων της, είμαι εδώ και χρόνια πεπεισμένος πως το ελυτικό έργο, σταυροδρόμι πολλαπλών επιδράσεων το ίδιο (ξεκινώντας από τον Πίνδαρο, το ν Χέλντερλιν, το ν Ρεμπώ και το ν Χάινε και φτάνοντας μέχρι το ν Ελυάρ και τους γάλλους υπερρεαλιστές), δεν κατάφερε να αποτυπώσει εμφανώς τα ίχνη

δ

του στους κατοπινούς (παλαιότερους και σύγχρονους) ποιητές, με τους οποίους συμπορεύτηκε (αν τους λογαριάσουμε σ το σύνολό τους) επί πέντε συναπτές δε­ καετίες: από το 1945 (χρονιά λήξης του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου) έως και το 1996 (χρονιά θανάτου του Ελύτη). Περί τα μέσα του περασμένου Νοεμ­ βρίου έλαβα μέρος σ το επιστημονικό συμπόσιο «Επιρροές το υ Ο δυσσέα Ελύτη», που διοργάνωσε σ το Ηράκλειο το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (σ το καλό­ γουστα σχεδιασμένο κτίριο το υ μου­ σείου, με θέα το Κρητικό Πέλαγος, λει­ τουργούν και δύο ερεθιστικές εικαστικές εκθέσεις για το ν Ελύτη: η μια είναι του Mario Vitti και η άλλη του Δημήτρη Καλοκύρη). Είχα εκεί την ευκαιρία να διατυ­ π ώ σ ω τη θέση μου και ταυτόχρονα την

απορία μου για τη μικρή επίδραση του Ελύτη σ τους διαδόχους του, για να διαπι­ σ τώ σ ω γρήγορα πως το ζήτημα έχει απα­ σχολήσει έναν απροσδόκητα μεγάλο αριθμό φιλολόγων και κριτικών, μολονότι δεν έχει θίγει παρά ελάχιστα μέχρι τώ ρ α σε ερευνητικό επίπεδο. Δ εν είναι τη ς παρούσης να παραθέσω διάγραμμα τω ν περιορισμένων (και πάν­ τω ς μόνο έμμεσων και σ αφ ώ ς αποστασιοποιημένων) επιδράσεων του Ελύτη στις επόμενες γενιές. Θέλω, όμως, να κα­ τα θ έσ ω κάποιες π ρώτες σκέψεις για τους λόγους που είναι πιθανόν να οδήγησαν σ ’ ένα τέτο ιο φαινόμενο. Για τη σχεδόν πα­ νηγυρική απουσία του από τις τάξεις τω ν π ρώτω ν και τω ν δεύτερων μεταπολεμι­ κ ών (ε δ ώ συμπεριλαμβάνω και τους υπερρεαλιστές τη ς πρώτης μεταπολεμι­ κής γενιάς) τη ν ευθύνη φέρει ενδεχομέ­ νω ς η αντίληψή του για την Ιστορία. Η Ιστορία συνιστά για το ν Ελύτη ένα ανυ­ πόφορο βάρος: μια πολλαπλά παραμορ­ φωμένη και εξαντλημένη πραγματικό­ τητα, που χρειάζεται να επινοηθεί ex nuovo και να ενταχθεί σ την προοπτική μιας υπέρτερης, λυτρωτικής ουτοπίας, την οποία θα αρδεύσουν τα ζείδωρα νά­ ματα τη ς τέχνης. Για τους πρώτους και τους δεύτερους μεταπολεμικούς η Ισ το ­ ρία έχει σιδερένια γόνατα: κουβαλά όλη τη φρίκη με τη ν οποία γέμισαν η παγκό­ σμια σύρραξη, η Κατοχή και ο Εμφύλιος το υς ανθρώπους, σκορπίζοντας παντού το αίμα, το ν όλεθρο και το ν εξανδραποδισμό. Και στη ν έρημο, κακά τα ψέματα, δεν υπάρχουν περιθώρια ούτε για ενορά­ σεις ούτε για ουτοπίες.

Ο Ελύτης θα επηρεάσει σίγουρα ω ς λυρικός π ερισσότερο τη γενιά του 1970 και του 1980, αλλά κι εδώ οι επι­ δράσεις το υ δεν θα αποκτήσουν ποτέ εντυπωσιακό όγκο. Ίσ ω ς γιατί και αυτοί οι ποιητές θητεύουν σ ’ έναν κόσμο ασύμβατο με το ν δικό του: όχι πια επειδή, αντί να συνεγείρονται από τη δυνατότητα τη ς τέχνης για μιαν οντολογική υπέρβαση του παρόντος, παραμένουν βυθισμένες σ τη ςώσα

Το πολυβραβευμένο μυθιστόρημα του R o b e r t C . O ’ B r i e n στο οποίο βασίστηκε η ταινία κινούμενων σχεδίων Το Μ υ σ τ ικ ό των Ν ΙΜ κυκλοφορεί επιτέλους και στα ελληνικά Η κυρία Φρίζμπι και οι

1111

μεταλλαγμένοι αρουραίοι

Ιστορία, όπως οι αμέσως προηγού­ μενες, αλλά εξαιτίας του ότι ο ατομι­ κισμός, ο κυνισμός και η μυθολογική αποσάθρωση του τελευταίου τέτα ρ­ του του 20ού αιώνα κατόρθω σαν να τους εμηνεύσουν μιαν εγγενώς αντιλυρική στάση, που αν πρόκειται να συμπεριλάβει κάποτε στις παρακα­ ταθήκες τη ς το ν υπερρεαλισμό, δεν θα το αποπειραθεί μέσω του Ελύτη. Αξίζει, νομίζω, μετά απ’ όλα αυτά, το ν κόπο να τελειώ σω με τη ν υπό­ μνηση πως ένας ποιητής ο οποίος εί­ ναι ταυτισμένος στην κοινή συνεί­ δηση με την περίσσεια τω ν ερωτικών αισθημάτων και τη ν ελληνική του λαμπρότητα (το κοστούμι που δεν έχει ηάψει μέχρι σήμερα να ράβει για το ν Ελύτη η δημόσια πρόσληψή του), παραμένει μέχρι και τώ ρ α που συζη ­ τάμε δύστοκος ω ς προς την ενδοποιητική του διάχυση και οικειοποίηση. Κι αυτό γιατί ολόκληρη η τ ε ­ χνική και η ποιητική του ανατρέπει ευθύς εξαρχής την έξω θεν υποδοχή και αποδοχή του έργου του: έργο το οποίο εξακολουθεί να κοιτάζει με προσήλωση στο ν εσω τερικό του κα­ θρέφτη και να αντλεί από εκεί τη μο­ ναδική και σπάνια αύρα του. ■

Η κυρία Φρίζμπι, μια χήρα ποντικίνα, και τα τέσσερα μικρά παιδιά της πρέπει να εγκαταλείψουν αμέσως το σπίτι τους -ειδάλλως κινδυνεύουν με βέβαιο θάνατο! Ωστόσο, ο μικρότερος γιος της κυρίας Φρίζμπι είναι στο κρεβάτι άρρωστος με πνευμονία και δεν πρέπει να μετακινηθεί. Για καλή της τύχη, θα γνωρίσει τους μεταλλαγμένους αρουραίους, εκπληκτικά πλάσματα με πολύ υψηλή νοημοσύνη, αποτέλεσμα πειραμάτων στα εργαστήρια του Ιδρύματος Ψυχικών Ερευνών, οι οποίοι θα βρουν μια λύση για το πρόβλημά της.

γ© —

tεκδόσεις Κ Λ Ε ΙΔ Α Ρ ΙΘ Μ Ο Σ

'-----------’ w w w . k l i d a r i t h m o s . g r θα τα βρείτε σε ενημερωμένα βιβλιοπωλεία και στο βιβλιοπωλείο ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ, Πεομαζόγλου 5, ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Τηλ. 210-3300104, Fax: 210-3841021, e-mail: sales@klidarithmos.gr

δ:γράμματα από μακριά ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΧΙΝΑ

Ένας κόσμος απόλυτης προσομοίωσης Φίλιπ Ντικ ήταν ο συγγραφέας που αναβάθμισε την επιστημονική φα­ ντασία προσδίδοντας της πνευμα­ τικότητα, υπαρξιακό προβληματισμό και λογοτεχνική αξία, που κατάφερε να την επιβάλει σαν ένα είδος ικανό να θέτει φι­ λοσοφικά ερωτήματα. Ο Φρέντερικ Τζέιμσ ον το ν αποκαλοόσε πρόδρομο του μετα-

Ο

μοντερνισμού, ο Σλαβόι Ζίςεκ χρησιμο­ ποίησε τα διηγήματά του ω ς πεδίο εφαρ­ μογής τω ν θεωριών του Λακάν, η Μάργκαρετ Κίλτζόί το ν περιέγραψε ω ς έναν «αναρχικό ερμηνευτή του γνωστικισμού». Ο Στάνισλαβ Λεμ μίλησε για τη μεταστατική αταξία τω ν κόσμων του και για την ιδέα του περί συνεχούς, ιοβόλου αναπα­ ραγωγής ή απομίμησης της πραγματικό­ τητας, φέρνοντας σ το νου τού αναγνώστη στοιχεία που θα μπορούσαν να προέρχον­ ται από τους στοχασμούς του Ζαν Μποντριγιάρ και επιβεβαιώνοντάς τα, αφού οι ρεπλίκες που εποικούν το έργο του Ντικ εί­ ναι η λογοτεχνική εκδοχή τω ν simulacra

s

(«ομοιωμάτων») του Μποντριγιάρ. «Ο κό­ σμος του Ντικ είναι ένας κόσμος απόλυτης προσομοίωσης», θα γράψει αργότερα ο γάλλος φιλόσοφος. Α ν η πεζογραφία του Φίλιπ Ντικ θεωρήθηκε «φιλοσοφική μυθοπλασία», είναι κυρίως επειδή, μολονότι χρησιμοποίησε οικοδομικά υλικά παρμένα από τους επαγγελματίες της αμερικανικής επιστημονικής φαντασίας και γι’ αυτό ελαφρώς φθαρμένα, κατάφερε να τους προσδώσει τη λάμψη μιας γνήσιας πρω­ τοτυπίας και, κατά καιρούς, να παραβιάσει τις συμβάσεις του είδους και να το υπερβεί προσδίνοντας στις ιστορίες του -αυτόν τον εξωφρενικό συνδυασμό μεταφυσικής εικο­ τολογίας, κοινωνικής σάτιρας, διαλυμένων

σχέσεων και φανταστικών κόσμων- βαθύ­ τερη και εν πολλοίς τραγική σημασία. «Σκοπός του συγγραφέα είναι να βλέπει πράγματα που άλλοι δεν βλέπουν» έγραψε κάποτε ο Ντικ. Μ’ άλλα λόγια, να βλέπει τα υπαρξιακά χάσματα και τις αλληλοπεριχωρούμενες σπείρες της πραγματικότητας, εξί­ σου φανταστικής και ονειρικής όσο και αλη­ θινής και υλικής, να συλλαμβάνει το τερα­ τώδες τω ν αδιανόητων νόμων του κοσμικού σύμπαντος, να διαρρηγνύει τα όρια τω ν χω­ ροχρόνων. Ο τρικυμιώδης βίος του (ο χωρι­ σμός τω ν γονιών του όταν ήταν πέντε χρό­ νων, ο θάνατος της δίδυμης αδελφής του Τζέιν, η οποία, σύμφωνα με τη μητέρα του, δεν ήταν αυτή που έπρεπε να «αναχωρήσει» από τους δυο τους, οι πέντε (!) αποτυχημέ­ νοι γόμοι του, οι ενοχλήσεις της αστυνομίας εξαιτίας τω ν «ανατρεπτικών» έργων του, οι δύο απόπειρες αυτοκτονίας του, ο εθισμός του στα ναρκωτικά θα κορυφωθεί στις δύο μυστικιστικές-μεταφυσικές εμπειρίες του η πρώτη το 1963, όταν «είδ ε» στον ουρανό το Πρόσωπο του Κακού, και η δεύτερη στις 20 Φεβρουάριου του 1974, την οποία ο ίδιος ονόμασε «Συνάντηση με το ν Θ εό» και περιέγραψε σαν μια ροζ ακτίνα λέιζερ που πλημμύρισε το νου του με γνώση, κάτι σαν επιφοίτηση. Από πού είχε έρθει αυτή η ακτίνα; Από τον Θεό; Από τους εξωγήινους; Από μια χούφτα βιταμίνες που είχε καταπιεί λίγες ώρες πριν; Ή ταν σύμπτωμα επιληψίας; Ο Ντικ δεν έπαψε να αναρωτιέται και το συμβάν δεν ενέπνευσε μόνο το έργο του VALIS αλλά και 8.000 σελίδες αναλύσεων, υποθέσεων και ερωτημάτων που κατέλιπε με τον θάνατό του το 1982 και τιτλοφόρησε «Η εξήγησις» (The exegesis). Ποτέ δεν είχε εκδηλώσει την

πρόθεση να δημοσιεύσει την Εξήγηση, όμως το ν περασμένο μήνα οι εκδόσεις Houghton Mifflin Harcourt την κυκλοφόρη­ σαν σε έναν ογκώδη τόμο 900 σελίδων, επι­ μελημένο από το ν Τζόναθαν Λίθεμ και την Πάμελα Τζάκσον.

Τι παραπάνω μας μα­

θαίνει αυτό το βιβλίο για το ν Φίλιπ Ντικ; ανα­

Εισάγοντας το ν αναγνώστη στην Εξήγηση, ο Τζόναθαν Λίθεμ του προτείνει απλώς να «παραδοθεί» στη γοητεία αυτού του παρά­ ξενου συμπιλήματος -ω σ τό σο , ο Κάλντερ αντιτείνει πως μόνο αν κανείς έχει διαβάσει τουλάχιστον δεκαέξι μυθιστορήματα του

ρωτιέται ο Ντάνιελ Κάλντερ στις σελίδες του Guardian. Μάλλον μας δείχνει μια διάνοια

Ντικ, αν έχει διατρέξει τη βιογραφία του και αν αγαπάει τη μεταφυσική, θα μπορέσει να το εκτιμήσει. Μόνο κάτω απ’ αυτές τις προ­

σε σύγχυση, στα όρια της παράνοιας και, μερικές φορές, του πανικού. Εικασίες για τη μεταφυσική αυτή εμπειρία που μοιάζει να

ϋποθέσεις, γράφει, η Εξήγηση θα τον φέρει κοντά στη μοναδική διάνοια του Φίλιπ Ντικ, αυτό το μεγαλοφυές μείγμα αμφιβολίας, πα­

ξεπήδησαν από τις σελίδες του μυθιστορή­

ράφορης επινόησης, απειροελάχιστης λε­ πτομέρειας, μεγαλεπήβολων θεωριών και

ματος του Ubik, δίνουν τη θέση τους σε πα­ ρανοϊκές ιδέες (ένας νεκρός επίσκοπος ονό-

σαρκαστικού χιούμορ. 'Οπως και στα βιβλία του Ντικ, έτσι και σ ’ αυτήν την αυτοβιο-

ματι Τζίμ Πάικ είχε εισβάλει σ το νου του, για να μεταμορφωθεί στη συνέχεια σ τον αρ­ χαιοελληνικό θεό Ασκληπιό) και ιδεοληπτι-

γραφική διερώτηση η πραγματικότητα κα­ ταρρέει και στη συνέχεια ανασυντίθεται,

κές εμμονές (ο ίδιος ο Ντικ αποτελούσε σύγχρονη ενσάρκωση του προφήτη Ηλία).

πάλι και πάλι. Όμως τι είναι, αλήθεια, πραγ­ ματικό; ■

1

5*

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Οι Λδόσειε Διάπλαση παρουσιάζουν το πγια μικρουε και μεγ< με τίτλο «Ο ΠΡΙΓΚΙΓΙ Την Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2011 otis 12 τ( στο πνευματικό κέντρο ms Ισραηλίτικηε κοινότηταε Αθην Βησσαρίωνοε 9, 2os όροφοε. Για το Βιβλίο θα μιλήσει η εκπαιδευτικόε Ιφιγένεια Αντωνίου. Αποσπάσματα θα διαβάσουν ο η Λ ο ι ό ε Αλβέρτο και η συγγραφέαν

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

www.diaplasibooks.gr

Η αποτελεσματικότητα και η αξιοπιστία γίνονται πράξη Κέντρο Διανομής Ασττροπύργου

Συγκρότημα Βορείου Ελλάδος

Κέντρο Διανομής Μαγούλας

Λεωφ. ΝΑΤΟ 19300 Ασττρόττυργος Τ: 210 55 17 700

ΒΙ.ΠΕ ΣΙΝΔΟΥ Ο.Τ 31Γ Γ' Είσοδος, 52 022 Θεσσαλονίκη Τ: 2310 79 99 44

Γ. Γεννήματα 99 Θέση: Πλακωτό 19600 Μ αγούλα Τ: 210 55 17 880-881

δ:ζενερίκ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ-ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ

Περί και υπέρ τούβλων

Σε μια παρέα από αυτές που τις λέγαμε «φιλολογικές», αλλά σήμερα προτιμάμε να τις λέμε «ασκέρι βιβλιομανών», ή αγ­ γλιστί «the booklovers», έχει ξεσπάσει σ υζήτηση περί τούβλων. «Τ ο ύ β λ ο» αποκαλούσαμε το ν ανεπίδεκτο μαθήσεως, σήμερα «το ύ β λο » λέμε το πολυσέλιδο, ο γκώδες μυθιστόρημα (σε αντίθεση με τα

Ρώτη σαν το Λ ίγο πού πάει και τρέχει έτσι. «Π ά ω να συναντή σω το Π ολύ », απάν­ τησε. Παροιμία Στο ν αλλόκοτο ζό φ ο τω ν καιρών, διεξά­ γονται συζητήσεις που μοιάζουν άσχετες και ανεπίκαιρες και μετέωρες, αλλά όσο θυμάμαι το ν εαυτό μου και τους φίλους μου και τις έντονες ανταλλαγές απόψεων ανάμεσά μας - σ ε βαθμό εκτοξεύσεως αν­

μικρά, ας πούμε μίνιμαλ, βιβλία που, κά­ πως περιφρονητικά, τα λέγαμε «μαρί­ δ ες»). Μαιτρ της ανάγνωσης τούβλων είναι ο φι­ λόσοφ ος Κ ωστής Παπαγιώργης. Όποιος παρακολουθεί τις βιβλιοκρισίες του στη U fo, διαπιστώνει πόσο το ν ιντριγκάρουν τα τούβλα. Είναι από τους π ρώτους που παρουσίασαν μυθιστορήματα που αγγί­ ζουν ή και ξεπερνάνε τη χιλιάρα σελίδες, καλογρασαρισμένα, πανίσχυρα θωρηκτά

τικειμένων ενίο τε- τό σ ο θυμάμαι να μην

ταχείας δρά σεω ς που έρχονται να πυρ­ πολήσουν βεβαιότητες, να ανατινάξουν οχυρά εφησυχασμού, να σφηνωθούν για

μας νοιάζει η καταλαλιά για την προσή­ λω σή μας σ ε ζητήματα που οι πολλοί τα θεωρούσαν άσχετα και ανεπίκαιρα και

που έγραψε για το Ενάντια σ τ η μέρα του Thomas Pynchon (μτφρ. Γιώργος Κυρια-

μετέωρα. Όχι δίχως κάποιο ειρωνικό μει­ δίαμα, θυμάμαι θέματα και ζητήματα που θεωρούνταν σοβαρά να έχουν χαθεί για

ζής, Κ αστανιώτης) και για τ ο Omega m i­ n o r το υ Paul Verhaegen (μτφρ. Ινώ ΒανΝτάικ Μπαλτά, Πόλις).

πάντα σ τη λίμνη τη ς λήθης. Α ς είναι. Ού­ τω ς ή άλλως, ένας σεβάσμιος γιουγκοσ-

Α λλος λάτρης τω ν τούβλω ν είναι ο πολυ-

πάντα σ το μυαλό. Ίσ ω ς ήταν ο πρώτος

πράγμων συγγραφέας Μιχάλης Μοδινός,

λάβος επίσκοπος είχε κάποτε αποφανθεί ότι εμείς οι Έλληνες είμαστε υπέροχοι φι­ λόσοφοι, καθόσον άλλο δεν κάνουμε

«Βιβλιοδρόμιο» τω ν Νέων, αλλά και από εκτενές σχόλιό του σ το περιοδικό Δ έντρο

παρά να συζητούμε ολημερίς και ολονυχτίς περί ανυπάρκτων ζητημάτων. Μέγισ τη φιλοφρόνηση, θεωρώ.

(τεύχος 183-184, σσ. 214-215). Ο Μοδινός εξετά ζει το φαινόμενο τω ν τούβλων, μι­ λώ ντα ς για μερικά τοιαύτα που εκδόθη-

όπως φαίνεται από τα κείμενά του σ το

καν το ν τελευταίο καιρό. Ανάμεσά τους το Ενάντια σ τη μέρα και το Omega minor, αλλά και οι Ευμενίδες του Jonathan Uttell (μτφρ. Αγγελος Φιλιππάτος, Λιβάνης), ο Α ό ρ α το ς άνθρωπος του Ralph Ellison (μτφρ. Αγορίτσα Μπακοδήμου, Κέδρος), η Εποχή τη ς σ τά χ τη ς του Jorge Volpi (μτφρ. Λεωνίδας Καρατζάς, Ωκεανίδα), η Ελευθερία του Jonathan Franzen (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, Ωκεανίδα) και η Κεντρική Ευρώπη του William Τ. Volmann (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, Κέδρος).

συμπλέει ω ς προς αυτό με το ν Μοδινό. Ό σοι ξέρουν από μαραθωνίους, γνω ρί­ ζουν ότι όλο τ ο ζουμί είναι μετά το τριακ οσ τό χιλιόμετρο. Καμιά φορά, χάνεις το καλύτερο αν αφήσεις στη μέση ένα, έσ τω επίπονο, εγχείρημα. Επιτρέψτε μου να σ ας διαβεβαιώσω ότι αμφότερα τα μυθι­ στορήματα Omega και Ευρώπη έχουν πολλούς κρυφούς άσσους σ τα χαχόλικα μανίκια τους και κρύβουν υπέροχα τε ­

Ο Μοδινός λέει ότι τα βιβλία αυτά είναι

χνάσματα σ τους ιλιγγιώδεις λαβυρίνθους τους. Ιδίως σ το Omega, η μεγάλη και αδιανόητη ανατροπή σκάει κι απογειώνε­

σημαντικά, αλλά κάποια (το Omega και η Ευρώπη), μοιάζουν να έχουν γραφτεί για

ται μετά τα δύο τρίτα του όγκου το υ και αιφνιδιάζει ακόμα και πολύπειρους ανα­

να μ ην διαβαστούν, συνιστούν φιλόδοξη

γνώ στες. Στην Ευρώπη, πάλι, οι ανατρο­

μεν ατελέσφορη δε απόπειρα να γραφτεί

πές είναι καταιγιστικές και το ενδιαφέρον ό σ ω ν έχουν ψάξει τα του Δευτέρου Παγ­ κοσμίου και τω ν ολοκληρωτισμών μένει

μια ιστορία του κόσμου μέσα από ένα μυ­ θιστόρημα, και υπογραμμίζει ότι ουκ ολί­ γοι φίλοι του άφησαν σ τη μέση τη ν ανά­

κάθε στιγμή απαραμείωτο. 1

γνω ση ή «πή δηξα ν» κεφάλαια και πήγαν κατευθείαν στη σελίδα 730, ας πούμε, για

Μαρούσι, 15/ΧΙ/2011

να πάρουν μια γεύση. Ο Παπαγιώργης

ΘΟΔΩΡΗΣ Κ Α ΛΛΙΦ ΑΤΙΔΗ Σ ΘΟΛΩΡΗΪ ΚΛΛΛ1ΦΛΤ1ΛΗΧ

Ο Αγ ι ος Η ρ α κ λ ή ς

Ο Άγιος Ηρακλής Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης, με τον γνωστό προσωπικό του τρόπο, αφηγείται τη ζωή του πιο αγαπημένου ήρωα της Ελληνικής Μυθολογίας.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΓΑΒΡ

; Δ Η Σ τηλ. 210 3228839,

δ ω ς αναγνώστης ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΟΤΟΠΟΥΛΟΥ

τη ν αρχή τη ς κρίσης, τό τε ακόμα που οι διανοούμενοι, με ή χωρίς ει­ σαγωγικά, δεν πολυμίλαγαν, παρα­ βρέθηκα σ ε μια από τις π ρώτες δημόσιες

Σ

συζητήσεις για τη νέα φάση στη ν οποία έμπαινε η Ελλάδα. Δ ιοργανωτής ήταν ένας επιστημονικός φορέας και συμμετέχοντες ένας καθηγητής που πρόσφατα, τότε, και θριαμβευτικά, είχε εισέλθει στην πολιτική, δυο άλλοι καθηγητές, δημοσιολόγος και οικονομολόγος, που δεν είχαν πολιτική εμπλοκή και βλέψεις, αλλά ποτέ δεν ξέρεις, κι ένας συγγραφέας. Ενστικ τω δ ώ ς ίσως -μ ε το λάθος ένστικτο όποιου συγχέει τη ν ειδίκευση με τη γνώ ­ σ η - περίμενα φ ώ τιση ή έ σ τω υλικό προ­ βληματισμού από τους καθηγητές και γε­ νικότητες από το συγγραφέα. Έλαβα γε­ νικότητες έω ς κοινοτοπίες από τους κα­ θηγητές και μια γερή δόση φρέσκου αέρα από έναν συγγραφέα που συνταίριαζε, χωρίς να μπλέξει, ζητήματα ταυτότητας, κοσμοπολιτισμού, παθογενειών οικονο­ μικού, πολιτικού και κοινωνικού συστή ­ ματος με την ελληνική πολιτισμική υπο­ χώρηση (στην πρώτη γραμμή τη ς οποίας δ εν θυμάμαι αν έβαλε, πάντως βά ζω εγώ, την έλλειψη χιούμορ) και, τελικά, τη ν κρί­ ση. Τ ο όνομα το υ συγγραφέα ήταν Πέ­ τρ ο ς Μάρκαρης κι εκείνη τη μέρα ανακά­ λυψα πώς κάποιος μπορεί να είναι δοκι­ μιογράφος χωρίς να γράφει δοκίμια (λίγο καιρό αργότερα ο ίδιος βάλθηκε να με διαψεύσει δημοσιεύοντας ένα πραγμα­ τικό δοκίμιο σ το ν τόμο Υπό τ ο μηδέν). Ο Μάρκαρης αποτελεί μια ειδική περί­ πτωση σ τα ελληνικά γράμματα. Οχι μόνο

επειδή το ν ξέρουν και το ν διαβάζουν σ το εξω τερ ικ ό περισσότερο από αρκετούς συγγραφείς για τους οποίους μιλάμε πιο συχνά σ το εσω τερικ ό αλλά γιατί γράφει ένα είδος «λογοτεχνίας τη ς πραγματικό­ τη τα ς » που είναι, κι αυτή, πολύ λιγότερο απλή απ’ ό σ ο φαίνεται. Δ εν το ν θ εω ρώ αστυνομικό συγγραφέα: τα μυθιστορήματά του έχουν αστυνομική πλοκή για να πουν άλλα πράγματα, στη ν πρώτη γραμ­ μή τω ν οποίων -α υ τό είναι το ενδιαφέ­ ρον αλλά και ο συνδετικός κρίκος με τη δημόσια σ υ ζή τη σ η - βρίσκεται το «α ντι­ κείμενο Ελλάδα», η κ ατάσταση τη ς χώ­ ρας - τη ς πραγματικής χώ ρα ς- κατοικούμενης από ανθρώπους -α π ό πραγμα­ τικούς ανθρώπους, που μοιάζουν πολύ με τους μυθιστορηματικούς του ή ρ ω ες τη ν ώρα που η χώρα και οι άνθρωποι αναπνέουν και αλλάζουν. Μια λογοτεχνία τη ς στιγμής με τη ν ευγενή μορφή τής (κοινής) περιπέτειας που είναι μαζί και σχόλιο. Μ ετά το κατά τη γνώμη μου αρι­ στούργημά του, Ο Τ σε αυτοκτόνησε, ο Μάρκαρης άγγιξε από ακόμα πιο κοντά την πραγματικότητα με τη ν εξαγγελθείσα «τριλογία τη ς κρίσης», τη ς οποίας κυκλοφόρησε π ρόσφατα η δεύτερη συ­ νέχεια, η Π εραίωσα (τερά στιο μέρος της επιτυχίας του συγγραφέα είναι οι τίτλοι του). Φόνοι φοροφ υγάδων οδηγούν σε αλλαγή, προς ά γνω σ τες ώ ς τό τε κατευ­ θύνσεις, του φορολογικού αλλά και του κοινωνικού τοπίου: σχεδόν μεγαλοφυής απλότητα σύλληψης, χιούμορ, υπαινιγμοί κι ένα τέλο ς που θα μπορούσα (μη φ ο ­ βάστε, δεν θα το κάνω) να αποκαλύψω

χωρίς να χαλάσω κανενός την απόλαυση. Παρόμοια «βελτανσάουνγκ» (για να τι­ μήσω το ν γερμανισμό του Μάρκαρη, που είναι η μία μόνο όψη του λεβαντινισμού του), αλλά με ανάστροφη χρήση του φα­ κού, βρήκα σ ε έναν ισπανό συγγραφέα που επίσης με συντρόφεψε το ν τελευταίο καιρό. Η Ανατομία μ ιας στιγμ ής του Χαβιέρ Θέρκας (συγγραφέα τω ν παλιών, γνω σ τώ ν Σ τρ α τιω τώ ν τ η ς Σαλαμίνας) μι­

θρώ πω ν (του τό τε πρωθυπουργού Αντό λφ ο Σουάρεθ, του αντιπροέδρου του και πρώην στρατιωτικού Γκουτιέρεθ-Μεγιάδο και του κομμουνιστή ηγέτη Σαν­ τιάγο Καρίγιο), τω ν μόνων που έμειναν όρθιοι ή και προσπάθησαν να δράσουν

λάει για το σήμερα μέσα από την ανα­ σύνθεση τη ς ιστορίας του χτες. Μισή ώρα κινηματογραφικού υλικού γύρω από το αποτυχημένο πραξικόπημα τη ς 23ης Φε­

όταν ο ταγματάρχης Τεχέρο μπήκε σ το Κοινοβούλιο με το πιστόλι για να κατα­ λάβει την εξουσία. Μικρή και μεγάλη ιστορία, «αστυνομική» πλοκή μέσα από τις ίντριγκες του στρατού, του παλατιού, τω ν κομμάτων εξουσίας, καδράρισμα μιας χώρας σα να ήταν άνθρωπος: ο Μάρκαρης θα μπορούσε άνετα να το υπογρά­

βρουάριου 1981 δίνει ευκαιρία για ξετύλιγμα τη ς ζω ή ς και τη ς μοίρας τριώ ν αν­

ψει (και θα έκοβε, για το καλό όλων μας, και καμιά διακοσαριά σελίδες). ■

ΠΕΤΡΟΣ

ΜΑΡΚΑΡΗ Σ

Περαίωση Τ ι θα κάναμε όλοι εμείς, που σηκώνουμε καθημερινά το φορτίο της κρίσης, αν κάποιος που υπογράφει σαν «εθνι­ κός φοροεισπράκτορας» άρχιζε να σκοτώνει φοροφυγάδες, για να γεμίσει τα ταμεία του κράτους; Π ώ ς θα αντιδρούσαμε; Η Περαίωση είναι το δεύτερο μυθιστόρημα της Τριλογίας της Κρίσεως του Πέτρου Μάρκαρη. Κ α ι είναι ένα μυθιστόρημα «κρίσεως» ανάμεσα στο καθήκον και στη συνείδηση. ΙΗ Λ ΙΔ Η Σ

τηλ. 210 3228839, w w w . g a v r i e l i d e s b o o k s . g r

Α

ν κάνουμε μια βόλτα σ τα ράφια τω ν βιβλιοπωλείων, θα βρούμε στην κατηγορία «Πρακτικοί οδη­ γο ί» πολλά βιβλία που απευθύνονται σε

Joy Berry Σειρά: Είναι στο χέρι σου!

ενηλίκους και αφορούν την οργάνωση τη ς προσωπικής επιτυχίας. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν ανάλογοι σύντομοι οδη­ γοί για μεγάλα παιδιά, με τους τίτλους Εί­ μαι κύριος το υ εαυτού μου, Βάζω σ τ ό ­ χο υ ς και το υ ς πετυχαίνω, Φέρομαι πάντα έξυπνα, Έχω το θ άρρος τη ς γνώμης μου (ενδεικτική ηλικία από 12 ετών). Με μια

Εικονογράφηση: Bartholomew Μετάφραση:

κουβέντα, διαβάζοντας τους τίτλους, τα συστατικά για τη ν επιτυχία είναι εξυ­ πνάδα, θάρρος, στόχοι, αυτοπειθαρχία και αυτοκυριαρχία. Οδηγοί για παιδιά με ποικίλα θέματα σχε­ τικά με τη ν καθημερινότητα (π.χ. διαχεί­ ριση συναισθημάτων, αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας, σ ω στή διατροφή, σε­ ξουαλική αγωγή, συμπεριφορά κ.ά.) είχαν εκδοθεί και παλιότερα, οι καινούργιοι όμως διαφέρουν. Διαφέρουν γιατί πλη­ σιάζουν, με το ν τρόπο τους, όλα εκείνα

δ

που απασχολούν τους μεγάλους σ ε πε­ ρίοδο κρίσης: ποια εφόδια πρέπει να δια­ θέτει καθένας για να επιβιώσει μέσα σ ’ έναν χώρο άκρατου κοινωνικού α νταγω­ νισμού. Η συγγραφέας είναι παιδαγωγός, με ειδι­ κότητα τη συμβουλευτική γο νέω ν και παιδιών, τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί σ ε περισσότερες από 80 γλώ σσ ες και ανήκουν στη ν κατηγορία τω ν βιβλίων « α υ τοβ ελτίω σ η ς», παραφ ράζοντας το «μ όνος σου μπορείς», που είναι η κεν­ τρική ιδέα και δίνει το ν τίτλο σ τη σειρά. Στόχος τους είναι να δώσουν πληροφο­ ρίες και ιδέες στους αναγνώστες για να

Βάζω στόχους και τους πετυχαίνω

Χαρά Γιαννακοπούλου Παπαδόπουλος, 2011 σελ. 54 € 3,99

ασκήσουν τις ικανότητές τους, να απο­ κτήσουν τις κατάλληλες δεξιότη τες που θα τους προετοιμάσουν από νεαρή ηλικία για να κάνουν τη ζω ή τους καλύτερη και να κατακτήσουν τη θέση τους στην κοι­ νωνία. Οι οδηγοί έχουν παρόμοια δομή: ξεκι­ νούν με μια εισαγωγή για το θέμα κι ακο­ λουθούν 4-5 κεφάλαια, σ τα οποία αρ­ θρώνονται και αναπτύσσονται οι επιμέρους παράμετροι που το ορίζουν και τα οποία περιέχουν οδηγίες και τεχνικές για την επίτευξη τω ν σ τόχ ω ν που έχουν τε ­ θεί. Τα κεφάλαια είναι οργανωμένα ω ς case studies (μελέτη συγκεκριμένων κα­ τα στά σεω ν) και οδηγούν σ την ανάπτυξη μιας «στρατη γική ς» βήμα-βήμα για την επίλυσή τους από το υποκείμενο. Σε κάθε κεφάλαιο δίνεται αρχικά μια συμπυκνω­ μένη πρόταση, εικονογραφημένη σ ε στυλ κόμικ, η οποία τοποθετεί το πλαίσιο της κατάστασης που εξετάζεται. Μ’ αυτόν το ν τρόπο αποφεύγονται τα πολλά λόγια και οι θεωρίες, ενώ ταυτόχρονα ο αναγνώ­ σ της βρίσκει έδαφος να σκεφτεί και να αναπτύξει το ν προβληματισμό του, αφού κρίνει ω ς εξω τερικός παρατηρητής τις

καταστάσεις στις οποίες πρέπει να δο­ θούν λύσεις. Στις τελευταίες σελίδες, π συγγραφέας κωδικοποιεί πλέον τα συμ­ περάσματα και τα βήματα που πρέπει να γίνουν. Α ς δούμε, ω ς παράδειγμα, πώς ξετυλί­ γονται τα πράγματα σ το βιβλίο Βάζω σ τ ό ­ χο υ ς και το υ ς πετυχαίνω. Εισαγωγή: Μπορείς να πετύχεις αυτό που θέλεις, αν γνωρίζεις: 1. Τις επιθυμίες και τους στόχους 2. Τέσσερα βήματα για τπν επίτευξπ τω ν στόχων: α. Όρισε το ν στόχο, β. Φτιάξε μια λίστα, γ. Ο ργάνωσε τπ λίστα σου, δ. Ξεκίνα 3. Ο χτώ εμπόδια στπν επίτευξπ τω ν σ τό ­ χων: 1. Αρνπτικοί άνθρωποι, 2. Ελλειψπ υποστήριξης, 3. Άγχος, 4....

4. Δέκα προϋποθέσεις για την επιτυχία: 1. Όρεξη, 2. Αυτοπεποίθηση, 3. Ανοιχτό μυαλό, 4. Ευελιξία, 5....

5. Π ώς να γίνεις επιτυχημένος... - συμπύ­ κ νωση τη ς μεθόδου και συμπερά­ σματα. Δ εν υπάρχει τίποτα το μεμπτό στις ιδέες και στις τεχνικές της συγγραφέως για την

Τ Α

Β Ι Β Λ Ι Α

Π έ τρο ς Μ α ρκ α ρη ς

επίτευξη τω ν στόχων, θεωρούμε μάλιστα ότι ο τρόπος που χειρίζεται τα θέματά της είναι εξαιρετικά προσεκτικός και γεμάτος χιουμοριστικές ατάκες. Εκείνο που μας ξενίζει είναι το γεγονός ότι δημιουργήθηκε η ανάγκη για τη συγγραφή τέτο ιω ν βιβλίων για παιδιά. Έχει διαπιστωθεί ότι η παιδική κοινωνία, το σχολείο κυρίως, εί­ ναι χώρος εξαιρετικά ανταγωνιστικός. Και ο ανταγωνισμός καλλιεργείται όχι μό­ νον από συνομήλικους αλλά και από τους γονείς. Το κυνήγι τω ν βαθμών, η επιχει­ ρηματολογία τω ν μαθητών όταν συγκρί­ νουν τι πήραν σ τα τεστ, η εσωτερική αξιολόγηση τω ν παιδιών μεταξύ τους, η αγωνία για άνοδο και βραβεία, είναι συμ­ πτώματα που, αν μη τι άλλο, αφαιρούν από τα παιδιά την παιδικότητά τους, τα προσανατολίζουν να δεχτούν τις προσ­ δοκίες τω ν γονιών τους και, τέλος, τα οδηγούν σ ε κάποιου είδους «επαγγελμα­ τισμ ό» που δεν είναι τη ς ηλικίας τους. Τα βιβλία είναι καλοφτιαγμένα, τα συμπτώ­ ματα όμως που καλούνται να θεραπεύ­ σουν δύσκολα βρίσκουν τη λύση τους σ τα βιβλία. ■

Τ Ο Υ

ΠΕΡΑΙΩΣΗ

Φ Θ Ι Ν Ο Π Ω Ρ Ο Υ

( δε ύ τερο ς το μ ο ς

της

τ ρ ιλ ο γ ία ς

της

ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΔΙΗ ΓΗ ­ ΜΑΤΑ · * Μ ά ρ κ ο ς μ ε ς κ ο ς ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ · * Κ ώ σ τ α ς Τ α χ τ ς η ς Η ΓΙΑΓΙΑ Μ Ο Υ Η Α Θ Η Ν Α · * Θ α ν α ς η ς Κ ω ς τ α β α ρ α ς ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ Π Ο ΙΗΜ ΑΤΑ · > W o l e S o y i n k a Η ΣΑΜ ΑΡΚΑΝΛΗ κ α ι α λ λ α π ο ι ή μ α τ α • ο G e o r g T r a k l ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΑΓΑΠΗ Μ ΙΑΣ ΑΓΡΙΑΣ ΓΕΝΙΑΣ π ο ι ή μ α τ α 1909-1913 · > Ε ν τ μ ο ν Ρ ο ς τ α ν Σ Υ Ρ Α Ν Ο ΝΤΕ Μ Π ΕΡΖΕΡΑΚ · > Α γ ­ γ ε λ ικ ή Ε λ ε υ θ ε ρ ίο υ ΑΣΚΗΣΗ Π Α Ρ Α Π Ο Ν Ο Υ · * Γ ιώ ρ γ ο ς Μ π λ α ν α ς Σ Τ Α Σ ΙΩ Τ ΙΚ Α [1-50] · * Τ α κ η ς Κ α ρ β ε λ η ς Τ Ω Ν Α Φ Α Ν Ω Ν · * κ ρ ίσ η ς )

·>

Η λ ια ς

X.

Παπ αδημ ητρακοπ ουλος

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

Γ Α Β Ρ Ι Η Λ Ι Δ Η Σ

Αγίας Ειρήνης 17, Αθήνα 10551, τηλ. 210 3228839, w w w .gav rielidesb o ok s.gr

δ:χωρίς προϋπηρεσία ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΞΕΝΑΡΙΟ

ΧρκττίναΧρυσανθοπούλου

Ζοή με όμικρον ο ζήτημα της μετανάστευσης, στις ποικίλες εκδοχές του, έχει απασχολήσει -έ ω ς κορεσμούτη σύγχρονη λογοτεχνία μας: από τους επαρχιώτες τω ν Αθηνών του Σ ω ­ τήρη Δημητρίου μέχρι την πρόσφατη νουβέλα του Δημήτρη Νόλλα, η παλέτα είναι αρκετά μεγάλη, ώ σ τε να πε-

Τ

Πάπυρος, 2011 σελ. 222 €14

δ

4°

ριλάβει όλους τους πιθανούς φαινοτύ­ πους: μετανάστες καλοί, κακοί, διώκοντες, διωκόμενοι κ.λη. Έτσι, απαι­ τείται ιδιαίτερη προσοχή, λογοτεχνικά μιλώντας, σ το χειρισμό και την ηραγμάτευση ενός τέτοιου, κοινόχρηστου πια, θέματος. Η μυθιστορηματική σύνθεση που μας προτείνει η X. Χρυσανθοηούλου έχει ω ς πρωταγωνιστή έναν Έλληνα Πόντιο από τη ν Αμπχαζία, από εκείνους που ονομάζουμε ρωσοπόντιους, παλιννοστούντα και αγωνιζόμενο, ο οποίος, μέσ’ από μια τεθλασμένη διαδρομή, καταφάσκει, τελικά, σ το καλό, καθι­ σ τώ ντα ς το ν εαυτό το υ έναν απολύ­ τω ς θετικό ήρωα. Δ εν λείπουν οι αρετές από τη Ζο ή μ ε όμικρον. εντάσεις ψυχικές αποδίδον­ ται με επάρκεια, ένας εσωτερικός κό­ σμος που αναδεύεται με δύναμη, μια ψυχογραφική ικανότητα που αφήνει να φανούν έκτυπες οι αναδιπλώσεις τω ν ηρώων, μια πειστική, σ τον ρεαλι­ σμό της, καταγραφή του κοινωνικού χώρου μέσα σ τον οποίο τεκταίνεται το μυθιστόρημα. Όλες όμως -και ανάμεσά τους μια ικανοποιητική, υποστη­ ρικτική γ λώ σσ α - κινούνται, όπως εύ­ κολα καταλαβαίνει κανείς, στην κα­

τεύθυνση μιας παραδοσιακής συ­ γκρότησης του μυθιστορήματος. Το σοβαρότερο πρόβλημα που αντι­ μετωπίζει το βιβλίο είναι η άνευ όρων παράδοσή του στην πολιτική ορθό­ τητα. Ο απολύτως θετικός ήρωας, οι δυστυχισμένες πόρνες, οι σχεδόν πα­ ντού και πάντα θυματοηοιημένοι με­ τανάστες, οι συχνότατα κακοί γηγε­ νείς ακυρώνουν το λογοτεχνικό εγχεί­ ρημα. Α ν κάτι χαρακτηρίζει το σύγ­ χρονο μυθιστόρημα -μετά τη μοντερνική εμπειρία- είναι η αμφιβολία ή, τουλάχιστον, σ ε κάθε περίπτωση, η απόσταση. Ο μη αμφιβάλλων συγ­ γραφέας, ο ακλόνητος, μονολιθικός αφηγητής και ο μονόπαντα θετικός ήρωας είναι απαρχαιωμένα στοιχεία, που ανήκουν πια στην προϊστορία του μυθιστορήματος. Μαζί με την πολιτική ορθότητα -και ω ς αναπόφευκτο αποτέλεσμά τη ςπάει και η αφηγηματική-αφηγηματολογική αταραξία του κειμένου: ένας τριτοηρόσωπος, ο ίδιος πάντα και πα­ ντού, αφηγητής αναλαμβάνει τη διεκ­ περαίωση του μύθου και της ιστορίας, οδηγώντας τ ο κείμενο σ ’ ένα ακόμη πιο επίπεδο, χωρίς εκπλήξεις, προ­ βλέψιμο αποτέλεσμα. Και μολονότι το κείμενο, υποδορίως, αφήνει να δια­ φανεί μια συγγραφέας με ικανότητες που περιμένουν την πραγμάτωσή το υς σ το μέλλον, προς το παρόν μέ­ νει μετέωρο ανάμεσα στη μονομερή συμπάθεια της συγγραφέως προς τον ήρωά της και στη διάχυτη πολιτική ορθότητά του. 1

BHMAFM

99,5

____________ 1 ______

Για. να. ώα.ι uUa. a Qal Β

ΑΝΟΙΞΕ TO ΒΗΜΑ ΣΟΥ

συναντήσεις ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ

Ένα Μ ένη

ι υπήρχε πριν από τα Μηχανά­ κια του Μένη Κουμανταρέα; Μα, Οι αλεπούδες το υ Γκόσπ ορτ. Τ ο τελευταίο βιβλίο του συγ­ γραφέα (που είναι, βεβαίως, το πρώτο

Τ

κατά σειράν) εξέπληξε πολλούς, αφού εν πολλοίς το αγνοούσαμε. Ακόμα και ο ίδιος ο συγγραφέας μάς λέει ότι το είχε ξεχάσει και μόνον πριν λίγα χρόνια του το υπενθύμισε ο υπεύθυνος του αρχείου του Θάνος Φωσκαρίνης. Οι Αλεπού δες του Γκ όσπ ορτ ήταν αφορ­ μή για να συζητήσουμε με το ν συγγρα­ φέα ένα μελαγχολικό απόγευμα σ το τέ ­ λος του Νοεμβρίου. Τον επισκεφθήκαμε μαζί με τη φωτογράφο Άρτεμη Μανούκη και, παρά την ασθένεια που το ν ταλαιπωρεί, το ν σχετικά πρόσφατο χαμό τη ς συντρόφου του Λιλής, ήταν ευδιάθετος και μιλήσαμε για πολλά και διαφορετικά πράγματα. Εκφράζοντας την έκπληξή μου για το νεανικό αυτό βιβλίο, μου αποκάλυψε ότι «θ α επακο­ λουθήσει και δεύτερη έκπληξη», και αναφέρθηκε σ ε ένα μυθιστόρημα που είχε γράψει προς τα τέλη της δεκαετίας του ’80, την εποχή της πτώσης του υπαρκτού, που παραμένει έτοιμο στα συρτάρια του και, όπως παραδέχεται, «έχει και πολιτικά στοιχεία». Αλλά οι εκπλήξεις του Μένη Κουμανταρέα δεν σταμάτησαν εκεί, αφού διευκρίνισε ότι τις Α λεπού δες τις έγραψε σαν διά­ λειμμα ανάμεσα σ τη συγγραφή ενός άλλου μυθιστορήματος που το ν παι­ δεύει από το 2009. Τι είναι άραγε αυ­ τές οι Αλεπούδες, «Κάτι αθώο και δη­ κτικό», θα πει. «Βεβαίως για τους με­ γάλους, όπω ς το ν Συνταγματάρχη Νταν -π ου ήταν ο διευθυντής του οι­ κοτροφείου, σ το οποίο ο αφηγητής είχε πάει για να μάθει καλύτερα αγ­ γλικά- “αλεπού” είναι ο πονηρός και χαρακτηρίζει έτσι τους νεαρούς τροφ ί­

μους για να τονίσει ότι τους προσέχει, επειδή είναι πονηροί». Του λέω ότι μου θυμίζει την γκόθικ ατμόσφαιρα από το Στρ ίψ ιμο τη ς βίδας του Χένρυ Τζέημς και τη μελαγχολία από το Κ οπέλες μ ό ­ νες του Τσέζαρε Παβέζε. «Αλήθεια, δεν θυμάμαι τίποτα πια, ούτε ποιες ήταν οι επιρροές μου, να σκεφτείς βέ­ βαια ότι διάβαζα πολλά βιβλία τότε, αλλά δεν θυμάμαι ακριβώς αν κάτι με είχε επηρεάσει». Υπάρχει η απορία αν τα πρόσωπα, οι ή ρωές του, είναι αλη­ θινοί. «Βεβαίως, λέει, και ίσως κάπου να ζουν τώρα. Τους ξαναβρήκα νοερά με τρομερή ενάργεια, θυμήθηκα λε­ πτομέρειες από τα πρόσωπά τους, τα ρούχα τους, το σώμα τους». Ποιο ήταν άραγε το χαρακτηριστικό της νιότης τό τε; «Ή τα ν μια αθώα νεολαία, είχε λιγότερες εμπειρίες από τη σημερινή. Ο α φηγητής βρέθηκε ξαφνικά μακριά από το σπίτι του και άρχισε να ψάχνε­ ται, όπως κι εγώ τό τε ». Θυμάται άραγε π ώς και πού τ ο έγραψε; «Δ ε ν θυμάμαι καθόλου πώς το έγραψα. Είναι κάτι που έχει σβήσει από τη μνήμη μου εντελώς. Μάλλον θα το έγραφα σ το σπίτι μας, στη Χέυδεν. Θα μ’ άρεσε να μπορώ να γράφ ω σ ε καφενεία, όπως ο Χεμινγουαίη, ή σ ε ξενοδοχεία, όπως ο Νίκος Κάσδαγλης... αλλά δυστυχώς δεν μπο­ ρώ, θέλω τραπέζι και σκληρή καρέ­ κλα». Π ώς περνάει άραγε τις μέρες του; «Γράφοντας. Τ ο γράψιμο είναι ένα στήριγμα για μένα» λέει, «παλιότερα έβγαινα συχνά έξω , τώ ρ α περιορίζομαι λόγω και τη ς ασθένειάς μου, μένω αρ­ κετές ώ ρ ες σ το σπίτι. Αλλά η ζω ή είναι ζωή, πρέπει να τη ζεις ανεξάρτητα αν γράφεις». Ή ρθε η ώρα για τις φ ω το ­ γραφίες, θα σταθεί αδιαμαρτύρητα και ένα τικ κοκέτικα απέναντι σ τον φακό. Μένει ικανοποιημένος, κι εμείς. Τον αποχαιρετάμε. Εχει βραδιάσει. 1

Μένης Κουμανταρέας Οι αλεπούδες του Γκόσπορτ Κέδρος, 2011 σελ. 248, € 13

δ:συνέντευξη ΣΤΟΝ ΕΛΠΙΔΟΦΟΡΟ ΙΝΤΖΕΜΠΕΛΗ

Φίλιππος Φιλίππου «Ζούμε σε εποχή ποιητικής ξηρασίας» Ο Φ ίλιππος Φ ιλίππου αρέσκετα ι να μπλέκει τ π φαντασία με τη ν πραγματικότητα. Ό χι μ ό νον στα αστυνομικά μ υθιστο ρήμα τα πο υ —

έγραψ ε α λλά και στα υπ ό λο ιπ α π εζά του. Έ τσι, μετά τ ο ν Ζ ορμπά

44

1| | °

και το ν Καβάφη, τώ ρ α καταπιάνεται με το ν Ελύτη. Γ εννημένο ς ο ίδιος σ τη ν Κ έρκυρα, νιώθει τη ν ανάγκη να μα ς πει τι έκανε ο ποιη τή ς Ε λύτπ ς τ ο σ ύντο μ ο διά στημα π ο υ έμεινε σ τη ν Κ έρκυρα μέσα από το νέο τ ο υ μ υθιστόρημα Ο ερω τευμένος Ε λύ τπς (Ψ υχογιός). Η κυκλο φ ο ρία τ ο υ βιβλίου τ ο υ ήτα ν η α φ ορμή να μας μιλήσει σχετικά.

Γιατί διαλέξατε να μελετήσετε και να γράψετε μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη; Πριν από μερικά χρόνια έγραψα ένα

μυθιστόρημα με ήρωα ένα υπαρκτό πρόσωπο, το ν Καβάφη, ποιητή παγκό­ σμιας εμβέλειας. Ή τα ν Οι τελευταίες ημ έρες του Κ ω νσταντίνου Καβάφη. Α ργότερα έγραψα άλλο μυθιστόρημα

με βασικούς ή ρωες το ν Ζορμπά και το ν Καςαντςάκη, το Ο θάνατος του Ζορμπά. Και στις δύο περιπτώσεις οι ή ρωες μου ήταν οικείοι, υπερβολικά οικείοι, τους γνώρισα σ τα εφηβικά μου

κυρα ζούσαν ποιητές και λόγιοι, οι οποίοι είχαν επηρεαστεί από το έργο του Σολωμού, του Κάλβου, του Μαβίλη και του Κ ωνσταντίνου Θεοτόκη.

χρόνια, όταν έψαχνα ανήσυχος σ ε στί­ χους και σ ε φράσεις να βρω απαντή­ σεις σ τα ερωτήματά μου για τη ζωή,

Από πού αντλήσατε πληροφο­ ρίες για τη ζωή του Ελύτη; Ποιες ήταν οι πηγές σας;

και τους αγάπησα. Α ργότερα ήρθε η σειρά του Ελύτη, ο οποίος με ενέ­ πνευσε σ το γράψιμο του μυθιστορή­ ματος Ο ερω τευμ ένος Ελύτης. Η γ νω ­ ριμία μου με το έργο του έγινε πάνωκάτω την ίδια εποχή που συνάντησα το έργο του Καβάφη και του Καζαντζάκη.

Καταρχάς, από το ν ίδιο το ν Ελύτη. Για την παραμονή το υ στη ν Κέρκυρα μι­ λάει εν συντομία σ τα Α νοιχτά χαρτιά. Μα και σ τα ποιήματά του αναφέρεται

Μ όνο που αυτό έγινε μέσω της μουσι­ κής και τω ν τραγουδιών του Θεοδωράκη. Είχα τη ν τύχη να παρακολου­ θ ή σω τις συναυλίες του σ το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά, όταν παρουσίαζε το Ά ξιο ν Εστί.

Το 1937 ο Ελύτης πήγε στην Κέρκυρα και παρέμεινε επί οχτώ μήνες. Τι έκανε εκεί και ποια ήταν η πνευματική κίνηση της Κέρκυρας εκείνης της περιόδου; Ο Ελύτης τ ο 1937 βρέθηκε στη ν Κέρ­ κυρα και φοίτησε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της πόλης, που ήταν σ το Παλιό Φρούριο. Πήγε εκεί με το ν Κύ­ πριο φίλο του Ευάγγελο Λουίζο. Σ το νησί γνώ ρισε το ν Λό ρ ενς Ντάρελ, μό­ νιμο κάτοικο τό τε τη ς Κέρκυρας, αλλά και πολλούς ντόπιους ποιητές και λό­ γιους. Ανάμεσά τους και το ν δημοσιο­ γράφο Κ ώ στα Δαφνή, ο οποίος έκτοτε έγινε ένας από τους πιο στενούς του φίλους. Οι δυο τους πήγαιναν σ ε εκ­ δηλώσεις και σ ε σπίτια, συζη τώ ντα ς για λογοτεχνία και ποίηση. Στην Κέρ­

συχνά η Κέρκυρα. Σ το Η μερολόγιο ενός αθέατου Α π ριλίου υπάρχει ο στί­ χος «Κατά τα άλλα το τοπίο θύμιζε Κέρκυρα», που σημαίνει πως κάτι έγινε εκεί, κάτι σημαντικό γι’ αυτόν. Μετά ήταν η μαρτυρία τω ν φίλων του, κυ­ ρίως του Κ ώστα Δαφνή. Τέλος, έκανα τη δική μου έρευνα, συνάντησα αν­ θρώπους που το ν γνώρισαν στην Κέρ­ κυρα ή ήξεραν άλλους που συναντή­ θηκαν μαζί του. Τ ο υλικό που συγκέ­ ντρ ω σ α το χρησιμοποίησα σ το μυθι­ στόρημά μου, προσπαθώντας να συμ­ βάλω με το ν τρόπο μου σ ε μια ενδε­ χόμενη μελλοντική βιογραφία το υ ποιητή.

Ο Αντρέ Μπρετόν λέει: «Εκ των υστέρων, όλοι οι ποιητές, εξηγών­ τας τα ποιήματά τους, λένε ψέ­ ματα». Ποια είναι η γνώμη σας; Μπορεί να έχει δίκιο. Ο Μπρετόν ήταν ποιητής και φίλος πολλών ποιητών. Νομίζω όμως πως ίσως υπερβάλλει, διότι δεν υπάρχουν πιο πειστικοί ερ­ μηνευτές ποιημάτων από τους ίδιους τους ποιητές, τους δημιουργούς τω ν στίχων. Οι κριτικοί και οι φιλόλογοι που προσπαθούν να ερμηνεύσουν ένα

δ:συνέντευξη

ποιητικό έργο σ υνήθω ς π έφ τουν έξω . Κάτι σχετικό λέει για τ ο θέμα ο Ελύτης σ ε μια συνέντευξή του, κατη­ γορώ ντα ς τους κριτικούς για αδυνα­ μία κατανόησης τω ν στίχων του.

Φίλιππος Φιλίππου Ο ερωτευμένος Ελύτης Ψυχογιός, 2011 σελ. 371, € 15,50

Ο Ελύτης συναντήθηκε με τον Λουίζο και τον Εμπειρικό στο κα­ φενείο «Μαύρος γάτος». Αραγε ποιο ήταν το θέμα της συζήτησής τους; Ο «Μαύρος γά το ς» ήταν καφενείο σ το παλιό λιμάνι τη ς Κέρκυρας, όπου μαζεύονταν τα ξιδ ιώ τες, ναυτικοί, αλλά και ποιητές. Απ οτελούσε στέκι για καφέ, τάβλι, χαρτιά και συζητή­ σεις. Υπάρχει και σήμερα ω ς καφετέρια. Δ εν ξέρ ω τι ακριβώς συζητού­ σαν εκεί ο Ελύτης, ο Λουίζος, ο Δαφνής, ο Εμπειρικός κι ο Λ όρ ενς Ντάρελ. Μ όνο εικασίες μπορώ να κάνω με βάση όσα γνω ρίζω . Το βιβλίο μου όμως είναι μυθιστόρημα, οπότε έχω τη ν ευχέρεια να φ α ντα στώ τι είπαν και να επινοήσω θέματα προς συζή­ τηση. Ω ς διανοούμενοι μιλούσαν για ποίηση και λογοτεχνία, ω ς πολίτες μι­ λούσαν για πολιτική και τη δικτατο­ ρία του Μεταξά. Ως άνδρες μιλούσαν για κορίτσια και έ ρωτες.

Το μυθιστόρημα δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να μά­ θει πολλά για εκείνη την περίοδο. Αυτά όμως που γράφετε σχετικά με τον Ελύτη ανήκουν στο χώρο της πραγματικότητας ή της φαν­ τασίας; Σας έχω ήδη απαντήσει. Ή τα ν η δι­ κτατορία του Ιωάννη Μεταξά, τα

κόμματα είχαν διαλυθεί και πάνω από τη ν Ευρώπη μαζεύονταν ήδη τα σύννεφα το υ επερχόμενου πολέμου. Οι κινήσεις του Ελύτη στη ν Κέρκυρα είναι σχεδόν ά γνω σ τες και γι’ αυτό, εκτός από τις μαρτυρίες που συνέλεξα, χρειάστηκε να επιστρατεύσω τη φαντασία μου, ώ σ τε να καλύψω ορισμένα κενά τη ς εκεί παραμονής του. Επιχείρησα λοιπόν να αναδημι­ ουργήσω τη ν εποχή και ταυτόχρονα να αναηλάσω τα γεγο νό τα που αφο­ ρούν το ν Ελύτη και τις σχέσεις του με κάποιες νεαρές κοπέλες του νη-

Η Μαρία Νεφέλη λέει: «Όσο υπάρχουν Αχαιοί θα υπάρχει μια ωραία Ελένη». Ποια είναι η συσχέτιση του συγκεκριμένου ονό­ ματος με τα πρόσωπα του μυθι­ στορήματος, αλλά και με την ποί­ ηση του Ελύτη; Δ εν είναι πολύ γνω στό, αλλά τ ο ποί­ ημα του Ελύτη «Ελένη», που βρίσκε­ ται στους Προσανατολισμούς, είναι γραμμένο για μια νεαρή Κερκυραία, την φοιτήτρια - τ ό τ ε - 'Ελενα Βεντούρα. Αυ τό το γράφει σ ε δύο βιβλία του ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσηοτόπουλος. Μά­ λιστα σημειώνει πως αυτό έγινε με προτροπή του Νίκου Γκάτσου, του αγαπημένου του φίλου. Τ ο όνομα Ελένη το συναντάμε πολλές φορές σ τα ποιήματα του Ελύτη, κάτι που σημαίνει πως πίσω από αυτό υπάρχει ένα προσφιλές πρόσωπο και βεβαίως αντίστοιχες ιστορίες, τις οποίες μπο­ ρούμε να φανταστούμε, αφού δεν

υπάρχουν γραπτές πληροφορίες γι’ αυτές.

λον ποιητές τέτοιου διαμετρήμα­ τος; Καβάφης, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος,

Ποια είναι η αθέατη πλευρά του ποιητή; Τι άνθρωπος ήταν; Δ εν είχα τη χαρά να το ν γνω ρίσω προσωπικά, έτσι δεν μπορώ να το ν περιγράφω. Ω στό σο , πολλά στοιχεία τη ς προσωπικότητάς του είναι γνω ­ στά μέσα από τους στίχους του. Λ ά ­ τρευε την ποίηση και α φιέρωσε το ν εαυτό του σ ε αυτήν. Λάτρευε την Ελ­ λάδα, το ν Όμηρο και το ν Σολωμό. Λάτρευε τα ταξίδια, τη θάλασσα και τη μοναξιά. Λάτρευε, επίσης, τα κο­ ρίτσια, για τα οποία έγραψε σχετικό κείμενο που βρίσκεται σ τα Α νοιχτά χαρτιά.

Ελύτης, Ρίτσος, Αναγνωστάκης και τόσα άλλα σημαντικά ονόματα, ©α υπάρξουν στο μέλ­

Αναγνωστάκης, Αλεξάνδρου, Εμπει­ ρικός, Εγγονόπουλος, Καββαδίας, με αυτή τη σειρά. Δεν μιλάμε για ποιητές και διαμετρήματα αλλά για ποιητές που κατάφεραν να μας αγγίξουν, να μας συγκινήσουν, να μας ενθουσιά­ σουν, να μας ταξιδέψουν. Δ εν είμαι μάντης, δεν μπορώ να προβλέψω τι θα γίνει σ το μέλλον. Το μόνο που έχω να πω είναι πως σήμερα δεν υπάρχουν στίχοι που μου προκαλούν συγκίνηση. Η πεζογραφία είναι πε­ ρισσότερο κοντά σ το ν ψυχισμό μου, ορισμένα διηγήματα και μυθιστορή­ ματα έχουν κάτι να μου πουν. Ζούμε σ ε εποχή ποιητικής ξηρασίας.

Ευχαριστώ για όλα. η

εργασία, δικαιοσύνη, ανταμοιβή

«ιΧκΑες: J+

Χωρίς τ ο κ ε λ ά η δ η μ α τού πουλιού, θα ήταν τ'αλέτρι ελαφρύ για το βουβάλι; Θα είχε σπείρει ο άνθρωπος με ι ό ο η χ α ρ ά στην καρδιά; Το βουβάλι σέρνει τ' αλέτρι, ο άνθρωπος οργώνει και το πουλί τους συντροφεύ­ ει κελαηδώντας. Οργώνουν, σπέρνουν, καλλιεργούν κι οι τρεις μαζί την γη... Κι οι τρεις; Όχι, γιατί όταν το πουλί τσιμπολογάει λίγους σπόρους απ' την σοδειά, ο άνθρωπος θυμώνει. Δεν αναγνωρίζει ότι κι εκείνο δούλεψε για να αμειφθεί για τον κόπο του. Μα το βουβάλι διαφωνεί. Γιατί σ’ έναν κόσμο αρμονικής συνύπαρ­ ξης όλοι έχουν την θέση τους και συμβάλλουν -ανάλογα με τις δυνάμεις τουςστην ευημερία των άλλων. Και όλοι πρέπει να παίρνουν αυτό που δικαιούνται.

ΗΛί > f (S N ·- "«uW

23x30 cm, 30 σελ., 13€ Βακτριανής 43/157 72 Ζωγράφου/210 7770249/elevatonpublications@yahoo.gr

Catherine Zarcate, Olivier Charpentier Τ θ βΟ ϋβαλί KOI TO TTOUAl

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ.

Ο ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΣ ΕΛΥΤΗΣ Ένα μυθιστόρημα για τον νεαρό έφεδρο αξιωματικό με τα ποιητικά οράματα, όπου γίνεται λόγος για την πολιτική πλευρά του, μα και την ερωτική.

ΝΕΟ

ΠΙΤΕΡ ΚΑΡΕΪ Ο ΠΑΠΑΓΑΛΟΣ Κ Α Ι 0 ΟΛΙΒΙΕ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ Ο ευφυέστατος Πίτερ Κάρεϊ εξερευνά την περιπέτεια της αμερικανικής δημοκρατίας μέσα από ένα ταξίδι στον έρωτα και στην πολιτική, στις φυλακές και στον κόσμο της τέχνης, στη θεωρία και στην πράξη.

ΝΕΟ ΥΠΟΨΗΦΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ BOOKER 2010

ΜΑΝΙΩΤΗΣ ΤΩΡΑ Μανιώτης εξαπολύει κατηγορώ κατά του ιού παραλογισμού που σήμερα και μας οδηγεί τικά στην απώλεια ανθρωπιάς μας.

ΝΟΡΑ ΠΥΛΟΡΩΦ-ΠΡΟΚΟΠΙΟΪ Η ΑΝ ΑΣΑ ΣΤΟ ΣΒΕΡΚΟ Ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα, όπου η μοίρα των ηρώων διαμορφώνεται, παραβιάζεται και ισοπεδώνεται από τον έρωτα και από τη Μεγάλη Ιστορία.

ΝΕΟ

ΝΕΟ

WALTER ISAACSON STEVE JOBS Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Η συναρπαστική ιστορία της ζωής ενός δημιουργικού επιχειρηματία, ο οποίος έφερε επανάσταση σε έξι διαφορετικούς τομείς της βιομηχανίας κι έμεινε γνωστός ως ο Θρύλος της Silicon Valley.

ΡΟΪΤΑ ΣΕΠΕΤΙΣ ΠΑΓΩΜΕΝΕΣ ΣΚΙΕΣ Λιθουανία, 1941. Η σοβιετική μυστική αστυνομία εισβάλλει στο σπίτι της Λίνας. Ο πατέρας της έχει ήδη συλληφθεί, ενώ η ίδια με τη μητέρα και τον αδελφό της οδηγούνται στη Σιβηρία... Ένα βιβλίο που αναδεικνόει το μεγαλείο του ανθρώπινου πνεύματος.

ΝΕΟ

ΝΕΟ

m | Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ Εσείς κι εμείς, πάντα σ' επαφή!

@p s ic h o gi o s. gr .p sic hogios.gr

. . . ΑΠΟ ΤΙ Σ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ ΨΥ Χ Ο Γ Ι Ο Σ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΪ ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Ένας λαός που πορεύεται στους καιρούς της μνήμης παλεύοντας να σταθεί όρθιος, ν’ αντικρίσει ήλιο κι ελπίδα. Η ολοκλήρωση της τετραλογίας του θοδωρή Παπαθεοδώρου.

Μια ιστορία για όσους κάτω απ’ τη λαίλαπα του Γ' Ράιχ απέτυχαν να γίνουν «πολεμάνθρωποι», παραμένοντας απλώς άνθρωποι...

ΙΟΪΣΤΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ-ΑΡΓΥΡΗ ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗΝ ΟΜΙΧΛΗ Ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα που διατρέχει τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής ιστορίας του> εικοστού αιώνα, αποτολμώντας να ρίξει φως στην ομίχλη.

11η ΧΙΛΙΑΔΑ

20ή ΧΙΛΙΑΔΑ

10η ΧΙΛΙΑΔΑ

ΧΡΥΣΗΙΔΑ ΔΗΜΟΥΛΙΔΟΥ Ο ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ Σαν ουρλιάζει ο λύκος της μοναξιάς, οι μνήμες καραδοκούν και ένας στυγερός δολοφόνος ξυπνάει..

ΘΑΝΟΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ ΕΝΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ Τ Α Μ ΑΤΙΑ ΣΟΥ Ένα καταπληκτικό μυθιστόρημα, ύμνος στον έρωτα και στην άδολη αγάπη, με φόντο την Κωνσταντινούπολη των Ρωμιών του 1955.

ΓΙΩΤΑ ΦΩΤΟΥ ΣΒΗΣΜΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ Η ιστορία μιας κοπέλας που τόλμησε να αψηφήσει τα σκοτάδια της ζωής της και να κατακτήσει το φως της αλήθειας.

24η ΧΙΛΙΑΔΑ

12η ΧΙΛΙΑΔΑ

ΝΕΟ

δ:συνέντευξη ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΑ ΜΥΓΔΑΛΗ

Η πολυπολιτισμικότητα λειτουργεί αρμονικά σ’ έναν ιδανικό κόσμο Η πρώτη ερώτηση που θα ήθε­ λα να σας κάνω μου ήρθε στο νου πολύ ξαφνικά. Καθώς διάβαζα και συνεντεύξεις σας και έβλεπα σχε­ τικά βίντεο, μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση αυτό που είπατε για τη συμβολική αξία του αριθμού 5 και για την επιθυμία σας να γράψετε πέντε μυθιστορήματα! Αναρωτιέ­ μαι αν αυτό είναι ενδεικτικό της συμβολικής ερμηνείας της πραγ­ ματικότητας που προτείνετε εσείς ως συγγραφέας.

ή και πιο σύγχρονοι, όπως ο Ίαν Μακ

Θεέ μου! Νομίζω ότι ο λόγος που το είπα αυτό είναι ότι τρία μυθιστορή­ ματα δεν είναι και τό σα πολλά. Δ εν

βαια, επειδή ξεκίνησα σ ε λίγο μεγα­ λύτερη ηλικία, δεν ξέρ ω αν θα φ τά σω ποτέ σ ε αυτό τ ο επίπεδο! (γέλια)

ξέρ ω καν πόσα έγραψε ο Ντίκενς -και ίσως δεν πρόκειται ποτέ να γίνω σαν το ν Ντίκενς- ω σ τό σ ο οι άνθρωποι που έχουν γίνει γνω στοί ω ς μυθιστοριογράφοι έχουν γράψει αμέτρητα μυθιστορήματα, όπως η Τζέιν Ώ σ την Γιούαν, δεν ξέρ ω πόσα έχει γράψει, μάλλον θα έχει χάσει κι ο ίδιος το λο­ γαριασμό! Θα είναι λοιπόν πολύ ωραία να φτάσει κανείς σ το σημείο να έχει γράψει τό σα πολλά μυθιστορήματα που να χάσει το λογαριασμό! Εγώ, βέ­

Μα εσείς θα ζήσετε περισσότε­ ρα χρόνια, μιας και στην εποχή μας ο μέσος όρος ζωής έχει ανέβει! Ίσως! Πάντως νομίζω ότι αυτό το είπα επειδή αισθάνομαι ότι είμαι ακόμα σε διαδικασία βελτίωσης, και επειδή νιώθω ότι όλοι οι μυθιστοριογράφοι που μου αρέσουν έχουν περάσει την προπαρασκευαστική τους περίοδο και είναι ήδη αρκετά καθιερωμένοι, εγώ θα έλεγα μεν ότι γράφω μυθιστορή­ ματα αλλά δεν θα αποκαλούσα ακόμα το ν εαυτό μου μυθιστοριογράφο. Α ν κάποιος με ρωτήσει δηλαδή τι δουλειά κάνεις, δεν λέω «είμαι συγγραφέας»! Δ εν έχω τελειώσει την προσωπική μου προετοιμασία, για μένα!

Είναι πάντως εντυπωσιακό ότι εκτίθεστε καθ’ όλη τη διάρκεια αυ­ τού που εσείς αποκαλείτε «προ­ παρασκευαστική περίοδο», ότι δη­ λαδή μοιράζεστε τους καρπούς της με τους αναγνώστες σας, και ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η απήχηση που έχουν αυτά τα βιβλία στο αναγνωστικό κοινό! Μάλλον είμαι αρκετά τυχερή, κι ελ­ πίζω αυτό να μη συμβάλει σ το να χειροτερεύσω ! Θ έλω να γίνομαι διαρ­ κώς καλύτερη! Παραδόξως, δεν είμαι σίγουρη αν οι α ναγνώ στες θα συνεχίσουν να ενθουσιάζονται με ό,τι γράφω, το σημαντικό όμως είναι η γραφή μου να αρέσει σ ’ εμένα όλο και περισσότερο και να νιώ θ ω εγώ μεγαλύτερη ικανοποίηση, γιατί ο κα­ θένας είναι ο αυστηρότερος κριτής για το ν εαυτό του. Και ειλικρινή πι­ σ τεύ ω ότι Το νήμα είναι καλύτερο μυθιστόρημα από Το νησί.

Εμένα μου άρεσε πολύ, το διά­ βασα στο kindle, πριν ακόμα εκ-

δοθεί στα ελληνικά, και αγωνιούσα να φτάσω στο τέλος! Α, πόσο χαίρομαι! Γιατί όσο μεγαλώ­ νει κανείς θέλει να γίνεται καλύτερος. Κι υπάρχουν βέβαια μερικά πράγ­ ματα σ τα οποία ξέρ ω ότι από δ ω και πέρα δεν θα γίνω καλύτερη, όπως το τένις ή η μαγειρική μου, ενώ το γρά­ ψιμό μου και τα ελληνικά μου θέλω πραγματικά να βελτιωθούν!

Κυρία Χίσλοπ, θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι με αφορμή το πρώτο σας μυθιστόρημα, Το νησί. Όταν το διάβαζα, μου ήρθε στο μυαλό Ο άρχοντας των μυγών. Αλήθεια; Επειδή διαδραματίζεται σε νησί;

Όχι μόνο. Κυρίως επειδή μιλάει για μια κοινωνία που διαμορφώ­ νεται εξ ανάγκης και αναπτύσσε­ ται υπό ειδικές συνθήκες. Σκε­ φτόμουν ότι ως βρετανίδα συγ­ γραφέας φέρετε ένα λογοτεχνικό και ιστορικό υπόβαθρο με πλη­ θώρα αφηγήσεων σχετικών με κοινωνίες που διαμορφώθηκαν υπό ειδικές συνθήκες, και αναρω­ τιέμαι πώς αυτό, σε συνδυασμό με την προσωπική σας πορεία, τη φοίτησή σας στο κολέγιο θηλέων St. Hilda’s στην Οξφόρδη, για πα­ ράδειγμα, επηρέασαν τη γραφή σας και σας ώθησαν στην επιλογή του συγκεκριμένου θέματος. Μμ, αυτό είναι κάτι που δεν το είχα σκεφτεί, ω σ τό σ ο έχει λογική βάση, γιατί απορροφά κανείς όλα του τα δια­ βάσματα, ακόμα κι αν δεν μπορεί να τα ανακαλέσει άμεσα, βρίσκονται κά­ που μέσα του, αφομοιωμένα. Ω σ τό ­ σο, δεν είχα σκεφτεί ποτέ το ν Ά ρ ­ χοντα τω ν μυγών, μάλλον επειδή κά-

Βικτόρια Χίσλοπ Το νησί Μετάφραση: Μιχάλης Δελέγκος Διόπτρα, 2 0 0 7 σελ. 501, € 19,36

δισυνέντευξη

ποια από τα παιδιά αυτά γίνονται πολύ τρομακτικά σ το τέλος. Πάντως εγώ έζπσα μια ζω ή ανάμεσα σ ε γυναίκες, με τπ μπτέρα μου, τπν αδελφό μου και τπ γιαγιά μου που ζούσε μαζί μας, ενώ ο πατέρας μου δεν ήταν πάντα ατο προσκήνιο, έτσι μεγάλωσα σ ’ ένα γυναικοκρατούμενο νοικοκυριό, πήγα σ ε σχολείο θπλέων και μετά σε πανε­ πιστήμιο θπλέων! Πέρασα δπλαδή γύρω σ τα δεκαπέντε χρόνια ανάμεσα σ ε γυναίκες, με αποτέλεσμα να έχω

Νομίζω ότι οι Ελληνες είναι πολύ δια­ φορετικοί από μας τους Βρετανούς, σίγουρα η ελληνική οικογένεια είναι

πολύ ισχυρά γυναικεία πρότυπα, όπως τπ διευθύντρια του σχολείου μου, και

πολύ διαφορετική από τη βρετανική. Για παράδειγμα, σ το βιβλίο μου, ο

όλες αυτές τις απίστευτα ισχυρές γυ­ ναίκες που στην πραγματικότητα ούτε που τους χρειάζονταν τους άντρες παρόλο που πολλές από αυτές ήταν παντρεμένες- ήταν όμως τό σ ο ανε­

πατέρας Κομνπνός εξουσιάζει το γιο

ξάρτητες και αυτάρκεις! Ίσ ω ς αυτό να επηρέασε τη γραφή μου περισσότερο κι από τις λογοτεχνικές επιρροές που ενδεχομένως έχω κατά καιρούς δε­ χτεί, γιατί όλοι μοιάζουμε με σφουγ­

δ 52

ρουσιάζει τόσο ενδιαφέρον για ένα βρετανό συγγραφέα η ελλη­ νική οικογένεια, οι πολύπλοκες και έντονες σχέσεις που τη συνιστούν και ο τρόπος με τον οποίο οι Έλληνες διαπλέκουν τις προ­ σωπικές τους ιστορίες, και ιδίως τις οικογενειακές τους τραγωδίες, με την εθνική τους ιστορία;

γάρια, που καθώς απορροφάμε πλπροφορίες γινόμαστε όλο και βαρύτε­ ροι, μέχρι που δεν μπορούμε να απορ­ ροφήσουμε πια, κι αυτή είναι μια πολύ θλιβερή στιγμή. Και για να τη ν προ­ χωρήσω λίγο αυτή τη μεταφορά, όταν γράφει κανείς, ό σο κι αν έχει απορ­ ροφήσει, στύβει το ν εαυτό του λίγο προκειμένου να χωρέσει μέσα του με­ ρικά ακόμα ερεθίσματα και να γράψει φρέσκα πράγματα. Μου αρέσει πολύ αυτή η μεταφορά!

Ας έρθουμε τώρα στο τελευ­ ταίο σας μυθιστόρημα, Το νήμα. Ήθελα να σας ρωτήσω κι εγώ, όπως ίσως και χιλιάδες άλλοι άν­ θρωποι, γιατί πιστεύετε ότι πα­

του, και με έναν τρόπ ο διαλέγει τπ δουλειά που εκείνος θα κάνει. Το έχω δει αυτό να συμβαίνει πολλές φο ρ ές εδώ, σ ε πολλές οικογένειες, και αναρωτιέμαι πού βρίσκεται λοι­ πόν η ελευθερία τη ς βούλησης; Το βρίσκω αρκετά πρωτόγονο, τ ο να σέρνουν δηλαδή οι γονείς από τπ μύτη τα παιδιά τους για να εξα σφ α ­ λίσουν μία αίσθηση αθανασίας για το ν εαυτό τους, που τελικά νομίζω ότι είναι και ο στόχ ο ς τους. Και αυτό δεν συνιστά υποχρεωτικά αρνητική κριτική, με τη ν έννοια ότι θα μπο­ ρούσε να συγκριθεί με το να δίνει κα­ νείς σ το γιο του ή σ το ν εγγονό του το όνομά του, στοχ εύ ο ντα ς σ τη μνήμη, σ το να θυμάται κανείς τις ρί­ ζε ς του, αλλά και στη ν κατά πε­ ρίεργο τρόπ ο μετενσάρκωσή τους μέσα σ ε ένα άλλο πλάσμα. Αυτά τα πράγματα μπορεί να λειτουργήσουν πολύ θετικά, υπάρχει όμως και ο κίν­ δυνος να σταματήσουν ορισμένους ανθρώπους από τη ν προσωπική τους ανάπτυξη. Η επιθυμία του ήρωά μου,

του Κομνηνού, να εξουσιάσει τ ο γιο του δείχνει ξεκάθαρα πως το ν αντι­ μετωπίζει σαν μία προέκτασπ του εαυτού του. Εμείς στπ Βρετανία βλέ­ πουμε τα παιδιά μας πολύ διαφορε­ τικά. Για παράδειγμα, αν βγεις μια Κυριακή να φας σ τη ν Ελλάδα, θα δεις αυτά τα τεράστια τραπέζια γύρω από τα οποία συγκεντρώνονται οι οι­ κογένειες και τρώ νε, ε νώ σ τη Βρε­ τανία υπάρχουν οικογένειες που συγ­ κ εντρώ νοντα ι μόνο τα Χ ριστο ύ­ γεννα. Ή, όταν μεγαλώνουν οι γο ­ νείς, τα παιδιά τούς φροντίζουν, όταν τα εγγόνια αρρωσταίνουν, οι γιαγιάδες τρέχουν να βοηθήσουν. Έχει δηλαδή η ελληνική οικογένεια πολλά θετικά στοιχεία, όμως υπάρχει και μία σκοτεινή πλευρά σ ε όλο αυτό. Είναι σχεδόν βασανιστική αυτή η εξουσιαστική σχέση, και δυσκο­ λεύτηκα να τη ν περιγράφω σ το βι­ βλίο μου, γιατί τη ν έχω δει να ξεδι­ πλώνεται μπροστά μου και σ κεφ τό ­ μουνα τι εφιάλτης που πρέπει να εί­ ναι για το καημένο το παιδί. Γιατί οι έλληνες γονείς θα έκαναν τα πάντα για να μορφώσουν τα παιδιά τους, θα πούλαγαν τα πάντα, για να τους ζη ­ τήσουν μετά να επιστρέφουν και να κάνουν ό,τι εκείνοι έχουν γι’ αυτά σχεδιάσει, φτάνει να ζήσουν κάτω απ’ τη φτερούγα τους. Είναι και καλό και κακό. Έ χετε τρεις γενιές πολιτι­ κών από την ίδια φατρία στη Βουλή, βέβαια είχαμε κι εμείς τους Τσώρτσιλ, αλλά σ ’ εσάς είναι ο κανόνας, ενώ σ ’ εμάς μεμονωμένα φαινόμενα.

Η Θεσσαλονίκη των αρχών του αιώνα που παρουσιάζετε στην

αρχή του βιβλίου σας είναι μία πολυπολιτισμική και ευημερούσα πόλη. Και μόνο από τις περιγρα­ φές των ρούχων που φορούν οι άνθρωποι στους δρόμους μπορεί κανείς να καταλάβει ότι πρόκειται για μια κοινωνία που δεν πάσχει από σοβαρά οικονομικά προβλή­ ματα, ή τουλάχιστον όχι σε με­ γάλο βαθμό. Σήμερα έχουμε να αντιμετωπίσουμε την πολυπολιτισμικότητα σε μία στιγμή πραγμα­ τικής οικονομικής κρίσης. Δ ε ν έχω καταλάβει ποια είναι η πο­ λιτική τη ς ελληνικής κυβέρνησης σχετικά με τους μετανάστες. Υπ ο­ θ έτω ότι οι περισσότεροι έχουν φ τά ­ σει στη ν Ελλάδα υπό πολύ ειδικές συνθήκες και ότι είναι πολύ δύ­ σκολο να αφομοιωθούν στην ελλη­ νική κοινωνία σήμερα. Στη Θ εσσα­ λονίκη, για παράδειγμα, ζο ύ σ α ν Εβραίοι από το ν 15ο αιώνα, ενώ η με­ τα νά στευση που περιγράφεις εσύ συνέβη πάρα πολύ γρήγορα και δεν υπάρχει χρόνος αφομοίωσης, δεν υπάρχει δουλειά για κανέναν. Η πολυπολιτισμικότητα λειτουργεί αρμο­ νικά σ ε έναν ιδανικό κόσμο, αλλά υποθέτω ότι είναι δύσκολο να ζεις σε αυτές τις συνθήκες τώρα. Εσύ νιώ­ θεις ανασφάλεια;

Όχι. Προσπαθώ να ζω όπως ζούσα και πριν. Δεν θέλω να αφήσω το σπίτι και τη γειτονιά μου. Α υ τό είναι πολύ καλό, γιατί αν όλοι ήμασταν θετικοί, τα πράγματα θα πή­ γαιναν καλύτερα. Παρόλα αυτά, υπάρχει ρατσισμός παντού. Στη Βρε­ τα νία πολλοί βουλευτές περνάνε

| H is lo p

Βικτόρια Χίσλοπ Το νήμα Μετάφραση: φωτεινή Πίπη Διόπτρα, 2011 σελ. 607, € 19

δισυνέντευξη

ώ ρ ες απαντώ ντας σ ε θυμωμένες επι­

ούαν, γιατί μου αρέσουν πάρα πολύ

σ τολ ές και σ ε παράπονα ψηφοφόρω ν για το ν αριθμό τω ν μεταναστώ ν

τα βιβλία που δεν είναι πολύ μεγάλα. Και το Σ τ η ν ακτή είναι ένα σύντομο

που συσσωρεύονται στπν περιοχή

αλλά πολύ σπουδαίο βιβλίο, μία ακρι­

τους. Συμβαίνει παντού, γιατί οι άν­ θρωποι αισθάνονται ότι απειλούνται

τη τας τω ν Α γγλω ν σ τη δεκαετία του

από τπ ν παρουσία του Αλλου. Μου

’60, και πονάω όταν διαβάζω αυτό το

θυμίζει τπ ν τρομοκρατική επίθεσπ

βιβλίο. Είναι εξαιρετικό.

βής αναπαράστασπ τπς σεξουαλικό­

εναντίον ενό ς Πακιστανού που ακο-

ω ς αντίποινα. Ήμουν στπν Ελλάδα

Θέλω ακόμα να μου πείτε ποιο βιβλίο θα βάζατε στο σχολικό πρόγραμμα.

εκείνα τπν περίοδο και παρακολού-

Θα έβαζα τα Α νεμοδαρμένα ύψη της

θπσα το θέμα στις ειδήσεις πολύ ανα­ λυτικά. Και σκεφτόμουν ότι αυτός ο Πακιστανός θα βρισκόταν ήδπ στπν

Έμιλυ Μπροντέ, γιατί είναι μοναδικό βιβλίο και θα είχε πολύ ενδιαφέρον αν είχε γράψει κι άλλα, αλλά δυστυ­

Ελλάδα πέντε-δέκα χρόνια, θα μι­

χώ ς δεν έγραψε τίποτα άλλο. Οι χα­

λούσε πολύ καλά ελλπνικά, και π

ρακτήρες, η ατμόσφαιρά, το σπίτι, η ιστορία, είναι πολύ δυνατά.

λούθησε τπ δολοφονία το υ Ελληνα με τπ ν κάμερα στπ ν Γ' Σεπτεμβρίου,

γλώ σσα είναι κάτι που μπορεί να συν­ δέει τους ανθρώπους, καθώς συνιστά ένα πολύ σπμαντικό πολιτισμικό στοιχείο. Η πολυπολιτισμικότπτα, θεωρπτικά, θα έπρεπε να λειτουργεί πάντα θετικά, αλλά στπν πραγματι-

δ

κότητα αυτό δεν συμβαίνει. Η ζω ή δεν είναι έτσι.

54 Ναι, η ζωή δεν είναι πάντα έτσι. Δυστυχώς. Μιας όμως και μιλή­ σαμε για τη σημασία της γλώσσας, και επειδή ξέρω ότι αυτήν την πε­ ρίοδο μαθαίνετε ελληνικά, θα σας ρωτήσω την τελευταία μου ερώ­ τηση στα ελληνικά! Ωραία, περιμένω!

Και κάτι τελευταίο: Ποιο βι­ βλίο θα παίρνατε μαζί σας αν σας εξόριζαν σε ένα έρημο νησί; Δ εν θα έπαιρνα τη Βίβλο, γιατί σ τη δί­ νουν ά λλωστε. Ίσ ω ς το ν Σαίξπηρ.

Ναι, αλλά ποιο βιβλίο; Γιατί βέβαια δεν θα μπορούσατε να τα κουβαλήσετε όλα. Α, θα ήθελα τα Άπαντα.

Ε, τότε θα έπρεπε να τα πάρε­ τε στο kindle! (γέλια) Κυρία Χίσλοπ, χάρηκα πραγματικά για τη γνωριμία μας και σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συνομιλία. Κι εγώ σας ευχαριστώ και, αφού πέ­

Λοιπόν, ήθελα να σας ρωτήσω ποιο βιβλίο σας έκανε να θέλετε να γράψετε.

ρασα τις εξετά σεις μου, σ το μέλλον θέλω να γράψ ω κάτι μικρό στα ελλη­ νικά, ίσω ς ένα διήγημα!

Α, ωραία ερώτπσπ! Πολύ δύσκολή! Ίσ ω ς το Σ τ η ν ακτή του Ίαν Μακ Γι-

Ευχαριστώ για όλα. ■

^ η ν Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου, τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου, οτ Π α ρ αμ υθ ο κ όρ ες και το περιοδικό Δ Ι Α Β Α Ζ Ω σας καλούν να ξορκίσετε το σκοτάδι, σε μια συ νάντηση γνωριμίας με τη Λ έ σ χ η Α φ ή γ η σ η ς - Λ Ε Σ ;. Ελάτε, φ έρνοντας μαζί σας τις αγαπημένες σας ιστορίες, ή μια ιστορία που μόλις διαβάσατε, ή ακόμα και μια ιστορία που μόλις ζήσατε και μοιραστείτε τις.

Π ότε: Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου, 19.00-21.00 Π ού: Περιοδικό Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω , Μαυροκορδάτου 9, Αθήνα, 1ος όροφος Π ληροφ ορίες- Δ ηλώ σεις Συμμετοχής: Περιοδικό Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω , writing@diavazo.gr, 2103801284 *θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας

Α λέξανδρος Π απαδιαμάντης εικαστικές οπτικές στον σκιαθπη συγγραφέα Ο εορ τα σμός για τα 100 χρόνια από τον θάνατο και τα 160 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου πεζογράψ ου έδω σε την ευκαιρία να αναλυθούν πολλές πτυχές του έργου του. Στο αφ ιέρω μά μας συσχετίζουμε οπτικές και εικαστικές αναφ ορές στο έργο του, περιγράφ ουμε το εικαστικό κλίμα της εποχής, με ποιους συνομιλούσε ο συγγραφ έας και τέλος αποπειρώ μεθα να δούμε και πώς επηρεάζει τη νεότερη γενιά τω ν εικαστικών.

Επιμέλεια: Γιάννης Ν. Μπασκόζος Γράφουν oc Μάνος Στεφανίδης, Ίρις ΚρητπκοΟ, Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Νικόλας Χριστοφοράκος, «Υπό την Βασιλικήν δρυ».

δ αφιέρωμα

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και τα μυστικά των εικόνω ν Μόνος Στεφανίδης

« Ο σ υ ν τη ρ η τικ ό ς Παπαδιαμάντης που ομνύει σ τ ο ορθ ό δο ξο δόγμα και φ λερτάρει μ ε τη σκληροπυρηνική αί­ ρ ε σ η τω ν κολλυβάδων είναι ένας νεω τερικ ό ς συ γγραφ έας» Γ. Αριστηνός Ιδού το πρόβλημα: Ποιες εικόνες, ποιος οπτικός πολιτισμός διαμόρφω­ σαν τη ν ποιητική του Παπαδιαμάντη, ενός συγγραφέα κατεξοχήν εικονο­ λάτρη; Τι είδους ζωγραφική έβλεπε, πόσο ενημερωμένος ήταν σχετικά, ποια ήταν η εικαστική του θεωρία αν διέθετε κάποια; Ποιες εικόνες, τέ ­ λος, σαγήνευαν τις λέξεις του; Η γοητεία σ το ν Παπαδιαμάντη είναι

δ

58

τα αινίγματα που θέτει, όχι οι απαν­ τήσεις που δίνει στους μελετητές του. Είναι οι τρικλοποδιές ενός καλό­ ψυχου, αν και λίγο μισάνθρωπου, χω­ ρατατζή απέναντι σ ε επίδοξους « σ ο ­ φ ο ύ ς» που εξερευνούν τα κοιτά­ σματα τω ν κειμένων του κοιτώντας τα γράμματα και όχι τα νοήματα. Επι­ πλέον, η κ ατά στα ση δυσκολεύει επειδή σήμερα είμαστε περισσότερο «θ ε α τέ ς » και λιγότερο «α ν α γν ώ ­ σ τες », καθώς μας (καθ)ορίζει δρα­ στικότερα η θυμική τω ν εικόνων και όχι η στοχαστική μαγγανεία τη ς γρα­ φής. Άρα, μιλώντας για έναν «εικα­ σ τικ ό » Παπαδιαμάντη οφείλουμε πρώτα να ορίσουμε τι ά ρεσε σ τον ισχυρογνώμονα έ ω ς φανατισμού Σκιαθίτη, τι ά ρεσε γενικότερα στην εποχή του, εντός και εκτός, όσον αφορά τη ζωγραφική και, τέλος, πόσο η ιδιαίτερό του ποιητική επη­ ρέασε τους σύγχρονούς του και τους μεταγενέστερους εργάτες τη ς εικό­

νας. Μ’ άλλα λόγια, πόσοι και ποιοι και γιατί αρέσκονταν σ τ ο να αντλούν υλικό από το ν Παπαδιαμάντη από τό τε έω ς σήμερα. Αν, ας πούμε, οι πίνακες του Νικο­ λάου Γύζη Η Δό ξα (1898) σ τις τέ σ σ ε ­ ρις γνω στές παραλλαγές τη ς (μία στην Εθνική Πινακοθήκη, τρεις σε ιδιωτικές συλλογές), αλλά και τα έργα Μ ετά τη ν καταστροφ ή τω ν Ψαρών (1896-8) στις δύο γνω στές παραλλα­ γές τους (μία σ την Εθνική Πινακο­ θήκη, μία σ ε ιδιωτική συλλογή) πα­ ραπέμπουν κατευθείαν σ το ν Διονύ­ σιο Σολωμό, τό τε ακριβοδίκαια το πλείστον τη ς ηθογραφίας της Σχολής του Μονάχου (Νικηφ. Λύτρας, Ν. Γύζης, Γ. Ιακωβίδης, Σ. Σαββίδης, Πολ. Λεμπ έσης κ.ά.) αναφέρεται σ το ν Α λέξανδρ ο Παπαδιαμάντη προνο­ μιακά. Κι είναι αυτονόητο κάτι τέτοιο γιατί σ τα ίδια περιοδικά και τις ίδιες εφημερίδες φιλοξενούνται τακτικά και κατ’ έθος τ ό σ ο οι ζωγράφοι όσο και ο συγγραφέας. Είναι μάλιστα πα­ ραπάνω από ευνόητο ότι οι τηνιακοί μάστορες του χρωστήρα, ξενιτεμένοι σ το Μόναχο, πολλά θα έχουν να θυ­ μούνται από τις νοσταλγικές αφηγή­ σεις του σκιαθίτη παραμυθά, εξίσου εξόριστου εις τας «άφιλους Α θή ­ νας». Έ τσι, μια ολόκληρη γενεαλογία της νοσταλγίας, μια μεταφυσική τη ς μι­ κρής, τη ς ιδιαίτερης πατρίδας, γεν­ νιέται τό σ ο στους προετοιμασμένους με φυσική κόλλα καμβάδες τω ν μετοίκων τη ς βαυαρικής πρωτεύουσας ό σο και σ τα λερωμένα από φαγητό χειρόγραφα του κοσμοκαλόγερου του Αγίου Ελισσαίου. Και μόνο η πα-

Νικηφόρος Λύτρας, Τα κάλαντα, 1872, ιδιωτική συλλογή.

ράθεση τίτλω ν πινάκων και διηγημά­ τω ν ή η αναφορά στη ν κοινή θεμα­ τική τους είναι αρκετή: Γιαγιάδες και παππούδες που τιθασεύουν, κου­ ρεύουν ή κανακεύουν άτακτους εγγονούς και γλυκύτατες εγγονές, νησιωτοπούλες που μαγεύονται από τ ’ αυγά τη ς Λαμπρής, χριστουγεννιάτι­ κοι ψάλτες που καλαντίςουν σ τα σπί­ τια κάτω αη’ την Ακρόπολη, καλομάνες αλλά και χήρες με ορφανά, νη­ σ ιώ τες που θρηνούν γύρω από ένα κερί το χαμό του αγαπημένου ναυτι­ κού, κορίτσια που λιβανίζουν ή μοι­ ράζουν στην εξώθυρα τη ς εκκλησίας άνθη Επιταφίου, χοροί και γιορτάσια σ το ύπαιθρο, κλεμμένες που αηάγονται από μπαρμπερίνους πειρατές, τουρκόπουλα, ανατολίτες χοτζάδες, δερβίσηδες, Νυμφίοι που εμφανίζον­ ται αιφνίδια εν τω μέσω εκπάγλου νυ-

κτός, γέροντες που ερωτοτροπούν, βοσκοί με τα ερίφιά τους, λιτανείες προσκυνητών, μαδημένα κ οτό ­ πουλα, χαρτορίχτρες και κρυφά σχο­ λειά, Μήδειες εωσφορικές, αλλά και καλογριές που λένε παραμύθια κ.ο.κ. Έ νας ολόκληρος κόσμος μοτίβων και θεμάτων τα οποία κινούνται σε σκανδαλιστικά πανομοιότυπη τροχιά αφήγησης, αλλά και που έχουν τερά ­ στιες διαφορές από πλευράς μορφής. Η Σχολή το υ Μονάχου, ακόμη και σ τις πιο εμπνευσμένες εκδοχές της, διακρίνεται για το ν ρομαντικό όσο και εξεζητημένο της ακαδημαϊσμό. Ο Παηαδιαμάντης, ακόμη και στις πιο ακαδημαϊκές του επιδόσεις, βρίσκει τρόπους να δραπετεύει από τα κλισέ. Το γοητευτικό με το ν κυρ-Αλέξανδρο είναι πως δεν ξέρεις πού και πώς να το ν κατατάξεις. Και βέβαια η ταμ-

δ:αφιέρωμα

πέλα «ηθογραφ ία» σ τα κείμενά του μοιάζει με παντελόνι χωρίς μηατζάκια. Τ ο ίδιο πράγμα συμβαίνει και με το ν Γύζη -αποκλειστικά- αλλά μόνο σ τα τελευταία, τα «θρησκευτικά» ή «μεταφυσικά» του έργα και μάλιστα στις αλλεπάλληλες σπουδές που επι­ χειρεί γι’ αυτά. Αντίθετα, η έννοια της «σπ ουδής» και του «αφ ρό ντιστο υ » ή του «πρόχειρου» σ τον Παπαδιαμάντη καθίσταται η κυρίαρχη αισθητική δε­ σπόζουσα. Όλα του τα αφηγήματα μοιάζουν σαν εισαγωγή ή σημειώσεις για εκείνο το μεγάλο κείμενο που όμως δεν έγραφε ποτέ. Έ τσι ο Παπαδιαμάντης καταθέτει «σπ α ρά γ­ ματα», ενώ η Σχολή του Μονάχου « τέλεια», δηλαδή τελειωμένα, έργα. Επίσης πρέπει να υπογραμμιστεί πως και ο Σκιαθίτης και οι Τήνιοι ζουν και υπηρετούν τη ν εποχή της λαογρα­ φίας, δηλαδή εργάζονται και ερευ­ νούν εκείνον το χώρο τη ς παράδοσης που αποδεικνύει τη συνέχεια, που κα­ τοχυρώνει τη ν ιδέα της πατρίδας και τους απαλλάσσει από το άγος του

δ

60 8S

Φαλμεράυερ. Ό πως έδειξε πολύ επι­ τυχούς ο Παναγιώτης Μουλλάς σ τον Παπαδιαμάντη αυτοβιογραφούμενο, το κυρίαρχο κλίμα της εποχής δίνουν οι πανελλήνιοι διαγωνισμοί που προ­ κηρύσσουν τα διάφορα περιοδικά ή εφημερίδες και έχουν οος μόνιμο θέμα το ν ψυχαναγκασμό μιας «πατριδο­ γνω σίας» με κάθε τρόπο, με κάθε κό­ σ τος: Α κρόπολις, Ά στυ , Παναθήναια, Εστία, Καλλιτέχνης, Εθνικόν Η μερολ όγιον Σκόκου, Τέχνη, Εφημερίς, Σκριπ, Μ η Χάνεσαι, Ραμπαγάς, Πινα­ κοθήκη κ.λπ. Έ να ολόκληρο σύμπαν λόγων και εικόνων σ το οποίο στροβι­ λίζονται και κάποτε-κάποτε συναντι­ ούνται ο Παπαδιαμάντης και ο Γύζης. Φερ’ ειπείν, όταν δημοσιεύεται το διή­

γημα «Υ π ό την βασιλικήν δρυν» στα Παναθήναια τ ου 1901, χρονιά του θα­ νάτου του Γύζη, πίνακες του ζω γρά ­ φου διακοσμούν το περιοδικό. Το ίδιο συνέβη και με την «Φαρμακολύτρια» (1900) ή την «Τύχη από την Αμέρικα». Επίσης, όταν το 1911 το περιο­ δικό Κ αλλιτέχνης νεκρολογεί το ν Σκιαθίτη, το ν πλαισιώνει με εικόνες του Τήνιου. Σ το συλλογικό υποσυνεί­ δητο εκείνη τη ν εποχή οι δύο δημι­ ουργοί ταυτίζονται αξεδιάλυτα υπό το κάλυμμα της ηθογραφικής συγκίνη­ σης και τη ς ιδεαλιστικής νοσταλγίας. Είναι επίσης χαρακτηριστικό πως το αφήγημα του Παπαδιαμάντη « Αι Αθήναι ω ς ανατολική πόλις» (Πανελλή­ νιον Λεύκωμα « Η Ελλάς κατά του ς Ολυμπιακούς Α γώνας του 1896», τυηογραφείον τη ς Εστίας σελ. 315-7) ει­ κονογραφείται με την ακουαρέλα του Αιμίλιου Προσαλέντη υπό το ν τίτλο Μ ικρό Μοναστηράκι. Τ ο α νωτέρω κείμενο καταλήγει με την εμβληματική φράση: «Σαρκικοί, υλόφρονες και νωθροί άνθρωποι δεν δύνανται ν’ ανέλθωσιν εις το ν ιερόν βράχον της Ακροπόλεως». Σ το περιοδικό Διαβάζω (τεύχος 165, 8/4/1987) δημοσιεύονται κάποια σκαριφήματα του ίδιου του Παπαδιαμάντη, τα οποία αναηαριστούν σκο­ τεινούς ιερωμένους, διάσπαρτα αρχι­ τεκτονικά μέλη (σχεδιασμένα εκ του φυσικού;) σ τα οποία συνυπάρχουν αρχαιοελληνικά και βυζαντινά σ τοι­ χεία, σπόνδυλοι κιόνων, ηροσκυνηματικές εικόνες κ.λη. Πρόκειται εδώ εμφανώς για μια προοικονόμηση του Κόντογλου. Ο πατέρας του Παπαδιαμάντη είναι οπαδός τω ν κολλυβάδων, ενώ ο ίδιος ο συγγραφέας διαμαρτύ­ ρεται τό σ ο για την εξάπλωση τη ς ναζαρηνής «τρισδιάσ τατης» αγιογρά-

Νικόλαος Γύζης, Το κούκου, 1882, Εθνική Πινακοθήκη. Για τη Σχολή του Μονάχου η μικροαστική καθημερινότητα ανάγεται σε απόλυτη αξία, ενώ ο θεσμός της οικογένειας προβάλλεται με τρόπους τόσο συναισθηματικούς που καταντούν προπαγάνδα.

φπσπς τω ν καινούργιων «α ρ ισ το ­ κρατικών» ναών τη ς πρωτεύουσας ό σο και για την τοποθέτηση ιερών ει­ κόνων σ ε μουσεία, εφ ό σο ν ο φυσι­ κός τους χώ ρος είναι οι ναοί, εν οις,

σ ουν» αυτοί οι τελευταίοι). Ν έος γνω ­ ρίζεται με το ν Ζαν Μ ωρεάς (1878) και το ν παρακολουθεί έκ το τε όταν ηγεί­ ται του συμβολισμού σ το Παρίσι. Ζω­ γράφοι ενός ύστερου ρομαντισμού

βεβαίως, αινείται ο Κύριος. Ό μως δεν είναι μόνον αυτό ο Παπαδιαμάντης. Δηλαδή ο εμπνευστής εκείνης της ηθογραφίας που αναχαράζει μια χα­ ρισάμενη ζωή, ούτε ο τυπολάτρης

με συμβολικά στοιχεία, όπω ς ο Arnold Boecklin (φίλος εξάλλου του Γύζη), ο Gustave Moreau, ο G. Ros­ setti, ο Puvis de Chavannes, δεν του είναι άγνωστοι, ούτε απωθητικοί. Ο Παπαδιαμάντης και η εποχή του, αν­ τίθετα απ’ ό, τι πιστεύουμε λόγω αφε­ λούς υπεροψίας, ήσαν ενήμεροι τω ν συγχρόνων τους κινημάτων σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση εκεί­ νω ν στην Εσπερία. Λίγη περισσότερη

τη ς εκκλησιαστικής παράδοσης. Ο ίδιος είναι από τους πιο ενημερωμέ­ νους καλλιτεχνικά διανοούμενους τη ς εποχής του, τουλάχιστον τό σ ο ενημερωμένος εικαστικά και λογοτε­ χνικά ό σο και ο οξύς και απολαυ­ στικά χολερικός στις κριτικές του Εμ­ μανουήλ Ρόίδης. Απλώς ο Παπαδιαμάντης έχει άποψη, δεν ακολουθεί μόδες, ούτε παρασύρεται από συρ­ μούς (κυρίως για να μην το ν «πατή­

έρευνα σχετικά θα αποδώσει ακόμη περισσότερα στοιχεία. Π άντως ιδιοσυγκρασιακά ο Παπαδιαμάντης πι­ στεύ ω ότι συμπορεύεται απόλυτα με δύο φιγούρες που είχαν στη ν εποχή

δ αφιέρωμα

τους όμοια παρεξηγηθεί ή παραγκω­ νιστεί. Εννοώ το ν Γιαννούλη Χαλεπά (1851-1938) και το ν Πολύχρονη Λεμπέση (1848-1913). Για το ν πρώτο η Κοιμωμένη συνηχεί κραδασμούς που απηχούν και τα κορίτσια του κυρΑλέξανδρου, λ.χ. την «Τελευταίαν βαπτιστικήν», τη ν «Μαυρομαντηλού», την «Ν ο σ τα λγό » ή, τέλος, την «Χολεριασμένη». Θυμίζουμε επίσης το ποίημα «Η κοιμωμένη βασιλο­ πούλα» του Παηαδιαμάντη, που δη­ μοσιεύεται στις 21 Σεπτεμβρίου στην Εφημερίδα εις μνήμην της πριγκίπισσας Αλεξάνδρας και τις επίμονες επι­ σ τρ ο φ έ ς το υ Χαλεπά σ το θέμα «Ωραία κοιμωμένη - Το παραμύθι της πεντάμορφης». Ω ς προς το ν Λεμηέση τώρα: Ο ζω γρά φ ος γεννιέται σ τη Σαλαμίνα και μεγαλώνει στη Μονή Φανερωμένης, όπου και πρωτομυείται σ τη ν αγιογραφία. Στην Αθήνα θητεύει πλάι σ το ν Νικηφόρο Λ ύτρα και σ το Μόναχο σχετίζεται με το ν Γύζη. Εκθέτει στα Ολύμπια (1870, 1875), σ το ν Παρνασσό (1885), στην Καλλιτεχνική Έκθεση Αθηνώ ν (1896, 1899), στη ν Ελληνική Καλλιτεχνική Εταιρεία (1908) κ.α. Αγιογραφεί, με­ ταξύ τω ν άλλων, το ν Αγιο Γεώργιο Καρύτση, τέμπλα εκκλησιών στη Σα­ λαμίνα κ.λπ. «Έ ζη σ ε ν εν αφανεία» μοιράζοντας τις δραστηριότητές του ανάμεσα σ το σπίτι του σ την Πλάκα και το εργαστήριό του σ το νησί. Η

Στη συνέχεια ο Παηαδιαμάντης τα ξι­ δεύει μετά το θάνατό του σ το πέλα­ γος τη ς νεοελληνικής τέχνης, σημα­ το δ οτώ ντα ς τό σ ο το ν λόγο ό σο και τη ν εικόνα της. Ισως είναι ο πιο δη­ μοφιλής μας γραφιάς μετά το ν Καβάφη. Ακόμη και η γλώ σσα του δεν είναι εντέλει εμπόδιο αλλά συντελεί σ το μυστήριό του. Σκηνοθέτες σαν το ν Κώστα Φέρρη ή το ν Λάκη Παπαστάθη ποτίζουν τις εικόνες τους στην ασκητική του, εμπνεόμενοι έμμεσα ή άμεσα από αυτόν. Αλλά και ζω γρά ­ φοι όπως ο Σπύρος Παπαλουκάς, ο Ράλλης Κοψίδης, ο Α νδρέας Φωκάς, η Νίκη Καραγάτση, ο Βλάσης Κανιάρης ή ο Χρήστος Μηοκόρος κάτι ξέ ­ ρουν από την ασκητική, χειροποίητη ηνευματικότητά του· τα μυστικά το ­ πία, τα πρόσφορα πάνω σ το τραπέζι, τους μετανάστες, τα μικρά παιδιά με τα υψωμένα χέρια, τα κεριά τη ς τα ­ φής ή τη ς Ανάστασης. Αλλά βέβαια το εικαστικό πρόβλημα ω ς προς τα κείμενά του δεν έγκειται στη ν εικο­ νογράφηση αλλά στη «μετα κένωσή » τους. Στο να βρει δηλαδή κανείς ισό­ ποσες αξίες που να εκφράζονται στο αντίστοιχο μέσο. Ο Κ ωστής Παλαμάς έχει ήδη τεθεί από το τέλο ς του 19ου αι. επικεφαλής μιας πνευματικής ανα­ νεωτικής κίνησης. Ο Παηαδιαμάντης είναι γι’ αυτόν μια πρόκληση επειδή ακριβώς μετεωρίζεται ανάμεσα στα λογοτεχνικά είδη χωρίς να εγκλωβί­ ζετα ι πουθενά. Είναι ο πρώιμος, αγουροξυπνημένος ψάλτης ενός ιθα­

χαμηλών τό νω ν ζωγραφική του, με το υποδόριο πάθος, ταιριάζει πολύ και σ το σκιαθίτη «άγιο », κυρίως για

γενούς μοντερνισμού. Στη μελέτη

τη ν αναζήτηση τη ς μορφοπλαστικής

του για το ν Σκιαθίτη ο ομοϊδεάτης

ουσίας και την αποφυγή τω ν διακοσμητικών στοιχείων. Για την ανάδειξη

Παλαμάς υπογραμμίζει βολονταριστικά σ το περιοδικό Τέχνη (Απρίλιος 1899): «Ζωγραφιές τω ν πραγμάτων, όχι ά ρ θ ρ α ... πρόσωπα, όχι δόγματα. Εικόνες όχι φράσεις...» Η δικαίωση

του ασήμαντου και για το σεβασμό απέναντι σ τους ταπεινούς ή τους αδύναμους.

Πολύχρονης Λεμπέσης, Το παιδί με τα κουνέλια, 1879, Εθνική Πινακοθήκη.

του κυρ-Αλέξανδρου είναι ήδη εκεί, σ το διπλά συμβολικό 1899, ante portas...

γος: «Aylak bakkal ta§aklarim tartar» (α μ ετάφ ρα στο σ τη νεοελληνική λόγω... τολμηρότητας).

ΥΓ.: Και επειδή άρεσαν σ το ν Α.Π. οι τουρκικές παροιμίες, μία ω ς επίλο­

Ο Μάνος Στεφανίδης είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Βιβλιογραφια ι. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Η φόνισσα, απόδοση-εισαγωγή: Γιώργος Αριστηνός, Ελληνικά Γράματα, 2006.

2. Παναγιώτης Μουλλάς, Α. Παπαδιαμάντης αυτοβιογραφούμενος, Εστία, 1999· 3. Περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 165,8/4/1987 (όπου και οι ζωγραφιές του) 4. Πανελλήνιον Εικονογραφημένον Λεύκωμα: Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνας του i8g6, εκδ. Βλάσης Γαβριηλίδης

5. Νέλλη Μισιρλή, Γύζης, Αδάμ, 1996.

6. Μάνος Στεφανίδης, Μικρή Πινακοθήκη, τέταρτη έκδοση συμπληρωμένη, Καστανιώτης, 2θοι (τα κεφάλαια τα σχετικά με τον Χαλεπά, τον Κόντογλου και τον Παπαλουκά, ιδιαίτερα το «Ενας μη δυτικός μοντερνισμός», σσ. 46-51).

7- Αγις Θέρος, «Ο Γύζης ως άνθρωπος και ως'Ελλην», περ. Παναθήναια, τεύχος Α', Οκτώβριος igoo - Μάρτιος igoi, σελ. 429432.

8.Δ. I. Κ(αλογερόπουλος), «Έκθεσις ζωγραφικής εν Ζαππείω», περ. Παλιγγενεσία, π Απριλίου i8g8, σελ. 2.

δ αφιέρωμα

«Η αλήθεια είναι πάντοτε παράλογος»: ένα εικαστικό αφιέρω μα στον Παπαδιαμάντη Ίρις Κρητικού

«Π α ν τού τα συγκεκριμένα και τα χει­ ροπιαστά, ζω γραφ ιές τω ν πραγμά­ των, όχι άρθρα... Πρόσωπα, όχι δόγ­ ματα. Εικόνες, όχι φράσεις. Κουβέν­ τες, όχι κηρύγματα, διηγήματα, όχι αγορεύσεις». Κωστής Παλαμάς Τ ο εικαστικό επετειακό αφιέρωμα σ το ν Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη που παρουσιάζεται το ν Δεκέμβριο του 2011 στο Πολιτιστικό Κ έντρο του Δή­ μου τη ς Αθήνας «Μ ελίνα», σ ε διορ­ γάνωση της Μικρής Άρκτου και του Πολιτισμικού Οργανισμού του Δ.Α., συντίθεται από εκατό περίπου «σ η ­ μ ειώ σ εις» καλλιτεχνών που με αφορμή την έκθεση ξανα-διάβασαν Παπαδιαμάντη, επιλέγοντας διαφο­ ρετικούς άξονες αναφοράς και επάλ­ ληλες αφετηρίες εικονοποιίας. Σταχυολογώντας τα έργα τους, επιχειρώ σ το κείμενο που ακολουθεί να ιχνη­ λατήσω κάποια από τα διαφορετικά μονοπάτια τω ν α ναγνώσεω ν, τω ν συλλογισμ ών και το υ βλέμματός τους. Η γνω στή για τη σπανιότητά τη ς και εξακολουθητικά προσφιλής ω ς ελά­ χιστη οπτική γέφυρα επικοινωνίας με το ν Παπαδιαμάντη φωτογραφία του σ το καφενείο του μπαρμπα-Γιάννη στη Δεξαμενή, τραβηγμένη «με χίλιες προφάσεις» από το ν Παύλο Νιρβάνα, με τη ζω ηρή επιθυμία τη ς απαθανά­ τισης τη ς μορφής του1, αποτέλεσε έναυσμα μιας πρώτης ενότητας έρ­ γων: η αδυναμία του Παπαδιαμάντη να ποζάρει, διαμαρτυρόμενος με συ­ στολή για πρώτη και τελευταία φορά σ τα οικεία του γαλλικά («Nous exci-

tons la curiosite du public») και παραμένοντας καθιστάς με το κεφάλι σκυφ τό σ ε σ τά σ η «β υζα ντινού αγίου», η αποτύπωση τη ς ασκητικής μορφής του σαν «ξεσηκωμ ένης από κάποιο καπνισμένο παλιό τέμπλο ερημοκλησιού του νησιού το υ » ή σαν «έρ γο το υ Πανσέληνου ή το υ Θεοτοκόπουλου», στάθηκαν η περιρρέουσα πρώτη ύλη για τη ν επανασύ­ σταση ενός αχνού αρχετυπικού πορ­ τρέτου όπου οι χρησιμοποιούμενες πλαστικές ύλες που κυρίως επιστρα­ τεύτηκαν (Βαγγέλης Θεοδωρίδης πυρογραφία σ ε ξύλο, Σπύρος Καράμπελας - άμμος, τσίγκος, κόλλα πλακιδίων και κάρβουνο σ ε καμβά, Χ ριστόφορος Κ ατσαδιώτης - οξυγραφία, Τάσος Μ αντζαβίνος - μελάνι σ ε χαρτί, Μαρίνα Προβατίδου - μικρό ακρυλικό σε καμβά, Κ ώστας Σιαφάκας - μολύβι σ ε χαρτί κ.ά.) παραπέμ­ πουν π ερισσότερο σ ε μια απόπειρα ψηλαφητικής ιχνηλάτησης του εκτο­ πίσματος τη ς μορφής του με ταπεινά μέσα και λιγότερο σ ε μια επιθυμία αντιγραφικής επανασύστασης του πορ­ τρέτου του μέσω μιας ύλης σταθερής και π ερισσότερο μνημειακής, όπως η ελαιογραφία. Π ροχωρώντας πέρα από την καθαρή απόπειρα προσωπογράφησης, κά­ ποιοι από τους συμμετέχοντες, ανα­ καλώντας το πολυσχιδές εκτόπισμα τη ς παρουσίας του Παπαδιαμάντη σ τη διάρκεια τω ν δικών τους μαθητι­ κ ών χρόνων, επιχειρούν να ανασυν­ θέσουν τη μορφή του συγγραφέα «από μνήμης» (όπως το ντοστογιεφσκικής ατμόσφαιρας φλουταρισμένο πορτρέτο με βιβλία του Στάθη Φλώ-

ρου ή το έμπλεο άναρθρων γραφη­ μάτων π ορτρέτο του Κυριάκου Μορταράκου Α.Π. και το πορτρέτο του Χάρη Περιορρέλη Παπαδιαμάντης Άπνους, φτιαγμένο με μελάνι, χρυσό και φωτιά), το ν φα ντά ζονται ω ς άχρονο περιπλανώμενο αφηγητή πα­ λίμψηστων εξιστορήσεω ν, όπου η αλήθεια συναντά το διηγηματικό όραμα (Κ ωνσταντίνος Μ άσσος, Ο αφηγητής), «ω ς παπά ή ω ς δάσκαλο, μοναχικό αλλά συχνά συντροφευμένο από παιδιά» (Κάτια Βαρβάκη, Ο Δά σκαλος και οι μαθητές του), το ν αναζητούν και το ν ανασυνθέτουν αποσπασματικά μέσω μιας συμπυ­ κνωμένης αλλά τεμαχισμένης αφή­ γησης (όπως σ το άτιτλο έργο του Ευ­ ριπίδη Παπαδοηετράκη, όπου ελάχι­ σ το σύμβολο παρουσίας του Α.Π. εί­ ναι τα δύο γλυπτά χέρια από γραφίτη σ ε στάση προσευχής και ετοιμότητα γραφής ή σ το πολύπτυχο έργο του Λέανδρου Ντάλα με τίτλο Ο άνθρω­ πος, που αηοτελείται από πέντε σχέδια-σπαράγματα με αναφορά σ το ομιχλώδες πρόσωπο και σ το εξακο­ λουθητικά απασχολημένο με τη γραφή χέρι του συγγραφέα, αλλά και στη μοναχικότητά του που προβάλ­ λεται μέσω του τελευταίου σχεδίου με τη ν αναγνωρίσιμη όρθια μορφή του Α.Π. που στρέφεται σ τη θά­ λασσα). Στην ανθρώπινη μοναχικό­ τητα του Παπαδιαμάντη αναφέρεται και το άτιτλο έργο του Δημήτρη Κατσιγιάννη (μια ανδρική φιγούρα καθιστή ανάμεσα σ τα σπάρτα με την πλάτη σ το ν θεατή, στραμμένη σ τον ορίζοντα), ενώ στο ν συγγραφικό εγ­ κλεισμό του και ταυτόχρονα στις εισρρέουσες αναγνωστικές μνήμες του έργου του αναφέρεται το έργοεγκατάσταση του Βασίλη Πέρρου με

Ηώ Αγγελή, «Πρόσωπα από τον Παπαδιαμάντη»

δ αφιέρωμα

το ν εύγλω ττο τίτλο Προσφιλή εις τάς αναμνήσεις, όπου κ άτω από το αιωρούμενο προτρέτο του συγγραφέα στήνεται το ζωγραφισμένο γραφείο του ω ς παλίμψπστο εικονοποιπτικό πεδίο όπου εναποτίθενται θραύ­ σματα του προσωπικού του βίου και τω ν λογοτεχνικών αφηγήσεών του. Αλλά τ ο μοναχικό -τρ ισδ ιά σ τα το π λέον- γραφείο του συγγραφέα επα­ νέρχεται ω ς μετα-φυσικός συμβολι­ κός τόπος και μονοδρομική κατοικία τη ς ύπαρξής του και σ ε άλλα έργα, όπως στις εγκατάστασεις του Μάριου Βουτσινά (Θρανίο μ ε βιβλία) και του Γιώργου Τσεριώνη (Γ ο μοιρολόγι τη ς φώκιας). Σε μια απόπειρα συμβολιστικής προ­ σωποποίησης του φυσικού και του εννοιολογικού «τό π ο υ » του συγγρα­ φέα, ο Νίκος Αγγελίδης ανασυνθέτει το ζωγραφικό Μ νημείο Α.Π., έναν π λωτό ερειπιώνα μνήμης, σ το ν μο­

δ

66

ναδικό εναπομείναντα ορθό τοίχο του οποίου κυριαρχεί το π ορτρέτο του συγγραφέα τοποθετημένο σ ε πα­ λιομοδίτικη οβάλ κορνίζα, κάτω από ένα εικονοστάσι με βυζαντινές εικό­ νες. Με τη ν επιθυμία της καθοσιωμέ­ νης μνημόνευσης, αν και με εντελώς διαφορετική γραφή, συντάσσεται και το πυκνότατο έργο του Μάριου Σπηλιόπουλου, με τίτλο Γράμμα σ το υ ς γονείς, 18 Α πριλίου 1874: πρόκειται για μια σύνθεση όπου η διάχυτη επι­ θυμία της ζωγραφικής χειρωναξίας συνδέεται τό σ ο με το ν βίο ό σο και με τη γραφή του συγγραφέα: σ το «δ ύ ­ σκολο σταυρόλεξο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη» (αναγραφόμενος και σ την επιφάνεια του ίδιου του έργου υπότιτλος) όλα συγκλίνουν σ την ταύ­ τιση του συγγραφέα με τους πάσχοντες ή ρωές του: κάτω από τη ζ ω ­

γραφισμένη απόδοση τη ς φ ω τογρα ­ φίας του Νιρβάνα, από κοινού με βιογραφικά στοιχεία και άλλες υπομνή­ σεις, τοποθετείται η σπαρακτική επι­ στολή του συγγραφέα στους οικείους του: «Μ άνα μου εγώ ’μαι τ ’ άμοιρο το σκοτεινό τρυγόνι / όπου το δέρνει ο άνεμος βροχή που το πληγώνει...» Τέλος, με όχημα και σχήμα τη ν αγιο­ γραφία, αλλά επιλέγοντας έναν σύγ­ χρονο τρόπο επιμέρους αφήγησης, ο Γιάννης Δέδες «ισ το ρ εί» το ν ένθεο βίο του συγγραφέα προχωρώντας στη σύνταξη μιας εικόνας με χρυσό βάθος, όπου το κεντρικό πορτρέτο του Α.Π. περικλείεται από σκηνές του βίου του, ακολουθώντας τα βυζαν­ τινά εικονογραφικά πρότυπα2. Ακολουθώντας πάλι τα βήματα του συγγραφέα « σ τ ο σκιόφως», κάποιοι από τους καλλιτέχνες «επισκέπτον­ τα ι» τη Σκιάθο και την Αθήνα, άλλοτε επιλέγοντας να απεικονίσουν το εκ­ χύλισμα του υπαίθριου τοπίου και του περιβάλλοντος θαλασσινού στοιχείου που ανασυντίθεται ω ς φυσικός χώ­ ρος δράσης σ τα γραπτά του Παπαδιαμάντη (π.χ. Ρούλα Ακαλέστου, Η Σελήνη και Τ’ αγριόχορτα, Μίλτος Γκολέμας, Θάλασσα, Στέφανος Πετρίδης, Ο κ ύριος Α . σ τ ο νησί, Δημήτρης Σαρασίτης, Γιαλός, Α ννα Γρή­ γορα, Θ ερισμός, Νίκη Ελευθεριάδη, Ύπαιθρος, Θανάσης Μακρής, Τοπίο, Λίλα Σωτηρίου, Μ ικρή γεωγραφία του Α.Π.) και άλλοτε περπατώντας ξανά σ τα ίχνη του σ την πόλη «τη ς δουλοπαροικίας και τω ν πλουτοκρα­ τώ ν », αποτυπώνοντας τη Δεξαμενή και το ν Αγιο Ελισσαίο σ την Πλάκα όπου έψαλλε με το ν εξάδελφό του Α. Μωραϊτίδη (Πάβλος Χαμπίδης) ή τα λερά σοκάκια και τη μεταλλαγμένη σ ε όψη σήμερα αλλά ακόμη εν λει-

Ελευθερία Τσέικου «Η φόυισσα» τουργία μπακαλοταβέρνα το υ Καχριμάνη σ του Ψυρρή (Γιάννης Μπεκιά­ ρης), που ο συγγραφέας σύχναζε επί

Σ κ ίτσ ο για τη Φόνισσα, Ελενα Παπαδημητρίου, Φόνισσα, Βασίλης Πούλιος, Σχ όλ ιο σ τη Φόνισσα, Θανάσης

σειρά είκοσι ετώ ν και χρησιμοποι­ ούσε σχεδόν ω ς συγγραφικό και με­ ταφραστικό γραφείο.

τρ ίτη ανάγνωση τη ς Φ όνισσας II κ.ά.).

Ραχούτης, Δημήτρης Σεβαστάκης, Η

Πολλοί από τους συμμετέχοντες,

Πυκνές είναι ακόμη οι αναφορές σε

ω σ τό σο , επέλεξαν να αναγνώσουν εκ νέου και να τρέφ ουν σ ε εικόνα έναν

άλλα μυθιστορήματα και διηγήματα του Παπαδιαμάντη, καθώς διαδοχικά

ή π ερισσότερους ήρωες, ένα ή πε­ ρισσότερα αποσπάσματα του συγ­ γραφικού του έργου. Εδώ, η Φόνισσα, «τρ α γω δ ία μεγαλοπρεπεσ τά τη » κατά τ ο ν Ξενόπουλο, υπερέ­ χει σ τις προτιμήσεις τους, ίσω ς για λόγους αντίστοιχους με εκείνους που εξακολουθούν να καθηλώνουν με­ γάλο μέρος τω ν α ναγνω στώ ν του. Η σκοτεινή αφήγηση, όπου το δράμα τη ς αναπόδραστης γυναικείας ύπαρ­ ξης ενσταλάσσεται στη ν ενστικτώδη ζοφ ερή απενοχοποιημένη πράξη της Φραγκογιαννούς,

α πο τέλεσε

το ν

ενωτικό πλοχμό για μια σειρά συ­ ναρπαστικών ζωγραφικών και γλυ­ πτών έργω ν (Στέλιος Αλεξάκης, Π ριν το ν Ά η Σ ώ σ τη , Βίκυ Γεωργιοπούλου, Ά τιτλο , Ευαγγελία Γούλα, Όλγα Ευαγγελίδου, Αλεξάνδρα Κοττάκη, Μ ε­ ταξύ τη ς Θείας και ανθρώπινης δι­ καιοσύνης και Σιώπα παιδί μου... να μ ην πεις π ω ς μ ε είδες, Φιλιππίνα Λιβιτσάνου, Νύφη, Ντίμη Μπιτσάκου,

εικονοποιούνται σκηνές και ήρωες από τους Ε μ πόρους τω ν εθνών (Κ ων­ σταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Μ άρ­ κ ος Σανούδος), καθώς και από τα διηγήματα «Α γά π η σ το ν γκρεμό» (Κατερίνα Πειρουνίδου), «Η νοσταλγ ό ς » (Αρτεμις Αλκαλάη, The trip, Πα­ ναγιώτης Πασάντας Η νοσταλγός), «Η Φαρμακολύτρια» (Σπόρος Καράμπελας, Ύπαγε ανίατε, η ζω ή σ ου θα είναι πόνος...), «Μια ψυχή» (Αρτεμις Αλκαλάη, The gift), «Ναυαγίων ναυάγια» (Άγγελος Αντωνόπουλος, Χ ριστόφορος Κρανιώτης), «Ο Αμερικ ά νο ς» (Α ρ τεμ ις Αλκαλάη, The parcels), «Ο έρω τα ς σ τα χιόνια» (Άρτεμις Αλκαλάη The sleep, Μαριλίτσα Βλαχάκη, Ο έ ρ ω τα ς σ τ α χιόνια, Στέλλα Μελετοπούλου, Τ ο όραμα το υ μεθυσμένου), «Ο λόγυρα σ τη λί­ μνη» (Ειρήνη Ηλιοπούλου), «Ό νειρο σ το κύμα» (Φώτης Βάρθης, Πέγκυ Καλογεροπούλου, Θανάσης Σαράντο ς και Εύα Μανιδάκη, Βασίλης Τσά-

6 αφιέρωμα

φος), «Ο ι χαλασοχώρηδες» (Γιώργος Μπουκής), «Σ το Χριστό, σ το Κά­ σ τ ρ ο » (Μ ανώλης Ζαχαριουδάκης, Σ τ ο Χ ριστό, σ τ ο Κ άστρο, Γεύσω Παπαδάκη, Ο Χ ρ ισ τό ς σ τ ο Κ άστρο, Μα­ ρία Τσάγκαρη, Εισελεύσομαι εις το ν οίκο Σου), «Τ ο μοιρολόγι τη ς φ ώ ­ κια ς» (Γιώργος Τσεριώνη ς), « Τ ’ αγνάντεμα» (Χριστίνα Ακτίδη, Σύρε, πουλί μου, σ τ ο καλό, και σ τη ν καλή τη ν ώρα!, Χρυσά Αρώνη, Ω ς τό σ ο ν αι γυναίκες τω ν θαλασσινώ ν αγνάντευαν), «Τη ς Κοκκώνας το σπίτι» (Βα­ σίλης Παπασάικας, Ο Α γγελός μ ε­ τράει τα λ ε φ τό του, Έ φη Σοότογλου, Της Κοκκώνας το σπίτι-παλιά Σκιά­ θος), «Υ π ηρ έτρ α» (Μαριλίτσα Βλαχάκη), «Υ π ό την βασιλικήν δρυν» (Νί­ κος Χριστοφοράκης, ...ως να ή το πλάσμα έμψυχον), «Ω ! τα βασανά­ κια» (Δημήτρης Σκουρογιάννης, Τα κ ορίτσια σ τη ν ταράτσα), «Τ α ρόδινα ακρογιάλια» (Χ ρηστός Κεχαγιόγλου), «Η συντέκνισσα» (Π έτρος Καραβέβας, Η Τσολοβίκαινα), «Λαμπριάτι­ κος ψάλτης» (Ανδρέας Γεωργιάδης, ...καί τό φεγγάρι θ ’ αργήσει τρεις ώρες νά βγρ... σκοτάδι αε/βοςί). Τέλος, η ατμόσφαιρα κάποιων από τα χρι­ στουγεννιάτικα ή τα πασχαλινά διη­ γήματα του συγγραφέα αποτέλεσε έναυσμα για την εκ νέου δημιουργία έ ρ γω ν (Πάβλος Χαμπίδης, Ά σμ α βουβό, βουκολικό - μια νύχτα σ τ ο Svenska Klubben) ή για τη ν επιλογή άλλων με εξαιρετικά σχετική ατμό­ σφαιρα (Μάρκος Καμπάνης, Μ ακέτες για τη ν εικονογράφηση του βιβλίου Χερσέ, Βασιλόπιττες και άλλα - Το μικρασιάτικο τραπέζι του Δωδεκαημέρου, έκδοση Μη. Λέγγα). Και, αναμενόμενα, κάποιοι από τους καλλιτέχνες επικεντρώνονται στην ίδια τη διαδικασία του στοχασμού και της προσηλωμένης ανάγνωσης ή της

αναπόλησής τη ς (Η ώ Αγγελή, Άννα Αμπαριώτου, Το βλέμμα, Κλεομένης Κωστόπουλος, Ο νοσταλγός, Πανα­ γιώτης Μπελντέκος, Φιγούρα, Σ τέ­ λιος Πετρουλάκης, Κοπέλα που δια­ βάζει, Αφ ροδίτη Σεζένια, Παιδικό δωμάτιο), στη διασταλτική ιδιότητα το υ παπαδιαμαντικού βιβλίου ω ς προορισμού και ζώ ντο ς τόπου (Λήδα Κοντογιαννοπούλου, Σύνθεση, Ρα­ φαήλ Μπάικας, Δω μά τιο μ ε βιβλίο του Α.Π.) ή, ακόμη, σ τη συμβολική μεταφορά τη ς γραφής του στο ν χλο­ ερό τόπο μιας ανεξίτηλης παιδικής ηλικίας (Βάλλυ Νομίδου, Άνοιξη). Κυρίως, όμως, αυτό που ελπίζω πως μένει σ ε όλους μας από τη διαδικασία της εκ νέου ανάγνωσης του Παπαδιαμάντη για τις ανάγκες τη ς έκθε­ σης, πέρα από τις αλλεπάλληλες εμ­ βαπτίσεις σ το υγρό στοιχείο και στη φωτιά, πέρα από τις γητειές και τις δεισιδαιμονίες, πέρα από τα αλλε­ πάλληλα γκρεμίσματα στις ρεματιές και τις χαράδρες τη ς Σκιάθου, πέρα από τους περιπάτους στους ελαιώνες και τις επισκέψεις σ τα καφενεία, πέρα από τις αφουγκράσεις τη ς πε­ ρίκλειστης επιθυμίας και της «γλύκας της αμαρτίας», πέρα από τη διαπί­ σ τω σ η τω ν ζω τικώ ν ζητημάτων ζω ή ς και θανάτου που διαπερνούν το έργο του, πέρα από τις ευφραντικές επαναναγνώσεις και την ηδονική βύθιση σ το ανεξάντλητο δυνητικό σύμπαν τω ν θραυσματικών αλλά στιλπνών ει­ κόνων που επαναφέρει η γιορτινή, ζωγραφική γοητεία της ελληνικής γλώ σσας του, οδηγώντας τη ν όραση του βλέμματός μας και τακτοποιών­ τας το απόθεμα τη ς μνήμης μας, πέρα από τις δεκάδες διαστάσεις του συγγραφέα που απλώνονται αλάνθα­ σ τα μπροστά μας, από την κοινωνική και τη μεταναστευτική, την οικολο­

γική και τη ν πολιτική3 έω ς τη ν ψυχα­

ανάμεσα σ τα συντρίμμια του ψεύ­

ναλυτική και την ερωτική, πέρα από

δους, καταμεσής τη ς ζω ή ς «που είναι

το ν νό σ το για εκείνο τ ο μικρό ελλη­

π όλ εμ ο ς »4. Δ ια π ισ τώ ν ον τα ς κάθε

νικό που χάθηκε, είναι τ ο άυλο από­

ημέρα, όπως και ο Παπαδιαμάντης σ το υ ς Ε μ π όρου ς τω ν εθνών, ότι

σταγμα τω ν χειροποίητων ιστοριών το υ που κατοικούνται από αληθινούς ανθρώπους, προτρέποντας σ την επανοικειοποίηση με ετού το που εξακο­ λουθούμε να είμαστε τώρα, με το ν π άσχοντα και ω σ τ ό σ ο

πράγματι «...το α νω φ ερ ές έχει κατάβασιν και η ητήσις έχει π τώ σ ιν», ει­ σερχόμαστε και πάλι σ το «περιβόλι το υ κόσμου το υ », δια πιστώνοντας

ελπίζοντα

ότι εάν και «η αλήθεια είναι πάντοτε

εαυτό μας, με αυτό που ο Π έτρος Χά­

παράλογος», το πιθανότερο κλειδί

ρης περιγράφει σ τη μελέτη του, αι­

εξακολουθεί να είναι η α υτογνωσία5.

νώ ντα ς το δρόμο τη ς αληθινής δημι­ ουργίας του Παπαδιαμάντη, ω ς «τη ν πορεία το υ αληθινού α νθ ρώ π ο υ »

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η Ίρις Κρητικού είναι εηιμελήτρια της έκθεσης

νίζεται ώς τη μέση με ανοιχτόχρωμο προ­ πλασμό και φόντο τη σκιαθίτικη θάλασσα ανπ του χρυσού βάθους, σε στάση που πα­ ραπέμπει σε εκείνη των Αποστόλων σύμ­ φωνα με το εικονογραφικό πρότυπο της Κοίμησης της Θεοτόκου. Βλ. Νίκος Ζίας, «Ο "βυζαντινός” Νίκος Εγγονόπουλος», εφ. Το βήμα, 4/4/ 1999-

ι. Βλ. τη σχετική διήγηση του Παύλου Νιρ­ βάνα στο περιοδικό Νέα Εστία, τ. 163.

1/10/1933: «"Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον ουδέ παντός ομοίωμα" ήταν η άρνησή του και η απολογία του. Αποφάσισα όμως να πάρω την αμαρτία του στο λαιμό μου. Ο Θεός και η μακαρία ψυχή του ας μου συχωρέσουν το κρίμα μου .Ένας από τους ωραιότερους τίτλους που αναγνωρίζω στη ζωή μου, είναι ότι παρέδωσα στους μετα­ γενέστερους τη μορφή του Παπαδιαμάντη... -Η φιλία ενίκησε το ζορμπαλίκι... μου είπε -αντιγράφω τα ίδια του τα λόγιαστο τέλος του μαρτυρίου του».

4 -«Ζωή είναι αυτό, πόλεμος είναι» («Οι ελαφρόίσκιωτοι»).

2. Τη βυζαντινή εικονογραφική και αισθητική παράδοση ακολουθεί και το θαυμάσιο πορτρέτο του Α. Παπαδιαμάντη, φιλοτεχνημένο από τον Νίκο Εγγονόπουλο (Συλ­ λογή X. Ποταμιάνου). Ο συγγραφές ακο­

5. «Η αλήθεια είναι πάντοτε παράλογος, και διά τούτο δεν την λέγουσι ποτέ οι φρόνιμοι και ηλικιωμένοι άνθρωποι, αλλά την ομολογούσιν οι μεθυσμένοι, οι τρελλοί, οι άρ­ ρωστοι και τα μικρά παιδία» (Η φόνισσα).

3- Δεν αντιστέκομαι στον πειρασμό να μνη­ μονεύσω εκ νέου: «Θα έλεγέ τις ότι η χώρα αύτη ηλευθερώθη επίτηδες, διά να αποδειχθή ότι δεν ήτο ικανή προς αυτοδιοίκησιν». («Βαρδιάνος στα σπόρκα»),

Βασίλης Τσάφος, «Όνειρο στο κύμα»

§ αφιέρωμα

Η εικονοποιία στα έργα του Παπαδιαμάντη: πίνακες εν κειμένω Γκόργος Ν. Περαντωνάκης

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ει­ καστικός» συγγραφέας, αφού τρο φ ο ­ δοτεί το ν αναγνώστη με εικόνες και

Ο

σκηνές που λειτουργούν σαν πίνακες εν κινήσει. Δ εν βλέπουμε δηλαδή σ ’ αυτόν απλώς έναν εκπρόσωπο της ηθογραφίας, ο οποίος σ το πλαίσιο του ρεαλισμού επιχειρεί να αποδώσει την πραγματικότητα, τη δική του πραγμα­ τικότητα, με αληθοφάνεια και σαφή­ νεια. Βλέπουμε, βέβαια, μέσα στα έργα του τη ρεαλιστική ακρίβεια της περιγραφής, αλλά αυτή δεν είναι διακοσμητική, αφού η ποιητικότητα της γραφής του1 και η ποικιλότητα της γλώ σσας του δημιουργεί δυναμικούς πίνακες εν κειμένω, ζωγραφικά έν­ θετα μέσα σ το διήγημα, εγκιβωτισμένες π ροσωπογραφίες και σκηνές μέσα στην αφήγηση.

δ

7°

Ο αναγνώστης θυμάται τα διηγήματα του σκιαθίτη πεζογράφου με βάση τις εικόνες που αναπλάθουν την εποχή και την κοινωνία, είτε αναφέρονται σ το γενέθλιο νησί είτε στην πρω­ τεύουσα Αθήνα. Επειδή η υπόθεση, όπως έχει πολλές φορές επισημανθεί, είναι ασθενής και συχνά δεν είναι ο κι­ νητήριος μοχλός τω ν έργω ν του Αλ. Παπαδιαμάντη2, η αναγνωστική πρόσ­ ληψη εναπόκειται στις ορατές αναπα­ ραστάσεις σκηνικών και προσώπων. Με βάση αυτές ο αναγνώστης μπορεί να εμβαθύνει σ τον ψυχισμό κάθε χα­ ρακτήρα, στην κοινωνική ζω ή και στις αντίστοιχες δομές, που εκτείνονται από διήγημα σε διήγημα σ ε ένα ευρύ πλαίσιο δικτυώσεων και, τέλος, στις ιδεολογικές προεκτάσεις που κάθε κείμενο ενέχει.

Ο Αλ. Παπαδιαμάντης είναι «οπτι­ κός», αφού χρησιμοποιεί μια πλειάδα εικόνων για να περάσει σ το ν ανα­ γνώ στη τις ιδέες του. Δ εν επείγεται, λοιπόν, να προσπεράσει το ν τόπο σ το ν οποίο εξελίσσεται κάθε δράση, αλλά συχνά επιμένει με χαρτογραφική πολλές φ ορές προοπτική στη φύση, στην τοπιογραφία, σ το χώρο ω ς σκηνικό μιας εξελισσόμενης τρα ­ γωδίας. Παράλληλα, σκιαγραφεί άλ­ λοτε πιο αναλυτικά κι άλλοτε μόνο με α δρές πινελιές τα πρόσωπά του, ώ σ τε ο α ναγνώστης να συγκροτήσει τη μορφή τους, τη ν αμφίεσή τους, τα χαρακτηριστικά τους κ.λπ. και πάνω σ ’ αυτά τα εξωτερικά γνωρίσματα να αντιληφθεί το ν κοινωνικό τους τύπο3, άλλοτε στερεοτυπικό και άλλοτε εξατομικευμένο, αλλά και το ν ρόλο που ο συγγραφέας έχει επιφυλάξει σ το καθένα. Δ εν λείπουν μικρότερης ση­ μασίας περιγραφές που απλώνονται από λίγες σειρές ώ ς μερικές παρα­ γράφους, οι οποίες συνθέτουν δευτερεύουσες λεπτομέρειες και δίνουν την ανάλογη ατμόσφαιρα. Θα μπορούσε να διακρίνει κανείς δύο βασικές πηγές στη ν εικονοποιία του Αλ. Παπαδιαμάντη: 1) τη βιωματική του σχέση με τα χωριά της Σκιάθου και τις γειτονιές τη ς Αθήνας, που αποβαίνει τρο φ οδ ό τη ς της μνήμης, με τη ν οποία συνθέτει αυτοβιογραφικά τα περισσότερα από τα έργα του. Η παρατήρηση είναι φορέας μί­ μησης, διυλισμένης από τις ερμηνευ­ τικές αρχές και πρίσματα το υ διηγηματογράφου, με τα οποία ο τελευ­ ταίος «ζω γρα φ εί μετά στοργή ς τα γνήσια ελληνικά ήθη» («Λαμπριάτι-

κος ψ άλτης»), 2) την αναγνωστική του πρακτική που το ν αρδεύει με λε­ κτικές απεικονίσεις και γλωσσικά σχήματα, περιγραφές και «αφηγημα­ τικές εικόνες» από άλλα κείμενα (από τη ν Αγία Γραφή, τα λοιπά χριστιανικά κείμενα, την αρχαιοελληνική γραμ­ ματεία κ.λπ.), τα οποία χρησιμοποι­ ούνται διακειμενικά4 ώ σ τε ο πεζογράφος να αποδώσει ρεαλιστικά ή εξιδανικευμένα, δηλαδή ιδεολογικά, τα τοπία και τους χαρακτήρες του. Ο τρόπος με το ν οποίο το κάνει δεν είναι απλώς διακειμενικός, αλλά συ­ χνά είναι διακαλλιτεχνικός. Πέραν τω ν οφειλών του σ τα χριστιανικά αναγνώσματα και σ τους ευρωπαίους δημιουργούς που έχει κατά καιρούς διαβάσει και μεταφράσει, έχει επισημανθεί η επίδραση που άσκησαν στις περιγραφές του οι αγιογραφίες σε πάμπολλες εκκλησίες και παρεκκλή­ σια αλλά και η τεχνοτροπία τω ν φλαμανδών ζω γράφω ν, οι οποίοι κατεύθυναν τη ν προσοχή τους σ ε σκηνές της καθημερινής ζωής, ανάγοντας το ασήμαντο σ ε ρεαλιστικά σημαντικό. Η Γ. Φαρίνου-Μαλαματάρη έχει δείξει ότι οι σκηνές του Αλ. Παπαδιαμάντη οφείλουν πολλά σ τις ανάλογες ρω ­ πογραφίες τω ν εν λόγω ζω γρά φ ω ν και η οπτική με την οποία ο διηγηματογράφος και οι εικαστικοί προ­ σεγγίζουν τη λαϊκή καθημερινότητα είναι παραπλήσια5. Τ ο ουσιαστικότερο ζήτημα που πρέ­ πει να μας απασχολεί είναι η χρήση της εικόνας και η λειτουργία τη ς πε­ ριγραφής μέσα σ τα συμφραζόμενά της. Είναι απλώς μια σύμβαση για να αποδοθεί ρεαλιστικά ο χώ ρος και τα πρόσωπα; Κανείς, βέβαια, δεν αμφιβάλλει ότι ο Αλ. Παπαδιαμάντης με τις εικόνες

του ορθώνει μπροστά σ το ν αναγνώσ τη τη δική του Σκιάθο, τα δικά του σκηνικά, τις δικές του π ροσωπογρα­ φίες, ώ σ τε να το ν εμβάλει στην ατμό­ σφαιρα που θέλει. Ακόμα περισσό­ τε ρ ο προσπαθεί να ικανοποιήσει τρεις στόχους, που ξεπερνούν την απλοϊκή ανάγκη για σκηνοθετικές οδηγίες. Αφ ενός, σ το πλαίσιο της ηθογραφίας επιδιώκει να εξωραΐσει την πραγματικότητα, ώ σ τε να απο­ δώσει με πειθώ τη ν ομορφιά της υπαίθρου και την εθνική αξία του λαϊ­ κού βίου. Προς αυτήν την κατεύ­ θυνση τονίζει ιδεαλιστικά τη φύση ω ς χώρο θεϊκού κάλλους και ανθρώπι­ νης προπτωτικής ελευθερίας και εξιδανικεύει το ν απλό άνθρωπο της υπαίθρου. Αφετέρου, ξεπερνά την ωραιοποίηση για να καταδείξει τις σκοτεινές πλευρές ενός κόσμου που λειτουργεί με βάση και το κακό και υφίσταται την αδικία και τη σαθρή όψη τη ς κοινωνίας6. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να αγνοή­ σει και τη συμβολική λειτουργία τω ν περιγραφών το υ - μόνο ο επιφανει­ ακός α ναγνώστης θα μείνει σ το φαί-

Αγγελος Αντωνόηουλος, «Ναυαγίων ναυάγια»

δ αφιέρωμα

νεσθαι, ενώ ο υποψιασμένος θα αντιληφθεί τη ν πρόθεση του αφηγητή7

δημιουργεί ζω ντα νές συνθέσεις που, ενώ περιγράφουν σκηνές και πρό­

να στίξει ιδεολογικά τις εικόνες του και να προβάλει τις εξω τερ ικ ές και εσω τερικ ές αντιθέσεις τω ν χαρακτή­

σωπα, παράλληλα μετουσιώνονται σ ε αφηγήσεις και εξελίσσουν την

ρων. Έ τσι, ο επαρκής αναγνώστης θα μπορέσει να προχωρήσει στην

ταυτόχρονα οδηγούν σ ε κάτι βαθύ­

αποκωδικοποίηση λεπτομερειών που θα αναδείξουν ψυχαναλυτικά σύν­ δρομα, κοινω νικές π αθογένειες,

αφήγηση, σ τη ρ ίζοντα ι σ ε δίπολα όπως φυσικό/ανθρώπινο ή παγανιστικό/χριστιανικό9 και αναδιατάσ-

κρυμμένες υπαρξιακές αλήθειες, φι­ λοσοφικά σχήματα και ανθρώπινες ανησυχίες8. Ο Παπαδιαμάντης, με άλλα λόγια, δημιουργεί γλωσσικά πί­ νακες που, ενώ φαινομενικά σημαί­ νουν έναν ορατό κόσμο, σ την ουσία παραπέμπουν συνυποδηλωτικά σ την ιδεολογική ανασύσταση τη ς πραγμα­ τικότητας.

ιστορία. Ενώ δείχνουν τ ο εξωτερικό, τερο. Δ εν είναι ξεκομμένες από την

σουν σ ε κάθε α νάγνωση τις πληρο­ φορίες που δίνουν. Οι πίνακες του συγγραφέα, λοιπόν, είναι δυναμικοί, καθώς από τη μια οπτικοποιούν τη διηγηματική πραγματικότητα και από τη ν άλλη ενσπείρουν ενδείξεις για να ερμηνευτεί η λανθάνουσα παπαδιαμαντική πραγματικότητα.

Απ’ όλα τα παραπάνω μπορούμε να συγκρατήσουμε το γεγονός ότι η εικονοποιία του Αλ. Παπαδιαμάντη δεν είναι στατική. Ο διηγηματογράφος

' Βλ. Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού, «Η ποιητικότητατου παπαδιαμαντικού έργου», περ. Διαβάζω, αρ. 165,8 Απριλίου 1987, σελ. 49-58.

2Νίκος Φωκάς, «Γιγάντωμα κι αυτονόμηση της περιγραφής», περ. Παπαδιαμαντικά Τετράδια, τχ. 3, άνοιξη 1995. σελ. 5-16.

3Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη, Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη. 1880-1910, Κέδρος, Αθήνα 1987, σελ. 1594Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη, Αφηγηματικές..., ό.π., σελ. 128 και 146-1495Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη, «Η διηγηματογραφίατου Παπαδιαμάντη και η ολλανδική ζωγραφική», Πρακτικά Α' Διεθνούς Συνεδρίου για τονΑλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Σκιάθος, 21-24Σεπτεμβρίου iggi. Δόμος, Αθήνα 1996, σελ. 457-468.

6Αυτός είναι ο διττός ρόλος της

Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός λογοτεχνίας.

ηθογραφίας, όπως εξηγεί καίρια η Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού (λήμμα «Ηθογραφία», εγκυκλ. Πάπυρος-ΛαροϋςΜπριτάνικα, τόμ. 26, σελ. 22ΐ).

7Μάριο Βίττι, Ιδεολογική λειτουργία της ελληνικής ηθογραφίας, Κέδρος, Αθήνα 3ΐ99ΐ. ειδικότερα σελ. 174-V5 και Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη, Αφηγηματικές..., ό.π., σελ. 1448Βλ. λ.χ. την ανπστοιχία φύσης και ανθρώπινου σώματος στο Ρένα Ζαμάρου, Φύση και έρωτας στον Παπαδιαμάντη. Ο συγγραφέας κηπουρός. Νεφέλη, Αθήνα 2000, σελ. 15 κ.εξ.

9Κωνσταντίνα Λ. Χολιάσου, «Το σύστημα εικονοπλασίας στο διηγηματογραφικό έργο του Αλεξ. Παπαδιαμάντη», στο Εταιρεία ΠαπαδιαμαντικώνΣπουδών, Πρακτικά Β'Διεθνούς Συνεδρίου για τον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, l-s Νοεμβρίου 2001, Δόμος, Αθήνα 2002, σελ. 617-626.

ΒΙΒΛΙ ΩΝ ΓΙΑ ΟΥΓΕΝΝΑ Μαρία Αποστόλου [Μ. Α.] Γιώργος Βαϊλάκης [Β. Γ.] Σπύρος Κακουριώτης [Σ. Κ.] Λεύτερης Καλοσπύρος [Λ. Κ.] Δήμητρα Καραμολέγκου [Δ. Κ.] Λίλα Κονομάρα [Λ. Κον.] Μάρθα Κυριακοπούλου [Μ. Κ.] Θανάσης Μήνας [Ο. Μ.] Γιάννης Ν. Μπασκόζος [Γ. Ν. Μ.] Μαρίζα Ντεκάστρο [Μ. Ντ.] Ανίσα Ντούρα [Α. Ν ·.] Αλεξία Οθωναίου [Α. Οθ.] Κωστής ΓΙαττακός [Κ. Π.] Γιώργος Ν. Περαντωνάκτς [Γ. Ν. Π.] Αλε­ ξάνδρα Σαμοθράκη [Α. Σ.] Ελισσάβετ Σπαντιδάκη [Ε. Σ.] Ιωάννα Στεφανίδου [I. Σ.] Νίκος Τακούλης [II. Τ.] Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης [Δ.Β Τ.] Λήδα Τσενέ [Λ. Τ.] Φίλιππος Φιλίππου [Φ.Φ.]

δ : βιβλιοκριτική

«Διήγημα είναι να κλέβεις ένσημα απ’ τον Χάρο» Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

τη ν ιστορία της ελληνικής διη-

Βασικό συστατικό αυτής της οηισθο-

γηματογραφίας ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης έχει σίγουρα περίοπτη θέση, όχι μόνο επειδή έχει

δρομικής πορείας της σκέψης είναι η νοσταλγία για μια άλλη ζωή, πιο ατό­ φια, πιο αθώα, πιο αυθόρμητη, βγαλμένη από τα θέλω τω ν απλών ανθρώ­

Σ

θητεύσει σ το είδος επί μακράν (επτά συλλογές, μαζί με την τελευταία του, από το 1992), όχι μόνο επειδή έχει βραβευτεί για συλλογές διηγημάτων του από το κράτος και από το Διαβάζω αλλά κυρίως επειδή όλα αυτά αντανα­ κλώνται σ το ίδιο του το έργο, το οποίο αποδεικνύει πόσο η μικρή φόρμα μπο­ ρεί να πάρει το καθημερινό και να το μετατρέψει σ ε πυρίτιδα. Τ ο τελευταίο του βιβλίο απαρτίζεται από 26 διηγήματα που, ενώ συνεχί­ ζουν τη σκαμπαρδωνική παράδοση, δείχνουν και μια αναδίπλωση με όχη­ μα τη μνήμη, που επιβάλλει τη ν πα­ ρουσία της παραγκωνίζοντας αλλά όχι εξοβελίζοντας τη ν πλοκή. Πολλά

om -| | δ

Γιώργος Σκαμπαρδώνης Περιπόλων περί πολλών τυρβάζω Πατάκης, 2011 σελ. 268, € 14

πων και όχι από τα πρέπει μιας στυ­ γνής κοινωνίας. Ο περίπτερός που πουλούσε μόνο αναπτήρες και τους αγαπούσε ω ς μανιακός συλλέκτης, η κυρία «Ν τε σ ε β ώ » που δεν αποχωριζό­ ταν το παλιό αυτοκίνητό της, οι μου­ σικές του Χιώτη, τα καπηλειά και οι άν­ θρωποί τους, ο παππούς και οι απί­ στευτες ιστορίες του με τις χειροβομ­ βίδες, οι ιστορίες από στοιχειωμένα σπίτια κ.λπ. ανασυστήνουν σκηνές από παιδικές ή νεανικές αναμνήσεις που μοιάζουν ασπρόμαυρες στην έγ­ χρωμη σημερινή πραγματικότητα, αλ­ λά μάλλον είναι πιο αισθαντικές και πο­ λύχρωμες στην γκρίζα επιφάνεια που

διηγήματα οικοδομούνται πάνω σε δύο άξονες· καταρχάς το παρόν, το οποίο τέμνεται με την ατομική και κοι­

μας κυκλώνει. Σε μερικές απ’ αυτές ο συγγραφέας μπαίνει σ τα παπούτσια του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και με­

νωνική ζω ή (συν μερικές λοξές πολιτι­ κές αντανακλάσεις), και έπειτα το πα­

τατρέπει τις θεσσαλονικιώτικες ιστο­ ρίες του σ ε κομμάτια αστικής ηθογρα­

ρελθόν, που ανασύρεται ω ς ανάμνηση και φωτίζει - ε ν είδει αυτοβιογραφικής α ναπόλησης- στιγμές που άφησαν

φίας, νοτισμένα από το κρασί, τις συ­

ανεξίτηλα τα ίχνη τους σ τον αφηγητή. Το παρόν φαίνεται συχνά μετέωρο, αν δεν αγκιστρωθεί σ ε στιγμιότυπα μιας παλιότερης εποχής, αν δεν τροφ οδο­ τηθεί μέσα από αναδρομές σ ε ένα κα­

Ανάλογη με το ν Παπαδιαμάντη στάση

θοριστικής σημασίας παρελθόν, που έχει διαμορφώσει το υπέδαφος της ψυχής του πρωταγωνιστή.

ζητήσεις, την ατμόσφαιρα τω ν διηγη­ μάτων του σκιαθίτη δημιουργού. τηρεί ο Γ. Σκαμπαρδώνης και απένα­ ντι σ το υγρό στοιχείο, μια σχέση έλξης και άπωσης, που άλλοτε μετατρέπεται σ ε ενθουσιασμό για το παρθενικό τα ­ ξίδι δύο ερασιτεχνών ναυπηγών κι άλ­ λοτε σ ε κίνδυνο ή και σ ε θάνατο μέσα στη λίμνη. Τα διηγήματα που αναφέ-

ρονται σ το νερό, όπως και σε άλλες συλλογές του διηγηματογράφου, διακρίνονται από το δέος μπροστά στη χάρη αλλά και στη δύναμή του, δύνα­ μη που γίνεται περιπέτεια και παιχνίδι με τη ζωή. Πιθανόν τα παρόντα έργα του Γ. Σκαμπαρδώνη είναι περισσότερο αυτοβιογραφικά από άλλα του. Βλέπεις να πα­ ρελαύνει όχι μόνο το αφηγηματικό εγώ που κινείται στους οικείους χώρους του και στις απρόσμενες αναμνήσεις της ζω ής του, αλλά και η Θεσσαλονίκη, οι άνθρωποί της, τα στιγμιότυπα της αφα­ νούς καθημερινότητάς της. Βλέπεις σα­ ράντα με πενήντα χρόνια αλλαγών, σταδιακών ή απότομων, αναπολήσεις της φτώχειας, που αργοσαλεύει γύρω από τη σόμπα, ή τω ν παιδικών χρόνων που ξαναφέρνουν θύμησες της δεκαε­ τίας του ’60. Όμως δεν διακρίνεται η μιζέρια του νεοέλληνα ή η μεμψιμοιρία του μεροκαματιάρη1πιο πολύ ο Γ. Σκαμπαρδώνης βλέπει τους ήρωές του με συμπάθεια, με απλότητα, με την καρ­ διά γεμάτη νοσταλγία σαν να ξεφυλλί­ ζει ένα άλμπουμ με παλιές φωτογρα­ φίες. Ακόμα και ο μακαρίτης γέροντας που του έδω σε την ποιητική του συλ­ λογή, γέροντα ς που ονομάστηκε

«ποιητής τω ν υπονόμων», αποπνέει το ν αέρα μιας αλλοτινής αρχοντικής ιδιοσυγκρασίας. Α ν πρέπει να σταθώ στη συνολική εκτί­ μηση του παρόντος τόμου, θα έλεγα ότι είδα η σπίθα που καίει στα πάμπολλα διηγήματά του -είκοσι χρόνια τώ ρ α - να είναι κάπως υποτονική, σαν να κάθισε όλη η σπιρτάδα και το βάρος να μεταφέρθηκε σ το εσωτερικό θέμα τω ν αναμνήσεων. Η εντύπωση είναι ότι δοκιμάζει να βγάλει ετερόκλητα κείμε­ να, που τηρούν τις βασικές σκαμπαρδωνικές σταθερές (τα ζώα, λ.χ., όπως οι σταχτάρες, που κοιμούνται στον αέ­ ρα ενώ πετάνε, ή το φίδι που, μολονότι δάγκωσε το μωρό, κερδίζει τη συγχώρεση της μάνας) και συνάμα αφήνουν περιθώρια για να αναδυθούν παρά­ πλευρες ιστορίες και τρόποι σκέψης. Ω στόσο δεν παύει ο αναγνώστης να αναγνωρίζει τη λεπτή συγκίνηση που απορρέει από μικρές στιγμές που γι­ γαντώνονται, όταν ο δημιουργός τούς δώσει λίγο απ’ την ψυχή του. Ξαναβλέ­ πουμε, λοιπόν, μέσα από τα μάτια του Γ. Σκαμπαρδώνη, τα φωτάκια που κά­ ποτε άστραψαν και τώρα ξαναέρχονται σαν φλας για να φωτίσουν τις νοσταλγικές του φωτογραφίες, i

Γ ΙΩ Ρ Γ Ο Σ Μ Η ΤΑ Σ

Ιστορίες του Χάλ Ο ΐ ή ρ ω ες τώ ν Ι σ τ ο ρ ι ώ ν τ ο υ Χ ά λ ζοϋν και κινούνται ατά γερασμένα σπίτια, στους σιω πηλούς δρόμους, στις εγκαταλειμμένες άποβάθρες τού λιμανιού- κάποτε οΐ μοναχικές τρ ο ­ χιές τους διασταυρώνονται, α φήνον­ τας φωτεινά σημάδια στδν χάρτη τής πόλης, που, γκρίζα και σκυθρωπή, στοιχειώ νει τις ζωές τους.

Ισμήνης 75Α, 10444ΑΘΗΝΑ Τηλ.-Fax: 210 5145933 kichli.publishing@gmail.com

δ : βιβλιοκριτική ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Στα όρια

Δημήτρης Β. Τριανταψυλλίδης

τη ν άκρη το υ κ όσμ ου είναι ο

ται ο αχός του πολέμου, τω ν βαλκανι­

τίτλος που διάλεξε ο συγγρα­ φέας για τ ο νέο το υ μυθιστό­ ρημα. Ταξίδι όμως όπου οι ή ρωες

κ ών πολέμων. Ο επαπειλούμενος κίν­ δυνος αφανισμού, η ελπίδα της σ ω ­ τηρίας, ο φόβος του άλλου, φέρνει

ακολουθούν το δικό τους δρόμο για

στη ν επιφάνεια έρω τες και πάθη, γεν­

Σ

να φτάσουν σ την άκρη του εαυτού τους.

νάει συγκρούσεις και, μερικές φορές, έρχεται και ο αιώνιος απρόσκλητος

Με φόντο μια Ελλάδα φανταστική, μια χώρα που ζει σ το ρυθμό που επιβάλ­

επισκέπτης, ο θάνατος. Ο κεντρικός ήρωας καθορίζει τη διαδρομή τω ν φυ-

λουν οι τεχνολογικές ανακαλύψεις, σε

γάδων και μέσα από αυτήν εξαγνίζε­ ται και ο ίδιος.

μια πόλη του πελοποννησιακού νότου ξεσπάει μια άγνωστη επιδημία. Οι κά­ τοικοι αυτής της πόλης, κομμάτια

Έξυπνα ο συγγραφέας διαπραγμα­ τεύεται το ν διαρκή διχασμό του αν­

ενός πολύχρωμου κοινωνικού και πο­ λιτισμικού παζλ, αναγκάζονται να την

θρώπινου προσώπου. Αναδεικνύει σκοτεινές και φω τεινές πλευρές τω ν

εγκαταλείψουν αναζητώντας τη σ ω τη ­ ρία τους. Και τό τε αρχίζει το ταξίδι της

η ρώ ω ν του, υπονομεύει στερεότυπα, ανατρέπει την πλοκή και μαζί με αυ­

αναζήτησης τη ς δικής τους Γης της

τή ν την ιστορία του τόπου, υπαινίσσε­ ται πολλά απ’ αυτά που λέμε στην κα-

Επαγγελίας, ένα ταξίδι που αμφιταλα­ ντεύεται ανάμεσα σ το πιθανό και το απίθανο, το πραγματικό και το φαντα­

θημερινότητά μας, αλλά αρνούμαστε να πούμε δημοσίως.

στικό, τ ο αληθινό και το ψεύτικο.

Ο Γιώργος Ξενάριος με τα δύο του πε­

Υπ ονοώντας τα αιώνια δεινά του τό ­ Γιώργος =ενάριος

που τούτου, ο συγγραφέας μέσα από

Στην άκρη του κόσμου

ζογραφήματα, το προηγούμενο μυθι­ στόρημα και τις κριτικές λογοτεχνίας

το υς ήρωές του περιγράφει μια βασα­

που έχει δημοσιεύσει, δεν χρειάζεται

Κέδρος, 2011 σελ. 382, € 19,90

νιστική πορεία προς τη λύτρωση. Εγκαταλείποντας τη ν γενέθλια πόλη, οι κάτοικοι αρχίζουν να περιπλανιού­ νται. Και όπως στη ν πρώτη περιπλά­ νηση τη ς ιστορίας, εκείνη τη ς εξόδου τω ν Εβραίων από τη ν Αίγυπτο, έτσι και εδώ οι άνθρωποι φανερώνουν τις αδυναμίες τους. Οι κάτοικοι τω ν Αλυ­ κών πορεύονται με ελπίδα προς το ά γνωστο. Από κάπου μακριά ακούγε-

ειδικά διαπιστευτήρια για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Τ ο νέο του βιβλίο Σ τη ν άκρη του κό­ σμ ου είναι ένα μυθιστόρημα που, ενώ η πλοκή του κινείται στη μεθόριο του αληθινού και του φανταστικού, εντού­ τοις είναι μια εξαιρετικά επίκαιρη αλ­ ληγορία, που όμως θα αντέξει σ το χρόνο γιατί διαπραγματεύεται τη ν αλήθεια. ■

GEORGE R.R. TO ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΓΟΥ

westeros.anubis.gr Κεντρική Διάθεση: Σουλτάνη 17, Αθήνα, τηλ.: 210-380Η87. fax: 210-3841095 email: orders@compupress.gr

δ : βιβλιοκριτική

Η φιλοσοφία της καθημερινότητας

Χρίστος Παπαγεωργίου

πιμένοντας σ το δραματικό χα­ ρακτήρα που προσδίδει σε πολλές καθημερινές στιγμές

συζητάμε, είναι σαφείς: η οικογένεια, η αρρώστια, η μοναξιά, ο εμφύλιος, ο έρωτας, η απάτη, το ερωτικό ξύ­

και σ ε υπαρξιακές διαδρομές αορί­ σ του διάρκειας, ο καταξιωμένος συγ­ γραφέας Κοσμάς Χαρπαντίδης υποκαθιστά το ν ιστορητή αφηγήσεων με

πνημα, η αγάπη για τη γη, ο πατρικός αμοραλισμός, εν κατακλείδι, οι συνέ­

Ε

αναλυτή ατομικών ή μαζικών περι­ γρ αφών, με μοναδική ακρίβεια και με μινιμαλιστική διάθεση και προοπτική. Καθώς οι ήρωές του συμπαρασύρονται από μύρια όσα πάθη, καθώς συγ­ κ λονίζονται από γεγο νό τα άκρως ρευστά, καθώς αδυνατούν να προ­ σαρμοστούν σ ε όρια και πλαίσια γε­ μάτα ακραίες αντοχές, καθώς τέλος επιθυμούν και μία καλύτερη ποιότητα ζω ής, αλλά και μία επικάλυψη τη ς συλλογικής μνήμης, όλα βρίσκονται διηγηματογραφικά σ το ν αέρα, όλα δρομολογούνται ω ς πλάνα σκηνικά και φιγούρες κάθιδρες και ρεαλι­ στικά επισφαλείς. Ά ρ α ο Χαρπαντί­

1| 1 5

Κοσμάς Χαρπαντίδης Κρυφές αντοχές Μεταίχμιο, 2011 σελ. 196, € 13,30

δης, παραθέτοντας τα μέτρια σ ε έν­ τα ση διηγήματά του, που προσομοι­ άζουν με κέντρισμα μέλισσας, ψάχνει ψυχαναλυτικά τα μικρά και τετριμ­ μένα, τα επουσιώδη και οδυνηρά, τα οποία δεν έπαψαν ποτέ να ακολου­ θούν το ν άνθρωπο και τη ν πορεία του πάνω σ τη γη ω ς μία ίσαλος γραμμή, για να ανακαλυφθεί το εν­ δόμυχο και να έρθει στη ν επιφάνεια. Ό σο ν αφορά τις αιτίες χάριν τω ν οποίων γράφτηκαν τα κείμενα που

πειες τη ς εμπόλεμης σύρραξης. Ποιο είναι όμως το μήνυμα που και ο Χαρ­ παντίδης και τα πεζά του επιθυμούν να αποστείλουν σ το ν παραλήπτη; Ό σες φ ορές κι αν τα διαβάσουμε, δύο είναι οι σ τόχοι που πετυχαίνουν: α) Η από κάθε άποψη απόρριψη μίας μελό παράθεσης, πλήρους λιπαρών και συναισθηματολογίας και β) η σε σ ω σ τή δόση μετάδοση τω ν ερεθι­ σμάτων που γεννιούνται και από τη ζω ή και από τη ν επαγγελματική θέση του συγγραφέα, τα οποία τρο φ οδ ο ­ τούν μία ευθύβολη σκόπευση -ά ξια του χρόνου που ο καθένας θα παρα­ χω ρή σει- μετουσιώνοντάς τα σ ε μι­ κρά έργα τέχνης. Ο Χαρπαντίδης, ό ντω ς ώριμος συγ­ γραφέας, χρησιμοποιεί μια απλή και λαϊκή γλώ σσα, κατασκευάζει μια ατμόσφαιρα σχεδόν καυτή σε όλα τα επίπεδα. Το δαιμονισμένο ύφος προκαλεί ανάλογες αντιδράσεις, ενώ κι­ νούμενος πάντα σε μία κοφτή εκφρα­ στική σύνθεση ετερογενών και ετερο­ βαρών θεμάτων θέτει ερωτήματα χω­ ρίς να δίνει πάντα απαντήσεις, ναρκο­ θετεί χωρίς πάντα να επέρχεται η έκρηξη και υιοθετεί ανθρώπινο πόνο χωρίς πάντα να το ν εκπέμπει. 1

Ελένη Πολίτον-Μαρμαρινού

ΔΩΡΕΑΝ ΒΙΒΛΙΑ ε ν η μ ε ρ ω θ ε ίτ ε σ τ ο

www.dardanosnet.gr Διδότου 37, Αθήνα,Τ.Κ. 106 80, τηλ .: 36 42 003, info@dardanosnet.gr

dEutentjerg Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

δ : βιβλιοκριτική

Το νέο παιχνίδι μας

ΛήδαΤσενέ

Τ

ον Απρίλιο που μας πέρασε και ενώ οι απανταχού φαν τω ν τηλεοπτικών σειρώ ν ψά­

χναμε κάτι που θα μας γίνει συνή­ θεια (όπω ς για παράδειγμα το Lost), η ΗΒΟ έφ ερε σ τη μικρή οθόνη μια νέα υπερπαραγωγή, ονόματι Game o f Thrones. Τ ο π ρώ το επεισόδιο ήταν αρκετό για να μας πείσει ότι εί­ χαμε βρει τη ν καινούργια αγαπη­ μένη σειρά, το καινούργιο «κόλλη ­ μα» που θα μονοπωλούσε τις συζη ­

νου ανάμεσα σ ε διαφορετικούς οί­ κους, τη ν εμφάνιση μιας απειλής που ζει πέρα από τα τείχη το υ Βασι­ λείου του Βορρά (the Others) και τη φιλόδοξη πορεία τη ς Daenerys Targaryen, τη ς τελευταίας τη ς Γενιάς τω ν Δρακοβασιλιάδων, που επιθυμεί

Τ ο επόμενο βήμα ήταν, φυσικά,

να ανακτήσει τα νόμιμα δικαιώματά

όσοι δεν είχαμε ακόμα διαβάσει τα βιβλία στα οποία βασίστηκε η σειρά

τη ς σ το θρόνο.

με τίτλο A Son g o f Ice and Fire (T o τραγούδι το υ πάγου και τη ς φωτιάς), είναι ο ηθικός αυτουργός. Επηρεα­ σμένος από τη γραφή και τη φα ντα ­

Anubis, 2011 σελ. 936, € 26,90

storylines, που αποτελούν τα υτό­ χρονα μια ενιαία ιστορία: το ν εμφύ­ λιο πόλεμο για το ν έλεγχο τω ν Επτά Βασιλείων και του σιδερένιου θ ρό­

τή σεις μας.

να σπεύσουμε να τα διαβάσουμε. Ο George R. R. Martin, δημιουργός τη ς σειράς τω ν επικών μυθιστορημάτων

George R.R. Martin Το τραγούδι του πάγου και της φωτιάς

τα στικές ηπείρους Westeros και Essos και περιλαμβάνει τρία βασικά

Ο George R.R. Martin, ένας επίγονος του Tolkien, μετηνπενταλογίατου Το τραγούδι του πάγου και της φωτιάς παίρνει μια εξέχουσα θέση στο πάνθεον των δημοφιλών της επιστημονικής φαντασίας.

σία το υ Tolkien και του Lord o f The Rings, o Martin ξεκίνησε να γράφει

Βασιλικοί οίκοι, πολεμιστές, ιππότες, ευγενείς και μάγοι, δράκοι και φαν­

το π ρώ το βιβλίο τη ς σειράς (Game o f Thrones) τ ο 1991, για να εκδοθεί το 1996. Α ν και σ τη ν αρχή προορι­ ζό τα ν για τριλογία, η σειρά πλέον πε­

τα στικά όντα, διπλωματία, δο λο φ ο ­

ριλαμβάνει πέντε τόμους, οι οποίοι έχουν κυκλοφορήσει και μεταφρα­ σ τεί σ ε πολλές γλώ σσ ες, ε νώ άλλοι δύο είναι σ τα σκαριά.

τέσ σ ερ α βιβλία τη ς σειράς από τις εκδόσεις Anubis (Παιχνίδι τ ο υ σ τέ μ ­ ματος, Σύ γκ ρου ση βασιλέων, Θ ύελ­ λα από ατσάλι, τόμοι Α ' και Β’, Β ορά ορνέων, τόμοι Α ’ και Β'). 1

Η ιστορία λαμβάνει χώρα σ τις φα ν­

νίες, ίντριγκες και δολοπλοκίες συν­ θέτουν το αριστούργημα του Martin. Σ τη ν Ελλάδα κυκλοφορούν ήδη τα

Ν Ε Ε Σ Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Λ ογοτεχνία

·

Μ ελέτες

·

Ε π ιστή μες τον ανθρώπου ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ Τ Η Σ Α Ρ Χ Α ΙΑ Σ Τ Ε Χ Ν Η Σ

Τ Ρ Α Γ Ω Δ ΙΑ

1

Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκη

__

Johann J. Winckelmann

mm 1 Π Ε ΡΙΑ Κ Τ Ο Σ

Ν Ε Ο Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η ΓΛΥΠ ΤΙΚΗ

Γιάννης Δάλλας

Ματιές και αναγνώσεις

Βίκυ Καραΐσκου

Β Χ ΙΛ ΙΑ Δ Α

®

Ελισάβετ Αρσενίου

1

"m

°

Η Σ Η Μ Α Σ ΙΑ ΤΟΥΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧ ΡΟ Ν Η Α Ρ Χ ΙΤ Ε Κ Τ Ο Ν ΙΚ Η

Παναγιώτης Πάγκαλος Ο Δ Ο Σ Β Α Λ Κ Α Ν ΙΩ Ν

ΐ ___

Ίβαν Γκατζάνσκι

■VM W wSSS'i«lOHAI I Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ ♦

Λ Α Ο Γ Ρ Α Φ ΙΚ Η Σ Θ Ε Ω Ρ ΙΑ Σ

Βάλτερ Πούχνερ

Ε ΓΧ ΡΩ Μ Ε Σ ΣΚ ΙΕΣ

Φραγκίσκος Καλαβάσης

ΟΨ ΕΙΣ Τ Ο Υ ΤΡΑ Γ ΙΚ Ο Υ Θ

1 Από τον Πλάτωνα I ως τον Ρακίνα

I Κατερίνα Καρακάση Η Ο Μ ΙΛ Ο Υ Σ Α ΚΕ Φ Α Λ Η ΣΤΗΝΕΞΟΔΟ Τ Ο Υ Ο Ρ Φ ΙΚ Ο Υ Μ Υ Θ Ο Υ

Δημήτρης Λρμάος

Α Τ Τ ΙΚ Η Κ Ω Μ Ω Δ ΙΑ Πρόσωπα και προσεγγίσεις

Ανδρέας Μαρκαντωνάτος Θεόδωρος Παππάς

ΔΩΡΕΑΝ ΒΙΒΛΙΑ ε ν η μ ε ρ ω θ ε ίτ ε σ τ ο

www.dardanosnet.gr Διδότου 37, Αθήνα,Τ.Κ. 106 80, τηλ .: 36 42 003, info@dardanosnet.gr

(Eutentierg Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

δ:βιβλιοκριτική

Δημιουργική παραδοξστπτα

Μάρθα ΚυριακοηοΟλου

ψυχή του καλλιτέχνη είναι πο­

αργεί να επέλθει. Η ρήξη σ το γάμο και

λύπλοκη, διαφορετική, συνή­ θ ω ς προβληματική. Α υ τό

τα πολλαπλά προβλήματα αφήνουν

Η

ίσως είναι και το πιο προσδιοριστικό χαρακτηριστικό του. Ο ανήσυχος χα­ ρακτήρας τη ς διάσημης ποιήτριας Σύλβια Πλαθ, σ ε συνδυασμό με διά­ φορα γεγονότα της ζω ή ς της, την οδή­ γησαν σ την αυτοκτονία. Το φλερτ με τη ν κατάθλιψη από πολύ μικρή ηλικία, ο ταραχώδης έρω τα ς με το ν συγγρα­ φέα και ποιητή Τ εντ Χιουζ, η οικογέ­ νεια, ένα ερωτικό τρίγωνο, ο χωρι­ σμός, η αυτοκτονία, είναι τα βασικό­ τερα κεφάλαια της ζω ή ς της. Τ ο 1956 η Σύλβια Πλαθ είναι ακόμη φοιτήτρια σ το Κέμπριτζ. Μια πληθω­ ρική και έντονη προσωπικότητα, άν­ θρωπος με κοφ τερό μυαλό, γεμάτη αγωνίες, ανησυχίες και προβληματι­ σμούς, με αστείρευτο τα λέντο και μα­ κρύ μέλλον σ τη λογοτεχνία. Π άνω σε om

Claude Pujade-Renaud

Οι γυναίκες ra του λαθροθήρα °

Μετάφραση:

χώρο σ ε ένα τρίτο πρόσωπο να εισέλθει ανάμεσά τους. Η Άσια Γουέβιλ μπαίνει παθιασμένα σ τη ζω ή του Χιουζ, ενώ η Πλαθ καταρρέει και γίνε­ ται η σκιά του εαυτού της. Εντέλει επι­ λέγει να «φ ύ γει» μόνη της, αυτοκτονεί ενώ βρίσκονται σ το σπίτι και τα δύο της παιδιά. Παράλληλα η Ασια Γουέβιλ, η «άλ λη » γυναίκα, φαίνεται να παίρνει τη ν θέση της. Μεγαλώνει τα παιδιά τη ς Πλαθ και γεννάει το παιδί του Χιουζ. Σ το τέλος ούτε η Ασια θα αντέξει και αυτοκτονεί κι αυτή. Η συγγραφέας Claude Pujade-Renaud παίρνει αυτήν την ήδη γνω στή ταρα­ χώδη ιστορία του ερωτικού τριγώνου τω ν διάσημων ποιητών και της δίνει μια άλλη διάσταση. Μέσα από διάφο­ ρες μαρτυρίες τω ν ανθρώπων που

μια περίοδο που κανένας άντρας δεν

τους περιστοίχιζαν, προσπαθεί να

μπορεί να ανταποκριθεί σ τις προσδο­

σκιαγραφήσει τους χαρακτήρες τω ν

κίες της, γνωρίζει το ν διάσημο Τ εντ Χιουζ, μια ανθρώπινη φιγούρα που

π ροσώπων και την ιστορία δύο γυναι­ κών που αγάπησαν το ν ίδιο άντρα και είχαν τη ν ίδια τραγική κατάληξη. Στο

Ασπασία Σιγάλα

φαντάζει ιδανική, αφού καλύπτει και τα εξωτερικά, αλλά και τα εσωτερικά

μυθιστόρημα βλέπουμε να μιλούν

Ψυχογιός, 2011 σελ. 424, € 17,70

κριτήρια που έχει θεσπίσει θεωρητικά σ το μυαλό της. Ψηλός, όμορφος, χα­

πρόσωπα, από τη μητέρα της Σύλβια μέχρι γείτονες και φίλους, που εξι­

ρισματικός, ταλαντούχος. Ο έρωτας

στορούν από τη δική τους οπτική τις

είναι αναπόφευκτος. Μ έσα σ το πλαί­

διάφορες καταστάσεις σ τη ζω ή της Πλαθ και τω ν άλλων προσώπων. Ένα

σιο μιας θυελλώδους σχέσης, παν­ τρεύοντα ι και κάνουν οικογένεια. Μαζί τους βαδίζει και η ποίηση, η με­ γάλη τους καλλιτεχνική αγάπη. Όπως

πρωτότυπο είδος βιογραφίας με στοι­ χεία μυθοπλασίας, που μας βάζει μέσα σ το ν κόσμο μιας εξαιρετικά ταλαν­

σ ε όλα τα ζευγάρια όμως η φθορά δεν

τούχας καλλιτέχνιδος. ■

ΔΩΡΕΑΝ ΒΙΒΛΙΑ ε ν η μ ε ρ ω θ ε ίτ ε σ τ ο

www.dardanosnet.gr Διδότου 37, Αθήνα,Τ.Κ. 106 80, τηλ .: 36 42 003, info@dardanosnet.gr

dEutenbers Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

δ : βιβλιοκριτική

Φωνές και τρόποι

Πάννης Δούκας

Α

ν κάτι ενώνει, παρόλες τις διαφορές τους, τα τρία ποι­ ητικά βιβλία που θα σ υνεξε­

τάσουμε εδώ, είναι ότι δεν αποτελούν

ριπλάνηση σ το αστικό τοπίο, συμ­

«συ λ λο γές» με τη σ τενή έννοια του όρου· δεν πρόκειται δηλαδή για μια ευκαιριακή συνάθροιση ποιητικής

πλέουν με το βαθύτερο υπαρξιακό

ύλης, αλλά για κείμενα που φ α νερώ ­

ση ποιητικής αυτοσυντήρησης», η έκ­

νουν ένα ευρύτερο σχέδιο, μια αρχι­

δοση αυτή μάς επιτρέπει να ξαναδού-

τεκτονική, θα λέγαμε, που απαιτεί συ-

με και να επανεκτιμήσουμε ένα ποιη­ τικό έργο στη ν αυτάρκεια τη ς ολότη­ τάς του.

νεπακόλουθα και την αντίστοιχη ανα­ γνωστική προσέγγιση. Στην περίπτωση τη ς 'Ελενας Χουζού-

καταστάλαγμα. Υπαγορευμένη, με βάση τη συγγραφέα, από μια «αίσθη­

ρη, πρόκειται για τη συγκεντρωτική

Για τη ν Παυλίνα Παμπούδη, που κα­

έκδοση του έω ς τώ ρ α ποιητικού της έργου. Προτού στραφεί με επιτυχία σ το μυθιστόρημα, δημοσίευσε -α πό το 1981 έω ς το 1999- έξι ποιητικές

ταθέτει εδώ το δέκατο έκτο ποιητικό τη ς βιβλίο, ο τρόπ ος παίρνει τη μορ­ φή της εκτεταμένης και σπονδυλωτής ποιητικής αφήγησης. Συνεχίζοντας

συλλογές. Διαβάςοντάς τις διαδοχικά,

σ το ύφος τω ν π ρόσφ ατω ν συλλογών

σ ε στενή αλληλουχία, παρατηρούμε

της, μοιάζει εδώ να αυτοβιογραφείται.

να τις διατρέχουν έντονες γραμμές,

Η νοσταλγική -μεταφυσική σ χεδόν-

διακριτές, σ το ν ποιητικό τρόπο και τη θεματική της. Παρακολουθούμε την

παρατήρηση διατυπώνεται με λακω­ νική ελλειπτικότητα, σ το ν ορίζοντα του στοιχειώδους. Ο στίχος είναι σύν­ τομος, ενίοτε και μονολεκτικός, με

m Έλενα Χουζούρη

εξέλιξη της ποιητικής τη ς φ ω νή ς1

5 Οι τρυφεροί άντρες και Μ τα άλλα ποιήματα

εξαρχής εκδηλώνεται η περιγραφική ενάργεια με την οποία αποδίδονται οι μικρές ποιητικές αφηγήσεις, με τη

Κέδρος, 2011 σελ. 158, € 12

την ηδύτητα του μεστωμένου λόγου και τα σπαράγματα τη ς ενόρασης, όπως προκύπτουν μέσα από την πε­

μνήμη εγκιβωτισμένη και την π ροσω­ πική ιστορία ω ς υπόστρωμα. Κεντρικό θέμα γίνεται ο έρωτας, με τα πολλά του πρόσωπα, από τις πιο τρυ­ φερές εκδοχές του μέχρι την άγρια, σαρκική του υπόσταση και τους δια­ χρονικούς του μύθους. Η αφηγηματικότητα τη ς Ιστορίας εμποτίζεται με

καλή αίσθηση του ρυθμού και αβίασ τη ποιητικότητα. Την πρωτοκαθεδρία έχει η μνήμη1 ο ποιητικός λόγος στρέφεται προς τα πίσω και προς τα μέσα, απευθύνεται σ το παρελθόν και ανήκει στην επικράτειά του. Α υ τό που παρουσιάζει ιδιαί­ τερο ενδιαφέρον είναι η μέθοδος της Παμπούδη: σαν να «κυκλώνει σημεία / σ ε παλίμψηστο χάρτη», το ποιητικό

εγώ περιηγείται στην οικιακή γεω ­ γραφία, επισκέπτεται δωμάτια, συνο­ μιλεί μαζί τους και με ό,τι περιέχουν. Οι κάποτε κατοικημένοι χώροι ζω ν­ τανεύουν και η αφήγηση, σαν παρα­ μύθι, μας αποκαλύπτει τους αρμούς και τα θεμέλιά της. Τέλος, στη δεύτερη ποιητική του κα­ τάθεση, ο Ευριπίδης Γαραντούδης, πανεπιστημιακός δάσκαλος νέας ελ­ ληνικής φιλολογίας σ το ΕΚΠΑ, «σκη ­ νοθετεί» το ν θίασο μιας πολυφωνικής σύνθεσης. Το βιβλίο αποτελείται από εξήντα δύο ποιήματα σε πέντε ενότη­ τες: «Δέκαθλο», «Ο γύρος του θριάμ­ βου», «Μ (Έ πταθλο)», «Ψάμμυθος» και «Ιντερμέδια». Οι συνεχείς εναλλαγές σε ύφος και θε­ ματολογία, καθώς και ο ενσωματωμέ­ νος -ζω τικ ό ς και ζω ντα νό ς- διακει­ μενικός διάλογος, λειτουργούν ω ς πε­ ριπλάνηση σ τον κόσμο, εσωτερικό και εξωτερικό. Η πλούσια μορφική ποικιλία, σ ε «είδος μειχτό, αλλά νόμι­ μο», αγγίζει εποχές και περιοχές της ζω ή ς και της ποίησης· η έμμετρη φόρμα συνυπάρχει αρμονικά με το ν

Ευριπίδης Γαραντούδης Ονειρεύτηκα τη Genova Μελάνι, 2011 σελ. 95, € 10,65

Παυλίνα Παμπούδη Το σπίτι στους 4 0 δρόμους Ροές, 2011 σελ. 8 0 , € 8,52

ελεύθερο στίχο και το ν συμπληρώνει. Με ψυχραιμία στην έκφραση, η οποία όμως εμπεριέχει και προϋποθέτει το ακέραια βιωμένο συναίσθημα σ ε όλες του τις αποχρώσεις, ο έντεχνος ποι­ ητικός αναστοχασμός του Γαραντούδη, σαν ενσαρκωμένο κειμενικό σ ώ ­ μα, διαπραγματεύεται, μεταξύ άλλων, το ν έρωτα και την ανάμνησή του, το ν αποχωρισμό και την αποτύπωση της συντελεσμένης ομορφιάς. ■

Ρ Α ΙΝ Ε Ρ Μ Α Ρ ΙΑ Ρ ΙΛ Κ Ε

Ή Δευτέρα Παρουσία Άπο το σημειωματάριο ένος μονάχου Β Μετάφραση ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΤΤΣΟΤΡΕΛΗΣ Σειρά F lo r ile g iu m

’Ισμήνης 75Α, 10444ΑΘΗΝΑ Τηλ.-Fax: 210 5145933 kichli.publishing@gmaa.cora

δ : βιβλιοκριτική

Ο οικουμενικός χαρακτήρας της παιδαγωγικής

Γιάννης Νέδας

παιδαγωγική «έχει χάσει σή­ μερα το ν οικουμενικό τη ς χα­

σχολιάζει τη ν εκπαίδευση σ το ν 21ο

ρακτήρα, τό σ ο σ το χώ ρο όσο και σ το χρόνο», αυτό αναφέρει ο

τη τά τη ς με το ν δικό του, προσωπικό

Η

ίδιος ο Gaston Mialaret σ το ν πρόλογο το υ τόμου που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg. Σε μια προσπάθεια να τονιστεί ο οικουμενι­ κός χαρακτήρας τη ς Παιδαγωγικής και σ το χρόνο και σ το χώ ρο αποβλέ­ πει η έκδοση αυτή, η οποία ουσια­ στικά

αποτελεί

μία

Gaston Mialaret

Περί Παιδαγωγικής και εκπαίδευσης Επιμέλεια:

Π. Καλογιαννάκη Κ. Καρράς Gutenberg, 2011 σελ. 42 2 , € 31,95

και στη ν εξέλιξή τη ς κατά το δεύτερο μισό το υ αιώνα σ το χώ ρο τω ν Επι­ στημ ών τη ς Αγωγής. Τ ο τρίτο μέρος

«α νθολ ογία »

αυτής τη ς ανθολογίας είναι αφιερω­ μένο σ το επάγγελμα, σ τη μόρφωση τω ν εκπαιδευτικών (πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) και

είναι μελέτες δημοσιευμένες αλλά και αδημοσίευτες και εκφράζουν ουσια­

86

επιστημονική έρευνα στις Επιστήμες τη ς Α γω γή ς και σ τη μελέτη τ ω ν εκ­ παιδευτικών κ α τα στά σεω ν, καθώς

κειμένων, μελετών, ομιλιών, διαλέ­ ξεω ν και σ κέψ εων του γνω στο ύ γάλλου μελετητή. Τα κείμενα που συμπεριλαμβάνονται σ τη ν έκδοση

δ

αιώνα, τ ο μέλλον τη ς και τη ν ποιό­ τρό π ο σκέψης και προβληματισμό. Τ ο δεύ τερο μέρος αναφέρεται σ την

σ ε προτάσεις - σκέψεις το υ για τη μόρφωση τω ν σ ύγχρονων παιδαγω­ γώ ν. Τ ο τέ τα ρ το μέρος αφορά γενι­

στικά τη ν παιδαγωγική σκέψη και

κούς προβληματισμούς του Mialaret

π ροσέγγιση τη ς εκπαίδευσης σ τη

σ το χώ ρο τη ς Παιδαγωγικής και της

διαχρονία τη ς με έναν τρόπ ο κριτικό, αμερόληπτο, επίκαιρο και κατηγορη­

εκπαίδευσης και αναφέρεται σ ε θ έ­ ματα θεωρίας, πράξης και έρευνας,

ματικό, παρακαταθήκη για τους παι­

σ ε εκπαιδευτικούς νεωτερισμούς, σε

δαγωγούς επιστήμη.

και

τη ν

παιδαγωγική

σύγχρονα ζητήματα που συνδέονται

Τ ο π ρώτο μέρος το υ τόμου ασχολεί-

ζουν (παγκοσμιοποίηση, πολυπολιτι-

ται με τους «Σκοπούς και τους σ τό ­

σμικότητα, ετερογένεια, τεχνολογική

χους τη ς εκπαίδευσης» και αναφέ-

εξέλιξη). Ο τό μ ο ς αυτός ολοκληρώ­

ρεται στην εκπαίδευση ω ς έννοια και ω ς διαδικασία, σ τα σύγχρονα προ­

νεται με το βιογραφικό το υ γάλλου

βλήματα τη ς λεγάμενης «νέα ς εκπαί­

τ ω ν κειμένων που περιλαμβάνονται

δευ ση ς» και στη ν ευρωπαϊκή εκπαί­ δευση. Επίσης, κάνει ιδιαίτερη ανα­

σ το έργο αυτό, καθώς επίσης και με

φορά στου ς στόχους τη ς προσχολικής και σχολικής εκπαίδευσης και

με τη ν εκπαίδευση και τη ν επηρεά­

μελετητή, έναν χρονολογικό πίνακα

τους πίνακες ονομάτων, ό ρ ω ν και πραγμάτων. 1

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ Α

Ρ

Χ

Α

Ι

Ο

Πλάτων Π λάιων

Π λ άιω ν

Π λ ά ιω ν

I

Π λάιω ν

Π λ ά ιω ν

Π λάιω ν

Π λάιω ν /

Π λάιω ν

/ Π λ ά ιω ν

Π λάιων

Π λ ά ιω ν

Π λάιω ν

• Πολιτικός · Φαιδρός · Πρωταγόρας · Μύθοι · Απολογία Σωκράτους - Κριτών · Σοφιστής · Τιμαίος Απόκρυφοι διάλογοι, Περί δικαίου · Συμπόσιον · Γοργίας · Πολιτεία (2 τόμοι) · Φαίδων · Λάχης - Λύσις

www.zitros.gr

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΑΘΗΝΑ; Ασκληπιού 6, τηλ.: 210 3626350, fax: 210 3626360 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Πλάτωνος 2, τηλ.: 2310 270 884, 2310 270 184, fax: 2310 271 766

δ:βιβλιοκριτική

Ακατάλληλο δ ί ανηλίκους

Τοσούλα Τσιλιμένη

Τ

ο βιβλίο σ το εξώφυλλο κόκ­ κινη κεφαλαιογράητμματη γραφή που προειδοποιεί: « Α ­

Κ ΑΤΑΛΛΗ ΛΟ ΔΙ’ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ». Πα­ ρόλα αυτά, το βιβλίο διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά του είδους του παιδι­ κού εικονογραφημένου σ το ύφος σχε­ τικά με το περιεχόμενο και με την ει­ κονογράφηση. Το όλο στυλ μιμείται εκείνο τω ν κλασικών βιβλίων για ύπνο, με τη ν χαρακτηριστική ομοιοκα­ ταληξία και συντομία του κειμένου. Μ όνο που το κείμενο δεν είναι για παι­ διά, καθώς βρίθει από αθυροστομίες: Κοιμούνται οι γάτες και τα γατάκια, / Ξάπλωσαν και τα προβατάκια / Κι εσύ είσαι σ το ζε σ τό σου κρεβάτι, μι­ κρό μου, / Κοιμήσου λοιπόν... το κέ­ ρατό μου! Παρόλη τη ν έκπληξη το υ ενήλικα αναγνώστη με τη ν τελευταία λέξη, το κείμενο είναι τρυφερό συνάμα και δείχνει ακριβώς τα αντιφατικά συ­ Adam Manstaach Κοιμήσου γαμώτο κι όνειρα γλυκά! Εικονογράφηση: Ricardo Cortes Μετάφραση: Αντ. Παπαθεοδούλου Παπαδόπουλος, 2011 σελ. 3 0 , € 8,50

κούς γονείς». Μια ρεαλιστική ιστο­ ρία, με χλευαστική ματιά, ψυχαγω­ γική διάθεση και χιουμοριστικό ύφος, παρηγορητικό λόγο, για τους γονείς που ο χρόνος, τη στιγμή που ετοιμάζουν τα αγγελούδια τους για ύπνο, μετράει αλλιώς. Ενας αφηγητής/γονιός που μιλάει σε β' πρόσωπο, σ το παιδί ακροατή και σ το παιδί ή ρωα τη ς ιστορίας, χρησι­ μοποιώντας το ν εγκιβωτισμό και το ν διάλογο μεταξύ τω ν εξω κειμενικών και ενδοκειμενικών προσώπων. Δ ες τα λιοντάρια αυτής τη ς αγέλης, / Δίπλα-δίπλα έχουν απλώσει την αρίδα. / Έλα, μπράβο, κι εσύ. Τι σ το κέρατο θέλεις / Μία η ώρα με το μάτι γαρίδα; Το βιβλίο είναι αποτέλεσμα βιωματι­ κής εμπειρίας του συγγραφέα με τη δίχρονη κόρη του και η πρόθεσή του είναι να παρηγορήσει τους γονείς και να δημιουργήσει έναν καυστικό ανα-

ναισθήματα τω ν γο νέω ν την ώρα που προσπαθούν να βάλουν τα παι­ διά τους για ύπνο.

στοχασμό με κλαυσίγελο. Ξεφυλλί­ ζο ντας κανείς το βιβλίο και εάν λει­ τουργήσει ω ς «ανώριμος» αναγνώ-

Τα ποντικάκια ακούν το νανούρισμα τώ ρ α / που ο αέρας σ τα χόρτα ψι­ θυρίζει απαλά. / Έλα γαμώτο, δωδεκάμιση η ώρα... / Κοιμήσου πια... νύ­ χτω σε για τα καλά!

στης/παιδί που προσλαμβάνει και αποκωδικοποιεί το κείμενο μέσα από τη ν εικονογράφηση, θα διαπιστώσει

Η τρυ φερότητα αυτή αναδύεται και

γλω ττο και χαριτωμένο, γεμάτο ζω ά ­

από τη ν εικονογράφηση. Τ ο βιβλίο

κια, παιδάκια, πουλιά και συνομήλικα παιδιά. Η εικονογράφηση δεν ακο­ λουθεί το ύφος του κειμένου, καθώς

απευθύνεται σ το υ ς γονείς, όπω ς εξάλλου δηλώνεται σ ε εξώφυλλο και οπισθόφυλλο, ω ς « τ ο τέλειο δ ώ ρ ο για νέους, μεγαλύτερους ή μελλοντι­

ότι το βιβλίο μετατρέπεται σ ε ένα αυ­ θεντικό παιδικό ανάγνωσμα, εύ­

δεν διαθέτει τίποτα από το καυστικό του χιούμορ. Απεναντίας, αναδεικνύει

όλη τη στοργή, την τρυφερότητα και τη νοσταλγική παιδικότητα αυτής της επαφής και σχέσης παιδιού και γονέα τη συγκεκριμένη στιγμή. Ο εικονογράφος, φίλος του συγγραφέα, επι­ λέγει να απεικονίσει κάθε φορά ένα διαφορετικό παιδί, δηλαδή δεν είναι ένας ο ήρωας του βιβλίου αλλά δια­ φορετικά παιδιά. Αυτό δηλώνει το ν κοινό παρονομαστή και εμπειρία κάθε γονέα ανά την υφήλιο. Τ ο βιβλίο κυκλοφ όρησε σ τη Μ. Βρετανία από τις εκ δ όσεις Akashic και ένα μήνα πριν τη ν κυκλοφορία του ή ταν σ τη ν κορυφή τω ν sales list τη ς Am azon, εξαιτίας μιας εκ­ χώ ρη ση ς σ ε μορφή p d f το υ π εριε­ χομένου του. Τ ο ζητούμενο είναι εάν αυτό το χα­ ριτωμένο βιβλίο μείνει αποκλειστικά

και μόνο σ τα χέρια τω ν γο νέω ν ή μέσω τρίτων, π.χ. μεγαλύτερου αδελφού/αδελφής κ.ά., γίνει κτήμα του ανήλικου αναγνώστη. Με ποια δι­ καιολογία θα αρνηθούν οι γονείς στα παιδιά τους τη ν ανάγνωση αυτού του βιβλίου; Δεδομένου ότι η φράση «αυ τό το βιβλίο δεν είναι για παιδιά/για σ ένα » δεν είναι η ενδεδειγμένη για πολλούς και ποικίλους λό­ γους. Στην περίπτωση αυτή οι γονείς ας προχωρήσουν καλύτερα σ ε μια νέα αφήγηση, ενεργοποιώντας την φαντασία και τη ν ευρηματικότητά τους για να καλύψουν/αλλάξουν τις «δ ύ σκ ο λες» φράσεις, και ας μην ξε­ χνούν ότι όταν προκόψει το «τσουνάμι», η συζήτηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξηγήσει κανείς και να ερμηνεύσει τα... ανερμήνευτα. 1

δ : βιβλιοκριτική

Το πρόσωπο και η κοινωνία

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης

Μάκης Τσίτας έχει τη ν ευχέ­ ρεια καθώς και τη ν εσ ω τε ­ ρική καλλιέργεια που του επιτρέπουν να μπαίνει σ τα βάθη της παιδικής ψυχής και να ταξιδεύει με την πένα του στα δύσκολα μονοπά­ τια της παιδικής λογοτεχνίας. Κάθε δημιούργημά το υ είναι διαφορετικό από τα προηγούμενα και τα θέματα που διαλέγει είναι πρωτότυπα και τέ ­ τοια ώ σ τε να ερεθίζουν την φαντασία τω ν παιδιών. Χειρίζεται τη γραφή με τρόπο που να ξεκινούν τ ο διάβασμα οι μικροί εξερευνητές ψάχνοντας να

Ο

ανακαλύψουν την υπόλοιπη ιστορία. Ο ίδιος αφήνει τη ν ιστορία να κυλή­ σει αργά, όπως το ποταμάκι της αφή­ γησης. Οι τεχνικές που γνωρίζει του επιτρέπουν να γράφει τη ν πλοκή με την κλασική μορφή παραμυθιού και με την κατάλληλη εναλλαγή να μας οδηγεί στην κορύφωση. Σ το εικονο­ γραφημένο βιβλίο Γιατί δ ε μ ετρά ς Μάκης Τσίτας Γιατί δε μετράς προβατάκια; Εικονογράφηση: Γιώργος Καρακάσογλου Ψυχογιός, 2011 σελ. 30, € 6,60

προβατάκια; αρχίζει τη ν ιστορία με τη μικρή Μαρία-Χριστίνα που είναι απορροφημένη στο ν κόσμο το υ παι­ χνιδιού και της ευτυχίας. Θα έλεγε κανείς ότι η μικρούλα μοιάζει να έχει το ν οίστρο του καλλιτέχνη που δου­ λεύει αδιαφορώντας για το τι συμ­ βαίνει γύρω του. Ό τα ν η μητέρα της λέει πως πρέπει να κοιμηθεί, η φίλη μας δυσανασχετεί. Την πάει σ το κρε­ βάτι, της χαϊδεύει τα μαλλιά και με

αγάπη την παρακαλάει να κλείσει τα ματάκια της. Η Μαρία-Χριστίνα όμως δεν κοιμάται και η μαμά τη ς προτεί­ νει να μετρήσει προβατάκια. Είναι μια επινόηση ώ σ τε να την κάνει να κοι­ μηθεί. Η θυγατέρα όμως επιβεβαι­ ώνει τη ν παροιμία που λέει ότι η αλε­ πού είναι έξυπνη μα το αλεπουδάκι εξυπνότερο. Έ τσι, επινοεί καταστά­ σεις που αφενός είναι κωμικές και αφετέρου είναι τολμηρές, αφού απο­ φασίζει το ίδιο το παιδί να αλλάξει τη ν κλασική κατάληξη που μας αφηγείται ότι ο τσοπάνος φυλάει τα πρό­ βατα αλλά φοβάται το λύκο. Και το κοριτσάκι αποφασίζει να επέμβει. Μπαίνει σ την ιστορία και τρέπει το λύκο σ ε φυγή. Έ τσι γίνεται η ηρωίδα και ο σωτή ρας τω ν προβάτων. Και όταν η μαμά επιστρέφει για να σκε­ πάσει τη ν κόρη της διαπιστώνει πως το αγγελούδι τη ς κοιμάται του καλού καιρού. Ο Μάκης Τσίτας με τη νέα εικονο­ γραφημένη ιστορία του δημιουργεί ένα χρήσιμο βιβλίο, καθώς με το χι­ ούμορ που έχει προδιαθέτει τα μικρά παιδιά να κοιμηθούν με μεγάλη ευ­ χαρίστηση. Τ ο Γιατί δ ε μ ετρά ς π ρο­ βατάκια; είναι μία απάντηση σ το πώς οι έλληνες συγγραφείς μπορούν να γράψουν εικονογραφημένες ιστορίες και να δημιουργήσουν αναγνώστες που να αγαπούν τα βιβλία. 1

ΔΗΜΗΤΡΗΣ

ΜΠΟΥΡΑΝΤΑΣ ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ

ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ τον φόβο, την οργή και την αγανάκτηση σε δύναμη, σε ιδέες και σε δημιουργική ενέργεια. είμαστε αισιόδοξοι, αν -ατομικά και συλλογικά- παλέψουμε για την α ναγέννηση του πολιτικού συστήματος.

ΔΗ Μ Η ΤΡΗ Σ ^

Μ ΠΟΥΡΑΝΤΑΣ

δ:ελληνική πεζογραφία Τάκης Θεοδωρόπουλος

Αλέξης Πανσέληνος

Η επιδημία Οι θεοί ανάμεσά μας

Σκοτεινές επιγραφές

Νόστου πάθη

Μεταίχμιο, 2011 σ 443, € 18,80

Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 σ. 333, € 17,08

Αλέξης Πανσέληνος επανέρ­ χεται με ένα δυνατό μυθιστό­ ρημα. Στις Σκοτεινές επιγραφές πρωταγωνιστούν τρεις άντρες που έχουν από καιρό συνταξιοδοτηθεί.

πουλου ολοκληρώνεται με αυτόν το τόμο, μετά το Εν μέρει ελληνίζων και τον Περατικό. Ο

Πατάκης, 2011 σ. 157, € 10,50

νας θεός, τρηεύων, εξόριστος από το δωδεκάθεο κάπου στην υποσαχάρια Αφρική, επιστρέφει στη σημερινή Αθήνα για να πραγ­

Ε

ματοποιήσει το μεγάλο του σχέδιο: να κατασκευάσει την εθνική οδό Ισθμού - Σπάρτης. Στην πολιτεία εμ­ φανίζεται ως πλούσιος ομογενής και προσπαθεί να τους πείσει να χρη­ ματοδοτήσουν το έργο. Το σχέδιό του μπλέκει στα γρανάζια της γρα­ φειοκρατίας και ταλανίζει τόσο τον θεό όσο και την αγαπημένη του Κύνθια. Ο θεός σε στιγμή απόγνωσης θα απελευθερώσει έναν ποιητικό οί­ στρο που θα κατακυριεύσει ως επι­ δημία την πόλη. Οι πάντες θα εκ­ φράζονται και θα παραληρούν. Μέσα από αυτήν την παρωδία ο συγ­ γραφέας καταγράφει το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο της σημερινής Ελ­ λάδας. Παράλληλα βρίσκει ευκαιρία να κρίνει αναγνωρίσιμα πρόσωπα και γνωστές καταστάσεις. Η γραφή του, ντελιριακή σε ένα βαθμό για να ακολουθήσει το ν ρυθμό με τον οποίον εξελίσσονται τα πράγματα, δίνει εύγλωττα το μέτρο της άμετρης κρίσης που ζούμε σήμερα. [Γ. Ν. Μ.]

Ο

Ο Στάθης και ο Γιάννης έχουν χάσει από βαριά ασθένεια τις συντρό­ φους τους, ενώ ο Πίπης ζει με μια γυ­ ναίκα την οποία δεν εκτιμά και πολύ. Και οι τρεις (διαφημιστής ο ένας, δικηγόρος ο άλλος, τραπεζικός ο τρίτος) είναι αρνητικοί χαρακτή­ ρες, υπολογιστές, αποξενωμένοι από τα παιδιά τους, παρτάκηδες όποτε μπορούν. Ο Γιάννης θα μπλε­ χτεί στα πλοκάμια μιας εθνικιστικής οργάνωσης με διακλαδώσεις που αρχίζουν από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και συνεχίζονται ώς το Άγιο Όρος και τα Σκόπια. Ο συγ­ γραφέας αποκαλύπτει ένα παρακμιακό περιβάλλον που αποτελείται από ετερόκλητους ανθρώπους, μπάτσους, γιατρούς, ιερωμένους αλλά και άνεργους, φτωχούς, μικρέμπο­ ρους κλπ. και μια κοινωνία που ανα­ παράγει την κρίση της. [Γ. Ν. Μ.]

Μ. Β. Χατζόπουλος

τριλογία του Μ. Β. Χατζό-

Η

ήρωάς του Δημήτρης Δωρίδης έχει αφήσει πίσω την εφηβική ηλικία και γυρίζοντας από το Πα­ ρίσι στην Κύπρο πέφτει πάνω στα γεγονότα του 74. Παράλληλα ανακτά τη χαμένη του αγάπη, την Άννα, την οποία και παντρεύεται, χωρίς όμως αυτό να δίνει λύση στο υπαρξιακό του πρόβλημα, που κουβαλάει από παλιά. Ο ήρωας του Χατζόπουλου είναι ένας άν­ θρωπος που ταλαντεύεται ανάμε­ σα στις αγάπες του, τόσο τις πο­ λιτικές όσο και τις ερωτικές. Χω­ ρίς να είναι ένα σταθερό στοιχείο, σέρνοντας τα βάρη του συντηρη­ τισμού του, με συγκεχυμένη ιδε­ ολογία, αναγκάζεται να καταφύγει σε πράξεις που δεν θέλει. Αποτέ­ λεσμα η ζωή να τον ρίξει στις ξέ­ ρες. Δυνατό μυθιστόρημα, που απαιτεί παραπέρα θεώρηση. [Γ. Ν. Μ.]

Νίκος Παναγιωτόπουλος

Μάκης Καρανιάννης

Βασιλική Πέτσα

Τα παιδιά του Κάιν

Το όνειρο του Οδυσσέα

Θυμάμαι

Μεταίχμιο, 2011 σ. 395, € 16,60

Μεταίχμιο, 2011 σ. 333, € 15,50

Πόλις, 2011 σ. 89, € 10

ιατί οι νέοι που βγήκαν με όνει­

Γ

ρα από τη Μεταπολίτευση αλληλοσκοτώθηκαν; Μάλλον ήταν η έξοδος από τον παράδεισο τόσο τραυματική που έκανε τα παιδιά του Κάιν να ακολουθήσουν τα ίχνη του πατέρα τους και να επιχειρήσουν να σκοτώσουν τα αδέλφια τους. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος -με άφθο­ νες δόσεις αυτοβιογραφικότηταςσυνδέει το παρελθόν με το παρόν, καθώς η πρωταγωνίστρια παρέα του μυθιστορήματος ξαναγυρίζει μετά τριάντα χρόνια σε ένα νησί του Ιονίου, στο οποίο όμως η αθώα ατμόσφαιρα του 1979 έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Το ατύχημα ή ο φόνος του ενός απ’ αυτούς αλατίζει την υπόθεση, αλλά πιο πολύ τονίζει τη διασταύρωση έξι χαμένων φίλων όχι τόσο μεταξύ τους όσο με τις αλλοτινές ζωές τους που αφέθηκαν να γε­ μίσουν λειχήνες και βρύα, σαν την κοινωνική μας ζωή που ανορθώθη­ κε υπερήφανη για να ναυαγήσει πλησίστια. [Γ. Ν. Π.]

Ε

νας δοξασμένος από την αντι-

δικτατορική του δράση νέος κα­ ταφέρνει να ανελιχθεί κοινωνικά και να γίνει καθηγητής και έπειτα αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου. Αυτή όμως η πορεία συνοδεύτηκε κι από μια σταδιακή, σαν σε κινούμε­ νη άμμο, ηθική καθίζηση, που τον οδήγησε όχι μόνο στο να μηχανορ­ ραφεί στις ενδοπανεπιστημιακές κλίκες αλλά και να υπεξαιρέσει χρή­ ματα από τα κονδύλια του ιδρύμα­ τος. Σ’ αυτόν τον άξονα συμφύονται ζητήματα παράδοσης και προόδου, ατομικής και κοινωνικής ευθύνης, τέχνης και επιστήμης. Ο συγγρα­ φέας ανοίγει τα φτερά του σε ποι­ κίλα επίπεδα, επιχειρώντας να καταδείξει πώς η διαβρωμένη συνεί­ δηση του ανθρώπου μπορεί να αξιο­ λογεί τις καταστάσεις σε μια διαπλεκόμενη και αμοραλιστική Ελλά­ δα, που βγήκε από τη Μεταπολί­ τευση ηρωική και ένδοξη και μπήκε στον 21ο αιώνα χαμερπής και εξα­ γορασμένη. Η βιογραφία του πανε­ πιστημιακού γίνεται συνάμα αστυ­ νομικό μυθιστόρημα που αναζητεί τα ποικίλα «γιατί». [Γ. Ν. Π.]

νεαρή συγγραφέας αποπειρά­ ται να ανασυστήσει την ψυ­ χολογία δύο νεαρών δολοφόνων που σκότωσαν -απ’ ό,τι φαίνεταιέναν συγχωριανό τους. Ο τρόπος

Η

εξιστόρησης μοιράζεται σε πολυά­ ριθμες μικροαφηγήσεις από πάμπολλα άτομα, καθένα με την οπτική του γωνία, καθένα με τις μέριμνες και τις έγνοιες του, που περιστασιακά ή μονιμότερα εφάπτονται με τα δύο νεαρά κορίτσια. Ποικίλα ερωτήματα τίθενται παρά απαντώνται, αφού κανείς δεν μπορεί να προσδιορίσει ποιος έφταιξε, τι όπλι­ σε το εφηβικό χέρι, ποιο χάσμα γε­ νεών χωρίζει τους ενήλικες με τα κο­ ριτσίστικα όνειρα, χάσμα που κάνει ακόμα πιο δύσκολη την κατανόηση όχι μόνο του συγκεκριμένου γεγο­ νότος αλλά ολόκληρης της εφηβικής ψυχοσύνθεσης. Τελικά η βία και το έγκλημα που μπορούν να ξεσπά­ σουν δίπλα μας είναι ένα άγνωστο μυστήριο, που υποφώσκει κάτω από την επιφανειακή αξιοπρέπεια αλλά αρδεύεται από τα ηθικά αδιέ­ ξοδα και τις κοινωνικές ασφυξίες. [Γ. Ν. Π.]

δ:ελληνική πεζογραφία Ευγενία Φακίνου

Τηλέμαχος Κώτσιας

Έρση Σωτηροπούλου

Το τρένο των νεφών

Ο χορός της νύφης

Καστανιώτης, 2011 σ. 244, € 12,18

Ψυχογιός, 2011 σ.271, € 13,30

Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα

συγγραφέας ανοίγει τον τσ ε­ λεμεντέ τής λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας και φτιάχνει μια συνταγή με λίγο μαγικό ρεαλισμό, τις Άνδεις και τους πολιτισμούς της, τους φτωχούς μιγάδες και τους λευ­ κούς αφέντες, τις καλύβες και το καλαμποκόψωμο, τους εμφύλιους και την αποικιοκρατία, ενώ δεν διστάζει να πασπαλίσει το χαρμάνι με απο­ σπάσματα από τους πεςογράφους

ε τι ατραπούς μπορεί να οδη­ γήσει ένα διαζύγιο στα 28 χρό­ νια της ζωής της; Πώς η Βίκυ ξαναθυμάται τις διαφυλικές σχέσεις της και πώς αντιμετώπισε το άλλο φύλο αλλά και τους ανταγωνισμούς με τις ομόφυλές της; Γιατί αποφασίζει να σπουδάσει Λαογραφία; Τι είδους έθιμο είναι αυτό που μελετά στα χω­ ριά της Ηπείρου; Γιατί ολίσθησε σιγά-σιγά στον γυμνισμό και πώς βλέ­

πτά ιστορίες που αποτυπώνουν την ασυμβατότητα της εσωτερι­ κής ζωής με τον εξωτερικό κόσμο. Μπορεί ο άνθρωπος να εγκολπώνεται την περιρρέουσα πραγματικότητα διαμορφώνοντας το είναι του, μπορεί να νιώθει με έναν συγκεκριμένο τρό­ πο, μπορεί να έχσ σχηματίσει την ατσ

της ισπανόφωνης λογοτεχνίας. Το ελληνικό καρύκευμα είναι ο Κανέ­ νας, ένα ευφυές παιδί που μεγαλώ­ νει γρήγορα και παίρνει το τρένο των νεφών για να βρει τον πατέρα του, το ν Οδυσσέα. Μιλάμε επομένως για ένα μυθιστόρημα όπου η Οδύσ­ σεια, στην ανάποδη μορφή της, συναντά το λάτιν και το ταξίδι προς τη θάλασσα γίνεται μια περιδιάβαση σε στιγμιότυπα και σκηνές της πε­ ριπετειώδους ιστορίας και της πε­

πει τις σωματικές της ανάγκες; Γίνε­ ται πάλη μεταξύ των ορμονών και των συναισθημάτων της; Γιατί η νύφη πέθαινε στον γάμο της και πώς το παραδοσιακό κλαρίνο την ανέ­ στησε; Ποια η ερμηνεία του εθίμου και πώς συνδέεται με τη σεξουαλική υστερία της πρωταγωνίστριας; Τέ­ τοιου είδους ερωτήματα απαντά ο συγγραφέας στην προσπάθειά του να καταδείξει την επικαιρότητα των εθίμων αλλά και τη βαθιά τους σοφία,

λοτριωμένος. Η ανήσυχη λ.χ. και επαναστατημένη έφηβη συμπεριφέρεται σκόπιμα αλλόκοτα, μια συγγραφέας συνειδητοποιεί πόσο ασύμβατα με τις ανησυχίες της τής φαίνονται οι ανα­ γνώστες της, η νεανική μποέμ ζωή μιας

ζογραφίας της Λατινικής Αμερικής. Ο αναγνώστης διαβάζει ένα εξωτι­ κό παραμύθι που μεταμορφώνεται

αφού εξηγούν χωρίς επιστημονικές θεωρίες ανθρώπινες συμπεριφορές και πρακτικές. [Γ. Ν. Π.]

Η

από βαγόνι σε βαγόνι. [Γ. Ν. Π.]

Σ

Πατάκης, 2011 σ. 131, € 11,72

Ε

μικότητά του με προσωπικά χρώματα και περιγράμματα, αλλά συχνά, συ­ χνότατα, θα αισθάνεται ξένος και αλ­

μητέρας στο Άμστερνταμ επιστρέφει μπούμερανγκ όταν ο γιος της παθαί­ νει κρίση από ναρκωτικά στην ίδια πόλη κ,λπ. Η συγγραφέας αίρει τη σο­ βαροφάνεια, λες και θέλει να κατεβά­ σει τον κόσμο από το εικονοστάσι του, ελπίζει στα χρώματα αν και ξέρει ότι όλα είναι μαύρα, αναλύει την από­ γνωσή της μεταφέροντας την ένταση στην ασήμαντη καθημερινότητα. [Γ. Ν. Π.]

εκδόσεις

G TIlK eV ipO

EDGAR MORIN

Ο Βινιάλ και οι δικοί του

Από τη Θεσσαλονίκη στο Παρίσι

ΥΜΝΩΝΤΑΣ ΤΟΕΘΝΟΣ

ιγή:Αλέξανδρος Δάγκας

EDGAR MORIN, 0 ΒΙΝΤΑΛ ΚΑΙ 01ΔΙΚΟΙ ΤΟΥ ...ΗΘεσσαλονίκησπς αρχές του 20ουαι..: μιαπόλη πολυεθνική, ένα μίγμασυνύπαρξης διαφορετικών εθνοτήτων και θρησκειών...

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΓΚΟΛΙΑ, ΥΜΝΩΝΤΑΣΤΟΕΘΝΟΣ 0 ρόλος τωνσχολικώνγιορτώνστηνεθνική ι πολιπκήδιαπαιδαγώγησητων μαθητών

CAS MUD0E, ΛΑΪΚΙΣΤΙΚΑ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΑ ΔΕΞΙΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Τοφαινόμενοτων ακροδεξιών κομμάτωνστις ευρωπαϊκές χώρες στηνεποχή μετάτον θ' Παγκόσμιο Πόλεμο

αντεθνικώς δρώντες...

ΧΡΗΣΤΟΣΖΑΓΚΟΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣ Ηαμφίδρομηκαι συχνά συμπληρωματικήσχέση μεταξύ πολιτικής και Τύπου

ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΥΣ0Γ0Ν0Σ, Η "ΜΕΓΑΛΑΗ ΠΟΡΕΙΑ" ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΠΟΘΕΣΜΙΣΗ Τοελληνικόπαράδοξοτου 21ουαιώνα: οεκφεουδαρχισμός τουπολιτικούσυστήματος σε μιακαπιταλιστικήκοινωνία

ΧΡΙΣΤΟΣ ΖΑΦΕΙΡΗΣ, ΑΝΤΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΩΝΤΕΣ Μία αναφοράστη δραματικήτετραετία 1971-1974 και την αντιδικτατορικήδράσητης Θεσσαλονίκης, που μεταμόρφωσε πόλεις και ανθρώπους

Αθήνα: Κιάφας 5 - ΤΚ 10678 · τηλ.: 210 3811077 | Θεσσαλονίκη: Καμβουνίων 9 - ΤΚ 54621 ·τηλ.: 2310 256146 w w w .e p ik e n tr o .g r

·

e - m a i I : bo o k s @ e p i ke n t r o . g r

δ:ελληνική πεζογραφία Καλή Καλό

Γιώργος Μητάς

Γιώργος Λεονάρδος

Περίπατος ψυχής

Ιστορίες του Χαλ

Αλεξανδρινή ραψωδία

Λιβάνης, 2011 σ. 95, € 9

Κίχλη, 2011 σ. 139, € 12

Λιβάνης, 2010 α 298, € 15

Καλή Καλό παρουσιάστηκε στο θεατρόφιλο κοινό από την Μαρίκα Κοτοπούλη σε ηλικία τριών ετών και έκτοτε έςησε ανά­ μεσα σε προσωπικότητες του καλ­ λιτεχνικού χώρου, σε μια Αθήνα που αποτελεί πλέον μια ανάμνηση. Σε τούτη την προσωπική της Αθή­ να του τότε επιθυμεί η συγγραφέ­ ας να μας ξεναγήσει, να μας δείξει στέκια ορόσημα και να μας εξοι­ κειώσει με ονόματα που απαντάμε σε ιστορίες ή τραγούδια, όπως το Ροζικλαίρ ή το Σινεάκ. Η ξενάγηση

ι ήρωες των τριών ιστοριών του Γ. Μητά ζουν και κινούνται στα γερασμένα σπίτια, στους έρημους δρό­ μους, στις εγκαταλειμμένες αποβάθρες του λιμανιού του Χαλ. Κάποιες μικρές φωτεινές εστίες ωστόσο, η Κεντρική Βι­ βλιοθήκη, που η πρόσοψή της μοιάζει να ακτινοβολεί μες στο λυκόφως, η παμπ με τη μεγάλη κόκκινη επιγραφή, που προβάλλει σαν φάρος μες στο σκοτάδι, καταφέρνουν να ζεστάνουν τις παγω­

Η

δίνει την εντύπωση ενός χαλαρού

=£ | 8

περιπάτου, όπου μια διαχυτική και πληθωρική Αθηναία περιγράφει ό,τι στεκόταν πριν από δεκαετίες σε κάθε σημείο της διαδρομής, ενώ παράλληλα μας εξιστορεί συμβάν­ τα που είχαν λάβει χώρα κατά τη διάρκεια της ταραχώδους εκείνης περιόδου. Η αφήγηση μένει μακριά από τη δακρύβρεχτη νοσταλγία, όμως διαβάζοντας το βιβλίο δεν μπορείς να συγκρατήσεις ένα χα­ μόγελο, παρασυρόμενος από την έκδηλη αγάπη της Καλής Κάλο για την πόλη της. [Δ. Κ.]

μένες ψυχές τους απαλύνοντας τη μο­ ναξιά, τον πόνο του ματαιωμένου έρω­ τα, την υπαρξιακή αγωνία που τους κα­ τακλύζουν. 'Οταν οι μοναχικές τροχιές τους διασταυρωθούν, θα αφήσουν φω­ τεινά σημάδια στο χάρτη της πόλης, γρά­ φοντας το δικό τους μικρό χρονικό του Γιόρκσα'ίρ, τις δικές τους Ιστορίες του Χαλ. Πίσω και πέρα από τις ανθρώπινες ιστορίες προβάλλει η πόλη του Χαλ με το λαμπρό παρελθόν και το ξεθωρια­ σμένο παρόν. Γκρίζα και σκυθρωπή, εκτεθειμένη στην παγωμένη ανάσα της Βόρειας Θάλασσας, υπομένει έναν βαρύ κι ατέλειωτο χειμώνα. Και κάπου στο βά­ θος, αδιάφορος απέναντι στο ανθρώπι­ νο δράμα, ο ποταμός Χαλ κυλά τα σκο­ τεινά νερά του. [Γ. Ν. Μ.]

Γιώργος Λεονάρδος επι­

Ο

στρέφει μ’ ένα μυθιστό­ ρημα που αντλεί τη ζωντάνια του από το πάθος του για την Αλεξάνδρεια, την μόνη του πρωταγωνίστρια. Η Αλεξάν­ δρεια των χρόνων του Φαρούκ, όπου χτυπά η καρδιά των γε­ γονότων και των εξελίξεων για την πανίσχυρη τότε ελληνική κοινότητα. Ο συγγραφέας μάς ταξιδεύει στην εποχή και σε πό­ λεις που χτίζουν ένα πανίσχυρο μωσαϊκό, με την Ελλάδα απόχρωμη, κακότυχη. Η δυναμική του γρήγορη, οι εναλλαγές αλ­ λεπάλληλες, γιατί τα γεγονότα ήταν αυτά που ορίζουν το χρό­ νο του ταξιδιού, βάζοντας τον αναγνώστη στη χρονοκάψουλα. Στη μέση ο έρωτας, δίνει μια άλλη νότα στο μυθιστόρημα, χωρίς να κυριαρχεί, χωρίς να θέ­ λει να επιβληθεί στην ιστορία της πόλης. Την ιστορία του ελ­ ληνισμού που έχει χαθεί μεν, αλλά συνεχίζει να ζει μέσα από τις σελίδες του Γ. Λεονάρδου.

[Ε. Σ.]

Σώτη Τριαντάφυλλου

Ευτυχία Καλλιτεράκη

Σίσσυ Θεοφανοηούλου

Για την αγάπη της γεωμετρίας

Αμπελώνες χωρίς ορίζοντα

Αν ήμουν τραγούδι

Πατάκης, 2011 σ 349, € 15

Ψυχογιός, 2011 σ. 223, € 12,20

■ ■ ■ ο νέο μυθιστόρημα της Σώτης Τριαντάφυλλου διαΑ βάςεται σαν μια προέκταση του Ο χρόνος πάλι, που είχε κυκλοφορήσει στη σειρά «Η κουζίνα του συγγραφέα», το 2009. Αυτοβιογραφικό, τουλάχιστον στην εκκίνησή του, έχει ως κεντρική ηρωίδα ένα κορίτσι, την Ανατολή, που όμως κοιτά, ορθά, προς τη Δύση, αν και το κάνει πολύ επι­ τακτικά. Η Ανατολή μεγαλώνει στα πρώτα χρόνια της δε­ καετίας του 70 σ’ ένα προοδευτικό αστικό οικογενειακό πε­ ριβάλλον (που πρόσκειται στην ΕΔΑ), το οποίο, όπως θε­ ωρεί η ίδια, την καταπιέζει αφόρητα. Αναζητά από την εφη­ βεία την ταυτότητά της στο ροκ-εν-ρολ, στον αμερικανι­ κό κινηματογράφο, στα second hand jeans της Αμερικα­ νικής Αγοράς, στις ρομαντικές αγγλοσαξωνικές αφηγήσεις και, συγχρόνως, στα γεωμετρικά σχήματα. Η πολιτικο­ ποίηση και τα αμπέχονα της Μεταπολίτευσης της προκαλούν πλήξη (αν όχι θλίψη), τα πλαστικά 80’ς την απογοη­ τεύουν πλήρως στο ροκ και στο στυλ ζωής (δικαίως, όμως υπήρχε και το ροκ και το στυλ ζωής του underground ως εναλλακτική). Αναπόφευκτα γίνεται νευρωτική. Δεν εκ­ πληρώνει το ταλέντο της στα μαθηματικά (οι σελίδες στο πανεπιστημιακό campus είναι οι καλύτερες του βιβλίου). Ματαιώνει τις περισσότερες σχέσεις της, ερωτικές, φιλικές, οικογενειακές. Ύστερα από μια σειρά φιλόδοξων μυθι­ στορηματικών συνθέσεων, ολοκληρωμένων (Τοεργοστάσιο των μολυβιών Άλμπατρος) ή λιγότερο ολοκληρωμένων (Λίγο από το αίμα σου), η Σώτη Τριανταφύλλου επιστρέ­ φει στη θεματική των πιο νεανικών ροκ-εν-ρολ μυθιστο­ ρημάτων της (Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης, Αύ­ ριο, μια άλλη χώρα). 'Ομως το Για την αγάπη της γεωμετρίας δεν διαθέτει τη σπίθα εκείνων των βιβλίων. [Θ. Μ.]

ι δυο έρωτες που σημάδεψαν τη ζωή ενός μεγαλοτσιφλικά στην Κρήτη στα τέλη του 19ου αιώνα αποτελούν τα δυο μέρη αυτού του βιβλίου. Χωρίς ιδιαίτερη εμβάθυν­ ση στους χαρακτήρες και το ιστορικό υπόβαθρο, πατώντας περισσότερο στη γοητεία της Κρητικής γης, με ρομαντική θεώρη­ ση των αλλοτινών καιρών, το βιβλίο αυτό απευθύνε­ ται πρωτίστως στο ανα­ γνωστικό κοινό που επι­ διώκει να συγκινηθεί από τις αγωνίες, τους έρωτες και τις απογοητεύσεις των γυναικών της εποχής εκεί­ νης. Γραμμένο από μια Κρητικιά και μάλιστα ψυχαναλύτρια, δεν έχει τί­ ποτε να ζηλέψει από το Ν ησί της Χίσλοπ, μόνο που στην περίπτωση αυτή πρωταγωνιστής δεν είναι η λέπρα ούτε η Σπιναλόγνκα, αλλά το απέναντι της νησί, η Κρήτη. [Α. Σ.]

Μ. Σιδέρης, 2011 σ. 343, € 16

το πρώτο μυθιστόρημα της συγγραφέως δύο φίλες συναντιούνται ξανά μετά από περίπου είκοσι χρόνια και μοιράζονται τις ξέγνοιαστες αναμνήσεις που τις ενώνουν. Υπάρχει όμως

Σ

κάτι που υποβόσκει απειλη­ τικά και δεν είναι άλλο από το γεγονός ότι και οι δύο εί­ ναι ερωτευμένες με τον ίδιο άντρα. Ανατροπές και απο­ καλύψεις θα τις φέρουν αν­ τιμέτωπες και θα βλέπουν τη ζωή τους να εξελίσσεται και να επαναλαμβάνεται σαν το ρεφρέν ενός τραγουδιού. Θα υπερισχύσει η φιλία ή ο έρωτας; Η αγάπη ή η μη­ τρότητα; Οι ηρωίδες πα­ λεύουν με τα αισθήματά τους και την ίδια τη ζωή. Εν­ διαφέρουσα πλοκή, ολο­ κληρωμένοι οι ήρωες του έρ­ γου, προσφέρουν μια ανα­ γνωστική απόλαυση που συ­ νάμα προβληματίζει και καλεί τον αναγνώστη να δώσει τις δικές του απαντήσεις.

[Δ. Β. τ.]

δ:ελληνική πεζογραφία Γιώργος Κοτανίδης

Νίκος Κ. Κυριαζής

Όλοι μαζί τώρα

Ο κώδικας του αυτοκράτορα

Καστανιώτης, 2011 σ. 519 € 21,30

Καστανιώτης, 2011 σ 368, €16

Σεπτεμβρίου 1970. Θέατρο Βέμπο. Πρεμιέρα της Όπερας του ζητιάνου του Τςον Γκέι, θίασος; Το «Ελεύθερο Θέατρο». Οι πρωταγωνιστές του μυθι­ στορήματος; Το θέατρο και οι πολιτικές εξελίξεις της εποχής. Ο Γιώργος Κοτα­ νίδης καταθέτει τα γεγονότα μιας επο­ χής, έτσι όπως τη βίωσε εκείνος. Κι όταν έχεις μια τέτοια μαρτυρία, δεν μπορείς να μείνεις ασυγκίνητος. Αντίσταση στη χούντα κι αντίσταση στην συμβατική έννοια του ηθοποιού. Μέσα από το μυ­ θιστόρημα, η νοσταλγία αναδύει μαζί της και μιαν αναπάντεχη αισιοδοξία. Ονόματα όπως: Γιώργος Σαμπάνης, Υβόννη Μαλτέςου, Κώστας Αρςόγλου, Άννα Παναγιωτοπούλου και δεκάδες άλλα διατρέχουν το βιβλίο και μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ανεβάζουν τη σημαντικότερη παράσταση. Την αλη­ θινή παράσταση, αυτή της ζωής τους. Ο Γ. Κοτανίδης κλείνει με τον πιο ου­ σιώδη τρόπο και συνάμα επίκαιρο πε­ ρισσότερο από ποτέ: «Βγήκαμε από τη χούντα έχοντας κερδίσει κάτι πολύ σημαντικό πολεμώντας την: το Εμείς». Εμείς. Η δυνατότερη λέξη. [Ε. Σ.]

V στορία περιπέτειας και μυστη• ρίου με επίκεντρο μια βυζαν­ τινή εικόνα ανεκτίμητης αξίας που γίνεται αντικείμενο κλοπής. Η κλοπή θα γίνει αφορμή να αναζητηθεί ένας αμύθητος θησαυρός χριστιανικών κειμηλίων. Γύρω από αυτόν θα πλεχτεί ένα γαϊτα­ νάκι πολλών ανθρώπων δεμένων με τα νήματα του πλούτου αλλά και της μοίρας. Ανάμεσά τους ένας αγιορείτης μοναχός με πα­ ράξενες δυνάμεις, μια δαιμόνια νιετέκτιβ, ένας μανιώδης έλληνας συλλέκτης, ένας γοητευτικός Ιτα­ λός τραπεζίτης της μαφίας, ένα σαγηνευτικό μοντέλο, ο ελληνοαλβανοσερβικός υπόκοσμος με τον αδίστακτο νονό της νύχτας αρχηγό του, ένας συντηρητής έργων τέχνης και ο καλύτερος αστυνόμος της ΕΛΑΣ θα αναμε­ τρηθούν σε ευφυΐα και ταχύτητα ώστε να φτάσουν πρώτοι στην ανακάλυψη των κειμηλίων. Γρίφοι και περιπέτειες σε ένα μυθιστό­ ρημα με διαστάσεις θρίλερ. [Μ. Α.]

Δανάη Παπουτσή

Σε αργή κίνηση Κέδρος, 2011 σ. 195, € 12

ευρώδης ρυθμός, γρήγο­ ρος, στακάτος. Όπως οι νέοι σήμερα. Το πρώτο μυθι­ στόρημα της συγγραφέως δεν θα μπορούσε να είναι τίποτα λιγό­ τερο από τη φύση που έχει η ίδια και η γενιά της. Η Δ. Παπουτσή πετυχαίνει κατευθείαν το στόχο. Δεν ωραιοποιεί, δεν φοβάται να σηκώσει τον καθρέφτη μπρο­

Ν

στά σου, δεν δειλιάζει να ξεγυ­ μνώσει την αλήθεια. Το πρώτο της μυθιστόρημα είναι συγκλο­ νιστικό από κάθε άποψη. Η γρα­ φή της σταμπάρει και η γραφή της είναι αυτή που φωτογραφίζει τον τρόπο ζωής του σήμερα. Πάθη, φόβοι, ανησυχίες, ανεργία, αβεβαιότητα, ανασφάλεια. Μέσα από την εικοσάχρονη Σάωρη εκ­ φράζονται, παίρνουν σάρκα και οστά. Η πρωταγωνίστρια μπορεί να φανεί ανώριμη, προκλητική, ιδιόρρυθμη. Είναι όντως. Όπως κάθε εικοσάχρονος και εικοσιηεντάχρονος στην Αθήνα. Έτσι δεν είναι όμως και κάθε νέα επο­ χή; [Ε. Σ.]

Έλεν-Έλλη Γκιάλη

Περικλής Σφυρίδης

Στην Αλεξάνδρεια ζάχαρη και στο Μισίρι ρύζι

Το πάρτι και άλλα διηγήματα Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 σ 169 €11

Κέδρος, 2011 σ, 608, € 22

■ ■ ν α επικό μυθιστόρημα με φόντο Mmτην Αίγυπτο. Εκατόν πενήντα χρό­ νια περνούν στις σελίδες του βιβλίου. Σαν νερό τρέχει η αφήγηση της Έλεν'Ελλης Γκιάλη και παρόλο που το έργο της είναι ογκώδες, μοιάζει με κινημα­ τογραφική ταινία. Η καθημερινότητα των Ελλαδιτών της Αίγυπτου, τα προ­ βλήματα, η σχέση τους με την Αίγυπτο αλλά και την Ελλάδα εξιστορούνται μέσα από τους ήρωές της. Ήρωες με αληθινές διαστάσεις, με μυρωδιά και υπόσταση. Πώς θα μπορούσαν άλλω­ στε να είναι διαφορετικοί, όταν η γρα­ φή της, ακόμα και ο τίτλος της, πράγ­ ματι μοσχοβολά; Σημαντικός ρόλος στο μυθιστόρημα η τεράστια προσω­ πικότητα του Κ. Καβάφη, του ελλαδίτη λόγιου. Το όνομά του, άλλωστε, ταυ­ τίζεται με την πόλη της Αλεξάνδρειας, της αλεξανδρινής διανόησης. Βαρύ όπως η ιστορία του, μελαγχολικό, οι­ κείο και δυναμικό με αντίθεση, το μυ­ θιστόρημα της Ε. Ε. Γκιάλη, γραμμένο με μαεστρία και πολλή από τη μαγεία της εποχής εκείνης, όσης απέμεινε. Πηγαίνοντάς μας στο παρελθόν, μέσα από την «Αλεξάνδρεια που χάνεις», στο Κάι­ ρο της φτώχειας και του πλούτου.

[Ε. Σ.]

Μ πό την εποχή που εξέδιδε τα J r a διηγήματάτου στις εκδόσεις Διαγώνιος, το Χωρίς αντίκρισμα και Το τίμημα, μέχρι τα τελευταία του διηγήματα Εσωτερική υπόθεση, ο Περικλής Σφυρίδης διαγράφει μια γλυκιά πορεία στον ουρανό της θεσσαλονικιώτικης πεζογραφίας. Στις ιστορίες του παρελαύνουν οι φίλοι του, άνθρωποι, κυρίως της Θεσσαλονίκης, ζωγράφοι, λογο­ τέχνες, συνάδελφοί του γιατροί αλλά και απλοί άνθρωποι που προ­ σπερνάμε καθημερινά. Παράλλη­ λα θίγονται θέματα όπως η μετα­ νάστευση και η ξενοφοβία, ο βασανισμός των ζώων, οι δυσκολίες της επιβίωσης. Φιλίες, έρωτες, μνήμες, αποτυχίες τω ν ανθρώ­ πων, νοσταλγία, απαντοχή, όλη η γκάμα των ανθρωπίνων σχέσεων είναι για τον Περικλή Σφυρίδη ο καμβάς του έργου του. Βαθιά ουμανιστής και συγκαταβατικός απέ­ ναντι στην ανθρώπινη περιπέτεια, τα διηγήματα του συγγραφέα νοηματοδοτούν τη σύντομη ζωή μας και σου κλείνουν το μάτι: «εσύ τα είδες όλα αυτά;» [Γ. Ν. Μ.]

Μαίρη Γεωργίου Στέργια Κάββαλου

Αρνητικό 13 Τετράγωνο, 2011 σ. 163 €14,90

ποιος ευτύχησε να μετάσχει σε μια αλληλογραφία θα αφουγκραστεί τη μαγεία. Όποι­ ος όχι θα επιθυμήσει έντονα μια

Ο

αλληλογραφία και όσο εκείνη θα αργεί τόσο η νοσταλγία θα καλ­ πάζει. Τόση ευγένεια ψυχής πώς χωράει σε έναν τόσο άγριο λόγο; Αναρωτιέμαι. Κάτι μου θυμίζει. Είναι σαν να διαβάζω αποσπά­ σματα από παιδικά ημερολόγια. «Δεν τους αγαπάς τους αδύνα­ μους;» Μόνο ένα παιδί φαντάζεσαι πως θα είχε την ίδια απορία με τη Μαίρη Γεωργίου. Κι όμως, τις παι­ δικές ψυχές καμιά φορά τυχαίνει να τις συναντάς και σε εξομολο­ γήσεις. Το άλλο πρόσωπο της αλ­ ληλογραφίας είναι η Στέργια Κάβαλλου. Η γραφή της αναδύεται την αυγή και ανατριχιάζω. Αρνη­ τικό 1. «Από τοσοδούλα έβλεπα το νυχτερινό σεντόνι σάβανο. Η ώρα του ύπνου έμοιαζε να με φέρνει λίγο πιο κοντά στη θνητότητα».

[A. Ν.]

δ:ξένη πεζογραφία Sebastian Barry

Ράυμοντ Κάρβερ

Καθεδρικός ναός

Εις γην Χαναάν

Μετάφραση: Γιάννης Τζόρτζης Μεταίχμιο, 2011 σ. 242, € 15,50

Μετάφραση: Αύγουστος Κορτώ Καστανιώτης, 2011 σ 246, € 14,91

α δώδεκα διηγήματα που απαρτίζουν τη συλ­ λογή σκιαγραφούν, όπως και τα άλλα βιβλία του Κάρβερ, έναν κόσμο ασφυκτικό και ταυτόχρονα έτοι­ μο να καταρρεύσει. Τίποτα δεν μένει στην ίδια θέση για πολύ, οι απώλειες διαδέχονται η μία την άλλη: σπίτια και δουλειές μοιάζουν προσωρινά, συ­ σκευές παύουν να λειτουργούν, σχέσεις διαλύονται, οι ζωές των ηρώων μοιάζουν με τρένα που περνούν μέσα στη νύχτα και χάνονται. Συχνά τα πράγματα ξε­ κινούν ελπιδοφόρα, οι ήρωες προσπαθούν να κάνουν μια καινούργια αρχή, βαθιά μέσα τους όμως έχουν επίγνωση του αδιέξοδου, της επερχόμενης κατα­ στροφής. Το «αμερικάνικο όνειρο» δεν υπάρχει, «το όνειρο είναι αυτό από το οποίο ξυπνάς», λέει η Μπέτι κοιτάζοντας τον κόσμο γύρω της χωρίς ψευδαι­ σθήσεις. Αντιμέτωποι άλλοτε με τη φτώχεια και την έλλειψη δουλειάς κι άλλοτε με τη μοναξιά και το απίστευτο εσωτερικό κενό παρά την επιφανειακά στρωμένη ζωή, οι ήρωες εγκαταλείπουν την προσπάθεια, βυ­ θίζονται στην αδιαφορία, φτάνουν ώς την πλήρη πα­ ραίτηση. Ο αλκοολισμός -κυρίαρχος στα περισσό­ τερα διηγήματα- τους κάνει να βρίσκουν δικαιολο­ γίες ακόμα και για τα πιο απίθανα πράγματα, ακόμα

πολυβραβευμένος, 56χρονος Ιρλανδός Σεμπάστιαν Μπάρι (Η Οδύσσεια του Ινίας ΜακΝάλτυ, Μακριά πολύ μακριά, Η μυστική γραφή) επιμένει στη γνώριμη προβληματική του στο τε­

Τ

Ο

λευταίο μυθιστόρημά του: το ιρλανδικό ζήτημα στο σύνολό του, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη νε­ ότερη ιστορία του, δηλαδή από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά. Η πορεία των Ιρλανδών προς την Χαναάν είναι η συμβολική αναπαράσταση της ιστορίας του έθνους από την εποχή του λιμού της πατάτας έως την ίδρυση της Δημοκρατίας της Ιρ­ λανδίας (1919) και από εκεί στο σήμερα. Κομβικό σταθμό αυτής της πορείας αποτελεί η μαζική μετανάστευση των Ιρλανδών στις ΗΠΑ, όπου έχει μεταναστεύσει η 89χρονη ηρωίδα-αφηγήτρια στο παρόν μυθιστόρημα. Η Λίλι, κόρη υψηλό­ βαθμου αστυνομικού των «μαύρων» (ενωτικών), θρηνεί τον δολοφονημένο στον Πόλεμο του Κόλπου εγγονό της και αναθυμάται την εποχή που σφράγισε με πρωτοφανή βία μια μακρινή πατρί­

και για κάθε είδους βίαιο ξέσπασμα ή προδοσία. Μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο όπου όλα μοιάζουν ανώ­ φελα, η μοναδική ανακούφιση φαίνεται να προέρχεται από τη γραφή και τις ελάχιστες εκείνες μαγικές στιγ­ μές όπου οι άνθρωποι έρχονται κοντά.

δα γεμάτη τριφύλλι και δροσοσταλίδες την αυγή. Θα μπορούσε κάποιος να μπει στον πειρασμό να εντάξει, θεματικά, το έργο του Σεμηάστιαν Μπά­ ρι σε ένα είδος λογοτεχνίας του τραύματος, όμως η πρόζα του είναι διαφορετικής ιδιοσυγ­ κρασίας: ρωμαλέα αφήγηση, λυρισμός, πολυποί­ κιλα εκφραστικά μέσα, ποιητική της μπαλάντας και, ναι, ο Μπάρι είναι άξιος κληρονόμος αυτής της τόσο πλούσιας κέλτικης λογοτεχνικής παράδοσης.

[Λ. Κ.]

[©. Μ.]

|ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ

I ΕΤΗΣΙΟ ΚΟΣΤΟΣ

Εσωτερικού Φυσικά Πρόσωπα Φοιτητές, Σπουδαστές Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα Φιλική Συνδρομή

50.00 40.00 90.00 200,00

€ € € €

Κύπρου Φυσικά Πρόσωπα Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα

95,00 € 125,00 €

Ευρώπης Φυσικά Πρόσωπα

120,00 € 170,00 €

Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα Υπόλοιπες χώρες Φυσικά Πρόσωπα Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα

140 $ ΗΠΑ 190 $ ΗΠΑ

Τιμή τεύχους

6,00 €

Παλιά τεύχη, εφ ό σο ν δεν έχουν εξαντληθεί, πλέον ταχυδρομικών τελώ ν

10,00 €

Σ τις τιμ ές τω ν συνδρομών συμπεριλαμβάνονται ταχυδρομικά τέλη. Η συνδρομή διακόπτεται αυτόματα, τρεις μ ήνες μετά τη λήξη της.

| ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ

______

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ 1 ΙΔΙΟΤΗΤΑ

______

1 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΗ

ΧΩΡΑ

Τ.Κ.

ΦΑΞ

| ΤΗΛΕΦΩΝΟ E-MAIL θέλω να γίνω συνδρομητής / τρία για:

Ε Π ΙΚ Ο ΙΝ Ω Ν ΙΑ κα Ειρήνη Πολυκρέτη 1Μαυροκορδάτου 9,106 78, Αθήνα i Τ. 210 33 88 008, 210 3801284 |F. 210 3801284 I Ε, info@diavazo.gr

1 χρόνο...

2 χρόνια...

δ:ξένη πεζογραφία Jean-Michel Guenassia

Πίτερ Κάρεϊ

Σαλμάν Ρούσντι

Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων

Ο παπαγάλος και ο Ολιβιέ στην Αμερική

Μετάφραση:

Μετάφραση-επίμετρρο:

Ο Λούκα και η φωτιά της ζωής Μετάφραση: Θωμάς Σκάσσης

Φωτεινή Βλαχόπουλου

Αργυρώ Μαντόγλου

Ψυχογιός, 2011, α 288, € 13,30

Πόλις, 2011, σ.709, € 22

Ψυχογιός, 2011, σ. 527, € 18,80

το Παρίσι του τέλους του ’50 και των αρχών του ’60 μας μεταφέ­ ρει το τιμημένο με το βραβείο Goncourt, που απονέμουν οι γάλλοι μαθητές λυκείου, μυθιστόρημα του δίχρονου Γκενασιά. Ο Ντε Γκωλ έχει επιστρέφει στην εξουσία, ο πόλεμος της Αλγερίας μαίνεται, οι πρώην δω­ σίλογοι αναβαπτίςονται σε πατριώ­ τες, ο Σαρτρ και ο Καμύ συγκρούον­ ται ιδεολογικά και, μέσα σ’ αυτό το πε­ ριβάλλον, ο δωδεκάχρονος Μισέλ

το τελευταίο του μυθιστόρημα, ο dm δις τιμημένος με το βραβείο Book­ er Αυστραλός Πίτερ Κάρεϊ εμπνέεται από το ταξίδι του Αλεξίς ντε Τοκβίλ στις ΗΠΑ το 1831 (με σκοπό να μελετήσει το εκεί σωφρονιστικό σύστημα), ταξίδι από το οποίο προέκυψε το μνημειώδες έργο πο­ λιτικής φιλοσοφίας Η Δημοκρατία στην Αμερική (1835). Στο βιβλίο του Κάρεϊ το ίδιο ταξίδι επιχειρούν οι φανομενικά αταί­ ριαστοι Ολιβιέ (γόνος γαλλικής αριστο­ κρατικής οικογένειας) και ο υπηρέτης του, Πάροτ (γιος ενός δημοκράτη άγγλου τυπογράφου), οι οποίοι και εναλλάσ­ σονται στο ρόλο του αφηγητή. Η συ­ ναρπαστική αχανής Αμερική των πρώ­ των δεκαετιών μετά την ανακήρυξη της Δημοκρατίας, με όλα τα παράδοξα κα τις αντιφάσεις της, ζωντανεύει μέσα από τα έκθαμβα μάτια των δύο ηρώων. Ωστό­

Σ

Μαρινί, άσσος στο ποδοσφαιράκι, ανακαλύπτει το χτυποκάρδι του ροκεν-ρολ. «Ο Μπιλ Χάλλεϋ θα μας άλλαζε τη ζωή», λέει ο ίδιος. Μαζί με το ροκεν-ρολ, ο Μισέλ ανακαλύπτει και τη μα­ γεία που κρύβουν τα 64 ασπρόμαυρα τετράγωνα της σκακιέρας, συχνάζον­ τας στο μπιστρό Balto, στέκι πολιτικών προσφύγων από τις χώρες του ανα­ τολικού μπλοκ, που ο καθένας τους έχει μία ή και περισσότερες ιστορίες ν’ αφηγηθεί. Είναι, μάλιστα, οι δικές τους ιστορίες που δίνουν το κατιτίς πα­ ραπάνω στον κορμό της βασικής αφήγησης, που στηρίζεται στην οικο­ γένεια του Μισέλ. Αν μη ή άλλο, ο Γκενασιά αναπαριστά με ζωντάνια το es­ prit της εποχής. [Θ. Μ.]

σο, επ’ ουδενί δεν πρόκειται για ιστορι­ κό μυθιστόρημα. Ο Κάρεϊ δεν αναδιηγείται τα ιστορικά γεγονότα που συνδέ­ ονται με το ταξίδι του Ντε Τοκβίλ. Το χρησιμοποιεί απλώς ως αφετηρία για να φτιάξει ένα σπιρτόζικο, πικαρέσκο μυ­ θιστόρημα, που δεν περιγράφει μόνο «την περιπέτεια της αμερικανικής δη­ μοκρατίας» αλλά και την ιστορία μιας αν­ τρικής φιλίας. [Θ. Μ.]

Σαλμάν Ρούσντι έχει ξαναγράψει ένα παραμύθι αφιερωμένο στον πρώτο του γιο. Εδώ έχουμε ακόμα ένα αφιερωμένο στον δεύτερο γιο του. Η ιστορία αρχίζει μια όμορ­ φη βραδιά, στην πόλη Καχάνι της χώρας του Αλίφμπεη, όπου συμβαίνει κάτι τρομερό: ο Ρασίντ, ο παραμυθάς πατέρας του δωδεκάχρονου Λούκα, πέ­ φτει ξαφνικά και ανεξήγητα σε βαθύ ύπνο. Τίποτα και κανείς δεν μπορεί να τον ξυπνήσει. Για να τον σώσει, ο Λούκα πρέπει να ξεκινήσει ένα ταξίδι στον Κό­ σμο της Μαγείας και να έρθει αντιμέτωπος με ένα σωρό φαν­ τασμαγορικά εμπόδια, προκειμένου να κλέψει τη Φωτιά της Ζωής, μια αποστολή ιδιαίτερα επικίνδυνη και σχεδόν ακα­ τόρθωτη. Μη φανταστείτε ότι πρόκειται για βιβλίο αποκλει­ στικά για παιδιά. Περισσότερο είναι ένα αφήγημα για όλους, μια βύθιση στους λαϊκούς μύ­ θους και μια ενδοσκόπηση της ανθρώπινης ψυχής από έναν εξαίρετο συγγραφέα. [Γ. Μ.]

Μπρετ Ίστον Έλις

Italo Svevo

Τζον Ίρβινγκ

Αυτοκρατορικές απολαύσεις Μετάφραση: Δημήτρης Αθηνάκης Κέδρος, 2011 σ. 220, €12,50

Μια ζωή Μετάφραση: Στέλλα Πεκιαρίδη Ροές, 2011 σ. 400, € 18,11

Χήρα για ένα χρόνο Μετάφραση: Κίκα Κραμβουσάνου Μελάνι, 2011 σ. 644, € 22

διάσημος και πολυσυζητημέ­ νος αμερικανός συγγραφέας, γνωστός για τα μυθιστορήματα Λι­ γότερο από μηδέν και American Psy­ cho, επιστέφει στα λογοτεχνικά δρώμενα με ένα νέο έργο. Μια ρεα­ λιστική αποτύπωση της σύγχρονης

Ο

καλιφορνέζικης ζωής, που κυριαρ­ χεί το σύνθημα «sex, money and drugs»: ηθοποιοί, παραγωγοί, σε­ ναριογράφοι, χλιδή, πολυτέλεια και ο κόσμος του θεάματος σε πρώτο πλάνο. Το βιβλίο πραγματεύεται την επανένωση μιας παρέας, όταν ο σεναριογράφος Κλέι αποφασίζει να επιστρέφει από τη Ν. Υόρκη στο Λος Αντζελες, με αφορμή το κάστινγκ της νέας του ταινίας, και να τους συναντήσει. Μεγάλη δόση ίν­ τριγκας, με τους πρωταγωνιστές να αλληλοηροδίδονται και να αλληλοφαγώνονται με κάθε αφορμή! Ο Μπρετ Ίστον Ελις μάλλον δεν φαί­ νεται να διανύει την καλύτερη συγ­ γραφική του φάση, και καταπιάνε­ ται με ένα θέμα που θα ήταν ίσως πε­ ρισσότερο ενδιαφέρον τη δεκαετία που μας πέρασε.

[Μ. Κ.]

ο πρώτο και συγκλονιστικό μυθιστόρημα του Italo Svevo μιλάει για τον Αλφόνσο Νίττι, έναν

Τ

νεαρό διανοούμενο τραπεζικό υπάλληλο, ο οποίος είναι ένας φι­ λόδοξος και πολλά υποσχόμενος συγγραφέας, που προσπαθεί όμως να ανέβει κοινωνικό σκαλοπάτι φλερτάροντας την κόρη του διευ­ θυντή του. Ο νεαρός Αλφόνσο κα­ ταφέρνει να «ρίξει» την Αννέτα και, ενώ όλα βαίνουν καλώς και ετοιμάζονται για γάμο, αυτός το βάζει στα πόδια και φεύγει για το χωριό του. Εκεί αποφασίζει να αποσυρθεί από τις ερωτικές περι­ πτύξεις και να ζήσει μια πνευματι­ κή ζωή, όταν μαθαίνει πώς η Αν­ νέτα παντρεύεται έναν άλλον, και επιχειρεί να βάλει τέλος στη ζωή του. Το μυθιστόρημα, αν και έχει γραφτεί στα τέλη του 19ου αιώνα, παρουσιάζει έναν εντυπωσιακά μοντέρνο χαρακτήρα, γεγονός που μαρτυρά ότι ο Svevo είναι από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της γενιάς του.

[Μ. Κ.]

Τζον Ίρβινγκ είναι ένας παρα­ μυθάς που έλκεται από το τυ­ χαίο και το παράδοξο με την ίδια ευ­ κολία που ένας πιτσιρικάς έλκεται από την ιδέα της αναρχίας που μπορεί να προκαλέσει η απλούστερη σκανταλιά. Κανένας αναγνώστης δεν πέρασε άσχημα διαβάζοντας τα μυθιστορή­ ματα του Ίρβινγκ, την ίδια στιγμή που κανένας κριτικός δεν έχει καταφέρει να υποδείξει με ακρίβεια σε ποια σημεία στις ευφάνταστες ιστορίες του τελειώνει η πλάκα και ξεκινάει η τρα­ γωδία. Οι αρετές του Ο κατά Γκαρπ κόσμος, του πιο γνωστού μυθιστο­ ρήματος του, δηλαδή η αποδοχή του μπανάλ και του γελοίου ω ς δο­ μικών συστατικών της σύγχρονης ζωής και η συνεπαγόμενη δίψα του συγγραφέα να ισοπεδώσει κάθε έν­ νοια σοβαροφάνειας, αποδεικνύονται ταυτόχρονα τα μεγαλύτερα ελαττώματά του. Η Χήρα για ένα χρόνο ανή­ κει στα ήπια σατιρικά έργα του, αφού η ιστορία της άτυχης Ρουθ Κόουλ εί­ ναι τέτοια που αναγκάζει ακόμη και έναν αυθάδη συγγραφέα σαν τον Ίρβινγκ να μετριάσει τον κυνισμό του και να εμβαθύνει στο προσωπικό της δράμα. [Λ. Κ.]

Ο

δ:ξένη πεζογραφία Ζοζέ Σαραμάγκου

Άυν Ραντ

Το τετράδιο Κείμενα που γράφτηκαν για το blog, Σεπτέμβριος 2008 - Μάρτιος 2009 Μετάφραση: Αθηνά Ψυλλιά Καστανιώτης, 2010, σ. 210, € 12,78

Ο Άτλας επαναστάτησε Τόμος Ά: Η αντίφαση Μετάφραση: Χριστιάννα Σαμαρά Ωκεανίδα, 2011, σ. 584, € 20

πως αναφέρει σε μια συνέντευξή του, «θέλω να φαίνεται στα βιβλία μου πως από αυτόν τον κόσμο πέρασε ένας άνθρωπος που λεγόταν Ζοζέ Σα­ ραμάγκου». Τη φράση αυτή επαληθεύει ο μεγάλος συγγραφέας και νομπελίστας, απαριθμώντας μια σειρά αναρτήσεων που ο ίδιος ανέβασε στο προσωπικό του ιστολόγιο, από το Μάρτιο του 2009 έως και τον Ιούνιο του 2010. Με γνώμονα την κριτική του ικανότητα αλλά και την προ­ σωπική του εμπειρία, πραγματεύεται γε­ γονότα της καθημερινότητας, ενώ τους προσδίδει κοινωνικές, πολιτικές, οικο-

Μ ια συγγραφέας που έγινε γνωστή λ * Κ γ ι α τους λάθος λόγους. Λίγοι θα γνώριζαν σήμερα την Άυν Ραντ αν εκεί­

Ο

-----

νομικές, θρησκευτικές, αλλά και ιδεολο-

104

και αισ®ητικ^ζ διαστάσεις. Δεν διστάζει να μιλήσει για τη διαφθορά, την εμπορευματοποίησητης καθημερινής ζωής, την καθολική καταστροφή, την ανεργία, τη συστολή της ουσίας, την αδιακρισία, τη μεγαλομανία, όπως επίσης τα αν­ θρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό. Μι­ λάει για την τέχνη, την ποίηση, μοιράζε­ ται ιδιαίτερες στιγμές της ζωής του, εκ­ φράζοντας συναισθήματα και προσωπι­ κούς προβληματισμούς. Μιλάει για την ει­ ρήνη, την ομορφιά αλλά και το θάνατο. Ενα βιβλίο που δείχνει πως, πράγματι, οι μικρές στιγμές φανερώνουν μεγάλα πράγματα.

[I. Σ.]

i

μ>

^ 8

νη είχε περιοριστεί στη διάδοση των ιδε­ ών της μέσω των δοκιμίων και της πο­ λιτικής της δράσης, και δεν είχε τολ­ μήσει να τις εμφυτεύσει στους ήρωες των μυθιστορημάτων της που θα αποδεικνύονταν οι ιδανικότεροι πρεσβευτές τους. Η Άυν Ραντ είναι ένα από τα think tanks της δεξιάς πολιτικής σκέψης με τη μεγαλύτερη επιρροή στον εικοστό αι­ ώνα, και αυτό οφείλεται αποκλειστικά στα μυθιστορήματά της. Τόσο το Κον­ τά στον ουρανό όσο και Ο Άτλας επα­ ναστάτησε, που εκδίδεται για πρώτη φορά στα ελληνικά, είναι περισσότερο πολιτικά μανιφέστα και λιγότερο μυθι­ στορήματα ιδεών, μια και τα δεύτερα συνήθως θέτουν θεμελιώδη ερωτήμα­ τα αναφορικά με την ανθρώπινη κατά­ σταση, ενώ στα έργα της Ραντ οι ερω­ τήσεις δεν είναι τίποτα περισσότερο από ύπουλα προσχήματα που οργανώνουν μεθοδικά την ξενάγηση του αναγνώστη στο φιλοσοφικό σόμπαν της συγγραφέως, ένα σύμπαν πλασμένο από ιδέες που αποθεώνουν τον ακραίο ατομισμό και απορρίπτουν κάθε έννοια κοινωνι­ κής αλληλεγγύης. [Λ. Κ.]

Gene Wilder

Η γυναίκα που δεν ήθελε Μετάφραση:

Δημήτρης Μαμαλούκας ΑΛΔΕ, 2011 σ 172, € 12

Μ ιασκεδαστική νουβέ■ Α λ α από τον ηθοποιό συγγραφέα Gene Wilder. Αν και γραμμένη σε απλή γλώσσα, αυτή η ιστορία ενός αμερικανού βιολιστή ορχήστρας που μετά από νευρικό κλονισμό αναρρώνει στο θέρετρο Μπαντελβάιλερ της Γερμανίας προ­ τείνει μια πολύ υγιή αντιμε­ τώπιση στην κακεντρεχή κριτική και μάλιστα διά στό­ ματος Ά ντον Τσέχοφ (ο οποίος όντως πέρασε το τέλος της ζωής του στο συγκεκριμένο θέρετρο, αν και μάλλον δεν ανέπτυξε ποτέ φιλία με το φανταστι­ κό ήρωα του Wilder). Ο βιολιστής, απογοητευμένος τόσο ερωτικά όσο και από την τέχνη του, ανακτά στα­ διακά την αυτοπεποίθησή του και στους δυο τομείς καθώς γνωρίζει τη «γυναίκα που δεν ήθελε» και, ακάθε­ κτος πια, συνεχίζει το... βιο­ λί του.

[Α. Σ.]

δ : ποίηση Τίτος Πατρίκιος

Παναγιώτης Καρματζός

Ράινερ Μαρία Ρίλκε

Αναζητήσεις στη ζωή και το έργο του Καρυωτάκη Εκάτη, 2011 σ. 712, € 26,63

Η Δευτέρα Παρουσία Από το σημειωματάριο ενός μοναχού Μετάφραση: Κώστας Κουτσουρέλης Κίχλη, 2011, σ 24, € 5,5

ςωή και το έργο του Κώστα Καρυωτάκη σε compact βιβλίο

Η

που τα περιέχει όλα. Για τη ζωή, για το έργο του, κρίσεις, μικρά θέματα γύρω από αυτόν που αγνοεί το πλα­ τύ κοινό, εργογραφία και βασική αρθρογραφία για τον ποιητή που κά­ ποτε δημιούργησε ολόκληρη σχολή και έκτοτε εξακολουθεί να διαβά­ ζεται και να επηρεάζει τις νεότερες γενιές. Ο πολυσέλιδος αυτός τόμος περιλαμβάνει εκτός από τις τρεις βα­ σικές ποιητικές συλλογές του ποιητή (Ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων, Νηπενθή, Ελεγεία και σάτιρες) μεμονωμένα ποιήματα, κα­ θώς και το άγνωστο πεζογραφικό του έργο. Στόχος του βιβλίου είναι η αποκρυπτογράφηση της σύνθετης προσωπικότητας του Κώστα Κα­ ρυωτάκη, αλλά και να αποτελέσει μια αρχή ουσιαστικής γνωριμίας με τον ποιητή.

[Γ. Ν. Μ.]

πό τα εκτενή ποιήματα του Ράι­ νερ Μαρία Ρίλκε, η Δευτέρα Παρουσία έχει τη μορφή δραματι­ κού μονολόγου. Πρωταγωνιστής

Α

του ένας μοναχός που προσεύχεται. Ωστόσο, ο θεός στον οποίο απευ­ θύνεται δεν έχει τίποτε κοινό με τον βλοσυρό και παντοδύναμο θεό των Γραφών. Ο θεός του μοναχού μας, ο θεός του ποιήματος, είναι γυ­ μνός και περίτρομος. Τώρα πια βλέπει: η έγερση των νεκρών που επαγγέλθηκε δεν οδηγεί στην Ανά­ σταση, αλλά στη φρίκη. Σ’ εκείνη τη φρίκη που γεννά η μάταιη ελπίδα. Δί­ πλα σ’ αυτόν τον θεό, μόνος σύν­ τροφος μπορεί να σταθεί όποιος τον πίστεψε. Γιατί μόνο εκείνος που κάποτε πίστεψε μπορεί να αναλογιστεί το μέγεθος της αποτυχίας της πίστης. Και μόνο αυτός που πλανή­ θηκε μπορεί να τη συγχωρέσει. Η αδυναμία του θεού είναι εντέλει το μέτρο της ανθρώπινης αδυναμίας. Η αλληλεγγύη προς το πρόσωπό του είναι αλληλεγγύη προς τον ίδιο τον άνθρωπο.

[Γ. Ν. Μ.]

Συγκατοίκηση με το παρόν Κέδρος, 2011 σ. 79, € 9,5

ποιητής Τίτος Πατρίκιος σε αυτή συλλογή δημοσιεύει δύο μεγάλα ποιήματα που αποτελούν απολογισμό ζωής. Εξ αυτών το ένα «Το σπίτι» είχε πρωτοδημοσιευτεί στο Διαβάζω και είναι μια μεγάλη αφήγηση όλων τω ν περιπετειών που πέρασε ο ποιητής. Τα υπόλοιπα ποιήματα συνομιλούν κυρίως με το παρόν γιατί όπως λέει και ο Τ.Πατρίκιος «μόνον έτσι μπορούμε να δούμε πού βρισκόμαστε και ενδε­ χομένως να χαράξουμε, έστω αμυδρά, έναν δρόμο για το πού θα πάμε». Τα περισσότερα από αυτά εί­ ναι ολιγόστιχα και περιστρέφονται γύρω από την φθορά των σχέσεων, των ιδεών, τω ν αισθημάτων. Υπάρ­ χουν και πιο πολιτικά που μιλάνε για

Ο

την υποκρισία, τη διαφθορά, το φθόνο, την ματαίωση. Όλα τα δια­ τρέχει το στοχαστικό βλέμμα του ποιητή, πλούσιο με το βάρος του χρόνου.

[Γ. Ν. Μ.]

δ : αστυνομικά Keith Devlin, Gary Lorden

Μαρλένα Πολιτοπούλου

Αστυνομικές ιστορίες και αριθμοί Τα μαθηματικά της τηλεοπτικής σειράς NUMB3RS Μετάφραση: Νίκος Αποστολόπουλος Τραυλός, 2011, σ 368, € 17,16

Ο κύριος Μάριος μετάνιωσε αργά Μεταίχμιο, 2011 σ. 252, € 13,30

Αγάπησα τον δολοφόνο μου Μ. Σιδέρης, 2011, σ. 444, €17

α μαθηματικά είναι ο άσσος από το μανίκι που τραβάνε οι συγγενείς επι­ στήμες όταν τα εργαλεία που διαθέτουν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων στο εσωτερικό τους αποδεικνύονται ανεπαρκή. Εσχάτως, είναι ο λαγός που βγάζουν από το καπέλο τους οι ταχυδα­ κτυλουργοί καλλιτέχνες που κόπτονται να ικανοποιήσουν όλους εκείνους που πι­ στεύουν ότι αρκεί μια εξίσωση για να εξη­ γήσει ακόμη και τις πλέον σκιώδεις πτυ­ χές των πιο σχιζοειδών φαινομένων.

Μαρλένα Πολιτοπούλου (Αθή­ να, 1950) το 1999 εξέδωσε το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημά

Η

J k ύο νέες γυναίκες αποφά■ ■ Ισ ισ α ν ν’ ασχολπθούν με την αστυνομική λογοτεχνία.

της, το Ο κύριος Μάριος μετάνιωσε αργά, στις εκδόσεις Λιβάνη. Έκτοτε, έχοντας διανύσει μια μεγάλη απόσταση στο χώρο της αστυνομι­ κής λογοτεχνίας, με σημαντικότερο από τα έργα της το Η μνήμη τηςΠολαρόιντ, έχει καθιερωθεί ως μια από τις σημαντικότερες ελληνίδες συγγραφείς του είδους. Η ιστορία εδώ διαδραματίζεται στην Άνδρο,

Το πρώτο μυθιστόρημα που έγραψαν από κοινού η Κων­ σταντίνα Μόσχου και η Γεωργία Παπαλυμπέρη έχει αστυ­ νομική πλοκή αλλά ανήκει και στο είδος που έχει μεταφυ­ τευτεί εσχάτως και στη χώρα μας, αυτό που αποκαλείται «γυναικεία γραφή». Η Στέλλα,

Τ

Στην τηλεοπτική σειρά NUMB3RS, ο ιδιοφυής καθηγητής μαθηματικών Τσαρλς Επς βοηθάει τον αδερφό του δ Ντον, ειδικό πράκτορα του FBI, στον εν­ 106 τοπισμό άγριων εγκληματιών, εκμεταλ­ λευόμενος στο έπακρο τα αγνοπμένα από την κοινή λογική εργαλεία που του προσφέρουν τα μαθηματικά. Και οι σε­ ναριογράφοι της σειράς εξαντλούν τα όρια της φαντασίας τους προκειμένου να αναγάγουν κάθε διάσταση της πραγμα­ τικότητας σε έναν λανθάνοντα ορθολο­ γισμό, που φυσικά είναι απατηλός. Οι Kei­ th Devlin και Gary Lorden, επιστημονι­ κοί σύμβουλοι της σειράς, αναλύουν ψύχραιμα και προσεκτικά τις ιδιόμορφες μαθηματικές ιδέες που συντηρούν την επιτυχία των NUMB3RS. [Λ. Κ.]

1

Κωνσταντίνα Μόσχου Γεωργία Παπαλυμπέρη

η κεντρική ηρωίδα και αφηγήτρια, μια φοιτήτρια με εύπορο πατέρα, κάνοντας τζόκινγκ βρίσκει στο δρόμο της ένα νε­ κρό. Στη συνέχεια, γνωρίζει τον Νικήτα, τον έτερο αφηγητή, με τον οποίο συνάπτει φιλική σχέ­ ση, ενώ υπάρχει κι ο Βασίλης ή Μπιλ, ο φίλος της, τον οποίο εμπιστεύεται. Μέχρι να δια-

όπου ο αρχιτέκτονας-μηχανικός Παύλος Γ., πρώην σκίτσογράφος της αστυνομίας, και ο αστυνόμος Γιατζόγλου επιχειρούν να διαλευκάνουν τπ δολοφονία του Μάριου Φωτόπουλου, πρώην μετανάστη στη Γερμανία. Οι ύποπτοι είναι πολ­ λοί, γυναίκες και άντρες, και η λύση του αινίγματος αποδεικνύεται χρονοβόρα. Στο τέλος, βέβαια, την εξι­ χνιάζουν, οπότε αποδίδεται δικαιο­ σύνη και η τάξη αποκαθίσταται. Θυμίζουμε πως οι δύο ερευνητές, ο Παύλος Γ. κι ο Γιατζόγλου, εμφανί­ ζονται και στα άλλα αστυνομικά έργα της Πολιτοπούλου.

λευκανθεί ο φόνος, για τον οποίο η Στέλλα αποφασίζει να κάνει έρευνα, στην ιστορία εμ­ πλέκονται κι άλλα πρόσωπα, αποκαλύπτονται ποικίλα μυ­ στικά και δημιουργούνται αι­ σθηματικοί δεσμοί.

[Φ. Φ.]

[Φ. Φ.]

Πέτρος Μαρτινίδης

Πέτρος Μάρκαρης

Γιώργος Μαρτινίδης

Χωρίς αποζημίωση Νεφέλη, 2011 σ. 180, € 13,50

Περαίωση Γαβριηλίδης, 2011 σ. 416, € 23,43

Από το πουθενά Γράμματα, 2011 σ. 270, € 11

ο όγδοο αστυνομικό μυθι­ στόρημα Χωρίς αποζημίωση του Πέτρου Μαρτινίδη εκδίδεται

Τ

μετά την τριλογία «Θεατρικοί θά­ νατοι», η οποία άρχισε με το Μοι­ ραίοι αντικατοπτρισμοί. Σε αυτό πρωταγωνιστεί ο δημοσιογράφος Αλέξης Ολμέςογλου, γνωστός από την τριλογία, αλλά και ο καθηγητής-απατεώνας Δημήτρης Σκού­ ρος από την τετραλογία «Τέσσερις ακαδημαϊκοί φόνοι». Ο Ολμέζογλου αναλαμβάνει να εξιχνιάσει τον θάνατο ενός καθηγητή του πανε­ πιστημίου της Θεσσαλονίκης που πέθανε στο Σύνταγμα, σε μια επί­ θεση των ΜΑΤ κατά των συγκεν­ τρωμένων «αγανακτισμένων», ενώ ο Σκούρος, ο οποίος ςει στο Πα­ ρίσι, υπάλληλος σε παλαιοβιβλιο­ πωλείο, επιχειρεί να βοηθήσει στην ανεύρεση της Αλίκης, συζύ­ γου καθηγητή, με παιδί, αλλά πι­ θανότατα και ερωμένης του νε­ κρού καθηγητή. Το μυθιστόρημα είναι απολύτως πολιτικό, ενώ εξαιτίας της «μοιραίας» Αλίκης αιωρείται στον αέρα η γνωστή φρά­ ση «Cherchez la femme» τω ν νουάρ αναγνωσμάτων. [Φ. Φ.]

Κώστας Χαρίτος στην εποχή του Μνημονίου. Το δεύτερο μέρος της «Τριλογίας της κρίσεως» αρχίζει με μια τετραπλή αυτοκτονία: τέσσερις μοναχικές συνταξιούχες αυτοκτονούν λόγω των οικονομικών δυσκολιών. Στη συνέχεια, ο μικρο­ αστός αστυνόμος που βιώνει κι αυ­ τός τα καθημερινά προβλήματα των Ελλήνων αναλαμβάνει να εξιχνιάσει τον θάνατο ενός γιατρού που δεν εί­ ναι αυτοκτονία: τον δολοφόνησαν με κώνειο, όπως τον Σωκράτη. Κι ύστε­ ρα δολοφονείται με τον ίδιο τρόπο ένας καθηγητής πανεπιστημίου, μέ­ λος του ΠΑΣΟΚ. Δολοφόνος είναι κάποιος που στέλνει στα θύματα ηλε­ κτρονικές επιστολές μέσω Διαδι­ κτύου, υπογράφοντας ως «εθνικός φοροεισπράκτορας». Οι νεκροί ανή­ κουν στους φοροφυγάδες, οπότε τι­ μωρούνται με «περαίωση». Ο άγνω­ στος προσφέρει «θεάρεστο» έργο, αλλά σκοτώνει, κι αυτό είναι έγκλη­ μα. Ο Μάρκαρης με το ανάλαφρο ύφος του περιγράφει την σημερινή Ελλάδα και το κατάντημά της, θυμί­ ζοντας τη γνωστή ρήση του Κ. Κα­ ραμανλή: «Η Ελλάς είναι ένα απέ­ ραντο φρενοκομείο». [Φ. Φ.]

νεαρός συγγραφέας γεννήθηκε το 1982 στη Θεσσαλονίκη και είναι ψυχολόγος. Σε τούτο το πρώτο του μυθιστόρημα, που φέρει τον υπότιτλο «ένα μοντέρνο νουάρ», επιχειρεί να μιλήσει για τη γενέθλια πόλη του. Πρωταγωνιστής και αφη­ γητής είναι ο Γιάννης Μπενάκης, γνωστός ως «Μπεν», πρώην αστυ­ νομικός που βιοπορίζεται παριστάνονυας τον ιδιωτικό ντετέκτιβ. Ενώ περιπλανάται στην πόλη πίνοντας στα μπαρ και φλερτάροντας με νεα­ ρές κοπέλες, ο Μπεν αναλαμβάνει να βρει έναν εξαφανισμένο φοιτητήσυνδικαλιστή, που επιβιώνει κάνο­ ντας περίεργες συμφωνίες με επι­ χειρηματίες. Παράλληλα, ερευνά τον θάνατο σε τροχαίο της πρώην φιλε­ νάδας του, της Μαριάννας, η οποία συνδεόταν με τον φοιτητή. Η ιστορία έχει πολλές ανατροπές, καθώς στην πλοκή εμπλέκονται αδίστακτοι επι­ χειρηματίες, εργολάβοι δημοσιών έργων και διεφθαρμένοι πολιτικοί, οι οποίο συναλλάσσονται με εκβια­ στές και ανθρώπους που κερδίζουν χρήματα σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Στο τέλος ο ήρωας αμεί­ βεται γενναία για όσα κάνει. [Φ. Φ.]

δ:αστυνομικά Ρωμανός Σκλαβενίτης-Πιστοφίδης

Χρυσηίδα Δημουλίδου

Διαβάτες στην πόλη Απόπειρα, 2011 σ. 142, € 10,65

Ο λύκος της μοναξιάς Ψυχογιός, 2011 σ. 526, € 18,80

πολύ νεαρός συγγραφέας γεννήθηκε το 1991 στη Θεσσα­ λονίκη, όπου και ςει. Τελείωσε το Μουσικό Σχολείο της πόλης και τώρα σπουδάζει Ιατρική. Το μυθι­ στόρημα Διαβάτες στην πόλη, που είναι και το πρώτο του βιβλίο, μπο­ ρεί να χαρακτηριστεί ως νουάρ. Σε

νωστή από τα αισθηματικά της μυθιστορήματα που διαβάζον­ ται από χιλιάδες αναγνώστριες, η συγγραφέας τολμάει να μπει για δεύ­ τερα φορά στο χώρο της αστυνο­ μικής λογοτεχνίας, μετά το Φιλί του δράκου. Η ιστορία της αρχίζει τον Φεβρουάριο του 2008, όταν η Αθή­ να ξυπνάει χιονισμένη. Τότε, μια νε­ αρή γυναίκα, η Σοφιάνα, η οποία χρησιμοποιεί την ομορφιά της για να επιτύχει τους στόχους της, βρίσκε­ ται νεκρή, αποκεφαλισμένη. Την υπόθεση αναλαμβάνει η υηαστυνόμος Ευρυδίκη Τζελή που ταξιδεύει στο Βερολίνο, όπου τον Οκτώβριο του 1994 βρέθηκε άγρια δολοφο­ νημένη μια Πολωνέζα. Οι ομοιότη­ τες των δύο δολοφονιών οδηγούν την υπαστυνόμο στην εξιχνίασή τους, καθώς ο δράστης, ο «λύκος της μοναξιάς» του τίτλου, αναγκά­ ζεται να ομολογήσει και να εξηγή­ σει το πώς έφτασε στο έγκλημα που οφείλεται σε μια αυτοκτονία που έγι­ νε τα Χριστούγεννα του 1984, στο Σπαντάου, κοντά στο Βερολίνο.

μια πόλη με ουρανοξύστες και πο­ τάμι που δεν κατονομάζεται, αλλά μπορεί να είναι η Νέα Υόρκη, ένας νεαρός, μέλος μιας τρομοκρατικής οργάνωσης, σκοτώνει με τσεκούρι μια υπουργό, ακριβώς όπως ο Ρα— - σκόλνικοβ στο Έγκλημα και τιμω^® g ρία του Ντοστογιέφσκι. Ήταν εντοg > λή των συντρόφων του, οι οποίοι θε^ £ ωρούν πως έτσι χτυπούν την εξου“

σία. Άλλος ήρωας, ο αρχιτέκτονας,

8

συνδιαλέγεται με τους φίλους του, οι οποίοι αναλώνονται σε ναρκωτι­ κά, σεξ, μουσική και ατελείωτα κυ­ νηγητά με τους αστυνομικούς. Η λύση είναι δραματική, μα η ζωή, ως συνήθως, συνεχίζεται. Αν συνεχίσει έτσι, ο Ρωμανός Σκλαβενίτης-Πιστοφίδης θα επιτύχει πολλά στο χώρο της λογοτεχνίας.

[Φ. Φ.]

John Harvey

Εύκολη λεία Μετάφραση: Μιχάλης Λαλιώτης Πόλις, 2011 σ. 408, € 18

Γ

[Φ. Φ.]

Τζον Χάρβεϊ (1938), δημιούρ­ γησε τον επιθεωρητή Τσάρλι Ρέζνικ, ο οποίος δρα στο Νότιγχαμ της κεντρικής Αγγλίας. Εγραψε δώ­ δεκα μυθιστορήματα, όπου ο μο­ ναχικός και ευαίσθητος ήρωας, γιος πολωνών μεταναστών, φανατικός φίλος της τζαζ μουσικής, μανιώδης

Ο

γατόφιλος (έχει τέσσερις), τα βάζει με τους παράνομους, προσπαθών­ τας να αποδώσει δικαιοσύνη. Εδώ, στο όγδοο βιβλίο της σειράς (εκδόθηκε το 1996), ο Ρέζνικ αναλαμβά­ νει να εξιχνιάσει το θάνατο του νε­ αρού Νίκι Σνέιπ, κατηγορούμενου για ληστεία και επίθεση εναντίον ενός ζευγαριού ηλικιωμένων, που βρίσκεται κρεμασμένος στο κρατητήριο ανηλίκων. Όταν δολοφονείται ο αστυνόμος Μπιλ Αστόν, ο Ρέζνικ έχει ν’ αντιμετωπίσει τους ανεξήγη­ τους βιασμούς ανδρών, ενώ ανα­ κρίνει τα μέλη της οικογένειας του Νίκι με την άθλια οικονομική κατά­ σταση, αλλά και έρωτες, εγκυμο­ σύνες, ξυλοδαρμούς, χωρισμούς. Πρόκειται για την τοιχογραφία μιας πόλης με φτώχεια, ανεργία, εγκλη­ ματικότητα, ναρκωτικά, ρατσισμό και εξαθλίωση. [Φ. Φ.]

θέματα

τηση) / 376 Μελαγχολία / 484 Ελληνική πεζογραφία (ατ για το 2009)/504 Κ ^ β ς28Ε8Π'ΚΟΙνωνίας/194 Ελληνική πεζογραφία (αηολογιι Μεσοπόλεμος και πεζογραφία/ 279 για το 2010) / 515 Ελληνικό παραμύθι /130* Μεταμοντέρνο / 254 Μεταπολεμική ελληνική λογοτεχνία Εξπρεσιονισμός / 208 Μετάφραση /156* : · τ /;ύ : Μικρασιατικός ελληνισμός / 74* Επιθεώρηση Τέχνης / 67 Βαλκάνια (εδώ είναι) / 402 Μοναξιά και λογοτεχνία / 280 Επικοινωνιολογία/ 348 Βαλκανική λογοτεχνία / 463 Επιλεκτική βιβλιογραφία Χριστουγέν- Μουσική και λογοτεχνία /185 Βιβλία (185) που αξίζει να διαβάζετε ίπιλογή Βιβλίων 1986-87/172 ίπιστημες (κοινωνικές)/222 Νέα Υόρκη (η) στη λογοτεχνία / 296 Υπερρεαλισμός (ελληνικός) / 12C —---------- . -------ς/220 Νέο Μυθιστόρημα /189 Υπερρεαλισμός και έρωτας / 335 Νεοελληνική λογοτεχνία / 458 Υπερρεαλισμού (μορφές) / 412 Νεοελληνικό διήγημα / 451 Υποτροφίες συγγραφέων / 371 Νεοελληνικό θεατρικό έργο / 461 Νέοι και λογοτεχνία /185 Φεμινιστικό έντυπο (ελληνικό) /198 Οργισμένοι νέοι - Δεκαετία τι Όνειρο (το) στη λογοτεχνία / ί --- , ----- , ------ , / 329 Ημερολόγια Ελλήνων Συγγραφέων / Ημερολόγια Ελλήνων Συγγραφέων / 491, β' μέροΓ θάλασσα και ταξίδια/24 θέατρο (νεοελληνικό) / Ε θέατρο και παιδί/214 θεολογία/251 Θεσσαλονίκη /121 θεωρία (η) του xc Γενιά των Μπήτνικ / 64* Γνωσιακές επιστήμες / 408 Γαλλική Λογοτεχνία (σύγχρονη) Γαλλική

>ύπολιτισμού / 404 Ολοκαύτωμα ν,ιυι Ομοιοπαθητική / 2 Ομοφυλοφιλία / 2· 1373 Όρια (τα) του μυθι Οιδίπους / 350 Ορθοδοξία και βιβλίο/ 5US Όραμα (το) στη λογοτεχνία / 263

SSK TSS^3 60 Φιλέλληνες (σύγχρονοι αγγλόφωνοι) Φιλοσοφία της ιστορίας / Φιλοσοφία και φύση / 33 Φινλανδικά γράμματα /1 Φουτουρισμός /141 Φρόιντ (επίγονοι) / 65* Χιούμορ κα^παιδική λογοτεχνία/ 336 Χόλιγουντ (το) στη λογοτεχνία / 332

β

?

^

293

Π Παιδί (το) και το βιβλίο σήμερα/ 462 3η(το λυκόφως) / 264 Παιδί και δημιουργικότητα / 361 3η και λογοτεχνία /163 Παιδικοί περιβάλλον/325 3η και πολιτική / 343 Παιδιά (τι διαβάζουν) / 514 Παιδικά βιβλία’86-'87/180 "ς αναγνώσεις λογοτεΠαιδική λογοτεχνία (θεωρία και κριΨ υχιατρική και ψυχανάλυση / 210 Παιδικό βιβλίο (σύγχρονες τάσεις) Ψυχογλωσσολογία / 238 / 503 Παιδικό βιβλίο/94*

* Τα τεύχη που σημειώ νονται με ασ τερίσ κο έχουν ε ξα ν τλ η θ ε ί. Ό σοι επιθυμούν να προμηθευτούν παλιά τεύχη, μπορούν να επικοινωνούν με το Διαβάζω, Μ αυροκορδάτου 9, Αθήνα, 106 78 · Τηλ. 210 3801284 · email: info@ diavazo.gr Τα κείμενα που είναι χρήσιμα στους αναγνώ στες μας και περιέχονται σε εξαντλημένα τεύχη δίνονται σε φωτοαντίγραφα.

δ:φιλοσοφία Αντώνης Παπαρίζος

Γιώργος Μανιάτης

Έντμουντ Χούσερλ

Η ελευθερία ενώπιον του θανάτου Παπαζήσης, 2011 ο. 96, € 6,92

Το προσωπείο και το πρόσωπο Ο Ρουσώ και η αναζήτηση της αυ­ θεντικής επικοινωνίας Στοχαστής, 2011, σ. 232, € 15,98

Η κρίση της ευρωπαϊκής αν­ θρωπότητας και η φιλοσοφία

Μ πό τη σειρά βιβλίων «Η «■ κ ο ιν ω ν ιο λ ο γ ία της θρη­ σκείας» το βιβλίο του καθηγητή του ομώνυμου κλάδου Αντώνη

W W περίφημη πολιτική φιλοσοφία του I I Ζ α ν Ζακ Ρουσώ χρωστάει μεγάλο μέρος της οξύτητας και της πρωτοτυ­ πίας της στην ηθική φιλοσοφία του. Ο Ρουσώ υπήρξε η ηθική συνείδηση του Διαφωτισμού, ένας σκεπτικιστής με αμφίθυμη στάση απέναντι στο επίσημο πνεύμα του Διαφωτισμού, που δεν δί­ στασε να έρθει σε μετωπική σύγκρου­ ση με τους διαπρύσιους εκπροσώπους του, κυρίως με τον Βολταίρο. Η άνευ ορίων πίστη στη θετικιστική πρόοδο που υποσχέθηκε ο Διαφωτισμός, η τέχνη και ο πολιτισμός της εποχής του, αλλοίω­ σαν, σύμφωνα με τον Ρουσώ, τον χαρα­ κτήρα των ανθρώπινων σχέσεων, επι­ βάλλοντας νέα, πομπώδη ήθη και επι­ τηδευμένους κώδικες επικοινωνίας, που το μόνο που κατάφεραν ήταν να αποξενώσουν τους ανθρώπους. Ο Γιώργος Μανιάτης, καθηγητής Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας στο Τμήμα Επικοι­ νωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρω­ σης, αποτυπώνει στο εξαιρετικά καλο­ γραμμένο βιβλίο του τους μαιάνδρους της ρουσωικής σκέψης, καθώς ελίσσε­ ται ανάμεσα στις τέχνες και στο ηθικό πλαίσιο της εποχής του, αναζητώντας την αυθεντική ουσία της ανθρώπινης επικοινωνίας. [Λ. Κ.]

Ε

Παπαρίςου έρχεται για να μιλή­ σει για την ελευθερία και όχι για τον θάνατο, όπως θα εικάζαμε από τον τίτλο. Ο συγγραφέας στοχάζεται και θέτοντας μια σει­ ρά από ερωτήματα επιχειρεί να αναλύσει αν έχουμε τη δυνατό­ τητα να αποφασίσουμε εμείς οι ίδιοι για τον θάνατό μας. «Διότι αν ο θάνατος είναι γεγονός φυ­ σικό, ή θέλημα Θεού, που ανα­ πόφευκτα μας περιμένει, και όχι μια πράξη την οποία ελεύθερα αποφασίζουμε, τότε η ζωή είναι μια φυλακή και ο άνθρωπος κα­ τάδικος του θανάτου». Ο Αντώ­ νης Παπαρίζος έχει δημοσιεύσει πολυάριθμα βιβλία στα γαλλικά και τα ελληνικά και έχει διδάξει ως προσκεκλημένος καθηγητής σε πολλά πανεπιστήμια της Ελ­ λάδας, αλλά και του εξωτερικού.

[Μ. Κ.]

Εισαγωνή, μετάφραση, σχόλια:

Παύλος Κοντός Εκκρεμές, 2011, σ. 165, € 15,20

πίκαιρο όσο ποτέ, το κείμενο του Ε. Χούσερλ (1859-1938) πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίον η Ευρώπη των ημερών του δύναται να εξέλθει της κρίσης στην οποία υπέπεσε μετά το κραχ του ’29. Αναλύοντας τα αίτιά της, ο γερμανός φιλόσοφος καταλήγει στο συμπέ­ ρασμα ότι ο ευρωπαίος πολίτης έχει υιοθετήσει μια στρεβλή και παρα­ ποιημένη θεώρηση του κόσμου, γε­ γονός που οφείλεται στην έλλειψη ορθολογικότητας των επιστημών, όπου έχει κατισχύσει ο νατουραλιστικός αντικειμενισμός. Απώτερος σκοπός του βιβλίου είναι να αναδείξει τον ηγετικό ρόλο της φιλο­ σοφίας, της επιστήμης δηλαδή που συναιρεί όλα τα όντα σε ένα όλον, ως της μεθοδολογικής αρχής που εν­ θαρρύνει τον αδέσμευτο, καθολικό θεωρητικό αυτοστοχασμό και χαράσσει νέα πνευματικά μορφώματα, αλλάζοντας, κατά τρόπο επανα­ στατικό, τον ιστορικό ορίζοντα. Ως εκ τούτου, επιτυγχάνεται η μετα­ τροπή της περατής ανθρωπότητας σε ανθρωπότητα ενός άπειρου έρ­ γου.

[Ν. Τ.]

δ:οικονομία Donald Marron

Παύλος Τσίμας

Νίκολας Σάξον

50 οικονομικές θεωρίες που επηρέασαν την ανθρωπότητα Μετάφραση: Νίκος Ρούσσος Κλειδάριθμος, 2011 σ 160, €19,80

Το ημερολόγιο της κρίσης Μεταίχμιο, 2011 σ. 296, €15,50

Offshore, τα νησιά των θησαυρών Μετάφραση: Νίκος Ρούσσος Παπαδόπουλος, 2011 σ. 416, €15,75

λοι μιλάνε για την οικονομία, ςούμε στον αστερισμό της, αλλά πόσες φορές διαβάζουμε γι’ αυ­ τήν και δεν καταλαβαίνουμε λέξη! Άγνωστοι όροι, λέξεις με σύνθετο νόημα ή μετωνυμικές, έννοιες με­ ταφρασμένες (καλά ή κακά) από τα αγγλικά μας μπερδεύουν και μας κά­

■■■ρόκειται για το οδοιπορικό • ■ ε ν ό ς ρεπόρτερ στις χώρες όπου σημειώθηκαν κρισιακά οικο­ νομικά φαινόμενα ή σε πόλεις σταθ­ μούς όπου κάποιοι αποφασίζουν πώς θα διευθετηθεί η κρίση. Όπως φανερώνει και το εξώφυλλο του βι­ βλίου, ο συγγραφέας προσπαθεί να ενώσει με γραμμές τις πόλεις που έπαιξαν ένα ρόλο στην εμφάνιση και διατήρηση της σημερινής κρίσης, προσπαθώντας να βγάλει ένα νόη­ μα και μια εξήγηση για το πώς φτά­ σαμε σε αυτήν την κατάσταση. Ο ρεπόρτερ δεν κατέχει τη γνώση αλλά την αναζητά, έτσι ώστε το βι­ βλίο αυτό να παίρνει έναν γοητευ­ τικό αφηγηματικό χαρακτήρα, να μην σε κουράζει με προαποφασι­ σμένες αναλύσεις και κυρίως να σε βάζει να σκεφτείς. Το τελευταίο κεφάλαιο, με τίτλο «Η μάχη των ιδε­ ών», είναι νομίζω το καλύτερο, κα­ θώς εκεί δίνονται συνεκτικές εξη­

•υΡπάρχουν πάνω από 60 φορο• λογικοί παράδεισοι στον κό­ σμο: Βερμούδες, Νησιά Καϊμάν, Βρετανικές Παρθένοι Νήσοι... Οι πιο σημαντικοί, όμως, βρίσκονται σ’ ένα νησί που ονομάζεται Μανχάταν, στη Νέα Υόρκη, και στο Σίτυ του Λονδίνου, στο νησί της Μεγάλης Βρετανίας! Οι φορολογικοί παρά­ δεισοι ελέγχουν πάνω από το 50% των παγκόσμιων εμπορικών συναλ­ λαγών, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς δανεισμού διεκπεραιώνεται πλέον μέσω αυτών. Οι φο­ ρολογικοί παράδεισοι έχουν δια­ δραματίσει κεντρικό ρόλο σε κάθε σημαντικό οικονομικό γεγονός, σε κάθε μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο και σε κάθε κρίση τα τελευταία χρόνια, συμπεριλαμβανομένης και

νουν να χάνουμε το νόημα. Το λε­ ξικό αυτό περιλαμβάνει τις βασικές οικονομικές σχολές, τις βασικές έν­ νοιες και τους ανθρώπους που έπαι­ ξαν ρόλο στη διαμόρφωση των οι­ κονομικών θεωριών σε ξεχωριστά λήμματα. Κάθε λήμμα απλώνεται σε μια σελίδα η οποία δεν χρειάζεται πάνω από μισό λεπτό για να την δια­ βάσεις, ενώ δίπλα της υπάρχουν συ­ νήθως κατατοπιστικά σχεδιάσματα και εικόνες. Σε κάθε μεγάλο κεφά­ λαιο υπάρχει σχετικό γλωσσικό λυσάρι, ενώ από το ένα κεφάλαιο στο άλλο βαδίζεις με links. Χρήσιμο όσο δεν φαντάζεστε.

[Γ. Ν. Μ.]

γήσεις.

[Γ. Ν. Μ.]

της πρόσφατης παγκόσμιας ύφεσης. Επιπλέον, εγείρουν το ζήτημα της καπιταλιστικής δημοκρατίας, πώς μπορεί να επιζήσει αυτή αν ο παγ­ κόσμιος πλούτος φυγαδεύεται συ­ νεχώς;

[Γ. Ν. Μ.]

δ:ιοτορία Αντώνης Διάκος

Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία Οι μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης Πόλις, 2011, σ. 478, € 26

ο βιβλίο του Α. Διάκου, δεύτε­ ρο μέρος μιας τριλογίας (προηγήθηκε το Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία, Πόλις 2007), «δεν προσφέρεται για βιαστικές και χρησιμοθηρικές αναγνώσεις». Και πώς θα μπορού­ σε άλλωστε, αφού, στην πραγματι­ κότητα, πρόκειται για μια φιλόδοξη μελέτη που επιδιώκει να αποτελέσει μια γενεαλογία και ταυτόχρονα οντο­ λογία της ιστορικής συνείδησης, όπως αυτή διαμορφώνεται από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και εν­ τεύθεν. Γι’ αυτό και η μελέτη της γί-

Τ

----w> =£ 8

νεται σε σχέση με τρεις κατηγορίες με βάση τις οποίες οι άνθρωποι ερμήνευαν το παρελθόν, νοηματοδοτούσαν το παρόν και οραματίζονταν το μέλλον τους: την Αποκάλυψη, την Ουτοπία και την Ιστορία. Ο Δια­ φωτισμός έκλεισε το κεφάλαιο της Αποκάλυψης, ο 20ός αιώνας είδε την κατάρρευση των ουτοπικών σχεδίων «αναμόρφωσης» του ανθρώπου. Μέ­ σα από αυτές τις διαψεύσεις, η ιστο­ ρική συνείδηση μεταμορφώνεται διαρκώς: αυτή η αέναη μετάλλαξη και οι διαδρομές της αποτελούν και το κε­ ντρικό ερώτημα του βιβλίου. [Σ. Κ.]

Edgar Morin

Χάιντς Α. Ρίχτερ

Ο Βιντάλ και οι δικοί του

Ιστορία της Κύπρου

Από τη Θεσσαλονίκη στο Παρίσι Μετάφραση-εισαγωγή:

Τόμος Β', 1950-1959 Μετάφραση: Χαράλ. Παπαχρήστου Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 α 1,019, € 59

Αλέξανδρος Δάγκας Επίκεντρο, 2011, σ 472, € 25

■ β ιθ α ν ό ν δεν είναι πολλοί αυτοί ■ Μπου γνωρίζουν ότι ο διάσημος γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος Εντγκάρ Μορέν έλκει την καταγωγή του από την Θεσσαλονίκη, στο πλαί­ σιο της εβραϊκής κοινότητας της οποίας γεννήθηκε και έζησε μέχρι τα πρώτα νεανικά του χρόνια ο πατέρας του, Βιντάλ Ναχούμ (αυτό είναι και το πραγματικό επώνυμο του γάλλου στοχαστή). Μέσα στη δίνη των Βαλ­ κανικών και, ιδίως, του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, με την πόλη να αλλάζει χέ­ ρια (από τους Οθωμανούς στους Έλ­ ληνες κι από εκεί στις δυνάμεις της Αντάντ), ο νεαρός Βιντάλ θα βρεθεί στη Γαλλία, προνομιακό τόπο υποδο­ χής της σεφαραδίτικης διασποράς, όπου θα παντρευτεί και εν τέλει θα εγ­ κατασταθεί στο Παρίσι. Στην ανελέη­ τα σκωπτική (αλλά και αγαπητική) αφήγηση των διασπορικών αυτών διαδρομών, ο Μορέν αναπαριστά την ατμόσφαιρα της προπολεμικής πολυε­ θνικής Θεσσαλονίκης, εντοπίζοντας τις τομές που υπέστησαν οι παραδο­ σιακές δομές στο νέο εθνοκρατικό πε­ ριβάλλον, αλλά και τις πολιτιστικές ανατροπές που σημάδεψαν τις ταυτό­ τητες των ανθρώπων. [Σ. Κ.]

πως ομολογεί ο γνωστός για το «ελληνικό» έργο του γερμανός ιστορικός X. Ρίχτερ, όταν ξεκίνησε να συγγράφει τον δεύτερο τόμο της Ιστορίας της Κύπρου θεαρούσε ότι σε αυτόν θα μπορούσε να διεξέλθει τις εξελίξεις της ταραχώδους περιόδου έως το 1974. Διαψεύστηκε όμως! Στις χίλιες σελίδες τού ανά χείρας τό­ μου, μπόρεσε να συμπεριλάβει μο­ νάχα την δεκαετία του 1950, η οποία σφραγίστηκε από τον αντιαποικιακό αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου για αυτοδιάθεση-ένωση -και τις πρώτες τους συγκρούσεις με την τουρκοκυπριακή μειονότητα. Αντλώντας από έναν τεράστιο όγκο πρωτογενών και δευτερογενών πηγών όλων των εμ­ πλεκόμενων κρατών (λιγότερο των προερχομένων από την τουρκική πλευρά), παρουσιάζει μια πολύπλευ­ ρη και πολυεπίπεδη ανάλυση της κυ­ πριακής ιστορίας της περιόδου, ανατρέχοντας στις διπλωματικές κ.ά. εξε­ λίξεις στις εμπλεκόμενες πρωτεύου­ σες, αλλά και παρακολουθώντας πα­ ραστατικά και με αντικειμενικότητα τις στρατιωτικές πλευρές του αγώνα της ΕΟΚΑ και της διεθνούς διελκυστίνδας που τον συνοδέυσε. [Σ. Κ.]

Francois Crouzet

Mark Healy

Βίκτορ Σεμπέστιεν

Η κυπριακή διένεξη, 1946-1959 (2 τόμοι) Μετάφραση: Αριστοτέλης Φρυδάς

Η μάχη του Κουρσκ 1943: Η μεγαλύτερη μάχη τεθωρακισμένων Μετάφραση: Β. Στεργιόπουλος Β. Αναστασόπουλος

Η πτώση της σοβιετικής αυτοκρατορίας

Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2011, σ. 1.183, € 55

να έργο θεμελιώδες για τη βιβλιο­ γραφία του Κυπριακού μεταφρά­ ζεται, επιτέλους, στη γλώσσα μας, σα­ ράντα σχεδόν χρόνια από τη συγγρα­ φή του -και ενώ, δυστυχώς, τόσο ο συγγραφέας του, όσο και ο μεταφρα­ στής του, δεν ςουν πλέον. Ίσως φανεί παράδοξο που ένας ιστορικός ειδι­ κευμένος στη βρετανική ιστορία κατα­ πιάστηκε με μια «λεπτομέρεια» της αποαποικιοποίησης. Αυτό οφείλεται στο Ίδρυμα Κάρνεγκι, που ανέθεσε στον «ουδέτερο» γάλλο ιστορικό τη μελέτη αυτής της περιφερειακής ευρωπαϊκής σύγκρουσης. Το αποτέλεσμα είναι μια εντυπωσιακή σε εύρος καταγραφή της διένεξης που έφερε αντιμέτωπη τη Βρετανία με τους Ελληνοκυπρίους, αλ­ λά και ενέπλεξε μεγάλες και ελάσσονες δυνάμεις στη δίνη της. Εκμεταλ­ λευόμενος στο έπακρο τις διαθέσιμες την εποχή εκείνη (1973) πηγές, έντυπες και προφορικές, επιχειρεί μια συνολική αποτίμηση τόσο της αποικιακής διοίκη­ σης και των χειρισμών της και όσο και του εθνοτικού πλουραλισμού που χα­ ρακτηρίζει την κανωνία του νησιού, πε­ ριπλέκοντας τη διαμάχη, τις ρίζες της οποίας ανιχνεύει στη λεπτομερή ιστο­ ρική ανασκόπησή του. [Σ. Κ.]

Ε

Γκοβόστης, 2011, σ. 168, € 14,50

■ ■ ν ίκ η στο Στάλινγκραντ θεωm rn ρείται από τους περισσότερους ως η αποφασιστική μάχη που έγειρε την πλάστιγγα στο Ανατολικό Μέ­ τωπο. Κι όμως, η μάχη με την απο­ φασιστικότερη σημασία ήταν άλλη: η μεγαλύτερη αντιπαράθεση τεθω­ ρακισμένων στην ιστορία του πολέ­ μου, στην «εξέχουσα του Κουρσκ», όπου οι Γερμανοί του φον Μάνστάιν επιχείρησαν, με μια κυκλωτική κίνη­ ση, να συνιρίφουν τις σοβιετικές δυ­ νάμεις υπό τον στρατάρχη Ζούκοφ. Στις 13 Ιουλίου 1943, έπειτα από οκταήμερη μάχη, ο Κόκκινος Στρα­ τός ξεκινούσε την προέλασή του που θα σταματούσε μονάχα όταν η κόκκινη σημαία θα υψωνόταν στο Ράιχσταγκ... Η ανά χείρας μονογρα­ φία, της σειράς «Μεγάλες μάχες», η οποία απευθύνεται στους φανατι­ κούς της στρατιωτικής ιστορίας (αλλ’ όχι μόνον), προσφέρει μια λεπτομε­ ρή καταγραφή της στρατηγικής και της τακτικής των δύο αντιπάλων, κα­ θώς και των πολεμικών γεγονότων σε όλα τα κρίσιμα στάδια των επιχειρή­ σεων, όπως επίσης πλούσιο φωτο­ γραφικό υλικό και χάρτες.

[Σ. Κ.]

Η επανάσταση του 1989 Μετάφραση: Γ.-Ίκ. Μπαμπασάκης Ψυχογιός, 2011, σ. 568, € 22,21

Σ

τις 9 Νοεμβρίου 1989 ο κόσμος,

όπως τον είχαν γνωρίσει έως τό­ τε οι μεταπολεμικές γενιές, άλλαζε για πάντα. Μια αυτοκρατορία που κάλυ­ πτε το ένα έκτο του πλανήτη σύντο­ μα θα διαλυόταν, ενώ το «σιδηρούν παραπέτασμα» που μοίραζε την Ευ­ ρώπη σε δύο αντιμαχόμενα στρατό­ πεδα κατάρρεε. Πολύ περισσότερο, μέσα από τις «βελούδινες επαναστά­ σεις» των λαών κατέρρεε μία αιματη­ ρή ουτοπία, ο κομμουνισμός. Ο γεν­ νημένος στη Βουδαπέστη βρετανός δημοσιογράφος Victor Sebestyen υπήρξε, λόγω επαγγέλματος, αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων και αντλεί το υλικό του, πέραν των άλ­ λων, από πλήθος συνεντεύξεων με πρόσωπα που έπαιξαν κομβικό ρόλο. Όμως η αφήγηση των γεγονότων ξε­ κινά από την μπρεζνιεφική «εποχή της στασιμότητας» που έφερε αργό­ τερα στην εξουσία τον Γκορμπατσόφ, περιγράφοντας με εξαιρετική διεισδυτικότητα τη διεφθαρμένη γε­ ροντοκρατία στην ΕΣΣΔ και τους δο­ ρυφόρους της, αλλά και πρόσωπακλειδιά της αντιπολίτευσης, που συνεισέφεραν στην πτώση του κομμου­ νισμού. [Σ. Κ.]

δ : ιστορία Ρότζερ Φορντ

Heinrich A. Winkler

Harriet Swain (επ.)

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος στη Μέση Ανατολή Απότην Εδέμ στον Αρμαγεδδώνα Μετάφραση: Ελένη Χαλαζία Ψυχογιός, 2011, σ. 720, € 25,50

Βαϊμάρη: Η ανάπηρη δημοκρατία, 1918-1933 Μετάφραση: Άντζη Σαλταμπάση Πόλις, 2011, σ. 394, € 20

Τα μεγάλα ερωτήματα της ιστορίας Μετάφραση: Φ. Σκουλαρίκης, Δ. Βιορρέ, Κ. Ουσαντζοπούλου, Κλειδάριθμος, 2011, σ. 407, € 19

α πολεμικά μέτωπα στα οποία αναφέρεται ο ιστορικός Roger

« " ■ την εξαιρετική αυτή μελέτη του ο γερJ m μανός πανεπιστημιακός καταπιάνεται

||JF ε παραδείγματα από · ® β τ η ν αρχαία Ελλάδα μέ-

Ford στο ανά χείρας έργο του ελάχιστα έχουν απασχολήσει και το διεθνές κοινό, όσο περίεργο κι αν ακούγεται αυτό. Με την εξαίρεση της αραβικής εξέγερσης (ελέωΑώρενς της Αραβίας)

με την περίοδο της Β’ Γερμανικής Δημοκρατίας, δηλαδή την περίοδο από τη λήξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου έως και την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (1933). Ο Βίνκλερ ενδιαφέρεται κυρίως για τις αιτίες εκείνες που οδή-

χρι τη Βρετανία του Τ όνι Μπλερ, κορυφαίοι σύγχρονοι ιστορικοί απαντούν στα είκοσι μεγάλα ερωτήματα που έχουν διατυπωθεί ανά τους αι-

και της καταστροφικής εκστρατείας στην Καλλίπολη, τα μέτωπα στα οποία μάχονταν α δυνάμβς της θνήσκουσας

γησαν στην παρακμή τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, στρώνοντας το χαλί για την ετπκράτηση των ναςί. Εν συντομία: οι αβάσταχτες για

ώνες σχετικά με την πορεία της ανθρωπότητας. Κάθε μία από τις απαντήσεις συνο-

Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, από τον Καύκασο μέχρι τη Μεσοποταμία, δεν έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα τους

το γερμανικό λαό αποζημιώσεις που ετηβλήθπκαν από τους Συμμάχους, σε συνδυασμό με τη Μεγάλη ύφεση στις αρχές της δεκαετίας του

δεύεται από έναν γενικότερο σχολιασμό, όπου εξετάζονται οι διάφορες απόψεις άλλων

ευρωπαίους ιστορικούς. Έτσι, η καταγραφή που επιχειρεί από την προώθηση των αγγλο-ινδικών στρατευ-

’30· ο εθνικισμός και η πίστη της γερμανικής ελίτ στην ιδέα του Ράιχ, δηλαδή π λαχτάρα επιστροφής στο μεσαιωνικό μεγαλείοτης εποχής

μεγάλων στοχαστών, από το παρελθόν μέχρι σήμερα. Τ ο βιβλίο αυτό δεν είναι τίποτα

μάτων στο Ιράκ (την «Εδέμ» του τίτλσυ) μέχρι την καταστροφική για τους Οθωμανούς μάχη στην Παλαιστίνη (στο πεδίο του βιβλικού Αρμαγεδδώ-

της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Εθνους- ο συντηρητισμός των κομμάτων της αστικής δεξιάς, η αδιαλλαξία κα η ολοκληρωπκή γραμμή του γερμανικού ΚΚ-η αμη-

άλλο παρά ένα συναρπαστικό ταξίδι σε διάφορες ηπείρους διά μέσου των αιώνων, προς αναζήτηση απαντήσεων που

να) είναι ιδιαίτερα σημαντική -για τον έλληνα αναγνώστη για έναν επιπλέον λόγο: τα ιστορικά γεγονότα που εκτυλίσσοντα αποτελούν το πρελούδιο για την καταστροφή του 1922... Το ίδιο βέβαα ισχύει κα για τις πολιτικές κα πολΐΉσμικές συνέπειες της ακοδόμησης

χανία των Σοσιαλδημοκρατών στις κρίσιμες στιγμές, ο λαϊκισμός κα οι ριψοκίνδυνες πολπικές ακροβασίες πολιτικών σαν τον Φον Πάπεν και τον Σλάιχερ που άλειψαν το βούτυρο στο ψωμί του Χίτλερ- το ίδιο Σύνταγμα που είχε θεσπιστεί κατά τρόπον ώστε να επιτρέπει την αυτοκατάργησή του. Πολύτιμη μελέτη, κυ-

άλλοτε ξαφνιάζουν και άλλοτε διχάζουν, αλλά που όλες τους έχουν επηρεάσει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ζουν σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. [Δ. Β. Τ.]

Τ

εθνών κρατών από τη Βρετανία στη ρίως επειδή είνα ανατριχιαστικές οι αναλογίες Μέση Ανατολή. ανάμεσα στο τότε κα το σήμερα. [Θ. Μ.] [Σ. Κ.]

δ:δοκίμια - μελέτες Βάλτερ Πούχνερ

Δοκίμια λαογραφικής θεωρίας Gutenberg σ. 374 € 23,97

ν ν ο ι ο ς είναι, τελικά, ο «λαός»; ■ Λ Πόσο διαδεδομένη είναι η προ­ σποίηση και η θεατρικότητα στον παραδοσιακό ελλπνικό λαϊκό πολι­ τισμό; Σε ποια έκταση σκηνοθετείται η αυθεντικότητα της παραδο­ σιακής ζωής για τον τουρισμό; Γιατί είναι τόσο δύσκολο να τεκμη­ ριώνονται τα φαινόμενα της μα­ κρύς διάρκειας στη χρονική τους συ­ νέχεια; Γιατί η συγκριτική μέθοδος μετατρέπεται μερικές φορές σε μια αφηρημένη τυπολογία, πέρα από χώρο και χρόνο; Αποτελεί το πο­ δόσφαιρο αντικείμενο της λαογραφικής έρευνας; Υπάρχουν λαογραφικά θέματα, πέρα από τον ηθογραφισμό, στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία; Γιατί η επιτόπια έρευνα πρέπει να συνοδεύεται πάντα από αναστοχαστικές διαδικασίες του ερευνητή; Ο τόμος αυτός δίνει απαν­ τήσεις στα παραπάνω ερωτήματα και μυεί στους στοχαστικούς προ­ βληματισμούς της λαογραφικής θε­ ωρίας, όπως αυτή αναπτύσσεται σήμερα διεθνώς στις επιστήμες της ανάλυσης του ανθρώπινου πολιτι­ σμού. [Μ. Α.]

Μιχάλης Α. Τιβέριος

Ελεύθερος σκοπευτής Gutenberg α 453 € 23,97

αρχαιολόγος και πρόσφατα ακαδημαϊκός Μιχάλης Α. Τι­ βέριος συγκεντρώνει σε αυτό το βι­ βλίο μια σειρά ποικίλων, ως προς το περιεχόμενό τους, κειμένων, που σχολιάζουν διάφορες πτυχές του ιδιωτικού και δημόσιου βίου μας. Ανατρέχοντας άλλοτε στο παρελθόν και άλλοτε στο παρόν, τα κείμενα αυτά επιχειρούν να διαφωτίσουν και να προβληματίσουν τον ανα­ γνώστη για τις αρρυθμίες της σύγ­ χρονης ελληνικής κοινωνίας. Πλη­ ροφορίες για επιτεύγματα της αρ­ χαιότητας, και όχι μόνο, εναλλάσ­ σονται με σκέψεις σχετικές με πα-

Ο

θογένειες της σύγχρονης οικονομι­ κής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Εάν ο συγγραφέας επα­ νέρχεται τακτικά σε αυτές τις παθογένειες, πρωταρχική επιδίωξή του δεν αποτελεί η κριτική, αλλά η συ­ νειδητοποίησα των ελαττωμάτων μας (με τον ευσεβή πόθο αυτά να θεραπευθούν), καθώς και η ανάδειξη της σημασίας της ευρείας ανθρωπι­ στικής παιδείας ως βασικής προ­ ϋπόθεσης για την κατάκτηση της ατομικής και συλλογικής ευδαιμο­ νίας. [Μ. Α.]

Ουμηέρτο Έκο

Κατασκευάζοντας τον εχθρό και άλλα περιστασιακά κείμενα Μετάφραση:'Εψη Καλλιφατίδη Ψυχογιός, 2011, σ 408, € 16,60

Ουμηέρτο Έκο είναι ένας υπερεκτιμημένος μυθιστοριογράφος αλλά ένας δεινός, απολαυστικός δοκιμιογράφος. Η τερατώδης ευ­ ρυμάθειά του και η σπάνια ευφυΐα του έχουν καταφέρει να μετατρέ­ ψουν μια θεωρία με περιορισμένο

Ο

κριτικό εύρος, όπως η σημειωτική, σε μια δυναμική μεθοδολογία πρόσλη­ ψης και αποτίμησης των φαινομένων του σύγχρονου πολιτισμού. Είτε πα­ ραθέτει τους στοχασμούς του για την ποιητική της υπερβολής του Ουγκώ είτε ειρωνεύεται πικρόχολα την ιτα­ λική διανόηση για τη κλειστόμυαλη, αφ’ υψηλού κριτική της στον Οδυσσέα του Τζόυς, είτε προσπαθεί να αναλύσει το φαινόμενο Wikileaks είτε επικαλείται την επιστημοσύνη του Ακινάτη προκειμένου να αναδείξει αντιστικτικά τον πρωτόγονο χαρα­ κτήρα της προσέγγισης της Καθολι­ κής Εκκλησίας στα φλέγοντα ζητή­ ματα της βιοηθικής, ο Έκο διαθέτει το λεξιλόγιο, τις ιδέες και το κατάλ­ ληλο πάντα ύφος για να διασκεδάσει και να προβληματίσει, να ιντριγκάρει και να ξεβολέψει ακόμη και τον πιο πείσμονα αναγνώστη. [Λ. Κ.]

δ:δοκίμια - μελέτες Βασίλης Φιοραβάντες

Timothy Ryback

Τζούλια Κρίστεβα

Κριτική θεωρία της μοντέρνας τέχνης Επίκεντρο, 2011 σ. 408, € 26

Η βιβλιοθήκη του Χίτλερ Τα βιβλία που επηρέασαν τη ζωή του Πατάκης, 2011 σ. 445, €19,50

Αυτή η απίστευτη ανάγκη για πίστη Μετάφραση: Τζένη Κωνσταντίνου Μεταίχμιο, 2011, σ 158, € 14,40

συγγραφέας επιλέγει δύο μεγάλους έλληνες εικα­ στικούς, εκπροσώπους της πρω­ τοπορίας στη χώρα μας, τον Γεράσιμο Στέρη και τον Γεράσιμο Σκλάβο, και έναν Ελβετό, τον Αλμπέρτο Τςιακομέτι (όλοι πολιτογραφημένοι στο Παρίσι), για να μιλήσει για τον μοντερνισμό,

τις 10Μαίου του 1933 στην πλατεία Bebdplatz, στο Βερολίνο, ο υπουρ­ γός Προπαγάνδας της ναζίστικής Γερ­ μανίας Γκέμπελςδιοργάνωσε μία... εθνι­

■ Ρ · το παρόν βιβλίο, η Τζούλια ΚρίJ h στεβα καταπιάνεται με ένα ακό­ μα θέμα ταμπού, αυτό της θρησκευ­ τικής πίστης. Στηριζόμενη στην ψυ­ χαναλυτική της σκευή και αξιοποιώντας δημιουργικά τα πορίσματα δια­ φόρων άλλων τομέων του ανθρωπίνου πνεύματος, συμπεριλαμβανομένης της λογοτεχνίας, στοχεύει σε έναν επα­ ναπροσδιορισμό του περιεχομένου της χριστιανικής λατρείας και σε απο­ κατάσταση του ονόματος του χρι­ στιανισμού, ο οποίος προλείανε το έδαφος για τον ανθρωπισμό. Μελετά ορισμένες από τις ψυχικές διαταραχές και εμπειρίες που οδηγούν στη λατρεία του θείου και που, ως φυσικό επακό­ λουθο, προσδίδουν λυτρωτικό χαρα­ κτήρα στην ανθρώπινη κατάσταση, αντικρούοντας, ουσιαστικά, τον φροϋ­ δικό υποβιβασμό της πίστης σε αυ­ ταπάτη. Η νηφαλιότητα της σκέψης της και η δύναμη των επιχειρημάτων της ανοίγουν το δρόμο για μια έντιμη και ειλικρινή συμμετοχή σε έναν διά­ λογο που, δυστυχώς, στις μέρες μας, χαρακτηρίζεται από τοποθετήσεις και στάσεις τροφοδοτούμενες, κυρίως, από τον φανατισμό των φονταμεντα-

π 8

ρίχνονταν στη φωτιά -έργα του Καρλ Μαρξ, του Τόμας Μαν, μαζί με πλήθος άλλα που θεωρούνταν απειλή για το κα­

®ι’ικε<’ ή *» £n°X™i που έζπσαν αυτοί οι καλλιτέχνες. Στο πεδίο τω ν ερευνών του βρίσκονται όλα τα μεγάλα θέματα που ανέδείξε η μοντέρνα τέχνη, όπως η τραγικότητα της ύπαρξης, η αλ­ λοτρίωση της κοινωνίας, η έν­ νοια της προόδου, η κρίση του λόγου κ.ά. Μέσω αυτών των κειμένων αναδεικνύεται η σχέση της μοντέρνας τέχνης με την παγκοσμιοποίηση, με όλες τις αντιφάσεις και αντινομίες που την εμπεριέχουν και την καθο­ ρίζουν. [Γ. Ν. Μ.]

πράξει τέτοια εγκλήματα κατά της αν­ θρωπότητας. Ένα εκπληκτικό -από κάθε άποψη- βιβλίο, που συνδέει επιδέξια τις αναγνώσεις του Χίτλερ με τις πιο ση­ μαντικές του αποφάσεις. [Γ. Β.]

ολογικές και πολιτισμικές συνJ>

κή πυρά βιβλίων: δεκάδες χιλιάδες βιβλία

θεστώς της Γερμανίας. Και όμως, ο Αδόλφος Χίτλερ υπήρξε φανατικός βι­ βλιόφιλος -όπως διαφαίνεται από αυτήν την ιδιότυπη βιογραφία του γερμανού δι­ κτάτορα μέσα από τις αναγνώσεις του. Και πράγματι, ο Timothy Ryback με αυ­ τό το τέχνασμα επιχειρεί ένα μοναδικό ψυχογράφημα του ανθρώπου που αιματοκύλησε την Ευρώπη: Προσφέροντας μια διεξοδική μελέτη της προσωπικής βι­ βλιοθήκης του ηγέτη του Τρίτου Ράιχ (η οποία αριθμούσε 16.000 τόμους) αναδεικνύει πλαγίως τις ιδέες, τις σκέψεις και τις εμμονές του. Πάντως, είναι απορίας άξιον πώς ένας θαυμαστής του Σαίξηηρ και μανιώδης αναγνώστης βιβλίων όπως ο Ροβινσώνας Κρούσος μπόρεσε να δια-

την πρωτοπορία, καθώς και την αισθητική που έφεραν τα ρεύ­ ματα αυτά. Μέσα από την πορεία αυτών των καλλιτεχνών μελετάει ταυτόχρονα τις κοινωνικές, ιδε­

116

Σ

λιστικών φατριών.

[Ν. Τ.]

δ : μαρτυρίες - βιογραφίες Μανόλης Αναγνωστάκης

Walter Isaacson

Ελένη Δεληδημητρίου

«Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά» Επιμέλεια: Μισέλ Φάις Πατάκης, 2011 σ. 99, € 7

Steve Jobs, η επίσημη βιογραφία Μετάφραση: Γ. Μπαρουξής, Σ. Παχή, Χρ. Καψάλης Ψυχογιός, 2011, σ. 540, € 14,99

Τελευταίος σταθμός Μαρτυρίες Ελλήνων κρατουμέ­ νων σε γερμανικά στρατόπεδα University Studio Press, 2011 σ 134, € 13

J l· νηφατικός, πεισματάρης, διο■ 1 ρατικός, ετακανωνιακός, εφευ­ ρετικός -όπως και να χαρακτηριστεί ο πρόσφατα εκλιπών Στηβ Τζομπς, μάλλον διαφεύγει των κατηγοριο-

■JPnrpa ες αεί: «αυτά που άκου■ % σ α πρέπει να μείνουν έτσι αυ­ θεντικά όπως μου τα διηγήθηκαν, ως παράδειγμα στις επόμενες γενιές». Έτσι δικαιολογεί η γεννημένη στη Θεσσαλονίκη και από το 1961 κά­ τοικος Μονάχου συγγραφέας την

WJ* νας αποκαλυπτικός μονόλογος του Μανόλη Αναγνωστάκη, του ποιητή που πέτυχε να εκφράσει τον εαυτό του και την εποχή του με πλήρη συνείδηση της ευθύνης απέναντι στην Ιστορία, μα­ κριά από τους συνήθεις εύκολους συ­ ναισθηματισμούς. Μια ποίηση που αποτυπώνει τη σύνθλιψη μιας γενιάς η οποία έςησε τον σπαραγμό του αδελφοκτόνου πολέμου. Αυτό που πέτυχε ο ποιητής εί­ ναι πραγματικά σπουδαίο: κατόρθωσε να αναγάγει το προσωπικό του βίωμα σε χρονικό της ελληνικής συλλογικής μοί­ ρας μιας περιόδου η οποία άφησε πλη­ γές που δύσκολα επουλώνονται. Ο συγ­ κεκριμένος μονόλογος (με πρόλογο του

ποιήσεων. Πρόκειται για ένα εγχεί­ ρημα που ενορχηστρώθηκε με θαυ­ μαστή μέθοδο, με τον Isaacson να γνωρίζει καλά ότι ο μόνος τρόπος να αποφύγεις άλλη μία «αγιογραφία» εί­ ναι να διευρύνεις τον κύκλο των μαρ­ τυριών, βάζοντας δίπλα στους φί­ λους και συνεργάτες να μιλήσουν α ανταγωνιστές, αλλά και οι εχθροί. Έτσι, πλάι στις περισσότερες από τις σαράντα συνεντεύξεις που παρα­ χώρησε ο Τζομπς, σταχυολογούνται και οι απόψεις περισσότερων από εκατό ανθρώπων που τον γνώριζαν από την καλή και την ανάποδη. Το αποτέλεσμα είναι μια διεξοδική σκιαγράφηση -με όλες τις εμμονές, τα πάθη και τα χαρίσματα- μιας σπά­ νιας ιδιοφυίας που κάποτε είχε πει

Παντελή Μπουκάλα και επιμέλεια-επίμετρο του Μισέλ Φάις) είναι ένα πολύτι­ μο ντοκουμέντο μέσα από το οποίο σκιαγραφείται η διαδρομή του ποιητή στη ζωή και την τέχνη, με μια αποστομωτι­ κή ειλικρίνεια που καθηλώνει. Και, βέβαια αυτό που «βγαίνει» από την παρούσα έκ­ δοση είναι ότι ο Αναγνωστάκης υπήρξε -πάνω απ’ όλα- ο ποιητής της προσω­ πικής εντιμότητας, εκείνος που είδε πριν απ’ όλους ότι το ήθος της δημιουργίας έπρεπε να συνυπάρχει με το ήθος της πο­ λιτικής δράσης και -κατ’ επέκτασιν- της

χαρακτηριστικά ότι «αντί να ανη­ συχούμε γι’ αυτό που μας συνέβη, ας επινοήσουμε καλύτερα το αύριο». Και, απ’ ό,τι φαίνεται, το εννοούσε κατά τρόπο απόλυτο.

[Γ. Β.]

[Γ. Β.]

ίδιας της ζωής.

απόφασή της να προσθέσει και το δικό της λιθαράκι στον αγώνα ενάν­ τια στη λήθη. Συναντώντας από κοντά ανθρώπους που έχουν ακόμα στο σώμα τους τα σημάδια που τους άφησαν οι βουρδουλιές και οι κλωτσιές των δεσμοφυλάκων στα γερμανικά στρατόπεδα, θέλησε να δώσει το λόγο σε αυτές τις σβησμένες από το χρόνο φωνές. Μόνο με τα αρχικά του ονόματος τους, ίσως γιατί, μετά την εμπειρία τους εκεί, οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν πια όνομα, παρά μόνο τον αριθμό που χαράχτηκε στο χέρι τους, οι μαρτυρίες τους καταγράφονται ατό­ φιες, χωρίς επεξεργασία. Η συγ­ γραφέας στην εισαγωγή της δίνει στοιχεία για τα στρατόπεδα και τον ελληνικό πληθυσμό τους, ενώ συν­ τάσσει και έναν χρήσιμο κατάλογο με τοποθεσίες, αριθμούς κρατου­ μένων κ.λπ. [Σ. Κ.]

δ:διάψ ορα ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Νίκος Καββαδίας

Eva Jantzen

Γιάννης Σερβετάς

Γράμματα στην αδελφή του Τζένια και στην Έλγκα

Τότε που ακόμα όλη η Ελλάδα ήταν μια Αρκαδία Μετάφραση: Νίκη Eideneier University Studio Press, 2011 σ. 233, € 13

Προσωπικό ημερολόγιο ανεκδοτολόγιο

Eva Jantzen ταξίδεψε το 1936 και σε ηλικία μόλις 20 ετών, ούσα νεόνυμφη, στην Ελ­ λάδα με το ν άντρα της Ulf Jantzen, που ήταν αρχαιολόγος. Φιλομαθής και λάτρης της αρ­ χαίας Ελλάδας καθώς ήταν, πριν ξεκινήσει για το ταξίδι της είχε με­ λετήσει τόσο αρχαίους συγγρα­ φείς όσο και περιηγητές της πιο

Μ ο έκτο κατά σειρά ημερολόγιοΜ ανεκδοτολόγιο του Γιάννη Σερ-

Άγρα, 2011, σ. 194, € 16

■ ■περίπ τωση Καββαδία παρου■ Μ σιάζει αμείωτο ενδιαφέρον, αφού η ςωή και το έργο του αποτελούν ένα αξεδιάλυτο μείγμα εμπειριών και επινοήσεων, με τις ναυτικές ιστορίες που παρατίθενται -άλλοτε ρεαλιστικές και άλλοτε σχεδόν παραισθητικές- να αποδίδουν εξαιρετικά τα ανθρώπινα ψυχικά τοπία σε συνθήκες τυχοδιω­ κτισμού, μέθης, πορνείας, σύφιλης και θανάτου. Οι 82 επιστολές και καρτ ποστάλ που έστειλε ο Νίκος Καββαδίας στην αδελφή και την ανιψιά του έρ­ χονται να ρίξουν φως στην ανεξάντ­ λητη προσωπικότητα του ποιητή. Κά­ ποιες φορές οι λέξεις του σχηματίζουν μικρά ποιήματα. Άλλοτε, πάλι, εμφα­ νίζεται τρυφερός με την ανιψιά του και ενοχικός με τον εαυτό του, ενώ δεν πα­ ραλείπει να εξομολογηθεί τη δική του αντίληψη για τη θρησκευτική πίστη και τη σχέση του με τη μεταφυσική. Πρό­ κειται για έναν μικρό «θησαυρό» από εξομολογήσεις για τις πρώτες γραφές των ποιημάτων του, περιγραφές τόπων εξωτικών, εκμυστηρεύσεις και μικρές παραδοχές, περιπέτειες, έγνοιες και σκοτούρες που συμπληρώνουν ιδανι­ κά την γοητευτική εικόνα του ποιητή.

[Γ. Β.]

H

σύγχρονης Ελλάδας. Παρόλες όμως τις εικόνες που κουβαλού­ σε μαζί της από τη μελέτη αυτή, η Jantzen παρουσιάζεται μέσα από το παρόν ημερολόγιό της ολάνοιχτη στα περιβάλλοντα ερε­ θίσματα, που τα προσλαμβάνει με δίψα και τα επεξεργάζεται με κο­ φτερό και διαυγή νου. Λάτρης της φύσης, παρατηρεί κάθε λεπτο­ μέρεια των τόπων που επισκέ­ πτεται, ενώ παράλληλα μελετά τους ανθρώπους που συναντά από απλούς χωρικούς και εργάτες ώ ς διανοούμενους και πρω­ τευουσιάνους- καθώς και τα έθι­ μα της χώρας και καταγράφει τα βιώματα και τις σκέψεις της με λόγο καθαρό που ρέει απρόσκο­ [Δ. Κ.] πτα.

Ιανός, 2011 σ. 400, € 20

βετά, σε ίδιο στυλ και περιεχόμενο με τα προηγούμενα, συνεχίζει σε πείσμα των καιρών να χαρίζει γέλιο και αι­ σιοδοξία. Ο συγγραφέας αναλύει μέρα προς μέρα όλο το 2012, γρά­ φοντας σκέψεις, ιστορίες και ανέκ­ δοτα, ενώ μεταφέρει ακόμα και προ­ σωπικές μαρτυρίες και σχόλια των αναγνωστών του. Σατιρίζοντας την Ελλάδα της κρίσης, τις διαπροσωπι­ κές σχέσεις, αλλά και διάφορα προ­ βλήματα της καθημερινότητας, επι­ χειρεί να δώσει μια άλλη διάσταση στο κλασικό μοτίβο ενός ημερολο­ γίου, αφού, παρά τα όσα ο ίδιος γρά­ φει, καλεί και το αναγνωστικό κοινό να καταγράφει την αστεία πλευρά της καθημερινότητάς του, στα κενά των σελίδων. Οι προηγούμενες ανάλογες συγγραφικές απόπειρες του Γιάννη Σερβετά έχουν «σκίσει» σε πωλήσεις, έτσι αναμένεται ανάλογη τύχη και στο συγκεκριμένο εγχείρημα. Όπως άλλωστε αναφέρει και ο ίδιος, επι­ μένει κάθε χρόνο να γράφει -και κάτι μας λέει ότι θα ακολουθήσουν κι άλλα ημερολόγια τα επόμενα έτη.

[Μ. Κ.]

ΘΕΑΤΡΟ

ΘΕΑΤΡΟ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Αθανάσιος Γ. Μπλέσιος

Όσκαρ Ουάιλντ

Το θεατρικό έργο του Δ. Κ. Βυζαντίου Παπαζήσης, 2010 σ. 487, € 31,95

Βέρα η μηδενίστρια

Στου δρόμο τα μισό

Μετάφραση-εισαγωγή-σχόλια:

Αρμός, 2011 σ. 187, € 14

π. Φιλόθεος Φάρος

Κωνσταντίνος Πουλής Κουκκίδα, 2011, σ, 172, € 15

■ ■ ■ εκμηριωμένη παρουσίαση του Α έργου του Δ. Κ. Βυζαντίου με λεπτομερέστατο παράρτημα και πλούσιο φωτογραφικό υλικό από διάφορες παραστάσεις των θεατρι­ κών του. Στο πρώτο κεφάλαιο πα­ ρουσιάζονται στοιχεία της προσω­ πικότητας και της ζωής του Βυζαν­ τίου, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου αφιερώνεται στη Βαβυλωνία του, το δημοφιλέστερο θεατρικό έργο όχι μόνο του συγγραφέα αλλά και ολόκληρου του 19ου αιώνα, που παίζεται ακόμη στις μέρες μας (μαζί με τον Βασιλικό του Αντωνίου Μάτεση), ενώ τα υπόλοιπα κεφάλαια αφορούν τα υπόλοιπα θεατρικά του (Σινάνης, Γυναικοκρατία, Κόλαξ). Τα συμπεράσματα στα οποία κατα­ λήγει ο Μπλέσιος μετά από σύγκρι­ ση των χαρακτηριστικών και των ηρώων των τεσσάρων κωμωδιών, καθώς και την παράθεση πορισμά­ τω ν από την παρακολούθηση δια­ φορετικών παραστάσεων τω ν έρ­ γων, είναι διαφωτιστικά κυρίως για τη χρήση των γλωσσικών ιδιωμά-

[Α. Σ.]

ο 1880 ο Όσκαρ Ουάιλντ, αυ­ τός ο κορυφαίος εκπρόσω­ πος του αισθητισμού, γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο, με τίτλο Βέρα η μηδενίστρια, βασισμένο στην πραγματική ιστορία της Βέρας Ζασούλιτς, εμβλπματικής φιγούρας του κύκλου τω ν ρώσων μηδενι­ σ τών και οπαδού του Νετσάγεφ,

Τ

που πυροβόλησε τον Μ. Τρέποφ, αρχηγό της τσαρικής αστυνομίας, για να εκδικηθεί για την κακομετα­ χείριση ενός κρατουμένου. Στο θεατρικό αυτό έργο παρουσιάζεται μια άγνωστη πλευρά του μεγάλου συγγραφέα και εμφανίζεται προδρομικά ο τύπος του φλεγματικού είρωνα, που αργότερα θα θεωρηθεί χαρακτηριστικός του χιούμορ του. Η έκδοση, που γίνεται για πρώτη φορά στα ελληνικά, συνοδεύεται από εκτενή εισαγωγή του μετα­ φραστή, όπου μελετώνται οι σχέσεις του Ουάιλντ με αναρχικούς της εποχής του, δίνονται ιστορικά στοι­ χεία για τους μηδενιστές και τη σχετική φιλολογία στη Ρωσία του 19ου αιώνα, καθώς και για τη δίκη της Ζασούλιτς.

[Σ. Κ.]

ρόκειται για τη δεύτερη έκδο­ ση ενός βιβλίου που απευθύ­ νεται σε όσους ανθρώπους θέλουν να αναπτυχθούν και να βελτιώσουν τη ζωή τους, ανεξάρτητα από το πόσο είναι ήδη καλή, για να κάνουν την εμπειρία της μέσης ηλικίας μια είσοδο σε ένα mo ικανοποιητικό τρό­ πο ζωής, ακόμα κι αν αυτή τη στιγ­ μή δεν βιώνουν συνειδητά μια κρί­ ση. Η κρίση της μέσης ηλικίας μπο­ ρεί να είναι δημιουργική. Μπορεί να είναι μια σύγκρουση που θα προκαλέσει μια εντελώς καινούργια θε­ ώρηση της ζωής. Βιώνουμε πολλά περάσματα κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Οσοι βρίσκονται στη μέση ηλικία αναπότρεπτα θα περά­ σουν μια κρίση. Είναι αμφίβολο ότι μπορεί ένας άνθρωπος να περάσει τη μέση ηλικία χωρίς να έχει στιγμές σοβαρής περισυλλογής. Γραμμένο σε γλώσσα κατανοητή για τον μέσο αναγνώστη, το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα αξιόλογο βοήθημα αυτογνω­ σίας.

Π

[Δ. Β. Τ.]

δ:διάψ ορα ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΣΚΙΤΣΟ

ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Ευαγγελία-Μαρίνα Μ. Τσιλάγα

Δημήτρης Σταμούλης

Γιάννος Κωνσταντίνου

Οι τεχνικές της ζωγραφικής μέσα από το έργο μεγάλων ζωγράφων Επίκεντρο, 2011, σ. 224, C 20

Ποιος είπε ότι η νύχτα είναι μαύρη; Ποταμός, 2011

Το κρασί και τα μυστικά του Μεταίχμιο, 2011

συγγραφέας μελετάει την εξέ­ λιξη και τη χρήση των υλικών στη ζωγραφική διά μέσου των μαρ­ τυριών που έχουν σωθεί για την κάθε εποχή, που βασίζονται πάνω στα υλικά και τις τεχνικές που χρη­ σιμοποίησαν οι μεγάλοι ζωγράφοι.

ηθοποιός Δημήτρης Σταμού­ λης γράφει ένα ιδιόρρυθμο και πρωτότυπο βιβλίο, χωρίς σαφή υπό­ θεση, αλλά με λογική ροή, παραθέ­ τοντας δικές του σκέψεις και ιδέες, που είτε σε χαλαρώνουν είτε σε βά­ ζουν σε μια διαδικασία να σκεφτείς και να αναλογιστείς ο ίδιος κάποια πράγματα ή καταστάσεις. Λιτό, σχε­ δόν άδειο, χειρόγραφο και με δικά

Η

Η μελέτη ξεκινά με τον ζωγράφο Γιαν Βαν Άικ, ο οποίος σηματοδό­ τησε με την ανακάλυψή του στα 1410, που ήταν το λάδι, την πορεία της ζωγραφικής. Βασιζόμενοι σε αυτό οι μετέπεηα ζωγράφοι εισά­ γουν τις δικές τους παραλλαγές και τεχνικές στη ζωγραφική και καθο­ ρίζουν την μετέπειτα εξέλιξη της τέ­ χνης ώς σήμερα. Αναλύονται επίσης οι ιδιότητες των χρωστικών ουσιών και των διαφόρων εργαλείων, στοι­ χεία απαραίτητα σήμερα περισσό­ τερο από κάθε άλλη εποχή, για τον σημερινό καλλιτέχνη που έχει στη διάθεσή του πληθώρα από τεχνικές και τρόπους έκφρασης, αλλά και για τον συντηρητή έργων τέχνης.

[Δ. Β. Τ.]

σ. 288, € 11

ο. 112, €10

Ο

του σκίτσα, έχει σκοπό να χαλα­ ρώσει και να γαληνέψει τον ανα­ γνώστη. Ξεκινάει από την αρχή, δηλαδή από τη γέννηση, και κατα­ λήγει στο τέλος, δηλαδή στον θά­ νατο. Αν και δεν καταλάβαμε πλή­ ρως το τι θέλει να πει ο «ποιητής» με αυτό το εγχείρημα, μας άρεσε η απλότητα και χαλαρότητα της γρα­ φής.

[Μ. Κ.]

ν το κρασί είναι το αγαπημένο σας ποτό, αλλά δεν έχετε αξιω­ θεί να ενημερωθείτε περαιτέρω γι’ αυτό, τούτο το μικρό, αλλά ταυτό­ χρονα πρακτικό ημερολόγιο θα σας λύσει τα χέρια! Όλα τα μυστικά γύρω από το κρασί, οι τρόποι σερ­ βιρίσματος και οι καταλληλότεροι συνδυασμοί του ανάλογα με το φα­ γητό, αλλά και δεκάδες άλλες συμ­ βουλές και tips βρίσκονται μέσα σ’ αυτό το διακριτικό βιβλίο για να εμ­ πλουτίσουν τις γνώσεις σας και να σας βοηθήσουν να το απολαύσετε στο μέγιστο. Το πιο εκλεπτυσμένο, αλλά παράλληλα και ευρέως διαδε­ δομένο, αλκοολούχο ποτό ρέει άφθονο από τα πιο σικ έως τα πιο φτωχικά τραπέζια. Ανακαλύψτε τις

Α

ακριβείς θερμοκρασίες σερβιρί­ σματος, τα καταλληλότερα ποτήρια, μάθετε για τις διάφορες ποικιλίες του και ενημερωθείτε ακόμα και για την καλλιέργεια των σταφυλιών. Όλα αυτά συνδυασμένα με ένα πρακτι­ κότατο ημερολόγιο. [Μ. Κ.]

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΜΥΘΟΙ Alan Barker

Christian Jarrett (επ.)

Ιωάννα Κοτρωνίδου - Τάνια Τόζιου

Αινίγματα της ιστορίας Μετάφραση: Παναγιώτης Δρεπανιώτης - Φώτης Σκουλαρίκης Κλειδάριθμος, 20Π, σ. 306, € 19

50 ψυχολογικές θεωρίες που επηρέασαν την ανθρωπότητα Μετάφραση: Στάθης Κοντογιάννης Κλειδάριθμος, 2011, σ. 160, € 22

Η ψηφιακή αφήγηση στο σχολείο Ζήτη, 2011 σ. 118, €15,98

■ W lo ανά χείρας βιβλίο είναι ένα m συναρπαστικό ανάγνοοσμα που

υλλογικό έργο που προσεγγί­ ζει με πρωτότυπο τρόπο τις 50 σημαντικότερες θεωρίες της επι­ στήμης της Ψυχολογίας και τις εξη­ γεί στον αναγνώστη μέσα σε ελάχι­ στα λεπτά, χρησιμοποιώντας με φειδώ τις σελίδες -πολλές θεωρίες ερμηνεύονται μέσα σε δύο μόνο σε­

Τ

εξάπτει την περιέργεια του ανα­ γνώστη παρουσιάζοντας τους πιο γοητευτικούς θρύλους και παρα­ δόσεις που μας επιτρέπουν να συλ­ λογιστούμε πώς πραγματικά εξε­ λίχθηκε η ιστορία μας. Από τη χα­ μένη ήπειρο της Ατλαντίδας έως τη θρυλική φυλή των Αμαζόνων, το κεί­ μενο αυτό προσφέρει μια συναρ­ παστική αφήγηση που κεντρίζει τη φαντασία και αφήνει τον αναγνώστη να αποφασίσει μόνος του για το αν αυτοί οι θρύλοι είναι πραγματικό­ τητα. Και αυτό γιατί, στο πέρασμα των αιώνων, το ανθρώπινο γένος αιχμαλωτίζεται από τις μυριάδες ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά με τα χρόνια Μέσα από τις σε­ λίδες του βιβλίου ο αναγνώστης θα μάθει για τα μυστήρια της Ατλαντί­ δας, τις Αμαζόνες, το αίνιγμα με τις μαύρες Μαντόνες αλλά και τα ορά­ ματα με την Παρθένο Μαρία, την ιστορία της φυλής των Ντογκόν στο Μαλί της Δυτικής Αφρικής, τον θρύλο για το χαμένο βασίλειο της Σαμπάλα και πολλά άλλα.

[Δ. Β. Τ.]

Σ

λίδες ή 300 λέξεις, και μια μεταφο­ ρική εικόνα. Οι συγγραφείς περι­ γράφουν με απλό τρόπο τους μη­ χανισμούς του ανθρώπινου νου, παρουσιάζοντας παράλληλα πολλές από τις σημαντικότερες μορφές της Ψυχολογίας, όπως τον Γουίλιαμ Τζέιμς, τον Άαρον Μπεκ και, φυσι­ κά, τον Σίγκμουντ Φρόυντ. Σε μια διαδρομή από τον συμπεριφορι­ σμό μέχρι τον γνωστικισμό, ο ανα­ γνώστης έχει την ευκαιρία να απο­ κτήσει τις απαραίτητες εκείνες γνώ­ σεις που θα τον βοηθήσουν να κα­ τανοήσει και να ερμηνεύσει πολλά στοιχεία της ανθρώπινης ψυχολο­ γίας και συμπεριφοράς.

[Δ. Β. Τ]

ο βιβλίο αυτό παρουσιάζει ένα μοντέλο εφαρμογής των πο­ λυάριθμων δυνατοτήτων που δίνει στην εκπαίδευση το ψηφιακό σχο­ λείο. Πιο συγκεκριμένα, καταπιάνε­ ται με το μοντέλο της ψηφιακής αφήγησης, το πώς δηλαδή τα παιδιά να χρησιμοποιήσουν προγράμματα στον υπολογιστή και διαδικτυακές πηγές, με την καθοδήγηση των εκ­ παιδευτικών, για να ζωντανέψουν τις ιστορίες τους με εικόνες που τα ίδια σχεδιάζουν, μουσική και διήγηση. Κι όλα αυτά ήδη στο πλαίσιο της προσχολικής αγωγής. Η Ψηφιακή αφή­ γηση στο σχολείο λειτουργεί ως εγ­ χειρίδιο για τον εκπαιδευτικό, για το πώς να οργανώσει τέτοιες δραστη­ ριότητες, οι οποίες, σύμφωνα με τις συγγραφείς, προάγουν τη δημιουρ­ γικότητα, τη συνεργασία, την καλ­ λιέργεια λειτουργικών δεξιοτήτων, την κριτική σκέψη και αξιολόγηση. Συνοδεύεται από DVD με 24 ιστο­ ρίες, μία για κάθε ένα από τα γράμ­ ματα της αλφαβήτου, με εικόνες που δημιούργησαν παιδιά από νηπιαγω­ γεία.

[Κ. Π.]

δ:διάψ ορα ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ

Όσσο

Αντώνης Παπαρίζος

Αρνώ Ριού

Το βιβλίο της κατανόησης Μετάφραση: Νίκος Ζαχαράκης Ενάλιος, 2011 σ. 340, €16,90

Θεός, εξουσία και θρησκευτική συνείδηση Παπαζήσης, 2011 ο. 596, € 32

Δέσποινα Παπαθανασοπούλου Ενάλιος, 2011, σ. 313, € 16,80

συγγραφέας είναι ινδός μυστικιστής φιλόσοφος, οι από­ ψεις για την σεξουαλικότητα του οποίου έγιναν η αιτία να του κολ­ λήσουν το παρατσούκλι «ο γκουρού του σεξ». Στο βιβλίο του αυτό ιχνη­ λατεί το μονοπάτι προς την ελευ­ θερία, το οποίο, κατά την γνώμη του, είναι γεμάτο με ερωτήματα και αβε­ βαιότητα. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού προσπαθεί να δώ­ σει τις δικές του απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: υπάρχει η πιθα­ νότητα να μάθουμε ποιοι πραγμα­ τικά είμαστε; Έχουν, άραγε, οι ςωές μας κάποιο σκοπό ή είναι απλά τυ­ χαίες; Τι είναι εκείνο το οποίο θα πρέπει να γίνουμε, να δημιουργή­ σουμε και να μοιραστούμε; Ο συγ­ γραφέας μάς προκαλεί να κατα­ νοήσουμε τον εαυτό μας με έναν νέο και πιο ριζικό τρόπο. Το πρώτο βήμα για την κατανόηση είναι να αμ­ φισβητήσουμε όλα όσα διδαχτή­ καμε να πιστεύουμε.

■ V I ο σημείο εκκίνησης και το βαΑ θύτερο περιεχόμενο της θρη­ σκευτικής συνείδησης είναι η αμ­ φισβήτηση του θεού, όπως ακριβώς το σημείο εκκίνησης και το βαθύ­ τερο περιεχόμενο της πολιτικής συνείδησης είναι η αμφισβήτηση της εξουσίας. Με τον ισχυρισμό αυτό ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις απόψεις του για τη σχέση θεού και εξουσίας, τα οποία θεωρεί ως πρω­ ταρχικά μετατρεπτικά και ερωτικά ενδιάμεσα, διαμέσου των οποίων η τυφλή γονιμότητα μετατρέπεται σε έρωτα και βία, η κίνηση και οι δυ­ νάμεις σε σκέψη και πράξη, ενώ πάλι ο έρωτας και η βία μετατρέπονται σε σώμα και ενορμήσεις, σε εγώ και γνώση, την ίδια στιγμή που η σκέψη και η πράξη μετατρέπονται σε κοινωνικές σχέσεις, θεσμούς και κοινωνία.

όπου επωφελούμενος από την τε­ ράστια εμπειρία του στη σκηνή βοη­ θάει τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τις πολλές και διαφορετι­ κές όψεις του χαρακτήρα του και να τις χρησιμοποιήσει προς όφελος του.

[Δ. Β. T.]

[Δ. Β. Τ.]

[Δ. Β. Τ.]

Παίξε τον ρόλο της ζωής σου Μετάφραση:

■ Μ ιβλίο που στοχεύει στην αυτοΜ Ρ βελτίωση του ανθρώπου, στην ανακάλυψη της αξίας και της χαράς της επικοινωνίας, του διαλόγου, της διαπραγμάτευσης, τομείς στους οποίους η ανθρωπότητα έχει συσ­ σωρεύσει πολλές επιστημονικές γνώσεις που βοηθούν τον απλό άν­ θρωπο να πετύχει τους στόχους που θέτει σε επαγγελματικό αλλά και προσωπικό επίπεδο. Ηθοποιός, σκη­ νοθέτης και διευθυντής θεάτρου ο συγγραφέας, εδώ και αρκετά χρόνια ασχολείται ως εκπαιδευτής και ομι­ λητής σε εκπαιδευτικά σεμινάρια,

δ: παιδική & εφηβική λογοτεχνία ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Μπεατρίτσε Μαζίνι

Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης

Η Αγκάθα και οι παραμορφωτικοί καθρέφτες

Αταξίες στην τάξη Εικονογράφηση: Χρηστός Δήμος Κέδρος, 2011

Ένας ιπτάμενος μπαμπάς Εικονογράφηση: Polly Danbar Μετ/ση: Χαρά Γιαννακοπούλου Ψυχογιός, 2011, σ. 119, € 8,80

τα εκατό παιδιά, το ένα μονά­ χα βρίσκει ανούσιο το μάθημα της γυμναστικής, εκτός κι αν μιλά­ με για τη συγκεκριμένη τάξη που κά­ νει αταξίες! 'Οσοι ζουν την καθημε­ ρινότητα του σχολείου, θα απο­ λαύσουν τις χιουμοριστικές κατα­ στάσεις που ξεδιπλώνονται με κέφι στις σελίδες του βιβλίου και θα ξε­ λιγωθούν από τα γέλια με την απα­ ράδεκτη, πολύ πραγματική, κατά­ σταση που επικρατεί στην ομάδα μπάσκετ των αγοριών: ένας φορά­ ει γυαλιά, άλλος λαχανιάζει, άλλος εί­ ναι κομπιουτεράκιας, άλλος παίζει μπάσκετ μόνο σε ηλεκτρονικό παι­ χνίδι... Η Κλάρα, ο βράχος της ομά­ δας των κορπσιών, στηρίζει τελικά και τα αγόρια. Ο γυμναστής βγάζει καπνούς κι όμως με γέλια και με κλάματα καταφέρνει να τους φτιά­

■ ■ Λ ί ζ ι έχει έναν παράξενο μπαΠ μπά. Έναν μπαμπά παιδί που χρειάζεται συνέχεια τη φροντίδα της. Όταν ο μπαμπάς αποφάσισε να πάρει μέρος στο διαγωνισμό για τον «Άνθρωπο-πουλί», η Λίζι απο­ φάσισε να τον βοηθήσει, παρόλο που ήξερε καλά, σαν μυαλωμένη που ήταν, ότι αυτό ήταν ένα επικίν­ δυνο παιχνίδι. Η αντιστροφή των ρό­ λων δημιουργεί χιουμοριστικές κα­ ταστάσεις οι οποίες, εάν το καλοσκεφτούμε, συμβαίνουν καμιά φορά και στην πραγματική ζωή. Ο Ντέβιντ Άλμοντ πήρε το 2010 το βραβείο Αν­ τερσεν και καθιερώθηκε ως κλασι­ κός συγγραφέας βιβλίων για παιδιά. Η κριτική επιτροπή δικαιολόγησε την επιλογή της αναφέροντας ότι ο συγ­ γραφέας δημιουργεί στα βιβλία του ένα κλίμα μαγικού ρεαλισμού, επεν­ δύει στη φαντασία των παιδιών και καλεί τους αναγνώστες να διαβά­ σουν, να σκεφτούν και να έχουν κρι­ τική στάση προς τη ζωή. Κάτι που πετυχαίνει και η Λίζι. [Μ. Ντ.]

Εικ/ση: Ντεζιντέρια Γκουιτσαρντίνι Μετάφραση: Ελένη Τουλούπη Μεταίχμιο, 2011, σ. 88, € 7,70

πότιτλος της σειράς, που έχει ήδη 4 τίτλους, «Ιστορίες σπου­ δαίων κορπσιών που σου μοιάζουν!» Επιτέλους, νέες προτάσεις εμφανί­ ζονται στην αγορά, ώστε τα κορίτσια να αρχίσουν να απομακρύνονται από τις νεράιδες, χωρίς ωστόσο να χάνουν το παραμύθι και τη γλύκα του. Η Αγκάθα είναι μια βασιλο­ πούλα διαφορετική από τις γνωστές. Ζει βέβαια σε παλάτι μέσα στα πλούτη, όμως δεν είναι πανέμορφη σαν τη μητέρα της. Μια κακιά μά­ γισσα αλλάζει τους καθρέφτες της χώρας και όλοι φαίνονται ανάποδοι απ’ ό,τι είναι: οι όμορφοι άσχημοι και οι άσχημοι όμορφοι. Η εγωπαθής βασίλισσα, πρότυπο ομορφιάς, πέ­

Υ

φτει να πεθάνει από τη θλίψη. Η θαρραλέα Αγκάθα ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι για να βρει λύση και να κάνει πάλι ευτυχισμένη τη μητέρα, ώστε να είναι κι αυτή ευτυχισμένη με τη σειρά της. Μαθαίνει λοιπόν τη ζωή...

[Μ. Ντ.]

Σ

ξει αθλητές με ομαδικό πνεύμα, έλληνες και ξένους μαζί. Η σειρά των βιβλίων του Γ. Κ. Παναγιωτάκη έχει τα προσόντα να γίνει ο έλληνας Μικρός Νικόλας! [Μ. Ντ.]

Ντέιβιντ Άλμοντ

δ : παιδική & εφηβική λογοτεχνία ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ Αντώνης Παπαθεοδούλου

Νταβίντε Καλί

Οι καλοί και οι κακοί πειρατές ΕικονογράφησηΠρις Σαμαρτζή Παπαδόπουλος, 2011, σ. 40, € 10,99

Ο εχθρός

αγάπη των παιδιών για τους πειρατές και τις πειρατικές ιστορίες συνεχίζει να οδηγεί τους συγγραφείς στη σύνθεση νέων ιστο­ ριών γύρω από αυτούς τους θρυλι­ κούς ήρωες. Το τελευταίο πειρατικό βιβλίο που εκδόθηκε είναι κεφάτο, χαριτωμένο, πολύχρωμο, είναι ένα βιβλίο φτιαγμένο με κέφι, όπως φαίνεται από το κείμενο και τις ει­ κόνες. Το βιβλίο, σε έμμετρο λόγο, ξεχωρίζει για το παιδαγωγικό του υπόβαθρο, καθώς προτείνει ως λύση αντιμετώπισης έκτακτων καταστά­ σεων, μια συνάντηση με κακούς, για παράδειγμα, το χιούμορ. Με τον τρό­ πο του λοιπόν απομυθοποιεί τη βία και την επιθετικότητα που πολύ συ­ χνά δέχονται τα παιδιά από συνο­ μήλικους. Οι εικόνες της Σαμαρτζή είναι πλούσιες και εικονογραφούν όσα περιγράφονται με το λόγο χω­ ρίς να είναι στατικές. Ασκούν την πα­ ρατηρητικότητα και οδηγούν τον αναγνώστη σε μια επιχείρηση απο­ κρυπτογράφησης, δίνουν ερεθί­ σματα για σκέψη και οπωσδήποτε τέρπουν. [Μ. Ντ.]

πορείς να φτιάξεις ένα βιβλίο πλήρες νοημάτων με ελάχιστο κείμενο; Ναι, τέτοιο είναι το βιβλίο Ο εχθρός, για δεκάχρονα παιδιά και ίσως μικρότερα, με τη σύμπραξη ενός μεγάλου. Ο στρατιώτης πάει στον πόλεμο, κρατάει όπλο, ανα­ ρωτιέται, βλέπει και σκέφτεται. Δεν καταλαβαίνει γιατί συνέβηκε αυτό, ούτε ποιοι το αποφάσισαν. Φόρεσε τη στολή και απλά πήγε να πολε­ μήσει. Και βρίσκεται απέναντι σ’ έναν εχθρό-τέρας που κρύβεται σ’ ένα χαράκωμα παρόμοιο με το δικό του. Αλήθεια, ποιος είναι αυτός ο εχ­ θρός; Μήπως μοιάζουν; Νιώθει κι αυτός όπως εγώ; Και προσπαθεί να τον πλησιάσει... Η εικονογράφηση λιτή, με χρώματα που δίνουν βάρος στα συναισθήματα που αναβλύζουν από το κείμενο, αφήνει στα λευκά κενά χώρο για προσωπικές σκέψεις. Βαρύ βιβλίο, που αναιρεί όλα τα στερεότυπα που σχετίζονται με την εικόνα του άλλο, του διαφο­ ρετικού.

Η

Εικονογράφηση: Σερζ Μπλοκ Μετ/ση: Φίλιππος Μανδηλαράς Πατάκης, 2011, σ. 64, € 14,50

Μ

[Μ. Ντ.]

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ

Αισώπου μύθοι Εικονογράφηση: Simone Rea Μετάφραση: Κώστας Βραχνός Κόκκινο, 2011, σ. 45, € 16,50

ια ανθολόγηση είκοσι μύθων του Αισώπου, γνωστών και λι­ γότερο γνωστών, σε μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά, οδηγούν τα παιδιά να ανακαλύψουν την ομορφιά και τη ζωντάνια του πρωτότυπου κει­ μένου, χωρίς περιττές διασκευές και επιμύθια. Οι μύθοι του Αισώπου έχουν μεταφραστεί, διασκευαστεί και εικονογραφηθεί χιλιάδες φο­ ρές. Το μυστικό της καινούργιας έκ­ δοσης βρίσκεται στην πρωτότυπη όσο και υπαινικτική εικονογράφηση του ιταλού καλλιτέχνη Σιμόνε Ρέα. Ο εικονογράφος παρουσιάζει τους ήρωες-ζώα με ανθρώπινο σώμα, τονίζοντας τα ανθρώπινα χαρακτη­ ριστικά τους και τις ανθρώπινες κα­ ταστάσεις στις οποίες εμπλέκον­ ται, και μας κλείνει το μάτι, αφού όλοι μας έχουμε κατά καιρούς αι­ σθανθεί σαν σκυλί, γαϊδούρι ή που­ λί. Από την άλλη, οι εικόνες του μοι­ άζουν με παζλ που αποσπούν την προσοχή του αναγνώστη και τον πα­ ρασύρουν έξω από το κείμενο, ωθώντας τον να σκεφτεί μόνος του το επιμύθιο κάθε ιστορίας. [Μ. Ντ.]

ΕΦΗΒΙΚΟ

ΕΦΗΒΙΚΟ

ΓΝΩΣΕΩΝ Φωτεινή Π. Τσομάκου

Μίλτον Τζάιλς

Aprilynne Pike

Η Φανή μαθαίνει αρχαία ελ­ ληνικά: στο αθηναϊκό τραπέζι Εικονογράφηση: Άντα Γανώση Ακρίτας, 2011, σ. 63, €11

Wolfram, ένα αγόρι στον πόλεμο Μετάφραση: Αλέξης Καλοφωλιάς Μίνωας, 2011, σ. 317, € 17

Μετάφραση: Σοφία Μαριάτου Λιβάνης, 2011, σ, 349, € 12

W · ηρωίδα του βιβλίου, η Φανή Π που πάει στην Γ' Δημοτικού, δεν μαθαίνει στην πραγματικότητα αρχαία ελληνικά, όπως λέει ο τίτλος του δεύτερου βιβλίου της σειράς (Η Φανή μαθαίνει αρχαία ελληνικά: στο σπίτι του Πρωτεσίλαου). Αυτό που διαπιστώνει, και τελικά μαθαί­ νει, είναι ότι η νέα ελληνική έχει άμε­ ση σχέση με τη γλώσσα που μιλού­ σαν οι πρόγονοί μας. Η ιδέα είναι εξαιρετική. Η συγγραφέας στήνει μια στοιχειώδη ιστορία, μια συνεύρεση σε ένα οικογενειακό τραπέζι, και με την ευκαιρία παρασύρει τους ανα­ γνώστες σ ’ ένα λεξιλογικό παιχνίδι με στόχο να βρουν την ιστορία των λέ­ ξεων και τις μεταβολές τους στο χρόνο. Παράλληλα δίνει πληροφο­ ρίες για τη διατροφή των αρχαίων Αθηναίων και τα υλικά μαγειρικής: φρούτα, λαχανικά, κρέατα, ψάρια, καρυκεύματα. Κάθε ενότητα, όπως και οι τελευταίες σελίδες, περιλαμ­ βάνουν παιχνίδια, συνταγές και πολ­ λές γλωσσικές δραστηριότητες.

[Μ. Ντ.]

4 · ^ συγγραφέας βάσισε το μυθιστόρημα στις αναμνήσεις του γερμανού πεθερού του από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος έςησε ως αιχμάλωτος πολέμου στην Αγ­ γλία. Το βιβλίο, ένα είδος μυθοποι­ ημένης μαρτυρίας, περιγράφει τα εφηβικά χρόνια του Βόλφραμ Αιχελε, ενός νεαρού καλλιτέχνη, στα χρόνια του ναζισμού και εγείρει πλήθος σκέψεις στον αναγνώστη. Το θέμα του είναι η ζωή και τα αι­ σθήματα τω ν γερμανών πολιτών την εποχή του πολέμου και το πώς αυτοί οι «κανονικοί» άνθρωποι έγι­ ναν σταδιακά πιόνια της ιδεολο­ γίας του καθεστώτος, ενώ ταυτό­ χρονα βίωναν μια εξαιρετικά σκλη­ ρή καθημερινότητα. Χωρίς να επι­ διώκει την άρση του συλλογικού σφάλματος, δουλεύει πάνω στην ιδέα ότι στον πόλεμο δεν υποφέρουν μόνον οι αμυνόμενοι αλλά και οι άμαχοι όλων των πλευρών. Το βι­ βλίο, παρόλο που δεν ανήκει στην κατηγορία των εφηβικών, μπορεί να διαβαστεί από ώριμους νεαρούς αναγνώστες. [Μ. Ντ.]

Φτερά

■ ■ λυκ ιά γεύση αφήνει η ανάγνωm ση του μυθιστορήματος Φτερά. Γλυκιά, γιατί μετά από πάμπολλα διαβάσματα βιβλίων με έρωτες ανά­ μεσα σε νεκροζώντανους και άλλα διαβολικά πλάσματα κι ανέξοδη βί­ αιη φαντασία, διαβάσαμε ένα τρυ­ φερό εφηβικό παραμύθι. Η Λόρελ είναι νεράιδα, άνθος νεραϊδένιο που ζει στον κόσμο των ανθρώπων. Το ανακαλύπτει όταν στην πλάτη της φυτρώνει ένα υπέροχο λουλούδι και αρχίζει να τοποθετεί τις ψηφίδες του παζλ που την κάνουν διαφορε­ τική από γονείς και φίλους. Όλα παίρνουν το δρόμο τους και στιγμή ο αναγνώστης δεν αισθάνεται ότι τον προδίδει το παραμύθι! Όπως στα παραμύθια, έτσι κι εδώ, δεν είναι όλα ρόδινα: η Λόρελ καλείται να δώσει μάχες, να υπερασπιστεί τη φύση της και τους δικούς της, ανθρώπους και νεράιδους, θ α τα καταφέρει χάρη στην άδολη αγάπη για τη ζωή, όποια κι αν είναι αυτή.

[Μ. Ντ.]

δ:παιδική & εφηβική λογοτεχνία ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ

Σιλβί Μισλέν

Αμάντα Μιχαλοηούλου

Γιάννης Σερβετάς

Αλήθειες και ψέματα για τον Άγιο Βασίλη Εικονογράφηση: Ρονάν Μπαντέλ Μετάφραση: Κλαιρ Νεβέ Μεταίχμιο, 2011, σ, 496, € 12,20

Η εγγονή του Αϊ-Βασίλη και η εξαφάνιση των ξωτικών Εικονογράφηση: Σοφία Τουλιάτου Καστανιώτης, 2011, σ. 38, € 14,91

Ο δαγκωμένος κουραμπιές

W V όσο κοντά στους ανθρώπους A Α είναι ο Άγιος Βασίλης; Τα παι­ διά πιστεύουν ότι δεν μας μοιάζει, εί­ ναι άγιος, άλλωστε! Κι όμως, στο μι­ κρό αυτό βιβλίο ανακαλύπτουμε ότι δεν απέχει και πολύ από εμάς. Ο κοκκινοντυμένος άγιος έχει κι άλλα ρούχα, αγαπάει φοβερά το καλο­ καίρι, κάνει μπάνιο στη θάλασσα, έχει μάλιστα και μια κόρη. Μια κόρη που βλέπει τα σαββατοκύριακα, αφού είναι χωρισμένος από τη μη­ τέρα της! Μαθαίνουμε επίσης ότι στη στολή του δεν έχει καθόλου γούνα, γιατί η μόνη γούνα που δέχεται είναι η γούνα στο σώμα των ζωντανών ζώων... Του αρέσει το διάβασμα, πα­ ρόλο που δεν ήταν καλός μαθητής και ήταν φοβερά ανορθόγραφος. Ωστόσο η βιβλιοθήκη του είναι γε­

^ β ώ ς μπορεί ένας συγγραφέας A Α να μετατρέψει την πασίγνω­ στη ιστορία του χριστουγεννιάτικου άγιου, που αγωνιά για τα δώρα που πρέπει να μοιράσει, σε σύγχρονη περιπετειούλα, χωρίς να εξαφανίσει τη μαγεία της; Το κάνει η Αμάντα Μιχαλοπούλου, καθώς πλάθει μια ζωη­ ρή ηρωίδα που, χρησιμοποιώντας το μυαλό της, λύνει το μυστήριο της εξαφάνισης των βοηθών του Αϊ-Βασίλη. Παρατηρητικότητα χρειάζεται και θάρρος... Η εγγονή λοιπόν σκέ­ φτεται ότι οι γείτονες του παππού της είναι οι πρώτοι ύποπτοι. Ταξι­ δεύει με τους ταράνδους σε χώρες και ηπείρους, κατασκοπεύει τους παλιούς γνωστούς και φίλους, μας μεταφέρει συναισθήματα, αρώματα, γεύσεις και συνήθειες και τελικά βρί­ σκει τον ένοχο! Η εικονογράφηση της Σοφίας Τουλιάτου, στο γνώριμο στυλ, εξίσου ζωηρή με το κείμενο, με χρώματα που σχολιάζουν τα πε­

ι μπορεί να συμβεί όταν οι εποχές μπερδευτούν και το βιολογικό ρολόι του Άγιου Βασίλη απορρυθμιστεί; Τι συμβαίνει στο φυσικό περιβάλλον και ο καιρός άλλαξε; Γιατί χάθηκαν τα χιόνια από τα Χριστούγεννα και δεν κάνει πια

μάτη με όλα τα βιβλία που γράφουν γι’ αυτόν... Ανατρεπτικό βιβλιαράκι, αστείο, που ξεφεύγει από τη συνη­ θισμένη γλυκερή ατμόσφαιρα των χριστουγεννιάτικων ιστοριών.

[Μ. Ντ.]

ριστατικά της ιστορίας. Έξυπνο, ευρηματικό, αφάνταστα διασκεδαστικό! [Μ. Ντ.]

Εικονογράφηση:

Θανάσης Τσαμπούκας Επόμενος Σταθμός, 2011

Τ

κρύο; Αυτό το πρόβλημα έχουν να λύσουν οι βοηθοί του Άγιου Βασίλη πέρα στη μαγική τους χώρα, και προ­ σπαθούν να τον ξυπνήσουν από τον μακάριο ύπνο του για να πιάσει δουλειά. Οι καλικάντζαροι τρίβουν τα χέρια τους: φέτος κανένα παιδί δεν θα πάρει δώρο, αφού ο άγιός τους δεν θα προφτάσει! Τα ξωτικά έχουν κάποιο σχέδιο για να αλλά­ ξουν την κατάσταση, οι καλικάν­ τζαροι όμως σκοπεύουν να αντεπιτεθούν. Ποιος θα νικήσει; Πώς θα ξυ­ πνήσουν τον άγιο και γιατί δεν έφα­ γε τον κουραμπιέ του; Χαριτωμένη, όμορφα εικονογραφημένη ιστορία, στο πνεύμα των ημερών, γεμάτη οι­ κολογικά μηνύματα.

[Μ. Ντ.]

δ:κριτικογραφία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ ΧΟΡΗΓΟΣ: CLIP NEWS www.clipnews.gr ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗΣ

Παναρέτου Αννίτα: Τα ηορτραίτα της (X. Δημακοπούλου, Εστία, 22.10.11) Παπαδημητρίου Χίλντα: Για μια χούφτα βινύλια (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 15.10.11) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Πέτση Βασιλική: Θυμάμαι (Τ. Δημη­ Βαλτινός Θανάσης: Συναξάρι Ανδρέα τρούλια, Καθημερινή, 29.10.11) Κορδοηάτη (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, Πολίτη Τζίνα: Επιστροφή (Μ. Θεοδοσο­ 9.10.11. Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 23.10.11) πούλου, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Βαμβουνάκη Μάρω: Ο ερωτευμένος Ραπτόπουλος Βαγνέλης: Ιστορίες της Πολωνός (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, Λίμνης (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 2.10.11) 28.10.11) Σκαμπαρδώνης Γιώργης: Περιπολών Βαξεβάνης Κώστας: Ο άνθρωπος του περί πολλών τυρβάζω (Δ. Μανιάτης, Τείχους (X. Δανιήλ, Ελευθεροτυπία, Νέα, 15.10.11, Σ. Τσιτσόπουλος, Athens Voice, 27.10.11) 9.10.11) Γιαλένιος Κυριάκος: Η νόσος των ερα­ Σκρουμπέλος Θανάσης: Οι κόκκινοι στών (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθερο­ βαρκάρηδες (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 9.10.11) τυπία, 15.10.11) Δεληγιώργη Αλεξάνδρα: Τρυφερός σύ­ Στεφανάκης Δημήτρης: Μέρες Αλεξάν­ ντροφος (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, δρειας (Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 2.10.11) 2.10.11) Ζουργός Ισίδωρος: Ανεμώλια (Ε. Σπυ- Χαρακόπόυλος Μάξιμος: Εκ νεότητάς μου (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, ριδοπούλου, Μακεδονία, 23.10.11) 22.10.11) Ιωάννου Μαρία: Η γιγαντιαία πτώση μιας βλεφαρίδας (Θ. Σταθόπουλος, Κα­ Χουρμουζιάδου Ελιάνα: Μακάρι να ήσουν εδώ (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευ­ θημερινή, 16.10.11) Καβανόζης Κώστας: Όλο το φως απ' τα θεροτυπία, 1.10.11) φεγγάρια (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυ­ Χρονάς Γιώργος: Σάββατο (Β. Ζωγράφου-Πόνσε, Αυγή, 2.10.11) πία, 22.10.11)

ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2011

Καλλιφατίδης Θοδωρής: Ο άγιος Ηρα­ κλής (X. Παπαγεωργίου.Διαβάζω, 10/11) Κεκροπούλου Ελένη: Αγγελικά η μαντενούτα (X. Δημακοπούλου, Εστία, 1.10.11) Κουμανταρέας Μένης: Δυο φορές Έλ­ ληνας (Α. Στεργιόπουλος, Ελευθεροτυ­ πία, 22.10.11) Κωνσταντινίδου-Κλομκίνα Αγλαΐα: Άιντε πάλι (Σ. Κσκουριώτης, Διαβάζω, 10/11) Μαυραγάνης Ξενοφών: Ψάρι με κεφάλι και ουρά (Μ. Μοίρα, Αυγή, 16.10.11) Μοδινός Μιχάλης: Η σχεδία (Γ. Περαντωνάκης, Διαβάζω, 10/11) Μπουγελέκας Γιώργος: Διαβατήρια (Δ. Χασάπης, Αυγή, 2.10.11) Ξυριτάκης Δημήτριος: Λόγω τιμής (Φ. θαλασσινός, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Παναγιωτόπουλος Νίκος: Τα παιδιά του Κάιν (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 16.10.11, Σ. Παπασπύρου, Ελευθεροτυπία, 16.10.11) Παναγιωτοπούλου Στέλλα: Έξοδος προς την Καππαδοκία (Μ. Θεοδοσο­ πούλου, Ελευθεροτυπία, 22.10.11)

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Γκαλεάνο Εντουάρντο: Τα πρόσωπα και οι μάσκες (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 18.10.11, Μ. Παπαγιαννίδου, Βήμα, 23.10.11) Γκλουχόφσκι Ντμίτρι: Μετρά 2033 (Κ· Ματσούκας, Ελευθεροτυπία, 22.10.11) Γκουρ Μπάτυα: Φόνος στο κιμπούτς (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 28.10.11) Γκρόσμαν Νταβίντ: Στο τέλος της γης (Κ. Ματσούκας, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Έιμις Μάρτιν: Το καλοκαίρι του έρωτα (Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 30.10.11) Ινφάντε Γκιγιέρμο Καμπρέρα: Τρεις τα­ λαίπωροι τίγρεις (Α. Αρτινός, Ελευθε­ ροτυπία, 28.10.11) Καλβίνο Ίταλο: Πάλομαρ (Γ. Στάμος, Κινγκσόλβερ Μπάρμπαρα: Η δηλητη­ ριώδης βίβλος (Β. Ζωγράφου-Πόνσε, Αυγή, 9.10.11) Κοζαρίνσκι Εδγάρδο: Μακριά από πού (Μ. Καραγιάννης, Αυγή, 2.10.11)

Κόου Τζόναθαν: Ο ιδιωτικός βίος του Μαξουέλ Σιμ (Α. Μαντόγλου, Ελευθε­ ροτυπία, 8.10.11) Κρούμυ Άντριου: Sputnik Caledonia (Γ. Παπαγιάννης, Ελεύθερος Τύπος, 23.10.11) Λαπλάντ Άλις: Παιχνίδια του μυαλού (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 9.10.11) Λε Καρέ Τζον: Η τελευταία κλήση (X. Σπυροπούλου, Ελευθεροτυπία, 1.10.11) Λιόσα Μάριο Βάργκας: Το όνειρο του Κέλτη (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 10.10.11) ΜακΚάρθυ Κόρμακ: Ματωμένος με­ σημβρινός (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυ­ πία, 8.10.11) Μαλαπάρτε Κούρτσιο: Το δέρμα (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Μαχφούζ Ναγκίμπ: Ενώπιον του θρόνου (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, 15.10.11) Μέισον Ζάκαρι: Τα χαμένα βιβλία της Οδύσσειας (Λ. Κουζέλη, Βήμα, 2.10.11) Μπάξτερ Στέφεν: Κατακλυσμός (Μ. Πα­ νώριος, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Νίκολς Ντέιβιντ: Μία ημέρα (Γ. Μπέκος, Βήμα, 2.10.11) Ουελμπέκ Μισέλ: Ο χάρτης και η επι­ κράτεια (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυ­ πία, 15.10.11) Ουότερς Σάρα: Ανήλικος επισκέπτης (Α. Μαντόγλου, Διαβάζω, 10/11) Πέρουτς Λέο: Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας (Τ. Δημητρούλια, Καθημε­ ρινή, 16.10.11) Πίντσον Τόμας: Έμφυτο ελάττωμα (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 17.10.11) Ραντ Αϋν: Ο Ατλας επαναστάτησε - Η αντίφαση (Γ. Μπέκος, Βήμα, 9.10.11) Ροτ Γιόζεφ: Η ομολογία ενός δολοφό­ νου (Δ. Ρουμπούλα, Εθνος, 3.10.11, Κ. Σχινά, Καθημερινή, 16.10.11) Σιμενόν Ζωρζ: Οι άγνωστοι μέσα στο σπίτι (Γ.-Ι. Μπαμπασάκης, Διαβάζω, 10/11) Σλινκ Μπέρχαρντ: Καλοκαιρινά ψέματα (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 24.10.11) Συλλογικό: Η δασκάλα με τα μαύρα και άλλες ιστορίες τρόμου (X. Σπυροπού­ λου, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Τολστόη Λέων: Οικογενειακή ευτυχία (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 15.10.11) Φόερ Τζόναθαν Σάφραν: Όλα έρχονται στο φως (Λ. Καλοσπύρος, Διαβάζω, 10/11)

δίκριτικογραφία

δ

128

Φορντ Ρίτσαρντ: Η χώρα όπως είναι (Γ. Παπαγιάννης, Ελεύθερος Τύπος, 16.10.11) Φράνζεν Τζόναθαν: Ελευθερία (Γ. Τριαντάφυλλου, Ελευθεροτυπία, 8.10.11, Ν. Μπαστέα, Νέα, 8.10.11) Andreyev Leonid: Εκείνος και Το κόκ­ κινο γέλιο (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 9.10.11, Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Bradbury Ray: Τα χρονικά του Άρη (Θ. Μήνας, Διαβάζω, 10/11) Burgess Anthony: Το κουρδιστό πορτο­ κάλι (Κ. Παπαγιώργης, Lifo, 13.10.11) Claudel Philippe: Η έρευνα (Ε. Καραγιαννοπούλου, Διαβάζω, 10/11) De Goncourt Edmont - De Goncourt Jules: Ζερμινί Λασερτέ (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) De Maupassant Guy: Όρος Οριόλ Κραταιά ως θάνατος (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 16.10.11) Garcia Tristan: Η καλύτερη πλευρά των ανθρώπων (Θ. Γρηγοριάδης, Νέα, 28.10.11) Greene Graham: Ο τρίτος άνθρωπος Η πτώση ενός ειδώλου (θ. Σταθόπουλος, Καθημερινή, 2.10.11) Horan Nancy: Μέιμα και Φρανκ (Α. Νταραδήμου, Ελεύθερος Τύπος, 2.10,11) Jonquet Thierry: Μύγα/In (Μ. Μοδινός, Νέα, 15.10.11) Levy Marc: Τα παιδιά της ελευθερίας (Μ. Τσελέντη, Κόσμος του Επενδυτή, 28.10.11) Pauls Alan: Το παρελθόν (Λ. Σκουζάκης, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Pearson Allison: Μα πώς τα καταφέρνει (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 15.10.11) Π ΟΙΗΣΗ Αγγελόπουλος Γιώργος: Απόδραση (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 9.10.11) Βαρβέρης Γιάννης: Βαθέος γήρατος (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 23.10.11) Γαλατά Πανωραία: Τ’ ασπρόμαυρα του έρωτα (Γ. Βέλτσος, Καθημερινή, 23,10.11) Γκανίδου Αρετή: Ορυκτό φως (Κ. Βούλ­ γαρης, Αυγή, 2.10.11) Διαμαντίδης Κώστας: Το «αχ» το υατερν’ νόν (Γ. Λαουτάρης, Πριν, 16.10.11) Καναβούρης Κώστας: Τα επίχειρα της προοπτικής (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 16.10.11) Λοϊζίδης Βάκης: Ο άγγελος και ο γλύ­ πτης (Κ. Βούλναρης, Αυγή, 23.10.11) Πολυδούρη Μαρία: Μόνο γιατί μ' αγά­

πησες (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 9.10.11, Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 28.10.11) Ρίλκε Ράινερ Μαρία: Οι ελεγείες του Ντουίνο (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 1.10.11, Α. Αρτινός, Αυγή, 16.10.11) Στίγκας Γιάννης: Ισόπαλο τραύμα (θ. Τσαλαπάτης, Εποχή, 16.10.11) Χαλαζωνίτης Δημήτρης: Σφαίρες (Κ. Καρακώτιας, Καθημερινή, 2.10.11) ΔΟΚΙΜΙΑ Καλοκύρης Δημήτρης: Ή με χρώμα ή χωρίς (Θ. Σταθόπουλος, Καθημερινή, 29.10.11) Καμπερίδης Λάμπρος: Ο ιππεύς, ο ίππος, ο δράκων (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευ­ θεροτυπία, 8.10.11) Καπισίνσκι Ρίσαρντ: Ο άλλος (Μ. Πιμπλής, Νέα, 28.10.11) Ράμφος Στέλιος: Η λογική της παρά­ νοιας (Κ. Παπαγιώργης, Lifo, 27.10.11) Σαραμάγκου Ζοζέ: Το τελευταίο τετρά­ διο (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 18.10.11) ΙΣΤ Ο Ρ ΙΑ Γαζή Έφη: Πατρίς, θρησκεία, οικογέ­ νεια (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 9.10.11) Δημητρίου Ελένη: Ο ελληνοίταλικός πό­ λεμος ως προσωπικό βίωμα (Η. Μαγκλίνης, Καθημερινή, 22.10.11, Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 10/11) Κουζινόπουλος Σπύρος: Δράμα 1941 (Β. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 11.10.11) Λιάκος Αντώνης (επιμ.): Το 1922 και οι πρόσφυγες (Σ. Κακουριώτης, Διαβάζω, 10/11) Μπούκτσιν Μάρεϊ: Οι Ισπανοί αναρχικοί (Γ. Σιακαντάρης, Νέα, 8.10.11) Συλλογικό: Το γλωσσικό ζήτημα (Μ. Πιμπλής, Νέα, 1.10.11) Συλλογικό: Φωνές από τη Βαϊμάρη (Θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 9.10.11) Τομαή Φωτεινή: Διπλωματία ιστορίαν εηοίηαε (Δ. Τριανταφυλλίδης, Διαβάζω, 10/11) Φωτίου Θανάσης: Η ναζιστική τρομο­ κρατία στην Ελλάδα (Φ. Πανταζής, Αδέ­ σμευτος Τύπος, 22.10.11, Σ. Κακουριώτης, Αυγή, 30.10.11) Χιονίδου Βιολέτα: Λιμός και θάνατος στην κατοχική Ελλάδα 1941-1944 (Ζ. Σαλίμπα, Αυγή, 30.10.11) Beevor Antony: Βερολίνο, η πτώση 1945 (Κ. Παπαγιώργης, Lifo, 6.10.11) Fenby Jonathan: Συμμαχία (X. Δημακοπούλου. Εστία, 15.10.11)

Kershaw Ian: Ο Χίτλερ, οι Γερμανοίκαι η «τελική λύση» (Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 9.10.11) Richter Heinz: Η μάχη της Κρήτης (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 10/11) Schminck-Gustavus Christoph: Μνήμες Κατοχής (Σ. Αρτεμισιώτης, Δρόμος της Αριστερός, 22.10.11) Van Greveld Martin: Πόλεμος (X. Δημακοπούλου, Εστία, 22.10.11) ΒΙΟΓΡΑΦ ΙΕΣ ΑΥΤΟ ΒΙΟ ΓΡΑΦ ΙΕΣ Ζάλμπερ Λίντε: Φρίντα Κάλο (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 29.10.11) Μουσμούτης Διονύσης: Ούγκο Φόσκολο (Σ. Τσούπρου, Ελευθεροτυπία, 22.10.11) Σιατόπουλος Δημήτρης: Ελ Γ<ρέκο (Ε. Γκίκα, Έθνος, 29.10.11) Ackroyd Peter: Πόε, μια σύντομη ζωή (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 8.10.11) Morand Paul: Η αύρα τηςΣανέλ (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 16.10.11) ΜΕΛΕΤΕΣ Αϊναλής Ζ. - Παπαντωνόπουλος Μ.: Ρο­ μαντική αισθητική (Φ. Τερζάκης, Ελευ­ θεροτυπία, 1.10.11) Ανδρειωμένος Γιώρνος: Πάλι με χρόνια με καιρούς... (Π. Μπίλλα, Διαβάζω, 10/11) Βασδέκης Γρηγόρης: Θείο δράμα και μητριαρχία στην Οδύσσεια (Μ. Αλεξοπούλου, Αυγή, 9.10.11) Γεωργαντά Αθηνά: Τα θαυμάσια νερά. Ανδρέας Κάλβος (Λ. Κουζέλη, Βήμα, 9.10.11, Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθερο­ τυπία, 28.10.11) Γιαννόπουλος Γιάννης: Ταιταντίνοι (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 10/11) Γιοχάλας Τίτος: Η αρβανιτιά στον Μόριά (Μ. Μερακλής, Ελευθεροτυπία, 15.10.11) Δαρδανός Γιώργος (επιμ.): Σελίδες στην οθόνη ή σε χαρτί (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 22.10.11) Ζανενέ Ζαν Νοέλ: Ιστορία των μέσων μαζικής ενημέρωσης (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 10/11) Ζάρρα Ιλιάνα: Επεισόδια καλλιτεχνικής παλινδρόμησης στην Τέχνη του 20ού αιώνα (Κ. Χριστόπουλος, Αυγή, 2.10.11) Ζήρας Αλέξης: Όψεις της κυπριακής πεζογραφίας 1900-2000 (Φ. Σταυρίδης, Διαβάζω, 10/11) Καραποστόλης Βασίλης: Διχασμός και

εξιλέωση (Γ. Επτακοίλη, Καθημερινή, 1.10.11) Καρτσάκης Αντώνης: Μεταπολεμική κριτική και ποίηση (Β. Ζηλάκος, Ελευ­ θεροτυπία, 8.10.11) Καψωμένος Ερατοσθένης (επιμ.): Εισα­ γωγή στην ποίηση του Σικελιανού (Β. Χατζήβασιλείου, Βήμα, 2.10.11) Μαστροδημήτρης Π. Δ.: Από τη λογοτε­ χνία στη φιλολογία (Σ. Γουνελάς, Ελευ­ θεροτυπία, 28.10.11) Μαυρομμάτης Δήμος: Πολιτική και πο­ λιτισμός (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 8.10.11) Μιχαήλ Σάββας: Γκολέμ (Τ. Πολίτη, Αυγή, 23.10.11) Μπούρκερτ Βάλτερ: Homo necans (Σ. Μαλαβάκης, Νέα, 4.10.11) Μπρέγιαννη Κατερίνα: Νεοελληνικό νό­ μισμα (Α. Αντωνίου, Ελευθεροτυπία, 22.10.11) Ρωμανός Αριστείδης: Το Ελληνικό και η αναβίωση του κέντρου (Ε. Φαλίδα, Νέα, 18.10.11)

Σκλαβούνος Γεράσιμος: Η «κυριαρχία» του ανθρώπου στη φύση και οι συνέπειές της (Ε. Παπαδημητρίου, Αυγή, 23.10.11) Σταυρακοπούλου Σωτηρία: Περικλής Σφυρίδης (Π. Γούτας, Ελευθεροτυπία, 1.10.11) Συλλογικό - Ελληνική Εταιρεία Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας (εισαγ.

- επιμ.: Ζ. Σιαφλέκης): Γραφές της μνή­ μης (Γ. Μπασκόζος, Διαβάζω, 10/11) Τζιόβας Δημήτρης: Ο μύθος της Γενιάς του Τριάντα (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 29.10.11) Τομαρά-Σιδέρη Ματούλα: Ο αιγυπτιώτης Ελληνισμός στους δρόμους του βαμβακιού (Σ. Ευσταθιάδης, Βήμα, 23.10.11, Σ. Μαλαβάκης, Νέα, 25.10.11) Τουρνικιώτης Παναγιώτης: Η διαγώνιος του Le Corbusier (Α. Αρτινός, Ελευθε­ ροτυπία, 8.10.11) Τσούρκα-Παπαστάθη Δέσποινα: Η νο­ μολογία του Κριτηρίου της Ελληνικής

«Κομπανίας» του Σιμπίου Τρανσυλβα­ νίας 17ος - 18ος αιώνας (X. Δημακοπούλου, Εστία, 8.10.11)

ΠΟΛΙΤΙΚΗ Εσέλ Στεφάν: Αγωνιστείτε (Μ. Πιμπλής, Νέα, 11.10.11) Λιερός Γιώργος: Σκέψεις για την άμεση δημοκρατία (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυ­ πία, 28.10.11) Hay Colin - Lister Michael - Marsh David: To κράτος (K. Ελευθερίου, Κα­ θημερινή, 23.10.11)

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ■ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΠΑ Δρίτσας Θανάσης: Η ασθένεια της υγείας (Γ. Υφαντόπουλος, Καθημερινή, 2.10.11, Κ. Σουλιώτης, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Jarvis Jeff: Τι θα έκανε η Google; (Μ. Παπαγιαννίδου, Βήμα, 16.10.11, Ε. Καρ-

Υπηρεσίες Αποδελτίωσης Εντύπων, Social Media, Internet, Τηλεόρασης, Ραδιόφωνου και Διεθνών Μέσων

www.clipnews.gr

ΑποδελτίωσηΕντύπων

ΑποδελτίωσηSocial Media

Δωρεάν Δοκιμή

ΑποδελτίωσηInternet

ΑποδελτίωσηTV&RADIO

Αποδελτίωση

Κ

\ ΑΘΗΝΑ: Φρύνης 7, Παγκράτι,Τ.Κ. 116 34-Τηλ. Κέντρο: 210 70.111.43, Fax: 210 70.111.47· sales@clipnews.gr ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Μοναστηριού 90,Τ.Κ. 546 27-Τηλ. Κέντρο: 2310 50.15.75, Fax: 2310 50.15.73 · info@clipnews.gr

:κριτικογραφια

κίτη, Αγγελιοφόρος, 29.10.11) Levy Ariel: Θηλυκές φαλλοκράτισσες (Φ, Θαλασσινός, Ελευθεροτυπία, 28.10.11)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Μακρής Νίκος: Ηθική και Λογική (Δ. Μαρουδής, Ελευθεροτυπία, 22.10.11) Πάτναμ Χίλαρυ: Το νόημα και οι αισθή­ σεις (Β. Ζηλάκος, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Amery Jean: Πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση (Α. Δεληγιώρνη, Ελευθε­ ροτυπία, 15.10.11) Gauchet Marcel: Η απομάγευαη του κό­ σμου (Κ. Παπαγιώργης, Lifo, 20.10.11) Kant Immanuel: Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη (Β. Ζηλάκος, Ελευθεροτυπία, 22.10.11)

ΠΑΙΔΙΚΟ - ΕΦΗΒΙΚΟ Αγγελίδου Μαρία: Μύρτις, οι ζωές της (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Καλί Νταβίντε: Ο εχθρός (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 16.10.11) Κατσαμά Ελένη: Κοσμοδρόμιο (Ε. Σα­ ραντίτη, Ελευθεροτυπία, 28.10.11) Κλιάφα Μαρούλα: Μια μπαλάντα για τη Ρεβέκκα (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 23.10.11) Παπαντωνίου Ζαχαρίας: Τα ψηλά βουνά (X. Δημακοπούλου, Εστία, 15.10.11) Προύσαλης Δημήτρης: Ελληνόφωνα παραμύθια από την Κάτω Ιταλία (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 16.10.11)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ —— Ο 130 on!

J| ro ^ Μ

Μηλιός Γιάννης - Σωτηρόπουλος Δημήτρης: Ιμπεριαλισμός, χρηματοπιστωτικές αγορές, κρίση (Θ. Παρασκευόπουλος, Εποχή, 9.10.11) Klein Naomi: Φράχτες και παράθυρα (Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 16.10.11, Ν. Μπαστέα, Νέα, 22.10.11, Α. Νταραδήμου, Ελεύθερος Τύπος, 29.10.11) Moyo Dambisa: Πώς χάθηκε η Δύση (θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 2.10.11) Stiglitz Joseph: Ο θρίαμβος της απλη­ στίας (Θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 16.10.11)

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ De Μ’ Uzan Michel: Στα σύνορα της ζωής και του θανάτου (Γ. Μπαζαρίδης, Αυγή, 2.10.11)

ΜΑΡΤΥΡΙΑ

ΠΑΙΔΕΙΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ελύτης Οδυσσέας: Συν τοις άλλοις (Γ. Μπέκος, Βήμα, 16.10.11) Λίλιν Νικολάι: Σιβηρική αγωγή (Μ. Παπαγιαννίδου, Βήμα, 23.10.11)

Μπιτσιάνης Αντώνης: Σχολική μάθηση και επιτυχία χωρίς άγχος (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 8.10.11) Ρήγος Άλκης: Ελληνικό Πανεπιστήμιο και φοιτητικό κίνημα (X. Δημακοπού­ λου, Εστία, 1.10.11)

ΗΜΕΡΟΛΟΠΟ Αγγελόπουλος Γρηγόρης: Ημερολόγιο πολέμου 1940-1941 (Γ. Μπασκόζος, Βή­ μα, 29.10.11, Π. Παπαστρατής, Αυγή, 30.10.11) Μανουκάκη-Μεταξάκη Άννα (επιμ.): Πολεμικά ημερολόγια Αντώνη Φάκαρου και Γώργη Κουτεντάκη (Μ. Βουρλιώτης, Αυγή, 30.10.11)

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ Μορέν Εντγκάρ: Οι σταρ (Δ. Ρουμπούλα, ' Εθνος, 31.10.11)

ΛΕΥΚΩΜΑ Δανιήλ Χρήστος: Ιούς, Μανιούς, ίσως και Aqua Marina (Α. Στεργιόπουλος, Ελευθεροτυπία, 8.10.11) Μαμάης Γιάννης: Αρόδο (Γ. Ζουμπουλάκης, Βήμα, 16.10.11) Μυτάς Δημήτρης: Μηδέν δέκα (Λ. Καζαντζάκη, Αυγή, 23.10.11) Σαμαρά-Κάουφμαν Αλίκη: Η θάλασσα (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 1.10.11) Σέρβη Κατερίνα: Η Ακρόπολη - Το Μου­ σείο της Ακρόπολης (Δ. Καραμολένκου, Διαβάζω, 10/11) Φιλιπποπούλου ' Ερση: Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης (Δ. Καραμολέγκου, Δια­ βάζω, 10/11)

ΤΑΞΙΔΙ - ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ Ζιντ Αντρέ: Επιστροφή από τη Σοβιετική Ένωση (Κ. Καρακώτιας, Καθημερινή, 29.10.11) Μασσαβέτας Αλέξανδρος: Κωνσταντι­ νούπολη (Μ. Παπαγιαννίδου, Βήμα, 29.10.11)

ΘΡΗΣΚΕΙΑ Κρίστεβα Τζούλια: Αυτή η απίστευτη ανάγκη για πίστη (Φ. Πανταζής, Αδέ­ σμευτος Τύπος, 29.10.11) Hume David: Η φυσική ιστορία της θρη­ σκείας (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 2.10.11)

ΔΙΚΑΙΟ Κτιστάκης Γιώργος: Η απονομή της Ποι­ νικής Δικαιοσύνης (Μ. Μουστάκα, Νέα, 15.10.11)

ΕΠΙΣΤΗΜΗ Βάρβογλης Χάρης: Ιστορία και εξέλιξη των ιδεών στη Φυσική (Τ. Καφαντάρης, Βήμα, 23.10.11) Μασούντ Εχσάν: Επιστήμη και Ισλάμ (Τ. Καφαντάρης, Βήμα, 2.10.11, Δ. Τριανταφυλλίδης, Διαβάζω, 10/11) Bennett Jeffrey: Πέρα από τα UFO (Α. Γαλδαδάς, Βήμα, 9.10.11)

ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Λουκάκος Γιάννης: Ψωμί και αλάτι (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, 15.10.11)

ΜΟΥΣΙΚΗ Σισιλιάνος Γιώρνος: Για τη μουσική (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 30.10.11) Τσούχλος Νίκος: Τέχνη των αισθημά­ των και των συγκινήσεων (Α. Χαρκιολάκης, Διαβάζω, 10/11)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ Μπελιές Ερρίκος (μετ. - επιλ.): Όσκαρ Ουάιλντ - Ανθολόγιο (Σ. Σταυρόπουλος, Ελευθεροτυπία, 1.10.11) Τριανταφυλλίδη Ερατώ: Μια μέρα με τον Πλάτωνα (Φ. Θαλασσινός, Ελευθε­ ροτυπία, 1.10.11)

ΘΕΑΤΡΟ Αντονάς Αριστείδης: Τα κτίσματα (Α. Αθανασίου, Νέα, 1.10.11) Mishima Yukio: Ημαρκησία ντε Σαντ (Α. Αρτινός, Ελευθεροτυπία, 15.10.11) Sartre Jean-Paul: Κεκλεισμένων των θυρών (Α. Σιβετίδου, Ελευθεροτυπία, 15.10.11)

ΚΟΜΙΚ Ταρντί Ζακ - Βωτρέν Ζαν: Η κραυγή του λαού (Ν. Κουνενής, Αυγή, 16.10.11) 1

δ:ευπώλητα Ο Κ ΤΩ Β ΡΙΟ Σ 2011

Ελληνική λογοτεχνία Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ανεμώλια Αγιοι και δαίμονες Εις ταν Πόλιν Ο λύκος της μοναξιάς Περιπόλων περί πολλών τυρβάζω Το τρένο των νεφών Οι καιροί της μνήμης Το φθινόπωρο της μάγισσας Μετά την καταιγίδα Άδειες Κυριακές Αγκριτζέντο

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Ζουργός Ισίδωρος Καλπούζος Γιάννης Δημουλίδου Χρυσηίδα Σκαμπαρδώνης Γιώργος Φακίνου Ευγενία Παπαθεοδώρου Θ. Οικονόμου Καίτη Ευσταθίου Ευαγγελία Πετροπούλου Μαρίνα Χατζηαντωνίου Κώστας

Πατάκης Μεταίχμιο Ψυχογιός

Γενικός πίνακας

=ένη λογοτεχνία Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3

Ιϋϋ 5 6 7 8 9 10

Αλεφ Μία ημέρα Το άγριο τριαντάφυλλο Ο ιεροκήρυκας Το αστέρι του διαβόλου Το κοιμητήριο της Πράγας Αννα Το μυστικό Να σου πω μια ιστορία

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Coelho Paulo Νίκολς Ντέιβιντ Donnelly Jennifer Λάκμπεργκ Καμίλλα Νέσμπο Τζο Έκο Ουμπέρτο Darby Beryl Byrne Rhonda Μπουκάι Χόρχε Usakligil Halid Ziya

Λιβάνης Μίνωας Ωκεανίδα Μεταίχμιο Ψυχογιός Λιβάνης Λιβάνης Opera Λιβάνης

Γενικός πίνακας

Ποίηση Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Βαθέος γήρατος Μ | | Τα ποιήματα 3 Μόνο γιατί μ' αγάπησες. Τα ποιήματα Οι ελεγείς του Ντουίνο. Δίγλωσση έκδοση Ερωτικά ποιήματα 5 am Σονέτα της συμφοράς 7 Μαύρο χρήμα 8 | Χρίσματα 9 Το μονόγραμμα 10 Ποίηση

mm

Καστανιώτης Ψυχογιός Ψυχογιός Λιβάνης Λιβάνης

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Βαρβέρης Γιάννης Τρανστρέμερ Τούμας Πολυδούρη Μαρία Ρίλκε Ράινερ Μαρία Πάμπλο Νερούδα Βλαβιανός Χάρης Σιώτης Ντίνος Βαλαωρίτης Νάνος Ελύτης Οδυσσέας Ελύτης Οδυσσέας

Κέδρος

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοι­ χεία «Ευπώλητα Οκτώβριος 20Π» είναι: ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 2ΐο 3615077 -

Μεταίχμιο Πατάκης Πατάκης Μεταίχμιο Ίκαρος Ικαρος

ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210-3258440 ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ,Ίλιον, 2ΐο 2618156 - ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα, 2310-276447 - ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ, Αλυσίδα, 2310-252888 ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210-3650000.

Η αποτελεσματικότητα και η αξιοπιστία γίνονται πράξη Κέντρο Διανομής Ασπροπύργου Λεωφ. ΝΑΤΟ 19300 Ασττρόττυργος Τ: 210 55 17 700 F: 210 55 96 411

Συγκρότημα Βορείου Ελλάδος ΒΙ.ΠΕ ΣΙΝΔΟΥ Ο.Τ 31Γ Γ Είσοδος, 52 022 Θεσσαλονίκη Τ: 2310 79 99 44 F: 2310 79 97 03

Κέντρο Διανομής Μαγούλας Γ. Γεννήματα 99 Θέση: Πλακωτό 19600 Μαγούλα Τ: 210 55 17 880-881 F: 210 55 51 770

Ο ΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011

Δοκίμια Α /Α ΤΊΤΛΟΣ Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ 1

Είναι ο καπιταλισμός ηλίθιε! Η Ελλάδα που αγάπησα, η Ελλάδα της 2 χρεοκοπίας 3 Οι επτά ιδέες για πιθανή αναγέννηση 4 4$ τέχνη του να έχεις πάντα δίκιό ■ 5 Το δόγμα του σοκ 6 Από την κλεπτοκρατία στη χρεοκοπία 7 Η λογική της παράνοιας 8| Σπίθα για μια Ελλάδα ανεξάρτητη και δυνατή Το μνημόνιο της χρεοκοπίας 9 και ο άλλος δρόμος 10 Φράχτες και παράθυρα Αι στο διάολο ΔΝΤ

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Λιβάνης

Μπέης Κώστας Ε.

Λιβάνης

Μαρκεζίνης Βασίλειος Σοηενάουερ Άρθουρ Klein Naomi Λυγερός Σταύρος Ράμφος Στέλιος Θεοδωράκης Μίκης

Λιβάνης Πατάκης Λιβάνης

Μαριάς Νότης Klein Naomi

Παιδική & Εφηβική λογοτεχνία Α /Α ΤΊΤΛΟΣ Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ 1 2 3

BH 5

if l 7 Μ 9 V»

1

3 4

Στιγμές. Ατζέντα 2012 Λόιντ Τσαρλς - Φαραντούρη Μαρία: Athens Concert CD Guinness World Records 2012 Νότης Μαυρουδής: Στου χρόνου τις καταπακτές CD

5

Klab works: Έργα (Δίγλωσσο)

6 7 8 9

Νικόστρατος Αργυρώ: κάθε μέρα ελληνικά Tour in Θεσσαλονίκη - Αγγλικά Ιπποφαές: Το πολυδύναμο φυτό του μέλλοντος Πανηγύρια στο Αιγαίο

Λιβάνης

^Μ Μ ΡΚΗ Η Η Η Ι

Ε Κ Δ Ο Τ ΙΚ Ο Σ Ο ΙΚ ΟΣ Πατάκης Αγκυρα Καλέντης Λ ιβ ά ν η ς . Μίνωας Μεταίχμιο Ψυχογιός Εν πλω Πατάκης

Γενικός πίνακας

Διάφορα

2

Αρμός

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Saint-Exupery Antoine Ο μικρός πρίγκιπας Παρκ Σου Λίντα Τα 39 στοιχεία. Βιβλίο 9. Δελτίο θυέλλης Γκαλφάρ Κριστόφ Ο πρίγκηπας των νεφών Κυριάκού Μαρί Μάικ ο φασολάκης: Πάω θάλασσα Τριβιζάς Ευγένιος Τα τρία μικρά λυκάκια :8ϋη Άλκη - . Το καπλάνι της βιτρίνας Νόελ Άλισον Το αστέρι της νύχτας. Οι αθάνατοι. Βιβλίο 5 Το θαυμαστό ταξίδι του Νιλς Χόλγκερσον | C D Λαγκερλέφ Σελμά Saint-Exupery Antoine Ο μικρός πρίγκηπας με κινούμενες εικόνες Ζέη Αλκή Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου

Α /Α ΤΊΤΛΟΣ Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ

Ε Κ Δ Ο Τ ΙΚ Ο Σ Ο ΙΚ Ο Σ

Μπογιόπουλος Νίκος

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚ Δ Ο Τ ΙΚ Ο Σ Ο ΙΚ Ο Σ

Coelho Paulo Λόιντ Τσαρλς - Φαραντούρη Μαρία Guinness

Λιβάνης

Μαυρουδής Νότης

Protasis

Λαμπρινόπουλος Κωνσταντίνος Μπουασέ Ερίκ Μπαρμπαρίγου Αργυρώ Γάτσιος Κάσσανδρος Πίττας Γιώργος

ECM Χρυσή Πέννα

Ιανός Σύγχρονοι Ορίζοντες Liberis Ό ραμα Αγρότυπος Ιδιωτική

δ: βι βλιοθήκες-βι βλιοπωλεία ΑΠΟ ΤΟΝ Ν ΑΣΟ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

Χρηματιστήριο > Γήπεδο > Βιβλιοθήκη Η Μπολόνια σεμνύνεται για το πανε­ πιστήμιό της, το αρχαιότερο παγκοσμίως, όπως διατείνονται οι Ιταλοί, αφού ιδρύθηκε το 1088. Μπορεί οι Γάλλοι να προβάλλουν αντιρρήσεις λόγω της Σορβόννης, αλλά εκεί που δεν φαίνεται να υπάρχει διαφωνία εί­ ναι στην εισαγωγή και καθιέρωση του όρου Universitas στην πρωτεύουσα της περιφέρειας Emilia-Romagna. Αυτονόητη ήταν και η ίδρυση μιας βι­ βλιοθήκης του πανεπιστημίου, η οποία κράτησε τα σκήπτρα μέχρι το έτος 2000. Με την έναρξη της τρίτης (χριστιανι­ κής) χιλιετίας, όμως, είδε το φως μια νέα βιβλιοθήκη στο κέντρο του ιστο­ ρικού πυρήνα της Μπολόνια. Η παλιά, η σεβάσμια πανεπιστημιακή, δεν έπαψε να λειτουργεί, αλλά οι αρχές της πόλης έκριναν σκόπιμο να δημι­ ουργήσουν ένα χώρο πιο ελκυστικό

στους νέους, πιο σύγχρονα διαρρυθ­ μισμένο, ευχερέστερο στην πρό­ σβαση. Επιλέχθηκε, έτσι, ένα τμήμα του κτιριακού συγκροτήματος του δημαρχιακού μεγάρου, ενός κτίσματος που ανεγέρθηκε μεταξύ... 13ου και 15ου αιώνος! Αυτό, όσον αφορά την εξωτερική του όψη, όπως πα­ ρουσιάζεται στα μάτια του επισκέπτη της κεντρικότατης πλατείας του Ποσειδώνος, δίπλα στην Piazza Maggiore. Γιατί, εσωτερικά, ο χώρος είναι πραγματικά μοντέρνος. Παραμερίζοντας όλο του το ιστορικό παρελθόν (ναός, φρούριο, χώρος στρατιωτικών γυμνασίων, βοτανικός κήπος), παρελθόν που αναζητείται συνεχώς μέσω των αναγκαίων ανασκαφών, αναδύεται η χρήση του στις αρχές του 20ού αιώνος ως χρηματι­ στηρίου εμπορευμάτων, όπου συνέρρεαν οι αγρότες της περιοχής και

εμπορεύονταν τα προϊόντα τους. Οι ξύλινες κατασκευές έδωσαν τη θέση τους στο γυαλί και στο σφυρήλατο σί­ δερο, προστέθηκαν όροφοι και εξώ­ στες, ήρθε και φως απ’ την οροφή χω­ ρίς αυτή να στερηθεί των ζωγραφικών της απεικονίσεων. Τα χρόνια περνού­ σαν και η πόλη βίωσε δυο καταστρε­ πτικούς πολέμους, οι οποίοι μείωσαν κατά πολύ τις εμπορικές συναλλαγές. Οπότε ο χώρος προσαρμόστηκε για άλλους αγώνες, αθλητικούς τώρα: δια­ μορφώθηκε σε αίθουσα καλαθόσφαι­ ρας και έζησε συγκλονιστικές αναμε­ τρήσεις μπάσκετ! Στη δεκαετία του 70, πάλι, έδιναν τις παραστάσεις τους οι μαριονέτες του δημοτικού θεάτρου και το 1990 πάρθηκε η απόφαση να δημιουργηθεί εκεί μια ευχερώς προ­ σιτή βιβλιοθήκη που να περιέχει έργα

από τη μεταπολεμική περίοδο και αρ­ γότερα. Και η ονομασία της Sala Borsa, Αίθουσα Χρηματιστηρίου! Αγνοήθηκε, βέβαια, το αθλητικό της ιντερλούδιο, αλλά ελήφθη υπόψη ο ανταλλακτικός χαρακτήρας μιας από τις παλιότερες χρήσεις της: ανταλλαγή γνώσεων αυτή τη φορά. Επισκέφθηκα τη βιβλιοθήκη πρωί και απόγευμα (οι ώρες λειτουργίας της από τις δέκα μέχρι τις οκτώ καθημε­ ρινά, εκτός Κυριακής και Δευτέρας) Στην πρωινή επίσκεψη περιδιάβασα τους χώρους: άνετη κυκλοφορία των αναγνωστών και ευχερέστατη ενημέ­ ρωση από προσηνείς υπαλλήλους, κα­ τατοπιστικός ηλεκτρονικός κατάλο­ γος, ευρύχωρα αναγνωστήρια, πλού­ σια συλλογή ημερήσιου και εβδομαδι­ αίου τύπου (ιταλικού και ξενόγλωσ-

δ: βι βλιοθήκες-βι βλιοπωλεία

δ

136 8S

σου), πληθώρα κατευθυντήριων πι­ νακίδων. Αθεράπευτα περίεργος και σε πρα­ κτική αδυναμία ν’ αναζητήσω τίτλους παλαιούς ή σπάνιους, αναδίφησα τον κατάλογο των σχετικών με την Ελ­ λάδα αποκυημάτων. Βρήκα αρκετά σε ιταλική μετάφραση. Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Η φόνισσα. Κωνσταντίνου Καβάφη, Ερωτικά ποι­ ήματα. Νίκου Καζαντζάκη, Ο τελευταίος πει­ ρασμός. Γ ιάννη Ρίτσου, Η κυρά των αμπελιών. Ζυράννας Ζατέλη, Και με το φως του λύκου επανέρχονται. Ιωάννας Καρυστιάνη, Ο άγιος της μο­ ναξιάς. Μόρας Μεϊμαρίδη, Οι μάγισσες της Σμύρνης. Υπάρχουν, φυσικά, και πολλές εκδό­ σεις των αρχαίων συγγραφέων, με προεξάρχοντες τον Όμηρο, τους τρεις τραγικούς, τον Παυσανία, τον Πλούταρχο, τον Πλάτωνα, τον Αρι­ στοτέλη, τον Θουκυδίδη, τον Ξενοφώντα (εννοείται ότι όλες είναι πρό­ σφατες, μετά το 1950). Κάτι ακόμη: Λόγω της ιδιαίτερης σχέ­ σης του με την Ιταλία, βρίσκονται στη βιβλιοθήκη αρκετά κείμενα του Αλέξανδρου Παναγούλη. Ένα απ’ αυτά, το Μέσα από τη φυλακή σάς γράφω για την Ελλάδα, σε δίγλωσση έκδοση. Στο μουσικό δε τμήμα, γιατί υπάρχει και τέτοιο κι είναι επίσης πλούσιο, προσφέρονται προς ακουστική τέρψη, μεταξύ άλλων, τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη, Ψαραντώνη, Λου­ δοβίκου των Ανωγείων. Αφήνοντας κατά μέρος τις ελληνικές πηγές, αξίζει να παρατηρήσει ο επι­ σκέπτης τη σημασία που αποδίδουν οι αρμόδιοι στην παιδική ανάγνωση.

Προφανώς χωριστές αίθουσες, με εν­ διαφέρουσα κατανομή των τίτλων: τα πρώτα αναγνώσματα, παιδικοί φό­ βοι, θρησκείες (στον πληθυντικό) κι εορτές, υγεία και διατροφή, φύση, οι­ κογένεια, μηχανές και επαγγέλματα, αριθμοί και γράμματα. Δικτυακός τό­ πος διακριτός από εκείνον των ενη­ λίκων. Ακουστική πρόσβαση σε διη­ γήματα και ποιήματα. Και πολυάριθ­ μοι δίσκοι (πάνω από είκοσι τρεις χι­ λιάδες CD) με κάθε είδος μουσικής δημιουργίας. Για τα παιδιά, διατίθεν­ ται νανουρίσματα, παιδικά τραγού­ δια, D V D με κινούμενα σχέδια. Με την ευκαιρία, μάλιστα, της μνείας του αριθμού των δίσκων, αξίζει να επισημανθεί ότι η βιβλιοθήκη διαθέτει περί τις διακόσιες είκοσι χιλιάδες βι­ βλία. Ακολούθησε απογευματινή επί­ σκεψη. Αιτία ήταν η συνάντηση μιας «ομάδας ανάγνωσης», η οποία επρόκειτο να συζητήσει και να κριτικάρει ένα καινούργιο μυθιστόρημα. Καμιά εικοσαριά άτομα, ηλικίας ανάμεσα στα τριάντα και τα εξήντα, διατύπω­ σαν τις απόψεις τους, θετικές ή αρ­ νητικές, γύρω από το έργο καθαυτό, αλλά και σχετικά με το παράλληλο θέμα του βιβλίου, τον ρόλο της κα­ θολικής Εκκλησίας στην ιταλική κοι­ νωνία. Συζήτηση γόνιμη, που διήρκεσε σχεδόν δύο ώρες. Όσο για έξω από την αίθουσα, στα αναγνωστήρια δεν έπεφτε καρφίτσα και η ώρα ήταν ήδη εφτάμισι το βράδυ. Βγαίνοντας προς την πολύ­ βουη πλατεία, βρέθηκα να κρατώ ένα φυλλάδιο που μου εγχείρισε κάποιος νεαρός. Ανακοίνωνε την έναρξη σει­ ράς μαθημάτων για εγκύους, προκειμένου να διευκολυνθούν στη χρήση υπολογιστών για να έχουν πρόσβαση σε τομείς που ενδιαφέρουν τις νέες μητέρες. ■

Παύλος Λάμπρος

Η ΑΝΤΖΕΛΑ Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΚΙ ΕΓΩ Διηγήματα Η εικονογράφηση ίο υ β ιβλίου έγινε από τη ν ζωγράφο κ αι π οιή τρ ια Μ υ ρ τώ Βρα νά

Μερικοί από τους ήρωες αυτών εδώ των διηγημάτων αναρωτήθηκαν πώς είναι δυνατόν ποτέ ένας οποιοσδήποτε νους, ανθρώπου ή ζώου, ή ακόμα και εξωγήινου, να μπορεί να συλλάβει, να κάνει μια οποιαδήποτε σκέψη, αφού ο εγκέφαλος που υποτίθεται πως επεξεργάζεται τους διαφόρους ερεθισμούς από τους οποίους προκαλοΰνται οι σκέψεις, αποτελείται αυτός ο εγκέφαλος από μόρια, τα μόρια από πυρηνικά άτομα και τα τελευταία από διάφορα μικροσωματίδια που το καθένα απέχει από το αμέσως επόμενό του χιλιάδες ή εκατομμύρια φορές τη διάμετρό του, ο χώρος δηλαδή μεταξύ τω ν πυρηνικών ατόμων ή και σωματιδίων είναι κενός από σωματίδια, όπως ακριβώς και η δομή οποιουδήποτε μικροσωματιδίου, που αποτελείται από άλλα σωματίδια που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους. Το ίδιο συμβαίνει και όταν δεχόμαστε σωματίδια από μια ορισμένη ακτινοβολία (π.χ. τα φωτόνια, ηλεκτρόνια κλπ. που, ερχόμενα από 'να αμάξι, μας πληροφορούν πως αυτό το αμάξι είναι λ.χ. μπλε), οπότε κενό (: αυτό των σωματιδίων από το χρώμα του αμαξιού) πάνω σε κενό (: αυτό τω ν εγκεφαλικών μας κυττάρων) πώς να επιδράσει και πού; Το ίδιο συμβαίνει και με την κίνηση και τον χρόνο, που δεν μπορούμε να πάμε πουθενά και σε κανένα χρόνο επειδή πάντα είμαστε υποχρεωμένοι να διανύουμε, πρώτα απ' όλα, τη μικρότερη απόσταση, χωρική ή χρονική, οπότε πάντοτε μηδενικές χρονοχωρικές αποστάσεις θα διανύουμε, μένοντας ουσιαστικά στην ίδια θέση, εκτός και εάν αυτή τη χρονοχωρική στιγμή, που ισούται με το μηδέν, την πολλαπλασιάσουμε με το Άπειρο, οπότε αυτό το γινόμενο μας δίνει κάτι διαφορετικότερο του μηδενός.Όμως αυτό το Άπειρο ο άνθρωπος ιδεν μπορεί να το «χειριστεί», γιατί πάντοτε μετρήσιμες αποστάσεις είναι υποχρεωμένος να διανύει, εκτός και εάν «δανεισθεί» μεσ' απ' την ίδια την ψυχή αυτού του συστελλόμενου, πλέον, Σύμπαντος, που στο μέγιστο βαθμό της συστολής του ταυτίζεται με το Μηδέν, ένα Μηδέν όμως που μέσα του διαθέτει άπειρη δομή, απειρική συχνότητα, απ' όπου παίρνουν και τα διάφορα ζωντανά για να μπορούν να εκτελούν χρονοχωρικές κινήσεις. Γιατί μετά τη φάση του διαστελλόμενου Σύμπαντος, που τώρα διανύουμε, θα επακολουθήσει η συστολή του μέχρι το Απόλυτο Μηδέν του, οπότε μέσα σ’ αυτό το λεγόμενο zero point παρατηρούνται οι κβαντικές κυμάνσεις μηδενικού εύρους, έχουμε να κάνουμε δηλαδή μ' ένα Μηδέν που πάλλει απ' το Άπειρο της συχνότητάς του. Ναι, αλλά τότε, μέσα σ' αυτό το άκρον άωτον της συστολής του Σύμπαντος, κατοικοεδρεύει ένας διαφορετικότερος από τα παραπάνω Νους, Αυτός που μας ονειρεύεται, γιατί μονάχα αν από κατιτί ^ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ δικό Του, όπως είναι αυτό το όνειρό Του, πάρουμε Ανδρέου Μεταξά 28, Αθήνα, 106 81 εμείς στοιχείο Του, μπορούμε να ξεπεράσουμε Τηλ.: 210 38 25 485, fax: 210 38 41 171, τη μηδενική χρονοχωρική οντότητα. email: dodonibooks@otenet.gr

διπεριοδεύω ν ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗ

«Μήν καρτερής έδώ πουλί, καί μήν προσμένης χλόη·>

τέχνη Έχοντας στο εξώφυλλο ένα έργο του πρόωραχαμένου ζωγράφου Σπόρου Αλαμάνου, κυκλοφορεί το καινούργιο, 141ο τεύχος του κερκυράικού περιοδι­ κού ΠΟΡΦΥΡΑΣ, σελίδες του οποίου αφιερώνονται στον σημαντικό αυτόν κερκυραίο καλλιτέχνη (1947-2011), στις οποίες περιλαμβάνονται ένα βιογραφικό, υπαγορευμένο από τον ίδιο λίγους μήνες πριν πεθάνει στον Δ. Κονιδάρη, άλλα εργοβιογραφικά στοιχεία και σει­ ρά φωτογραφικών απεικονίσεων έργων του, καθώς κι ένα ποίημα του Λ. Μερτύρη αφιερωμένο σε αιπόν. Κείμενα για τον Καραγάτση (Γ. Κεχαγιόγλου), τον Κο­ σμά Πολίτη (Στ. Τσούπρου), την πα­ ρουσία του Καβάφη στην Κέρκυρα (Μ. Καραμπίνη-Ιατρού), καθώς και την ελ­ ληνική πολιτιστική στρατηγική (Φ. Δ. Δρακονταειδής) συμπληρώνουν την δ δοκιμιακή ύλη του περιοδικού, όπου φι­ 138 λοξενούνται ακόμη ποιήματα (μεταξύ άλλων του τσέχου ποιητή Βίτιεσλαφ Νέζβαλ και του βούλγαρου Λιούμπομιρ Λέβτσεφ) και διηγήματα (Μαρί-Λουίς Κάσχνιτζ). Οι σελίδες του τεύχους κλεί­ νουν με σχόλια, επισημάνσεις, κριτικές (από τους Άννυ Κουτροκόη, Δ. Κόκορη, Σ. Καράμπελα, Ευρ. Γαραντούδη) που φι­ λοξενούνται υπό τον γενικό τίτλο «Περίπλους». [ΠΟΡΦ ΥΡΑΣ, Τ.Θ. 206, 491 0 0 Κέρκυρα, τηλ.: 26610-31923, dimkonidaris@yahoo.gr, http://porfyras.com]

λογοτεχνία Στην καταξιωμένη και πολυγραφότατη συγγραφέα παιδι­ κής λογοτεχνίας από την Κύπρο Μα­ ρία Πυλιώτου (γεν. Λευκόνοικο, 1935) είναι αφιερωμένο ένα μεγάλο μέρος του 19ου τεύχους της Επιθε­ ώρησης Κυπριακής Παιδικής Λο­ γοτεχνίας ΑΝΕΜΗ, που εκδίδεται από τον Κυπριακό Σύνδεσμο Παι­ δικού - Νεανικού Βιβλίου, στη Λευ­ κωσία Κάνοντας την πρώτη της εμ­ φάνιση στα γράμματα το 1957, η Μ. Πυλιώτου συνεργάστηκε για πολλά χρόνια με παιδικά περιοδικά και ανά­ λογα προγράμματα του ΡΚ, για να ασχοληθεί με τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά και εφήβους από το 1974 μέχρι σήμερα, έχοντας εκδώσει 21 συνολικά έργα, τα οποία συγκέν­ τρωσαν πολλές βραβεύσεις. Την υπόλοιπη ύλη του τόμου συμπλη­ ρώνουν βιβλιοπαρουσιάσεις και δο­ κίμια για την λογοτεχνία για παιδιά και νέους, ένας μικρός φάκελος με θέμα «Περιβάλλον και παιδική λο­ γοτεχνία», διηγήματα και ειδήσεις από το χώρο. [ΑΝΕΜΗ, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, Ξ. Ξενιέρου 53,1015, Λευκωσία]

ποίηση Εξ ολοκλήρου αφιερωμένη στην πολύπλευρη προσωπικότητα του λογοτέχνη, ψυχαναλυτή, πανεπιστη­ μιακού δάσκαλου και κριτικού Μάριου Μαρκίδη (1940-2003) είναι η Τριμηνι­ αία Επιθεώρηση Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Αν­ θρώπου ΣΥΝΑΨΙΣ, στο 22ο τεύχος της που μόλις κυκλοφόρησε. Ο Μ. Μαρκίδης υπήρξε ένας διανοούμενος που το έργο του «διατρέχει από παν­ τού η ποίηση», όπως σημειώνει στο ει­ σαγωγικό του σημείωμα ο εκδότης του περιοδικού Θανάσης Καράβατος. Ποί­ ηση η οποία εμφιλοχωρεί και στα κεί­ μενα με τα οποία παρουσιάζουν και θυ­ μούνται τον άνθρωπο και το έργο του φίλοι και συνεργάτες του από το χώρο της επιστήμης και της λογοτεχνίας. Μαζί με αυτά, δημοσιεύονται ποιήμα­ τα και κείμενα του ίδιου του Μ. Μαρ­ κίδη, για τη θλίψη, τη γλώσσα, την κοι­ νωνική φοβία, το ψυχιατρικό αντικεί­ μενο κ.ά., καθώς και ένας επιστημο­ λογικός διάλογός του με τον Μ. Μαρκιανό, ενώ την ύλη του αφιερώματος συμπληρώνει μια επιλογή κριτικών δημοσιευμάτων για το λογοτεχνικό του έργο, που επιμελήθηκε ο επί χρό­ νια συνοδοιπόρος του (στο περιοδικό Σημειώσεις) Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος. [ΣΥΝΑΨΙΣ, Μαυροκορδάτου 1-3, 106 78, Αθήνα, τηλ.: 210-38.39.020, sinapsis@otenet.gr]

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ

Το παιχνίδι με τον χρόνο

Ελληνικό πρόβλημα και ευρωπαϊκό εγχείρημα

Λογοτεχνία και τέχνη της Κίνας Literature and art of China

Το παιχνίδι με τον χρόνο Εθνικισμός και νεοτερικότητα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΚΑΤΣΙΑΝΟΣ

ΚΛΑΙΡΗΒ. ΠΑΠΑΠΑΎΑΟΥ

ΛΕΚΚΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ

θα μπορέσει η ΕΕ να καταστήσει την κρίση ιστορική ευκαφία για την εμβάθυνση της οικονομικής και πολιτικής της συνεργασίας;

Μια συνδυασμένη λογοτεχνική και καλλιτεχνική παρουσίαση ενός μεγάλου πολιτισμού, όχι ακόμη αρκετά οικείου στη γλώσσα μας.

Περίπλοκη η σχέση ανάμεσα στον εθνικισμό και τον χρόνο. Τον ιστορικό χρόνο του παρελθόντος, τον οποίο η εθνικιστική ιδεολογία συναρτά με το παρόν και το μέλλον του έθνους.

Γενική γεωργία. Αρχές φυτικής παραγωγής στις αροτραίες καλλιέργειες

Βήματα για τη ζωή

Ευρωπαϊκή τουριστική πολιτική

ΝΑΝΤΙΑΚΟΥΡΜΟΥΣΗ

ΠΑΝΑΠΩΤΑ ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΑΝΔΡΕΑI. ΚΑΡΑΜΑΝΟΤ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΥΤΡΑΣ

Η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων των φυτών με τις συνιστώσες του περιβάλλο­ ντος είναι κεφαλαιώδους σημασίας, έχο­ ντας τελικό στόχο την ποσοτική και ποιο­ τική βελτίωση της φυτικής παραγωγής.

Ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρέμβασης που περιλαμβάνει το εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό, το δομημένο οδηγό μαθημάτων, καθώς και συνοδευτικό εκπαιδευτικό υλικό.

Ο τουρισμός αποτελεί κοινωνικοοικονομικό τομέα μείζονος σημασίας με θετικό αντίκτυ­ πο στην οικονομική ανάπτυξη και απασχό­ ληση στην Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή πολιτική τουρισμού αντιμετωπίζει προκλήσεις που απαιτούν προϋποθέσεις προσαρμογής.

Νικηταρά 2 & Εμμ. Μπενάκη, 106 78 Αθήνα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

Τηλ.: 2103838020, 2103822496, Fax: 2103809150 site: www.papazisi.gr ♦ email: papazisi@otenet.gr

8:comics ΤΗΣ ΛΗ ΔΑΣ ΤΣΕΝΕ

It’s Christmas... comics! α Χριστούγεννα για κάποιους είναι εποχή χαράς, για κάποι­ ους άλλους μελαγχολίας. Το σίγουρο όμως είναι ότι είναι εποχή έμπνευσης και δημιουργίας. Α ν ανα­ τρέξουμε στην κλασική, αλλά και την πιο σύγχρονη ιστορία της λογοτε­ χνίας, αλλά και του κινηματογράφου, θα δούμε ότι αριστουργήματα του εί­ δους έχουν θέμα τα Χριστούγεννα. Το ίδιο συμβαίνει και στο πεδίο των comics και πολλοί είναι οι δημιουργοί εκείνοι οι οποίοι κλέβουν κάτι από τη λεγάμενη μαγεία των Χριστουγέννων για να την βάλουν μέσα στις ιστορίες τους. Πάμε, λοιπόν, να δούμε μια μι­ κρή λίστα χριστουγεννιάτικων co­ mics που μπορεί να διαβάσετε ή και να δωρίσετε:

Τ

The Great Treasury of Christmas Comic Books

κυρίως για όλους όσοι πιστεύουν στον Αγιο Βασίλη.

Carl Barks et al.

Walt Disney’s Christmas Classics BOOM Kids!

Ακόμα μια όμορφη συλλογή. Η BO O M Kids! ξεκοκάλισε τα αρχεία της Disney και έβγαλε στην επιφά­ νεια τις καλύτερες χριστουγεννιάτι­ κες ιστορίες, φτιαγμένες από δημιουργούς-θρύλους, όπως οι Carl Barks, Walt Kelly, Floyd Gottfredson, Dann Jippes κ.ά., και με πρω­ ταγωνιστές τους πιο αγαπημένους μας ήρωες!

Επιμέλεια: Craig Yoe ID W

Μια πολύ όμορφη συλλογή με comics από τις δεκαετίες του ’40 και του ’50 από σημαντικούς δημιουργούς. Ο Craig Yoe έψαξε και ανακάλυψε comic strips με χριστουγεννιάτικο θέμα από τους Walt Kelly (Pogo), John Stanley (Little Lulu) και πολ­ λούς άλλους, δίνοντάς μας μια συλ­ λογή για μικρούς και μεγάλους και

Charles Μ. Schulz A Peanuts Christmas BO O M Kids!

Ευτυχία είναι να περνάς τα Χριστού­ γεννα μαζί με τους αγαπημένους σου, θα έλεγε ο Charlie Brown. Το βι­ βλίο αυτό, μια συλλογή χριστουγεν­

νιάτικων Peanuts strips από το 1950 έως το 1999, μεταφέρει αυτήν ακρι­ βώς την ατμόσφαιρα. Νιώστε ασφά­ λεια, θαλπωρή και ζεστασιά κάτω από την κουβέρτα του Linus και ξα­ ναζήστε τα Χριστούγεννα μέσα από τα μάτια του Charlie Brown, του Snoopy, της Lucy και της υπόλοιπης παρέας.

Lee Bermejo Batman: Noel DC Comics

της σειράς Merlin, βγαλμένος από τη φαντασία του Star, είναι αφιερωμέ­ νος στον Αγιο Βασίλη. Η ιστορία μάς πηγαίνει πίσω, στην παιδική ηλικία του πιο αγαπημένου αγίου των παι­ διών. Ο Αϊ-Βασίλης πέφτει μέσα στη μαγική σούπα του Μέρλιν και ξεκινά να απαγάγει παιδιά. Μια διαφορετική, ξεκαρδιστική ιστορία.

Le petit monde de Pere Noel Σενάριο: Alexandre Reverend Σχέδιο: Robin Thierry Dupuis

Και τώρα, κάτι διαφορετικό, κάτι για όσους αγαπούν τα υπερηρωικά comics. Ο ταλαντούχος Lee Bermejo εμπνέεται από την κλασική ιστορία του Ντίκενς A Christmas Carol και παρουσιάζει μια ποικιλία ερμηνειών της περσόνας του Σκοτεινού Ιππότη. Ένα ενδιαφέρον πείραμα, ένας πολύ ωραίος παραλληλισμός με την αφή­ γηση του Ντίκενς και ένα άριστο πα­ ράδειγμα διακειμενικότητας και πολ­ λαπλών αναγνώσεων.

Merlin contre le Pere Noel Σενάριο: Joann Star Σχέδιο: Jose Luis Munuera Dargaud

Α ς περάσουμε και σε κάτι με λίγο πιο ευρωπαϊκό αέρα. Ο δεύτερος τόμος

Μια σειρά τριών τόμων από τη γαλ­ λική Dupuis με πρωταγωνιστή και πάλι τον Αϊ-Βασίλη. Κατάλληλο και για πολύ μικρές ηλικίες, καθώς δεν έχει λόγια, μας μεταφέρει στην κα­ θημερινότητα του Άγιου Βασίλη και τις ιδιαίτερες περιπέτειές του, κεν­ τρίζοντας μας την περιέργεια και καλλιεργώντας τη φαντασία μας. Και εδώ σας αποχαιρετώ με τις κα­ λύτερες ευχές μου και μια κάρτα σχε­ διασμένη από τον Herge το 1942.

δ:στο μυαλό του συγγραφέα ΤΟΥ ΚΟΣΤΗ ΠΑΤΤΑΚΟΥ

a la maniere d e ... Ιβά ν Μ πούνιν

Η ζωή του Αρσένιεφ, Μετάφραση: Βιργινία Γαλανοπούλου Ροές, 2011, σελ. 400, € 18

πήρχε μια εποχή στη ζωή του Αποστόλη Κ που ταξίδευε σε χωριά της ελληνικής επαρχίας. Έτσι έτυχε να γνωρίσει τον Πιοτρ. Τα καλά ελληνικά του και η ρώσικη προφορά του εί­ χαν υπνωτιστική επίδραση στον Αποστόλη. «...Όταν ήμασταν ακόμα έφηβοι με τον αδερφό μου ζούσαμε με τους γονείς μας στη ρωσική επαρχία. Δεν χάναμε ευκαιρία να εξερευνούμε τις γωνιές του κόσμου μας, που τότε έφτανε ώς το φράχτη του υπο­ στατικού μας. Εξερευνούσαμε το στάβλο, το ιπποστάσιο, την απο­ θήκη με τις άμαξες, τ’ αλώνι, τη Βάθη, το Βίσελκι... Ψάχναμε ανά­ μεσα στα κλωνάρια να βρούμε καινούργιους άγριους καρπούς να δο­ κιμάσουμε, όχι γιατί πεινούσαμε αλλά για να γίνουμε ένα με αυτόν τον ολόκληρο κόσμο γύρω μας». Ο Αποστολής Κ τον άφησε να συνεχίσει. «Κάποτε ξεθαρρέψαμε, και μπήκαμε στο ιπποστάσιο, που ήταν απα­ γορευμένο για μας. Εκεί, τα άλογα μασούλιζαν σανό και βρώμη, και αναρωτιόμασταν αν κοιμούνται όρθια. Μείναμε κλεισμένοι εκεί ένα βράδυ, κοιτώντας ένα άλογο σιγά-σιγά, με άκομψες κινήσεις να ξα­ πλώνει στο παχνί και να τον παίρνει. Πόσο ενθουσιασμένοι ήμασταν!» Ο Αποστολής Κ είχε αρχίσει να ξυπνάει για τα καλά. Κάποιες νύχτες για να τον πάρει ο ύπνος έβαζε καμιά ταινία, αλλά αν της έλειπε υπό­ θεση ξαγρυπνούσε χειρότερα, σα να περίμενε κάτι να συμβεί. «Κι έπειτα οι μυρωδιές!» συνέχισε ο Πιοτρ. «Μυρίζαμε τα πάντα, σαν να μαθαίναμε έτσι το πραγματικό τους όνομα. Μυρίζαμε τα αγριό­ χορτα, τα πράσινα κοτσάνια από τα κρεμμύδια, τα τραγανά αγγουράκια, τις ψηλές τσουκνίδες, τις φωλιές των πουλιών, το χωράφι μετά τη βροχή, το στάβλο, τα πλυμένα της μάνας μας, το κανναβόπανο των παντελονιών μας, τη γκλίτσα του πατέρα μας. Επίσης μυρίζαμε τις σμεουριές, τη σκύλα μας τη Ντάρμα, το γέρικο πουλάρι μας-» «Με κανέναν άνθρωπο δε μιλούσατε;» διέκοψε ο Αποστολής. «Ναι, με τον Ντμίτρι, ένα βοσκό, στο διπλανό χωριό. Κι εξάλλου δε μας άρεσε να μιλάμε πολύ, πιο πολύ μυρίζαμε πράγματα». «Και, για παρέα τι κάνατε;» ρώτησε ο Αποστολής, αποφασισμένος να βγάλει ζουμί από την όλη ιστορία. «Είχαμε τον Ντμίτρι. Καλή μύτη». «Όχι, όχι, εννοώ, για παρέα, ξέρεις». «Α, ναι, είχαμε την Νιέτοτσκα». «Αα, και ήταν ωραία αυτή η Νιέτοτσκα;» «Καλή, αλλά το πλούσιο λευκό και μυρωδάτο μαλλί της μας δυσκό­ λευε να κάνουμε τη δουλίτσα μας». Ο Αποστολής Κ δεν ήθελε να τα ξέρει όλα αυτά. ■

Υ

6:a chat room of her own ΓΡΑΦΕΙ H ANADYSI

Στη μνήμη του καθηγητή Βαγγέλη Αθανασόπουλου

1 waste too much time'. είμαι το μεγάλο παράθυρο του σπιτιού σου που δίνει στον ακάλυπτο. είμαι το μεγάλο παράθυρο του κελιού σου που δίνει στο ασύδοτο την άδεια να μπει. έχει πιάσει κρύο, κ με κρατάς συνέχεια κλειστό, ούτε τι μαγειρεύουν οι γείτονες δε μαθαίνουμε πια. κάθεσαι κ διαβάΖΕΙΣ ώρες ατέλειωτες, κι όταν δε διαβάΖΕΙΣ, βλέπεις πέρα κ πίσω από μένα, κι ανα­ ρωτιέμαι όλους αυτούς τους μήνες, από τότε που μετακόμισες, τελικά τι διαβάΖΕΙΣ, ε; τι διαβάΖΕΙΣ; αυτό το μήνα διαβάΖΩ κάτι καμένες σελίδες στο fb που αρέσουν στους φίλους μου. σελίδες για το πώς αδειάΖΕΙ το μισογεμάτο ποτήρι του χρόνου μου. για το πώς το μισογεμάτο ποτήρι του χρόνου μου αδειάΖΕΙ κ γίνεται αφήγηση, για το πώς αδειάΖΕΙ η αφήγηση το μισογεμάτο ποτήρι του χρόνου μου. οι αδελ­ φές Μπροντέ σαφώς θα διαφωνούσαν, σκέφτομαι, καθεμιά με τον τρόπο της, κ αλλάΖΩ σελίδα. ‘το επόμενο βράδυ ήταν πολύ υγρό, έβρεχε μάλιστα μέχρι τα χαράματα κ καθώς έκανα τον πρωινό μου περίπατο γύρω από το σπίτι, είδα το παράθυρό του Χίθκλκρ ανοιχτό, κ τη βροχή να πέφτει κα­ τευθείαν μέσα, δεν μπορεί να είναι ξαπλωμένος, σκέφτηκα. αυτή η βροχή θα τον είχε κάνει μούσκεμα, μάλλον θα έχει σηκωθεί, ή θα έχει βγει έξω. ωστόσο, μην μπορώντας να ησυχάσω, δεν έχασα άλλο χρόνο, κι ανέβηκα πάνω να δω’. αυτό το μήνα διαβάΖΩ Ανεμοδαρμένα Ύψη με κλειστά τα παντζούρια κ σπασμένα τα τζάμια, κ θα μένω ανοιχτή κ τη νύχτα, ανοιχτή θα κρατιέμαι με δόντια κ νύχια, θα προσδιορίσω το μέσα και έξω. θα αν­ τιστρέφω το μέσα και έξω. θα ανατρέφω το μέσα και έξω. οι αδελφές Μπροντέ θα επικροτούσαν, σκέφτομαι, καθεμιά με τον τρόπο της, κ συνεχίΖΩ. είμαι το μεγάλο παράθυρο που ανοίγεις το πρωί μόλις ξυπνάς, κι από μένα πηδάς αν θες ν’ αυτοκτονήσεις happy new year everyone, AND, don’t u forget:

*too much time can never be wasted'. ...D...

π}5 AAsfias Οθωναιου

BM5ARD FLANAGAN “Η ΑΓΝΩΣΤΒ I ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΣΣΑ" /Μετάφραση: : Παλμύρα Ισμυρίδου/Κκδόσει.5 ΑΓΡΑ

ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ

ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜ Μ ΑΤΩΝ & ΤΕΧΝΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΩΝΑΣΗ

Μακμπέθ του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ Σκηνοθεσία: Θ ω μ ά ς Μ ο σ χ όπο υλο ς ΟΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕ ΑΓΓΛΙΚΟΥΣ ΥΠΕΡΤΙΤΛΟΥΣ

Ε ΙΣ ΙΤ Η Ρ ΙΑ : 210 900 5 800

- Α. ΣΥΓΓΡΟΥ 107-109 (απέναντι από το Πάντείο Πανεπιστήμιο)

s g t -g r

Parking εντός του κτιρίου της Στέγης XOPHfOl ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΛΟΙΠΑΣΗΜΕΙΑΠΩΛΗΣΗΣ

■ SSSS a •Ess™*» 1ΑΝ° s Ρ P u b lic m il Β€Λ€ΥΘ€ΡΟΥΔΑΚΗΣ

MEΤΗΝΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΑΝΕΑ ΓΓΓ» m E C B

culture

ss

sm

m i

#s

αθπνόραμα

ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ

Μ ΕΝ Η Σ ΚΟ ΥΜ ΑΝΤΑΡΕΑΣ

ΟΙ ΑΛΕΠΟΥΔΕΣ ΤΟΥ ΓΚΟΣΠΟΡΤ Μια παρέα εφήβων από διάφορα μέρη της Ευρώπης βιώνει μέσα από τα μάτια ενός Έλληνα την ερωτική αφύπνιση σε μια επαρχιακή πόλη της Αγγλίας, τα πρώτα χρόνια αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Το.τέλος μιας αθωότητας σ’ έναν κόσμο που ποτέ δεν θα υπάρξει ο ίδιος.

Οι αλεπούδες του Γκόσπορτ

Ένα μυθιστόρημα εφηβείας και ενηλικίωσης.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΤΖΙΑΣ

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ πρόλογος: Ηλίας Μαγκλίνης Αντιπροσωπευτικοί τύποι της μεταπολίτευσης, χαρακτηριστικά στιγμιότυπα της δεκαετίας του "80, διαπεραστική σάτιρα ενός αποδιοργανωμένου κρατικού μηχανισμού, σπαρακτική αποτύπωση μιας κοινωνίας που παγιδεύτηκε ανεπιστρεπτί σε ψευδαισθήσεις μεγαλείου. Ένα προφητικό μυθιστόρημα για την υφέρπουσα νεοελληνική κοινωνική κρίση. Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1986

ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΕΝΑΡΙΟΣ

Σιην άκρη ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ

™

*ό σ μ ο υ

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Αρχές του 20ού αιώνα. Σε μια πόλη του πελοποννησιακού Νότου ξεσπάει μια άγνωστη επιδημία. Οι κάτοικοί της φεύγουν αναζητώντας τη σωτηρία. Σε μια φανταστική Ελλάδα, με φόντο τις τεχνολογικές ανακαλύψεις της εποχής, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου καθορίζει τη διαδρομή των φυγάδων και μέσω αυτής εξαγνίζεται. Στο βάθος του πίνακα, οι Βαλκανικοί πόλεμοι. Ένα ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα. Βρείτε μας και στο facebook: facebook.com/kedros.gr