Τεύχος 522

διαβάζω

campus novel

i

To μυθιστόρημα της ακαδημαϊκής παραπλάνησης

I ISSN

H D t- 13fl3Dl

i

www. pataki s. gr

Ισίδωροε Ζουργόε

Ανεμώλια ΑΠΟ TON ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΤΩΝ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ

ΣΤΗΣΚΙΑ ΤΗΣΠΕΤΑΛΟΥΔΑΣ ΚΑΙ Η ΑΗΔΟΝΟΠ/ΤΑ Ένα βιβλίο για την αντρική φιλία και τη φυγή, για την αναζήτηση Tnsνεότηταε κι εκείνηε τηε ομορφιάε που καταλύει τον χρόνο.

19η ΧΙΛΙΑΔΑ

Σοφία Παπαϊωάννου

Κρυμμένο σιο Αιγαίο Μια αληθινή ιστορία Τον Απρίλιο του 1943 ο νεαρόε Μιχάληε Κουτλάκηε, γιοε του δημάρχου τηε Κάσου, συλλαμβάνεται από Ιταλούε στρατιώτεε και οδηγείται στη φυλακή τηε Ρόδου. Είναι η τελευταία φορά που η οικογένειά του τον βλέπει ζωντανό.Όλο το νησί γνωρίζει τον λόγο τηε σύλληψήε του, αλλά κανείε δε μιλά. 0 χαμόε του Μιχάλη θα παραμείνει από τότε το πιο καλά φυλαγμένο μυστικό τηε Κάσου.

11η ΧΙΛΙΑΔΑ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ www.patakis.gr

ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, 104 37 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210.36.50.000 web site: http://www.patakis.gr

Η γνώμη μου

Α

ν δεχτούμε, έσ τω και συμβολικά, τη ρήση του Μαλαρμέ ότι « ο κό­ σμος υπάρχει για να καταλήξει σ ε ένα βιβλίο», τό τε βρισκόμαστε σ τη ν καλύτερη εποχή που το ν επαληθεύει. Έ πειτα από χρόνια

πλαστικής ευωχίας, διαβρωμένων και αλλοιωμένων προσδοκιών, αλλε­ πάλληλων διαψεύσεων, πολλαπλών απωλειών, ήρθε η στιγμή για να ανα­ ρωτηθούμε σ ε τι κόσμο βρισκόμαστε ή, καλύτερα, τι κόσμο έχουμε δη­ μιουργήσει. Ή ρ θε ο καιρός που ένα βιβλίο μπορεί να μας βοηθήσει να κα­ τανοήσουμε ποιοι είμαστε, τι θέλουμε και πού πάμε. Έ χω δει τα πρώτα σημάδια σ το μετρό. Ανθρώπους με ένα βιβλίο σ το χέρι να διαβάζουν. Και συνήθως δεν είναι καινούργιο αλλά μεταχειρισμένο, δα­ νεισμένο από φίλο, ίσως από τη ν προσωπική βιβλιοθήκη, ένα βιβλίο που κάποιος το ξαναδιαβάζει. Βλέπω την αποδοχή που έχουν τα παλιά καλά βι­ βλία που διατίθενται σ ε προσφ ορές σ τα π ερισσότερα βιβλιοπωλεία. Μιλώ με ανθρώπους που συνεχώς ρωτούν: «Π ες μου ένα καλό βιβλίο». Το βλέπω και στους τίτλους βιβλίων που έχουν εξαγγελθεί. Οι περισσότεροι αποπνέουν ποιότητα, κρίσεις, στοχασμό. Δεσπ όζουν οι μελέτες για τη ν οικονομία, για το ν κόσμο, παλιό και νέο, αλλά επανεκδίδονται και οι κλα­ σικοί (που τους είχαμε ξεχάσει κυνηγώντας εφήμερα αναγνώσματα). Οι α ναγνώστες αναζητούν βραβευμένα βιβλία με Μπούκερ, Νόμπελ, αναζη­ τούν την εγνωσμένη ποιότητα. Η εποχή τη ς κρίσης είναι πιθανόν η εποχή το υ βιβλίου. Οι μεγάλες επιθυ­ μίες μας παραμένουν φιλόδοξες, οραματικές, κάποιες φ ο ρ ές μάταιες, αλλά πάντα θα μας συγκινούν, καθώς θα προσπαθούμε να κατανοήσουμε όλα αυτά που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε. Ίσ ω ς το τελευταίο το κα­ ταφέρουμε με ένα βιβλίο σ το χέρι.

Γιάννης Ν. Μ πασκόζος

δ : περιεχόμενα

στήλες: 01. Η γνώμη

μου Γιάννης Ν. Μπασκόζος |

14. Courier 116.

0 6 . Σχόλια 110. Από

μήνα σε

18.

2 0 . To βιβλίο στο σινεμά Ερατώ Μπασέα | 2 4 . Θ ερμιδω ριανά οξύτονα Α λέξη ς Ζήρας | 26 ■Ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω Β αγγέλης Χατζηβασ ιλείου 128. Γράμματα από μακριά Κατερίνα Σχινά | 32 ■ Ζ ενερίκ Γιώ ργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | 3 4 . Ως αναγνώστης Κώστας Μποτόπουλος | 36 . Για τα παιδιά Μ αρίζα Ντεκάσ τρο | 3 a Χωρίς προϋπηρεσία Γιώργος Ξ ενάρ ιο ς | 110. Β ιβλιοθήκες Νάσ ος Χ ρισ τογιαννόπουλος 1 114. ο περιοδεύων Σπύρος Κακουριώτης | 116. Στο μυαλό του σ υγγρ αφ έα Κωστής Πατακός | 118. Comics Λ ήδα Τσενέ | 120. Book in a fram e Α λεξία Οθω ναίου μήνα Μ άρθα Κυριακοπούλου |

A chat room o f her own anadysi |

! Μ©9 I

Εκδηλώσεις |

συνεντεύξεις: 4 0 . Κ Α Μ ΙΛ Λ Α ΛΑΚΜ ΠΕΡΓΚ: «Στο πλάι των μεγάλων». Συνέντευξη στην Ελισάβετ Σπαντιδάκη | 42 . ΜΑΙΡΗ ΚΟΝΤΖΟΓΛΟΥ: «Οι καιροί αλλάζουν, αλίμονο αν δεν τους ακολουθούμε». Συνέντευξη στην Ελισάβετ Σπαντιδάκη

αφιέρω μα: 81. Campus Novel Επιμέλεια: Χριστιάνα Μυγδάλη | 82 ■ Από τον N abocov 85. Το

στο Logicomix: Διαδρομή στον κόσμο των αφηρημένων ιδεών. Χριστιάνα Μυγδάλη |

m

ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ

2 'in

ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΤΕΧΝΩΝ

12-16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2011

ROBERT LEPAGE

/

L

The Far Side of the Moon Με μουσική της Laurie Anderson

f f f 1^

Ε ίμ α σ τε μό νο ι μ ας σ το σάμπαν;

«...ένας από τους πιο συναρπαστικούς σκηνοθέτες της εποχής μας» -The Guardian

Μία συναρπαστική θεατρική παράσταση από το «μάγο» της σκηνής Ρομπέρ Λεπάζ

19 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2011

ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΜΠΑΖΗΣ / ΟΜΑΔΑ ΘΕΑΤΡΟΥ OI1ERA

** \ ί

%

Οι έμποροι των εθνών του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Λ. ΣΥΓΓΡΟΥ 107-109 (απέναντι από το Π άντειο Πανεπιστήμιο) | ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: 210 900 5 800 | sg t.g r MEΤΗΝΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Η πεΤρμος « -& 2 0 Ι Γ® Public

· £ ^ · “ΤΓ10Ιου m

JAN O S tidbit hour

TO ΒΗΜΑ ΤΑNCA CD mean

αθπνόραμα Canada

fttSJBIIs

δ : περιεχόμενα ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 522 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011

«campus novel» και οι διαβαθμίσ εις της διαφθοράς στα πα­ νεπιστήμια. Π έτρ ο ς Μ αρτινίδης | 8 9 . The Big Bubbles

Ιδρυτής Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης ΔΙΑΒΑΖΩ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. Εκδδτρια Χριστιάνα Μυγδάλη

σιακό καταφύγιο. Αργυρώ Μ αντόγλου | 9 8 . Το πανεπιστη­

Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος

Ταγκούλης

Τακτικοί συνεργάτες Αλέξης Ζήρας Σπόρος Κακουριώτης Λευτέρης Καλοσπύρος Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης Κώστας Μποτόπουλος Μαρίζα Ντεκάστρο Γιώργος Ξενάριος Γιώργος Ν. Περαντωνάκης Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης Λήδα Τσενέ Νάσος Χριστογιαννόπουλος

Ελένη Γιαννακάκη & Χριστιάνα Μυγδάλη | 9 1 . Μυθιστό­ ρημα και πανεπιστήμιο: Φ ετίχ και ταμπού. Σ ο φ ία Νικολάίδου 19 5 - Πανεπιστημιακό μυθιστόρημα: Ένοικοι σε ένα φαντα-

μιακό «στίγμα». Τρεις παραλλαγές για ένα πρόσωπο. Νίκος

βιβλιοκριτική: 46 . βιβλιοπαρουσίαση: 74. κριτικογραφία: 102. Θοδω ρής

Πέρσης

ευπώλητα: 107.

Σύμβουλος Έκδοσης Γεώργιος Γαλάντης-Γαβαλάς Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης

γράφ ουν και μιλούν: Μ αρία Απ οσ τόλου | Ελένη Γιαννα κάκη | Γιάννης Δ ο ύ ­

Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Ειρήνη Πολυκρέτη

κας | Α λ έξ η ς Ζ ή ρ α ς | Σπύρος Κ ακουριώ της | Λ ε υ τ έρ η ς

Συνδρομές Ειρήνη Πολυκρέτη

ρ α μ ο λ έγ κο υ | Μ αίρη Κ ό ντζογλου | Μ ά ρ θ α Κυριακοπού-

Κ αλοσπύρος | Έ λσα Κ αρα για ννοπ ούλου | Δ ήμ η τρα Κα-

—— ®

4

2° -β 2

Design director Χρήστος Σ. Τζοβάρας design9@hol.gr

λου

| Κ αμίλλα Λ ά κμ π ερ γκ

| Α ργ υρ ώ

Μ α ντό γλ ο υ

|

Π έτρ ο ς Μ αρτινίδη ς | Θ αν άσ η ς Μ ήνας | Γιώ ργο ς-Ίκα ρο ς Μπαμπασάκης | Ερατώ Μ πασέα | Γιάννη ς Ν. Μ πασκό­

dtp Σοφία Μιχάλα msdesign@otenet.gr

ζο ς | Π ο λ υ ξέν η Μπίλλα | Κ ώ σ τας Μ ποτόπ ουλος | Χ ρ ι-

Εκτύπωση Sky printing A. Ε.

Ν τε κ ά σ τρ ο | Γιώ ργος Ξ ε ν ά ρ ιο ς | Α λ ε ξ ία Ο θω ν α ίο υ |

ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Μαυροκορδάτου 9, ΑΘΗΝΑ, 106 78 Τηλ.: 210 33 88 008, 210 38 01 284 Fax: 210 38 01 284 e-mail: info@diavazo.gr

σ τιά να

Μ υγδάλη

|

Σ ο φ ία

ΝικολαΊδου

|

Μ α ρ ίζα

Χ ρ ίσ τος Π απαγεω ργίου | Κωστής Π α τα κό ς | Γιώ ργος Ν. Π ερ α ν τω ν ά κη ς | Θ ο δ ω ρ ή ς Π έρσ η ς | Α λ ε ξ ά ν δ ρ α Σ α μ ο ­ θρ ά κ η | Ε λ ισ άβ ετ Σ π αντιδάκη | Φ ο ίβ ο ς Σ τα υ ρ ίδ η ς | Κα­ τε ρ ίν α

Σχιν ά

|

Ν ίκ ο ς

Τ α γ κο ύ λη ς

|

Δ ημ ή τρ η ς

Β.

Τ ρ ια ντα φ υ λλ ίδ η ς | Λ ή δ α Τ σ ενέ | Α λ έξ α ν δ ρ ο ς Χ α ρ κ ιο λά κη ς | Β α γγ έλ η ς Χ α τζη β α σ ιλείο υ | Ν άσ ο ς Χρ ισ τογ ιαν νόπ ουλος

Μεγ^Λώνου^ε

σεις

εδώ ν^ηι(2βχρόνι<*!

τηΕ Σ Τ Ι Α Σ

Ε Κ Δ Ο Τ Ι Κ Ο Σ Ο Ι Κ Ο Σ : Ε Υ Ρ Ι Π Ι Δ Ο Υ 84, Τ Η Λ . : 2 1 0 3 2 1 3 907, w w w . h e s t i a . g r ΓΕΝΙ ΚΟ ΒΙ ΒΛΙ ΟΠΩΛΕΙ Ο: Σ ΟΛ ΩΝΟΣ 60, ΤΗΛ. : 210 3615 077, w w w . e s t i a b o o k s t o r e . g r

σχόλια TOY ΓΙΑΝΝΗ N. ΜΠΑΣΚΟΖΟΥ

Να τροοτατέφουμε τα βιβλιοπωλεία Η κρίση και τα κίνητρα Σε αυτούς τους καιρούς το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει μια απαντοχή και μια σπουδαία ευκαιρία γνώσπς, απόλαυσπς και ψυχαγωγίας. Βλέπω ότι υπάρχει κό­ σμος που το συμμερίζεται αυτό και χαίρο­ μαι. Πιστεύω ότι εκδότες και βιβλιοπώλες μπορούν να προσφέρουν σε αυτήν την κατάσταση επιλέγοντας να κάνουν ποιοτι­ κές προσφορές. Να σκεφτούν ότι μια μεί­ ω σ η τη ς τιμής του βιβλίου είναι ένα κίνητρο για να μπει ο κόσμος στα βιβλιο­ πωλεία. Και ότι ό σ ο πιο πολλοί α ναγνώ­

Οι εκδηλώσεις βίας εναντίον βιβλιοπω­ λείων το υ κέντρου τη ς Αθήνας τείνουν να γίνουν φαινόμενο που επαναλαμβάνεται σ ταθερά κατά τη διάρκεια τω ν κινητοποι­ ή σεω ν που καταλήγουν στο Σύνταγμα. Κάνει μεγάλη εντύπωση ότι κανείς από τους συμμετέχοντες στις διαδηλώσεις δεν αντιδρά. Θεωρείται τό σ ο φυσιολογικό να χτυπάς ένα βιβλιοπωλείο; Φοβούνται μήπως ότι, αν διαμαρτυρηθούν, θα τους περιλάβουν κι αυτούς; Κάποτε τα βιβλιο­ πωλεία εθεω ρούντο από τους προοδευτι­ κούς «ιερό ς τό π ο ς», πώς αντιστράφηκαν έτσι γρήγορα οι αξίες;

σ τες μπαίνουν στα βιβλιοπωλεία τό σ ο πιο ισχυρά γίνονται αυτά.

Εκδήλωση για τα βραβεία του διαγωνισμού διηγήματος «Ταξίδι στον αέρα» Τα αποτελέσματα του διαγωνισμού διηγήματος με θέμα «Ταξίδι σ το ν αέρα», που διοργάνωσε ο Διεθνής Αερολιμένας Αθη νών μαζί με το περιοδικό Διαβάζω, θα ανα­ κοινωθούν την Τρίτη 25 Οκτωβρίου, στις 12.30 το μεσημέρι, σ ε ανοικτή εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στους χώρους του Αερολιμένα (Επίπεδο Αναχωρήσεων Είσοδος 1). Τα βραβεία θα ανακοινώσει ο πρόεδρος τη ς κριτικής επιτροπής, συγγρα­ φέας και ακαδημαϊκός Θανάσης Βαλτινός.

Μήνας Βραβείων Μ έσα στο ν Ο κτώβριο θα ανακοινωθεί το φετινό Βραβείο Man Booker αλλά και το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Και αν το δεύτερο είναι απρόβλεπτο (καθώς υποκύπτει συνή­ θω ς σ ε διαπλοκές), π κριτική επιτροπή του

Ο Μ ανος ταξιδεύει Σ το Βερολίνο βρέθηκε ο Μ όνος Κ οντο­ λέων, όπου παρουσίασε τα βιβλία του σ το πλαίσιο του 11ου Διεθνούς Φεστιβάλ Βι­ βλίου το υ Βερολίνου, στπν ενότητα Διε­ θνές Φεστιβάλ Παιδικής και Εφηβικής

Man Booker έχοντας ανακοινώσει τη λίστα τω ν υποψηφίων βιβλίων έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον τω ν αναγνωστών. Από την

Λογοτεχνίας (7 έω ς 17 Σεπτεμβρίου 2011). Οι συγγραφείς από όλο το ν κόσμο που συμμετείχαν είχαν προταθεί από μία ομάδα λογοτεχνών, κριτικών και ερευνη­

ημέρα που ανακοινώθηκαν οι έξι υποψή­

τώ ν. Α νάμεσα σε αυτούς που επιλέχτπκαν

φιοι συγγραφείς έχουν πωληθεί στπν Α γ ­ γλία 37.500 αντίτυπα τω ν βιβλίων τους με αυτό του A D Miller’s Snowdrops να προπγείται, ενώ οι book makers δίνουν προβά­

για το 2011 ήταν ο Μ άνος Κοντολέων.

δισα στο ν Τζούλιαν Μπαρνς με το The Sense o f an Ending.

ΜεταιχΜίο

ΜΑΚΜΣ ΚΑΡΑΓΙΔΝΝΗΣ Το όνειρο χου Οδυσσέα Ένας δημοσιογράφος. Ένα πανεπιστημιακό σκάνδαλο. Ένας φόνος. Ένα μυθιστόρημα για την ηθική χρεοκοπία της γενιάς που νόμιζε πως θα αλλάξει τον κόσμο και διαλύθηκε σε μια μπελ επόκ της κατανάλωσης.

σχόλια

Ο Πέτρος πουπάειπαντού Επίσης εκεί μάθαμε ότι σ το σημαντικό­ τερ ο νουάρ φεστιβάλ τη ς Ιταλίας, του

Ο Πέτρος που μας τιμάει

Gourmayeur, φ έτο ς για το Βραβείο Ray­ mond Chandler θα τιμηθούν από κοινού

Για μια ακόμη φορά η τέχνη σπάει το

ο δικός μας Πέτρος Μάρκαρης και ο An ­ drea Camilleri. Στην ετήσια Έ κθεση Βι­

φράγμα δυσπιστίας τω ν Ευρωπαίων απέ­ ναντι σ τη χώρα μας και αναδεικνύει το ν Πέτρο Μάρκαρη σπουδαίο πρεσβευτή. Σε μια ζεσ τή βραδιά του Σεπτεμβρίου, σ το μπαρ τω ν εκδόσεω ν Γαβριηλίδη, ο συγ­ γραφέας ενημέρωσε τους φίλους του για τη μεγάλη τιμή που του έκανε ο Observer να το ν συμπεριλάβει ανάμεσα στους 10

βλίου «Βιέννη και βιβλίο», που εγκαινιάζεται στις 8 Νοεμβρίου 2011, ο Π έτρος Μάρκαρης θα κάνει τη ν εναρκτή­ ρια ομιλία, ενώ από το ν Οκτώβριο η ελβε­ τική εφημερίδα Basler Zeitung θα αρχίσει να δημοσιεύει το μυθιστόρημα του Πέ­ τρου Μάρκαρη Λ ηξιπρόθεσμ α δάνεια σε συνέχειες.

μεγαλύτερους συγγραφείς αστυνομικών ιστοριών τπς Ευρώπης, δίπλα σ τα ονό­ ματα τω ν Καμιλλέρι, Μονταλμπάν, Μάνκελ και Ιζζό.

Η χαρά του «κομιξώαα» Κυκλοφορεί ο πρώτος κατάλογος ελληνικών εκδόσεω ν κόμικς από τις εκδόσεις Esperos Comics, οποίος καταγραφεί και τεκμηριώνει λεπτομερώς όλα τα έντυπα με κόμικς που εκδόθηκαν σ την Ελλάδα από το 1939 έω ς και το 2010 και είναι α υτό ακριβώς που υπόσχεται ο τίτ­ λος του. Έ να εντυπωσιακό πανόραμα 2.010 τίτλων, χρήσιμο για κάθε ενδιαφερόμενο - από το ν επιστήμονα μελετητή μέχρι το ν καταρτισμένο «κομιξάκια». Οι τίτλοι που καταχωρούνται σ τις 512 σελίδες του τόμου αφορούν εκδόσεις με πάνω από 50% του περιεχομένου σε κόμικς. Α υ τό το ν όρο, άλλωστε, έθεσαν εξαρχής όσοι ερευνητές συμμετείχαν στη δημιουργία του βι­ βλίου. Εκτός από τις επίσημες εκδόσεις, ανθολογούνται επίσης ένθετα και διαφημιστικά τω ν κόμικς, χωρίς να παραλείπονται οι α υτοεκδόσεις (φανζίν και όχι μόνο), έντυπα γνω στά με πλατιά διάδοση, έντυπα άγνωστα, που ακόμα και οι μυημένοι ακούνε για πρώτη φορά.

Σχολικά βιβλία Σε μια περίοδο όπου τα σχολικά βιβλία έχουν γίνει αντικείμενο κοροϊδευτικών

Ποιητές για την αλλαγή

αναφορών, οι γονείς και κάποιοι άλλοι το έχουν πάρει πολύ σοβαρά. Αξιέπαινα είναι

Α ν είχαν δύναμη οι ποιητές, θα είχαμε

π πρωτοβουλία του CaptainBook.gr που

πολλά καλά. Ποιος τους ακούει όμως; Φυ­

καλεί όλους τους γονείς που θέλουν να

σικά αυτό δεν σημαίνει ότι οι ποιητές δεν προσπαθούν να αλλάξουν το ν κόσμο.

βοηθήσουν αλλά και να βοπθπθούν, να προσφέρουν στο εθελοντικό πρόγραμμα

Εκατό χιλιάδες ποιητές ένωσαν τις δυνά­

ανταλλαγής βιβλίων του CaptainBook.gr

μεις τους «για τη ν αλλαγή» και διοργάνωσαν χιλιάδες εκδηλώσεις σε όλο το ν

τα περσινά σχολικά βιβλία τω ν παιδιών τους. Με αυτόν το ν τρόπο, οι γονείς που δυσκολεύονται να βρουν απαραίτητα βι­ βλία για τα παιδιά τους θα μπορέσουν να τα προμηθευτούν δωρεάν. Στην ουσία, δη­ λαδή, πρόκειται για μία απλή ανταλλαγή

κόσμο. Α ντίστοιχα και στη ν Ελλάδα, όπου η Εταιρεία Συγγραφέων πήρε τη ν πρω το­ βουλία για τη συγκέντρωση τη ς 24ης Σ ε­ πτεμβρίου, η οποία προγραμματίστηκε να γίνει σ το μπαρ τω ν εκδ ό σεω ν Γαβριηλίδη.

βιβλίων και το μόνο που χρειάζεται είναι η συμμετοχή όλω ν μας: www.captainbook.gr/schoolbooks

• Μαρία Πολυδουρη

Μ ετα ιχ Μ ίο ί , ι)

μ ό ν ο για τί μ ’ αγά πησες//τα ποιήματα

Γ ^

χ \ Τ

Γ Ί

ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΔΟΥΡΝ Μόνο γιατί μ’ αγάπησες: Τα ποιήματα Επιμέλεια: Γιάννης H. Παππάς

Όλο το έργο της ανυπότακτης και ασυμβίβαστης ποιήτριας σε μια καλαίσθητη έκδοση. Ένας πραγματικός ύμνος στον έρωτα-αντάρτη που πάει κόντρα σε κοινωνικές συμβάσεις και κατεστημένες αξίες.

Ί ΐ / ιχ χ | ΐ α τ α

δ:από μήνα σε μήνα ΤΗΣ ΜΑΡΘΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Φαντάζει σα να μην πέρασε μια μέρα από την περσινή αντίστοιχη εποχή, κι όμως χωρίς κανείς να το καταλάβει πέρασε ένα έτος. Νέα σχολική και ακαδημαϊκή χρονιά, με πρωτοφανείς εξελίξεις, ακόμα και για τα ελληνικά δεδομένα. Ενώ εμείς μιλάμε για βιβλία και νέες εκδόσεις, τα άμοιρα τέκνα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος κλήθηκαν να ξεκινήσουν τπ σχολική τους χρονιά χωρίς βιβλία, κάνοντας στα μάτια τους οποιαδήποτε έντυπη σελίδα να μοιάζει με πολυτέλεια! Ούτε «αρχαία», ούτε «άλγεβρα», ούτε «βιολογία» θα αντικρίσουν τα παιδιά, τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του φθινοπώρου. Στον αντίποδα, οι νέες λογοτεχνικές εκδόσεις καλά κρατούν, με δεκάδες νέες κυκλοφορίες αγαπημένων μας συγγραφέων και φυσικά το έργο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, που παραμένει σταθερό στη στήριξη της ελληνικής λογοτεχνίας.

30 Αύγουστου Τ ο διάσημο e-leaming έφτα σε και σ το Εργαστήρι του Βιβλίου του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα διαδικτυακής διδασκαλίας και εκμάθησης, που εφαρμόζουν ακόμα και τα μεγαλύτερα πανε­ πιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα παγκοσμίως. Στα βή­ ματα τη ς τεχνολογικής εξέλι­ ξης και το Εργαστήρι του Βι­ βλίου, αποφάσισε να ξεπεράσει το ν παραδοσιακό τρόπ ο διδα­ σκαλίας και να δώσει ευκαιρία στους ενδιαφερομένους να πα­ ρακολουθήσουν ε ξ αποστά-

σ εω ς σεμινάρια για τη δημι­ ουργική γραφή και τη ν επιμέ­ λεια κειμένων. Η ψηφιακή αυτή εξέλιξη του Εργαστηρίου του Βιβλίου, φυσικά, δεν έγινε εν μια νυκτί, αλλά προηγήθηκαν μήνες έρευνας και προ­ ετοιμασίας, για να βγει το κα­ λύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Τα ψηφιακά μαθήματα ξεκινούν το ν Ο κτώβρη και υπάρχουν διαθέσιμα τμήματα για μυθι­ στόρημα, ποίηση και επιμέλεια/διόρθωση κειμένων. Πα­ ράλληλα, κανονικά θα ξεκινή­ σουν και τα παραδοσιακά μα­ θήματα του Εργαστηρίου του Βιβλίου, σ ε Αθήνα και Θ εσσα­ λονίκη, για τα οποία μπορείτε

να ενημερωθείτε μέσα από την ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ (www.ekebi.gr).

2 Σεπτεμβρίου Πώς αλλιώς θα μπορούσε να ξεκινήσει τ ο «λογοτεχνικό» φθινόπωρο, αν όχι από το 40ό Φεστιβάλ Βιβλίου που έλαβε χώρα σ το Ζάππειο, από τις 2 έω ς τις 18 Σεπτεμβρίου; Τ ο Φε­ στιβάλ διοργανώθηκε από το ν Σύνδεσμο Ε κδοτών Βιβλίου (ΣΕΚΒ) με το ν Πολιτισμικό Ο ρ­ γανισμό του Δήμου Αθηναίων και συμμετείχαν 150 εκδότες που παρουσίασαν την παρα-

γωγή τους σε 120 περίπτερα. Παράλληλα, τ ο Φεστιβάλ είχε και επετειακό χαρακτήρα, κα­ θώ ς συμπληρώθηκαν 30 ολό­ κληρα χρόνια συνεργασίας του ΣΕΚΒ με το ν Πολιτισμικό Ορ­ γανισμό του Δήμου Αθηναίων. Το Φεστιβάλ εγκαινίασε ο Π ρό­ εδρος της Δημοκρατίας Κάρο­ λος Παπούλιας, ενώ κατά τη διάρκειά του έγιναν διάφορα αφιερώματα, όπως στα λογοκριμένα και απαγορευμένα βι­ βλία ή στην ιδέα της δωρεάς οργάνων.

9Σειπεμβρίου «Φ ρ άσ ις» ονομάζεται τ ο νέο πρόγραμμα του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού για τη στήριξη και τη μετάφραση ελληνικών λογοτεχνικών -και όχι μ όνο- έργω ν σ ε ξένες γλώ σσες. Με στόχο να ηαραστεί δυναμικά το ελληνικό βι­ βλίο σ το εξωτερικό, το υπουρ­ γείο αποφάσισε να επαναλειτουργήσει το ήδη δοκιμασμένο αυτό πρόγραμμα με δύο βασι­ κές καινοτομίες: Πρώτον, την «ενεργοποίηση μεταφράσεων

πέραν της λογοτεχνίας σε όλους τους θεματικούς άξονες της εκδοτικής παραγωγής» και, δεύτερον, την «ανάθεση της αρμοδιότητας και την υλοποί­ ηση του προγράμματος σ το Εθνικό Κ έντρο Βιβλίου», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά. Με απώτερο σκοπό να μπει το ελληνικό βιβλίο στη διεθνή λο­ γοτεχνική αγορά και να αντα­ γωνιστεί ισάξια αριστουργή­ ματα μεγάλων δημιουργών, ο υπουργός Πολιτισμού Παύλος Γερουλάνος δήλωσε πως «η ενίσχυση της εξω στρέφ ειας του ελληνικού πολιτισμού είναι

CAM ILLA LACKBERG

Ο ιεροκήρυκας Από τη συγγραφέα του μπεστ σέλερ Η παγωμένη πριγκίπισαα Το πτώμα μιας γυμνής γυναίκας αναστατώνει τη μικρή παγωμένη κοινότητα της Φιελμπάκα. Τα σουηδικά μυστήρια συνεχίζονται για την Ερΐκα και τον επιθεωρητή Πάτρικ και κρατούν την αγωνία στο κατακόρυφο. Η απόσταση ανάμεσα στο ειδύλλιο και την κόλαση μικραίνει όλο και πιο πολύ...

δ :από μήνα σε μήνα

η μεγαλύτερη αναπτυξιακή επένδυση που μπορούμε να κάνουμε ω ς χώρα αυτή τη στιγμή και προγράμματα όπως το “Φράσις” υλοποιούν αυτήν την πολιτική με το ν καλύτερο τρόπ ο».

13 Σεπτεμβρίου Οι μεγάλοι συγγραφείς Τςόναθαν Φράνςεν και Νταβίντ Γκρόσμαν είναι τα φαβορί για τη διεκδίκηση του γαλλικού λογο­ τεχνικού βραβείου Medicis etranger. Το διάσημο βραβείο, που αηονέμεται ασταμάτητα

από τις αρχές της δεκαετίας του 7 0, διεκδικούν, μεταξύ άλ­ λων, τα μυθιστορήματα Ελευ­ θερία (Ωκεανίδα, 2011) του Φράνςεν και Σ τ ο τέλ ος τη ς γης (Καστανιώτης, 2011) του Ισραηλινού Γκρόσμαν. Η επι­ τροπή, που αηοτελείται από εν­ νέα μέλη, φυσικά δεν έβαλε μόνο τους εν λόγω κυρίους σ τη λίστα, αλλά συμπεριέλαβε συνολικά 11 συγγραφείς μη γαλλόφω νω ν μυθιστορημάτων, μεταξύ τω ν οποίων οι Γενς Κρίστιαν Γκρέντελ, Τςόςεφ Ο’ Κόνορ, Α λεσάντρο Πιπέρνο, Έλενο ρ Κάτον, Μάρκο Λόντολι, Πί-

τε ρ Μανσό, Έ λενα Ριέβσκαγια, Φέρντιναντ φ ον Σίραχ και Στιβ Σεμ-Σάντμπεργκ. Α ν ο Φράν­ ςεν καταφέρει και πάρει στα χέρια του το πολυπόθητο βρα­ βείο, θα είναι η τρίτη συνεχό­ μενη φ ορά που το κατακτά αμερικανός συγγραφέας, κα­ θώ ς το 2009 απονεμήθηκε σ το ν Ν τέιβ Έ γκερς και το 2010 σ το ν Ν τέιβιντ Βαν. Τα αποτελέ­ σματα θα ανακοινωθούν σ τις 4 Νοεμβρίου, η εννιαμελής επι­ τροπή όμως θα συναχτεί στις 10 Οκτωβρίου για να λάβει την απόφασή της.

Το Περιοδικό Διαβάζω διοργανώνει σεμινάριο δημιουργικής γραφής Social Fiction με την Δανάη Δάσκα.

Την ώρα που εγώ γράφω, πολιτισμένα ανθρώπινα όντα πετούν πάνω απο το κεφάλι μου, και προσπαθούν να με σκοτώσουν.

The Uon and the Unixrn

Ως Social Fiction ορίζεται το είδος λογοτεχνίας που στόχο έχει να καθρεφτίσει με τον πιο αποκαλυπτικό τρόπο τις ανθρώπινες συμπεριφορές σε καιρούς που οι κοινωνίες κλονίζονται, καταστέλλονται και εκρήγνυνται. Για αιτήσεις συμμετοχής στείλτε μας ένα δείγμα γραφής στο writing@diavazo.gr μέχρι τις 15 Οκτωβρίου. Για περισσότερες πληροφορίες μπείτε στο http://diavazocreativewriting.blogspot.com

«

Social Fiction Σεμινάριο Δημιουργικής Γραφής

Ημέρες & Ώρες Διεξαγωγής: Από τις 20 Οκτωβρίου και κάθε Πέμπτη 8-10 μ.μ. Διάρκεια Σεμιναρίου: 16 διδακτικές ώρες (8 δίωρες συναντήσεις)

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΤΣΑ

Θυμάμαι ν ο υ β έλ α Ένας φόνος σε μικρό χωριό. Τον έχουν διαπράξει δύο ανήλικες μαθήτριες. Συγ­ γενείς, γείτονες, αστυνομικοί και δημο­ σιογράφοι παρελαύνουν για να κα ταθέσουντο θυμό και την οδύνη τους, τις αλή­ θειες και τα ψέματά τους. Ο φόνος γίνεται καθρέφ της όπου αναγκάζονται να αντι­ κρίσουν το πραγματικό τους πρόσωπο. Και τότε, δίπλα στο μεγάλο έγκλημα, ξε­ προβάλλουν τα μικρά εγκλήματα της ανειλικρίνειας, της λιποψυχίας, της ιδιο­ τέλειας, της απιστίας...

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΤΣΑ

Θυμαμαι

Οι ήρω εςτης ιστορίας, εγκλωβισμένοι σε περιοχή ν αρκοθετημένη από τις προ­ σωπικές ανεπάρκειες, τα κοινωνικά αδιέ­ ξοδα και τις σκιές του Εμφυλίου, είναι

ΠΟΛΙΣ

ενήλικοι αλλά και τα π αιδιάτους, έφηβοι που οργίζονται καθώς τους κλείνουντο δρόμο των ονείρων και χτυπούν τυφλά, με την ορμή της νιότης, ζητώντας διέξοδο. Ποιος οπλίζει, τελικά, το χέρι που χτυπά, και ποιος φταίει; Ποιος είναι ο θύτης και ποιος το θύμα; Μ ελόγο καίριο, η Βασιλική Πέτσα αναδεικνύει στη νουβέλα τη ςτα ηθικά και ψυ­ χολογικά αδιέξοδα των κοινότοπων ανθρώπινων ιστοριών καιπροβάλλει με λιτό­ τητα και δύναμη την αστάθμητη και προβληματική πλευρά της καθημερινότητας.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ Βιβλιοπωλείο: ΑΙΟΛΟΥ 33, τηλ.: 210 36 43 382,e-m ail: info@polis-ed.gr

[Μπορείτε να μας βρείτε και στο facebook στις διευθύνσεις

Polis Editions

και

Εκδόσεις Πόλις

courier

Κ αλό μήνα και καλά ξεμ π ερ δέμ α τα με τ α π ρο βλή μ α τά μας. Τ α βιβλία π α ρα μ ένουν α ρ ω γο ί τ ω ν κ α λ ύ τερ ω ν ο ν ε ίρ ω ν μας και η α λλ η λ ογρα φ ία μας σ το ιχ είο αλληλεγγύ ης. Ευαγγελία ΛιοτσάκηΚωνσταντίνου, διάβασα καθυστερημένα το μικρό βιβλιαράκι σας με τίτλο Πενθήμερη σχολική εκδρομή, φαντάζομαι πρόκειται για εμπειρία από την καθηγητική σας πείρα, που διατηρεί, έτσι, και το στοιχείο του ντοκουμέντου. Α λ έ ξ π Μ η τρόπ ουλε, έλα βα τ ο τελ ευ τα ίο σ α ς βι­

βλίο, έ σ τ ω και κ α θυ στερη μ ένα , σ α ς ευ χ α ρ ισ τώ . Γιάννη πλιώτα, Ιωάννινα, ιδιαίτερη και με αρκούντως νεανική γραφή το πόνημά σας Τα ουγγρικά ψάρια. Σας στηρίζουμε και μας στηρίζετε, να είστε καλά.

M arta Silvia D ios Sans, μεγά λο τ ο κ ουρ άγιο σ α ς να μ ετα φ ρ ά ­ σ ε τ ε τ η « Ν ο σ τ α λ γ ό » το υ Α λ έξα ν δ ρ ο υ Π απαδιαμάντη σ τ α ισπα­ νικά εμ π νεό μ εν η α πό τ η ν η ρ ω ίδ α τ ο υ Λ α λ ιώ , α υ τή ν τ η ν «ρ ε μ β ώ δ η ύ π α ρ ξι», ό π ω ς ο ίδιος ο κ υ ρ -Α λ έξα ν δ ρ ο ς τη ν χα ρα ­ κ τή ριζε. Και όχι μ ό νο ν α υ τό αλλά σ υ ν εχ ίσ α τε με τ ο ν « Έ ρ ω τ α σ τ α χιόνια », «Μ ια ψ υ χ ή » και «Ά ν θ ο ς το υ για λο ύ », όλ α υπ έροχα διηγήμ ατα. Ό μ ο ρ φ η και λ ειτουρ γική η δ ίγ λ ω σ σ η έ κ δ ο σ η από τ ο ν Κ α σ τα νιώ τη . Έ σ τ ω και αργά, έ σ τ ω και δύ σκ ολα, ο Παπαδια μ ά ντη ς θα γίνει γ ν ω σ τ ό ς π α ντού. Λάκη Προγκίδη, ευχαριστώ για την πρόσκληση του L’A telier du rom an κι εύχομαι επιτυχία στην 8η Διεθνή Συνάντηση που οργανώνεις στο Ναύπλιο. Β άσ ο Κ ουτσογία ν-

νόπ ου λε, Σ τέρ γ ιο Τ σα κ ίρ η και Ν α νά Π αηαδάκη, έλα βα τις ποι­ η τικ ές σ υ λ λ ο γέ ς σ α ς και σ α ς ευ χ α ριστώ . Σάκη παπαδημητρίου Γεωργία Συλλαίου, ευχαριστώ για το πολύ όμορφο δισκάκι. Πάντα τέ­ τοια! Ο ρ έ σ τη Α λ εξά κ η , η σ χ ε δ ό ν σ υ γ κ εν τρ ω τικ ή έ κ δ ο σ η τ ω ν

π οιη μ άτω ν σ ο υ με τίτλ ο Ποίηση σ τ ο ν Γαβριηλίδη είναι εύ στοχ η και βολική για το υ ς φ α να τικ ού ς α ν α γ ν ώ σ τε ς τη ς πο ίη σ ή ς σου.

Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δΓ υμάς.

Ο αναγνώστης

I ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ

I ΕΤΗΣΙΟ ΚΟΣΤΟΣ

Εσωτερικού Φυσικά Πρόσωπα Φοιτητές, Σπουδαστές Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα

50,00€ 40,00 € 90,00€

Φιλική Συνδρομή

200,00 €

Κύπρου Φυσικά Πρόσωπα Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Πρόσωπα

95,00€ 125,00€

Ευρώπης Φυσικά Π ρόσωπα Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Π ρόσωπα

120,00€ 170,00€

Υπόλοιπες χώρες Φυσικά Π ρόσωπα Οργανισμοί, Βιβλιοθήκες, Ιδρύματα, Νομικά Π ρόσωπα

140 $ ΗΠΑ 190 $ ΗΠΑ

Τιμή τεύχους Παλιά τεύχη, εφ ό σο ν δεν έχουν εξαντληθεί, πλέον ταχυδρομικών τελώ ν

6,00 € 10,00€

Σ τις τιμ ές τω ν συνδρομ ώ ν συμπεριλαμβάνονται ταχυδρομικά τέλη. Η συνδρομή διακόπτεται αυτόματα, τρ ε ις μήνες μ ετά τη λήξη της.

| ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΙΔΙΟΤΗΤΑ______________________________________________________________ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ____________________________________________________________ ΠΟΛΗ

Τ.Κ.

ΧΩΡΑ

ΤΗΛΕΦΩΝΟ

ΦΑΞ

E-MAIL Θέλω να γίνω συνδρομητής / τρία για:

Ε Π ΙΚ Ο ΙΝ Ω Ν ΙΑ κα Ειρήνη Πολυκρέτη I Μαυροκορδάτου 9,106 78, Αθήνα | Τ. 210 33 88 008, 210 3801284 | F. 210 3801284 | Ε. info@diavazo.gr

1χρόνο

2 χρόνια

μ” " · 4 ™ = ‘μ ^

^

ΐ ‘r o ^ S S S i a , δεκάδες μικρά κ λεπτά σωληνάκια, που φπάχνουν n ow . <πο

“

0

7

:

=

=

=

·

.

κ ά έ σ ^ χ ω , χ —

δ Τ ΐα ια λ ά β ο ιν α γιαιί βιώνουν ω ς ανάνκη κάποιοι άιβρωποι να σωματοποιούν τό σ ο περίτεχνα μια εσω^ Π εά Τ δ ω α η α ά ρ χ ει, παρά ταιπισμέντι με την αποδοχή χπς μοναχικότητας to o δημιουργού’ ποτέ μέχρι αυτό το καλοκαίρι δεν κατάλαβα. ή μήπως δε χρειάστηκε απλά να καταλαβω; . ^ χνά διαβλέπει τα επερχό«ο ποιητής προσλαμβάνει, αναλύει, καταγράφει οοα γινονκι, γύρω του και συχ μένα’ S

K

S

S

L

» . κ, έπλεξα ,α μολλ,ά μοο κο,ο,δάκ,α. πολλά μικρά αο,οοχέδ,α περίερνα πλοκα-

τη φωνή μου και ησύχασα. εσύ; ακόμα δουλεύεις; , έπλεξα τα μυαλά μου κοτσιδάκια. καθίσαμε στα βότσαλα, περιμενα. ‘τι περιμένεις; και ^ ν ω ^ ό π ω ς ξέρεις - ανεκτίμητη, είναι, - όπως ξέρεις- ανεκτίμητη, είπα καθώς περιμενα, ξανά, αυτή η αναμονή’. έλυσα τα μαλλιά μου και περιμενα. έλυσα τα μυαλα μου και περιμεν . κάτι θα γίνει, δεν μπορεί. καθίσαμε σ τα βότσαλα κ διάβαζα. ^

‘ α ^ to μήνα ξαναδιάβασα Paul Valery, στα βότσαλα, Διάλογο για το Δέντρο.

εσύ; ακόμα διαβάΖΕΙΣ;

οι ίδιοι άνθρωποι, που κάνουν

μίν<^ο°θ. κ δε^ιλούσαμε

2^

σηκώνει τη βουή στις διαδηλώσεις, αυτό το καλοκαίρι το καταλαβα. γιατί οι άνθρωπο, μπορεί κ να χρειάζεται, να κάνουν τα μυαλα τους ραστα. ...Ο ..

Α φ ι ε ρ ώ μ α τ α σε σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς Εμπειρικός, Α. / 358, 421 Εξυπερύ, Α. ντε Σ. / 330 Έσσε, Ε./109

δ

διαβάζω A Αίσωπος /167 Άγρας, Τ, /104 Αλεξανδρόπουλος, Μ. / 501 Αλεξάνδρου, Α. / 212 Ανγελόπουλος, Θ. / 457 Απολλιναίρ, Γκ. / 231 Αραγκόν, Λ. /168 Αριστοφάνης / 72 Αριστοτέλης /135 Αρτώ, Α. /151 Αθανασιάδης, Τ. / 471 Αξιώτη, Μ. / 311 Β Βασιλικός, Β, / 517 Βαλαωρίτης, Νάνος / 511 Βαλερί, Π. /183 Βάρναλης, Κ, / 88* Βελεστινλής, Ρ. / 235 Βενέζης, Η. / 337 Βερλαίν, Π. / 378

Βουτυράς, Δ. / 298 Βρεττάκος, Ν. / 425 Γέιτς,Ου. Μπάτλερ/391 Γιατρομανωλάκης, Γ, / 490 Γιουρσενάρ, Μ ./81 Γκαίτε, Γ. Β./154 Γκάτσος, Ν. / 443 Γκράμσι, Α./295 Γκρην, Γκ. /267 Γληνός, Δ. / 61* Γονατάς, Ε. X. / 444 Γουλφ, Β. /153 Δάντης / 230 Δέλτα, Π ./300 Δημουλά, Κ. / 435 Δοξιάδης, Απόστολος / 4Ε Δουμάς, Α. /147, 431 Εγγονόπουλος, Ν. / 381 Έκο, Ο ./145 Έλιοτ, Τ. Σ. /133 Ελυάρ, Π. / 201 Ελύτης, Ο. / 362, 372

Ζέη, Α. / 447 Ζενέ, Ζ. / 66 Ζιντ, Α. / 206 Ζολά, Ε. / 97 Θ Θέμελης, Ν. / 491 Θεοτοκάς, Γ. /137 Θεοτόκης, Κ. / 92 Θερβάντες, Μ. ντε /176 Θουκυδίδης /191 Ιονέσκο, Ε. /122 Ίψεν, Ε. /181 Ιωάννου, Γ. / 452 Καβάφης, Κ. / 78, 389 Καββαδίας, Ν./437 Καξαντζάκης, Ν. /190, 377 Κάίρης, Θ. /106 Κάλας, Ν, / 387 Κάλβος, Α. /140 Καμπάνελλης, Ιάκ. / 518 Καμύ, Α. /110 Καποδίστριας, I. / 275 Καραγάτσης, Μ. / 258 Κάρβερ, Ρέιμοντ / 515 Καρκαβίτσας, Α. / 306 ΚαροΟζος, Ν. / 393 Καρυωτάκης, Κ. /157 Καστοριάδης, Κ. / 385 Κατσαρός, Μιχάλης / 493 Κενώ, Ρ. / 320 Κέρουακ, Τζ. / 249 Κοκτώ, Ζ. /160 Κολέτ/313 Κονδύλης, Π. / 384 Κόντογλου, Φ. /113 Κοραής, Α. / 82 Κούντερα, Μ. / 80* Κρίστι, Α. /149 Κρυστάλλης, Κ. / 326 Κυριαζής, Κ. Δ. / 510 Λακάν, Ζ./126 Λαπαθιώτης, Ν. / 95 Λεβί Στρως, Κ, /158 Λειβαδίτης, Τ. / 228 Λεκατσάς, Π. /166 Λιοτάρ, Ζ. Φ. / 388 Λόρκα, Φ. Γκ. /192,461 Λουκιανός /102 Λώρενς, Ντ. X. /132

Μακγιούαν Ίαν / 512 Μακρυγιάννης /101 Μαλακάσης / 357 Μαρ'ιίς, Γ. / 356 Μαριβό / 257 Μάρκες, Γκ. Γκ. / 223 Μαρξ, Κ. / 83* Μίλλερ, Α. / 259 Μίλλερ, X. / 273 Μισίμα, Γ. / 253 Μολιέρος /179 Μονταίν, Μ. ντε / 304 Μοράβια, Α. / 256 Μόρισον, Τ. / 406 Μούζιλ, Ρ. /199 Μπαλζάκ, Ο. ντε / 60*, 416 Μπάροουζ, Ου. / 383 Μπαρτ, Ρ. / 93 Μπατάιγ, Ζ. /187 Μπάχαα, Τάχερ / 520 Μπέκετ, Σ. /115 Μπόρχες, X. Α. / 79 Μπρετόν, Α. / 207 Μπρεχτ, Μπ. / 211 Μπωβουάρ, Σ. ντε /136 Μυριβήλης, Σ. / 309 Μωπασάν, Γκ. ντε / 204 Ναμπόκοφ, Β. /162 Νέοι λογοτέχνες / 69,87 Νικολαίδης, Α. / 379 Νίτσε, Φ. / 91 Ντεκάρτ, Ρ. / 369 Ντελίλλο, Ν. / 504 Ντεριντά, Ζ. / 397 Ντίκενς, Κ. / 229 Ντιντερό /103 Ντόναχιου, Ε. / 520 Ντοστογιέφσκυ, Φ. /131, 470 Ντυράς, Μ. /134 Ξενόπουλος, Γ. / 265

Πάουντ, Ε. /178 Πρεβελάκης, Π. / 472 Πρεβέρ, Ζ. / 73 Παραμυθάδες/108*

Ρεμηώ, Α. / 305 Ρίτσος, Γ. / 205 ΡοΤδης, Ε. / 96 Ρώτας, Β. / 434 Ροθ, Φίλιπ / 497 Ρουσό, Ζ. Ζ. / 395 Σαίξπηρ, Ου. / 449 Σακαγιάν, Εδ. / 501 Σάνδη, Γ. / 327 Σαντ, Μ. ντε / 77 Σαραμάγκου, Ζ. / 503 Σαρτρ, Ζ. Πωλ /127, 455 Σαχτούρης, Μ. / 436 Σεφέρης, Γ. /142, 410 Σικελιανός, Α. / 424 Σιμενόν, Ζ. / 202 Σκαρίμπας, Γ. / 269 Σολωμός, Δ. / 213 Σοφοκλής / 243 Στάινμπεκ, Τ. /173 Σταντάλ / 98 Τσάντλερ, Ρ. /193 Τσέχωφ, Α. /169 Τζέημς, X. / 260 Τζόις, Τζ. / 62* Ταχτσής, Κ. / 440 Τολστόι, Λ. / 200 Τουρνιέ, Μ. / 287 Τριβιζάς, Ευγένιος / 519 Τσίρκας, Σ. /171 Τουαίν, Μ. / 252

Ο Όστερ Πωλ / 488 Όμηρος /174 Ουγκό, Β. /111 Όργουελ, Τζ. / 226 Ουάιλντ, Ό. /152 Ουίλιαμς, Τ. /139

Φιτζέραλντ, Φ. Σ. /138 Φλωμπέρ, Γ. /143 Φόρστερ, Ε. Μ ./312 Φουκώ, Μ. /125 Φραγκιάς, Α. / 426 Φρόιντ, Σ. /150

Παλαμάς, Κ. / 334, 446 Πάλλης, Α. /118 Παπαδιαμάντης, Α. /165,422 Παπαγιώργης, Κ. / 441 Παπαντωνίου, Ζ / 285 Πατρίκιος, Τίτος / 500 Πεντζίκης, Ν. Γ. / 407 Πεσσόα, Φ. / 390 Πίνδαρος / 294

Χατζηαργύρης, Κ. / 63 Χατζιδάκις, Μ. / 430 Χατζής, Δ./180 Χατζόπουλος, Κ. / 319 Χάκκας, Μ. / 297 Χάκκας, Μ ./516 Χάμμετ, Ν. / 82 Χάρντυ, Τ. / 324 Χάιντενκερ, Μ. /161, 399 Χέμινγουεϊ, Ε. /159 Χιουζ, Τ. / 396

Μαγιακόφσκι Β. /121 Μαίηλερ, Ν. / 286

* Τα τεύχη που σημειώ νονται με ασ τερίσ κο έχουν εξα ν τλ η θ ε ί. Ό σ ο ι επ ιθ υ μ ο ύ ν ν α π ρ ο μ η θ ευ το ύ ν παλιά τε ύ χ η , μπ ορούν να επ ικο ινω νο ύν μ ε το

Διαβάζω, Μ α υρ ο κ ο ρ δ ά το υ 9, Α θή να , 10 6 7 8 · Τηλ. 210 3 8 0 1 2 8 4 · em ail: in fo @ d iav azo .g r Τα κ είμ εν α που ε ίν α ι χρ ήσ ιμ α σ το υ ς α ν α γ ν ώ σ τε ς μ ας και π ερ ιέχο νται σ ε ε ξ α ν τ λ η μ έν α τεύ χ η δ ίνο ν τα ι σ ε φ ω το α ντίγρ α φ α .

δ:εκδηλώ σεις

ΟΤσίρκας

σήμερα

ό σο μας αφορά σήμερα το έργο του μεγάλου λογοτέχνη Στρατή Τσίρκα; Τα μετεμφυλιακά βιώματα αγγίζουν τη σύγχρονη πραγματικό­ τητα; Αυτά είναι μερικά ερωτήματα που θέλει να θέσει η συζήτηση που

Π

οργανώνει η Στέγη Γραμμάτων και Τ εχνών σ τη Μικρή Σκηνή στις 5 Οκτωβρίου 2011, σ το πλαίσιο τω ν εκ­ δ η λ ώ σ εω ν «Λ έ ξε ις και σκέψ εις». Πρόκειται για μια συζήτηση που φι­ λοδοξεί να προσεγγίσει νεαρούς ανα-

ο Στρατής Τσίρκας

γνώ στες και να θέσει σ ε αυτούς το ζήτημα τω ν τρόπ ων με τους οποίους

συνδιαλέγεται το έργο τη ς μετεμφυλιακής λογοτεχνικής περιόδου με τις μεταπολιτευτικές γενιές. Με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Στρατή Τσίρκα σ το Κάιρο, ο συγγρα­ φέας τω ν Α κυβέρνητω ν π ολιτειών και της Χαμένης άνοιξης παραμένει, σ τη συνείδηση κοινού και κριτικών, ένα μεγάλο κεφάλαιο για το σύγ­ χρονο ελληνικό μυθιστόρημα. Θα καταφέρει να διατηρήσει τη θέση αυτή και σ το μέλλον; Ποια η σχέση τω ν πολύ νεό τερ ω ν γενεών με τη λο­ γοτεχνία που γέννησαν το Κομμουνι­ στικό Κόμμα, η Αντίσταση, ο Εμφύ­ λιος, η διάσπαση του ΚΚΕ; Μπορεί ο Στρατής Τσίρκας, που γαλουχήθηκε στους κόλπους της Αριστερός αλλά και συγκρούστηκε με το ΚΚΕ, να συνδεθεί με τις μεταπολιτευτικές γε­ νιές τη ς σύγχρονης κοινοβουλευτι­ κής Δημοκρατίας, του ευρώ και του ίντερνετ; Ομιλητές είναι ο Γιάννης

δ

is

Παηαθεοδώρου, επίκουρος καθηγη­ τή ς Νεοελληνικής Φιλολογίας σ το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστη­ μίου Ιωαννίνων, και ο μελετητής του Τσίρκα Μ ίλτος Πεχλιβάνος, καθηγη­ τή ς Νεοελληνικών Σπ ουδών σ το Freie Universitat του Βερολίνου. ■

INFO Μικρή Σκηνή Ώρα έναρξης: ig.oo Είσοδος ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας. Η διανομή των δελτίων εισόδου ξεκινά μία ώρα πριν την εκδήλωση (www.sgt.gr, press@sgt.gr)

Robert Lepage/Ex Machina

Theforside or the moon

Λ ** Α

νω σ τό ς ω ς ο αλχημιστής του μοντέρνου εικονοκλαστικού

θεάτρου, ο Ρομπέρ Λεπάς έρχεται να παρουσιάσει σ το ελληνικό κοινό, στην πρώτη του εμφάνιση στη χώρα μας, την παράσταση The far side o f the m oon, έργο-σταθμό του παγκό­ σμιου θεάτρου, στις 12-16 Ο κτω­ βρίου 2011, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. Ο Κα­ ναδός σκηνοθέτης του θεάτρου, της όπερας και του κινηματογράφου πα­ ρουσιάζει ένα φαντασμαγορικό oneman show, το οποίο έχει παιχτεί σε π ερισσότερες από 45 χώρες παγκοσμίως και απέσπασε υποψηφιότητα για Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας με την κινηματογραφική του μεταφορά το 2003. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο, αυτοβιογραφικό και γεμάτο φαντασία έργο του Λεπ άζ σε ένα τα ­ ξίδι ανακάλυψης τω ν μυστηρίων του Σύμπαντος, μέσα από την αφήγηση τη ς ταραχώδους σχέσης δύο αδερ­ φ ώ ν μετά την απώλεια της μητέρας τους. Οι μνήμες της εφηβείας και της νιότης πλέκονται με τη ν Ιστορία, το ν ανταγωνισμό Σοβιετικών και Αμερι­ κανών στη ν εξερεύνηση του διαστή­ ματος, τη ν ατμόσφαιρα του Ψυχρού Πολέμου. Η ακαταμάχητη σαγήνη που ασκεί σ το ν άνθρωπο το φεγγάρι και τα καλά κρυμμένα μυστικά του διαστήματος δίνουν το ν καμβά για την αφήγηση μιας προσωπικής ισ το­

Μνήμη και ιστορία σ ε ένα συναρπα­ στικό γαϊτανάκι, γεμάτο ποιητική, θε­ ατρική και εικαστική γλώσσα, «ντυ ­ μ ένο» με τη ν υπέροχη πρωτότυπη μουσική τη ς Λόρι Άντερσον. Ο Λεπ άζ στην παράσταση αυτή χρη­ σιμοποιεί πολλά είδη τέχνης (μαριονέτα, βίντεο, χορό), ενώ επανέρχεται σ ε αγαπημένα του μοτίβα: υπαρξιακή αναζήτηση, οικογενειακοί δεσμοί, τα ­ ξίδι, καθρέφτες, οθόνες, προβολές, παιχνίδια το υ φω τός, ευφάνταστες μ εταμορφώσεις αντικειμένων. Αλλά δεν είναι μόνο τα αντικείμενα που με­ ταμορφώνονται σ το σύμπαν του Λ ε ­

ρίας, καθώς η σύνδεση του κεντρι­ κού ήρωα με το ν εαυτό του και τους οικείους του μοιάζει σχεδόν ταυτό­ σημη με τη σύνδεση του ανθρώπου

πάζ. Όλα τα πρόσωπα ενσαρκώνον­

με το ν κόσμο που το ν περιβάλλει.

παιχνίδι μ ετα μ ορφ ώ σεω ν.·

ται από έναν και μόνο ηθοποιό, το ν ταλαντούχο Καναδό Υ β Ζακ, alter ego του σκηνοθέτη, σ ε ένα αέναο

INFO Κεντρική Σκηνή Ώρα έναρξης: 20.30 Συντελεστές: Κείμενο-Σκηνοθεσία: Robert Lepage Ερμηνεία: Yves Jacques Μουσική σύνθεση: Laurie Anderson

δ :το βιβλίο στο σινεμά

Νύχτες

διασκευών Οι φετινές «Νύχτες Πρεμιέρας» επανέφεραν στο προσκήνιο το ζήτημα της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου Ερατώ Μπασέα

Σ

τη ν ταινία Adaptation (2002) ο Νίκολας Κ έιτζ γίνεται η περ-

σόνα του Τσάρλι Κάουφμαν, σενα ­ ριογράφου της ταινίας και πατριάρχη του μεταμοντέρνου σεναρίου, που προσπαθεί να διασκευάσει τ ο βιβλίο The Orchid Thief τη ς Susan Orleans, το πραγματικό βιβλίο σ το οποίο και βασίζεται η ταινία. Α ν μπερδευτή­ κατε, σπεύδω να σας υπενθυμίσω πως το Adaptation είναι κάτι περισ­ σ ότερο από μια διασκευή. Είναι ένα αυτοαναφορικό έργο για την τέχνη του Κάουφμαν και, γενικότερα, για το ν αγώνα του δημιουργού για συγ­ γραφή. Αλλά η ταινία, όπου όλοι συστήνονται ω ς συγγραφείς και εμφα­ νίζονται να διασκευάζουν με ζήλο

αφήνουν κατά μέρος τις αναλύσεις τω ν Sergei Eistenstein και Andre Bazin περί τη ς υποτιθέμενης π ιστότητας τη ς ταινίας σ το λογοτε­ χνικό έργο σ το οποίο βασίζεται (fi­ delity discourse). Σημειώσατε την έμ­ φαση: υποτιθέμενης. Πράγματι, οι διασκευές, ιδωμένες υπό το πρίσμα τω ν πολιτισμικών σπουδών (cultural studies), παύουν να α ποτελούν απλώς ένα κινηματογραφικό κείμενο και εντάσσονται σ ε ένα πολύπλοκο πλέγμα σ χέσ εω ν σ το οποίο κύριο λόγο έχουν: σκηνοθέτες, κοινό, κρι­ τικοί, το ιστορικό περικείμενο και οι εκά στοτε συνθήκες που κυριαρχούν στις βιομηχανίες κινηματογράφου. Χωρίς να αγνοούν τη ν αισθητική

(τι;), θέτει το εύλογο ερώτημα: πού η πραγματική διασκευή;

αξία τη ς ταινίας, οι πολιτισμικές σπουδές προϋποθέτουν τη μελέτη

Χρησιμοποιώ αυτό το παράδειγμα για να θ έσω μια σειρά ζητημάτων

τη ς συνεχούς αλληλεπίδρασης με­

σχετικά με τις ταινίες οι οποίες βασί­ ζονται σ ε λογοτεχνικά έργα και ό,τι συνοπτικά θα ονομάσω εφ εξή ς δια­ σκευές (film adaptations). Α ν και σχετικά παραγνωρισμένες στη ν Ελ­ λάδα, σ το εξω τερικ ό οι διασκευές συγκεντρώνουν τ ο αποκλειστικό εν­ διαφέρον ειδικευμένων ακαδημαϊ­ κ ών περιοδικών (όπως του νεοσυσ ταθ έντο ς Adaptation) και γίνονται θέμα τρίτομω ν βιβλίων αναφοράς (όπως αυτών του Robert Siam), ετή ­ σιω ν συνεδρίων και φανατικών blogs. Οι σύγχρονες θεω ρη τικές τά σεις

τα ξύ δια φ ορ ετικώ ν πολιτισμικών στοιχείων αλλά και τω ν σ χέσεω ν δύ­ ναμης, κοινωνικών αναγκών και πο­ λιτικών ενδιαφερόντω ν τα οποία κα­ θ ορίζουν τη ν πολιτισμική παραγωγή. Έ τσι, π αιώνια διαμάχπ «βιβλίο εναν­ τίον ταινίας» αφήνεται κατά μέρος, ενώ οι διασκευές καθίστανται πολυφωνικά κείμενα και όχι απόρροια της επίδρασης το υ (ηγεμονικού) λογοτε­ χνικού κειμένου1. Α υ τό υποστηρίζει και η Linda Hutcheon, η οποία σ το ερεθιστικά μεταμοντέρνο The A r t o f Adaptation (2006) δανείζεται θεωρητικά έργα-

λεία από τη σημειολογία και τη ν αποδόμηση μέχρι τ ο φεμινισμό και το postcolonialism για να αποδείξει ότι οι διασκευές είναι: α) ένα μορφικό όλον, β) μία διαδικασία δημιουργίας, αποτέλεσμα (επαν)ερμηνείας και

Η λογοτεχνία εμπνέει το σινεμά και στις "Νύχτες Πρεμιέρας" αυτό φάνηκε πιο έντονα στο "πειραγμένο" αφιέρωμα, με τίτλο Ζώνη του Κάφκα, σε ταινίες επηρεασμένες από το έργο του Φραντς Κάφκα.

(ανα)δημιουργίας και γ) μια μορφή περικειμενικότητας, αφού κανείς αν­ τιμ ετω π ίζει τη διασκευή ω ς δια­ σκευή, ω ς ένα παλίμψηστο, δηλαδή, από ποικίλα καλλιτεχνικά έργα. Τ ε­ λικά, η Hutcheon αναζητά διασκευές όχι μόνο σ τις ταινίες αλλά παντού: σ τη λογοτεχνία, τη μουσική, τη ζ ω ­ γραφική. Για τη θεωρητικό, ακόμη και τα θεματικά πάρκα και οι ιστορι­ κές αναπαραστάσεις θεωρούνται δια­ σκευές.

Πέρκινς (δύο χρόνια πριν π ρω τα γω ­ νιστούσε σ το Ψυχώ) ώ ς τις σκηνές που υπογραμμίζουν το δαιδαλώδες και κλειστοφοβικό σύμπαν τη ς ται­ νίας με τη ν αξιοποίηση του βάθους

Στις φετινές «Ν ύχτες Πρεμιέρας», το αφιέρωμα σ το ν Κάφκα θα έκανε την Hutcheon με τη μεταμοντέρνα της προσέγγιση να χαμογελά από ικανο­ ποίηση, γιατί δικαιώνει τ ο επιχεί­ ρημά της. Π ρ ω τίστω ς τ ο αφιέρωμα συνδιοργανώθηκε με το Ίδρυμα ΔΕ­ ΣΤΕ και τ ο Investigations o f a Dog, τη ν έκθεση σ τη ν οποία καλλιτέχνες αμφισβήτησαν τα όρια τη ς ύπαρξης ό πω ς ο σκύλος σ το καφκικό διήγημα «Ερευνες ενό ς σκύλου»2. Επιπλέον, οι ταινίες που προβλήθηκαν σ το φ ε­ στιβάλ διευρύνουν τη ν έννοια της διασκευής με τη σ τενή σημασία του όρου, δηλαδή αυτήν τη ς ταινίας που ακολουθεί «π ισ τά » το κείμενο (τοπ ο­ θ ε τώ τη λέξη σ ε εισαγωγικά όχι τυ­ χαία). Σ το αφιέρωμα προβλήθηκαν ταινίες που προβάλλουν ανάγλυφα τη σχέση τους με το βιβλίο, ό πω ς οι Τα­ ξικ ές σχέσεις, διασκευή τη ς καφκι-

πεδίου - σήμα κατατεθέν του σκηνο­ θέτη. Με τη ν κάμερα του Τομ Γκρέγκορ, η καφκική Μ ετα μ όρ φ ω ση γί­ νεται ένα πειραματικό avant-garde φιλμ, ενώ σ το ν Κ ύριο Κ λ ά ινο Ύ ζόζεφ Λόουζί χρησιμοποιεί το είδος του πο­ λιτικού θρίλερ για να τοποθετήσει το ν Α λέν Ν τελόν σ ε έναν κόσμο καφκικής προέλευσης. Α ν δε ο Κάφκα έβλεπε τις ταινίες μικρού μήκους και κινουμένων σχεδίων του φεστιβάλ, θα α ναγνώριζε πως συμβάλλει σ τη δημιουργία φουτουριστικών κόσμων, εξπρεσιονιστικών animation και καρ­ τούν, αλλά και εμπνέει σκη νοθέτες που θέλουν το ν συγγραφέα να αντι­ μετωπίζει τους ίδιους το υ τους δαί­ μονες. Ταινίες που βασίζονται σ ε ευπώλητα βιβλία -και άρα έχουν εξασφαλι­ σμένη εμπορική επιτυχία- είναι το Πρέπει να μ ιλήσουμ ε για τ ο ν Κέβιν

κής Α μ ερικής από τους Ν τανιέλ Ουγιέ και Ζαν-Μαρί Στρομπ, ή η Δίκη,

τη ς Λιν Ρόμσεϊ και το Υ ποβρύχιο τ ου

που σ τα χέρια το υ Ό ρ σ ο ν Γουέλς δεν

Ρ ίτσαρντ Αγιάντ. Στη ν πρώτη περί­ π τω ση, η σ υγγρα φ έα ς Λ ά ιονερ

κρύβει τα ποικίλα σημασιολογικά της επίπεδα: από το star text το υ Ά ντο νι

Σράιβερ έκανε λόγο για «μια υπέροχη

δ :το βιβλίο στο σινεμά

ραγωγής και πρόσληψης έχει περισ­ σ ότερο ενδιαφέρον από τις αναπό­ φευκτες αλλαγές τη ς ταινίας από το μυθιστόρημα. Και αυτό διότι τ ο Cut­ ter’s W ay δείχνει ακριβώς τη ν πορεία που είχε ακολουθήσει ο αμερικάνι­ κος κινηματογράφος -και η κοινω­ Η Τίλντα Σουίντον πρωταγωνιστεί στο "Πρέπει να μιλήσουμε για τον Κέβιν", που ως βιβλίο αλλά και ως ταινία προξένησε μεγάλη εντύπωση.

νία - τη ς δεκαετίας του ’80. Ο Πάσερ ακολουθεί το ν γόη Μπόουν (Τζεφ Μ πρίτζες) και το ν ανάπηρο φίλο του,

διασκευή του βιβλίου μου». Και π ώς ά λλω σ τε να τη ν αμφισβητήσει κανείς, αφού η ταινία βασίζεται σε ένα από τα πιο ευπώλητα βιβλία τη ς περσινής χρονιάς και σκηνοθετείται από μια βραβευμένη σκηνοθέτιδα η οποία προ(σ)καλεί τη ν Τίλντα Σ ουίντον να παίξει τη ν Εύα, τη μητέρα που αδυνατεί να καταλάβει πώς ο γιος τη ς Κέβιν έφ τα σε σ το σημείο να έγκλημα.

δ

22 8°

1Η βιβλιογραφία είναι εκτενέστατη. Ενδεικτικά μόνο, Cartmell, D, Whelehan, I., 1999· Adaptations. From Text to Screen, Screen to Text.

London: Routledge και Aragay, M. 2005 (επιμ.).

Books in Motion.

Adaptation, Intertextuality, Authorship. Rodopi Amsterdam- New York, NY. 2 Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός πως με αφορμή την έκθεση-και το κινηματογραφικό αφιέρωμα προγραμματίστηκαν επιλεγμένες προβολές, εκδηλώσεις πειραματικής μουσικής και συζητήσεις με συγγραφείς.

διαπράξει

ειδεχθές

Α ν εδώ το μοντάζ ενώνει παρελθό­ ντα και παρόντα γεγονότα ώ σ τε να σκιαγραφήσει το μετα-τραυματικό σοκ της άτυχης μητέρας, το μοντάζ σ το Υποβρύχιο αντιπαραβάλλει τη μονότονη π ραγματικότητα με τη σουρεαλιστική αφήγηση του Όλιβερ, το υ εφήβου που ερωτεύεται τη ν κο­ πέλα του διπλανού θρανίου, που πα­ σχίζει να κάνει σ εξ πριν κλείσει τα δε­ καέξι και που βλέπει τη βαρετή οικογένειά του μέσα από τη δική το υ επικριτική οπτική. Τέλος, ένα μικρό ακατέργαστο δια­ μάντι: το Cutter’s Way (1981) του Τσέχου Ιβάν Πάσερ, βασισμένο σ το Cutter and Bone το υ Νιούτον Θόρνμπεργκ (1976). Κλασικό παράδειγμα διασκευής τη ς οποίας η ιστορία πα­

επιζώντα του Βιετνάμ, Κάτερ (Τ ζον Χ ερντ) να προσπαθούν να βρουν το ν ένοχο μιας στυγερής δολοφονίας. Ενώ ο Κάτερ διασχίζει τη μετα-Βιετνάμ Αμερική τη ς ταξικής ανισότητας και ανομίας, τη ς ατέρμονης εσω τερ ι­ κής αναζήτησης και πικρής απογοή­ τευσης, ο Πάσερ, αφορμώμενος από το (νεο)νουάρ, ασκεί κριτική στην κοινωνία του αμερικανικού ονείρου. Την ίδια στιγμή που ο νέος αμερικά­ νικος κινηματογράφος δεν είχε επισήμως αναγνωριστεί ω ς η νέα «καλ­ λιτεχνική» τά ση σ το εμπορικό Χόλλυγουντ, ο Πάσερ υιοθετεί τρόπους που πόρρω απέχουν από το ν κλασικό αμερικάνικο τρόπ ο κινηματογράφη­ σης (αφηγηματική έλλειψη, slowmotion). Αλλά στη ν Αμερική τω ν αρ­ χών του ’80 το Cutter’s way, με έναν μέθυσο, μονόφθαλμο ήρωα, ανά­ πηρο του Βιετνάμ, είχε μικρή επιτυ­ χία και ακόμα μικρότερο αντίκτυπο. Έ κτοτε, βέβαια, ανέβηκε στη ν εκτί­ μηση τω ν σινεφίλ ω ς μία από τις πλέον cult και παραναγνωρισμένες αμερικάνικες ταινίες. Α ν ο σκηνοθέτης Γκρίφιθ παραδέχ­ θηκε πως σκοπός του ήταν πάνω απ’ όλα να κάνει τους θεατές να δουν (και άρα, συμπληρώνουμε, όχι να δια­ βάσουν), οι σύγχρονες θεωρίες και οι «Νύχτες Πρεμιέρας» μας παρακινούν να επανεξετάσουμε τις κινηματογρα­ φικές διασκευές με άλλο μάτι. 1

Κάποιο βιβλίο μιλάει για σένα.

Το έ χ ε ις διαβάσει;

Εκστρατεία για το

Βιβλίο 2011

I

£ : : ΐΐ : -

~

II - I I

Ι--ΙΙ

B ook Night

Πέμπτη 6 Οκτωβρίου, oris 20:00 στη ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ϋ

I

είσοδοε από Πεσματζόγλου 5

Τα Public oas προσκαλούν στο BOOKNIGHT

με εισιτήριο ένα βιβλίο! Απαραίτητο εισιτήριο για την είσοδό oas ένα βιβλίο από τη βιβλιοθήκη oas.

Zraxos xns εκδήλω σή είναι να συγκεντρώσουμε βιβλία για ιδρύματα που έχουν ανάγκη: ΦυλακέΒ Γυναικών Ελαιώνα θήβαΒ, ΧατζηκυριάκειοΊδρυμα, Νοσοκομείο Άγιοε ΣάββαΒ, Π. & Α. Κυριάκού - Περιφερειακό Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών, Σισμανόγλειο, Γηροκομείο Αθηνών

---------------------- Συμμετέχουν (μεαάφαβηοκήσειρά) Μ ε πολλή μουσική Xpnoros θηβαίοΒ, Νατάσσα Μποφίλιου & Ελένη Τσαλιγοπούλου

Μ ε ίο αγαπημένο io u s βιβλίο HcopYOS ApupPs,

N ikos

Opcpavos & ΦώτηΒ ΣεργουλόπουλοΒ

Μ ε tous κομίσιεδ ins ομάδαδ COMICDOM Σπύροε ΔερβενιώτηΒ, ΜιχάληΒ ΔιαλυνάΒ, ΓιώργοΒ Mnoxoos & Αλεξία Οθωναίου Τη βραδιά συντονίζουν οι: TdKns Γιαννούτσο5 & θοδωρή5 ΒαμβακάρηΒ

ι

ΥπότηνΑιγίδα ιΙΠ Ε

1 ΜεγάΛοεΑρωγά*ΕκσιραιεΙικ , W

Λ

www.public.gr www.facebook.com/PublicBF

Χορηγοί EniKoivcovias ΣΚΑΤ

tL a

C0C°-MAT

Ρ®' P u b l i c

δ:θερμιδω ριανά οξύτονα ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Τέλος πάντων, για τι απ’ όλα είναι υπεύθυνοι οι συγγραφείς;

Α

πό το ν Αύγουστο, όταν πια έπεσαν

λει σ τη στάνη τα «άτα κ τα» πρόβατα; Ούτε

και οι τελευταίες μάσκες και η κυ­

θέλω να ρίξω ένα ακόμα ανάθεμα σ τον γι­ γαντόσωμο τέω ς συνταγματολόγο και νε­

βερνητική πολιτική, υπό το κράτος

ενός φοβερού πανικού, ασκείται πλέον

οπαγή οικονομολόγο που δεν μοιάζει να

στην ουσία με αλλεπάλληλα και ενίοτε αντικρουόμενα νομοθετήματα, συντεταγμένα

του καίγεται καρφί για την αντισυνταγματι­ κότητα τω ν υπουργικών αποφάσεων τω ν

χονδροειδώς και απροκάλυπτα με τις εν­

συναδέλφων του. Και που διαστρέφει με

τολές του λογιστηρίου του ΔΝΤ, άρχισε επι­ τέλους και ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής

κάθε ευκαιρία τα δυσοίωνα οφθαλμοφανή,

κοινωνίας να βγαίνει από τη ραστώνη του

σία χαλίφης στη θέση του χαλίφη, μιας βουλιμίας όμως που τώρα κοντεύει να κά­

και θα γλυτώσουμε». Α ς μην ξεχνάμε ότι,

ψει και τα υπόλοιπα χαρτιά τω ν πολιτικών του φιλοδοξιών. Αυτό που με ενδιαφέρει εί­

ώ ς τις αρχές του καλοκαιριού ακόμα,

6

λόγω της βουλιμίας του να γίνει πάση θυ­

καναπέ και τις αυταπάτες ότι «κάτι θα γίνει

υπήρχαν αρκετοί περιδεείς πολίτες που

ναι να σχολιάσω κάτι που αφορά εμάς,

υπερασπιζόμενοι ένα (άφαντο) κράτος δι­

τους συγγραφείς, σ ε σχέση βέβαια με αυ­

καίου αντιμετώπιζαν με αποτροπιασμό και

τή ν την χωρίς ορίζοντα κατάσταση στην

οργή τις συγκεντρώσεις τω ν «αγανακτι-

οποία έχουμε μπει για τα καλά. Δ εν ενώνω

σ μένων» στην πλατεία Συντάγματος, θεω­

τη φω νή μου με την καταγγελτική χορωδία

ρώντας ότι αμαυρώνουν την εικόνα της Ελ­

τω ν μεγαλόσχημων δημοσιογράφων, οι

λάδας διεθνώς και ότι αποτελούν επιπλέον

οποίοι σε κάθε ευκαιρία μάς εγκαλούν:

σοβαρή αιτία ανάσχεσης για τη θερινή του­

«Πού είναι επιτέλους οι συγγραφείς και οι

ριστική κίνηση! Εν πάση περιτηώσει, εδώ

διανοούμενοι;» Λησμονώντας (δήθεν) ότι

δεν έχω την πρόθεση να κρίνω τους ά στο­

είναι αυτοί οι ίδιοι που επί δεκαετίες έκαναν

χους, άδικους και εκ τω ν προτέρων ανα­

το παν σ τα χρυσοφόρα τηλεοπτικά τους

ποτελεσματικούς χειρισμούς τω ν κυβερ-

πόστα ώ σ τε να διαμορφώσουν μια κοινή

νώ ντω ν σ ε όλους τους τομείς της δημόσιας

γνώμη που έμαθε να αξιολογεί με τους κα­

ζωής. Σκέπτομαι ότι είναι ανώφελο να

νόνες της πολιτικής ευτέλειας. Συμμερίζο­

ψ έξω κι αυτόν ακόμα το ν σκιώδη και ολί-

μαι όμως τη διογκούμενη απελπισία και την

γιστο πρωθυπουργό που περιφέρεται σαν

έγνοια αρκετών προσώπων τα οποία, έσ τω

απορρυθμισμένο νευρόσπαστο από πρω-

από αφέλεια, περιμένουν από τους ανθρώ­

τευούσης εις πρωτεύουσαν, εισπράττοντας

πους τω ν γραμμάτων, με το, μικρό ή μεγα­

ειρωνικά σχόλια και «πατρικά» χτυπήματα

λύτερο, δημόσιο εκτόπισμα της παρουσίας

στην πλάτη από τους ίδιους τους υπόδου­

τους, να πουν τη γνώμη τους, να αρθούν

λους στις αγορές αφέντες του. Και πώς αλ­

(γιατί τώ ρ α πιστεύουν πως πρέπει να γίνει

λιώς; Από τις πρώτες του ενέργειες, πριν

αυτό) σ το ύψος τω ν περιστάσεων. Όχι με

αλέκτωρ φωνήσαι, δεν ήταν κι αυτή τού να

μισόλογα και υπεκφυγές αλλά με καθαρές

ζητήσει τη συνδρομή τω ν λύκων για να βά­

θέσεις. Κάτι που ομολογουμένως δεν γίνε­

ται, καθώς απουσιάζουν σχεδόν εντελώς από αυτή την αυτοσχέδια εκκλησία του δή­ μου τω ν τελευταίων μηνών οι φω νές και οι θέσεις τω ν συγγραφέων! Λ έ ω «απουσιά­ ζο υν» γιατί τα όσα ενδεχομένως ρηξικέ­

κρίνει την εξουσία. Δ εν ξέρ ω τι συζητούν στις κλειστές παρέες, στις σπιτικές συγ­ κεντρώσεις, τι λένε στα απογευματινά τηλεφωνήματά τους, αυτό που ξέρω είναι ότι αρκετοί δικαίως μας κατηγορούν για άκρα

λευθα ακούγονται από ορισμένους τω ν γραμμάτων, όπως λ.χ. η Σώ τη Τριαντά­ φυλλου, ο Φώτης Τερζάκης, ο Γιώργος

φιλαυτία. Γιατί η απουσία εκ μέρους μας της δημόσιας παρέμβασης αυτό σημαίνει: ότι, μη διακυβεύοντας τίποτε, έχουμε χάσει

Μπλάνας, ο Χρήστος Γιανναράς ή κάποιοι

την ικανότητα να ακούμε τι συμβαίνει γύρω μας, καθώς κλειστήκαμε στον γυάλινο κώ­ δωνα της αποκλειστικής ενασχόλησης με

άλλοι ακόμα που αυτή τη στιγμή δεν τους θυμάμαι και που ήταν και πριν «αντιρρησίες», δεν αίρουν τον κανόνα της σιωπής, της απόσυρσης και της άκρας επκρυλακτικότητας που ακολουθεί η συντριπτική πλει­ ονότητα τω ν υπολοίπων του σιναφιού μας. Δυστυχώς, ακόμα και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, και πολύ περισσότερο έπειτα, στα χρόνια της διαβρωτικής μεταπολίτευ­ σης, η στάση τω ν νεότερων συγγραφέων ήταν αυτή: «να κάνουμε καλά τη δουλειά μας, να γράφουμε ωραία κείμενα, αυτή εί­ ναι η πολιτική μας θέση!» Βολική άποψη, που συν τω χρόνω οδήγησε στη δημιουρ­ γία ριψάσπιδων (ελάχιστοι συγγραφείς ενδιαφέρονται σήμερα ακόμα και για τα δι­ καιώματα που απορρέουν από το έργο τους), όπως πολύ περισσότερο στην πλήρη αδιαφορία για τα κοινά. Στη λοβοτομή της έννοιας του πολίτη που ασκεί πολιτική και

τα «δικά μας». Σ το χωραφάκι μας. Να θυ­ μίσω κάτι ενοχλητικό; 'Οτι στην ημερίδα που έκανε η Εταιρεία Συγγραφέων μαζί με την ΕΣΗΕΑ, στις 4 Δεκεμβρίου 2010, με θέμα απολύτως συγχρονισμένο με τα συντελούμενα, το «Πνευματικός κόσμος και βία», είναι ζήτημα αν βρέθηκαν εκεί πε­ ρισσότεροι από είκοσι συγγραφείς. Για να μη θεωρηθεί ότι υπερβάλλω, προτού γράψω αυτό το σχόλιο διέτρεξα δεκάδες blogs, αναζήτησα ημερήσια και εβδομαδι­ αία έντυπα. Εκτός από ορισμένα άρθρα, ιδίως στον free press τύπο, κι αυτά κυριευ­ μένα από το ν τρόμο ενός επικείμενου γενι­ κού ξεσηκωμού ή από έναν εμφανή φόβο για την ανεξέλεγκτη λαϊκή οργή, την οποία και απεύχονται, η σιωπή είναι απόλυτη. Εκνευριστικά απόλυτη. ■

ΘΟΔΩΡΗΣ Κ Α Λ Λ ΙΦ Α Τ ΙΔ Η Σ ΘΟΛΩΡΗΪ ΚΑΛΛ1ΦΑΤΙΛΗΣ

Ο

Αγ ι ο ς

Η ρ α κ λ ή ς

Ο Άγιος Ηρακλής Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης, με τον γνωστό προσωπικό του τρόπο, αφηγείται τη ζωή του πιο αγαπημένου ήρωα της Ελληνικής Μυθολογίας.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Γ Α Β Ρ ΙΗ Λ ΙΔ Η Σ

τηλ. 210 3228839, w w w . g a v r i e l i d e s b o o k s . g r

δ:ένα βήμα μπρος δύο βήματα πίσω ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Θα αλλάξουμε όντως γαλαξία με το e-book; _ λο και συχνότερα κοιτάξω το ν τ ε ­ λευταίο καιρό το Παρατηρητήριο

Ο

Ψηφιακού Βιβλίου του ΕΚΕΒΙ, που αποτελεί μιαν ό ντω ς πρωτοπόρα πρωτο­ βουλία για τη ν υποδοχή του αναγνωστι­ κού μας μέλλοντος: το ηλεκτρονικό βι­ βλίο (e-book), το οποίο αποτελούσε μέχρι και πριν από λίγα ακόμη χρόνια μακρινή προοπτική, μοιάζει να έρχεται τώ ρ α με ταχύ βηματισμό προς το μέρος μας, χάρη σ τη ραγδαία εξέλιξη τω ν συσκευών ψη­ φιακής ανάγνωσης, που κάνουν το διά­

φιοποιημένες βιβλιοθήκες και εφημερί­ δες, ψηφιοποιημένα περιοδικά, καινούρ­ γιοι ηλεκτρονικοί τίτλοι. Παρέχονται, τέ ­ λος, απειράριθμες πηγές για επιμόρφωση και κατάρτιση: βιντεοαποσπάσματα από ομιλίες σε συνέδρια, πρακτικά σεμινα­ ρίων, άρθρα, μελέτες, καθώς και ποικίλα links προς επίλυσιν πάσης απορίας. Η ενη­ μέρωση, σε κάθε περίπτωση, σ ε μια από τις καλύτερες ώρ ες της.

βασμα στην οθόνη τό σ ο άνετο και ευχά­ ριστο όσο και το διάβασμα της τυπωμέ­ νης σελίδας.

Αναρωτιέμαι, παρόλα αυτά, καθώς δια­ τρέχω τα περιεχόμενα του Παρατηρητη­ ρίου Ψηφιακού Βιβλίου, παρακολουθών­ τας τις πιο διαφορετικές προσεγγίσεις και απόψεις, αν πράγματι πρόκειται με το e-

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς πως το e-

book να αλλάξει η ρότα στη σχέση μας με

book θα περάσει πολύ σύντομα στην κα­

τη ν ανάγνωση. Για τ ο ότι ο γαλαξίας του

θημερινή πρακτική τη ς ανάγνωσης, βά­ ζο ντας κάποια στιγμή οριστικά τέλος στην εποχή του έντυπου λόγου. Ο πλού­

Γουτεμβέργιου πεθαίνει, όπως πολύ έγ­ καιρα το είχε προβλέψει ο Μάρσαλ Μακλιούαν (αν και η τροχιά της πρόβλεψής του δεν συμπεριλάμβανε ακριβώς το ebook), δεν υπάρχει, νομίζω, η παραμικρή

το ς του υλικού που έχει ήδη συσσωρευ­ τεί σ το Παρατηρητήριο Ψηφιακού Βιβλίου τ ο αποδεικνύει πάραυτα. Αναρτώνται καταρχάς πλήθος ειδήσεις για το ν κόσμο της ψηφιακής παραγωγής και της ψηφια­ κής αγοράς, με θέματα που ξεκινούν από τις νέες ψηφιακές συσκευές, τη δραστη­ ριότητα τω ν εκδοτικών εταιρειών e-books και τα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία και φτά­ νουν μέχρι τα ηλεκτρονικά βιβλία σ το πλαίσιο τη ς Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Φραγκφούρτης, τα ηλεκτρονικά πανεπι­ στημιακά συγγράμματα, τους τίτλους τω ν μπεστ-σέλερ οι οποίοι είναι διαθέσιμοι για ηλεκτρονικό κατέβασμα, όπως και τα ηλε­ κτρονικούς ισχύοντα σ ε μεγάλους διεθνείς και εθνικούς οργανισμούς. Ακολουθούν πολλαπλές καταχωρήσεις για το ψηφιακό βιβλίο στην Ελλάδα και το εξωτερικό: ψη­

αμφιβολία. Το χαρτί θα επηρεάζει εφεξής όλο και λιγότερο τη ζω ή μας και, όταν παρέλθουν οι παλαιότερες γενιές, το ζήτημα θα παρουσιάζει μόνο ιστορικό ενδιαφέ­ ρον. Διερωτώμαι, ω σ τό σο , ξανά: το ebook θα αλλάξει ριζικά τη σχέση μας με την ανάγνωση; Δ εν είμαι ειδικός επί του θέματος ούτε παίζω στα δάχτυλα τη σχετική βιβλιογρα­ φία. Κοιτάζω, όμως, για να φ έρω ένα πα­ ράδειγμα από τ ο χώρο μου, τις εκδόσεις ελληνικών μυθιστορημάτων σ ε μορφή ebook και παραμένω με την εντύπωση πως λίγα πράγματα, τουλάχιστον επί του πα­ ρόντος, μεταβάλλονται δραστικά. Πέρα από τις δεδομένες ηλεκτρονικές διευκο­ λύνσεις (απάλειψη του βάρους του τυπω­

μένου όγκου, ευχερέστερη δυνατότητα

που δημιούργησαν, μεταξύ άλλων, έναν

εύρεσης και παραπομπής χωρίων, πα­

ολόκληρο φιλοσοφικό κλάδο, τη φιλοσο­ φία του υπομνήματος· κι ας λάβουμε επι­ προσθέτους υπόψη ποος το ιντερνετικό μυ­ θιστόρημα, που εκπροσωπεί με τις ανε­

ροχή συστηματικών αποθηκευτικών πό­ ρων), ο δεσμός μας με την παραδεδομένη φόρμα της λογοτεχνίας δεν δείχνει να υπονομεύεται: ο συγγραφέας είναι πάντα εκεί, με το οριστικό του κείμενο να σ τέ ­ κει απείραχτο και την αυθεντία του να μην εφεσιβάλλεται. Όλα αυτά, βεβαίως, προς τ ο παρόν. Γιατί η σύνδεση τω ν συσκευών ψηφιακής ανά­ γνωσης με το Διαδίκτυο, όπως και ο επι­ κείμενος εμπλουτισμός τους με οπτικοακουστικά αρχεία και σημαντικά πακέτα διαδραστικών ευκαιριών, είναι πιθανόν να φέρουν κάποτε κυριολεκτικά τα πάνω κάτω και να στείλουν στα αζήτητα ακόμα και το φάντασμα του Γουτεμβέργιου. Α ς μην ξεχνάμε, μολοντούτο, το ν οπτικό εξο ­ πλισμό και το ν σχεδόν νευρωτικό υπομνηματισμό τω ν μεσαιωνικών χειρογράφων,

Τ Α

Β Ι Β Λ Ι Α

Π ΕΤΡΟ Σ Μ ΑΡΚΑΡΗ Σ

ξάντλητες εισόδους και εξόδους του, όπως και με τις ατελείωτες διασυνδέσεις του, έναν πραγματικά πρωτόφαντο γαλαξία, δεν προβάλλεται από τους αρμόδιους με­ λετητές οος το είδος που κατ’ ανάγκην θα κυριαρχήσει στις αναγνώσεις μας (η πολυπλοκότητά του φέρνει στο νου τις δυσκο­ λίες κατανόησης του μοντερνισμού στις αρχές του 20ού αιώνα -δυσκολίες οι οποίες, στην πραγματικότητα, δεν υποχώ­ ρησαν ποτέ). Να πω ότι το μόνο σίγουρο για το μέλλον είναι ο εκδημοκρατισμός (με­ γαλύτερος ή μικρότερος) της ανάγνωσης; Μένει κι αυτό να το δούμε, μια και κανένας εκδημοκρατισμός δεν είναι, ω ς γνωστόν, ούτε εύκολος ούτε αυτονόητος. 1

Τ Ο Υ

ΠΕΡΑΙΩΣΗ

Φ Θ Ι Ν Ο Π Ω Ρ Ο Υ

(Λ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Σ Τ Η Σ Τ Ρ ΙΛ Ο Γ ΙΑ Σ Τ Η Σ

Κ Ρ ΙΣ Η Σ ) · > Η λ ι α ς X . Π α π α δ η μ η τ ρ α κ ο π ο υ λ ο ς ΑΠ ΑΝΤΑ ΤΑ ΔΙΗ ΓΗ ­ ΜΑΤΑ -Ο Μ ά ρ κ ο ς μ ε ς κ ο ς ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ · * Κ ώ σ τ α ς Τ α χ τ ς η ς Η ΓΙΑΓΙΑ Μ Ο Υ Η Α Θ Η Ν Α · * Θ α ν α ς η ς Κ ω ς τ α β α ρ α ς ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ Π Ο ΙΗ Μ ΑΤΑ -ο· W o l e S o y i n k a Η ΣΑΜ ΑΡΚΑΝΑΗ κ α ι α λ λ α π ο ι ή μ α τ α ·« - G e o r g T r a k l ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΑΓΑΠΗ Μ ΙΑΣ ΑΓΡΙΑΣ ΓΕΝΙΑΣ π ο ι ή μ α τ α 1909-1913 · * Ε ν τ μ ο ν Ρ ο ς τ α ν Σ Υ Ρ Α Ν Ο ΝΤΕ Μ Π ΕΡΖΕΡΑΚ « ^ Α γ ­ γ ε λ ικ ή Ε λ ε υ θ ε ρ ί ο υ Α Σ Κ Η Σ Η Π Α Ρ Α Π Ο Ν Ο Υ ·& Γ ι ώ ρ γ ο ς Μ π λ α ν α ς Σ Τ Α Σ ΙΩ Τ ΙΚ Α [1-50] ·> Τ α κ η ς Κ α ρ β ε λ η ς Τ Ω Ν Α Φ Α Ν Ω Ν ·*

Ε

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

Ι

Σ

Γ

Α

Β

Ρ

Ι

Η

Λ

Ι

Δ

Η

Σ

Αγίας Ειρήνης 17, Αθήνα 10551, τηλ. 210 3228839, w w w .g av rielide sb o ok s.gr

δ:γράμματα από μακριά ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΧΙΝΑ

Το φωταγωγημένο σκοτάδι

ακάρι να είναι καταραμένο το άστρο της γέννησής μου, μακάρι να μην το προστα­ τεύσει κανένας ουρανός, μακάρι να χαθεί μέσα σ το Διάστημα σαν ανάξιος κονιορτός! Και η προδοτική στιγμή που με έφερε ανάμεσα σ τα δημιουργήματα, μα­ κάρι να διαγράφει για πάντα από τα κα­ τάστιχα του χρόνου!» Η ευχή του Ε. Μ. Σιοράν δεν πραγματο­

Γερμανό κάνουν τη σημερινή άρνηση του Raddatz ακόμα πιο στυφή. «Ή τα ν ο τ ε ­ λευταίος που θα φανταζόμουν πως είχε τσαλαβουτήσει σ το βόρβορο του αίματος και της γης, του μύθου και της αποστο­ λής, του εθνικού πεπρωμένου», γράφει σ την Die Welt. Πεπεισμένος ότι οι μηδενιστικές ακροβασίες του Σιοράν απέ­ πνεαν απλώς έναν πνευματικό κορδακισμό τύπου Ό σκαρ Γουάιλντ, θεωρώ ντας

ποιήθηκε, η στιγμή δεν διαγράφηκε. Το έργο του διαβάστηκε πολύ, έβαλε φωτιά σ τα ανήσυχα νεανικά μυαλά με το ν ριζο­ σπαστικό σκεπτικισμό του. Ό μως σή­ μερα, εκατό χρόνια από τη γέννησή του, ένας από τους σημαντικότερους κριτι­ κούς της Γερμανίας, ο ογδοντάχρονος πια Fritz Raddatz, για δεκαετίες αρχισυν­ τάκτης του ένθετου για το βιβλίο στην εφημερίδα Die Zeit και σ τενό ς φίλος του Σιοράν, αναψηλαφεί το έργο του κάτω από ένα καινούργιο φως. Είναι ένα φω ς δυσοίωνο, μια ψυχρή, μεταλλική λάμψη, που αναδύεται από τα νεανικά γραπτά του «αντιφιλοσόφου», συνθεμένα μεταξύ 1933 και 1934, και δημοσιευμένα μόλις πριν από λίγους μήνες με τίτλο Ueber

ότι αφορισμοί όπως «Έ να ς κόσμος χωρίς τυράννους θα ήταν τό σ ο πληκτικός όσο και ένας ζωολογικός κήπος χωρίς ύαινες» δεν ήταν παρά δευτεροβάθμιες εξισώσεις βουτηγμένες σ τη ν εκκεντρικότητα, ο

Μ

Raddatz δεν πίστεψε ποτέ ότι ο φίλος του κυριολεκτούσε. Κι όμως, ιδού: Ο αβυσσαλέος αρνητισμός του Γαλλορουμάνου, που οι νεότεροι πι­ στοί του, παιδιά του γαλλικού Μάη και της αμφισβήτησης, θεώρησαν ότι στρέφεται ενάντια σ ’ όλες τις βεβαιότητες, διαλύει όλες τις αυταπάτες και γι’ αυτό διανοίγει μια οδό ελευθερίας, υποχωρούσε, ή μάλ­ λον έκλινε με σεβασμό το γόνυ, σ τον να­ ζισμό. «Α ν υπάρχει κάτι που μ’ αρέσει στους οπαδούς του Χίτλερ», διαβάζουμε σ το βιβλίο «Για τη Γερμανία», «είναι η λα­

Deutschland («Για τη Γερμανία»). Με δέος τα διαβάζει ο Raddatz: εξοργιστικά,

τρεία τους για το παράλογο, ο εκθειασμός

διαβολικά, ειδεχθή, δεν του προκαλούν

της ζωτικής δύναμης καθεαυτήν, ο αρρε­

μονάχα αποτροπιασμό αλλά το ν αναγκά­ ζουν να κλείσει οριστικά τους λογαρια­ σμούς του με το ν «στο χ ασ τή του μηδε-

νωπός διασκελισμός τους, χωρίς ενοχές,

νό ς». Όχι, βέβαια, χωρίς μελαγχολία: η πνευματική οικειότητα που μοιράστηκαν για χρόνια, οι παρισινές τους νύχτες, που αναλώνονταν σε αφοριστικούς διαξιφι­ σμούς, οι διανοητικές πιρουέτες του Γαλλορουμάνου που θάμπωναν το ν νεαρό

χωρίς επιφυλάξεις, χωρίς έλεγχο». Και αλ­ λού: «Δ ε ν υπάρχει πολιτικός σ ’ ολόκληρο το σύγχρονο κόσμο που να μου γεννά με­ γαλύτερη συμπάθεια από το ν Χίτλερ [...] Ο μυστικισμός του είναι απόλυτα δικαιο­ λογημένος. Πρέπει να του αναγνωρίσουμε ότι επιτέλους απάλλαξε ένα ολόκληρο έθνος από τη λογική». Κι όταν αρχίζουν οι

π ρώτες πολιτικές δολοφονίες, με κορυ­ φαία εκείνη του γερμανοεβραίου αναρχι­ κού ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Erich Muhsam σ το στρατόπ εδο του Οράνιενμπουργκ το ν Ιούλιο του 1934, ο Σιο-

μανός κριτικός αναρωτιέται: Μήπως πρέ­ πει να ξαναδιαβαστούν τα κατοπινά βι­ βλία του Σιοράν με καινούργιο μάτι;

ράν επιχαίρει: «Υπάρχουν άνθρωποι που πρέπει να χάσουν τη ζω ή τους, κτήνη που το αίμα τους πρέπει να χυθεί: μια τέτοια πράξη αποτελεί καθήκον». «Τι χάνει το

Τ ο ερώτημα π άντως που διατυπώνει ο γερμανός κριτικός επιστρέφει σ ε μας, τους αναγνώστες: πώς ξανασυναντιόμασ τε τώρα, γνω ρίζοντα ς πια, με το «φ ω ταγωγημένο σκοτάδι» του Σιοράν; Ίσ ω ς διαβάζοντας σαν υπόρρητη εξομολόγησή

ανθρώπινο είδος με τους θανάτους λίγων ηλιθίων;» θα αναρωτηθεί σε ένα «Γράμμα από το Βερολίνο» με ημερομηνία 15 Ιου­ λίου 1934. «Η αηδία για το ανθρώπινο εί­ δος δικαιώνεται τό σ ο απόλυτα, ώ σ τε ο θάνατος λίγων μηδενικών δεν μπορεί να μας εντυπωσιάσει». Εμπρός για τη μαζική

του τη ν περιγραφή του κουρασμένου δια­ νοούμενου που παραθέτει ο ίδιος σ τον Π ειρασμό το υ υπάρχειν (μετ. Δ. Δημητριάδης, εκδόσεις Scripta): «Ο κουρα­ σμένος διανοούμενος συνοψίζει τις δυ­ σμορφίες και τις διαστροφές ενός ναυαγισμένου κόσμου. Εάν στρέφεται προς

εξόντω ση, λοιπόν.

τη ν ιδέα τη ς ανοχής, δεν βρίσκει σ ’ αυτήν το διεγερτικό που θα είχε ανάγκη. Του το παρέχει ο τρόμος, καθώς και οι δοξασίες τω ν οποίων αποτελεί την απόληξη. (...) Το μόνο που το ν γοητεύει είναι η δύναμη

«Ο νεαρός Ρουμάνος που γράφει αυτά τα κείμενα ιδρώνει σαν αυνανιστής που δεν καταφέρνει να τελειώ σει», γράφει ο Raddatz -και η προσβολή ηχεί εδώ ολότελα καίρια, πριν οξυνθεί ακόμα περισσότερο: «Έ χουμε εδώ ένα φανατικό αρχιερέα που φτύνει σ τα μυαλά όλω ν τω ν σκεπτόμενω ν ανθρώπων, με τη δική του σκέψη να έχει γαντζωθεί στη ν αγκράφα τη ς ζώ νη ς του Χ ίτλερ». Εκ τω ν υστέρων, σχεδόν εξοργισμένος με τη ν πλάνη του, ο γερ­

που το ν λιώνει [...] Θορυβημένος εικονο­ κλάστης, απόμαχος του παράδοξου και τη ς πρόκλησης [...] αποποιείται τη ν ιδιαιτερότη τά του και συνδέεται με τη ν τύρβη. Τίποτα πλέον δεν υπάρχει ν’ ανατρέψει, εκτός από το ν εαυτό του: ύ στατο είδωλο για γκρέμισμα». ■

Ε Γ

Α

Κ Β

Δ Ρ

Ν Ε Α .

Ο Ι

Η

Σ Λ

Α Ι Ε Υ Ο

Ε Ι

I Δ

Σ Η

Σ

Υ Ν Σ Έ

Α γ ί α ς Ε ιρ ή ν η ς 17, Μ ο ν α σ τ η ρ ά ι τη λ . 2 1 0 3 2 2 8 839

Βιβλιοπωλείο π ο ιή μ α τα κ αι εγ κ λ ή μ α τα χώρος εκδηλώσεων καιρέ - μπαρ στην αυλή όλη την ημέρα

A Ι ΤΟθή K£UC

Δ ια ν ο μ ή υ σ κ ευ α σ ί 1

1 ψ

Προηγμένε εφ α ρ μ ο γε τιληροφ ορικ

i

*

V1α την εφ όδ ια στική α λυ σ ίδ α

y

Ολοκληρωμένες λύσεις διαχείρισης Logistics

V

ί

Η αποτελεσματικότητα και η αξιοπιστία γίνονται πράξη Κέντρο Διανομής Ασττροττύργου Λεωφ. ΝΑΤΟ 19300 Ασττρόττυργος Τ: 210 55 17 700 F: 210 55 96 411

Συγκρότημα Βορείου Ελλάδος ΒΙ.ΠΕ ΣΙΝΔΟΥ Ο.Τ31Γ Γ' Είσοδος, 52 022 Θεσσαλονίκη Τ: 2310 79 99 44 F: 2310 79 97 03

Κέντρο Διανομής Μ αγούλας Γ, Γεννήματα 99 Θέση: Πλακωτό 19600 Μαγούλα Τ: 210 55 17 880-881 F: 210 55 51 770

του photoshop. Αυτοί φλέρταραν κάποτε με έναν άκρατο μποεμισμό/μπητνικισμό και μετανόησαν με το πρώτο γκριζάρισμα σ του ς κ ροτάφους, ή με το ν δεύ τερο γάμο. Ή πρόκειται για κυρίες που γρά­ φουν πολυσέλιδα θεληματικά πηγούνια, προορισμένα να καταναλωθούν με βου­ λιμία και τάχιστα να λησμονηθούν. Σ τυ λ, ό ν τω ς α λλοπ ρόσαλλο [...] Υ πάρ­ χ ο υ ν δ ρομ είς που σ ο υ δίνουν τη ν εντύ ­ π ω ση ό τι ίπτανται, άλλοι ό τι χορεύουν, άλλοι ό τι παρελαύνουν, κάποιοι ό τι τρ έ ­ χου ν σαν καθισμένοι σ τα γόνατα. Υπάρ­ χ ου ν

ορισμ ένο ι

π ου

είναι

σα ν

να

Αλλά: υπάρχουν πολυκύμαντοι γραφιά­ δ ες θαυμαστής πνευματικής ρώμης που δ εν άφησαν σ τη ν άκρη τη σωματική άσκηση, ή τη ν έπιασαν, επιτυχώς, σ ε κά­ ποια κρίσιμη καμπή το υ βίου το υ ς -ό χι πάντα για λόγους υγείας. Απ ό κέφι. Με

σπεύδουν ολοτα χώ ς εκεί όπ ου μ όλις του ς έχουν φωνάξει. Ο Εμίλ, τίπ οτα απ’ όλα

τριζά το μεράκι. Ο Ν τεριντά θα μπορούσε

αυτά.

ομοίως και ο Καμύ - δ ε ς τη συγκλονιστική

να εξελιχθεί σ ε ά σσο του ποδοσφαίρου,

Jean Echenoz, Δ ρ ό μ ο ς αντοχής

βιογραφία Α λ μ π έρ Καμύ: Μ ια ζω ή το υ Ολιβιέ Τ ον τ (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, Καστα-

Οι παρεξηγήσεις έχουν τη μουντάδα της άσφαιρης κοινοτοπίας. Και οι γενικεύ­

νιώτης). Ποδοσφαιρικό τα λέντο υπήρξε ο ποιητής και δοκιμιογράφος Νό σο ς Βαγε-

σεις. Ο Σιοράν διατεινόταν, με καλώς

νάς (ας το ν συγχαρούμε για το ν τόμο Κι­

συγκερασμένη περηφάνια, ότι είναι φ ο ­ νιάς τω ν βεβαιοτήτων. Οι βεβαιότητες

νούμ ενος σ τόχ ος, Πόλις), όπω ς επίσης, με τα χρώματα του τριφυλλιού, ο πρω το­

δεν είναι καν για τους στρατιω τικούς ωφέλιμες, π όσο μάλλον για τους ποιητές,

ποριακός σκηνοθέτης Θανάσης Ρεντζής.

έλεγε.

σ το αμερικανικό φούτμπολ, τις οποίες κατέγραφε αόκνως. Εμπρακτη ήταν η αγάπη που είχαν για τη ν πυγμαχία ο Χέ-

Κάποτε δέσπ οζε π φήμπ ότι οι βιβλιολά­ τρ ες είναι ακοινώνπτοι διοπτροφόροι, με δείκτη και μέσο κίτρινους από τη νικο­ τίνη, με ασυγκράτητες ροπές προς ποικί­ λες καταχρήσεις. Αλλοι, έκαναν μόδα την αγανάκτηση απέναντι σ ε τέτο ιο υς ολέ­ θρους και παρουσίασαν στιλβωμένα προ­

Ο Τ ζακ Κέρουακ είχε λαμπρές επιδόσεις

μινγουεϊ και ο Μέιλερ, ενώ τό σ ο ο Σάμιουελ Μ πέκετ ό σ ο και ο Χένρι Μίλλερ διένυσαν χιλιάδες χιλιόμετρα με τα ποδή­ λατά τους. Ο Μίλλερ διέπρεψε και στη ν επιτραπέζιο αντισφαίριση, ομοίως και ο

φίλ, δηλώσεις ζωοφιλίας και οικολογικής

Τζέρομ Τσάριν, το υ οποίου τα βιβλία σ τα

ευαισθησίας, παρέα με φ ω τογρα φ ίες

ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ά γρα και ο οποίος έχει γράψει βιβλίο για

δουλεμένες με την πλαστική χειρουργική

ε

κ

δ

ό

σ

ε

ι

ς

• επίκεντρο το άθλημα, το Sizzling Chops & D e v ­ ilish Spins, λατρεμένο από το ν Ν το ν Ντελίλο. Μ άγος το υ πινγκ-πονγκ είναι και ο δικός μας Θανάσης Χειμωνάς. Ο Ζαν Εσνόζ γράφει το ν Δ ρ ό μ ο α ντο­ χ ή ς (Π όλις) και ο Αχιλλέας Κυριακίδης μεταφράζει με λεπταίσθητη ακρίβεια. Είναι η ιστορία το υ πρίγκιπα Μίσκιν τω ν σταδίων, του Εμίλ Ζάτοπεκ (19222000). Οι συγγραφείς Χαρούκι Μουρακάμι και Χ ρ η στό ς Χρυσόπουλος ξέρουν πολλά για το τρέξιμο. Κλασικό είναι το διήγημα του Άλαν Σίλιτοου Η μοναξιά το υ δ ρομ έα μ ακρινώ ν α π ο­ σ τά σ εω ν (μτφρ. Θέμης Μιχαήλ, Γ ράμ­ ματα), που μεταφέρθηκε δυναμικά σ τη μεγάλη οθόνη από το ν Τόνι Ρίτσ α ρ ντσ ο ν, με το ν απαράμιλλο Τομ Κ όρτνεϊ. Οι εκδόσεις Ωκεανίδα ανέλαβαν τη ν έκδοση το υ χουρακάμιου Για τι πράγμα μιλάω ότα ν μιλάω για το τρέξιμ ο, και ας παρακινήσουμε το ν Χρυσόπουλο να μας κεράσει κάτι ανά­ λογο. Ο συγγραφέας και α στροφ υσι­ κός

Βασίλειος

είσοδ ος,

Τ όπ ος

Δρόλιας και

(Τυχαία

http://ficcio-

nes.wordpress.com) έτρ ε ξε σ το ν πα­ νηγυρικό μαραθώνιο και τερμ ά τισε χαμογελώντας λες κι αντίκριζε χρυσα­ φένια σύγνεφα σ ’ έναν ουρανό καμω­ μένο

από

μελωδίες

το υ

Ιωάννη

Σεβαστιανού Μπαχ -χρ όνια είχα να δ ω τό σ ο ηδύ και ευδαίμον χαμόγελο. Δ ρομέας δεινός συμβαίνει να είναι και ο εικαστικός και αντιπρύτανης τη ς ΑΣΚΤ Πόνος Χαραλάμπους. Τ ο ηθικό δίδαγμα από όλες αυτές τις μικρές ιστορίες είναι τούτο: ας μη σ τε ­ νεύουμε τη ς φαντασίας τα όρια κι ας μην δεχόμαστε ότι είναι αδύνατον να βγεις από το καπηλειό και ν ’ αρχίσεις να τρέχεις σαν το ν Εμίλ Ζάτοπεκ στις αλέες μιας ερειπωμένης εποχής αλλά και σ του ουρανού τα σύγνεφα. ■ Μαρούσι, 17/ΙΧ/2011

σ το επ ίκ ε ν τρ ο της γ ν ώ σ η ς...

ως αναγνώ στης

κρίση π ρόσθεσε σ το ν ού τω ς ή άλ­

Η

Μάκης Ανδρονόπουλος

λω ς εύθραυστο και αμφίσημο ελ­

Η Ελλάδα στο ντιβάνι

ληνικό ψυχισμό μια ισχυρή δόση

Αλεξάνδρεια, 2011

σχιζοφρένειας. Οι μύθοι και οι βεβαιότη­ τε ς δέχτηκαν ρήγματα, οι κατά βάση υπαρξιακές ανησυχίες μετατράπηκαν σε κατεξοχήν υλικές αγωνίες, τα διλήμματα

ματικό (το καθένα από τα θεωρητικά ζη ­

α ναρωτιόμαστε πια αν είμαστε Έ λληνες ή

τήματα που πραγματεύεται χρειαζόταν ει­

Ρωμιοί, αλλά και αν είμαστε, και αν αξίζει να είμ αστε, «Ευρωπαίοι», με τη ν έννοια

δικό βιβλίο), «αντικειμενικό» και μαζί «με

τη ς συμμετοχής σ ε μια ευρύτερη κοινό­

δ εν είναι δυνατό να μην ψάξεις τρόπους

τητα). Οι αντιφάσεις σαν να δικαιώθηκαν

να σωθείς). Π άντως ευρύτατο στα στοιχεία

από τις νέες συνθήκες και πλέον αντι­

και σ τη στόχευση, στοχαστικό και το λ ­

θ έσ η » (όταν είσαι κι εσύ σ το ν Τιτανικό,

σ τρ έ φ ο υ ν το υ ς ίδιους το υ ς αρχικούς

μηρό -και τα δύο βασικά χαρακτηριστικά

όρους: από περίκλειστοι και μαζί ανοιχτοί

του, η κριτική ικανότητα και η αισιοδοξία,

γίναμε σκέτοι περίκλειστοι, από παθια­

σ υνιστούν είδη εν απολύτω ανεηαρκεία

σμένοι και μαζί περιφρονητικοί έναντι της

σ το ν ελληνικό δημόσιο λόγο. Ο Α ν δρ ο νό ­

πολιτικής κρατήσαμε τ ο πάθος μόνο για

πουλος, οικονομολόγος, δημοσιογράφος,

σ υγχρόνως ατομικιστές μετατραπήκαμε

επικοινωνιολόγος, αλλά και μέτοχος τω ν εξελίξεω ν (υπήρξε για χρόνια σύμβουλος

σ ε αποκλειστικούς υπερασπιστές το υ σ τε ­

του σημερινού πρωθυπουργού), δεν χαϊ­

νού μας κύκλου. Η Ελλάδα μετά το Μνη­

δεύει αυτιά, αλλά και δεν κρύβει τις προ­

μόνιο, αυτή η άλλη χώρα, περνάει μια

θέσεις του: βά ζοντα ς τη ν Ελλάδα σ το ντι-

την περιφρόνηση, από γενναιόδωροι και

δ

μες του ξεφεύγει), αναλυτικό και μαζί σχη­

έγιναν τριλήμματα ή και παραπάνω (δεν

φάση μαζικής αυτο-ψυχανάλυσης, που για

βάνι, επιδιώκει, ούτε λίγο ούτε πολύ, τη ν

να ολοκληρωθεί, και για να μας χωρέσει

ανατροπή τη ς εικόνας που βγάζει σήμερα,

όλους, χρειάζεται ένα ντιβάνι χωρητικό­

ξαπλωμένη, ξέπνοη, απελπισμένη.

τη τας έντεκα εκατομμυρίων θέσεων. Και

Τ ο βιβλίο είναι οργανωμένο και κινείται

κάποιον να σκύψει από πάνω του και να

γύρω από τη ν έννοια τη ς «τα υ τότη τα ς».

προσπαθήσει να μαζέψει τα κομμάτια.

Συλλέγοντας και κωδικοποιώντας ένα τ ε ­

Αυ τό επιχειρεί ο Μάκης Ανδρονόπουλος

ράστιο και ανομοιογενές υλικό (μεγάλη

σ το π ρόσφ ατο βιβλίο του, που γράφηκε ή

συνεισφορά, αλλά και μαζί αδυναμία του

κατέληξε (γιατί κάποια στιγμή όλα τα βι­

βιβλίου, που συχνά μοιάζει με ανεμο­

βλία αυτονομούνται από τ ο συγγραφέα

στρόβιλο ιδεών που δεν προλαβαίνουν να

τους) κατ’ εικόνα και ομοίωση το υ θέμα­

φυσήξουν), χρησιμοποιώντας ιδέες και

τό ς του: συναρπαστικό και α τελές (όλο και

φράσεις ενός επίσης τερά στιου αριθμού

κάποια από τις έντεκα εκατομμύρια γνώ-

σ τοχ α σ τώ ν ή απλώς δ ημοσιολόγων -α π ό

κ

δ

ό

σ

ε

ι

ς

• επίκεντρο το ν Αριστοτέλη και το ν Πουλαντζά ώ ς το ν Γιανναρά, το ν Ράμφο και το ν Μα-

σ το επ ίκ εντρο της γ ν ώ σ η ς...

ρωνίτη, περνώντας από το ν Πάντι Φέρμορ, το ν Χάντινγκτον και το ν Μπάουμαν- ο Ανδρονόπουλος μιλά και μας καλεί να στοχαστούμε για την ειδική σχέση τω ν Ελλήνων με την ιστορία και το χρόνο, τη ν πολιτική και τη θρησκεία, τη γλώ σσ α και το ν Ά λ ­ λον (αδελφό, συμπολίτη, ξένο, μετα­ νάστη). Για να θέσει ερωτήματα, πε­ ρισσότερο απ’ ό,τι για να απαντήσει, για να αναδείξει, περισσότερο απ’ ό,τι για να χαρακτηρίσει, το ν πλούτο, αλλά και τη σκουριά, τω ν εθνικών μας κοι­ τασμάτων. Είπα από τπ ν αρχή ότι το βιβλίο θέλει να είναι αισιόδοξο, ίσως περισσότερο από ό σ ο επιτρέπουν οι συνθήκες. Ο Ανδρονόπουλος ελπίζει σ ε μια αναβάπτιση του ελληνισμού μέσα από το ν πολιτισμό (δίνοντας ιδιαίτερα έμφαση σ τη γλώ σσα, αλλά και η γλώ σσ α είναι πολιτισμός) και μέσα από μια λει­ τουργία, τελικά, τη ς κρίσης ω ς «μη ­ χανισμού ανασυγκρότησης τω ν πάν­ τω ν ». Πιστεύει σ ε μια υπέρβαση, όχι μόνο γιατί «δ ε ν μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά» αλλά και γιατί ο ελλανισμός έχει δυνάμεις και δημιουργικό­ τητα, «εμπειρία σ την αυτο-οργάνωση, το ν κοινοτισμό, τη ν αυτονομία και την εξω στρ έφ εια ». Θέλει να μας κάνει να συμμεριστούμε ότι η Ελλάδα, χωρίς να σηκωθεί αναγκαστικά από το ντιβάνι, θα καταφέρει να αναζωογονη ­ θεί, να αυτοηραγματωθεί, να «σπάσει το ν ψεύτικο καθρέφ τη» και ν’ αφήσει πίσω τη ς το μηδενισμό. Έχει δίκιο να βλέπει έτσι τα πράγματα; Ναι, εφ ό σο ν αποφάσισε να ταξιδέψει σ το ν κόσμο τω ν ιδεών. Λιγότερο, αν στρεφ ό τα ν σ την «πραγματική πραγματικότητα» τω ν ημερών. Μας κάνει π άντως με­ γάλο δώ ρ ο βγάζοντάς μας για λίγο από κει. ■

Δεύτερη έκδοσητο εξαντλημένο βιβλίο του Βασίλη Γκανάταιου (Χείμαρρου), τελευταίου επιζώνταΣτρατηγούτου ΔημοκρατικούΣτρατού Ελλάδας,

ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ Η π Α Σ

ίσω από το ν αυστηρό τίτλο του

Π

συλλογικού τόμου κρύβονται εκ­ παιδευτικές ευαισθησίες, η μέρι­

μνα και οι δυναμικές προσπάθειες τω ν ανθρώπων τω ν μουσείων ώ σ τε να κάνουν προσιτά τα πολιτισμικά αγαθά τα οποία διαχειρίζονται. Την ευθύνη για την έκδοση ανέλαβε το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, ένα ιδιαίτερο μουσείο, το οποίο στοιχειοθετεί μία από τις πολλές προτάσεις για τη μουσειακή εκ­

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Παιδί και εκπαίδευση στο μουσείο Θεωρητικές αφετηρίες, παιδαγωγικές πρακτικές Επιμέλεια: Δ. Κελεσοπούλου Πατάκης, 2011 μαθησιακή διαδικασία, αφού προσεγγίζει

παίδευση τω ν μικρών παιδιών και τω ν οι­

βιωματικά τα μουσειακά εκθέματα ανά­

κογενειών τους. Τ ο ΕΠΜ στηρίζει τη λει­

λογα με τα ενδιαφέροντά του, τα ερμη­

τουργία το υ σ τη διαδραστικότητα (βλ. Δ. Κελεσοπούλου, «Δ ο μ ώ ντας διαδραστικές

νεύει, συνδυάζει υπάρχουσες γνώ σεις και εντέλει αποκτά εμπειρίες από τη ν επαφή

εμπειρίες σ το μουσείο»), όπου τα εκθέ­

μαζί τους. Ακολουθώντας αυτήν την παι­

ματα οργανώνονται σ ε «μαθησιακά περι­ βάλλοντα» που επιτρέπουν σ τα παιδιά

δαγωγική άποψη αλλάζει και ο τρόπ ος

που το επισκέπτονται να ασχοληθούν χει­

επίσκεψης σ το μουσείο. Ακόμα και σε μουσεία που παρουσιάζουν τα εκθέματά

ροπιαστά με αυτά. Παράλληλα, η δράση

τους συμβατικά, δίνεται η δυνατότητα

του ΕΠΜ επεκτείνεται στη ν επιμόρφωση,

στους επισκέπτες κάθε ηλικίας να συν-

γύρω από συναφή θέματα, ανθρώπων

διαμορφώνουν με το ν εμψυχωτή του

που ασχολούνται επαγγελματικά με τα

προγράμματος το πεδίο τη ς εξερεύνησής

παιδιά (βλ. Δ. Κελεσοπούλου - Ζ. Μουρα-

τους. Με τη νέα άποψη για το ν εκπαιδευ­ τικό ρόλο το υ μουσείου, η έμφαση μετα­ τοπίζεται από τις συλλογές προς το κοινό,

τιάν, «Τ α παιδικά μουσεία και η συμβολή τους στη ν εκπαίδευση του παιδιού. Η πε­ ρίπτωση του ΕΠΜ»). Η παρουσίαση τ ω ν πολιτιστικών αγαθών σ το ευρύ κοινό, οι στρατηγικές για την προσέγγισή τους, η διαφοροποίηση ανά­ μεσα σ τα κοινά που απολαμβάνουν αυτά τα αγαθά, καθώς και η ιδιαιτερότητα του καθενός απασχολούν όλους εκείνους που σ χετίζονται με μορφωτικές λειτουργίες, σ τη ν περίπτωσή μας μουσειοπαιδαγω-

και οι γνώ σεις που αποκτώνται δεν είναι πλέον συμπαγείς και αυστηρά οργανωμέ­ νες, αλλά π ερισσότερο «προσωπικές». Σ το π ρώτο μέρος το υ τόμου, οι George Ε.

Hein, Δ. Κελεσοπούλου, Ζ. Μουρατιάν, Δ. Ντιρογιάννη θέτουν το παιδαγωγικό πλαί­ σιο, δηλαδή τα βασικά θεωρητικά και με­ θοδολογικά ζητήματα τη ς μουσειακής εκπαίδευσης, ω ς πεδίο εφαρμογής τω ν

γούς, εκπαιδευτικούς, γονείς.

σ ύ γχρονων θεω ριώ ν μάθησης. Οι Η.

Η σύγχρονη μουσειακή εκπαίδευση βασί­ ζεται στην ενεργητική μάθηση, στη μά­

Σπανδάγου, Π. Τσιρίδης, Ν. Κάπαρη, Χρ.

θηση όπου το υποκείμενο έχει ρόλο στη

σ ε ιδιαίτερα θέματα: στη ν ενταξιακή εκ­

Παπαστάθη, Ε. Μυρογιάννη αναφέρονται

παίδευση τω ν παιδιών με αναπηρίες, σ τη

από τη ρουτίνα τη ς πρόσληψης έτοιμων

χρήση τη ς μουσικής σ το μουσείο, σ το

γνώ σ ε ω ν και τους κάνει πιο δεκτικούς σε

ρόλο τη ς αφήγησης, σ το εκπαιδευτικό

πειραματισμούς.

δράμα, σ τη μουσειακή εκπαίδευση μέσω

Κάθε επιμέρους άρθρο συνοδεύεται από

του Διαδικτύου.

ελληνόγλω σση και ξενό γλ ω σ ση βιβλιο­

Τα κείμενα το υ δευτέρου μέρους είναι πιο

γραφία, στη ν οποία προσθέτουμε το ν επί­

πρακτικά και παρουσιάζουν εξαιρετικά εν­

σης συλλογικό τόμ ο Μπίλη Βέμη-Ειρήνη

διαφέροντα προγράμματα, τα οποία σχε­

Νάκου (επιμ.), Μ ουσεία και εκπαίδευση,

διάστηκαν για μαθητές τη ς πρωτοβάθμιας

Νήσος, 2010. ■

και τη ς δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: Γ. Κακούρου-Χρόνη: «Έ φ η β ο ι και τέχνη στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρ­

Προτάσεις βιβλίων με δραστηριότητες σε μου­ σεία και αρχαιολογικούς χώρους:

τη ς», Μ. Τσέκου: «Εθνικό Μ ουσείο Σύγ­ χρονης Τέχνης», Α. Κλάρος: «Διδακτική αξιοποίηση του μουσείου σ τη ν π ρώτη σχολική εκπαίδευση (νηπιαγωγείο) με θέμα τη ζω ή στη ν αρχαία Αθή να », Κ. Πλακίτση: «Διδακτική προσέγγιση το υ Μ ου­ σείου Φυσικών Επιστημών ω ς “γέφυρα” επιστήμης και τέχνης στη ν πρωτοβάθμια εκπαίδευση», Κ. Γιοφτσάλη: «Ο ικογενει­ ακά προγράμματα σ το μουσείο», Κ. Μά­ γος: «Μουσειοπαιδαγωγική και διαπολιτισμική παιδαγωγική». Τέλος, οι συγγρα­ φείς Κ. Κύρδη και Ε. Σβορώ νου μας οδη­ γούν έ ξω από το μουσείο, σ ε πολιτιστικές διαδρομές σ ε ανοιχτό χώρο. Η ποικιλία τω ν δ ρά σεω ν σ τα μουσεία και οι μέθοδοι που προτείνουν οι συγγραφείς το υ τόμου διευρύνουν τη ν έννοια εκπαί­ δευση: τη συνδέουν με χώρους εκτός τυ ­ πικής διαδικασίας, που σημαίνει ότι τα προγράμματα τη ς μουσειακής αγωγής, μετατοπίζοντας το γνω στικ ό άξονα σ ε πλευρές διαφορετικές από εκείνες που υπάρχουν σ τα σχολικά βιβλία, αποδεσμεύονται από το σχολείο και μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα από αυτό. Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι ο ψυχαγω­ γικός χαρακτήρας τ ω ν μουσειακών προ­ γραμμάτων, ιδιαίτερα εκείνων που απευ­ θύνονται στις μικρές ηλικίες, οδηγεί στη ν ανάπτυξη δεξιοτή τω ν, ακονίζει το μυαλό, ενεργοποιεί τη φαντασία, καλλιεργεί τα ενδιαφέροντα, επιτρέπει τη ν αυτενέργεια και τη συνεργασία, βγάζει, με δυο λόγια, τους μικρούς επισκέπτες τω ν μουσείων

Νηπιαγωγείο, πρώτες τάξεις του δημοτικού Ελένη Γερουλάνου, Το αλφαβητάρι του Μου­ σείου Μπενάκη Οι αριθμοί της Εθνικής Πινακοθήκης, Παπαδόπουλος Εύη Πίνη, παιδαγωγική επιμέλεια Κ. Κύρδη, Μι­ κροί επισκέπτες στο Μουσείο της Ακρόπολης Πάμε στο Μουσείο της Ακρόπολης; ΟΊκαρος αφηγείται ιστορίες για αγάλματα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ο Άργος αφηγείται ιστορίες από τη μυκηναϊκή εποχή στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Η Αριάδνη αφηγείται ιστορίες από την κυκλα­ δική εποχή στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Παπαδόπουλος Μαρίνα Πλατή, Οι φίλοι μου τα ειδώλια Πηλός, τροχός, καμίνι - Τα αγγεία του Μου­ σείου Κυκλαδικής Τέχνης, Μουσείο Κυκλαδι­ κής Τέχνης Για μεγαλύτερα παιδιά Συλλογικό, Μ ε τον Παυσανία στην αρχαία Μεσσήνη, Καλειδοσκόπιο Έλσα Μυρογιάννη, ίο μικροί διάλογοι για ένα μουσείο, Καλειδοσκόπιο Αναστασία Φωτοπούλου - Πρίγκηπα, Η νεοελ­ ληνική ζωγραφική στο Μουσείο Μπενάκη Χαρούλα Χατζηνικολάου, Εικόνες της Ελλάδας μ ε τ ο πινέλο και την πούντα, Μουσείο Μπενάκη Χάιδω Κουκούλη - Δήμητρα Μαλαμίδου, Αμφίπολη, Μια πόλη της αρχαιότητας, Καλειδο­ σκόπιο Νίκη Δόλλη, Χτίζοντας το νέο μουσείο της Ακρόπολης, Λιβάνης Κώστας Βέτσης - Μαρίζα Ντεκάστρο, Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων, Καλειδοσκόπιο Μαρίζα Ντεκάστρο - Πάνος Βαλαβάνης, Μι­ κρές ιστορίες του μουσείου, Κάστωρ Μαρίζα Ντεκάστρο, Το νέο μουσείο της Ακρό­ πολης, Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου - Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, Μεταίχμιο

δ:χω ρίς προϋπηρεσία ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΞΕΝΑΡΙΟ

Νκος Ξένιος

Το άχτι συλλογή διηγημάτων το υ Νί­

σεις, από τις οποίες δεν λείπει ούτε

κου Ξένιου μοιάζει να πατάει

η δραματική έντα ση αλλά ούτε, όπως

με το ένα πόδι σ τη ν αμερικά­

θα περίμενε κανείς, η συγκίνηση.

Η

νικη σχολή τω ν short stories, ιδίως δε

(Εδώ ας μου επιτραπεί μια παρέν­

σ το ν Κάρβερ, και με τ ο άλλο να εγ-

θεση: τ ο αίτημα για α νανέω ση τη ς

γράφ εται σ τη μακρά εγχώρια παρά­

ελληνικής λογοτεχνίας και συμπό-

δο ση το υ είδους, με π λησιέστερο

ρευσή τη ς με τις προηγμένες εθνικές

προπάτορα, σ τη συγκεκριμένη περί­

λογοτεχνίες παραμένει πάντα επί­

π τωση, το ν Βουτυρά. Οι π ρωτα γω νι­

καιρο. Σ το χώ ρο το υ διηγήματος

σ τές, σ χεδόν σ το σύνολο τ ω ν διηγη­

έχουν καταγραφεί, τα τελευταία χρό­

μάτων, είναι πρόσω πα που τα χαρα­

νια, πολλές συλλογές που εκπέμπουν

κτηρίζει μια απόσταση από αυτό που

'ο

θετικά σήματα προς τη ν κατεύθυνση

Φαρφουλάς, 20Π

συμβαίνει γύρ ω το υ ς -σ υ χνά λόγω

αυτήν, καθώς οι συγγραφείς τους, αν

σελ. 160 €12

παιδικών τρα υ μ ά τω ν- π ρόσω πα πα-

και εντά σσουν, σ ’ ένα βαθμό, τα κεί­

ραβατικά ή περιθωριακά, αλλά και

μενά το υ ς σ τη σχετική εγχώρια πα­

π ρόσω πα «κανονικά», που τα πνίγει η

ράδοση, σ ’ έναν άλλο βαθμό αφί-

κανονικότητα και ο εξαναγκασμός

σταντα ι από αυτήν επινοώντας μη­

της. Ο συγγραφέας μάς προτείνει

χανισμούς, προτείνοντα ς θεματικές

σ τη ν ουσία μια σειρά από π ροσω π ο­

και βρίσκοντας τελικές λύσεις που

γραφίες, που τ ο κυριότερο περιεχό­

πολύ απέχουν, αν δ εν έρχονται σ ε

μενό το υ ς είναι το ψυχοσυναισθημα-

ευθεία σύγκρουση με αυτήν.)

τικό κενό που αφήνει πίσω τη ς η κάθε

Αντίθετα , ο συγγραφέας τα κατα­

είδους ξενότη τα .

φέρνει λιγότερο καλά σ ε διηγήματα

Σ ε κάποια ω σ τό σ ο από τα διηγήματα,

που το θέμα τους είναι οι σχέσεις του

τα πιο σύντομα, δ εν λείπει η ονειρική

ζευγαριού. Σε αυτά, αρκ ετές φορές,

διάσταση και η αντι-πραγματιστική

ξεπ έφ τει σ ’ έναν πεπαλαιωμένο ψυ­

πρόθεση - η πρόθεση να δικαιωθεί το

χολογισμ ό,

κείμενο σ ’ έναν άλλο ορίζοντα, πέρα

ή ρω ες μηχανικά, μέσα από ευκόλως

από αυτόν τη ς πραγματικότητας. Με

ορατά κίνητρα και με ευκόλως ανα­

επιδέξιους χειρισμούς και χωρίς να

γνωρίσιμα σήματα. Εντούτοις, και

καταφεύγει σ τις συνήθεις εκκεντρι-

παρά τη ν ένδεια αφηγηματικών μη­

κ ότη τες με τις οποίες διανθίζουν τα

ο

οποίος κινεί το υ ς

χανισμών, τ ο Ά χ τι παραμένει μια

κείμενά τους οι συγγραφείς το υ λε­

άκρως ενδιαφέρουσα συλλογή σύν­

γάμενου φανταστικού, ο συγγραφέας

το μ ω ν ιστοριώ ν με κατεύθυνση το

κ ατορθώ νει να σ τή σ ει μη αληθοφα­

μέλλον. 1

νείς αλλά πειστικές σύντομες αφηγή­

Ευριπίδης Γαραντονδης

ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ ΚΑΑΑΒΑΣΗΣ

Έγχρωμες σκιές

Στο βιβλιοπωλείο μας λειτουργεί έκθεση βιβλίων ST O C K από 1 - 10 ευρώ Διδότου 37, Αθήνα,Τ.Κ. 106 80, τηλ.: 36 42 003, www.dardanosnet.gr

Τραγωδία

CEutenbers Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

δ:συνέντευξη ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΣΠΑΝΤΙΔΑΚΗ

Κ Α Μ ΙΛΛΑ ΛΑΚΜΠΕΡΓΚ «Στο πλάι των μεγάλων» Η νέα φωνή στην αστυνομική λογοτεχνία είναι γυναικεία και προέρχεται από τον Βορρά. Η ηρωϊδα της έχει πολλά κοινά στοιχεία με την ίδια. Κυκλοφορεί ήδη και το δεύτερο μυθιστόρημά της Ο Ιεροκήρυκας.

Η Παγωμένη πριγκίπισσα είν α ι

ποτέ ότι θυ σ ιά σ α τε την καριέρα

το πρώτο σ ας μ υ θισ τό ρ η μ α. Πώς

σ ας προκειμένου να κ ά νετε ο ικο ­ γένεια;

κ α τα λ ά β α τε ότι το ε ίδ ο ς που σας τ α ιρ ιά ζ ε ι περισ σότερο στη γρ α φ ή ε ίν α ι το ασ τυνο μικό ; Πώς γ ε ν ν ή ­ θ η κ ε η ιδ έα της Παγωμένης πρι-

'Οχι, το να είμαι συγγραφέας ήταν

γκίπισσας·,

αυτόν το ν τομέα. Είμαι, σίγουρα,

Απ ό παιδί μ’ ενθουσίαζε το σκοτεινό, το κακό. Η ιδέα τη ς Π αγωμένης ττριγκ ίπισσας μου δόθηκε από ένα σεμι­ νάριο δημιουργικής γραφής που μου έκαναν δ ώ ρ ο ο πρώην ά ντρας μου και η μητέρα μου.

τώ ρ α έχω μια πετυχημένη καριέρα σ ’ πολύ π ερισσότερο πετυχημένη ω ς συγγραφέας απ’ ό,τι υπήρξα ω ς οι­ κονομολόγος. Η σ ο υη δ ική

βιο μ η χανία του

β ιβ λίο υ α ναπ τύσ σ ετα ι μ ε ταχύ ρυ θμ ό . Κ ά θε μ έρ α γ ίνετα ι όλο και

Σπ ουδάσ ατε και δ ο υ λέψ α τε ως ο ικ ο νο μ ο λό γ ο ς .

πάντα η ιδανική δουλειά για μένα και

Α ισ θ α ν θ ή κ α τε

πιο δ η μ ο φ ιλή ς στο εξω τε ρ ικ ό κι ε ιδ ικ ά σ το ν το μ έα τη ς α σ τυ ν ο μ ι­

Καμίλλα Λάκμπεργκ Η παγωμένη πριγκίπισσα Μεταίχμιο, 2011 σελ. 501, € 17,70

κής λ ο γ ο τεχ ν ία ς , μ ε ο ν ό μ ατα όπως ο X. Μ άνκελ, ο Στιγκ Λ ά ρ σον, ο Ό λ ε Λ ό ν εο υς κλπ. Είναι δύσκολο για έν α ν φ ρ έσ κο σ υγ­ γ ρ α φ έα να αντα γω νισ τεί αυ τά τα ονόματα; Ναι, σήμερα είναι πολύ πιο δύσκολο να κάνεις το ντεμποΰτο σου στην αστυνομική λογοτεχνία, και είμαι πολύ χαρούμενη που έχω σταθερο­ ποιηθεί τα τελευταία 8 χρόνια με τα μπεστ-σέλερ μου. Έ χ ετε ιδ ια ίτερ α σ κλ η ρές σ κη­ ν ές κι έν το ν α σ υναισ θή μ ατα στα μ υ θισ τορ ήματά σας. Πώς αντιδρ ά ο κόσμος σ ε ό λες α υ τές τις ε ικ ό ­ νες που το υς μ ετα φ έρ ετε; Ειδικά ο κόσ μος της Φ ιελμπ άκα που δ ια ­ β ά ζει ό λες α υ τές τις «ισ το ρ ίες τρ ό μ ο υ» να εκτυλίσσ ονται στο κ α θη μ ερινό του περιβάλλον... Οι κάτοικοι της Φιελμπάκα δεν έχουν κανένα πρόβλημα να χρησιμοποιώ την πόλη τους σαν σκηνικό για τα μυθιστορήματά μου. Αντιλαμβάνονται ότι είναι μυθοπλασία και βλέπουν τη λογοτεχνία μου σαν ένα μέσο να ανα­ πτύξουν το ν τουρισμό τους. Κατά πόσον έν α κομμάτι της Έ ρικα είναι δ ικό σας; Λ ειτο υ ρ γ εί καθό λο υ στη θέσ η σας; Α λληλοσυμπληρώνεστε; Εγώ κι η Έρικα έχουμε κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, εί­ μαστε και οι δύο παντρεμένες με αστυνομικούς και είμαστε και οι δύο συγγραφείς. Πολλές φορές χρησιμο­ ποιώ τις εμπειρίες μου σαν έμπνευση για τα μυθιστορήματα. Αλλά η Έρικα είναι πέρα για πέρα πλασματική.

Η μητρότητα έχει επηρεάσει τη ζωή σας και το γράψιμό σας; Βρί­ σ κετε τον εαυ τό σας να είναι πε­ ρισσότερο επιφ υλακτική ή μαλακή; Η μητρότητα δεν έχει επηρεάσει το γράψιμό μου τό σ ο αλλά, σαν όλες τις μητέρες, είμαι πάντα πολύ ανήσυχη για τα παιδιά μου. Τι π ερ ιμ ένετε από το μέλλον σ ε προσωπικό επίπεδο; Τι φ ιλ ο ­ δ ο ξ ίε ς έχ ε τ ε από το γράψιμο; Δ εν έχω σχεδιάσει πόσα μυθιστορή­ ματα θα γράψω για την Φιελμπάκα, αλλά ελπίζω να γράψω ό σο το δυνα­ τόν περισσότερα, για όσο έχω την έμ­ πνευση. Υπάρχει κάποιος ήρω ας που έχ ε τ ε δ ια β ά σ ει και θ α θ έλ α τ ε να ήταν δ ικός σας; Όχι τό σ ο ήρωας ό σο βιβλίο, The Se­ cret History της Ντόνα Ταρτ. Αυ τό εί­ ναι σίγουρα ένα μυθιστόρημα που θα ήθελα να έχω γράψει. Έ χ ε τε κάποιον μ έντορ α; Κά­ ποιον που να σας επηρέασε; Όχι, δεν έχω κάποιον μέντορα αλλά πολλές συναδέλφισσές μου συνα­ ντώ ντα ς α νταλλάσσουν ιδέες και υποστηρίζουν η μία τη ν άλλη. Πώς θ α θ έ λ α τ ε να αυτή τη σ υνέντευ ξη ;

κ λείσ τε

Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους έλληνες αναγνώστες μου κι ελ­ πίζω να απολαύσετε το επόμενο μυ­ θιστόρημά μου. Σ ας ευχαριστώ . ■

δ:συνέντευξπ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΣΠΑΝΤΙΔΑΚΗ

Προέρχεται από τον χώρο της διαφήμισης και του μάρκετινγκ αλλά φιλοδοξεί να κατακτήσει το «σκληρό» αναγνωστικό κοινό.

δ

42

§!

Τα δυο πρώτα μέρη της τριλογίας της Οι μ εσημβρινοί τη ς ζω ή ς έχουν εκδοθεί κι έχουν κερδίσει ένα γενναίο

τα στά σεις», παραδέχεται. «Η συγ­ γραφή προέκυψε “ με το έτσι θέλω” , κραύγαζαν μέσα μου οι ιστορίες και

αριθμό από αναγνώστες. Η Μαίρη Κ όντζογλου προέρχεται από το χώρο της διαφήμισης και του μάρκετινγκ. Εκφράζεται όμως μέσα από τη λογο­ τεχνία. «Δ ια β ά ζω λογοτεχνία από τό τε που... έμαθα να διαβάζω. Πάντα

κάποια μέρα άρχισα να γράφ ω χωρίς να ξέρ ω ακριβώς τι». Πιστεύει πως όταν θέλεις κάτι πραγματικά, όλα συγκεράζονται. Κάτι που προβάλλε­ ται και από τη συμβολή του λογοτε­ χνικού κόσμου στη σημερινή δύ­ σκολη οικονομική και κοινωνική κα­ τάσταση. «Ό λοι μπορούμε να συμ­ βάλουμε με το ν τρόπ ο μας, ο καθέ­

θαύμαζα τους συγγραφείς για τις σκέψεις τους και το ν τρόπ ο που χρη­ σιμοποιούν τη γλώ σσα για να εκφράσουν συναισθήματα, να παρουσιά­ σουν εικόνες, να καταγράψουν κα­

νας από το μετερίζι του. Οι λογοτέ­ χνες -και, παρακαλώ, σημειώστε τη

διαφορά από το υ ς “γρ ά φ ον τες”πάντα, από τα αρχαιότατα χρόνια μέ­ χρι σήμερα, συνέβαλλαν στπν εξύ­ ψω σα τπς κοινωνίας με τπ διάδοσπ πνευματικών α ξιώ ν». Αισιοδοξεί: «Α π ό πάντα εμείς οι 'Ελλπνες είχαμε εφεύρει έναν “από μηχανής θεό” που μας βοπθούσε να βγούμε από τα δύ­ σκολα». Ό τα ν όμως τπς τίθεται το ερώτπμα τπς πίστπς στπν Ελλάδα, τω ν καλύ­ τερ ω ν ευκαιριών για τους νέους σ το εξωτερικό, είναι π ερισσότερο ειλι­ κρινής απ’ ό,τι θα περίμενε κάποιος: «Πολλές φορές (τη μέρα) αισθάνομαι ότι έχω χάσει την πίστη μου στην Ελ­ λάδα. Και αυτό είναι οδυνηρό και ψυχοφθόρο. Είναι σίγουρο πια ότι τα παιδιά μας, γιατί και εγώ έχω παιδιά και αγωνιώ για το μέλλον τους, σ το εξω τερικό θα βρούνε πιο οργανωμέ­ νες κοινωνίες και αυτό θα τους βοη­ θήσει στην επαγγελματική τους απο­ κατάσταση. Κάτι που δεν είναι αμε­ λη τέο». Συμπληρώνει όμως ότι σ το

«Συμβολίζουν αυτό που πιστεύω για το άλλο φύλο: ότι είναι κάποιοι που περπατάνε δίπλα μας, μακάρι κρα­ τώ ντα ς μας το χέρι, ότι είναι το ίδιο συναισθηματικοί με εμάς, ότι είναι το ίδιο φοβισμένοι και το ίδιο γενναίοι με εμάς, ότι αγαπάνε και μισούνε με το ν ίδιο τρόπο. Δηλαδή ότι είμαστε το ίδιο πράγμα, ίσως με διαφορετικά εξωτερικά χαρακτηριστικά».

ξεις και να βγάλεις το θυμό σου». Όχι, σίγουρα, δε θα μπορούσε να ζήσει αλλού...

Βέβαια, οι αναγνώστες τη ς δείχνουν να είναι διχασμένοι. Οι πρωταγωνί­ στριες είναι δύο, η Ιλάρια και η Βασι­ λική. Η κάθε μία ξεχωριστή περσόνα, διαφορετικές που όμως αλληλοσυμπληρώνονται. Τις έχει εμπνευστεί από τις γιαγιάδες της. Βρίσκεται κά­ που η ίδια μέσα τους; «Ν ομ ίζω πως πάντα ο συγγραφέας είναι μέσα στους ήρωές του. Όχι βέβαια αυτού­ σιος, αυτό θα ήταν πολύ ανιαρό για τους αναγνώστες, αλλά με μικρές-μικρές δόσεις πνεύματος, συναισθή­ ματος, ερωτισμού, ιδεολογίας, συμ­ περιφοράς κ.λπ. Γράφοντας ένα βι­

Διαβάζοντας τους Μ εσημβρινούς τη ς ζωής, στέκεσαι στους αντρικούς χα­ ρακτήρες. Δουλεμένοι με ιδιαίτερη ευαισθησία, και παρόλο που η ίδια παραδέχτηκε ότι φοβόταν ν’ αγγίξει τη ν αντρική ψυχή, σίγουρα συμβολί­ ζουν κάτι ιδιαίτερο για τη συγγραφέα:

βλίο αισθάνεσαι και λίγο Πλάστης. Ε, λοιπόν, κάποιες φορές δεν μπορείς να ξεφύγεις από το “κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση” . Εδώ, ολόκληρος Θ εός και δ εν το ’κάνε...» Δ εν την ανησυχεί το μικρό π οσοστό της ελληνικής αναγνωσιμότητας, πι-

εξω τερικό λείπει αυτή η ψυχή που της αρέσει στους Έλληνες, «αυτό που σ ε κάνει να τραγουδήσεις ακούγοντας μια πενιά ή να κλάψεις με το βάσανο του διπλανού σου, να γίνεις μια παρέα με άγνωστους, να φω νά­

η Μαίρη Κόντζογλου υπογράφει βιβλία της

Μαίρη Κόντζογλου Στους ήλιους του έρωτα Οι μεσημβρινοί της ζωής

ότι το βιβλίο, το “ βιβλιένιο” , θα εκλείψει ποτέ, αλλά αυτό που έχει σημα­ σία στα βιβλία είναι οι ιδέες που διακινούνται και όχι αν έχει φύλλα από χαρτί ή είναι στοιχεία επάνω σ ε μια

Λιβάνης, 2011 σελ. 682, € 18,17

οθόνη ή το διηγείται μια φ ω νή ». Κατονομάζει με πάθος τους συγγρα­ φείς που τη ν ενέπνευσαν και την εμ­ πνέουν, όπω ς ο Κάρλος Φουέντες, ο

στεύει ότι 800.000 συστηματικοί

ο Ορχάν Παμούκ, όπως και ο Λουντέμης, ο Καζαντζάκης, ο Τσίρκας, ο

αναγνώστες για μια χώρα που έχει μι­ κρές αποστάσεις (που σημαίνει ότι

Θ εοτόκης και ο Προυστ. Η λίστα εί­ ναι μακριά, αρκείται να συμπληρώσει

δεν διαβάζουμε στις μετακινήσεις μας), ηλιοφάνεια και πολλές καφετέ-

ότι σ ε αυτή βρίσκονται «και εκατον­ τά δες άλλοι». Ό σ ο για το ποιος είναι

ριες, είναι αξιοπρεπής αριθμός. Αυτό

ο αγαπημένος της ήρωας; «Ό λους τους αγαπημένους ή ρω ες από τα

Γκαρσία Μάρκες, η Ζυράννα Ζατέλη,

που τη ν ανησυχεί είναι άλλο. «Καλό θα είναι να μας απασχολεί περισσό­

βιβλία άλλων τους αισθάνομαι δικούς

τερ ο το τι είδους βιβλία διαβάζει

μου, πιστεύω πως αυτή είναι η αξία

α υτό το κοινό, δηλαδή να μας απα­

τω ν

σχολήσει το ποιοτικό μέρος της ιστο­ ρίας, παρά το ποσοτικό...»

οικειοποιείται το ν ήρωα, να το ν κάνει

«Νομίζω πως πάντα ο συγγραφέας είναι μέσα στους ήρωές του.Όχι βέβαια αυτούσιος, αυτό θα ήταν πολύ ανιαρό για τους αναγνώστες, αλλά με μικρές-μικρές δόσεις πνεύματος, συναισθήματος, ερωτισμού, ιδεολογίας, συμπεριφοράς

Δ εν χάνει όμως τη ν πίστη τη ς σ το βι­ βλίο. Ακόμα κι αν αυτό αλλάζει με τη μορφή που το γνώρισε, ακόμα κι αν αλλάζει η ίδια η διήγηση με τη μορφή που τη γνώριζε. «Ο ι καιροί αλλάζουν, αλίμονο αν δεν τους ακολουθούμε. Και οι θεματολογίες αλλάζουν κατά καιρούς και οι τρόποι έκφρασης, εί­ ναι φυσικό και θεμιτό. Δ εν πιστεύω

βιβλίων,

ο

α να γνώ σ τη ς

να

να του ανήκει, να το ν συμβουλεύεται κατά διαστήματα, να το ν ανακαλεί, ακόμη και να το ν προσπερνάει ή ξεπερνάει για να γίνει καλύτερος. Ευ­ χαριστώ τους δημιουργούς τους για την απόλαυση που μου χάρισαν. Α ν ω σ τό σ ο επιμένετε και θ έλετε να σας πω έναν ήρωα οπωσδήποτε... αυτή είναι η Α ντιγόνη του Σοφοκλή, η γυναίκα-σύμβολο, προσκυνώ και υπο­ κλίνομαι ταπεινά». Κλείνει τη συνέντευξη με ένα χαμό­ γελο, μεταδίδοντας μόνο μ’ αυτό το πνεύμα και την αισιοδοξία τη ς και μ’ ένα γλυκό «ευ χαριστώ», που ξέρεις, αν γνωρίσεις τη ν Μαίρη Κόντζογλου, ότι είναι, ίσως, από τα πιο αληθινά «ευ χαρ ισ τώ » που θα μπορούσες να έχεις ακούσει... ■

δ:βιβλιοκριτική

Η διαχρονική τραγικότητα ...του Τττανικού

ηώρνος Ν. Περαντωνάκης

πίνακας «Η σχεδία τη ς Μέ­

συλλεγούν όσοι εηέζησαν, συνολικά

δο υσα ς» του γάλλου Ζερικό δεν είναι μόνο η απεικόνιση

15 άτομα. Ο πίνακας του Ζερικό ξέφυγε από τη ν κλασικίζουσα παρά­

μιας τραγικής στιγμής τη ς ανθρωπό­

δοση και γεφύρωσε το χάσμα με το ν ρομαντισμό, παρουσιάζοντας καθη­

Ο

τη τας αλλά και μια αισθητική επανά­ σταση για τη ν εποχή του. Π άνω σ ’ αυτόν ο Μ οδινός στηρίζει το μικρό του μυθιστόρημα, καθώς η γένεση ενός καλλιτεχνήματος, είτε αυτό είναι ζωγραφικό είτε, λ.χ„ ποιητικό, δεν απορρέει μόνο από τη ν εσω τερική ανάγκη τού δημιουργού αλλά και από

Καστανιώτης 2011 σελ. 191, € 12,78

τους αγωνία μπροστά σ το θάνατο. Ο Μ οδινός πήρε σ τα χέρια το υ ένα ομολογουμένως συνταρακτικό θέμα, τραγικό και πολιτικό συνάμα. Θα

τη θέλησή του να αποτυπώσει σε μια

μπορούσε να εστιάσει σ τις 15 μέρες του αηοδεκατισμού, με το θάνατο,

στιγμή, σ ε μια «πα γω μένη » εικόνα,

την πείνα, την απελπισία, την εγκα­

το κοινωνικό και πολιτικό στίγμα ενός συμβάντος. Η εικόνα γίνεται

τάλειψη, τις διαμάχες και, τέλος, τις κανιβαλικές πράξεις που συνέβησαν

σκηνικό όπου ο ζω γρά φ ο ς καταγ­ γέλλει πολιτικά και καινοτομεί αι­ σθητικά, ενώ ο συγγραφέας βρίσκει το έναυσμα για να δείξει τη διαχρο­

πάνω σ τη σχεδία. Προτίμησε να πε­ ριοριστεί σ το γεγονός αυτό καθεαυτό και να αποδώσει εκ τενέστερα το πόας ο ζω γρά φ ο ς το μετέτρεψε σ ε

Τ ο πραγματικό γεγονός έλαβε χώρα

έργο τέχνης, πώς η πραγματικότητα μεταφέρεται από τα στόματα τω ν αυ­

το 1816, ό ταν το πλοίο «Μ έδουσα »,

το π τώ ν μαρτύρων σ τη φαντασία και

νική σχέση τέχνης και πολιτικής.

Μιχάλης Μοδινός Η σχεδία

μερινούς ανθρώπους να υποφέρουν και α ποδίδοντας τη ν ψυχολογική

το οποίο έπλεε προς τη γαλλική

στη ν αισθητική του καλλιτέχνη.

αποικία τη ς Σενεγάλης, προσάραξε

Τι κερδίσαμε και τι χάσαμε αη’ αυτήν

σ τα αβαθή, 250 άτομα επιβιβάστη­ καν σ τις βάρκες και τα υπόλοιπα 147

τη ν επιλογή; Α ν αρχίσω από τ ο δεύ­ τερο, θα συμηεράνω ότι περάσαμε

(πλην 17 που έμειναν οικειοθελώς σ το πλοίο) ανέβηκαν κακήν κακώς

σ ε λίγες παραγράφους τη φρίκη τη ς

σ ε μια σχεδία που φτιάχτηκε πρό­ χειρα. Ό τα ν έφυγαν από το ναυαγισ μένο σκαρί, τα σκοινιά που συνέ­ δεαν τη σχεδία με τις βάρκες κόπη­ καν και το πλεούμενο έμεινε σ την

πινη αγωνία προ του τέλους, τις δια­ μάχες για τη ν επιβίωση, το άγριο π ρόσω πο τη ς ανθρω πότητας που αφήνεται ανυπεράσπιστη σ το ν ωκεα­ νό... Μέχρι να ακούσουμε τη διή­

τύχη τω ν κυμάτων, μέχρι να ηερι-

γηση, είχαμε σταδιακά εθιστεί στη

ζω ή ς πάνω σ τη σχεδία, τη ν ανθρώ­

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΤΑ

Ν Ε Α

Πασχαλία Τραυλού ΤΑΡΟΔΑ ΤΗ Σ ΣΙΩΠ Η Σ

ΠΑΣΧΑΛΙΑΤΡΑΥΛΟΥ

Β Ι Β Λ Ι Α

Ιουστίνη Φραγκούλη-Αργύρη ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ Ν ΟΜΙΧΛΗ

Τ Ο Ύ

Φ Θ Ι Ν Ο Π Ω Ρ Ο Υ

Τατιάνα ντε Ρονέ Ο ΓΕΙΤΟΝ ΑΣ

ΙΟ ΥΣΤΙΝΗΦ ΡΑΓΚ Ο ΥΛΗ -ΑΡΓΥΡΗ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

Τα ρόδα της σιωπής

Μια αγαλμάτινη γυναίκα ατενίζει με άδειο βλέμμα το μεταπολεμικό Βερολίνο και μια αληθινή γυναίκα, στον κήπο με τα ρόδα της σιωπής, αναλογίζεται τα χαμένα της χρόνια. Την ίδια ώρα ένας γλύπτης ανασταίνει τα νεκρά του όνειρα με τη σμίλη του πάνω στην πέτρα, ξορκίζοντας τον παλιό του εαυτό. Ένας ύμνος στη ζωή, που ανθεί πάνω στα συντρίμμια του πολέμου. Πρώτη έκδοση: 20.000 αντίτυπα

Άλις Λαπλάντ Π ΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟΎ ΜΥΑΛΟΎ

ΐο ν

Μ ΥΑΛΟΥ

Από την Ίμερα του Πόντου μέχρι την Αμερική της ποτοαπαγόρευσης και το Μικροδέντρι της Πέλλας, έρωτας, σκιές και μυστικά στοιχειώνουν τις ζωές των ανθρώπων... Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα εποχής που διατρέχει τη ραχοκοκαλιάτης ελληνικής ιστορίας του εικοστού αιώνα αποτολμώντας να ρίξει φως στην ομίχλη. Πρώτη έκδοση: 8.000 αντίτυπα

Την παρακολουθεί, την ξυπνά τα βράδια βάζοντας δυνατά μουσική, επηρεάζει τη ζωή της σε τέτοιο βαθμό, ώστε παραμελεί τον εαυτό της και την οικογένειά της. Και τότε αποφασίζει να τον εκδικηθεί. Ποιο τίμημα είναι έτοιμη να πλη ρώσει για να ξαναβρεί την ησυχία της; Ένα εξαιρετικό ψυχολογικό μυθιστόρημα που ξυπνά τους χειρότερους φόβους μας.

Ονομάζομαι Δρ Τζένιφερ Ονάιτ. Είμαι εξήντα τεσσάρων ετών. Πάσχω από άνοια. Η Αμάντα, η καλύτερη φίλη της Τζένιφερ, δολοφονείται. Κύριος ύποπτος είναι η Τζένιφερ, που δε γνωρίζει αν το έκανε ή όχι. Η αστυνομία την παρακολουθεί στενά, αλλά εκείνη είναι εγκλωβισμένη στα παιχνίδια που της παίζει το μυαλό της.

φρίκη κι έτσι είδαμε πιο ήπια την τρα­

καθημερινό, δίνει το έναυσμα για να

γικότητα τη ς εγκατάλειψης, τη μετα­ τροπή του ανθρώπου σ ε ζώ ο που μά­ χεται κυριολεκτικά να επιβιώσει, τη σκληρή έ ω ς ωμή παραμονή που συ­ νοδεύεται από απάνθρωπες συμπερι­ φορές, κτηνώδεις πράξεις, νατουραλιστικές σκηνές θηριώδους εξαθλίω­ σης. Α ν σ το επίκεντρο του Μοδινού ήταν μια τέτοια αφήγηση -α π ό έναν επιζώ ντα - θα βρισκόμασταν κι εμείς πάνω σ τη σχεδία και θα πνιγόμασταν από την ωμότητα μιας απηνούς μοί­ ρας που οδηγεί το ν άνθρωπο σ ε έναν αργό, εφιαλτικό θάνατο. Κερδίσαμε όμως μια μετατόπιση βά­ ρους, που εστιάζει όχι σ το ίδιο το συμβάν αλλά σ το περικείμενο πλαί­ σιο που έδω σε το πολιτικό και καλλι­ τεχνικό στίγμα. Πρώτα απ’ όλα, η πο­ λιτική καταγγελία του πίνακα αναφέ-

ξεχυθεί το κίνημα στους επιγόνους του, αρχής γενομένης από το ν μα­ θητή του, το ν Ντελακρουά, που έφτιαξε το ίδιας «φιλοσοφ ία ς» έργο «Η σφαγή της Χίου». Το βιβλίο του Μοδινού μοιράζει τα κε­ φάλαιά του στην αφήγηση της μαν­ τάμ Ζεπαρντιέ, που έμεινε πάνω σ το

ρεται σ τη μεταναπολεόντεια πε­ ρίοδο, όπου ο βασιλιάς εξακολουθεί να λειτουργεί αποικιοκρατικά, σ τέλ­ νει εποίκους στην αφρικανική γη, προσπαθεί να εκχριστιανίσει και να εκπολιτίσει τους «βάρβαρους», δρα ω ς ελίτ της ανθρωπότητας που επι­ βάλλει τη γαλλικότητα ω ς τεκμήριο πολιτισμού. Διορίζει μάλιστα έναν άπειρο κυβερνήτη σ το «Μ έδουσα», ο οποίος, φορέας κι αυτός τη ς αυτοκρατορικής αλαζονείας, δεν προνοεί, οδηγεί το πλοίο σ τον χαμό και, τέλος, με ταξικά και οικονομικά κριτήρια αποφασίζει ποιοι θα σ ωθούν και ποιοι θα χαθούν. Κατόπιν, ο ζωγράφος, πέρα από το μήνυμα, στέκεται σ το ίδιο το έργο και κάνει τη δική του επανάσταση, αφού σπάει τους κώδικες του νεο ­ κλασικισμού, μεταβαίνει σ το ν ρο­ μαντισμό, κατεβάζει το ηρωικό σ το

«Μ έδουσα» μετά το ναυάγιο, και σ τον τρόπο με το ν οποίο ο ζω γράφος αφο­ μοίωσε το περιγραφόμενο σκηνικό, τα γεγονότα, τα χρώματα και τα αι-

Η εικόνα γίνεται σκηνικό όπου ο ζωγράφος καταγγέλλει πολιτικά και καινοτομεί αισθητικά, ενώ ο συγγραφέας βρίσκει το έναυσμα για να δείξει τη διαχρονική σχέση τέχνης και πολιτικής.

σθήματα, ώ σ τε να προσδώσει το δικό του στίγμα στον πίνακά του, ενώ προς το τέλος ακούγεται έμμεσα και η φωνή του έγχρωμου δούλου της που επέζησε μετά την απάνθρωπη παρα­ μονή στη σχεδία. Η γλώ σσα του μυ­ θιστορήματος παραπέμπει (σκόπιμα, θαρρώ) στη γραφή της εποχής και με ελαφρά ρομαντικό πνεύμα προσπαθεί να περικυκλώσει το θέμα και να καταδείξει πώς το ζω γραφικό έργο ανα­ δύθηκε από όλο αυτό το δίκτυ παρα­ μέτρων. Οι διαδοχικές σπουδές του Ζερικό και τα πειράματα κατά την προσπέλαση του θέματός του δεί­ χνουν πως το τελικό αποτέλεσμα ήταν το απόσταγμα τω ν μαρτυριών, της ατμόσφαιρας, τω ν προσωπικών επιλογών και της προσπάθειας να συ­ μπυκνώσει την τραγικότητα σε έναν καμβά περιορισμένης έκτασης. 1

δ : βιβλιοκριτική ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ο μύθος του μύθου

Χρίστος Παπαγεωργίου

ο κυριότερο γνώρισμα της

χαγωγικό. Με δυο λόγια, η τά ση του

π εζογραφίας το υ Καλλκρα-

γλωσσικού ιδιώματος απλού, λαϊκού

Καλλιφατίδη να εκφράζεται άκρως κατανοητά, χωρίς ίχνος άλλης έμβολης μορφής ενδοσκόπηση ή διερεύ-

και απαλλαγμένου από κάθε φιλολο­

νηση, καθιστά το μυθιστόρημα και

Τ

τίδη είναι η κατοχή ε νό ς

γική συνεισφορά, έτσι ώσ τε, αφενός,

ενδιαφέρον και π ροσιτό και διεισδυ­

να μπορεί να αφομοιωθεί από κάθε

τικό ενίοτε, πάνω απ’ όλα όμως λο­ γοτεχνικά καθαρό.

μορφωτική τά ξη α ναγνωστών, αφε­ τέρου, να είναι τό σ ο ζω ντα νό που να επιφέρει πάμπολλα και καίρια απο­

νούργιο του έργο, κουβαλάει μαζί

λαυστικά πλήγματα. Πράγματι, επα­

του όλο το ν μυθοποιητικό αέρα και

νερχόμενος -α φ ο ύ διήνυσε ένα ολό­

μυθάς ξέρει να στολίζει, ώ σ τε να γί­

είδη του πεζού λόγου- στην ελληνική μυθολογία, ο συγγραφέας, παίρνον­

νεται αμέσως αναγνωρίσιμο και αντι­ ληπτό, με άλλες λέξεις, έτοιμο να

τα ς ω ς θέμα το ν Ηρακλή, το υ ς

προκαλέσει τις αισθήσεις, όπως το

τυχαίνει να γράψει τ ο μύθο ενός μύ­

φρέσκο ψωμί ή το παγωμένο νερό. Ο Ά γιος Η ρακλής ίσως να μην αποτελεί

θου, επιστρατεύοντας αρκετά με­

τη ν κορυφαία στιγμή τη ς δημιουρ­

γάλη δόση φαντασίας και ορίζοντας

γίας του -ό λ α αυτά είναι άλλωστε

τη ν ιστορία με μέσο μια υπερρεαλι­

πολύ σχετικά- στη ν ουσία όμως μας

στική εκδοχή, που δεν υστερεί σε τί­

μεταφέρει αιώνες πίσω, και μέσα απ’ τη ν αλλεπάλληλη αναφορά του γίνε­ ται σ τα χέρια του Καλλιφατίδη εργα­

ποτα από τη μυθολογική τη ς σφ ρα ­ Θοδωρής Καλλιφατίδης Ο Ά γιο ς Ηρακλής Γαβριηλίδης, 2011 σελ. 235, € 17,00

μανδύα, έτσι που ο εξα ίρετος παρα­

κληρο λογοτεχνικό ταξίδι σ ε όλα τα

άθλους και τα κατορθώματά του, πε­

g 2

Ο Ά γ ιο ς Ηρακλής, όπω ς κάθε και­

γίδα. Πολλοί συγγραφείς -α να φ έρ ω από τα πιο π ρόσφ ατα τα βιβλία τω ν Χρήστου Χαρτοματσίδη και Χρήστου Χ ωμενίδη- έχουν κατά καιρούς «μ ε ­

λείο για περαιτέρω εξω στρ εφ ή υφαρ­ παγή όλω ν όσα η αρχαία ελληνική

τα φ ρά σ ει» τη ν αρχαία ελληνική μυ­

μυθολογία έπλασε και π αρέδωσε ω ς πολιτιστικό προϊόν. Και η αξία μιας

θολογία, λίγοι όμως κατάφεραν να

τέτοια ς προσπάθειας γίνεται μεγαλύ­

τη ς δ ώ σουν πνοή ή να λειτουργήσει

τερη και εντονότερη αν συγκρίνει κα­

σ το σήμερα, λίγοι κατάφεραν, με γνώμονα τη ν υπέρμετρη φαντασία,

νείς το εύρος το μυθοποιητικό τη ς περιόδου εκείνης με τη σημερινή,

να δημιουργήσουν ένα καινούργιο

τη ν ευστροφία της τό τε εποχής με τη

έργο, το οποίο, ναι μεν στηρίζεται

δική μας .πνευματική και προσωπική

εκεί, είναι όμως αυτόνομο, α υτοτε­ λές, ειλικρινές και πάνω απ’ όλα ψυ­

(για όσους ασχολούνται μ’ αυτόν το ν τομέα) ένδεια. ■

Η πόλη και το τραύμα

πως τονίζουν συχνά οι μελε­

πριακό βρέθηκε σ το επίκεντρο τη ς ελ­

τητές, οι τραυματικές εμπει­

ληνοτουρκικής αντιπαράθεσης και οι δύο χώρες επί ποδός πολέμου. Με μια

Ο

ρίες «επ ιστρέφ ουν» σ τη συλ­

λογική μνήμη τουλάχιστον μετά την

βαλίτσα σ το χέρι και κάποια υπάρ­

παρέλευση μιας γενιάς. Τ ο τραυμα­ τικό βίωμα απωθείται και παραμένει

χοντα, συγκεντρωμένα μέσα σ ε λίγες ώρες, οι άνθρωποι αυτοί οδηγήθηκαν

για μεγάλο χρονικό διάστημα σ το χώ ρο το υ άρρητου, όπω ς έχει κατα-

σ τα σύνορα, για να εγκατασταθούν στη συνέχεια σε μια χώρα τη ς οποίας

δείξει τις τελευταίες δεκαετίες η με­

μπορεί να είχαν τ ο διαβατήριο, όμως

λέτη το υ Ολοκαυτώματος. Συχνά,

ήταν για όλους «ο ι Τούρκοι», όπως και

φορέας τη ς «επ ιστροφ ής του απω-

στη ν Τουρκία ήσαν «ο ι ’Ελληνες»...

θημένου» αναδεικνύεται η τέχνη, δια­

Οι τραυματικές αυτές εμπειρίες τω ν

θ έτοντας μεγαλύτερη ελευθερία στη

α νθρώπων που η ιστορία, σ ε κάποια απότομη σ τρο φ ή της, πέταξε σ το πε­

διαπραγμάτευση τη ς τραυματικής εμ­ πειρίας. Κάτι τέτο ιο ά λλωστε συνέβη

ριθώριο, αποτελούν τη ν πρώτη ύλη

και σ τα καθ’ ημάς με τη ν Πολίτικη

για το μυθιστόρημα-μαρτυρία της

κουζίνα,

Μπουλμέτη, που έφερε το ευρύ κοινό

Αγλαΐας Κ ωνσταντινίδου-Κλουκίνα Ά ιν τε πάλι..., όπου μέσα από την αφή­

σ ε επαφή με μια κομβική, αλλά συχνά

γηση τω ν περιπετειών μιας οικογέ­

τη ν

ταινία

το υ

Τάσου

π αραγνωρισμένη ή και ά γνω στη ,

νειας νιόπαντρων, που μοιράζονται

πτυχή τη ς ιστορίας τω ν ελληνοτουρ­ κικών σχέσεων, αλλά και τη ς πορείας

καταγράφεται η ιστορία του διωγμού

του ελληνισμού σ το χώ ρο τη ς πάλαι

ό σ ω ν Ρωμιών παρέμειναν σ τη ν Πόλη

ποτέ «κα θ’ ημάς Ανατολή ς»: τις απε­

μετά το πογκρόμ τω ν Σεπτεμβριανών του 1955 (γεγονότα τα οποία η συγ­ γραφέας πραγματεύεται σ το προ­

λάσεις τ ω ν ελλήνων υπηκόων από την Πόλη τη ν περίοδο 1964-65, αλλά

Σπύρος Κακουριώτης

τη ν τύχη τω ν συμπατριωτών τους,

και το ν συνακόλουθο ξεριζωμό τη ς

ηγούμενο βιβλίο της, Ό που λοιπόν...

ρωμαίικης μειονότητας.

μια φ ορά κι έναν καιρό σ τ η ν Πόλη,

Αγλαΐα ΚωνσταντινίδουΚλουκίνα Α ιν τ ε πάλι... Ξεριζώνεται ο Ελληνισμός από την Πόλη (1958-1968)

«Απομεινάρια» της ακμάζουσας κατά

1948-1958).

Ίκαρος, 2011

το ν 19ο αιώνα ελληνικής κοινότητας,

Η ιστορική αφήγηση λειτουργεί σαν

σελ. 652, € 19,90

οι etablis, δηλαδή οι ελληνικής υπη­

σκελετός, σαν οδηγητικό νήμα πάνω

κοότητας κάτοικοι της Κωνσταντινού­ πολης που εξαιρέθηκαν από τη ν αν­ ταλλαγή πληθυσμών του 1924, οδη­

σ το οποίο πλέκεται η μυθιστορημα­ τική πλοκή, με άφθονες λεπτομέρειες τη ς πολίτικης καθημερινότητας και

γήθηκαν σ ε εξαναγκαστικό εκπατρι­

« φ ω ν έ ς » που μεταφέρουν τη ν ντο ­

σμό την περίοδο εκείνη που το Κυ­

πιολαλιά τω ν Ρωμιών τη ς εποχής... ■

δ: βιβλιοκριτική ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Θηρευτές φαντασμάτω ν

Αργυρώ Μαντάγλου

Σάρα Ουότερς έχει βρεθεί δυο φορές στη βραχεία λίστα για το αγγλικό βραβείο

Η

Booker και θεωρείται μία από τις πλέον ρηξικέλευθες σύγχρονες φωνές της αγγλικής μυθιστοριογραφίας. Η θεματική της αφορά κυρίως την κα­ τασκευή της έμφυλης ταυτότητας σ ε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, αλλά και στις αλλαγές που επέρχονται μέσα από τις ακραίες καταστάσεις που βιώνουν κατά τη διάρκεια του πο­ λέμου. Σ το Fingersmith, το οποίο απόσπασε το ν έπαινο τω ν κριτικών, περιέγραψε σε πρώτο πρόσωπο γυ­ ναίκες της βικτωριανής περιόδου οι οποίες βίωσαν το ν έρωτα με άλλες γυ­

δεν θα τολμούσαν. Επιπλέον, ένα από τα κεντρικά θέματα που επεξεργάζε­ ται η Ο υότερς είναι η αδυναμία επι­ στροφής σ το ν παλιό εαυτό, σ ε αυτό που υπήρξαν πριν το ν πόλεμο, καθώς οι δεσμοί με το παρελθόν έχουν υποστεί σοβαρή αλλοίωση και σ τον κοι­ νωνικό περίγυρο έχουν επέλθει βαθιές μεταβολές. Στον Ανήλικο επισκέπτη, το πέμπτο κατά σειρά μυθιστόρημά της, η συγ­ γραφέας υιοθετεί όλες τις συμβάσεις του «υπερφυσικού» - η επίδραση του Χένρι Τζέιμς είναι εμφανέστατη- προ­ κειμένου να σχολιάσει την ταξική ανακατανομή, τις απωθημένες επιθυ­ μίες, καθώς και τις «ανακατατάξεις»

ναίκες, ενώ σ το Ξαγρυπνώντας η δράση μεταφέρεται σ το μεταπολε­ μικό Λονδίνο, προκειμένου να απο­ δοθεί η παραβατική συμπεριφορά και η διαχείριση τη ς «απαγορευμένης» σεξουαλικότητας τω ν ηρώω ν της, δί­ ?

8

Σάρα Ουότερς Ανήλικος επισκέπτης Μετάφραση: Αύγουστος Κορτώ Καστανιώτης, 2011 σελ. 486, € 10,90

νοντας έμφαση στις ποιότητες που κατά τη διάρκεια ειρηνικών περιόδων είναι εγκλωβισμένες και υπό την απειλή του θανάτου απελευθερώνον­ ται και σώζουν ζω έ ς και ιδέες. Η κα­ τάργηση τω ν περιορισμών, τω ν τά­ ξεων, τω ν ορίων, τω ν προκαταλή­ ψεων και τω ν ασφαλιστικών δικλίδων τούς ωθούν να τολμήσουν να βιώσουν ακραία συναισθήματα, να αφεθούν αλλά και να δοκιμάσουν εμπει­ ρίες που ίσως σ ε περιόδους ειρήνης

Η Ουότερς, όπως και στα προηγούμενα μυθιστορήματα της, έχει τον τρόπο να μας ξαφνιάζει, με τον δεξιοτεχνικό χειρισμό των ανατροπών, της πλοκής και της απόκρυψης πληροφοριών, αυξάνοντας σταδιακά την ένταση και το σασπένς, ρίχνοντας το βάρος στη φωνή του αφηγητή

που έλαβαν χώρα μετά τις σαρωτικές αλλαγές που επέφερε ο Β' Παγκό­ σμιος πόλεμος στη Βρετανία και κυ­ ρίως το ν ξεπεσμό της άλλοτε προνο­ μιούχας μεγαλοαστικής τάξης. Το μυθιστόρημα τοποθετείται σ το 1947, η Βρετανία είναι εξαντλημένη από το ν πόλεμο, το εθνικό σύστημα

υγείας και οι υπόλοιποι θεσμοί υπο­ λειτουργούν, τα ίχνη του πολέμου εί­ ναι ορατά όχι μόνο στους στρα τιώ τες που επέστρεψαν αλλά και στις μεγά­ λες επαύλεις που φέρουν τα σημάδια τω ν στρατιωτικών καταλήψεων. Όλοι είναι επηρεασμένοι από τη μεταπολε­ μική καταθλιπτική ατμόσφαιρα. Ο δόκτωρ Φάραντεϊ είναι ένας επαρχιακός γιατρός ο οποίος εργάζεται στη γενέ­ τειρά του, σ το Γουργουικσάιρ, παιδί μιας φτωχής οικογένειας που θυσίασε τα πάντα για την εκπαίδευσή του. Ανύπαντρος, μοναχικός, έχει πλέον φθάσει στη μέση ηλικία χωρίς ιδιαίτε­ ρες προσδοκίες για το μέλλον. Πολλοί από τους ασθενείς του ζουν σ ε αγροι­ κίες κι ο ίδιος ποτέ δεν έγινε μέλος της τοπικής ελίτ. Κοινωνικά αμήχανος, ανίκανος να ενταχτεί σ ε κάποια τάξη, καθώς οι περισσότεροι από τους πα­ λιούς του συμμαθητές εργάζονται στα χωράφια. Ο ίδιος άρπαξε τις ευκαιρίες που του δόθηκαν, αλλά ακόμα αδυ­ νατεί να σβήσει τα ίχνη της εσω τερι­ κής του πάλης που εκφράζεται με μια εξωτερική αμηχανία και συστολή. Οταν το ν καλούν να επισκεφτεί έναν ασθενή σ το Χάντρενς Χολ, όλες οι παιδικές του μνήμες αναβιώνουν, κα­ θώ ς η μητέρα του κάποτε ήταν υπη­ ρέτρια σ την οικογένεια τω ν Έιρς και ω ς μικρό παιδί είχε επισκεφτεί το σπίτι με αφορμή τους εορτασμούς της Ημέρας τη ς Αυτοκρατορίας. Τότε είχε φάει κάποια απομεινάρια σ το τραπέζι της κουζίνας, τη ν ώρα που η μητέρα του έπλενε τα πιάτα και κάποια στιγμή είχε ξεγλιστρήσει σ το κυρίως σπίτι και είχε μαγευτεί από τη μεγαλοπρέπεια και την ομορφιά του εσωτερικού χώ­ ρου. Εκεί μέσα το «στερη μ ένο » του μάτι είχε πρωτοαντικρίσει την ομορ­ φιά. Οταν το ν άφησαν μόνο για λίγο σ ε έναν διάδρομο, κ ατόρθωσε να αποσπάσει με το σουγιά του ένα γύ­

ψινο βελανίδι και το παράχωσε στην τσέπη του, ένα θλιβερό ενθύμιο ενός άλλου, απρόσιτου, κόσμου. Ίσ ω ς αυτή η μικρή χειρονομία να ήταν και η απαρχή του βανδαλισμού και της αποψίλωσης της έπαυλης, αλλά και της ζω ή ς τω ν ενοίκων της. Το αριστοτεχνικά δομημένο μυθι­ στόρημα της Σάρα Ουότερς είναι ένας ύμνος στην φθορά, ένα σχόλιο για τις ανεξίτηλες εγγραφές της παι­ δικής ηλικίας, αλλά και για την κοινω­ νική ανισότητα που δεν σβήνει ακόμα και ο πόλεμος. Σκαθάρια εισβάλλουν σ το σπίτι, αγριόχορτα φυτρώνουν μέσα στις πέτρες. Τα παράθυρα είναι θολά και δεν αντανακλούν τίποτα, οι διάδρομοι είναι σκοτεινοί και μια αχτίδα φ ω τό ς πέφτει αναπάντεχα και φω τίζει πότε το μεγαλείο και πότε την

Σάρα Ουότερς

δ : βιβλιοκριτική παρακμή. Οι κάτοικοι του σπιτιού,

στην κατάθλιψη, ενώ η αδελφή του

όμως, δεν το εγκατέλειφαν ποτέ, συ­ νεχίζουν να το κατοικούν και, παρά τπ

Καρολάιν, παρότι εγκλωβισμένη και απεριποίητη, αποπνέει έναν αέρα δυ­

φθορά, συνεχίζουν να αποπνέουν κάτι

ναμισμού που της προσδίδει γοητεία και ερωτισμό, καλύπτοντας σχολα­

από τπν παλιά του μεγαλοπρέπεια. Μι­ λούν τπ γλώ σσα τπς ανώτερης τάξης, διατηρούν τους καλούς τους τρόπους, αλλά είναι όλοι ανίκανοι να αντικρί­ σουν τους κατεστραμμένους τους εαυτούς ή να αντιμετωπίσουν τις βλά­ βες που οι ίδιοι προκάλεσαν.

τρόπο να μας ξαφνιάζει, με το ν δεξιοτεχνικό χειρισμό τω ν ανατροπών, της πλοκής και της απόκρυψης πλη­

Ο δ όκτωρ Φάραντεϊ επισκέπτεται το σπίτι, χρόνια αργότερα, ω ς γιατρός, η ασθενής δεν είναι κάποιο από τα μέλη

ροφοριών, αυξάνοντας σταδιακά την ένταση και το σασπένς, ρίχνοντας το

της οικογένειας, αλλά η δεκατετράχρονη υπηρέτριά τους, η μοναδική σε ολόκληρο το σπίτι που κάποτε πα­ ρείχε εργασία σ ε δεκάδες ανθρώπους. Η Μπέτι φοβάται πως κάτι δεν πάει καλά εκεί μέσα κι όλοι την κοροϊ­ δεύουν για τις παιδαριώδεις φοβίες της. Στις κλασικές ιστορίες φαντα­ σμάτων πρώτα είναι τα παιδιά ή τα κα­ τοικίδια που αντιλαμβάνονται την πα­ ρουσία κάποιας υπερφυσικής οντότη­ τας. Ό μως η Μπέτι, που θεωρείται από όλους πλάσμα μειωμένης αντίληψης, είναι εκείνη που θα τρέξει μετά από

δ

52

0

Ο

στικά το ν υφέρποντα σνομπισμό της. Η Ουότερς, όπως και σ τα προηγού­ μενα μυθιστορήματά της, έχει το ν

κάθε χτύπημα να καθησυχάσει τους ανωτέρους της, να σφουγγαρίσει το αίμα, να μαζέψει τα σπασμένα ποτή­ ρια, να φέρει τσάι για να τους καλμά­ ρει. Η κυρία Έιρς είναι μια απομονωμένη γυναίκα που συνεχίζει να ζει μέσα σε αυτό το περιβάλλον φθοράς και εγ­ κατάλειψης με τα δυο της παιδιά. Ο γιος Ροντ έχει επιστρέφει από την αε­ ροπορία με τραύματα και με «προ­ βλήματα νευρικής φύσης» και προ­ σπαθεί να ανασυγκροτήσει το σπίτι και τα κτήματα. Πουλάει οικόπεδα και ζει με τα κεφάλαια. Ο Ροντ είναι ανί­ κανος να σταθεί σ το ύψος τω ν προ­ γόνω ν του. Ανίκανος να ανέβει τις σκάλες χωρίς να πονάει, βυθισμένος

βάρος σ τη φ ω νή του αφηγητή: κατά πόσον ο δρ Φάραντεϊ είναι αξιόπιστος, μήπως πρέπει κι αυτός να έρθει αντι­ μέτωπος με τα δικά του φαντάσματα; Μήπως η εκδοχή που φθάνει σε μας είναι φορτισμένη από τα δικά του ανε­ πίλυτα θέματα, παρότι ο ίδιος συνε­ χώς επιστρατεύει την επιστημονική του ιδιότητα για να μας πείσει: «Εγώ βλέπω μόνο όσα είναι μπροστά στα μάτια μου. Κι έπειτα το σκέφτομαι λο­ γικά, επαγωγικά. Ετσι κάνουν οι για­ τροί», αντιτιθέμενος σ ε κάθε μορφή μυστικισμού. Κάθε ιστορία μυστηρίου με φαντά­ σματα και πνεύματα χρειάζεται και έναν δρα Φάραντεϊ, έναν κοφ τό και προσγειωμένο ορθολογιστή, η φωνή του σκεπτικισμού που θα επαναφέρει το ν αναγνώστη μετά από κάθε «επί­ θ εση » τω ν ασώματων οντοτήτων. Κα­ θώ ς η αφήγηση προχωράει, παρέχον­ ται πλήθος «λογικών εξη γή σεω ν» για τα υπερφυσικά φαινόμενα, η αμφιση­ μία όμως δεν υποχωρεί και η συγγρα­ φέας φαίνεται πως απαιτεί από μας να γίνουμε πιο ευφάνταστοι και να συμ­ πληρώσουμε τα κίνητρα και τα αιτή­ ματα τω ν ηρώων, ακόμα και αυτά του αφηγητή της, ο οποίος κυνηγά τα φαντάσματα της δικής του παιδικής ηλικίας και τη ς ενήλικης ανεπάρκειάς του. ■

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

Πλάτων Πλάτων

Πλάιων

Π λ ά ιω ν

_

i

Π λ ά ιω ν

_____ r

....

W k π λά ιω ν

^

Π λ ά ιω ν / ΠΑάΓι

Π λ ά ιω ν

Π λ ά ιω ν

Π λ ά ιω ν

—

Π λ ά ιω ν

Π λ ά ιω ν

• Πολιτικός · Φαιδρός · Πρωταγόρας · Μύθοι · Απολογία Σωκράτους - Κριτών · Σοφιστής · Τιμαίος • Απόκρυφοι διάλογοι, Περί δικαίου · Συμπόσιον · Γοργίας · Πολιτεία (2 τόμοι) · Φαίδων · Λάχης - Λύσις

w w w .z itr o s .g r

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΑΘΗΝΑ: Ασκληπιού 6, τηλ.: 210 3626350, fox: 210 3626360 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Πλάτωνος 2, τηλ.: 2310 270 884, 2310 270 184, fox: 2310 271 766

δ:βιβλιοκριτική

Χρυσοκόκκινες έρημοι και απολιθω μένες θάλασσες

Θανάσης Μήνας

ι Αρειανοί πάντα θα έρ­

σαν ένα άλλο αμερικανικό (κόκκινα,)

χονται» γράφει, με μια

όνειρο. Οι εισβολείς βεβαίως αδράχνουν την ευκαιρία και σ το όνομα της ανάπτυξης εμπορευματοποιούν, λαφυ­

Ο

δόση ειρωνείας, ο Φίλιπ

Κ. Ντικ, έχοντας μάλλον κατά νου το ν Πόλεμο τω ν κόσμων (1898) του X. Τζ. Γουέλς και την αλησμόνητη φάρσα που σκάρωσε τη δεκαετία του ’30 στα αμε­ ρικανικά ερτζιανά ο συνονόματος του βρετανού συγγραφέα, Ό ρσον Γουέλς. Στα Χρονικά του Ά ρη (1950) ο Ρέυ Μπράντμπερυ αντιστρέφει την main­ stream science fiction συνθήκη που θέ­ λει τους μοχθηρούς Αρειανούς να έχουν κατακτητικές διαθέσεις απέναντι στη Γη- δεν είναι οι Αρειανοί αυτοί που έρχονται αλλά οι Γήινοι, οι οποίοι γύρω σ το έτος 2035 εποικίζουν τον τέταρτο σ ε απόσταση από το ν Ήλιο πλανήτη. Τα Χρονικά εκτείνονται έως το 2057. Το καθένα από αυτά εξιστορεί και ένα διαφορετικό επεισόδιο, ένα διαφορε­ τικό στάδιο στην πορεία της γήινης πα­ ρουσίας στον Άρη, και όλα μαζί συνθέ­ τουν μια μεγάλη αφήγηση που δεν απέ­ Ray Bradbury Τα χρονικά του Αρη Μετάφραση: Δημήτρης Αρβανίτης Άγρα, 2011 σελ. 255, € 21,00

χει και πολύ από το έπος -πρόκειται όμως για ανπηρωικό έπος. Ο Μπράν­ τμπερυ χρησιμοποιεί ω ς ιστορικό πρό­ τυπο στην αφήγησή του την ανακά­ λυψη και το ν αποικισμό της Αμερικής.

ραγωγούν και τελικά εξουθενώνουν περιβαλλοντικά τη Γη της Επαγγελίας. Τα παραδείγματα που ο συγγραφέας δανείζεται από το έπος της κατάκτησης τη ς Δύσης είναι χαρακτηριστικά: σε μια ιστορία ο ιδιοκτήτης ενός απομονωμέ­ νου μεθοριακού σταθμού ανυπομονεί για το πότε θα περάσει από τα μέρη του η πυραυλική σύνδεση ώ σ τε να πιάσει την καλή (βλέπε σιδηροδρομική σύν­ δεση Ανατολικής - Δυτικής Ακτής). Σε μια άλλη πρωταγωνιστεί μια πόλη φάν­ τασμα που κάποτε ήταν ακμαία χάρη στα γειτονικά κοιτάσματα (βλέπε πυρε­ τό ς του χρυσού). Σε μια τρίτη αναδιηγείται τη μαζική εσωτερική μετανά­ στευση τω ν μαύρων από το ν Νότο προς τον Βορρά στις δεκαετίες μετά το ν Αμερικανικό Εμφύλιο. Οι αυτόχθονες του Α ρη (τους οποίους φρόντισαν να εξολοθρεύσουν οι άποικοι) παρου­ σιάζονται ειρηνικοί και φιλοσοφημένοι (βλέπε Ινδιάνοι). Υπονοείται επίσης ότι οι αυτόχθονες είχαν αναπτύξει έναν με­ γάλο πολιτισμό που καταστράφηκε, την

Ο Αρης του είναι ένας Νέος Κόσμος γε­ μάτος αναρίθμητες πλουτοπαραγωγικές πηγές που παραμένουν αναξιοποί­ ητες. Είναι ένας κόσμος που προσφέρει απίθανες πιθανότητες στους νεοφερ-

Υπάρχει, τέλος, η εξαιρετική ιστορία με το ν τίτλο «Ά σ ερ Β », όπου ο Μπράν­

μένους, είναι το εδώ και τώρα όπου ο καθένας μπορεί να τα καταφέρει -κάτι

τμπερυ διασκευάζει την Π τώ ση του οί­ κου τω ν Ά σ ε ρ του Έντγκαρ Άλαν

αξία του οποίου οι περισσότεροι νεοφερμένοι αδυνατούν να εκτιμήσουν (βλέπε προκολομβιανοί πολιτισμοί).

Πόου, σχολιάζοντας τις μεγάλες πυρές τω ν βιβλίων τω ν ναζί, την εποχή του μα­

παρθένο πριν από την εισβολή Άρη σαν έναν «τόπο ελπίδας, ονείρων και ποι­

καρθισμού, αλλά και την επιβολή του άτεγκτου ρεαλισμού στη λογοτεχνία και

ητικής μεταφοράς -γεμάτο αχανείς χρυσοκόκκινες ερήμους, κρυστάλλινες κολόνες και απολιθωμένες θάλασσες». Οι νεοφερμένοι εγκαταλείπουν έναν κό­ σμο στα πρόθυρα της καταστροφής (Γη) αναζητώντας σ τον Άρη μια υπό­

την τέχνη: οι διοικούντες στη Μητρό­ πολη απαγορεύουν την κυκλοφορία και την κατοχή έργων που ανήκουν στην κατηγορία του φανταστικού, με το σκε­

λιγότερο παραγωγικούς και μπορούν να τους οδηγήσουν σε ανατρεπτικές ενέρ­

σχεση για το αύριο, που όμως δεν εκ­ πληρώνεται εξαιτίας τω ν ίδιων. Η οπτική του Μπράντμπερυ είναι αισιό­ δοξη και απαισιόδοξη συγχρόνως, και

γειες -όμω ς ένας ρομαντικός συλλέ­ κτης παίρνει την εκδίκησή του. Τρία

το βιβλίο του δεν θα μπορούσε παρά να απηχεί τους τόνους της εποχής που

χρόνια μετά ο Μπράντμπερυ θα ανα­ πτύξει πλήρως αυτή του την ιδέα σ το

γράφτηκε: αρχή της δεκαετίας του ’50 η προοπτική για τα πρώτα διαστημικά ταξίδια γεννά μεγάλα οράματα, τα οποία όμως μετριάζει η επίγνωση της

πτικό ότι τα έργα αυτά οξύνουν την φαντασία τω ν ανθρώπων, τους κάνουν

Φαρενάιτ 451. Συγγραφέας με πλούσια εκφραστικά μέσα, ο Μπράντμπερυ παρουσιάζει το ν

ύπαρξης της Βόμβας. 1

Τ Τ π ηίΤ Γίΐηπ ό γ ιατα10classical 0χρόνιατηε library nyuuqjuyu L0EB T o βιβλιοπωλείο και ο ι εκδόσεις α νθ ρω ­ πιστικών σπουδών Δ.Ν . ΙΙαπαδήμα συμ­ μετέχουν σ τον εορτασμό της εκα τοντα ε­ τηρίδας της κλασικής βιβλιοθήκης LO E B του Πανεπιστημίου H AR V AR D . Επική και λυρική ποίηση, τρα γω δία και κωμωδία, ιστορία, περιήγηση, φιλο­ σ οφ ία και ρητορική, ο ι μεγάλοι ιατρικοί συγγραφείς και οι μαθηματικοί, οι εκκλη­ σια στικοί πατέρες, ολόκληρη η κλασική κληρονομιά μας, α ντιπροσωπ εύεται με

νους τόμους στους οποίους η ακριβής και λογοτεχνική αγγλική μετάφραση παρατί- | θ εται αντικριστά προς το αρχαίο κείμενο, Μ ε την ευκαιρία αυτού του εορτασμού το βιβλιοπωλείο Δ .Ν . Παπαδήμα ενημε­ ρώ νει το α ναγνω στικό κοινό ό τι δια θέτει πλήρεις σ ειρές τω ν ελλήνων και λατίνων κλασικών και ότι από 1 Ιουνίου 2011 έως 31 Δεκεμβρίου 2011 π ροσφέρει δύο τό- , μους σ τη ν τιμή του ενός (κ άθε τόμος από 31,35 € π ωλείται 25 € ).

καλαίσθητους και καλοτυπωμένους δεμέ­

. Από το 1960 _ ' Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ Δ. Ν . Π Α Π Α Δ Η Μ Α Προσφορά στον Π ολιτισμό και την Παιδεία Ιπιιοκράτους 8 · Αθήνα Τ.Κ. 10679 · Τηλ.: 210.36.27.318 · www.papadimasbooks.gr · info@papadimasbooks.gr

,

δ:βιβλιοκριτική

«Εξαιρετικά φωτεινά και απίστευτα μακριά»

Λεύτερης Καλοσπύρος

Τ

ο

μυθιστορηματικό

ντεμ-

πούτο ενός νεαρότατου συγ­

γραφέα χαρακτηρίζεται από ένα παράδοξο και ό σο πιο επιτυχη­ μένο είναι αυτό το ντεμπούτο τό σ ο π ερισσότερο ενισχύεται το παρά­ δοξο: Σε έναν κόσμο αλγοριθμικά πολύπλοκο σαν το ν σημερινό, το ν οποίο κανείς μπορεί να ερμηνεύσει (;) μονάχα σ ε μικροσκοπικό επίπεδο και σ το ν οποίο η νανοτεχνολογία διεκδικεί πια από τις οπτικοακουστικές τέχνες και την ερασιτεχνική δη­ μοσιογραφία το υ Διαδικτύου το ν τίτλο της «μεγάλης αφήγησης» (sic) τη ς εποχής μας, η επιτυχία με την οποία στέφ ετα ι η προσπάθεια ενός συγγραφέα σαν το ν Τζόναθαν Σά­ φραν Φόερ, που ό σ ο έγραφε δεν είχε πάρει καλά-καλά τ ο

πτυχίο του

ακόμη, να μιλήσει από το πρώτο του βιβλίο για τα σημαντικότερα θέματα Τζόναθαν Σάφραν Φόερ Ό λα έρχονται στο φως Μετάφραση: Μυρσίνη Γκανά Μελάνι, 2011 σελ. 442, € 19,50

τη ς ανθρώπινης κατάστασης, το ν θάνατο, τη μνήμη, τη ν ταυτότητα, τη ν αγάπη, την επιθυμία, τη ν απώ­ λεια, τη ν εμμονή, δεν κάνει απλώς αυτήν τη ν προσπάθεια να μοιάζει απατηλή, ατέρμονα ημιτελής, ένδοξα αποτυχημένη, αλλά και φέρνει κριτι­ κούς και αναγνώστες σ ε μια αμηχα­ νία που συγκρίνεται μονάχα με εκείνη που καταλαμβάνει αυτόν που έρχεται για πρώτη φορά σ ε επαφή με ένα παιδί-θαύμα: γιατί επιμένω να υποτιμώ κάποιον που έχει όλα τα

προσόντα να επισημάνει το ανείπωτο αλλά δεν είναι βιωματικά και εγκε­ φαλικά έτοιμος να το κάνει, παρότι μου έχει μόλις αποδείξει περίτρανα ότι μπορεί; Οι αγγλοσάξωνες κριτι­ κοί, έτοιμοι πάντα να στολίσουν με ύμνους κάθε νέο φυντάνι τη ς αμερι­ κάνικης λογοτεχνίας με μια προθυμία που αγγίζει τα όρια τη ς δουλοπρέπειας (βλ. το φετινό παράδειγμα με τη ν υπερεκτιμημένη Τέα Όμπρεχτ), φυσικά δεν συμμερίζονται τέτοιου εί­ δους προβληματισμούς. Αποθέωσαν, δικαίως αυτή τη φορά, το Όλα έ ρ ­ χονται σ τ ο φως, χαρακτηρίζοντάς το ομόφωνα ένα από τα πιο διασκεδαστικά και πρωτότυπα λογοτεχνικά έργα τω ν τελευταίων ε τώ ν και μετά τη ν έκδοση του δεύτερου μυθιστο­ ρήματος του, του αξιολάτρευτου Εξαιρετικά δυνατά και α π ίστευ τα κοντά, καλωσόρισαν το ν Φόερ σ τον Λευκό Οίκο τω ν σημαντικών συγ­ γραφ έω ν τη ς νεότερης αμερικάνικης λογοτεχνίας. Ο νεαρός αμερικανοεβραίος Τ ζόνα ­ θαν Σάφραν Φόερ σπουδάζει ακόμη Φιλοσοφία σ το Πρίνστον όταν, κου­ βαλώντας τις λίγες αποσκευές του και την ακριβοθώρητη φωτογραφία μιας νεαρής γυναίκας, της Ογκουστίν, που ο οικογενειακός θρύλος τω ν Φόερ έχει εντυπώσει σ το συνει­ δητό και σ το υποσυνείδητό του ω ς τη γυναίκα που έσ ω σ ε το ν παππού του

από τους Ναζί, αποφασίζει να ταξι­ δέψει (στην πραγματικότητα) στην

νοθεύσει τη ν αλήθεια τη ς βιωμένης εμπειρίας. Στο τέλος, ο πιο αναξιόπι­

Ουκρανία για να εντοπίσει τα ίχνη της και παρέα (όχι στη ν πραγματικό­ τη τα) με έναν απολαυστικά ανισόρ­ ροπο ξεναγό, το ν 'Αλεξ, που μιλάει

σ το ς αφηγητής του βιβλίου αποδεικνύεται ότι είναι ο (γλωσσικά ευπρε­ πής) συγγραφέας. Τ ο πολυεπαινεμένο μυθιστόρημα του

σπασμένα αγγλικά, παινεύεται διαρ­ κώς για τους ερωτικούς θριάμβους του και προσπαθεί μέσω του Τζόναθαν να ταυτοποιήσει και να επικαιροποιήσει τις μπουρδουκλωμένες γνώ σεις του για τη ν αμερικάνικη non κουλτούρα, το ν ξεροκέφαλο παππού του Ά λεξ, που εκτελεί χρέη οδηγού, και τη σκυλίτσα τους με το απίθανο όνομα Σάμι Ντέιβις Τζούνιορ Τζούνιορ, οργώ νουν τα χωριά τη ς Ου­ κρανίας για να εντοπίσουν το Τράχιμπροντ, το παραμυθένιο σ τετλ (χω­ ριό) του ήρωα, σ το οποίο θα μπο­ ρούσε ίσως να ζει ακόμη η Ογκουστίν. Ο Φόερ αφηγείται τη ν ιστορία του χωριού και τω ν προγόνων του από τ ο 1791 και το γεγονός που ση­ μάδεψε τη ζω ή τη ς προ-προ-προπρο-προ-γιαγιάς του έω ς το 1941 και το πογκρόμ που αφάνισε το στετλ, μέσα από κεφάλαια που παρεμβαί­ νουν ανάμεσα σ τις φορτωμένες με κραυγαλέα συντακτικά λάθη και κ ω­ μικά γραμματικά φάλτσα επιστολές που στέλνει ο Ά λ εξ σ το ν Τζόναθαν όταν αυτός έχει πια εγκαταλείψει την Ουκρανία και σ τα κεφάλαια σ τα

Φόερ έχει βεβαίως ατέλειες και αδυ­ ναμίες. Η πρόζα του Φόερ, στην προσπάθειά το υ να μιλήσει για τη ν φαι­ νομενολογία τη ς απώλειας, καθοδη­ γείται συχνά από κυκλικές αδιέξοδες προτάσεις που θυμίζουν φίδι που τρώ ει τη ν ουρά του. Η αυτοκτονία το υ παππού του Ά λ εξ είναι τελείω ς αναπάντεχη και δεν προκύπτει σαν το αποτέλεσμα μιας κλιμακούμενης υπαρξιακής οδύνης, μιας ατάσθαλης εσωτερικής μάχης ανάμεσα σ τη βε­ βαιότητα ότι έπραξε το καλύτερο που μπορούσε να πράξει υπό τη ν πίεση τη ς ναζιστικής απειλής και σ τις ενο­ χές του για το ότι δεν μπόρεσε να υπερβεί τη ν προγραμματισμένη μοίρα του. Και η Ογκουστίν δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα αφηρημένο θεωρητικό σχήμα που συμβολί­ ζει τη ν απουσία νοήματος, τέχνασμα που έχουν εξαντλήσει εδώ και χρόνια οι γηραιότεροι αμερικανοί μεταμον­ τέρνοι συγγραφείς. Παρά τις αναπόφευκτες αδυναμίες

οποία ο Ά λ εξ περιγράφει σ ε σαφ ώς

που συνοδεύουν το π ρώτο βιβλίο, το Όλα έρχονται σ τ ο φ ω ς ξεχειλίζει από νεύρο, σπαρταριστό χιούμορ, ανε­ ξάντλητη ευρηματικότητα αλλά κι

καλύτερα αγγλικά το ταξίδι και τις πε­ ριπέτειες τω ν η ρώ ω ν ό σ ο αναζητούν τη ν Ογκουστίν. Ό σ ο πιο ανεπιτή­

από το πάθος ενός συγγραφέα που κάνει ό,τι περνάει από τη ν πένα του για να αποδείξει ότι η λογοτεχνία δια­

δευτα κι αυθόρμητα κατεβάζει τις λέ­

θέτει ακόμη τα μέσα και τις δυνάμεις να παρουσιάζει με συμπάθεια κι ενό­ ραση τα μεγάλα ζητήματα τη ς αν­ θρώπινης κατά στα σης, τη ν ίδια

ξεις και τις ιδέες το μυαλό του Ά λ εξ τό σ ο πιο κοντά στην αλήθεια βρί­ σκεται η αφήγησή το υ - ό σο πιο σ ω ­ στά, προσεκτικά και συγκεντρωμένα γράφει ο Ά λ εξ τό σ ο η μυθοπλασία βρίσκει ολοένα π ερισσότερες τρύπες για να χωθεί σ την αφήγηση και να

στιγμή που ο ίδιος δεν φαίνεται να τρέφει καμιά αυταπάτη για το περιο­ ρισμένο πολιτισμικό τη ς εκτόπισμα σ τη σημερινή εποχή. ■

δ : βιβλιοκριτική

Βλέπεις με

δεμένα μάτια μόνο

'Ελσα Καραγιαννοπούλου

νω στό ς από τις Γκρίζες ψυχές, την Αναφορά του Μ πρόντεκ,

Γ

αλλά και την Αγαπημένη του κυρίου Λιν, ο Φιλίπ Κλοντέλ προχωρεί σ ε μια διερεύνηση της σημερινής δυ­ τικής κοινωνίας που κονιορτοποιεί τις ταυτότητες, τις προσωπικότητες και, ίσως, το μέλλον. Η ιστορία είναι απλή: σε μια πόλη που δεσπόζει μία Επιχεί­ ρηση καταφτάνει ο Ερευνητής προκειμένου να διεξάγει - τι άλλο;- την έρευνά του για τις 20 αυτοκτονίες που συνέβησαν σ την Επιχείρηση. Αλλά μοιάζει, από τη στιγμή που πατάει το πόδι του, ότι όλοι και όλα είναι στραμ­

Philippe Claudel Η έρευνα Μετάφραση: Βασιλική Κοκκίνου Ψυχογιός, 2011 σελ. 224, € 14,00

το μάτι να μη βλέπει αλλά και αυτά που είναι απαραίτητο να δει. Γίνεται όμως να κινήσεις τα γρανάζια ενός συστήματος από την αντίθετη πλευ­ ρά; Γίνεται να περπατήσεις κόντρα σ το ρεύμα εκατοντάδων ανθρώπων χωρίς να καταπατηθείς, να σπρωχτείς και σ το τέλος να αναγκαστείς να ακο­ λουθήσεις τη δική τους ροή; Η Επιχείρηση, το Σύστημα, δεσπόζει παντού. Καταπίνει τα πάντα, επεκτεί-

μένα εναντίον του. Όλα είναι γκρίζα,

νεται και απορροφά τους πάντες. Μπορεί ο ήρωάς του να γλιτώσει; Έ να

μουντά. Τα γεγονότα εκτυλίσσονται με τέτοια ταχύτητα που μονίμως είναι βρεγμένος, αξύριστος, απεριποίητος.

ερώτημα που αφήνει ανοιχτό ο συγ­ γραφέας. Θυσιάζει το ν ήρωά του για να μεταφέρει σ τον αναγνώστη το ν

Ο Αστυνομικός το ν θεωρεί ταραχο­ ποιό στοιχείο. Ό σο για τις αυτοκτο­

προβληματισμό. Υπάρχει δύναμη λοι­ πόν; Υπάρχει θέληση; Η δύναμη προ­ ϋποθέτει τη θέληση. Κατά πόσο ο

νίες; Ποιες αυτοκτονίες; Α ν συνέβαιναν τό σες πολλές αυτοκτονίες σί­ ? g

αφυπνίζει. Φωνάζει και δείχνει γύρω το υ όλα αυτά που φαίνονται φυσιο­ λογικά, όλα αυτά που είναι μαθημένο

γουρα θα είχε ακουστεί... Αυτή είναι η απάντηση που παίρνει απ’ όλους. Η λέξη «εφ ιάλτης» είναι πολύ αφηρημένη για να περιγράφει αυτό το μυθι­ στόρημα. Η μόνη πραγματικότητα εί­ ναι αυτή που έχει επιβληθεί, αυτή που οδηγεί το ν καθένα να χάσει την ελεύ­ θερη βούληση, να προσαρμοστεί, να συμβιβαστεί και να αποτελέσει ανα­ πόσπαστο μέρος του συστήματος. Ένα μυθιστόρημα με κοινωνικές προ­ εκτάσεις, κοινωνικοπολιτικές, ψυχο­ λογικές. Ο Φιλίπ Κλοντέλ θέλει να

Ερευνητής έχει τη θέληση; Θέλει απλώς να κάνει τη δουλειά του; Όλα είναι συγκεχυμένα. Το μόνο που γνω ­ ρίζει ο αναγνώστης είναι ότι ο Ερευ­ νητής έχει πάει εκεί για να κάνει τη δουλειά του. Η Έρευνα είναι η δου­ λειά του. Η ταυτότητά του έχει χαθεί πολύ πριν. Τ ο σύστημα το ν έχει κα­ ταπιεί προτού το συνειδητοποιήσει ο ίδιος. Αυ τό το μυθιστόρημα είναι μία όψη της πραγματικότητας. Συνήθως αυτή κρύβει το ν όποιον εφιάλτη, οποιοδήποτε τρόμο. 1

Ο ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΓΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ~·- \ ΤΟΥ

ΣΤΕΜΜΑΤΟΣ

G E O R G E R.R·

M A R T IN

ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

ΒΑΣΙΜΩΝ

ρ = ;| ·

Μ/ *

ΒΟΡΑ

Λ ,

' ’

1 '

-

Το λογοτεχνικό έπος που ενέπνευσε την αγαπημένη τηλεοπτική σειρά αμέτρητων θεατών! Διάθεση: Σουλτάνη 17, Αθήνα, χηλ.: 210-3801487. fax: 210-3841095 email: anubis@compupress.gr

δ : βιβλιοκριτική

Η αλήθεια έχει τον τρόπο της

ηώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης

Ζ

ο ρ ζ Σιμενόν, ένας θρύλος. Έ ζη σ ε ανάμεσα στα 1903 και

1989, απόλαυσε αμέτρη τες ερωμένες, έγραψε δεκάδες χιλιάδες σελίδες. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και ο Χένρι Μίλερ καταβρόχθιζαν με επι­ μελή μανία τα βιβλία του. Τον διαβά­ ζαμε κι εμείς, έφηβοι, σ τα κιτρινόμαυρα τομίδια τω ν εκδόσεων Λυ­ χνάρι. Τώρα επανερχόμαστε, το ν δια­ βάζουμε με άλλο μάτι.

jjj S

George Simenon Οι άγνω στοι μέσα στο σπίτι Μετάφραση: Αργυρώ Μακάρωφ Άγρα, 2011 σελ. 252, € 13,00

ενός πεθαμένου μέσα σ το ίδιο του το σπίτι, το ν οδηγεί στη συνειδητοποίηση, στη σκέψη, στη δράση, στην επι­ κοινωνία με την Νικόλ και τους γύρω του, στην άρση της αλλοτρίωσης. Ο Λουρσά, ο οποίος «συνήθιζε στις τρεις να κάνει έναν περίπατο, γύρω από τα ίδια ακριβώς οικοδομικά τε ­ τράγωνα, όπως βγάζει κανείς βόλτα ένα σκυλί, μόνο που ήταν σαν το

Καίτοι δεξιών πολιτικών φρονημά­

λουρί να το φορούσε ο ίδιος» (σ. 58), τώρα ξαναμπαίνει στη ζωή, ξαναβρί­

των, ο Σιμενόν, όπως και ο Μπαλζάκ, γίνεται ανατόμος της αλλοτρίωσης.

λύπτει τη «ζω ή μιας ομάδας, που δεν

σκει όλο του το μένος (σ. 97), ανακα­

Μ έσα από πλοκές που έχουν την απλότητα τω ν μπλουζ, ωθεί τους ή ρωές του σ το χείλος του γκρεμού,

την είχε σκεφτεί ποτέ, μια ζω ή που αντιτασσόταν στην άλλη, σ την επίσημη

στου βαρελιού το ν πάτο και, χωρίς σχέδιο ή πρόγραμμα, μέσα από ένα τυχαίο συμβάν, αυτοί θα βρούνε την αλήθεια τους, τη δική τους αλήθεια, ό σ ο αταίριαστη κι αν είναι με την

ται τη διάθεση να χιμήξει μπροστά, να εξεγερθεί ενάντια σ τον ίδιο του το ν

εποχή ή με τις κοινωνικές επιταγές. Σ το παρόν μυθιστόρημα ένας ήπιος αλλά παραιτημένος αλκοολικός δι­ κηγόρος, ο Εκτόρ Λουρσά, ζει με τη σκιά τω ν αναμνήσεων, με μιαν αχανή βιβλιοθήκη που θα ζήλευε ο Μπόρχες, και με τη ν Νικόλ, τη θυγατέρα του. Διαβάζει, τρώει, πίνει, κοιμάται, δεν μιλάει, δεν επικοινωνεί, δεν ανα­ ζητεί, σχεδόν δεν υπάρχει, απλώς σέρνεται μες στη ν αλληλουχία τω ν δευτερολέπτων. Ένα αναπάντεχο γεγονός, η εύρεση

ζω ή της πόλης» (σ. 117), και αισθάνε­

εαυτό και στη φονική ανία μιας πόλης/πληγής κακοφορμισμένης. Απομακρύνεται από το αλκοόλ. Θέ­ λει να τρανταχτεί, «να αποτινάξει από πάνω του τα άχυρα του στάβλου του, τις άσχημες μυρωδιές που ήταν ακόμη κολλημένες σ το πετσί το υ » (σ.

133), και το κάνει. Κι αυτό είναι ο θρίαμβός του. Κάπου, σ τη σελίδα 128, ο Σιμενόν, μιλώντας για έναν θερμοκέφαλο νεαρό, το ν Μανού, μας κλείνει τ ο μάτι αποκαλύπτοντάς μας τ ο συγγραφικό του πρόγραμμα: «Εκεί που οι άλλοι έπαιζαν λίγο πολύ αθώα, εκείνος έφερε έναν επικίνδυνο ρεαλισμό». ■

Μνήμη και λογοτεχνική γραφή

Τ

α τελευταία χρόνια όλο και συ­ χνότερα οι λογοτέχνες αλλά

και οι κριτικοί επανέρχονται σ το θέμα τη ς μνήμης και τη ς διαχείρι­ σής της. Η ίδια η λογοτεχνία αποτελεί ένα χώρο αναγνώρισης τό σ ο της μνή­ μης - ανάμνησης και τω ν προϊόντων της ό σο και τω ν ίδιων τω ν λογοτεχνι­ κών μορφών που σχηματίζονται χάρις σ ε αυτά. Κατά τον Paul Ricoeur η

σταση του υποκειμένου και του κό­ σμου μέσω της γραφής. Αναπτύσσον­ τα ς το ζήτημα της διόγκωσης της μνημονικής λειτουργίας και της υπερμνη­ σίας σε μια σειρά λογοτεχνικών έργων, ο μελετητής αναδεικνύει την έννοια της ταυτότητας ω ς κορυφαίου διακυβεύματος μιας τέτοιας προβληματικής. Οι υπόλοιποι μελετητές κινήθηκαν σ ε πολλά πεδία. Μια ομάδα απασχολή­

μνήμη διαθέτει μια αφηγηματοποιητική ιδιότητα, με την οποία μας προ-

θηκε με το ζήτημα της πολιτισμικής μνήμης, τη συμβολή του αρχαίου κό­

σφέρεται από την αρχαιότητα ώ ς τις μέρες μας και μέσα από την οποία πα-

σμου στην αυτογνωσία του ατομικού

ράγεται και η αισθητική ενός έργου.

μης - γραφής - μύθου. Άλλους μελετη­ τές απασχόλησε ο ρόλος της μνήμης στην πορεία τω ν λογοτεχνικών γενών

Και αυτό γιατί η λογοτεχνική μορφή σχετίζεται με τη λογοτεχνική μνήμη και αναγνώριση. Φυσικά, από τη λει­ τουργία της μνήμης μέχρι τη μετα­ τροπή τη ς σ ε λογοτεχνική πραγματι­ κότητα μεσολαβούν διεργασίες που χρήζουν μελέτης. Σε αυτό το πεδίο κι­ νούνται οι περισσότερες μελέτες που δημοσιεύονται σ ε αυτόν το ν τόμο και είναι αποτέλεσμα τω ν εργασιών του τέ ­ ταρτου συνεδρίου που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Γενικής και Συγκρι­ τικής Γραμματολογίας μαζί με το ν Το­ μέα Νεοελληνικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστη­ μίου Αθηνών (Νοέμβριος 2008). Την εναρκτήρια ομιλία του συνεδρίου έκανε ο Alain Montandon, υπογραμμί­ ζοντας τη λειτουργία του δίπολου μνήμης/λήθης σ ε σχέση με την αναπαρά­

ΠάννηςΝ. Μπασκόζος

και συλλογικού εγώ και της σχέση μνή­

και στη διαμόρφωση της αισθητικής τους. Αρκετές ανακοινώσεις είχαν να κάνουν με τους τόπους, τα αντικείμενα και τα σύμβολα της μνήμης που επη­ ρεάζουν τους τρόπους και τη λειτουρ­ γία της λογοτεχνικής γραφής. Ενώ μια μεγάλη ομάδα μελετητών ασχολήθηκε με τη μνήμη και τη σχέση της στη συγ­ κρότηση της ατομικής ταυτότητας. Πολλές ομιλίες στηρίχτηκαν σε συγκε­ κριμένα λογοτεχνικά έργα ή σε συν­ δυασμό διαφόρων λογοτεχνικών έργων από διαφορετικές εποχές. Το σύνολο τω ν ομιλιών και παρεμβάσεων έδειξε την ποικιλομορφία τω ν ζητημάτων που θέτει η λειτουργία της λογοτεχνικής μνήμης σ το κείμενο, το υποκείμενο, την κοινωνία και την ιστορία. ■

Ελληνική Εταιρεία Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας Γραφές της μνήμης, Σύγκριση, αναπαράσταση, θεω ρία Εισαγωγή - επιμέλεια: Ζ. I. Σιαφ λέκης Gutenberg, 2011 σελ. 644, ευρώ 41

δ: βιβλιοκριτική

Ένας αιώνας κυπριακής λογοτεχνίας

Φοίβος Σταυρίδης

έσα στη ν πληθώρα εκδό­ σ εω ν που κυκλοφορούν, κά­ ποια εκδοτικά γεγονότα τω ν τελευταίων δύο χρόνων αξίζουν ιδιαί­

Μ

της Κύπρου», πραγματοποίησε δύο εκδόσεις το 2009 και πριν λίγο καιρό, σ ε συνεργασία με τις γνω στές αθη­ ναϊκές εκδόσεις Πάπυρος, κυκλοφό­

τερα την προσοχή μας: Σ το τέλος της χρονιάς που πέρασε είχαμε την κυ­ κλοφορία της Ιστορία ς τη ς νεότερης κυπριακής λογοτεχνίας, τω ν Γιώργου

ρησε το βιβλίο του Αλέξη Ζήρα Όψεις τη ς κυπριακής πεζογραφίας 19002000, το οποίο παρουσιάζεται εδώ.

Κεχαγιόγλου και Λευτέρη Παηαλεοντίου, ενός έργου μόλις ...960 σελίδων! Τ ο βιβλίο δεν θα κριθεί εδώ, όμως η επιστημονική εγκυρότητα τω ν δύο συγγραφέων του προσφέρει όλα τα εχέγγυο πληρότητας και σοβαρότη­ τας ω ς προς το αποτέλεσμα. Κατά την τελευταία διετία βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη, από την Αθήνα, δύο γενναίες π ροσπάθειες συγκρότησης εκδοτι­ κών σειρών φιλολογικού ενδιαφέρον­

'ο ? ο

Αλέξης Ζήρας Ό ψ εις της κυπριακής πεζογραφίας 19002000 Αίπεια - Σπίτι της Κύπρου - Πάπυρος, 2010 σελ. 220, € 18,17

Αυτή η εκδοτική «άνοιξη», μεγάλο μέ­ ρος της οποίας εκπορεύεται από την Αθήνα, επιτρέπει -κ ατά την προ­ σφιλή (αλλά σχεδόν πάντοτε αμή­ χανη) έκφραση τω ν πολιτικών- «πε­ ριορισμένη αισιοδοξία» για συνέχισή της, αλλά -γιατί όχι- και τη ν ανάλογη «ανθ οφ ο ρία». Βέβαια όλοι γνω ρί­ ζουμε πόσο δύσκολα είναι τα πράγ­ ματα σ τον νεότερο ελληνισμό, όπου όχι μόνο αδάμαντες αλλά και πλη­ θώρα ευτελών αηομιμήσεών τους

το ς με κυπριακή ή ευρύτερα κυπρολογική θεματική. Η πρώτη, περισσό­ τερο φιλόδοξη ω ς προς τους στόχους και την έκτασή της, ανήκει στη σειρά «Επί τω ν κειμένων», τω ν εκδόσεων

διαγκωνίζονται για μια θέση στο υψι­

Τόπος. Συγκεντρώνεται υπό το ν προ­ βλεπτό υπότιτλο «Κυπριακή λογοτε­ χνία» και έχει ω ς υπεύθυνο το ν ακού­

αγάπη του συνεχίζει και ενδυναμώνει το ενδιαφέρον σπουδαίων νεοελληνι­ σ τώ ν που έμπρακτα το απέδειξαν έως

ραστο Λευτέρη Παπαλεοντίου. Έ ω ς σήμερα έχουν κυκλοφορήσει τέ σ ­ σερα βιβλία: δύο τ ο 2009 και δύο το 2010, ενώ ετοιμάζονται πολλοί άλλοι τίτλοι, όπως έχει ήδη ανακοινωθεί.

σήμερα, όπως ο Ιωάννης Συκουτρής ηαλαιότερα, ο Γιώργος Π. Σαββίδης

Η δεύτερη σειρά, τω ν εκδόσεων Αίπεια, οι οποίες αυτοπροσδιορίζονται ω ς «εκδοτική προσπάθεια του Σπιτιού

πετές λογοτεχνικό στερέωμα. Είναι γνω στή η τριανταπεντάχρονη σχέση του Αλέξη Ζήρα με τα κυπριακά γράμ­ ματα. Εδώ απλώς να προσθέσω ότι η

έως το τέλος της ζω ή ς του και ο νεό­ τερο ς τους Γιώργος Κεχαγιόγλου -για να περιοριστώ στις επιφανέστερες πε­ ριπτώσεις. Η διαρκής επαφή του Ζήρα με την Κύπρο, με δημοσιεύματα, επι­ σκέψεις, συμμετοχές σ ε συνέδρια και

εκδηλώσεις, προσωπική γνωριμία με δημιουργούς, αποταμίευσε στερεή γνώ ση η οποία, συνδυασμένη με κρι­ τική οξυδέρκεια, το ν αναδεικνύει ω ς έναν από τους εγκυρότερους νεοέλ­ ληνες κριτικούς που ασχολήθηκαν συστηματικά με τη λογοτεχνία της Κύ­ πρου. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής τη ς εγκυρότητας είναι η συμπερίληψη σ το ογκώδες Λεξικό νεοελληνι­ κής λογοτεχνίας τω ν εκδόσεων Πατάκη -το υ οποίου υπήρξε επιμελητής για πέντε χρόνια- εκατοντάδων λημ­ μάτων για τη λογοτεχνία της Κύπρου, εκ τ ω ν οποίων μεγάλος αριθμός έχουν γραφεί από το ν ίδιο. Παρότι σ το βιβλίο του Όψεις τη ς κυ­ πριακής πεζογραφίας 1900-2000 ο

σ μ ός» στεγάζεται κείμενο αποκλει­ στικά για το ν κυπριακής καταγωγής Κίμωνα Μιχαηλίδη, σμυρνιό εκδότη του σημαντικού αθηναϊκού περιοδι­ κού Παναθήναια, τω ν αρχών του 20ού αιώνα. Είναι μία « ε ξ αγχιστείας» σχέσπ με την κυπριακή πεζογραφική δημιουργία, όμως η σημασία της δεν μπορεί να αγνοηθεί. Την ενότητα «Ο μεσοπόλεμος και η πνιγηρή Αγγλοκρατία» απασχολεί η πεζογραφία του Λουκή Ακρίτα, του Κ ώστα Μάντη και του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη. Ακο­ λούθως, με τίτλο «Α π ό τ ο περιθώριο σ το προσκήνιο τη ς ιστορίας», το εν­ διαφέρον συγκεντρώνεται σ το πεζογραφικό έργο της Ήβης Μελεάγρου

Αλέξης Ζήρας συγκεντρώνει, ενοποιεί και επανεηεξεργάςεται μέρος από ηαλαιότερα δημοσιεύματά του, η εικόνα

και της Νίκης Μαραγκού. Κριτικά δο­ κίμια που αφορούν δημιουργούς εκ­ φραστές του κλίματος του 1974 και τω ν παρεπομένων τους συγκεντρώ­

που αποκτούμε είναι ενός ενιαίου έρ­ γου αναφοράς, θεωρητικής ηραγμά-

νονται στην ενότητα «Η εισβολή του ’74 και τα εξακολουθητικά της ίχνη».

τευσης και κριτικής θέσης. Με κέντρο ενδιαφέροντος την πορεία της κυ­ πριακής πεζογραφίας του 20ού αι­ ώνα, το βιβλίο αγγίζει συνοπτικά, χω­

Εδώ έχουμε κείμενα για την πεζογρα­ φία του Χρίστου Χατζήπαπα, του Σάββα Παύλου, του Κ ώ σ τα Λυμ-

ρίς να αποφεύγονται τοποθετήσεις, πολλά θέματα που διαχρονικά απα­ σχόλησαν μελετητές. Αριθμός κυ­ πριών η εζογράφων αξιολογούνται και ταυτόχρονα αποκτούμε καινούργιους προβληματισμούς και προσεγγίσεις. Το βιβλίο διαιρείται σ ε έξι ενότητες, σε κάθε μια από τις οποίες ανήκει αριθμός θεματικών υποκεφαλαίων. Η πρώτη ενότητα, με τίτλο «Η κυπριακή πεζογραφία στον 20ό αιώνα. Διαστά­ σεις, αντιθέσεις, όρια» αποτελεί το ει­ σαγωγικό θεωρητικό κείμενο του βι­ βλίου. Ακολουθούν, με μία κατά το δυνατόν χρονολογική σειρά, ενότητες

πουρή και του Γεωργίου Χαριτωνίδη. Τέλος, με την ενότητα «Παραβολικές διηγήσεις», που περιλαμβάνει μελετήματα για το έργο της Ευτέρπης Αραούζου και του Μάριου Μιχαηλίδη, ολοκληρώνεται η συγκομιδή κριτικών δοκιμίων του βιβλίου. Ό μως ας επιστρέφουμε στην εισαγω­ γική ενότητα, ένα κείμενο πυκνό σε προβληματισμούς πάνω σ ε πληθώρα θεμάτων της κυπριακής λογοτεχνίας. Κάποια ερωτήματα επανέρχονται συ­ χνά και απασχολούν κριτικούς και με­ λετητές της λογοτεχνίας μας. Θέματα όπως η ταυτότητα και τα όρια της κυ­

στις οποίες ο συγγραφέας εντάσσει κείμενα που αναφέρονται σ ε συγκε­ κριμένους συγγραφείς. Κ άτω από το ν

πριακής λογοτεχνίας δεν είναι λίγες οι φορές που έχουν προκαλέσει συζη­ τήσεις ή εντονότατες διαφορές από­ ψεων, κάποτε αποκρύβοντας πολιτι­

τίτλο «Ο πρώιμος κυπριακός πολιτι­

κές

περιχαρακώσεις,

ιδεοληψίες,

δ : βιβλιοκριτική ακόμη και προκρούστειες θέσεις. Σ το βιβλίο από την αρχή δηλώνεται με σα­ φήνεια ότι «δ εν σκοπεύει να δώσει πολιτικές απαντήσεις, αν και ο συγ­ γραφέας του γνωρίζει αρκετά καλά, από τη σχεδόν τριανταπεντάχρονη συνάφειά του με τη ν Κύπρο, ότι χω­ ρίς την πολιτική - ιστορική διάσταση είναι δύσκολο να εννοηθεί ένα μεγάλο μέρος τη ς πολιτισμικής πραγματικό­ τητας της νήσου». Βέβαια, αυτό δεν εμποδίζει το ν συγγραφέα να αναπτύ­ ξει νηφάλιους προβληματισμούς για μεγάλο αριθμό θεμάτων και να προ­ τείνει δικές του απαντήσεις. Ομόρριζες λογοτεχνίες, όπως η ελλαδική και κυπριακή λογοτεχνία, πέραν τω ν πολλών κοινών τους σημείων (γλώσσας, παιδευτικών καταβολών,

ρ

της «μνήμης» και τη ς «αλήθειας» όταν αναφέρονται στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επισημαίνει: «Σ τα όρια της κυπριακής λογοτεχνίας είναι σχετικά αναιμική, αν όχι ανύπαρκτη, η πα­ ρουσία μιας πεζογραφίας του πολέ­ μου, κάτι που δηλώνει πως για την Κύ­ προ ο πόλεμος και οι γενικότερες επι­ πτώσεις του, σ την ιστορία, στην κοι­ νωνία και στην τέχνη, δεν είχε τη βαρύνουσα, μεταιχμιακή σημασία που είχε για την Ελλάδα αλλά και την υπό­ λοιπη Ευρώπη». Καταλήγει, λοιπόν, στη διαπίστωση ότι υπάρχει καταφα­ νής διαφοροποίηση της έννοιας του «μεταπολέμου» σ τη λογοτεχνική πα­ ραγωγή τη ς Κύπρου έναντι της ελλαδικής, παρότι είναι ανοικτή και έχει δε­

και περιεχομένου οι οποίες «ίσ ω ς δεν

χτεί επιδράσεις από μείζονες φω νές

αλλάζουν σ τη βαθύτερη ουσία τους τα πράγματα, καθώς οι δίαυλοι επι­ κοινωνίας τω ν δύο λογοτεχνιών πα­

τη ς νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας φαίνεται, καταρχήν, να

ραμένουν ενεργοί στο ακέραιο, ιδίως στις τελευταίες δεκαετίες- χρειάζεται όμως να εξετα στούν». Τέτοιες διαφο­

δ

ζουν η ελλαδική και η κυπριακή λο­ γοτεχνία σ το ν τρόπο αποτύπωσης

γραφέα, κάποιες διαφορές μορφής

πολιτισμικού υπόβαθρου), μέσα στα χρόνια παρουσιάζουν, κατά το συγ­

64

σ ες είναι επίσης οι παρατηρήσεις του Ζήρα για τις διαφορές που παρουσιά­

ροποιήσεις που αξιολογούνται ω ς με­ γαλύτερης έκτασης στην κυπριακή πλευρά της νεοελληνικής πεζογρα­ φίας και υποδεικνύονται από το ν Α λέξη Ζήρα είναι η νοσταλγία τη ς κα­ ταγωγής, η ανάμνηση τη ς γης, αλλά και η ποιητική αφαίρεση. Υπ οθέτω ότι οι δύο π ρώτες «αναγάγουν στο ε ντό­ πιο» και θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ω ς προσπάθεια επιβεβαίωσης της επαπειλούμενης ταυτότητας όπως τη ν αισθανθήκαμε στην Κύπρο κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ενώ η τε ­ λευταία* η καταφυγή στην ποιητική αφαίρεση, θα μπορούσε ίσως να ερμηνευθεί ω ς διάθεση να αμβλυνθεί ο πόνος πληγών τού 74. Ενδιαφέρου­

αποδέχεται τη συνήθη συμβατική περιοδολόγηση της νεότερης κυπριακής λογοτεχνικής παραγωγής σ ε τρία μέρη: τη λογοτεχνία τη ς Αγγλοκρατίας (με νοητό διαχωρισμό τη ς σε πρώιμη και ύστερη), τη λογοτεχνία της Ανεξαρτησίας (έω ς τ ο 1974), και της Εισβολής, που φθάνει έως τις μέ­ ρες μας. Παρά τις αδυναμίες αυτής της ισοπεδωτικής κατάταξης αναγνω­ ρίζει και τις δυσκολίες αντικατάστα­ σής της. «Τ ο να έχουμε λοιπόν σή­ μερα τις γραμματολογικές ή τις ιστο­ ριογραφικές μας επιφυλάξεις, ότι δη­ λαδή είναι ανεπαρκείς οι ισχύουσες έννοιες που συνδέουν ιστορικά γεγο­ νότα και έργα στη διαδρομή της κυ­ πριακής λογοτεχνίας κατά το ν περα­ σμένο αιώνα, δεν σημαίνει πως είναι εύκολο να τις αντικαταστήσουμε με κάποιες άλλες. Χρειάζεται πολύς χρό­

νος και βαθύτερες αλλαγές που να έχουν διαμορφώσει άλλες συνειδή­ σεις, προϋποθέσεις που για την ώρα ούτε φαίνεται να υπάρχουν ούτε και μοιάζουν να διαγράφονται ω ς επικεί­ μενες στον ιστορικό ορίζοντα. Υπαι­ νίσσομαι εδώ την τάση που υπάρχει σ τα τελευταία χρόνια, την καθοδηγη­ μένα εμφανώς από τους αποδομιστές “νέους” ιστορικούς, να αντικατασταθούν οι όροι και οι έννοιες που είναι εν χρήσει, σ ε κάθε πεδίο της πολιτι­ κής ή άλλης επικοινωνίας, λόγω της πιθανολογούμενης (αν και για την ώρα σφόδρα αμφίβολης) νέας προ­ σέγγισης Ελληνοκυπρίων και Τουρ­ κοκυπρίων! Επισημαίνουν μάλιστα ότι πρόκειται για όρους και έννοιες που βασίζονται σε παλαιότερα ιδεολογή­ ματα, με ορίζοντά τους την εθνική ενότητα, τα οποία συντήρησαν τις κοινοτικές διαφορές και τα πάθη, αλλά παγίωσαν τις παρεπόμενες νοο­ τροπίες. Πάθη και διαφορές που η διευρυμένη τους προοπτική ήταν οι “κλειστές” εθνικές ταυτότητες, ένθεν κακείθεν». Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η διακρι­ τική κριτική τοποθέτηση του συγγρα­ φέα έναντι του φαινομένου πληθωρι­ στικής παραγωγής που παρατηρή­ θηκε ω ς αποτέλεσμα της τουρκικής εισβολής. Γράφει: «Τ ο αν μας ικανο­ ποιεί ή όχι το αποτέλεσμα τη ς προ­ βολής της συλλογικής μοίρας σ το πε­ δίο της δημιουργικής φαντασίας δεν εξαρτάται από το θέμα, όπως όλοι γνωρίζουμε, οποιοδήποτε κι αν είναι αυτό, αλλά από την ικανότητα του δη­ μιουργού να το αποσπάσει από την περιγραφική αποστέωση ή τη διόγ­ κωσή του, από την επίπεδη και ρηχή εξεικόνισή του, από τη δημοσιογρα­ φική του ευκολία και απλούστευση, για να του δώσει βάθος, εύρος και πολλαπλότητα». Μ ετά την πραγμά-

τευση πολλών τέτοιω ν βασικών θε­ μάτων, όπου ο Ζήρας συνεισφέρει γό­ νιμους προβληματισμούς, η προσοχή του συγκεντρώνεται σ ε επιμέρους ζη ­ τήματα τη ς κυπριακής πεζογραφίας και σ ε συγκεκριμένους συγγραφείς. Όπως π.χ. τη σημασία της ενδιάθετης εξομολογητικής πρόζας σ την πεζο­ γραφία της Ήβης Μελεάγρου, του Σάββα Παύλου και του νεότερου Αι­ μίλιου Σολωμού' την παρουσία του μοντέρνου σ τον Νίκο Βραχίμη και δευτερευόντως σ τον Θεόδωρο Μαρσέλλο- την αναζήτηση του αυθεντι­ κού μέσω της σάτιρας του Γιάννη Κατσούρη. Θα τελειώ σω με μία προσωπική ομο­ λογία. Έχοντας ασχοληθεί για περισ­ σότερο από πενήντα χρόνια με τα φι­ λολογικά, ω ς «φιλολογών» μη φιλό­ λογος (περίπου σαν «υδραίος στρα­ τηγός στη Λάρισα» κατά τη γνω στή ρήση του Νίκου Εγγονόπουλου) - δ η ­ λαδή με μία τό σ ο αδιευκρίνιστη ιδιό­ τητα που οδήγησε κάποτε φίλο, γνω ­ σ τό κύπριο φιλόλογο και συγγραφέα, να με παρουσιάσει σε γνώριμό του (σε στιγμή αμηχανίας αλλά με κάθε σ ο ­ βαρότητα) ω ς έχοντα και επαγγελμα­ τικά τη ν ιδιότητα το υ «κουλτου­ ριά ρη»- οφείλω να ομολογήσω ότι σ ’ αυτή τη μακρόχρονη ενασχόληση πολλές φορές ταλαιπωρήθηκα από φι­ λολόγους και κάθε λογής κριτικούς που επιδείκνυαν τη φιλολογική δεινό­ τητά τους με βαρύγδουπα μελετήματα υποδειγματικής ασάφειας, συ­ χνά δε και υποδειγματικής κενότητας. Τ ο βιβλίο του Α λέξη Ζήρα, Ό ψεις τη ς κυπριακής πεζογραφία ς 1900-2000, βρίσκεται σ το ν αντίποδά τους. Η γνώση, η φυσική ροή του γραπτού λό­ γου, η αιτιολογημένη ανάπτυξη από­ ψ εων και η σαφήνεια στη διατύπωσή τους αποτελούν τις σταθερές αξίες του. ■

“ Απάτην κεντρική παρουσίαση του βιβλίου στη Λευκωσία, στις 25 Φεβρουάριου 2οιι, μαζί με τους Λεύτερη Παπαλεοντίου και Λεύκιο Ζαφειριού. Ο Φοίβος Σταυρίδης είναι γραμματολόγος της κυπριακής λογοτεχνίας.

δ : βιβλιοκριτική

Ανθρωπογεωγραφία

της Καταστροφής

Σπύρος Κακουριώτης

Μικρασιατική

Η

καταστροφή

αποτελεί μία από τις λίγες ξε­ κάθαρες τομές στη νεοελλη­ νική ιστορία: τίποτε δεν ήταν ίδιο μετά το ν Αύγουστο 1922, όταν, με την έλευση τω ν προσφύγων και την κονιορτοποίηση του εκτός συνόρων ελ­ ληνισμού, εγκαινιάζεται μια περίοδος επανακαθορισμού τω ν πολιτικών, κοι­ νωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών ισορροπιών στην Ελλάδα. Ο ανά χείρας τόμος επιλέγει να εστιά­ σει όχι σ το ίδιο τ ο γεγονός αλλά σ το υποκείμενο της Καταστροφής, στους ανθρώπους που, και από τις δύο ακτές του Αιγαίου, αναγκάστηκαν βιαίως να εκπατριστούν, βιώνοντας την απώλεια ενός ολόκληρου κόσμου... Ό πως σημειώνει στην εισαγωγή του ο Α. Λιάκος, μέσα στα 90 χρόνια που διέρρευσαν, « τ ο βιωμένο τραύμα έγινε πολιτισμικό», διαμορφώνοντας Αντώνης Λιάκος (επιμ.) Το 1922 και οι πρόσφυγες: Μια νέα ματιά Νεφέλη, 2011 σελ. 224, € 22,50

«τη ν αίσθηση του παρελθόντος που έχει η εθνική συνείδηση», μια αίσθη­ ση που δεν επιτρέπει πάντα το μετα­ σχηματισμό της νοσταλγίας σ ε ιστο­ ρική γνώση, αλλά συχνά αναπαράγει (βολικούς) μύθους και σιωπές. Επιδιώκοντας να συμβάλουν σ ε αυτόν το ν μετασχηματισμό, οι συγγραφείς του τόμου προσφέρουν μια συνε­

τω ν της Μικρασίας πριν την Κατα­ στροφή και τους μηχανισμούς της σταδιακής μετατροπής τους σ ε εθνι­ κές κοινότητες. Ο Δημήτρης Σταματόπουλος επιχειρεί μια λεπτομερή εξέ­ ταση τω ν κοινοτήτων και τω ν διαφο­ ρετικώ ν συνθηκών κ άτω από τις οποίες αναγκάστηκαν, σε ποικίλες χρονικές στιγμές, να μετακινηθούν. Στη συνέχεια, η Αϊσέ Οζίλ παρουσιά­ ζει την οπτική της τουρκικής ιστοριο­ γραφίας για την περίοδο αυτή και τους μύθους που κατασκεύασε προκειμένου να οικοδομηθεί ένα «έν δ ο ξο » παρελθόν, απωθώντας έτσι την τραυ­ ματική εμπειρία του ξεριζωμού τω ν μουσουλμανικών πληθυσμών από την Ελλάδα. Ο Κ ώστας Κατσάππς με τη δική του συμβολή προσφέρει μια συ­ στηματική περιγραφή της διαδικα­ σίας εγκατάστασης τω ν προσφύγων στην Ελλάδα, τω ν προβλημάτων που αντιμετώπισαν, καθώς και τω ν πολιτι­ σμικών συγκρούσεων με τους ντόπι­ ους: το «προσφυγικό θαύμα» δεν δημιουργήθηκε αναίμακτα... Τέλος, η Αθανασία-Μαρία Τσέτλακα εξετάζει τους «άλλους» πρόσφυγες, που η ελ­ ληνική ιστοριογραφία συνήθως «λη ­ σμονεί»: τους ελληνόφωνους μου­ σουλμάνους της Κρήτης, τ ω ν Ιωαννί-

κτική «ανθρωπογεωγραφία» τω ν πλη­ θυσμών που βρέθηκαν σ το επίκεντρο τω ν ιστορικών ανατροπών τω ν δύο π ρώτω ν δεκαετιών του 20ού αιώνα. Ο

νων, της Μακεδονίας, οι οποίοι αναγ­ κάστηκαν να εγκατασταθούν, σαν «ξένο ι», στη νέα Τουρκία και η μνήμη τους «τέθηκε σ ε αναστολή», αρχίζον­

Χάρης Εξερτζόγλου παρουσιάζει το ν κόσμο τω ν ελληνορθόδοξων κοινοτή­

τας μόλις τα τελευταία χρόνια να ανα­ κτάται. 1

ΝΙΚΟΣ ΣΚΟΥΤΑΣ

s www.kedros.gr

δίβιβλιοκριτική

Μετο μάτι

του διπλωμάτη

ΔημήτρηςΒ. Τριανταφυλλίδης

ενασχόληση με το αρχειακό υλικό είναι άκρως γοητευτική.

τουρκικές σχέσεις, Ιστορικά παραλει­ πόμενα.

Μια δουλειά που απαιτεί αυ­ τοσυγκέντρωση, αυτοπειθαρχία, γερή ιστορική υποδομή, κυρίως όμως αγάπη για το ίδιο το αντικείμενο. Το αποτέλεσμα αυτής τη ς ενασχόλησης μπορεί να είναι μια αυστηρών προ­

Με γλώ σσα απλή μα και συνάμα γοη­ τευτική, παρουσιάζει το υλικό που αλί-

Η

διαγραφών επιστημονική ανακοί­ νωση, μια μονογραφία ή ένα επιστη­ μονικό βιβλίο που απευθύνεται σ ε ει­ δικούς. Υπάρχουν όμως μερικές σπάνιες πε­ ριπτώσεις που το αποτέλεσμα αυτό εί­ ναι αφηγήματα που αιχμαλωτίζουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη, γιατί εί­ ναι γραμμένα σ ε γλώ σσα απλή και κα­ τανοητή, γιατί παρουσιάζουν διάφο­ ρες άγνωστες πλευρές τω ν ιστορού­ μενων προσώπων, γιατί αντιμετωπί­

Φωτεινή Τομαή Διπλωματία ιστορίαν εποίησεν... Παπαζήσης, 2011 σελ. 364, € 18,11

ευσε από τα επίσημα κείμενα και τη ­ λεγραφήματα του αρχείου, φωτίζει διάφορες άγνωστες πλευρές κοσμοϊστορικών γεγονότων και καθημερινές στιγμές από τη ζω ή ανθρώπων που σφράγισαν τη ν ιστορία του 20ού, κυ­ ρίως, αιώνα. Παρότι τα αφηγήματα αυτά στηρίζον­ ται σ το «ψ υχρό» υλικό τω ν διπλωμα­ τικών αρχείων, η συγγραφέας κατα­ φέρνει να σαγηνεύσει το ν αναγνώστη, ο οποίος, σελίδα τη σελίδα, διασχίζει μια ολόκληρη ιστορική περίοδο μα­ θαίνοντας άγνωστες μα σημαντικές λεπτομέρειες. Διακριτικό χιούμορ, εκλεπτυσμένες παρατηρήσεις σ το πε­

ζουν το π ρωτογενές υλικό τους ω ς

ριθώριο τω ν γεγονότων, μεμονωμένες

αφορμή για εξιστόρηση γεγονότων που έμειναν μακριά από τα φώ τα της δημοσιότητας ή της προσοχής.

φράσεις που αναδεικνύουν τη σημα­

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα αφηγήματα που δημοσίευσε η συγ­ γραφέας στις εβδομαδιαίες της «α ν­ ταποκρίσεις» από τη χώρα τω ν αρ­ χείων του Υπουργείου Εξωτερικών, στην εφημερίδα Το Βήμα, και τα πα­ ρουσιάζει τώ ρ α σ ε μια ενιαία έκδοση. Τα αφηγήματα αυτά είναι ταξινομη­ μένα στις ενότητες: Ψυχρός πόλεμος, Πόλεμος και ειρήνη, Ανθρώπινα δι­ καιώματα, Ελληνική ιστορία, Ελληνο­

σία τω ν ιστορούμενων, είναι από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της συγγραφέως. Από τα βιβλία που αφήνουν μια γλυ­ κόπικρη γεύση σ τον αναγνώστη, το Διπλωματία ιστορία ν εποίησεν... της Φωτεινής Τομαή είναι ένα έργο σκλη­ ρής δουλειάς με πολλή αγάπη που αποζημιώνει το ν αναγνώστη. ■

Εκεί πουέχασε

τουΙσλάμ

Σ

ε μια εποχή όπου διαλύονται σ τα θ ερ ές και βεβαιότητες, όπου η συνεννόηση μεταξύ

γνω σ τή πλευρά τη ς πολυσχιδούς δραστηριότητας αυτής τη ς μεγάλης προσωπικότητας του ισλαμικού πο­

τω ν πολιτισμών καθίσταται ολοένα

λιτισμού, ο οποίος επινόησε πολύ­

και πιο δύσκολη, βιβλία σαν το Επι­ στήμ η και Ισλάμ το υ Ehsan Massod

πλοκες εξισώ σεις δευτέρου βαθμού

είναι όχι μόνο ένα ευπρόσδεκ το δ ώρο για το ν αναγνώστη αλλά και ένα απαραίτητο εργαλείο κατανόη­ σης και ερμηνείας πολύπλοκων φαι­ νομένων, όπως αυτό του θρησκευτι­ κού συναισθήματος και πίστης. Ο συγγραφέας λόγω τη ς μακράς του ενασχόλησης με το Ισλάμ, που απο­

και άνοιξε το ν δρόμο σ το ν Καρλ Φρίντριχ Γκάους το ν 19ο αιώνα να ανακαλύψει μια νέα γεωμετρία για καμπυλωμένους και πολυδιάστατους χώρους. Ο συγγραφέας όμως δεν παραμένει σ το επίπεδο τη ς νοσταλγικής ανα­ φοράς σ το παρελθόν, αλλά θέτει ερωτήματα και προσπαθεί να κατα­

τελεί θεμέλιο λίθο του πολιτισμού κα­ ταγωγής του, ο συγγραφέας επιχειρεί

θέσει τις δικές του απαντήσεις και ερ­ μηνείες. Ερωτήματα όπως: τι απέγινε

σ το βιβλίο του αυτό να αναιρέσει τις

το χρυσό ισλαμικό παρελθόν τη ς επι­ στήμης; Γιατί μόνο δύο επιστήμονες

στερεοτυπικές εικόνες που έχει ο δυ­ τικός άνθρωπος και να αναλύσει τη επιστήμες.

από τις πολυπληθείς μουσουλμανικές χώ ρες έχουν τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ; Για ποιο λόγο τ ο επίπεδο ανά­

Με αναφορές στις ισλαμικές επιστη­ μονικές ανακαλύψεις, όπως του Αμπού αλ-Χουαρίζμι, το ν 9ο μ.Χ αιώνα,

πτυξης τη ς έρευνας και της τεχνολο­ γίας στις χώ ρες του Ισλάμ είναι μέχρι σήμερα τό σ ο χαμηλό; Γιατί πολλές

ο οποίος κληροδοτεί στην ανθρωπό­

ισλαμικές χώ ρες υπερδιπλασιάζουν το ν προϋπολογισμό τω ν δαπανών για τη ν παιδεία, τη ν επιστήμη, τη ν

συνεισφορά το υ πρώιμου Ισλάμ στις

τη τα την άλγεβρα και τη σύγχρονη μορφή τω ν αριθμών ή του Αιγύπτιου Χασάν ιμπν αλ-Χαϊθάμ που θεμελιώνει το ν ολοκληρωτικό λογισμό, ο συγ­ γραφέας ξεκινάει την ιστορική του πε­ ριπλάνηση ανά τους αιώνες. Η εκτενής του αναφορά σ το ν ευφυέ­ σ τα το άραβα μαθηματικό και ποιητή Ομάρ Καγιάμ γοητεύει το ν α ναγνώ­ στη, αποκαλύπτοντας μια λιγότερο

ΔημήτρηςΒ. Τρχανταφυλλίδης

έρευνα και τη ν τεχνολογία; Τ ο Ισλάμ και επιστήμ η επιχειρεί να εξηγήσει, να ερμηνεύσει και ω ς εκ τούτου δικαίως μπορεί να θεωρηθεί ω ς μια γέφυρα συνάντησης τω ν πο­ λιτισμών και ένα βιβλίο που θα πρέ­ πει να διαβάσει οπωσδήποτε ο σύγ­ χρονος απαιτητικός αναγνώστης. ■

Ehsan Masood Επιστήμη και Ισλάμ Μετάφραση: Κωνσταντίνος Σίμος Τραυλός, 2011 σελ. 288, € 16,00

δ : βιβλιοκριτική

Ητέχνη της

μουσικής εκτέλεσης

Αλέξανδρος Χαρκιολάκης

ιστορικά ενημερωμένη μου­ σική εκτέλεση είναι ζήτημα που τις τελευταίες δεκαετίες, ιδίως, απασχολεί όλο και περισσότερο τους μουσικολόγους και τους μουσι­ κούς, κυρίως εκείνους που καταπιά­ νονται με την λεγάμενη «παλιά μου­ σική». Παράλληλα, ένα αρκετά με­ γάλο ποσοστό του μουσικόφιλου κοι­ νού δείχνει πρόθυμο ν’ ακούσει μου­ σική η οποία αναπαράγεται με ό σο το δυνατόν μεγαλύτερη ιστορική ακρί­ βεια. Μέσα σ ε αυτό το πλαίσιο δια­

Η

μορφώνονται νέα σχήματα, με τα ανάλογα όργανα, μουσικοί που εξειδι­ κεύονται σ το μπαρόκ ή στη μουσική του μεσαίωνα κ.ά.

2 8

Νίκος Β. Τσούχλος Τέχνη των αισθημάτων και των συγκινήσεων Μουσικοί εκτελεστές στη Γερμανία του Διαφωτισμού (1750-1800) Γαβριηλίδης, 2011 σελ. 454, € 37,28

Η, ακόμα, σχετικά φτωχή ελληνική μουσική βιβλιογραφία δεν έχει να επιδείξει τίτλους πάνω σ το ζήτημα και αναγκαστικά ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να καταφύγει σε επιστημονικά τεκμηριωμένα αναγνώσματα τα οποία υπάρχουν σε άλλες γλώ σσες και, φυ­ σικά, στις π ρωτογενείς πηγές. Εξ όσω ν γνωρίζω, τα τελευταία χρόνια μονάχα ένα βιβλίο στα ελληνικά ασχολείται εκτενώς με το ζήτημα της ιστο­ ρικά ορθής εκτέλεσης, και μάλιστα επικεντρωμένο πάνω σ ε ένα συγκε­ κριμένο ζήτημα, και αυτό είναι το βι­ βλίο του Γιώργου Χατζηνίκου με τίτλο Το ρετσιτα τίβ ο σ τις όπερες του Μ ότσ α ρ τ (Νεφέλη). Το βιβλίο του Νίκου Τσούχλου έρχεται,

λοιπόν, να καλύψει ένα κενό στην εγ­ χώρια βιβλιογραφία και να διερευνήσει τον τρόπο που παιζόταν η μουσική στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα στη Γερ­ μανία του Διαφωτισμού. Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δύο μεγάλα μέρη, ενώ υπάρχει και μια εισαγωγή που ουσια­ στικά θέτει το ν προβληματισμό και τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για να διερευνηθεί. Στο πρώτο μέρος, ο συγ­ γραφέας, παραθέτοντας πλήθος πα­ ραδειγμάτων και αναφορών, έρχεται να μιλήσει για τη μουσική πρακτική, επιλέγοντας να ασχοληθεί ξεχωριστά με το κάθε μέσο αναπαραγωγής (φω­ νή, πληκτροφόρα, πνευστά, έγχορδα όργανα). Ο αναγνώστης έχει την ευ­ καιρία να κατανοήσει και να διερευνήσει όλες εκείνες τις τεχνικές που χρη­ σιμοποιούνταν, με αναφορές στα θεω­ ρητικά έργα τω ν Leopold Mozart, Carl Philipp Emanuel Bach, Johann Joa­ chim Quantz, ανάμεσα σε άλλους.

To επόμενο ζήτημα που τίθεται προς διερεύνηση είναι το θέμα του τέμπο. Ο Τσούχλος θέτει σ το κέντρο του προβληματισμού του τις δύο «σχ ο ­ λές» που υπήρχαν εκείνη την εποχή, εκείνους δηλαδή που πίστευαν στην έννοια του tempo giusto (δηλαδή ότι σε κάθε είδος μέτρου αντιστοιχεί και η ανάλογη κίνηση), με κύριο εκπρό­ σωπό τους το ν Kimberger, κι εκείνους που προτιμούσαν να έχουν ω ς αφετη­ ρία τις χαρακτηριστικές ενδείξεις που

ιταλικούς

Daniel Gottlob Turk, τα οποία άπτον-

όρους, με κύριους εκφραστές τους

ται τω ν ζητπμάτων που είχε καταγρά­

Quantz, Turk κ.ά. Σ ε αυτήν τη ν περί­

ψει

πτωση, ο συγγραφέας εστιάζει σ ε ένα ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας,

Πλέον, ο αναγνώστης μπορεί να έχει

κατά τη γνώμη μου, αυτό τη ς π ροσω­ πικής εκτέλεσης και τω ν αποφάσεων του εκτελεστή όσω ν αφορά τα tempi

συνοδεύεται και από πλήθος παρα­ δειγμάτων για τα ζητήματα που τέθη­ καν και απαντήθηκαν σ το πρώτο μισό

του κάθε έργου. Σήμερα ζούμε στην

του βιβλίου.

εποχή όπου αποθεώνεται η ερμηνευ­

Η συγγραφή ενός βιβλίου σ τα ελλπνικά για ένα ζήτημα όπως αυτό της

εκ φ ρά ζοντα ν

με

το υ ς

τική δυνατότητα και η διαφορετικό­ τητα, ενώ τότε, όπως ορθά επισημαί­ νει ο Τσούχλος, υπήρχε « τ ο ιδανικό τού “καλώς εκφέρειν”», το οποίο δια­ τηρούσε « τ ο απόλυτο προβάδισμα έναντι τη ς ιδέας μιας κάποιας “προ­ σωπικής ερμηνείας”». Έχοντας μέχρι τώ ρ α προσεγγίσει τα ζητήματα εκείνα που αφορούν τη ν τε ­

σ τις

προπγούμενες

σελίδες.

μια ολοκληρωμένη εικόνα, η οποία

πρακτικής τπς μουσικής εκτέλεσης σ τα τέλη του 18ου αιώνα αποτελεί σί­ γουρα μέγιστη πρόκλησπ όχι μόνο για το ν αναγνώστη αλλά π ρωτίστως για το ν συγγραφέα. Η άμεση σύγκριση που γίνεται, κυρίως από τους ειδικούς, αφορά ανάλογα αναγνώσματα από ξέ­

χνική και την ταχύτητα, αλλά και το ν

νους συγγραφείς, επιστήμονες εγνω­ σμένης αξίας. Στη σύγκριση αυτή, το

εσωτερικό παλμό τη ς μουσικής του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα, ο

ανά χείρας βιβλίο υποδεικνύεται εφά­ μιλλου ενδιαφέροντος και επιστημονι-

Τσούχλος αγγίζει το ν τρίτο πυλώνα

κότητας. Ακόμη, οι μεταφράσεις απο­

που αφορά την πρακτική τη ς μουσι­

σπασμάτων που προσφέρει ο συγ­ γραφέας έρχονται να εμπλουτίσουν την ελληνική βιβλιογραφία, αλλά και

κής εκτέλεσης κι αυτός δεν είναι άλ­ λος από τη ν εκφορά. Προτάσσει την συλλογιστική που κυριαρχεί εκείνπ την εποχή, όπου ο Quantz αναφέρει ότι «η [μουσική] εκφορά μπορεί να συγκριθεί με τη ν εκφορά ενός ρή­

ταυτόχρονα να αναδείξουν για άλλη μια φορά ένα σημαντικό ζήτημα: αυτό της μουσικής ορολογίας, το οποίο έχει

το ρα », ενώ παραθέτει με σαφήνεια

συζητηθεί κατά καιρούς. Δυστυχώς, η ελληνική μουσική ορολογία δεν είναι

και εξαιρετική λεπτομέρεια τις παρα­ μέτρους που οφείλουν να διαπνέουν

σμα συχνά να δημιουργούνται συγχύ­

το ν εκφερόμενο μουσικό λόγο. Επι­

σεις, παρανοήσεις και να μην αποδί­

κεντρώνεται σ ε θέματα όπως αυτά της βαριάς ή ανάλαφρης εκφοράς,

δονται σ ω στά μουσικοί όροι ευρείας

της προσωδίας και του τονισμού και καταφέρνει να διασαφηνίσει με ενάργεια όλα τα εκκρεμή ζητήματα και απορίες που τυχόν θα προκύψουν. Σ το δεύτερο μέρος του βιβλίου ο συγ­ γραφέας, όπως είχε προϊδεάσει το ν αναγνώστη, παραθέτει μεταφρα­ σμένα αποσπάσματα από κείμενα τω ν Johann Joachim Quantz, C.P.E. Bach, Leopold Mozart, Giuseppe Tartini και

ιδιαιτέρως ανεπτυγμένη, με αποτέλε­

χρήσης. Έτσι, αξίζει κανείς να διερευνήσει τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες λύσεις που προτείνει ο συγγραφέας σε διάφορα σημεία, παρόλο που προφα­ νώ ς αυτός δεν είναι ο σκοπός του βι­ βλίου. Τέλος, έπαινος αξίζει και στις εκδόσεις Γαβριηλίδη που, ακόμη και σε καιρούς που δεν επιτρέπουν πολυ­ τέλειες, αποφάσισαν να επενδύσουν σ την κουλτούρα και να εκδώσουν τ ο εν λόγω σύγγραμμα. 1

Ο Αλέξανδρος Χαρκιολάκης είναι μουσικολόγος στη Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη»

δ : βιβλιοκριτική

Το Μουσείοτης Ακρόπολης και η ιστορία του

Δήμητρα Καραμολέγκου

ρόσφατα κυκλοφόρησαν δυο νέες εκδόσεις για το Μουσείο της Ακρόπολης, έργα γυναι­ κών διαφορετικού ακαδημαϊκού υπό­ βαθρου που προσφέρουν σ το ανα­ γνωστικό κοινό δυο όψεις του Μου­ σείου και της Ακρόπολης. Η Κατερίνα Σέρβη είναι αρχαιολόγος και με την ιδιότητα αυτή παρουσιάζει

Π

την Ακρόπολη και το μουσείο της. Μέσα από μια σύντομη ιστορική ανα­ δρομή, καταδεικνύεται η σημασία και η σπουδαιότητα της Ακρόπολης τω ν

μουσείο όχι απλώς ω ς έναν τόπο τέ ­ χνης αλλά ω ς δημιούργημα τη ς ελ­ ληνικής κοινωνίας. Για το λόγο αυτό αφηγείται την ιστορία του μουσείου από τη σύλληψή του ω ς ιδέα τα π ρώτα έτη τη ς ίδρυσης του σύγχρο­ νου ελληνικού κράτους και τη ν πο­ λιτική δέσμευση του πρωθυπουργού σ τα πρώιμα χρόνια τη ς μεταπολίτευ­ σης ώ ς τη θεμελίωσή του και τη λει­ τουργία του το 2009. Καθώς η Ακρό­ πολη αποτελεί σύμβολο του ελληνι­ σμού και τη ς δημοκρατίας, ήταν

Κατερίνα Σέρβη Η Ακρόπολη Το Μουσείο της Ακρόπολης

Αθηνών, ενώ παρουσιάζονται μεμο­ νωμένα τα αρχιτεκτονικά αριστουρ­ γήματα του ιερού βράχου, καθώς και

α ναμενόμενο η δημιουργία ενό ς μουσείου για τη στέγα ση και προ­ βολή τη ς ιστορίας τη ς να αποκτήσει,

Εκδοτική Αθηνών, 2011 σελ. 167, € 10,50

τα αρχαιολογικά ευρήματα γύρω από αυτόν. Το κάθε ένα από αυτά τοπο­ θετείται στον κοινωνικό χρόνο κτίσης του, τονίζοντας έτσι τη σημασία του. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο

εκτός από πολιτισμικό και κοινω­ νικό, έναν έντο νο πολιτικό χαρα­ κτήρα. Συν τοις άλλοις, τ ο αίτημα τη ς επιστροφής τω ν γλυπτών του

σ το νέο Μουσείο της Ακρόπολης και στα εκθέματά του. Η συγγραφέας πα­ ρουσιάζει αναλυτικά τις προθήκες, καθιστώντας με τον τρόπο αυτό το βι­ βλίο ιδιαίτερα χρήσιμο σ τον επισκέ­ πτη του μουσείου, παρέχοντας πλή­ θος πληροφοριών και φωτογραφικού υλικού. Τ ο έργο τη ς Ερσης Φιλιπποπούλου Έρση Φιλιπποπούλου Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης Παπασωτηρίου, 2011 σελ. 480, € 35,00

παρουσιάζει το νέο Μ ουσείο της Ακρόπολης από μια ολότελα διαφο­ ρετική σκοπιά, καθώς η ίδια είναι αρχιτέκτων - μηχανικός και νομικός. Σκοπός της, όπως το ν διατυπώνει και η ίδια, είναι να παρουσιάσει το

Παρθενώνα από το Βρετανικό Μου­ σ είο π ρό σθ εσε μια διπλωματική χροιά σ το όλο εγχείρημα. Η συγγρα­ φέας διηγείται με μεγάλη στοργή την ιστορία τη ς γεννή σεω ς του μου­ σείου, καθώς είχε και η ίδια εμηλακεί. Η διήγηση όμως αυτή υπερβαί­ νει την προσωπική αφήγηση και διανθίζεται με υλικό αρχείου και οπτικό υλικό, συμβάλλοντας με το ν τρόπο αυτό σ την αμεσότητα του κει­ μένου. Τ ο βιβλίο αυτό βοηθά το ν αναγνώστη να γνωρίσει το μουσείο, αλλά κυρίως να κατανοήσει τους άρ­ ρηκτους δεσμούς που δένουν το ν πολιτισμό με τη ν κοινωνία μας. 1

Η ιστορία

ενόςμοτίβου

Μ ΐ Μ ά λ ι με χρόνια με καιΗ ■ ρους...» ένας πασίγνω^ ^ β β σ τ ο ς στίχος που ο απόηχός του έχει το ν τό νο της βεβαι­

με το ποιος είναι ο φορέας και ποιος

τικής καρτερικότητας ή, με άλλους

κτήρα και το μεγαλοϊδεατικό όραμα να δίνουν σ το ν στίχο μια ιδιαίτερη δυ­ ναμική, ιδιαίτερα στην κρίσιμη για την

όρους, του αλυτρωτικού πόθου που προσδιορίζει την επίσημη πολιτική

εξέλιξη της εθνικής ιδεολογίας πε­ ρίοδο 1897-1922.

ρητορική από τα μέσα του 19ου αιώνα

Τ ο καίριο ερώτημα σ το οποίο επιχει­ ρεί να απαντήσει ο Γ. Ανδρειωμένος

ότητας, της υπόσχεσης, τη ς συνωμο­

έω ς τη μικρασιατική καταστροφή. Την πορεία αυτού του στίχου από την αφετηρία το υ και με ενδιάμεσους σταθμούς τις παραλλαγές του σ ε συλ­ λογές ή μεμονωμένες δημοσιεύσεις δημοτικών τραγουδιών, σ ε λόγια δη­ μιουργήματα ή στις αναδημοσιεύσεις του τραγουδιού «Τη ς Αγια-Σοφιάς» σ τα σχολικά εγχειρίδια παρακολουθεί το νέο βιβλίο του Γιώργου Ανδρει­ ωμένου με τίτλο Πάλι μ ε χρόνια μ ε και­ ρούς... Πρόκειται για πορεία που δια­ σταυρώνεται με ερωτήματα σχετικά με το ν αμιγώς δημοτικό χαρακτήρα του τραγουδιού «Τη ς Αγια-Σοφιάς», την περίοδο δημιουργίας του, τη γνη­ σιότητα του στίχου και κυρίως την επι­ λογή μεταξύ τω ν ποικίλων εκδοχών του δεύτερου ημιστιχίου. Στο είδος της επιλογής αυτής εστιάζει ο Γιώργος Ανδρειωμένος, συνεξετά­ ζοντας τα εκάστοτε ιδεολογικά συμφραζόμενα σ ε μια προσπάθεια ερμη­ νείας της εναλλαγής προσώπων και χρόνων. Σ το πλαίσιο αυτό, το «πάλι δικά σου/σας/μας είναι/θα ’να ι» ω ς σημαίνον νοηματοδοτείται ανάλογα

Πολυξένη Μπίλλα

ο αποδέκτης του χρησμοδοτικού αυ­ τού τόνου, με το ν θρησκευτικό χαρα­

αφορά το ν αρχικό καταγραφέα της κατεξοχήν μεγαλοϊδεατικής εκδοχής «πάλι δικά μας θα ’ναι», σ ε μια προ­ σπάθεια όχι μόνο ακριβούς αποτύπω­ σης της εξελικτικής πορείας αυτού του ημιστιχίου σ τη δημοτική ποίηση αλλά και διερεύνησης τη ς ενδεχόμενης έν­ ταξής του σε ένα ευρύτερο προϋηάρχον μοτίβο, αυτό της συλλογικής συ­ νείδησης για την επανάκτηση τω ν χα­ μένων εδαφών. Με άξονα το ενδεχόμενο αυτό, ο συγ­ γραφέας του εν λόγω πονήματος ανα­ τρέχει στη λόγια παραγωγή, παραθέ­ τοντα ς δεκατέσσερα λογοτεχνικά και λόγια παραθέματα έργω ν της περιό­ δου 1860-1922, ενώ επιχειρώντας να αποσαφηνίσει το ν ρόλο του εκπαιδευ­ τικού συστήματος στην εδραίωση του μοτίβου αυτού στην κοινή συνείδηση αποδελτιώνει πενήντα οκτώ σχολικά εγχειρίδια της περιόδου 1896-2009. ■ Η Πολυξένη Μπίλλα είναι διδάκτωρ Φιλολογίας.

Γιώργος Ανδρειωμένος Πάλι με χρόνια με καιρούς... Λογοτεχνία, λαογραφία και εθνική ιδεολογία. Η εξέλιξη ενός μοτίβου I. Σιδέρης, 2011 σελ. 120, € 15,98

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Απόστολος Πολυζωίδης Το φ εγ γά ρ ι έσ β η σ ε στην Α λε ξά ν δ ρ ε ια Κέδρος, 2011 σ. 238, € 14,00

Μαρία Τουλ Ο κήπος τ η ς σιωπής Μ. Σιδέρης, 2011 σ. 184, € 12

ι εντελώς διαφορετικές αναζητή­ σεις δέκα ενηλίκων τούς οδηγούν στον ίδιο προορισμό, την terra incogni­ ta της Καππαδοκίας. Άλλος για να ανα­

ε την αυθεντική ματιά του αυτόπτη μάρτυρα, ο συγ­ γραφέας ξεδιπλώνει, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, τη γέν­ νηση και την έξαρση του αιγυ­ πτιακού εθνικισμού, την ανα­

να βιβλίο για την ευαισθησία Κ ι μιας νεαρής γυναίκας, τη σχέση της με το περιβάλλον, την

Ο

ζητήσει το πατρικό της πρόσφυγα γιαγιάς του, άλλος για διακοπές, άλλη με αφορ­ μή ένα συνέδριο μεταφραστών στην Κωνσταντινούπολη, συναντιούνται στο αεροδρόμιο και σχηματίζουν ένα ανομοιογενές γκρουπ που κάτω από την φευ­ γαλέα εικόνα του χαζοχαρούμενου του­ ρίστα φέρει μέσα στις αποσκευές του τους προβληματισμούς, τις ρήξεις και τις αυταπάτες της καθημερινότητας από τις οποίες προσπαθεί να ξεφύγει ταξιδεύοντας. Στην Καππαδοκία, εκτός από gο

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Στέλλα Παναγιωτοπούλου Έ ξ ο δ ο ς προς τη ν Καππαδοκία Το Ροδακιό, 2011 σ. 188, € 17,04

την άγρια ομορφιά του τοπίου, θα βρε-

33

θούν αντιμέτωποι, λόγω τω ν πρωτό2 γνωρων καταστάσεων, και με την τοποΜ γραφία του εαυτού τους και θα πιαστούν από καταλύτες που θα τους οδηγήσουν στην αναπόφευκτη επανίδρυση των ατο­ μικών τους ιστοριών. Για τόσο μεγαλεπήβολο τόξο εξέλιξης δέκα διαφορετικών ηρώων και σε μια τέτοια αχανή απεραν­ τοσύνη όπως η Καππαδοκία, λιγότερο αποσπασματική ανάπλαση της εξέλιξης τω ν ηρώων θα καθιστούσε το όλο εγ­ χείρημα περισσότερο πειστικό. [Α.Σ.]

Μ

τροπή του πολιτειακού καθε­ στώτος και το βίαιο αποκλει­ σμό της διώρυγας του Σουέζ, γε­ γονότα που οδήγησαν την πόλη της Αλεξάνδρειας σε μαρασμό.

οικογένεια, τον έρωτα και την τέ­ χνη. Ένα βιβλίο ελπίδας, που επαναλαμβάνει την αιώνια ιστορία μέσα στην οποία η αγάπη έρχεται να λειάνει όλες τις αιχμές και να κατασκευάσει μια πραγματικότη­ τα που χωράει τους ήρωες, τις

Ένα χρονικό στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής Αλεξάνδρειας που φτάνει μέχρι τον 20ό αιώνα.

ιστορίες τους, το παρελθόν τους και διαγράφει γι’ αυτούς ένα μέλ­ λον βιώσιμο και, μερικές φορές, ακόμα και ονειρικό. Η συγγρα­

Ο Ευκλείδης, ο Ήρωνας, επι­

φέας επιτυγχάνει να πει αυτήν την

στήμονες, ποιητές, φιλόσοφοι, συγγραφείς και εφευρέτες πα­ ρελαύνουν μέσα από τις σελίδες

καστικά γλαφυρό, δίνοντας στον αναγνώστη την ευκαιρία να φτιά­

του βιβλίου, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μαγική και γοητευ­ τική για τον αναγνώστη. Η αφή­ γηση - οδοιπορικό στην ιστορία της Αλεξάνδρειας, στην κοσμοηολίτισσα πόλη - κόρη της Με­ σογείου, είναι μια πινακοθήκη ει­ κόνων από το παρελθόν που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τε­ λευταία σελίδα. [Δ . Β. Τ.]

ιστορία με τρόπο συγκινητικό, ει­

ξει στο μυαλό του τις δικές του ει­ κόνες προσώπων και τόπων, και να αναβιώσει τις δικές του ιστορίες στις παρυφές της πλοκής και της εξέλιξης του μυθιστορήματος. Η ιστορία κλείνει -ή ανοίγει- αφή­ νοντας μια αίσθηση αισιοδοξίας και πίστης στα πραγματικά συ­ ναισθήματα.

[X. Μ.]

ΜΕΤΑ ΤΗΝ Κ ΑΤΑΙΓΙΔΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ Η άσημη ηθοποιός Ρέα Γαλάνη καλείται να παίξει το δυσκολότερο ρόλο της καριέρας της υποδυόμενη για ένα διάστημα κάποια που της μοιάζει εκπληκτικά. Μέσα σε λίγες μέρες μετατρέπεται σε πανέμορφη Μάγδα Κέλερ και καταφθάνει στην Ύ δρα με σκοπό να γοητεύσει και να οδηγήσει σε γάμο τον πρώην σύζυγο της σωσία της, προκειμένου να της εξασφαλίσει μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή και στη μητρότητα. Βίαιες συναισθηματικές συγκρούσεις, ανάμεικτες με τραγελαφικές καταστάσεις που προκαλεί αυτή η απάτη, φέρνουν τη νεαρή ηθοποιό στα πρόθυρα της κατάρρευσης. θ α μπορούσε ένας λάθος έρωτας να οδηγήσει στο σωστό μονοπάτι, ή μήπως το λάθος μονοπάτι αυτή τη φορά είναι ο μόνος δρόμος για την αληθινή αγάπη;

Κυκλοφορούν σε όλα τα βιβλιοπωλεία \ΝΝΑ

Beryl Darby

lERYL DARBY I ζω ή μιας κρητικής ο ικ ο γ ένε ια ς από τη ν αρχή έχρι το τέλ ο ς του 20ού α ιώ να . ,να συ να ρπ α στικ ό μυθιστόρη μ α , μια επική ιστορ ία , ου π α ρο υ σιά ζει τους θριάμ βους και τις τρ α γ ω δ ίε ς ιας ο ικ ο γ ένεια ς από τις αρχές

υυ προ η γού μ ενο υ α ιώ ν α ω ς τις μ έρες μας. Ιια ισ το ρ ία που ξ ετυ λ ίγετα ι με φ ό ν το τη σκιά au σ κ οτεινού νη σιο ύ της Σ π ινα λό γκ α ς. ιννα, μια γυ να ίκ α που η ζω ή δ ε ν της ά φ η σ ε επ ιλ ογές; πόλεμος, η α ρ ρ ώ σ τια που ο δ η γ ο ύ σ ε στη Σ π ινα λό γκ α , ι άτολμες α π ο φ ά σεις ά λ λ ω ν , τη ν α νά γκ α σ α ν να γίνει κληρή, όπ ω ς ή τα ν και η ίδια η ζω ή .

1έχρι τη στιγμ ή που οι Γ ε ρ μ α νο ί εισ β ά λ λ ο υ ν το ν η σ ί και οι Ιτα λ ο ί επ ιφ ο ρ τίζο ντα ι ε το ν α π ο κλεισμ ό της Σ π ινα λό γκ α ς...

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜ Ο Σ ΛΙΒΑΝΗ w w w .liv a n is . g r

δ : βιβλιοπαρουσίαση ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Gene Wilder

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Mark Alpert

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Τατιάνα ντε Ρονέ

Φίλα με σαν ξένος

Η φονική εξίσωση

Ο γείτονας

Μετάφραση: Θανάσης Χειμωνάς ΑΛΔΕ, 2011 σ. 333, € 15,00

Μετάφραση: Νίκος Αποστολόπουλος Τραυλός, 2011, σ. 460, € 18,00

Μετάφραση: Κρίστυ Κουνινιώτη Ψυχογιός, 2011 σ. 301, € 14,40

ον γνωρίσαμε ως ηθοποιό και σεναριογράφο. Τώρα μας συσαίνεται και ως συγγραφέας και η πρώτη αίσθηση που αποκομίζει ο

Α

Τ

πό τη Νέα Υόρκη μέχρι την παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ, και από το Ιράν μέχρι τις ερήμους του Τουρκμενιστάν, ο ιστορικός της επιστήμης Ντέιβινι Σουίφτ με

Δ

ημοσιογράφος στο γαλλικό πε­ ριοδικό £2/eκαι κριτικός λογο­

τεχνίας στο περιοδικό Psycholo­ gies, η Τατιάνα ντε Ρονέ, στο νέο τπς

αναγνώστης είναι πως πρόκειται για άνθρωπο με ιδιαίτερη ευαισθη­ σία, που ανταγωνίζεται επάξια τις άλ­ λες δύο ιδιότητές του. Ο Τζιν

τη φυσικό Μονίκ Ρέινολντς, η πράκτορας του FBI Λουσίλ Πάρκερ και ο Μάικλ Γκούητα - ο αυ-

αναγνώστη τους χειρότερους φό­ βους του. Η πλοκή αναφέρεται σε

Γουάιλντερ είναι ένα από τα μεγα­ λύτερα ονόματα του σύγχρονου κι­ νηματογράφου και στο αυτοβιογραφικό του έργο αναπλάθει το μυ­

τιστικός δισέγγονος του Αίστάινπροσπαθούν να γλιτώσουν από τα πλοκάμια τω ν δολοφόνων που έχουν «ξεθάψει» τπ Θεωρία

μια γυναίκα παντρεμένη, ο σύζυγος της οποίας είναι μονίμως απών, κά­ νει ένα επάγγελμα που δεν την ικα­ νοποιεί και ζει μια καθημερινότητα

θιστόρημα της ζωής του με το ίδιο χιούμορ και ευαισθησία που κινή­ θηκε και ως πρωταγωνιστής των με­ γάλων του επιτυχιών. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του παρελαύ­ νουν ο Μελ Μπρουκς, ο Γούντυ

των Πάντων. Ο Μαρκ Άλπερτ στο

γεμάτη πλήξη. Χαμηλών τόνων η ηρωίδα, ζει μια ήρεμη οικογενειακή ζωή, χωρίς σκαμπανεβάσματα και απρόοπτα, μέχρι τη στιγμή που με­

Άλεν, η Τζίλντα Ράντνερ, ο Σίντεϋ

παστικού αναγνώσματος είναι η αληθινή επιστήμη, οι δολοφονίες, οι απαγωγές, οι συνεχείς ανα­

Πουατιέ, ο Χάρισον Φορντ και άλλα λαμπρά ονόματα που συμπληρώ­ νουν με την παρουσία τους το μνπμειώδες σκηνικό της ζωής του με­ γάλου κωμικού. [Δ. Β. Τ.]

νέο του μυθιστόρημα δίνει συ­ νέχεια στη φρενήρη δράση της Κλεμμένης εξίσωσης σε ένα νέο, εκρηκτικό τεχνο-θρίλερ. Συστα­ τικά στοιχεία αυτού του συναρ­

τροπές, το ανθρωποκυνηγητό, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και οι επικίνδυνες αποστολές. [Δ . Β. Τ.]

μυθιστόρημα καταπιάνεται με ένα θέμα που μπορεί να ξυπνήσει στον

τακομίζει στο καινούργιο της δια­ μέρισμα. Ένας άγνωστος σ ’ αυτήν άντρας που μένει στον επάνω όρο­ φο την παρακολουθεί, την ξυπνά τα βράδια με δυνατή μουσική και φτά­ νει στο σημείο να επηρεάζει τόσο πολύ τη ζωή της ώστε να παραμελεί τον εαυτό της και την ακογένειά της. Τα πάντα όμως ανατρέπονται από τη στιγμή που η ηρωίδα αποφασίζει να πάρει την εκδίκησή της. [Δ . Β. Τ.]

ΠΟΙΗΣΗ Ελένη Μαρινάκη

Σε ξένο ουρανό Ερατώ, 2011

Πλάτων - Αριστοτέλης: προς μια συμφιλίωση Ζήτρος, 2011 σ. 379, € 24,50

Ελένη Μαρινάκη (γ. 1951) κατα­

Η

θέτει εδώ την έκτη συλλογή της,

συνεχίζοντας μια ποιητική διαδρομή που έχει ξεκινήσει από το 1987' το προ­ ηγούμενό της βιβλίο, με τον τίτλο Εδώ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Χρήστος Αθ. Τερέζης

Ο

συγγραφέας αναλαμβάνει το ρίσκο να συμφιλιώσει τις

Μια συζήτηση με τον Φρανσουά Ολάντ Μετάφραση: Στέφανος Νομικός Πόλις, 2011 σ. 112, € 9,00

Ο

Φρανσουά Ολάντ είναι βου­ λευτής και πρόεδρος του νο­

δύο κορυφές του ελληνικού πνεύ­ ματος, τον Πλάτωνα με τον Αρι­

μαρχιακού συμβουλίου της Correze. Διετέλεσε γραμματέας του

στοτέλη, τον δάσκαλο με τον μαθητή, τον μυθικό διαλεκτικό

Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος από το 1997 έως το 2008. Το 2011

σ το λίγο (Γαβριηλίδης, 2007), ήταν υποψήφιο για το βραβείο ποίησης του

και τον ορθολογικό άξονα της

ανακοίνωσε τη συμμετοχή του στις

περιοδικού Διαβάζω. Η ποιητική δια­ δικασία, ενσυνείδητη, αποτυπώνει την

αφήγησης. Μέσα από μια εργώ­ δη προσπάθεια, ο συγγραφέας

υπαρξιακή αγωνία και χαρτογραφεί τον πόνο, τη μνήμη, τη χωροχρονική

προσπαθεί να εντοπίσει και να κα­ ταγράψει τα σημεία εκείνα που

προκριματικές εκλογές του ΓΣΚ διεκδικώντας το χρίσμα του υπο­ ψήφιου προέδρου της Γαλλικής Δη­

μετάθεση, καθώς ο «ασπρόμαυρος

αποτελούν κοινό τόπο και που δεν

καιρός» σφίγγει σαν μέγγενη το πρωτοπρόσωπο ποιητικό εγώ. Ωστόσο, κι εκεί ακόμη, το πεδίο μπορεί να είναι

είναι άλλα από την αγωνιά που εί­ χαν και οι δύο στοχαστές για τη

μοκρατίας εν όψει τω ν προεδρι­ κών εκλογών του 2012. Στο συγκε­ κριμένο βιβλίο απαντάει σε ερωτή­ σεις τεσσάρων γάλλων δημοσιο­

εξακρίβωση της αλήθειας. Εν­

γράφων, διατυπώνοντας τις προτά­

ευρύ και εκτεταμένο- το βλέμμα, εμ­

διαφέρουσα είναι η πρόταση του

ποτισμένο με ξεχωριστή ευαισθησία, εστιάζει στην πραγματικότητα, την

συγγραφέα, ο οποίος διατείνεται

σεις και τις θέσεις του για τη γαλλι­ κή κοινωνία και πολιτική στη δύ­

πως ο ελληνισμός δεν θα πρέπει

απορροφά σαν στυπόχαρτο και τη με-

να είναι διχασμένος ανάμεσα στις

εκτενώς στη δική του αντίληψη για

τουσιώνει σε ποιητική ύλη. Ο ελεύθε­

δύο αυτές σχολές σκέψης και προτείνει μια δεύτερη ανάγνωση

το ποιο θα πρέπει να είναι το ηρό-

ρος στίχος, λιτός και στιβαρός, εναλ­ λάσσεται κάποτε και με την έμμετρη μορφή, δίνοντας φωνή στις σκέψεις της καθημερινότητας: «Όμως η ποίηση / είναι ένα άλλοθι / για να ζω ». [Γ. Δ.]

της ύστερης φάσης της νεοπλα­ τωνικής σχολής με το όραμά της για την κορυφαία συμφιλίωσή τους και μάλιστα όχι στο πλαίσιο ενός ιστορικού συμβιβασμού. [Δ. Β. Τ.]

σκολη αυτή συγκυρία. Αναφέρεται

ταγμα της Γαλλίας στον 21ο αιώνα και τις αποφάσεις που θα πρέπει να λάβει η γαλλική κοινωνία προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προ­ κλήσεις και τις προσκλήσεις της σύγ­ χρονης εποχής. [Δ. Β. Τ.]

δ : βι βλιοπαρουσίαση _____________________ΜΕΛΕΤΗ Δημήτρης Π. Ψωϊνός

Διοικητική πρακτική και επιστημονική γνώση

Συνάρθρωση ποσοτικών και ποιοτικών προσεγγίσεων

Ζήτη, 2011 σ. 238, € 36,21

Gutenberg, 2011 σ. 193, € 14,00

Ο

συγγραφέας, μέσα από τις

σελίδες του βιβλίου, επιχει­ ρεί μια σύζευξη της θεωρίας με την πράξη, η οποία αποτελεί και το σύγχρονο εργαλείο για την αύξη­ ση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότη­ τας. Ξεκινώντας με την παραδοχή πως στη χώρα μας η πρακτική στερείται επαρκούς θεωρητικής θεμελίωσης, προτείνει την ένταση των προσπαθειών για την βελ­ τίωση της ποιότητας της επιστη­ μονικής γνώσης και, στη συνέχεια, —— τη μεταβίβαση και ενσωμάτωσή 7 q της σε όλους τους οργανισμούς g ο και εταιρείες, ένα εγχείρημα δύ=ο

ΜΕΛΕΤΗ Γιασεμή - Όλγα Σαραφίδου

2

σκολο, μα απολύτως αναγκαίο στις μέρες μας.

°

[Δ . Β. Τ.]

συγγραφέας εξετάζει τις σύγ­ χρονες μεθοδολογικές εξελί­ ξεις της Έρευνας Μεικτών Μεθόδων,

Η

τόσο θεωρητικά όσο και μέσω της αναλυτικής παρουσίασης δύο χα­ ρακτηριστικών παραδειγμάτων της διαλεκτικής των ποσοτικών και ποι­ οτικών μεθόδων. Παρουσιάζει τις επιστημολογικές θέσεις καθώς και τις μεθόδους συλλογής και ανάλυ­ σης δεδομένων που συνδέονται με τις δύο προσεγγίσεις, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη οπτική στη σύγ­ χρονη ερευνητική διαδικασία. Στό­ χος του βιβλίου είναι να μυήσει φοι­

ΜΕΛΕΤΗ Κώστας Π. Αναγνωστόπουλος

Το αόρατο και το ορατό χέρι Επίκεντρο, 2011 σ. 289, € 19,00

χοντας ως φόντο το διαβόητο πλέον «αόρατο χέρι» του Άνταμ Σμιθ και το μάλλον άγνωστο «ορατό χέρι» της διοίκησης, όπως

Ε

το χαρακτηρίζει ο Άλφρεντ Τσάντλερ, τα κείμενα του καθηγητή στο Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης του ΔΠΘ Κώστα Π. Αναγνωστόπουλου αναφέρονται στη χρηματοπιστωτική κρίση, τις αγο­ ρές και τις οργανώσεις, τη διοίκη­ ση και διαχείριση έργων, την ανά­ πτυξη και ενσωμάτωση του τε­ χνητού στην κοινωνία και τις φυ­ σικές καταστροφές. Ενδιαφέρον βι­

τητές και ερευνητές των κοινωνικών επιστημών στην ποσοτική και ποι­ οτική προσέγγιση της εμπειρικής

φισβητούνται όλες εκείνες οι βε­

έρευνας, να τους βοηθήσει να κα­

βαιότητες, τα δόγματα και θέσφα­

τανοήσουν τα πλεονεκτήματα και τους περιορισμούς κάθε προσέγγι­ σης και στη συνέχεια να τους εξοι­ κειώσει με τη δημιουργική πολυπλοκότητα των τρόπων συνάρθρω­ σής τους. [Δ. Β. Τ.]

τα που μας οδήγησαν στη σημερι­

βλίο, επίκαιρο και διαφωτιστικό, σε μια εποχή όπου κλονίζονται και αμ­

νή πολύπλευρη και βαθιά κρίση. [Δ . Β. Τ.]

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ΝΙΚΟΣ Κ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΡΤΕΡΟΣ

ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ

Ο κώδικας του αυτοκράτορα

Το τελευταίο τραμ

Το τρένο των νεφών

ΜΑΡΤΙ Ν ΖΟΥΤΕΡ

ΖΟΖΕ ΣΑΡΑΜΑΓΚΟΥ

ΤΙΕΡΥ ΖΟΝΚΕ

Ο μάγειρας του έρωτα

Το τελευταίο τετράδιο

Το δέρμα που κατοικώ

ΓΡΑΦΕΙΑ: Ζαλόγγου 11 · ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Σόλωνος 131 · Τ: 210-3301208 · F: 210-3822530

δ : βι βλιοπαρουσίαση ______________________ ΜΕΛΕΤΗ

_____________________ ΜΕΛΕΤΗ

Justina Gregory (επιμ.)

Σωτηρία Σταυρακοπούλου

Όψεις και θέματα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας Μετάφραση: Μ. Καίσαρ, Ο. Μπεζαντάκου, Γ. Φιλίππου, Δ. I. Ιακώβ (επιμ.) Παπαδήμας, 2011, σ. 775, € 71

■ ■ ■ ν α ς οδηγός και ταυτόχρονα Mm χρήσιμο εργαλείο προσέγγι­ σης της αρχαίας ελληνικής τραγω­ δίας και του ρόλου της στον παγ­ κόσμιο πολιτισμό. Παράλληλα, απο­ τελεί και μια μεθοδολογία για την κα­ τανόηση της αρχαίας τραγωδίας. Ο τόμος συγκροτείται από τριάντα ένα δοκίμια γραμμένα από διεθνώς καταξιωμένους φιλολόγους και κα­ τανεμημένα σε τέσσερις ενότητες: η ενότητα «Συμφραζόμενα», με την οποία ανοίγει ο τόμος, μελετά το ιστορικό, θρησκευτικό, πολιτικό και — καλλιτεχνικό υπόβαθρο της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Ακολουθεί ο η ενότητα «Χαρακτηριστικά στοιο

χεία», η οποία εξετάζει τα δομικά συστατικά του συγκεκριμένου λογοΜ τεχνικού είδους. Η ενότητα που τιτ­ λοφορείται «Προσεγγίσεις» αποτελείται από δοκίμια που καταγράφουν δειγματοληπτικά χαρακτηριστικές τάσεις της έρευνας. Η τελευταία ενό­ τητα ασχολείται με την πρόσληψη

2

και ακολουθεί τα ίχνη της ερμηνευ­ τικής παράδοσης από την αρχαιό­ τητα έως τις μέρες μας. [Μ. Α.]

Περικλής Σφυρίδης

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ Κωνσταντίνα Μόσχου Γεωργία Παπαλυμπέρη

Ο πεζογράφος και η κριτική για το έργο του Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 σ. 371, € 22,50

Αγάπησα το δολοφόνο μου

Περικλής Σφυρίδης, ξεκι­ νώντας τη λογοτεχνική του πορεία με τα διηγήματά του στις εκ­ δόσεις Διαγώνιου, δημιούργησε εξαρχής την αίσθηση ενός ξεχωρι­ στού λογοτέχνη, με δικό του ύφος και λογοτεχνικό κόσμο. Στη διάρ­

Μ

Ο

κεια 35 χρόνων συνέχισε να δημο­ σιεύει φθάνοντας στις έντεκα συλ­ λογές διηγημάτων, ενώ παράλληλα δημοσίευσε δύο μυθιστορήματα, διάφορες κριτικές (και στο Διαβάζω, του οποίου τυγχάνει παλιός συνερ­ γάτης), ένα βιογραφικό αυτοσχόλιο της λογοτεχνικής του πορείας. Πα­ ράλληλα, ασχολήθηκε με την αν­ θολόγηση άλλων κειμένων, με πα­ ρεμβάσεις σε περιοδικά, για τα οποία έγραψε και μια σειρά διηγη­ μάτων που ακόμα δεν έχουν εκδο-

Εκδόσεις Μ. Σιδέρη, 2011 σ. 448, € 17

πορεί κανείς να αγαπήσει το δολοφόνο του; Δύσκολο, θα

πείτε. Στο αστυνομικό μυθιστόρημα που γράφουν δύο συγγραφείς (και θα ήταν ενδιαφέρον να ξέραμε πώς δουλεύουν και οι δύο μαζί) πρωτα­ γωνιστεί ένα ζευγάρι, ο Νικήτας και η Στέλλα. Οι συγγραφείς τούς το­ ποθετούν σε ένα απλό ανθρώπινο τοπίο όπου δεσπόζουν οι ανθρώπι­ νες σχέσεις, ο έρωτας, η καθημερι­ νότητα. Σε αυτό το τοπίο όμως εμφιλοχωρεί το έγκλημα, η παράνοια, η μαύρη εικόνα της κοινωνίας. Το ζευγάρι θα εμφανιστεί εγκλωβισμέ­ νο σε αυτήν την ζοφερή πραγματι­ κότητα και κάθε φορά θα έχει να αν­ τιμετωπίσει την αλήθεια σε διαφο­ ρετικές εκδοχές. Αυτή η σχέση τους

θεί αυτοτελώς. Η καθηγήτρια Σω­

με τις «διπλές αλήθειες», οι οποίες καθορίζουν και τη μοίρα τους, θα εί­

τηρία Σταυρακοπούλου μελετάει αυτήν την πλούσια πνευματική προ­ σφορά του Περικλή Σφυρίδη, όπως και τις κριτικές που γράφτηκαν γι’ αυτήν και παραθέτει πλήρη εργο-

ναι και ο προσωπικός τους Γολγο­ θάς. Ατμόσφαιρα νουάρ, σασπένς, μυστήριο και όλα σε ελληνικό φόν­ το. [Μ. Α.]

γραφία, χρονολόγιο, κριτικογραφία, ώστε να καθιστά πλήρη τη με­ λέτη της. [Μ. Α.]

mpus Novel Επιμέλεια: Χριστιάνα Μυγδάλη Γράφουν και μιλούν οι: Χριστιάνα Μυγδάλη, Πέτρος Μαρπνίδης, Ελένη Γιαννακάκη, Σοφία Νικολαίδου, Αργυρώ Μαντογλου, Νίκος Ταγκούλης Οι φωτογραφίες του αφιερώματος προέρχονται από τους: Γεωργία Σουλμάίδου, Αγγελική Φουντούλη και Yvonne Yi Peng Lai

δ αφιέρωμα

Από τον Nabocov στο Logicomix: Διαδρομή στον κόσμο των αφηρημένω ν ιδεώ ν Χρκτπάνα Μυγδάλη

ο 2004 δημοσιεύτηκε στην εφη­ μερίδα The Guardian απόσπα­ σμα της εισαγωγής του David Lodge

Τ

πανεπιστημιακού δασκάλου, να ελα­ φρύνει κάπως τη σοβαροφάνεια που απαιτούσε η ακαδημαϊκή του ιδιό­

σ την έκδοση του «παραμελημένο» τέκνου τού Vladimir Nabocov, με τον τίτλο Pnin. Πρόκειται για ένα έργο

τη τα και να αναδείξει τις πτυχές του που κάνουν το γράψιμό του μονα­ δικό, το χιούμορ του, τη διεισδυτικό­ τη τα και τη ν απίστευτη ικανότητα

που είχε αρχίσει να γράφεται για βιο­ ποριστικούς σκοπούς και σ ε σχεδόν αυτοτελή αποσπάσματα πρωτοδημοσιεύτηκε σ το The N ew Yorker. Την ίδια περίοδο, ο συγγραφέας του προ­ σπαθούσε να βρει εκδότη στην Αμε­ ρική για τη ν περιβόητη Λ ολίτα, πράγμα που το κατόρθω σε τελικά το 1958, δηλαδή ένα χρόνο μετά την έκ­

©51C a m p u s N ovel

δοση του Pnin (1957). Λ ό γω της θύελλας α ντιδράσεων που ξεσήκωσε η πικάντικη Λ ολίτα, ο ρωσικής κατα­ γωγής καθηγητής Pnin έμεινε σχεδόν στην αφάνεια για πολλά χρόνια. Υπ ο­ πτεύομαι πως ένας απ’ τους σημαντι­

αγάπης για το ν άνθρωπο, που το ν κά­ νει να αγκαλιάζει όλες τις ατέλειες που το ν απαρτίζουν. Ο καθηγητής Pnin είναι ένα πλάσμα αξιολάτρευτο. Οι εμπειρίες του, που επιλέγει να μας περιγράφει ο συγ­ γραφέας, μπορεί να είναι συνηθισμέ­ νες και καθημερινές, ω σ τό σ ο οι σκέ­ ψεις το υ είναι πολύπλοκες και ασυ­ νήθιστες. Να πώς μας μεταφέρεται ο εσω τερ ικ ό ς μονόλογός το υ Pnin, ό τα ν αυτός συνέρχεται από μια απροσδόκητη... πτώση:

κότερους λόγους που τ ο ν θυμήθηκε

«Δ εν ξέρ ω αν έχει ποτέ σ το παρελθόν επισημανθεί ότι ένα από τα κυριό-

η κριτική είναι η συγγένεια τ ό σ ο της ακαδημαϊκής εμπειρίας ό σ ο και της

τερα χαρακτηριστικά της ζω ή ς είναι η διάκριση. Τη στιγμή που θα πάψει

απόφασης να γράφουν γι’ αυτήν με τρόπο καυστικό και οξύ, με εκείνη συγγραφέων όπως ο David Lodge

να μας περιτυλίγει ένα στρώμ α σάρ­ κας, πεθαίνουμε. Ο άνθρωπος υπάρ­ χει μόνο όσο είναι ξέχωρος από το

που, ακολουθώντας μια παράδοση που ξεκίνησε από τη ν Αμερική και μεταφέρθηκε σ το Η νωμένο Βασί­ λειο, θεωρούνται σήμερα οι βασικό­ τεροι εκπρόσωποι του campus novel, ω ς ξεχωριστού λογοτεχνικού είδους. Για το ν Nabocov, η συγγραφή του Pnin ήταν, όπως γράφει σ ε ένα φίλο του, «μια σύντομη φω τεινή από­ δ ραση από το ανυπόφορο ξόρκι της Λ ολ ίτα ς». Ή τα ν όμως και ένας τρ ό ­ πος -ίσ ω ς ο μόνος που είχε σ τη διά­ θεσή το υ - να ξορκίσει τη σκοτεινή πλευρά τη ς δικής του εμπειρίας ω ς

περιβάλλον. Το κρανίο λειτουργεί όπως τ ο κράνος του αστροναύτη. Ή το φοράς ή εξαλείφεσαι. Ο θάνατος είναι απέκδυση, ο θάνατος είναι “κοι­ νωνία” . Μπορεί να είναι υπέροχο το να συγχωνευτεί κανείς με το τοπίο, αυτό όμως θα σήμαινε αναγκαστικά το τέλος και το υ τρυφερού ε γώ ». Κάπως έτσι λειτουργεί και η γραφή του Nabocov. Δημιουργεί ένα κου­ κούλι ευδιάκριτο, έναν κόσμο ξ έ ­ χωρο, μια άλλη πραγματικότητα, που δίνει στους ήρωές του αφειδώλευτα τη διάσταση τη ς ύπαρξης που τους

O Vladimir Nabocov το ig68

χρειάζεται για να στοιχειώσουν το

την περιμέναμε ούτε θα τη ν συνδέ­

μυαλό το υ αναγνώστη. Ο εκκεντρι­

αμε απαραίτητα με το είδος. Π ρόκει­

κός καθηγητής Ρηΐη γίνεται ένας χα­ νους του είδους να το ν απολαύσουν,

ται για τ ο κόμικ, που έχει τη δυνατό­ τη τα να αφηγηθεί ιστορίες κάθε λο­ γάς και είναι βέβαια το είδος που κα-

να το ν μελετήσουν και να διδαχτούν

τεξοχή ν φτιάχνει περιβάλλοντα ανα­

απ’ αυτόν. Πιο πολύ όμως γίνεται

γνωρίσιμα, αφού η εκφραστική του

ένας χαρακτήρας συμπαθής στους

δυνατότητα είναι και εικαστική.

α ναγνώ στες και κυρίως σ ’ εκείνους

Ο λόγος εδώ για το ν Α π όστολο Δο-

που έρχονται σ το βιβλίο χωρίς ακα­

ζο υν έτσι μια κ λεφ τή ματιά σ τα

ξιάδη και το ιδιαίτερα τολμηρό του εγχείρημα, το πολυδιαβασμένο και πολυσυζητημένο, τό σ ο στη ν Ελλάδα ό σ ο και σ το εξω τερικό, Logicom ix.

ρακτήρας που εμπνέει τους επιγό­

δημαϊκή περιβολή, που παρακολου­ θούν τις περιπέτειές του και κερδί­ άδυτα τη ς πανεπιστημιακής κοινότη­

Με τη ν εξοικείωση που έχει πια ο

τα ς και τη ς ζω ή ς που εκείνος αντι­

σύγχρονος αναγνώστης σ τη ν αυτοα-

προσωπεύει.

ναφορικότητα, ο συγγραφέας και η

T o campus novel, όμως, όπως φαί­

ομάδα το υ γίνονται χαρακτήρες που,

νεται, έχει από τό τε προχωρήσει πάρα πολύ, έχει δοκιμαστεί σ το πέ­

σ το π ρώ το μέρος του βιβλίου αυτοπαρουσιάζονται και διατείνονται ότι διάλεξαν να φτιάξουν ένα κόμικ για

ρασμα του χρόνου και έχει δοκιμάσει πολλές φόρμες, απ’ τις οποίες εδώ επιλέγω να επισημάνω μία, που ούτε

να μας πουν μια ιστορία επιστημονι­ κού μυστηρίου. Η αρχή τη ς ιστορίας

δ αφιέρωμα

Ο Απόστολος Δοξιάδης

©o C a m p u s N ovel

τοποθετείται στη ν έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και σηματοδοτείται με μια διάλεξη του επιστήμονα και φιλοσόφου τη ς Λογικής Bernard Russell σ το πανεπιστήμιο. Η περιπέ­ τεια που αρχίζει να ξετυλίγεται με στόχ ο τη ν αναζήτηση τω ν θεμελίων τη ς Λογικής είναι συναρπαστική, συγκινητική και φυσικά δοσμένη με τρόπο εικαστικά άρτιο και λογικά δο­ μημένο, ώ σ τε ο αναγνώστης να μπο­ ρεί να τη ν παρακολουθήσει αγόγγυ­ στα, ό σ ο δυσνόητες και απαιτητικές κι αν είναι οι έννοιες που εμπλέκον­ ται στη δια-πλοκή τη ς ιστορίας. Νομίζω πως αυτά τα δύο παραδείγ­ ματα φω τίζουν κάποιες πτυχές της δυναμικής που έχει το campus novel, οι οποίες μόλις που έχουν ιχνηλατηθεί από πρωτοπόρους συγγραφείς και αφήνουν ένα τερά στιο πεδίο πει­ ραματισμού στους επιγόνους του εί­ δους που θα επιλέξουν να το υιοθε­ τήσουν και να καινοτομήσουν μέσα σ ’ αυτό. Προσωπικά πιστεύω ότι η

μεγαλύτερη αρετή του campus novel είναι ο ιδεατός τόπος μέσα σ το ν οποίο κάποια τουλάχιστον από τα επεισόδιά του ξετυλίγονται. Και αναφέρομαι βέβαια εδώ στη ν Ακαδημία. Γιατί η Ακαδημία είναι -και θα παραμείνει, ελπίζουμε, παρόλες τις αντι­ ξο ό τη τες που αντιμετωπίζει μέσα σ το ν στρόβιλο τη ς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που διερχόμα­ σ τ ε - ένας τόπος ελεύθερης έκφρα­ σης, πρωτότυπης δημιουργίας και ελ­ πίδας ότι, όταν ένα πνεύμα οξύ βρε­ θεί σ το κατάλληλο περιβάλλον, ξε­ περνά τις ανθρώπινες αδυναμίες του, υπερβαίνει τα εξω τερικά εμπόδια και πραγματοποιεί, πολλές φορές, αυτό που σ τα μάτια μας μπορεί και να φαν­ τάζει μερικές φ ορές αδύνατο.

Σημείωση: Θα ήθελα να ευχαριστήσω την ερευνήτρια και φίλη Βίκυ Λιακοπούλου για τις υποδείξεις της που στά­ θηκαν πολύτιμες για την υλοποίηση αυτού του αφιερώματος.

To «campus novel» και οι διαβαθμίσεις της διαφ θοράς στα πανεπιστήμια « Α ν είναι απ αραίτητο να δώ σο υμ ε έναν ο ρισμ ό μ ε ό ρ ο υ ς ισ τορία ς τη ς λογοτεχνίας θα έλεγα πω ς ο Λ ο τ ζ επι­ νόη σε μ ε τ ο βιβλίο το υ το “μ υ θ ιστό­ ρημα τη ς ακαδημαϊκής περιπλάνη­ σ η ς ”. Ό πω ς όλα τα μεγάλα βιβλία, δεν προϋποθέτει τη γνώση μ ιας κοι­ νωνίας: τη ν παρέχει» Ουμπέρτο Έκο (Προλεγόμενα στο Μ ικρός που είναι ο κόσμος, του Νταίηβιντ Λοτζ)

πλανήσεις», όπως τις χαρακτηρίζει ο

Πέτρος Μαρπνίδης

Έκο, σ τα άδυτα τω ν πανεπιστημια­ κών α ιθουσών, τω ν καθηγητικών γραφείων, τω ν συνεδρίων και τω ν εν­ διαφερόντω ν τη ς ακαδημαϊκής κοι­ νότη τας βρήκαν τό τε πολύ π ερισσό­ τερους αποφοίτους πανεπιστημίων απ’ ό,τι θα έβρισκαν μερικές δεκαε­ τίες νω ρίτερα -ε ν ό σ ω η πρόσβαση σ τη ν τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είχε λάβει τις διαστάσεις που έλαβε μεταπολεμικά. Ά ρ α παραπομπές σε

Σ το τέλος τη ς δεκαετίας του 1960 και σ τους φοιτητικούς ξεσηκωμούς σ το Μπέρκλεϊ ή στο ν περίφημο παρισινό Μάη του ’68, τα πανεπιστήμια εισέ­ βαλαν στη ν κοινωνία. Πολύ πριν δο­ κιμάσουν τη ν επαγγελματική ζω ή και δοκιμαστούν σ ε αυτήν, οι φοιτητές τη ς Δύσης ήγειραν αξιώσεις για έναν κόσμο καλύτερο από το ν μεταπολε­ μικό κ αταναλωτισμό, σ το ν οποίο έβλεπαν να βυθίζεται η γενιά τω ν γο ­ νιών τους. Δέκα χρόνια μετά ήταν η κοινωνία που άρχισε να εισβάλλει σ την πανεπιστημιακή ζω ή («Noblesse oblige»). Άρχισε, δηλαδή, να ενδιαφέρεται για το τι ακριβώς συμβαίνει εκεί μέσα. Σε αυτό το ενδιαφέρον ανταποκρίθηκαν θαυμάσια τα βιβλία τω ν

Νταίηβιντ

Λ ο τζ,

Μάλκολμ

Μπράντμπερυ, Τζούλιαν Μπαρνς κ.ά. (όπως, λ.χ., τα: Α λλά ζοντα ς θέσεις, Δ ό κ τω ρ Κριμινάλε, Ά ρ θ ο υ ρ και Τ ζο ρτζ, αντίστοιχα), κατά τις δύο δε­ καετίες 1975-1995. Και δεν είναι πε­ ρίεργο που τέτοιου είδους ειδικές αφηγήσεις τις υποδέχτηκε ένθερμα ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό. Δ εν είναι περίεργο για δύο λόγους, νομίζω. Πρώτον, γιατί τέτο ιες «περι­

άλλα μυθιστορήματα, παρωδίες λο­ γοτεχνικών χαρακτήρων ή στυλιστικών τύπων και όροι τω ν ακαδημαϊ­ κών πεδίων συνάντησαν ένα κοινό σχετικά εξοικειωμένο. Όχι ανενημέ­ ρ ω το κι έτοιμο να εκνευριστεί από ακατανόητα παιχνίδια ή να τα προσπεράσει, χάνοντας κρίσιμο μέρος τη ς αναγνωστικής απόλαυσης. Και, δεύτερον, γιατί ο σαρκασμός και οι κακίες που εκτοξεύονται από τους πανεπιστημιακούς, κατά κανόνα, συγγραφείς αυτής τη ς λογοτεχνίας προς μυθιστορηματικούς συναδέλ-

πανεπιστημιούπολη του Μπέλφαστ

δ αφιέρωμα

φους τους κολάζονται μέσα στη σύμ­ βαση της μυθοπλασίας. Ό πως επιση­ μαίνει και πάλι ο Έκο, η «γ ν ώ σ η » της κοινωνίας που περιγράφει το μυθι­ στόρημα έρχεται από το ίδιο το μυ­ θιστόρημα. Κατά συνέπεια, κανείς δεν δικαιούται να θίγει. Κι αν οι με­ γαλόσχημες μπαρούφες, τα ανεπί­ τρεπτα φλερτ, οι ιδιοτέλειες, η στενοκεφαλιά και οι μικροψυχίες καυ­ τηριάζονται εντονότερα κάπου, δεν είναι γιατί η μυθοπλασία θέλει να συμμορφώσει τη ζωή, αλλά γιατί η

;051C a m p u s Novel

συγκεκριμένη ζω ή τείνει να μιμηθεί μυθιστορηματικές καταστάσεις. Βεβαίως, δύσκολα παραβλέπει κανείς το ν πραγματικό κόσμο. Στα τοπία ή σ του ς χαρακτήρες παρελθουσών εποχών που παρουσιάζει ένα ιστο­ ρικό μυθιστόρημα συνήθως ο ανα­ γνώ στη ς εμπιστεύεται το ν συγγρα­ φέα, δίχως να αναδιφήσει αρχεία, ιστορικές μελέτες ή γεωγραφικά εγ­ χειρίδια, ώ σ τε να προβεί σ ε αντιπα­ ραβολές. Σ το «campus novel», όμως, ακριβώς επειδή π ρωταγωνιστούν με­ λετητές τη ς ιστορίας, γεωγράφοι κ.ά. επιστήμονες, η τάση ελέγχου είναι εντονότερη και οι χαρακτηριζόμενοι από τους σημειολόγους «shifters» (οι «μετατροπείς» που αγκυρώνουν σπο­ ραδικά στοιχεία της μυθοπλασίας σε στοιχεία του εμπράγματου κόσμου) εμφανίζονται συχνότερα. Έ σ τω για να λειτουργήσουν διπλά μερικές φ ο ­ ρές, ανακυκλώνοντας τη μυθοπλασία σ τη δική της «πραγματικότητα» και κριτικάροντας ή γελοιοποιώντας, με αυτόν το ν τρόπο, τους ακαδημαϊκούς ερευνητές της. Με αυτόν και με παρεμφερείς τρ ό ­

πους λοιπόν, σ το «μυθιστόρημα της ακαδημαϊκής περιπλάνησης» η θρυλούμενη αφοσίωση στην επιστημο­ νική έρευνα, ο οίστρος για γνώ ση και η ακαδημαϊκή αξιοκρατία κατεδαφί­ ζονται έξοχα (συχνά με πολύ γούστο και με πολύ γουστόζικα περιστατικά). Πίσω από την ειδυλλιακή φιλομάθεια βλέπουμε να σοβεί η βλακεία, ο στυ­ γνός δεσποτισμός πίσω από δημο­ κρατικά προσωπεία, η αγυρτεία πίσω από τη ν επιστημοσύνη ή η μωροφι­ λοδοξία πίσω από ευγενείς στοχεύ­ σεις. Μερικές φορές δε, αυτή η διαβάθμιση τη ς διαφθοράς φτάνει και σ το υπέρτατο κακούργημα. Με αλ­ λεπάλληλους φόνους που διαπράττονται σε χώρους φυσικών ή θεολογικών ερευνών -πανεπιστήμια, ερευ­ νητικά κέντρα ή και μοναστήριασ τα πάμπολλα, πλέον, υβρίδια «ca­ mpus n ovel» και αστυνομικού μυθι­ στορήματος. Σε αυτήν τη ν κατηγορία, για τις δε­ καετίες 1975-1995, θα ανέφερα το περίφημο Όνομα του Ρόδου, του Έκο, τα περίπου 20 μυθιστορήματα της Έλις Πήτερς από τη σειρά Τα χρονικά του αδελφού Κάντφελ, τα άλλα τό σα μυθιστορήματα του Κόλιν Ν τέξτερ, με ήρωα το ν επιθεωρητή Μορς και τα ταξικά του κόμπλεξ σ το πανεπιστημιακό περιβάλλον της Ο ξ­ φόρδης ή τους διψασμένους για βία αμερικανούς φοιτη τές τη ς Ντόνα Ταρτ, σ το The Secret History. Μετά το 1995, καθώς εμφανίζεται μια ιδι­ αίτερη άνθηση του αστυνομικού μυ­ θιστορήματος εν γένει, τα υβρίδια αστυνομικού και «campus» πληθαί­ νουν ανάλογα. Τα: Φ όνος σ τ ο σπίτι

Φοιτητές στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου της Βιρτζίνια το υ κυρίου Π ρο υστ, τη ς Ε στέλ Μομπρέν, Φ όνος σ τ ο πανεπιστήμιο, της

μυθιστορήματος είναι επίσης ο περί­ κλειστος χώρος. Η π ασίγνωστη /7ο-

Μπατία Γκουρ, Ο θάνα τος ε νός κρι­

ντικοπαγίδα τη ς Άγκαθα Κρίστι, με το

τικού, του Μ άρτιν Βάλζερ ή Η ακο­

αποκλεισμένο από τα χιόνια ξενο δ ο ­ χείο, συνιστά κατεξοχήν παράδειγμα.

λουθία τη ς Ο ξφόρδης, του Γκιγέρμο Μαρτίνες, και όλα τα δικά μου, από το Κατά συρροήν, το 1998, μέχρι το

Εύκολα, λοιπόν, οι συγγραφείς αστυ­

υπό έκδοση Χ ω ρ ίς αποζημίωση, δεν

νομικών βρήκαν σ τη ν πανεπιστη­ μιακή κοινότητα το ν τέλειο περιορι­

αφήνουν αμφιβολίες για το π όσο διε­ θνής είναι η διάδοση αυτού του συν­

σμό ενός ομίλου υπόπτων, αντί να τους κλείνουν σ ε ποταμόπλοια, σε μι­

δυασμού θεσμ ών τη ς ακαδημαϊκής

κρά νησιά διακοπών, σ ε ακινητοποι-

έρευνας και γρίφ ων του αστυνομικού

ημένα τρένα κ.ο.κ. Κι αφού οι καθη­

δελτίου, αντιμετώπισης επιστημονι­

γη τές πανεπιστημίου αυγάτισαν με

κ ών θεμάτων και επίλυσης δολοφο-

α πίστευτους ρυθμούς τις τελευταίες δεκαετίες, παύοντας να φαντάζουν

Η σύγκλιση δεν προέκυψε συμπτω-

σαν απροσέγγιστοι μανδαρίνοι ή σαν

ματικά. Εδραίο χαρακτηριστικό του «campus n o ve l» αποτελεί, προφα­

απόκοσμα τέρα τα πολυμάθειας όπως φάνταζαν στις πριν το ν Β' Παγκόσμιο

νώ ς, ο περίκλειστος χώ ρος τη ς πα­ νεπιστημιακής κοινότητας. Εδραία

κοινωνίες, μπήκαν κι αυτοί σ τη χο­

συνθήκη του κλασικού αστυνομικού

στορηματικών η ρώων. Δίπλα σ τους

ρεία τω ν ώ ς τό τε επιλεγόμενων μυθι­

δ αφιέρωμα

!©»| C a m p u s Novel

Ο κήπος της πανεπιστημιούπολης στη Βιρτζίνια ποιητές, τους ζωγράφους, τις κατα­

βγαίνουν συχνά έ ξω από τους προ­

πιεσμένες συζύγους, τις έντιμες ανύπανδρες, τους στρατιωτικούς, τους α ριστοκράτες και τις αριστοκράτισ-

βληματισμούς της ακαδημαϊκής κοι­ νότητας. Τ ο Α νθρώ πινο στίγμ α του Φίλιπ Ροθ, π.χ., οριακά εντάσσεται

σ ες ή τους επαναστάτες και τις επαναστάτριες.

τη ς Ν τόροθι Σέιερς παρουσιάζει ένα

Επειδή όμως καμιά λογοτεχνική κα­

εξαιρετικό υβρίδιο περίκλειστου πα­

τηγορία δεν περικλείεται ευσεβώς σε ό,τι τη ς αποδίδουν οι προσδιορισμοί της, ούτε τα χρονικά όρια που έθεσα, ούτε οι αποκλειστικά ακαδημαϊκοί

νεπιστημιακού χώρου, εύθυμης νύ­

στη ν κατηγορία. Ενώ η Gaudy N ight

χτας «reunion» κι επίλυσης αστυνο­ μικού γρίφου, αλλά έχει γραφεί το 1935! Πολύ πριν το μαζικό ενδιαφέ­

ήρωες, ούτε και το πέρασμα από τα

ρον για τις ακαδημαϊκές ατασθαλίες

«cam pus» σ τα αστυνομικά ισχύουν απολύτως. Τέτοια λογοτεχνία υπήρχε και πριν εμφανιστεί ο όρος «campus

δώσει το «campus n o ve l» κι αυτό, με τη σειρά του, τα αστυνομικά υβρίδια. Εντέλει, εκεί όπου σίγουρα δεν μπο­

n ovel». Ο τυ χερ ός Τζιμ του Κίνγκσ-

ρεί να αμφισβητήσει κανείς το ν Έ κο είναι η εμπιστοσύνη που πρέπει να

λεϊ Έιμς, λ.χ., είναι ένα καθαρόαιμο «cam pus», γύρω από τις προσπά­ θειες ενός νεαρού λέκτορα να αντι­

δείξει ο α ναγνώστης σ το ν κόσμο που του παρουσιάζει ο συγγραφέας. Και

μετωπίσει τη ν υπεροψία τω ν εγγλέζω ν μεσοα στών τη ς επαρχίας, γραμ­

να χαρεί, έτσι, ή να μη χαρεί το όποιο βιβλίο, ανάλογα με τη ν απόλαυση της

μένο όμως το 1954, δυο δεκαετίες πριν την επίσημη εμφάνιση αυτής της

ναι απαιτητική, όχι όμως ανάλογα με

κατηγορίας. Επίσης, μυθιστορήματα με ήρωα κάποιον πανεπιστημιακό

ανάγνωσης, η οποία δικαιούται να εί­ τις συμβατικές ιδιότητες τη ς κατηγο­ ρίας στη ν οποία το εντάσσει.

The Big

Bubbles Η Ελένη Γιαννακάκη συνδιαλέγεται με το Διαβάζω με αφορμή το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα. Τη συζή τηση μεταφέρει η Χριστιάνα Μυγδάλη

Μ

ω ς προς τους μεν γιατί το υ ς δίνεται η

v el που έμοιαζε με ακαδημαϊκή παρ­

τη ν ιδιότητα το υ φοιτητή κι ω ς προς

τίδα σκάκι. Και τη χαρακτηρίζω έτσι

τους δε γιατί αντιμετωπίζονται ω ς μια

ε τη ν Ελένη είχαμε μια συζή­ τη ση με αφορμή το campus no­

γιατί η συζή τησή μας έθεσ ε ερω τή ­

ευκαιρία να δοκιμάσουν πράγματα με

ιδιόρρυθμη πληθυσμιακή ομάδα, ω ς

ματα ακαδημαϊκά, με τρόπ ο ακαδη­

οι πνευματικοί ταγοί που ορίζουν τα

μαϊκό, και, ό ταν ολοκληρώθηκε, τα

πρότυπα αντί να ορίζονται από αυτά και κατά συνέπεια απολαμβάνουν

άφησε ανοιχτά, χωρίς οριστικές και αμετάκλητες απαντήσεις. Έ τσι, η φύση τη ς συζήτησης υπενθυμίζει ότι

συχνά ένα είδος «ασυλίας» σ ε σχέση με τους τρέχο ντες κώδικες κοινωνι­

ο διάλογος για τη ν παιδεία είναι

κής συμπεριφοράς. Βέβαια, η Ελένη

πάντα ανοιχτός και το πανεπιστήμιο

τό νισε ότι αυτή είναι μια κατάσταση

θα πρέπει να είναι ένας απ’ τους χώ ­

που σ το αγγλικό σύστημα και δη σ ε

ρους μες στου ς οποίους αυτός ο διά­

πανεπιστήμια όπως τη ς Ο ξφόρδης τη

λογος μπορεί και πρέπει να διεξάγε­

βρίσκουμε στη ν ιδανική τη ς μορφή -

Ένα αερόστατο OT0V

ται μέσα σ ε μια προστατευτική φυ-

ας μην ξεχνάμε πως η Οξφόρδη, όπως και το Καίμηριτζ, ξεκίνησαν ου-

ουρανό του Christ church, πανεπιστήμιο Οξφόρδης.

σαλίδα, για να επιτρέπει τη ν ελεύ­ θερη έκφραση και να επιβάλλει να ακούγονται όλες οι συμμετέχουσες φ ω νές σ τη ν ίδια ένταση. Η Ελένη είναι συγγραφέας και, στη σκακιέρα πάνω τη ς κουβέντας μας, τη ς έβαλα για πιόνια τρεις μεταφο­ ρές. Της επεσήμανα τρεις περιπτώ­ σεις όπου η γλώ σσ α χρησιμοποιεί τη λέξη φούσκα, ή bubble σ τα αγγλικά, για να αναφερθεί σε μία πραγματικό­ τητα: Τ ο πανεπιστήμιο, το χρηματι­ στήριο και το Διαδίκτυο. Η Ελένη πήρε τις μεταφορές, τις αποδόμησε και μίλησε για τη ν πραγματικότητα, ξεκινώντας από τη λογοτεχνία και επιστρέφ οντας σ ’ αυτήν. Τ ο πανεπιστήμιο είναι για τη ν Ελένη ένας χώ ρος ό ντω ς προστατευτικός, τό σ ο για τους φοιτη τές ό σ ο και για τους πανεπιστημιακούς δασκάλους,

δ αφιέρωμα

σιαστικά σαν μοναστήρια κάποιους αιώνες πριν, τουτέστιν ω ς κοινότατες που δεν είχαν άμεσα σχέσπ με τπν

τη ν ελευθερία να αυτοσχεδιάσουν,

κοινωνική πραγματικότπτα του μέ­ σου ανθρώπου τπς εποχής και αυτή

που είναι η αγορά εργασίας (ένα μεί-

π ιδιαιτερότπτά τους έχει συντηρηθεί, σ ε ένα βαθμό μέχρι τις μέρες μας- ενώ στπν Ελλάδα π ερισσότερο είναι ένα θεωρπ τικό πλαίσιο, το οποίο όμως δεν αντικατοπτρίζεται στπν πραγματικότητα. Τ ο χρηματιστήριο, αντίθετα, είπε π Ελένπ, είναι ένας χώ ρος πραγματικός και, όταν λέμε ότι έσπασε σαν φούσκα, πρό­

!©»ICampus Novel

κειται για μια μεταφορά που δηλώνει

9° Ο§ Ο 0 0

να πειραματιστούν και να «π ροπονη­ θούν» για τη ν «πραγματική» ζωή, ζο ν ζήτημα, βέβαια, στις μέρες μας είναι πότε και αν θα ενταχθούν τελικά στην αγορά εργασίας). Γι’ αυτό και το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα, πα­ ρόλο που έχει περιορισμούς ω ς λο­ γοτεχνικό είδος, μιας και απαιτεί από τους συγγραφείς του να γνωρίζουν τα άδυτα τη ς πανεπιστημιακής κοι­ νότητας, και κατά συνέπεια απευθύ­ νεται σ ε ένα κοινό κάπως πιο περιο­ ρισμένο, δίνει τη δυνατότητα στους

το ν τρόπ ο με το ν οποίο ο επενδυτι­ κός πυρετός «εκείνου του καλοκαι­ ριού» συμπαρέσυρε πολλούς ανθρώ­

συγγραφείς που το επιλέγουν να

πους σ το ν ίλιγγο του παιχνιδιού, δια­

να φέρουν σ τα άκρα τη λογοτεχνική

κινδυνεύοντας όμως και εν γνώ σει

συνθήκη, προκειμένου να πουν πιο σχηματικά, και συνεπώς πιο γλα­ φυρά, τις ιστορίες τους. Ό τα ν τη ρώ ­

τους for real, πολλές φο ρ ές ακόμα και τα ίδια τους τα σπίτια. Τ ο Διαδί­ κτυο, τέλος, θέμα που η Ελένη το δια­ πραγματεύεται σ το τελευταίο τη ς βι­

φ ουσκώ σουν το μπαλόνι, και συχνά -αλλά όχι πάντα και όχι κατ’ ανάγκη-

τη σα από τι επιζητούμε να ξεφύγουμε και κυνηγάμε σαπουνόφου­

βλίο, είναι για κείνη μία φούσκα ψεύ­

σκες, η Ελένη γέλασε και είπε πως οι

τικη, ούτε προστατευτική μα ούτε και επικίνδυνη, τουλάχιστον ό σ ο όλοι οι εμπλεκόμενοι διέπονται απ’ τη ν αί­

περισσότεροι άνθρωποι, μεταξύ αυ­

σθηση πως πρόκειται για εικονική και όχι για αληθινή πραγματικότητα. Ξαναγυρνώντας σ το πανεπιστήμιο, η Ελένη δεν πιστεύει τελικά ότι μπορεί να νοηθεί ω ς φούσκα με τη ν έννοια που αποδόθηκε σ το χρηματιστήριο:

τητα, και αυτός ίσως να είναι τελικά και ένας σημαντικός λόγος που αυτοί οι τελευταίοι γράφουν.

συνήθω ς η λέξη φούσκα έχει αρνη­ τική σημασία, ω ς μια επικείμενη κα­ τα στρ οφ ή δηλαδή. Τ ο πανεπιστήμιο, απ’ την άλλη, είναι πιο πολύ ένας τρ ό ­ πον τινά δοκιμαστικός σωλήνας, μια κάψουλα ή απλώς ένα μεταβατικό στάδιο που παρέχει σ τους φ οιτητές

τώ ν και οι συγγραφείς, έχουν πάντα τά σεις φυγής απ’ την πραγματικό­

Ο ξφόρδη, 18 Σεπτεμβρίου 2011 Η Ελένη Γιαννακάκη είναι ακαδημαϊκός και συγγραφέας, τα μυθιστορήματα της κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Εστία και μέσα από τη συζήτησή μας το τελευταίο της μυθιστόρημα, το Σναφ (Εστία, 2010) φωτίζεται υπό γωνία.

Μυθιστόρημα και πανεπιστήμιο: Φ ετίχ και ταμπού Είναι ο πανεπιστημιακός πιο ενδιαφέρων μυθιστορηματικός ήρωας από έναν υπάλληλο τράπεζας; T o campus novel είναι υπόθεση αγ­ γλοσαξονική. Εξ ου και ο αγγλόφ ω­ νος όρος. Ο συνεδριακός τουρισμός, οι ακαδημαϊκές έριδες, τα επιστημο­ νικά μίση, η πολιτική ο ρθότη τα σ τα

προτιμούν να αγνοούν τη ν πραγμα­ τική πραγματικότητα που τους περι­ βάλλει. Υιοθετούν π όζες επιτηδευμέ­ νης α νω τερ ό τη τα ς. Ά λ λ ω σ τε δεν χρειάζεται να απασχολούν το μυαλό τους με ποταπά ζητήματα απτής κα­ θημερινότητας. Γ νω ρίζω διαπρεπείς μαθηματικούς που έζη σα ν σ το Cam­ bridge χωρίς να χρειαστεί να πλύνουν

αμφιθέατρα είναι θέματα που απα­

ένα πιάτο ή να μεριμνήσουν για φα­ γητό. Εκεί, τα τρύπια μπλουζάκια που

σχόλησαν το ν Ντέιβιντ Λ ο τζ, το ν Ίαν

φορούν διακεκριμένοι επιστήμονες

Μακ Γ ιοήαν, το ν Φίλιπ Ροθ. Πρόκειται

θεωρούνται ακαδημαϊκό στυλ. Οι συ­

για είδος που απαιτεί λιμαρισμένη ει­

ζητήσεις βρίθουν scholarly jokes. Οι

ρωνεία, αφηγηματικό α υτοσαρκα­ σμό, βαρβάτη πραγματολογική

υψηλές κεφαλές μπορεί να κατέχουν

έρευνα.

από βιβλιογραφικές ανθυποσημειώσεις, αλλά αγνοούν επιδεικτικά τις

Φαντασιακή επένδυση σ το πανεπι­

εμφανίσεις τη ς Lady Gaga και ό,τι πι­

στήμιο κάνουν όλοι, αλλά χρειάζεται η αγγλοσαξονική παράδοση τη ς εμ­

κάντικο αφορά τη ν non κουλτούρα. Τα στεγανά που χωρίζουν το ν ακα­

πειριοκρατίας και, κυρίως, το υ ειρω­

δημαϊκό μικρόκοσμο από το ν υπό­

νικού χιούμορ για να φτιαχτεί το cam­

λοιπο κόσμο είναι η απτή απόδειξη

pus novel. Ούτε οι Γάλλοι με τη ν πα­

ότι υπάρχουν παράλληλα σύμπαντα. Ά κ ρω ς ενδιαφέρον συγγραφικά, συ­

ράδοση το υ μαχητικού διανοητισμού ούτε οι Γερμανοί με τη ν προϊστορία

χνά εκνευριστικό στη ν πράξη. Δεν θα

του φιλοσοφικού ιδεαλισμού θα ήταν

μπορούσε να είναι διαφορετικά. Οι

το ίδιο καλοί σ ’ αυτό τ ο είδος.

χώ ρες με μακραίωνη πανεπιστημιακή παράδοση φροντίζουν τους ακαδη­

Ο διάσημος καθηγητής/ερευνητής που φθονεί, ψεύδεται, λιγουρεύεται

μαϊκούς τους. Τους π ροστατεύουν

νεανικά σώματα και ξένες επιτυχίες

από το ν κουρνιαχτό το υ έ ξω κόσμου.

θεωρείται πιο ενδιαφέρω ν συγγρα­

Τους κλείνουν σ ε campus, για να

φικά από έναν υπάλληλο τράπεζας. Η

αφιερώνονται απερίσπαστοι σ τη δου­

πανεπιστημιακή χαμαιζηλία π ροσφ έ­

λειά τους.

ρει συγγραφικά καύσιμα. Τ ο ίδιο και οι ερωτικές-σεξουαλικές εμπάθειες τω ν κυρίων καθηγητών. Σ το περίκλειστο σύμπαν τω ν ταμέ-

Ακαδημαϊκές έριδες και επιστημονικοί σκυλοκαβγάδες εν Ελλάδι

ζονται επήλυδες. Όλα συμβαίνουν εν­

Στη ν Ελλάδα τα πράγματα είναι, όπω ς όλοι γνωρίζουμε, διαφορετικά.

τό ς τω ν τειχών. Οι επιστήμονες ξ έ ­

Οι ακαδημαϊκές έριδες και τα επι­

ρουν καλά τα του οίκου τους, αλλά

στημονικά μίση σπανίζουν - ίσ ω ς

νω ν ακαδημαϊκών σπανίως εμφανί­

Σοφία Νικολάίδου

δ αφιέρωμα

γιατί σπανίζει η επιστημονική ιδεο­

φικά- κυρίως ω ς εξουσιαστική δομή. Σ τη θέση του πανεπιστημίου θα μπο­

ρπση ισορροπιών, οι προσωπικές διενέξεις. Για το λόγο αυτό, ότα ν το ελλπνικό μυθιστόρπμα αποκτά χαρα­

κτηριστικά ασφυκτικής ιεραρχίας:

κτηριστικά campus novel, συνήθω ς

Ό π ω ς σημειώνει και ο αφηγητής

επικεντρώνεται σ ε συγκρούσεις προ­ σώ π ω ν που έχουν να μοιράσουν κάτι.

μου: «Εκείνη τη στιγμή ο μαθητής εν­ νόη σε πως δημοκράτες και φασί­

Σ ε συνωμ οσίες πίσω από κλειστές πόρτες.

σ τες, ευφυείς ή βλάκες, μορφωμένοι, αμόρφωτοι, όλοι οι κύριοι καθηγητές

ρούσε να είναι κάτι άλλο, με χαρα­ εκκλησία,

νοσοκ ομείο,

σ τρ α τό ς .

Βέβαια, επιστημονικοί σκυλοκαβγά­

παίζουν το παιχνίδι τη ς εξουσίας.

δες δεν έλειψαν ούτε από το ελλη­

Ό π ω ς σ το σ τρα τό. Αλλάζει η στολή

νικό πανεπιστήμιο. Με μια διαφορά:

'©51C a m p u s N ovel

χιστον εμένα με ενδιέφερε συγγρα­

λογία. Αντιθ έτω ς, ακμάζουν οι δοσοληψίες κ άτω από το τραπέζι, π τή-

και ο διάκοσμος, όμως οι κανόνες εί­

Σε αντίθεση με το ξένο πανεπιστή­

ναι κοινοί. Π ρώτα θα σ ε πατήσουν.

μιο, οι έλληνες πανεπιστημιακοί, συ­

Α ν α ντέξεις, θα πατήσεις κι εσύ κά­

χνά μιμητικοί και παρασιτικοί στη ν

ποιους. Είναι μυητικό στάδιο, δε γλι­

περιφέρεια τη ς ευρωπαϊκής κουλ­

τώ νει κανείς» (Απ όψ ε δ εν έχουμε φ ί­ λους, ο. 136).

τούρας, μακριά από τα ενεργά μέ­ τωπ α τη ς έρευνας και του επίκαιρου στοχασμού, απορροφήθηκαν πιο εύ­ κολα

σ το ν

Διάλεξα το πανεπιστήμιο ω ς χώρο δράσης τ ω ν ηρώ ω ν μου για πολλούς

ιδεολογικό-πολιτικό-

λόγους. Οι συγγραφείς δεν είμαστε

κοινωνικό βίο τη ς χώρας. Ενίοτε απεμπόλησαν τη ν ανεξαρτησία της

καλοί να εξηγούμε τις ειλημμένες αποφάσεις μας εκ τω ν υ στέρ ω ν. Για

σκέψης τους. Κάτι που δεν συνέβη,

να βγούμε από τη δύσκολη θέση

για παράδειγμα, στη ν προφασιστική

φτιάχνουμε ένα παραμύθι. Τ ο επα­

και τη φασιστική Γερμανία, όπου το ν

ναλαμβάνουμε, σ το τέ λ ο ς τ ο πι­

ταμπουρά το ν βάρεσαν οι διανοητές.

στεύουμε. Τέλος πάντων. Τ ο ελλη­

Έ τσι λοιπόν, τ ο αγγλοσαξωνικό cam­ pus novel ποντάρει στη ν ενδογενή

νικό πανεπιστήμιο ήταν, όσο ν αφορά

παράδοση

τη ς

το θέμα που με απασχόλησε σ το τ ε ­

πανεπιστημιακής

λευταίο μου μυθιστόρημα, το Α π ό ψ ε

ζω ή ς με τις αναγνωρίσιμες συμβά­

δ εν έχουμε φίλους, ο φυσικός χώ ρος δράσης τω ν προσώπων.

σεις της. Τ ο α ντίστοιχο ελληνικό θα βρει τ ο ψωμί του σ τη ν απουσία ανά­

Διανόηση και δωσιλογισμός. Μπο­

λογης παράδοσης. Στις αδεξιότητες,

ρούσε να λείπει τ ο πανεπιστήμιο;

τις μωροφιλοδοξίες, τις βαλκανικού

Εξουσία και γνώση. Π ώ ς να μιλήσει

τύπου αλαζονείες και τους νεοπλου-

κανείς γι’ αυτό χωρίς τη ν πανεπιστη­

τίστικους κορδακισμούς τη ς μικροα­ στικής πτέρυγας το υ πανεπιστημια­ κού πληθυσμού. Τ ο πανεπιστήμιο ενδιαφέρει -το υ λά ­

μιακή ιεραρχία; Παθογένεια τη ς ελ­ ληνικής κοινωνίας. Γίνεται να συζη ­ τηθεί χωρίς να αγγίξουμε τα κακώς κείμενα ενό ς χώρου που λειτουργεί

Το τμήμα περιοδικών της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης στο Ρέθυμνο

συμβολικά ω ς φω το δ ότη ς και σημα­ τωρός; Τ ο πανεπιστήμιο υπήρξε ο χώρος δράσης τω ν η ρώω ν και σ ε παλαιό τερ ο μυθιστόρημά μου, το ν Πλα­ νήτη Πρέσπα. Εκεί με είχε απασχο­ λήσει, πάλι, το ζήτημα τη ς κατα­ σκευής τη ς ιστορικής αλήθειας, οι έριδες και οι διαγκωνισμοί τω ν επι­ στημόνων, θέματα που επανήλθαν σ το τελευταίο μου μυθιστόρημα. Πράγμα που αηοδεικνΰει ότι οι συγ­ γραφείς σηανίως απαλλασσόμαστε από τις εμμονές μας.

Ο έλληνας πανεπιστημιακός, ο Ζίςεκ και η θεία από το Σικάγο Μπορεί να κατηγορούμε το ελληνικό πανεπιστήμιο πως βρίσκεται απο­ κλεισμένο σ το ν κόσμο το υ και δε χαμηαριάζει τι συμβαίνει εκτός τω ν τειχών, όμως, τηρουμένων τω ν ανα­ λογιών, ο έλληνας πανεπιστημιακός μπορεί να σχολιάσει όχι μόνο τη ν τε ­ λευταία δήλωση του Ζίζεκ, αλλά και το έσχατο μαργαριτάρι της 'Αντζελας. Κι αυτό συνέβαινε ακόμα και πριν καταλήξει προλετάριος και απαξιωθεί οικονομικά και κοινωνικά. Η κοινω­

νική ευελιξία και η ταξική όσμωση αποτελούν -α κόμ α - χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας. Α υ τό αποτυπώνεται, συμβολικά και παραδειγ­ ματικά, σ το πανεπιστήμιο. Ίσ ω ς γι’ αυτό ο έλληνας γονιός επεν­ δύει σ τη μόρφωση το υ παιδιού του λεφτά που δε θα πάρει πίσω ποτέ. Γι’ αυτό επιμένει να δει το καμάρι του φοιτητή, παρότι ω ς υδραυλικός θα έχει καλύτερη οικονομική αποκατά­ σταση. Μόλις τα τελευταία χρόνια η πίστη αυτή άρχισε να κλονίζεται -και ίσως αυτό να είναι ένα από τα κρυφά απότοκα τη ς κρίσης. Οι προηγούμε­ νες γενιές, κυρίως η γενιά τω ν γονιών μας και η γενιά τω ν γονιών τω ν γο ­ νιών μας, πίστευαν ότι η φυσική τάξη τω ν πραγμάτων ήταν προδιαγεγραμ­ μένη. Τα παιδιά όφειλαν να μορφω­ θούν π ερισσότερο από τους γονείς το υς· Έ τσι, θα είχαν υψηλότερες οι­ κονομικές απολαβές και καλύτερες συνθήκες ζω ής. Η μόρφωση ήταν το κοινωνικό π ρόσωπο του νεοέλληνα, τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1980-1990. Συνεπικουρούσε η κοι­ νωνική ευελιξία, η οποία ήταν αδια­ νόητη σ ε άλλες κοινωνίες. Στην Ελ­ λάδα ο γιος του αγρότη μπορούσε να

>[ Campus Novel

δ αφιέρωμα

94

II §

γίνει γιατρός, ο γιος του εργάτη πα­

Η ιδιαιτερότητα του ελληνικού πανε­

νεπιστημιακός. Αρκεί να του έκοβε και να μελετούσε.

πιστημίου πιστεύω πως αποτυπώνεται στην, πενιχρή, είναι η αλήθεια, μυθοπλασία που το αφορά. Εδώ οι

Εδώ παραμονεύει το ελληνικό πρό­ βλημα: στην αρχή το ζητούμενο ήταν η μόρφωση. Αργότερα, όμως, η πα­ νεπιστημιακή προκοπή ταυτίστηκε αποκλειστικά με τα επικερδή επαγ­ γέλματα. Ο παλιός ελληνικός κινη­ μ ατογράφος -ή , για να το πούμε έτσι, Η θεία από το Σικ ά γο- απηχεί καθαρά τη ν ιδεολογία αυτή: «για­ τρός, δικηγόρος, μηχανικός». Η μι­ κροαστική αντίληψη κάνει το πανε­ πιστήμιο χρηστικό μέσο και δεν επι­ τρέπει τη διαμόρφωση κλειστής πα­ νεπιστημιακής ιδεολογίας -ά ρα και τη διαμόρφωση ιδιοπρόσωπης κοι­ νότη τας που βλέπουμε συνήθως σ το ξένο campus novel.

έριδες και τα πάθη αφορούν κυρίως πρόσωπα, σηανίως ιδέες. Η πανεπι­ στημιακή μόρφωση αποτελεί ακόμα φετίχ, η ακαδημαϊκή έρευνα, κρυ­ φίως ή ομολογουμένως, ταμπού. Το ελληνικό πανεπιστήμιο αναπνέει μέσα σ την κοινωνία. Την αποτυπώνει, την ακολουθεί. Σπανίως την οδη­ γεί. Ίσ ω ς αυτό να είναι και η χρόνια νό σ ος του. Ο τρ ώ σα ς και ιάσεται, έλεγε ο μέγας Όμηρος. Για να δούμε. Μπορεί η πηγή μυρίων κακών να γί­ νει φάρμακο; Θα είχε εξαιρετικό συγ­ γραφικό ενδιαφέρον.

Πανεπιστημιακό μυθιστόρημα:

Ένοικοι σε ένα φαντασιακό καταφύγιο

Ο

μικρόκοσμος τη ς πανεπιστη­ μιακής κοινότητας έχει προ­

σφέρει πλούσιο υλικό για τη ν παρα­ γωγή ενός αριθμού μυθιστορημάτων που μετά τη δεκαετία του ’80 αποτέλεσαν το ξεχωριστό είδος του πανε­ πιστημιακού μυθιστορήματος (ca­ mpus novel), όπου κατά κύριο λόγο σατιρίςεται η ζω ή και η καθημερινό­ τητα τη ς εν λόγω κοινότητας. Στις μέ­ ρες μας αποτελεί ένα αναγνωρίσιμο είδος, σοβαρό μέρος τη ς λογοτεχνι­ κής παραγωγής και απασχολεί με­ γάλο μέρος της κριτικής. Τ ο είδος προωθήθηκε από έναν αριθμό γνω ­ σ τώ ν και καταξιωμένων θεωρητικών (Ν τέιβιντ Λ οτς, Μάλκομ Μπράντμπερι, Α.Σ. Μπάιτ κ. ά.) ενώ, επίσης, δοκιμάστηκαν και κάποιοι ήδη ανα­

σμών. Ό π ως και σ ε άλλα επαγγέλ­ ματα, οι ακαδημαϊκοί λειτουργούν κι αυτοί σ ε έναν κλειστό ομογενοηοιημένο και ανταγωνιστικό κύκλο, επο-

Αργυρώ Μαντάγλου

φθαλμιώντας τις θέσεις εξουσίας. Το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα, παρότι σατιρίςει αυτές τις πρακτικές, θε­ ωρεί αυτόν το ν ανταγωνισμό ω ς ανα­ πόσπαστο μέρος τη ς θεματικής του. Εκτός από τη σάτιρα, την ιλαρότητα, τους χαρακτήρες-καρικατούρες και την υπονόμευση τω ν θεσμών, κατα­ γράφεται επίσης η υποβόσκουσα με­ λαγχολία του καθηγητή που αντικρί­ ζει κάθε φθινόπωρο φρέσκα πρό­ σωπα, τη ν ώ ρα που το δικό του γερ­ νάει. Οι φ οιτητές παραμένουν νέοι και ακμαίοι ενώ ο ίδιος, νοσταλγός της δικής του νεότητα ς και δυναμι­

γνω ρισμένοι συγγραφείς, όπως ο Μάρτιν Έιμις, γιος του Κίνγκσλεϊ Έι-

κότητας, ζει το δράμα του επικείμε­ νου παροπλισμού του.

μις, που με το Λάκι Τζιμ (1954) εγ­ καινίασε το είδος σ τη Βρετανία, οι βραβευμένοι με Booker Ιαν Μακγιούαν, Χ άουαρντ Τ ζέικομπσον, ο

Ο καθηγητής σ το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα είναι εκτεθειμένος σ το

Γκρέιχαμ Σουίφτ, ο Τζούλιαν Μπαρνς κ.ά. Στα μυθιστορήματά τους διακρί-

!I

ορμητικό κύμα μιας αναλλοίωτης νε-

I f 1^

νεται η έντονη παρωδία τη ς στάσης και τη ς συμπεριφοράς τω ν ακαδη­ μαϊκών, τω ν φ οιτη τών και το υ προ­ σωπικού, καθώς και η ανελέητη κρι­ τική απέναντι σ το εκπαιδευτικό σύ­ στημα. Περιγράφεται, επίσης, ο εξευ­ τελιστικός ανταγωνισμός, ο μικροα­ στισμός τω ν διανοουμένων και τα τα ­ πεινωτικά ηαθήματά τους κατά τη συναλλαγή τους με το βρετανικό κα­ τεστημένο. Τ ο πανεπιστημιακό μυθιστόρημα ανέκαθεν πραγματευόταν θέματα εξουσίας, διακρίσεων και αποκλει­

Ο Μάλκομ Μπράντμπερι

δ αφιέρωμα

ότητας, ενώ τα κεντρικά διλήμματά του και οι υπαρξιακές του ανησυχίες με τη ν πάροδο του χρόνου γιγαντώ­ νονται αντί να αμβλύνονται. Σύμ­ φ ω να με τη ν 'Ελεν Σοουγουόλτερ: «Η ακαδημαϊκή ςωή είναι ζοφερή, κάπου σ το βάθος υπάρχουν πολλές χαμένες και καταρρακωμένες ζω έ ς». Ο πανεπιστημιακός χώρος, όπως η

ματίζονται με το ίδιο το είδος, υπο­ νομεύουν τις συμβάσεις, σατιρίζουν επαγγελματικά στερεότυπα και εκ­ παιδευτικές μεθόδους, μεταφέροντας τη ν αγωνία τω ν διανοούμενων

κατασκήνωση, τα προάστια, διά­

που καλούνται να αντεπεξέλθουν στη

φορα ιδρύματα και οικοτροφεία, μπορεί να μετατραπεί σ ε τόπο δια­ φυγής, σ ε φαντασιακό καταφύγιο,

εσω τερικές τους συγκρούσεις. Τ ο πανεπιστήμιο είναι ένας μικρόκο-

;ο»ICampus Novel

ακόμα και σ ε ελεφάντινο πύργο, όπου οι ένοικοί του έχουν την ευκαι­ ρία να έρθουν σ ε επαφή με τους άλ­

96 |*

Πρόκειται για μια σχεδόν τυποποι­ ημένη φόρμουλα: τα καλύτερα ακα­ δημαϊκά μυθιστορήματα, παρότι υιο­ θετούν αυτήν τη φόρμουλα, πειρα­

λους αλλά και τα δικά τους συμπλέγ­ ματα, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να έρθουν αντιμέτωποι με το ν πραγ­ ματικό κόσμο. Ο κοινωνιολόγος Ίαν Κέρτις εντόπισε μια απαρέγκλιτη επαναληπτικότητα σ τα πανεπιστημιακά μυθιστορήματα: « Α ν πάρεις ένα στη ν τύχη, έ σ τω και αν αυτό ανήκει και σ ε κάποιο άλλο εί­ δος, όπως κωμωδία ηθών, θρίλερ, whodunit, ρομάντζο ή όποιο άλλο, σύντομα ανακαλύπτεις πως σου θυ­ μίζει κάτι που έχεις ξαναδιαβάσει, κι αυτό ίσω ς οφείλεται σ το ότι η εμπει­ ρία τω ν διδασκόντων αλλά και τω ν σπ ο υ δ α σ τώ ν παρουσιάζει κάποια κοινά γνωρίσματα, αναλλοίωτα μέσα σ το χρόνο, οι πλοκές είναι αναμενό­ μενες και οι ανθρώπινοι τύποι δύ­ σκολα ξεφεύγουν από το σ τερ εό ­

μεταξύ τους αναμέτρηση και στις

σμος που διέπεται από τις δικές του νόρμες, δίνονται ευκαιρίες σ ε αμέ­ τρη τες πιθανότητες διαπλοκής και εκδήλωσης τω ν τα πεινότερων ενστί­ κτων. Ενίοτε ο θεωρητικός εξοπλι­ σμός τω ν χαρακτήρων αναχαιτίζει το «κ α θ α ρ ό » βίωμα, α π ο σ τερ ώ ντα ς τους τη ν ευκαιρία να ζή σουν την εμ­ πειρία τη ς ομορφιάς, το υ έρω τα και τη ν πραγματική έκθεση, καθώς η ακατάπαυστη αιτιολόγηση, η αμείλι­ κτη κατηγοριοποίηση και η σχεδόν ψυχαναγκαστική ανάλυση προδια­ γράφει και τη ν έκβαση τη ς εκά στοτε εμπειρίας, περιορίζοντας ακόμα και τη ν απόλαυση. Σε μεγάλο βαθμό, ο κόσμος του ακα­ δημαϊκού κατεστημένου δεν παρου­ σιάζει μεγάλες μεταβολές μέσα σ το χρόνο. Εξακολουθεί να παραμένει περίκλειστος, από τη ν αρχή έω ς το

τυπο. Η εν λόγω επαναληπτικότητα υποδηλώνει, επίσης, πως οι συγγρα­ φείς τους υιοθετούν συγκεκριμένες

τέλο ς τω ν ακαδημαϊκών εξαμήνων, με τις ανταγωνιστικές σχέσεις εξου­ σίας, προδιαγεγραμμένων στόχων, εκκολαπ τόμενω ν ψ ευδαισθήσεω ν, ερωτικών παρεκτροπών και εξεγέρ­

συμβάσεις, θεματική, τρόπους, με­ θόδους και αξίες».

σ εω ν που, παραδοσιακά, είχαν ω ς σημείο εκκίνησης τα πανεπιστήμια:

«Ο ι υψηλές ιδέες, η αναζήτηση της γνώ σης και τη ς αλήθειας» γράφει ο Ντέιβιντ Λ ο τζ, συγγραφέας κάποιων εκ τω ν δημοφιλέστερων πανεπιστη­ μιακών μυθιστορημάτων τω ν τελευ­ ταίω ν δεκαετιών, «παρουσιάζονται σύμφωνα με τη ν πραγματική συμπε­ ριφορά και τα κίνητρα τω ν εργα ζο­

στοι, όπως και η φύση τω ν επαναλη-

μένων σ τα πανεπιστήμια, οι οποίοι

πτικών τους αφηγήσεων. Προσπα­

υπόκεινται σ τις ίδιες επονείδιστες και εγωιστικές επιθυμίες με τους ερ­ γαζόμενους σε άλλους κλάδους. Σ το

θούν να πείσουν για τη ν αυτοτέλειά τους, τη ριζοσπαστικότητά τους, την

μυθιστόρημα, όμως, οι αντιθέσεις το ­ νίζονται και σατιρίζονται π ερισσό­ τερ ο από άλλους επαγγελματικούς χώρους». Σ το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα, πέρα από τη ν περιγραφή τω ν εμπει­ ριών τω ν διδασκόντων, ενσω μ α τώ ­ νονται -προκειμένου να υπονομευ­ το ύ ν- σύγχρονες λογοτεχνικές και κοινωνιολογικές θεωρίες και παρω­ δούνται κυρίαρχες ιδεολογίες, ενώ ταυτόχρονα επιχειρείται η αποδό-

αποφασιστικότητα με τη ν οποία αμ­ φισβητούν τη ν κυρίαρχη ιδεολογία, πασχίζοντας τη ν ίδια στιγμή να επι­ λύσουν τις αντιφάσεις ή, έστω , να συμβιβαστούν με αυτές -θύματα κι οι ίδιοι του μεταμοντέρνου πολυφωνικού τοπίου το οποίο είναι εν πολλοίς δημιούργημά τους και ω ς τέτοιο οφείλουν να το υποστηρίξουν και άλ­ λοτε να το υποστούν. Σ το Ά νθ ρω πο ς-ιστορ ία το υ Μπράντμπερι, ένα αντιπροσωπευτικό μυθι­ στόρημα του είδους, παρακολου­

μηση το υ επίπλαστου ρόλου του «προοδευτικού» που υποδύονται διά­ φοροι καθηγητές, υπογραμμίζοντας τους τρόπους που οι ρόλοι αυτοί κα­ τα σκευάζονται για να υπηρετήσουν

θούμε το σχηματισμό και τη ν εξέλιξη το υ σύγχρονου ανθρώπινου μοντέ­

ένα σαθρό σύστημα. Στα μυθιστορή­ ματα το υ Μπράντμπερι και του Λ ο τζ καταδεικνύεται η υπερβολή και η

τρόπο δόμησης της προσωπικότητάς του, που ενίοτε είναι ανάλογη τω ν δο­ μών που επιχειρεί να ανατρέψει.

πλαστότητα που διέπουν τους συγκε­ κριμένους εκπροσώπους, καθώς (ει­

Π ίσω από τις όποιες ακραίες τους διακηρύξεις και διαμαρτυρίες διακρί­ νουμε μια υποβόσκουσα συντηρητι-

δικά ο Μπράντμπερι) δεν μας παρου­ σιάζουν χαρακτήρες αλλά καρικα­ τούρες, παράγωγα μιας κειμενικής πραγματικότητας, σ ε σημείο που η πραγματικότητα ω ς υπαρκτή ε ξω τε ­ ρική τά ξη να αμφισβητείται. Οι αν­ θρώπινοι αυτοί τύποι είναι αναξιόπι­

λου, τους τρόπους που σχηματίζεται η ταυτότητα μέσω αυτού που κατα­ ναλώνει (εν προκειμένω ιδέες), το ν

κότητα: ποτέ δεν θα τολμήσουν να ρισκάρουν πραγματικά, να υπερβούν τους εαυτούς τους, να αφεθούν στις πλοκές τη ς πραγματικής ζω ή ς και να γίνουν αυτό που φοβούνται -αληθι­ νοί.

ο Ντέιβιντ Λοτζ

f> αφιέρωμα

To πανεπιστημιακό «σ τίγμα»

Τρεις παραλλαγές για ένα πρόσωπο

οο I mpus Novel

Νίκος Τανκούλης

Τ

ο πανεπιστήμιο έχει ταυτιστεί

σ το φαντασιακό τη ς εύτακτης κοινωνίας ω ς ο χώ ρος εκείνος όπου

τεχνογνωσία εκείνη που θα τους εξα­ σφαλίσει το ευ ζην.

το Πνεύμα παραδοσιακά επιδίδεται στην αναζήτηση τη ς αλήθειας. Κα­ θόλου τυχαίο, λοιπόν, που μέσα από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα ξεπήδησαν

Τ ο κατά πόσο μια τέτοια διαπίστωση έρχεται να διαψευσθεί από την ίδια την πραγματικότητα είναι κάτι που εδώ θα μας απασχολήσει εμμέσως, πλαγίως, ορμώμενοι από τη λογοτε­

ορισμένα από τα πιο ευφυή και λαμ­

χνική πένα του αμερικανού συγγρα­

πρά πνεύματα τη ς ανθρώπινης επο­ ποιίας. Η συνθήκη αυτή, ω σ τό σο , επιφορτίζει το υποκείμενο με μια βα­ θύτερη ευθύνη, αφού καλείται να συμπεριφέρεται πάντα κατά τρόπο έλλογο και σ υνετό, κατά τρόπ ο υπο­ δειγματικό για όλους εκείνους που θα χαρακτηρίζονταν ω ς πτωχοί τ ω πνεύματι. Με άλλα λόγια, οι παροικούντες

φέα Φίλιπ Ροθ. Από τα μυθιστορή­ ματα εκείνα που κινούνται, λίγο ώ ς πολύ, σ το είδος του πανεπιστημιακού μυθιστορήματος, ξεχωρίσαμε τρία πρόσωπα, τρία διαφορετικά alter ego του συγγραφέα: το ν Μάρκους Μέσ-

τη ν -πανεπιστημιακή- Ιερουσαλήμ φέρεται να κατέχουν την τεχνική, την

νεπιστήμιο του Οχάιο, είναι το κεν­ τρικό πρόσωπο της Α γανάκτησης

νερ, το ν Ντέιβιντ Κέπες και το ν Κόλμαν Σιλκ. Ο Μάρκους Μέσνερ, φοιτητής σ ε πα­

(Πόλις, 2009). Ο α ναγνώστη ς παρα­ κολουθεί τη διαδικασία ενηλικίωσης

θηγητής τη ς Συγκριτικής Λ ο γο τε ­ χνίας κάνει σύνθημά του τη ρήση του

ενό ς φερέλπιδος νεαρού, καθόλα επιμελούς, και αυστηρά προσηλωμέ­

Μπάιρον: «Ά σ ω το ς μεταξύ λογιών,

νου σ το στόχ ο του: να αποφοιτήσει

λό γω ρήση συμπυκνώνει πολύ εύ­

με άριστα. Τ ο πανεπιστήμιο για κεί­

στοχα ένα από τα επανερχόμενα θέ­

λόγιος μεταξύ τω ν α σ ώ τω ν ». Η εν

αυτό διότι θα του επιτρέψει, αφενός,

ματα τη ς ροθιανής προβληματικής, αυτό τη ς αέναης αντιπαράθεσης με­

να απεγκλωβιστεί από τη ν ασφυ­ κτική μέγγενη το υ υπερπροστατευτι­

τα ξύ πνευματικής και σαρκικής αν­ θρώπινης διάστασης. Η διαδικασία

νο ν έχει μια λυτρωτική διάσταση κι

κού κρεοπώλη πατέρα, αφετέρου, να

κατασκευής και επιμέλειας το υ εαυ­

σφραγίσει το διαβατήριο τη ς νέας

τού διέρχεται διάφορα στάδια: την

του ζω ή ς ω ς δικηγόρος. Κι ό ταν βλέ­

τολμηρή εξερεύνηση τ ω ν ορίων της

πει το ντύσιμο ενός αγοριού σ το ενη­

σεξουαλικότητας, τη ν αποκαρδιω­

μερωτικό φυλλάδιο το υ πανεπιστη­

τική εμπειρία το υ έγγαμου βίου, το

μίου σ το οποίο πρόκειται να φοιτή­

πέρασμα από το ντιβάνι του ψυχα­

σει, τρέχει αυτοστιγμεί ν’ αγοράσει τα

ναλυτή. Η επίτευξη τη ς ευτυχίας

ίδια ρούχα. «Τ α ρούχα που αγόρασα

παίρνει τη μορφή του διλήμματος

για να τα φ ο ρ έσ ω και για να γίνω άλ­

ανάμεσα σ ε μια σ τά σ η ζω ή ς θεμε­

λος άνθρωπος, να πάψω να είμαι ο

λιωμένης σ το κυνήγι τη ς ηδονής ή

γιος το υ χασάπη». Οι αντιλήψεις του

σ τη ν

περί αθεΐας σ ε αντίστιξη με το συν­

αθώοι, υπομένουμε τη ν τρομ ερή διά­ λυση τω ν ψ ευδαισθήσεών μας ώ σ τε

τη ρητικό και θρησκευτικό περιβάλ­

αξιοπρέπεια.

«Γεννιό μ α στε

λον του πανεπιστημίου, η σεξουαλική

να μπορέσουμε ν’ αποκτήσουμε τη

του ανωριμότητα, η απάρνηση τη ς

γνώ ση, κι ύστερα ζούμε με τ ο φόβο του θανάτου -και τ ο μόνο που μας χαρίζεται, είναι κάποια ψήγματα ευ­ τυχίας για ν’ α ντισταθμίσουν το ν

εβραϊκής ταυτότητας, η αποκαθή­ λω ση τη ς πατρικής φιγούρας και η εναγώνια προσπάθεια απογαλακτι­ σμού θα το ν οδηγήσουν σ το επίκεν­

π όνο». Σ το Ζ ώ ο π ου ξεψυχά (2001),

τρ ο μιας περιδίνησης, τό σ ο σφοδρής

ο κατά 40 χρόνια μεγαλύτερος Κέπες

και τό σ ο ισχυρής, με αποτέλεσμα να

συνεχίζει να αναζητά τη ν ευτυχία,

εκτροχιασθεί το τρ ένο τη ς νεαρής

βιώνοντας τις σεξουαλικές το υ εμ­

του ζωής.

μονές με μεγαλύτερη ένταση, ενδε­

Τις θύρες του ακαδημαϊκού μυθιστο­

χομένως γιατί, σ τη ν παρούσα φάση, έχουν υπεισέλθει δυο νέες σταθερές: τα γηρατειά και ο θάνατος.

ρήματος ο Ροθ τις διαβαίνει πολύ ν ω ­ ρίτερα, αρχές τη ς δεκαετίας το υ 7 0, με τ ο έργο το υ Το β υ ζί (1972), όπου μας συστήνει ένα ακόμη alter ego του, το ν καθηγητή Ν τέιβιντ Κέπες.

Τέλος, σ το πιο σπουδαίο - ίσ ω ς - μυ­ θιστόρημα του Ροθ, Το ανθρώπινο

Σ το δεύτερο μέρος τη ς τριλογίας (Ο

στίγμ α (2000), πρωταγω νιστή ς είναι ο Κόλμαν Σιλκ, καθηγητής Κλασικής

κ αθηγητής το υ πόθου, 1977), ο κα­

Φιλολογίας και κοσμήτορας τη ς Σχο-

δ αφιέρωμα

χεία, λιγότερο προβεβλημένα από τη ν κριτική, που σχετίζονται με την ακαδημαϊκή κουλτούρα. Π ρώτον, τ ο γεγονός ότι ο Ροθ εντάσσει τους πα­ ραπάνω χαρακτήρες ω ς μέλη μιας ακαδημαϊκής κοινότητας, προσδίδει ένα ακόμη δραματικό στοιχείο στην αφήγησή του, υπό την έννοια ότι

g I mpusNovel

αναδεικνύεται εντονότερ α η τραγική μοίρα τω ν ηρώων. Παρουσιάζεται με το ν πλέον γλαφυρό τρόπο η χρεοκο­ πία τη ς ανθρώπινης βούλησης, ακόμη κι εκείνης που διαθέτει το εννοιολογικό οπλοστάσιο να στοχαστεί περί τη ς ανθρώπινης ύπαρξης, να αντεπεξέλθει επιτυχώς σ τα εμπόδια που θέτουν οι δομές μιας συντηρητι­ κής κοινωνίας και σ τα προσχώματα που υψώνονται ω ς προϊόντα της βιο­ λογικής διάστασης τη ς ανθρώπινης

λής. Λίγα μόλις χρόνια πριν τη συνταξιοδότησή του, ο Σιλκ εξωθείται σε παραίτηση με το στίγμα το υ ρατσι­ στή, αρνοϋμενος να αποκαλύψει το καλά κρυμμένο μυστικό του, το οποίο και θα αποδείκνυε την αθωότη τά του. Την ίδια στιγμή, ο επί δε­ καέξι χρόνια κοσμήτορας θα ενδώσει σ το πάθος του για την Φιόνα, μια γυ­

φύσης (σεξουαλικά ένστικτα, γηρα­ τειά, θάνατος). Τέλος, παρουσιάζεται ένα πανεπιστήμιο βυθισμένο σ τη μικρόνοια και τη ν αποχαύνωση, καθο­ δηγούμενο και ελεγχόμενο από ένα κατεστημένο που νοιάζεται περισσό­ τερο για το ν διοικητικό έλεγχο παρά για τη ν παραγωγή και τη ν προαγωγή τη ς γνώσης, ένα πανεπιστήμιο που ψαλιδίζει τα φτερά τω ν υγιών του δυ­ νάμεων, σηκώνοντας ψηλά τη ση­ μαία τη ς εσω στρέφειας, του συντη­ ρητισμού και τη ς οπισθοδρόμησης.

ναίκα αγράμματη, νεότερη και σ ε ­ ξουαλικά κακοποιημένη, απεκδυόμενος το ν μανδύα του καθωσπρεπι­ σμού και του συντηρητισμού της αμερικανικής κοινωνίας. Η σύντομη παρουσίαση τω ν τριών χαρακτήρων που ηροηγήθηκε μας επιτρέπει να επισημάνουμε δύο σ τοι­

Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορούν τα μυθιστορήματα, Η αγανάκτηση (2009), Το ζώο που ξεψυχά (2θοι), Ο καθηγητής του πόθου (2006) και το Αν­ θρώπινο στίγμα (2003). Από τις εκδό­ σεις Γράμματα κυκλοφορεί Το βυζί 0 984)._______ ______

ΠΑΝΤΕΛΗΣ

ΣΚΑΡΒΕΛΗΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑΚΗ Σ Η Μ Α ΣΙΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ Εργαλειακή Σημασία και Ηθική Αναφορά ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΚΑΡΒΕΛΗΣ Ίσως, η μόνη δυνατότητα σύλΐηψης της αναφοράς του Καλού να μορφοτ^ριείται υποθετικά και να εκφράζει ένα πλατωνικό ιδίώδεφ αν συλλαμβάνουμε το Καλό, τότε ο λόγος είναι αληθής, όπου αληθής λόγος είναι ορθός λ ό γ ο ς . ε π ί σ η ς , αυτή η υποθετική πρόταση να είναίη μόνη γέφυρα προς το Καλό. Αλλά δεν μπορούμε να σταματήσουμε εκεί. Πρέπει να περάσουμε σε αυτό π^υ θα προσδιορίσει τη θέση μας μέσα στον κόσμο: στην Πράξη».

Β 3 Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Π Α Π Α Ζ Η Σ Η Νικηταρά 2 & Εμμ. Μπενάκη, 106 78 Αθήνα Τηλ.: 2103838020,2103822496 ♦ Fax: 2103809150 site: www.papazisi.gr ♦ email: papazisi@otenet.gr

δ:κριτικογραφία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ ΧΟΡΗΓΟΣ: CLIP NEWS

www.clipnews.gr ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗΣ

Κ Ρ ΙΤ ΙΚ Ο ΓΡ Α Φ ΙΑ ΙΟ Υ Λ ΙΟ Υ Α Υ ΓΟ ΥΣΤΟ Υ 2011

Βαμβουνάκη Μάρω: Ο ερωτευμένος Πολωνός (Α. Μπομπούλα, Ελεύθερος Τύπος, 31.7.11) Βασιλάκου Καίτη: Ο τέταρτος κλώνος (Μ. Πανώριος, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) Βιλλιώτης Αντώνης: Τι εατίβερίκοκο (Γ. Μασούρας, Καθημερινή, 6.8.11) Βούλγαρης Κώστας: Αερσίλοφος χώρα (Κ. Παπανεωρνίου, Ελευθεροτυ­ πία, 2.7.11) Γαλανόπουλος Νεοκλής: Οικογενειακά εγκλήματα (Φ. Φιλίππου, Βήμα, 28.8.11) Γενάρης Μιχάλης: Πρίγκηπες και δολο­ φόνοι (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 9.7.11) Γιαννάκου Πόπη: Το πρελούδιο της ομορφιάς (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 23.7.11) Γιανναράς Σπύρος: Ζωή χαρισάμενη (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 27.8.11) Γκανάσου Τζούλια: Ομφάλιος λώρος (Λ. Πολύζος, Δρόμος της Αριστεράς, 2.7.11) Γρηγοριάδης Θεόδωρος: Ο παλαιστής και ο δερβίσης (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 17.7.11) . - , Δανέλλης Βασίλης: Μαύρη μπίρα (Φ.

1 0 2 Φιλίππου, Βήμα, 10.7.11) Δεληγιώργη Αλεξάνδρα: Τρυφερός Ρ σύντροφος (Σ. Μαλαβάκης, Νέα, ? 23.8.11, Δ. Κόκορης, Αυγή, 28.8.11) μ Δενδρινός Γιάννης: Μαύρες οχιές μας ζώσανε (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθε­ ροτυπία, 16.7.11) Δραγούμης Θάνος: δφαγείο Βαλονίκης (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 4.7.11) Ελευθερίου Μόνος: Πριν απ’ το ηλιο­ βασίλεμα (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυ­ πία, 13.8.11) Ηλιοπούλου Βασιλική: Σμιθ (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 27.8.11) Καλλιιρατίδης Θοδωρής: Ο άγιος Ηρα­ κλής (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 25.7.11) Καλφόηουλος Κώστας: Ένσ παράξενο καλοκαίρι (Ο. Σελλά, Καθημερινή,

16.7.11, Φ. Φιλίππου, Βήμα, 17.7.11) Καιροφύλας Γιάννης: Η Αθήνα στου Όθωνα τα χρόνια (Ν. Βατόπουλος, Κα­ θημερινή, 9.7.11) Καρνέζης Πόνος: Μικρές ατιμίες και άλλα διηγήματα (Α. Στεργιόπουλος, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) Κοροβίνης Θωμάς: Ο γύρος του θανά­ του (Ε. Χουζούρη, Αυγή, 2.7.11) Κουγιουμτζή Μαρία: Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου; (Μ. Θεοδοσο­ πούλου, Ελευθεροτυπία, 23.7.11, Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 21.8.11) Κουνέλης Βασίλης: Νοματαίος (Μ. Θε­ οδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) Λαπαθιώτης Ναπολέων: Κάπου περ­ νούσε μια φωνή (Λ. Κουζέλη, Βήμα, 10.7.11, Θ. Σταθόπουλος, Καθημερινή, 28.8.11) Μάινας Στέλιος: Τα φαινόμενα απατούν (Α. Μάτσου, Αυγή, 2.7.11) Μακριδάκης Γιάννης: Η άλωση της Κωσταντίας (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 7.8.11) Μακριδάκης Γιάννης: Ήλιος με δόντια (Μ. Μοίρα, Αυγή, 21.8.11) Μαργαρίτης Κυριάκος: Η ερωμένη και η σκιά της (Ε. Καραγιαννοπούλου, Διαβάζω, 07-08/11) Μάρκαρης Πέτρος: Ληξιπρόθεσμα δά­ νεια (X. Σπυροπούλου, Ελευθεροτυπία, 13.8.11) Μάρκογλου Πρόδρομος: Τα σύννεφα ταξιδεύουν τη νύχτα (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 24.7.11) Μοδινός Μιχάλης: Η σχεδία (Δ. Κωστόπουλος, Αυγή, 31.7.11) Μπουραζοπούλου Ιωάννα: Η ενοχή της αθωότητας (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 20.8.11, Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 27.8.11, Γ. Περαντωνάκης, Δια­ βάζω, 07-08/11) Ντελόπουλος Κυριάκος: Ακης και Δω­ ροθέα (Σ. Τσούπρου, Καθημερινή, 12.7.11, Σ. Τσούπρου, Ελευθεροτυπία, 13.8.11) Ξανθούλης Γιάννης: Δεσποινίς Πελά­ για (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 13.8.11) Ξένιος Νίκος: Το άχτι (Κ. Μαρίνος, Μα­ κεδονία, 10.7.11) Πάλλα Μαρία: Μικρή Μεγάλη Εβδο­ μάδα (Β. Ζωγράφου-Πόνσε, Αυγή, 21.8.11) Πανσέληνος Αλέξης: Ζαΐδα ή η καμήλα στα χιόνια (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα,

3.7.11) Πανώριος Μάκης: Η σιωπή στο τέλος του δρόμου (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 2.7.11) Παπαγεωργίου Κώστας: Νερό (Π. Χατζημωυσιάδης, Αυγή, 17.7.11) Παπαστάθης Λάκης: Το καλοκαίρι θα παίζει την Κλυταιμνήστρα (Μ. Θεοδο­ σοπούλου, Ελευθεροτυπία, 9.7.11, Λ. Τσιριμώκου, Νέα, 27.8.11, Φ. Θαλασσι­ νός, Ελευθεροτυπία, 27.8.11) Παπατόλης Αριστείδης: Θέση γρα­ φείου (Α. Στεργιόπουλος, Ελευθερο­ τυπία, 9.7.11) Πικρός Πέτρος: Σπιναλόγκα (Κ. Θεριανός, Αυγή, 5.7.11) Πολίτη Τζίνα: Επιστροφή (Μ. Μικέ, Αυγή, 2.7.11, Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 21.8.11) Ραπτόπουλος Βαγγέλης: Ιστορίες της Λίμνης (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 14.8.11) Σκρουμπέλος Θανάσης: Ο/ κόκκινοι βαρκάρηδες (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 6.8.11) Σταμάτης Αλέξης: Κυριακή (Γ.-Ι. Μπαμπασάκης, Διαβάζω, 07-08/11) Στασινοπούλου Μαρία: Κυρία, με θυ­ μάστε; (Γ. Κορδομενίδης, Καθημερινή, 17.7.11) Στεφανάκης Δημήτρης: Μέρες Αλε­ ξάνδρειας (Γ. Κορδομενίδης, Καθημε­ ρινή, 7.8.11) Συμπάρδης Γιώργος: Υπόσχεση γάμου (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 6.8.11) Σφακιανάκης Αρης: Ου μπλέξεις (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 13.8.11) Σωτηροπούλου Γεωργία: Οδός Σωκράτους (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 9.7.11) Χαρακόπουλος Μάξιμος: Εκ νεότητάς μου (Γ. Ανδρειωμένος, Αγγελιοφόρος, 21.8.11) Χρυσανθοπούλου Χριστίνα: Ζοή με όμικρον (Β. Ζωγράφου-Πόνσε, Αυγή, 24.7.11)

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Άνγκερ Λίζα: Έρωτας μέχρι θανάτου (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 20.8.11) Βόλπι Χόρχε: Η εποχή της στάχτης (Μ. Μοδινός, Νέα, 23.7.11) Γεοσούα Αβραάμ: Φιλικά πυρά (Δ.

Ρουμπούλα, Έθνος, 18.7.11) Γκαρσέν Ζερόμ: Οι δυο αδελφές από την Πράγα (Λ. Πανταλέων, Ελευθερο­ τυπία, 16.7.11) Γκουρ Μπάτυα: Φόνος στο κιμποΰτς (Φ. Φιλίππου, Βήμα, 31.7.11, Σ. Νικολαΐδου, Νέα, 6.8.11) Γκουτιέρες Πέδρο Χουάν: Η μελαγχο­ λία των λιονταριών (Γ. Κορδομενίδης, Καθημερινή, 2.7.11) Γκραφ Εκατερίνα: Το τέρας της Πε­ τρούπολης (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυ­ πία, 13.8.11) Γκρόσμαν Νταβίντ: Στο τέλος της γης (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 2.7.11) Γκρόσμαν Νταβίντ: Γοάψοντας μες στο σκοτάδι (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 2.7.11) Έίμις Μάρτιν: Το καλοκαίρι του έρωτα (Μ. Μοδινός, Νέα, 16.7.11) Έλισον Ραλφ: Αόρατος άνθρωπος (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 2.7.11) Ελρόι Τζέιμς: Ο λόφος των αυτοκτο­ νιών (Μ. Μοδινός, Νέα, 13.8.11, Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 14.8.11, Φ. Φιλίππου, Βήμα, 21.8.11) Καρβάλιο Μπερνάρντο: Εννέα νύχτες

(Κ. Ματσούκας, Ελευθεροτυπία, 27.8.11) Κάρβερ Ρέιμοντ: Αρχάριοι -Λοιπόν, θα πάψεις, σε παρακαλώ; (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 2,7.11) Κέπλερ Λαρς: Ο υπνωτιστής (Φ. Φιλίπ­ που, Βήμα, 14.8.11) Κούρκοφ Αντρέι: Ο φίλος του μακα­ ρίτη (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 31.7.11) Κρούμυ Άντριου: Sputnik Caledonia (Ε. Γιαννοπούλου, Καθημερινή, 28.8.11) Λάκμπεργκ Καμίλα: Η παγωμένη πριγκίπισσα (X. Σπυροπούλου, Ελευθερο­ τυπία, 23.7.11) Λέιν Πάτρικ: Κόκκινο σκυλί, κόκκινο σκυλί (Ν. Κουνενής, Αυγή, 2.7.11) Λιόσα Μάριο Βάργκας: Το όνειρο του Κέλτη (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθε­ ροτυπία, 3.7.11, Κ. Παπανιώργης, Ο Κό­ σμος του Επενδυτή, 16.7.11, Σ. Γιανναράς, Καθημερινή, 16.7.11, Γ. Μπέκος, Βήμα, 17.7.11, Ε. Γιαννοπούλου, Κα­ θημερινή, 21.8.11) Μάρτιν Τζορτζ: Παιχνίδι του στέμματος (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 30.7.11) Μπένετ Άλαν: Το βασίλειό μου για ένα βιβλίο (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία,

13.8.11) Μπέρνχαρντ Τόμας: Τα βραβεία μου (Α. Αρτινός, Ελευθεροτυπία, 9.7.11) Μπλακ Μπέντζαμιν: Ο ασημένιος κύ­ κνος (X. Σπυροπούλου, Ελευθεροπυπία, 27.8.11) Παδούρα Λεονάρδο: Μάσκες (X. Σπυ­ ροπούλου, Ελευθεροτυπία, 9.7.11) Πέρουτς Λέο: Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας (Γ. Μπέκος, Βήμα, 31.7.11, Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 14.8.11) Ροτ Γιόζεφ: Η ομολογία ενός δολοφό­ νου (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 10.7.11, Ο. Σελλά, Καθημερινή, 23.7.11, Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 24.7.11) Σαβιάνο Ρομπέρτο: Η ομορφιά και η κόλαση (Κ. Καρακώτιας, Καθημερινή, 21.8.11) Σάσα Λεονάρντο: Το πρωτόκολλο της Αιγύπτου (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 7.8.11) Σιμενόν Ζωρζ: Ο γάτος (X. Σπυροπού­ λου, Καθημερινή, 12.7.11) Σιμενόν Ζωρζ: Ο/ άγνωστοι μέσα στο σπίτι (Φ. Φιλίππου, Βήμα, 7.8.11) Σμούλιαν Ρέιμοντ: Ο γρίφος της Σεχραζάντ (Σ. Μαλαβάκης. Νέα, 27.7.11) Τουέιν Μαρκ: Ιωάννα της Λωρραίνης

Υπηρεσίες Προστιθέμενης Αξίας Η αποδελτίωση αποκτά ποιοτική και ποσοτική αξία με υπηρεσίες ανάλυσης

Υπηρεσίες Αποδελτίωσης Εντύπων, Internet, Τηλεόρασης, Ραδιόφωνου και Διεθνών Μέσων

www.clipnews.gr

ΑποδελτίωσηΕντύπων

ΑποδελτίωσηInternet

ΑποδελτίωσηTV&RADIO

ΑποδελτίωσηΔιεθνώνΜέσων Υπηρεσίεςπροστιθέμενηςάξιος

ΑΘΗΝΑ: Φρύνης 7, Παγκράτι,Τ.Κ. 116 34-Τηλ. Κέντρο: 210 70.111.43, Fax: 210 70.111.47 · sales@olipnews.gr ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Μοναστηρίου 90,Τ.Κ. 546 27-Τηλ. Κέντρο: 2310 50.15.75, Fax: 2310 50.15.73 * info@clipnews.gr

FIBEP

(Ο. Σελλά, Καθημερινή, 6.8.11, Γ. Μπέκος, Βήμα, 28.8.11) Τσέχωφ Λντον: Η κυρία με το σκυλάκι (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 24.7.11) Φόερ Τζόναθαν Σάφραν: Όλα έρχον­ ται στο φως (Γ. Μπέκος, Βήμα, 10.7.11, Σ. Νικολάίδου, Νέα, 31.7.11, Κ. Σχινά, Καθημερινή, 7.8.11, Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 14.8.11) Φόκνερ Ουίλιαμ: Ιερό (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 2.7.11, Σ. Νικολα'ίδου, Νέα, 9.7.11) Φράνζεν Τζόναθαν: Ελευθερία (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 2.7.11) Andreyev Leonid: Εκείνος και το Κόκ­ κινο γέλιο (Γ. Μπέκος Βήμα, 31.7.11) Apollinaire Guillaume: Ο περιπατητής των δυο όχθεων (Λ. Τσιριμώκου, Νέα, 23.7.11) Bradbury Ray: Τα χρονικά του Άρη (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 7.8.11, Γ. Μπασκόζος - Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 14.8.11) Branco Camillo Castelo: Ολέθριος έρωτας (Λ. Κουζέλη, Βήμα, 21.8.11) Chandler Raymond: Νουάρ ιστορίες (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 20.8.11) Doctorow Ε. L.: Η στρατιά (X. Σπυροπούλου, Καθημερινή, 27.8.11) De Goncourt Ε. - De Goncourt J.: ΖερμινίΛασερτέ (X. Δημακοπούλου, Εστία, 20.8.11) Eco Umberto: Το κοιμητήριο της Πρά­ γας (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 16.7.11) Greene Graham: Ο τρίτος άνθρωπος Η πτώση ενός ειδώλου (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 31.7.11, Γ. Βαϊλάκης, Ημερησία, 6.8.11) Guareschi Giovanni: Ο μικρός κόσμος του Δον Καμίλλο (Κ. Καλφόπουλος, Καθημερινή, 20.8.11) Houellebecq Michel: Ο χάρτης και η ___ επικράτεια (Μ. Μοδινός, Νέα, 2.7.11) β Johnson Denis: Δέντρο από καπνό (Θ. ΓΡηΥ°Ρΐάδης, Νέα, 2.7.11) g Ο Melville Herman: Μπάρτλμπυ, ο γρα- η φέας (Λ. Τσιριμώκου, Νέα, 13.8.11) ra Merimee Prosper: Νουβέλες (Ε. Κάρ­ ο κίτη, Αγγελιοφόρος, 3.7.11) Moscati Antonella: Μια αιωνιότητα ή σχεδόν (Λ. Σκουζάκης, Ελευθεροτυπία, 6.8.11) Pynchon Thomas: Έμφυτο ελάττωμα (Γ. Μπέκος, Βήμα, 17.7.11, Τ. Μανδη­ λαρά, Πρώτο Θέμα, 7.8.11) Roth Philippe: Νέμεσις (Ε. Σπυριδοπούλου, Μακεδονία, 3.7.11, Τ. Μανδη­ λαρά, Πρώτο Θέμα, 31.7.11) Rowlands Mark: Ο φιλόσοφος και ο λύκος (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 20.8.11) Schlink Bernard: Το Σαββατοκύριακο (I. Σούσης, Ελευθεροτυπία, 2.7.11)

104

Tabucchi Antonio: Νυχτερινό στην Ινδία (Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 9.7.11) Taibo II Paco Ignacio: Όταν οι νεκροί χορεύουν (Γ. Μπέκος, Βήμα, 7.8.11, Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 14.8.11) Verhaegen Paul: Omega minor (Σ. Νικολάίδου, Νέα, 13.8.11)

ΠΟΙΗΣΗ Αλεξίου Νίκος: Κυκλικά τραύματα (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 2.7.11, Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 14.8.11) Αρσενίου Ελισάβετ: Χιλιάδα (Κ. Βούλ­ γαρης, Αυγή, 24.7.11) Δερμάνη Βίκυ: Λέξεις βρύα της ψυχής (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 7.8.11) Δούκας Γιάννης: Στα μέσα σύνορα (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 31.7.11, Δ. Αθηνάκης, Αυγή, 28.8.11, Ε. Κεχαγιόγλου, Διαβάζω, 07-08/11) Ζηλάκος Βασίλης: Η κούπα του τσα­ γιού (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 17.7.11) Καβάφης Κωνσταντίνος: Ποιήματα (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 13.8.11) Καναβούρης Κώστας: Τα επίχειρα της προοπτικής (Γ. Σταματόπουλος, Ελευ­ θεροτυπία, 20.8.11) Κοσμόπουλος Δημήτρης: Κρούσμα (Κ. Παπαγεωργίου, Ελευθεροτυπία, 23.7.11) Λεβεντόπουλος Πάτροκλος: Επιτύμβια (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 10.7.11) Νταρουίς Μαχμούντ: Κατάσταση πο­ λιορκίας (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 17.7.11) Παπαδάκη Αθηνά: Με λύχνο και λύ­ κους (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 31.7.11, Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 28.8.11) Ρούσσος Τάσος: Προς Λεύκιον (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 31.7.11, Σ. Αποστο­ λίδης, Ελευθεροτυπία, 27.8.11) Σαπφώ: Ποιήματα (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευθεροτυπία, 16.7.11) Φλωράκης Αλέκος: Ανατομία ενός τοί­ χου (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 31.7.11) Χαντζής Γιώργος: Μπέλλα Μπουμ (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 31.7.11) Χατζημωυσιάδη Νάζη: Αρρητο (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 21.8.11) Χριστιανόπουλος Ντίνος: Παράξενο, πού βρίσκει το κουράγιο και ανθίζει (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, 23.7.11) Ψάλτης Γιώργος: Μη σκάψετε παρα­ καλώ εδώ είναι θαμμένος ένας σκύλος (Κ. Παπανεωργίου, Ελευθεροτυπία, 9.7.11) Mallarme Stephane: 7γκιτουρ ή η τρέλα του Ελμπενόν (Τ. Δημητρούλια, Καθη­ μερινή, 10.7.11) Mallarme Stephane: Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο (Τ. Δημη­ τρούλια, Καθημερινή, 10.7.11)

ΔΟΚΙΜΙΑ Αναγνωστάκης Μανόλης: Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά (Ο. Σελλά, Κα­ θημερινή, 9.7.11, Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 10.7.11, Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 24.7.11, Σ. Παπασηύρου, Ελευθεροτυπία, 7.8.11) Έκο Ουμπέρτο: Η ομορφιά της λίστας (Φ. Θαλασσινός, Ελευθεροτυπία, 16.7.11) Καλογρούλης Κώστας: Η εξέλιξη του διηγήματος (Σ. Γιανναράς, Καθημερινή, 6.8.11) Παπαχαραλάμπους Δημήτρης: Ο τυ­ φλός ντετέκτιβ - Οιδίπους τύραννος και αστυνομική ταινία (Τ. Γουδέλης, Αυγή, 17.7.11) Πόπερ Καρλ: Η ζωή είναι επίλυση προ­ βλημάτων (Μ. Τσεβρένη, Καθημερινή, 2.7.11) Burton Robert: Η ανατομία της μελαγ­ χολίας, τόμος III (Φ. Αμπατζοπούλου, Νέα, 2.7.11, Γ. Μπασκόζος, Διαβάζω 0708/11)

ΙΣΤΟΡΙΑ Αλιβιζάτος Νίκος: Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία 1800-2010 (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 2.7.11) Βόγλης Πολυμέρης: Η ελληνική κοινω­ νία στην Κατοχή (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 07/11) Γαζή Έφη: Πατρίς, Θρησκεία, Οικογέ­ νεια (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 17.7.11 & 24.7.11, Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 07/11, Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 13.8.11, X. Δη­ μακοπούλου, Εστία, 20.8.11) Γεδεών Μανουήλ: Ιστορία των του Χρι­ στού πενήτων 1453-1913 (Δ. Μουσμού­ της, Ιστορία, 08/11) Δορδανάς Στράτος: Η γερμανική στολή στη ναφθαλίνη (Σ. Αρτεμισιώτης, Δρόμος της Αριστερός, 16.7.11) Ιντζέμπελης Ελπιδοφόρος: Αρτα 18811941 (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 08/11) Κακολύρης Γιάννης: Ο 3ος μάγιστρος των Ιπποτών (Φ. Πανταζής, Αδέσμευ­ τος Τύπος, 20.8.11) Καραμηελιάς Γιώργος: Η ανολοκλή­ ρωτη επανάσταση του Ρήγα Βελεστινλή (Σ. Κουτρούλης, Καθημερινή, 10.7.11) Μπούκτσιν Μάρεϊ: Ο/ Ισπανοί αναρχι­ κοί (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 17.7.11) Οικονομίδης Φοίβος: Η επανάσταση στην Ελλάδα (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 07/11) Πλουμίδης Σπυρίδων: Εδαφος και μνήμη στα Βαλκάνια (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 08/11) Πολυζωίδης Αναστάσιος: Κείμενα για τη Δημοκρατία 1824-1825 (Μ. Τσε­ βρένη, Καθημερινή, 10.7.11) Σιμπή Ιακώβ - Λάμψα Καρίνα: Η ζωή

απ' την αρχή (Λ. Μπαλτσιώτης, Αυγή, 10.7.11) Συλλογικό: Εμείς οι Έλληνες (Φ. Οικονομίδης, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) Συλλογικό: Αρχείο Αλή Πασά Γενναδείου Βιβλιοθήκης (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 23.7.11) Συλλογικό: Το 1922 και οι πρόσφυγες (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 21.8.11) Συλλογικό (επιμ. Γ. Καρακατσιάνης): Νότια Πελοπόννησος 1935-1950 (Σ. Κακουριώτης, Αυγή, 17.7.11) Συλλογικό (επιμ. Κ. Μπάδα - Θ. Σφή­ κας): Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία 19401950 (Σ. Κακουριώτης, Αυγή, 17.7.11) Τζίμας Σταύρος: Στον αστερισμό του εθνικισμού (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 07/11) Τομαή Φωτεινή: Διπλωματία Ιστορίαν εποίησε... (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 08/11) Keegan John: Το πρόσωπο της μάχης (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 07/11) Mosse Claude: Αλέξανδρος (X. Δημακοπούλου, Εστία, 23.7.11, Δ. Μουσμού­ της, Ιστορία, 07/11) Rhodes Ρ. J.: Οι ελληνικές πολειςκράτη (X. Δημακοπούλου, Εστία, 9.7.11) Richter Heinz: Η μάχη της Κρήτης (X. Δημακοπούλου, Εστία, 2.7.11, Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 27.8.11)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Γαλανάκη Ρέα: Από τη ζωή στη λογο­ τεχνία (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 30.7.11) Μαντελστάμ Ναντιέζντα: Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας (Ε. Κριτσέφσκαγια, Αυγή, 24.7.11, Κ. Καρακώτιας, Κα­ θημερινή, 24.7.11) Μένερς Τζέφρι: Ο διανοούμενος και η θεά - Α. Μύλλερ και Μ. Μονρό (Κ. Καλφόπουλος, Καθημερινή, 2.7.11) Μπουσαρντό Ιγκέτ: Σιμόν ντε Μπωβουάρ (Α. Μπομπούλα, Ελεύθερος Τύπος, 7.8.11) Φλώρος Κωνσταντίνος: Γ<<ούσταβ Μάλερ (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευθεροτυ­ πία, 16.7.11) Φορσέν Μπιορν - Καρδάσης Βασίλης: Αγαπητή, μισητή μου Αθήνα (Σ. Μαλαβάκης, Νέα, 30.8.11) Blair Tony: Ένα ταξίδι (Γ. Λακόπουλος, Νέα, 23.7.11) Morand Paul: Η αύρα της Σανέλ (Α. Βιστωνίτης. Βήμα, 24.7.11, Σ. Τσαντάκη, Καθημερινή, 13.8.11, Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 14.8.11)

ΜΕΛΕΤΕΣ Αθήνη Στέση: Όψεις της νεοελληνικής

αφηγηματικής πεζογραφίας 1700-1830 (Ν. Μαυρέλος, Αυγή, 24.7.11) Αλικανιώτης Διονύσιος: Η πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του Δημητρίου Γούναρη (X. Δημακοπούλου, Εστία, 16.7.11) Δημακοπούλου Χαρίκλεια: Η πορεία προς σύνταξιν Ελληνικού Αστικού Κω­ δικός (Γ. Στεφανάκης, Εστία, 23.7.11) Κόκορης Δημήτρης: Λόγος γυμνός (Ρ. Αλαβέρα, Αυγή, 21.8.11) Κωνσταντινίδης Άρης: Δυο «χωριά » απ’ τη Μύκονο - Τα παλιά αθηναϊκά σπίτια. - Ξωκκλήσια της Μυκόνου (Σ. Γιανναράς, Καθημερινή, 2.7.11, Μ. Μοίρα, Αυγή, 10.7.11) Λαδιά Ελένη: Οι Έλληνες παίδες στην αρχαιότητα (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 21.8.11) Μιχαήλ Σάββας: Γκολέμ (Κ. Λυμπέρη, Ελευθεροτυπία, 2.7.1Τ) Μιχαλόπουλος Μιλτιάδης: Εις το όνομα του Λυκούργου (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 20.8.11) Μπέργκερ Τζον: Η εικόνα και το βλέμμα (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 28.8.11) Ρόίδης Εμμανουήλ - Βλάχος Άγγελος: Η διαμάχη για την πΠοίηση (Ν. Μαυρέ­ λος, Αυγή, 28.8.11) Σακς Όλιβερ: Ο άνθρωπος που μπέρ­ δεψε τη γυναίκα του με ένα καπέλο (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 17.7.11, Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 30.7.11) Σαρίογλου Ειρήνη: Η επιρροή της τουρκικής πολιτικής στην ελληνική εκ­ παίδευση της Πόλης 1923-1974 (X. Δη­ μακοπούλου, Εστία, 27.8.11) Σιδέρης Νίκος: Ο ερωτισμός στην τέχνη (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 31.7.11) Φίλη Χριστίνα: Εξουσία και μαθημα­ τικά (X. Δημακοπούλου, Εστία, 13.8.11) Bruno Giordano: Περί μαγείας (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 10.7.11, Σ. Μαλαβάκης, Νέα, 19.7.11, Μ. Τσεβρένη, Καθημερινή, 28.8.11) Burger Peter: Θεωρία της πρωτοπο­ ρίας (Κ. Χριστόπουλος, Αυγή, 14.8.11) Onfray Michel: Η θρησκεία του στιλέ­ του (Η. Μαγκλίνης, Καθημερινή, 20.8.11) Pater Walter: Η Αναγέννηση - Μελέτες για την τέχνη και την ποίηση (Μ. Τσε­ βρένη, Καθημερινή, 31.7.11)

ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βαλερστάιν Ιμάνουελ: Ευρωπαϊκός οικουμενισμός (Γ. Σιακαντάρης, Νέα, 6.7.11) Βούλγαρης Γιάννης: Η μοιραία πεντα­ ετία (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 2.7.11, Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 20.8.11) Μαλούχος Γεώργιος: Η επιστροφή του Ράιχ (Θ. Βασιλείου, Καθημερινή,

10.7.11) Μαρκεζίνης Βασίλειος: Μια νέα εξω­ τερική πολιτική για την Ελλάδα (Α. Στεργιόπουλος, Ελευθεροτυπία, 6.8.11) Συλλογικό (επιλογή: Μ. Σωφρονιάδης) Από την απολυταρχία στον κεμαλισμό (X. Δημακοπούλου, Εστία, 13.8.11) Hessel Stephane: Αγανακτήστε! (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 5.7.11) Holloway John: Ρωγμές στον καπιταλι­ σμό (Β. Γρόλλιος, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) Simone Raffaele: Το μειλίχιο τέρας (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 5.7.11, Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 10.7.11, Κ. Παπαγιώργης, Lifo, 21.7.11) Tilly Charles: Δημοκρατία (Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 10.7.11)

ΚΟΙΝΩΝΙΑ Κ Ο ΙΝ Ω Ν ΙΟ Λ Ο Π Α Κατσίβελος Πάρις: Με πυξίδα το φως (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευθεροτυπία, 16.7.11) Μασσαλάς Χρήστος: Ο άνθρωπος εναντίον του ανθρώπου (Α. Κυρίδης, Ελευθεροτυπία, 6.8.11) Ξυριτάκης Δημήτρης: Λόγω τιμής (Δ. Πίττας Γιώργος: Πανηγύρια στο Αιγαίο (Δ. Μανιάτης, Νέα, 30.7.11) Σιμιτζής Στράτος: Κυρίες της Θεσσα­ λονίκης (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 13.8.11) Σκλουτ Ρεμπέκα: Η αιώνια ζωή της Henrietta Locks (Φ. Πανταζής, Αδέ­ σμευτος Τύπος, 2.7.11) Miller Alice: Η απαγορευμένη γνώση (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 10.7.11) Shiva Vandana: Η αρπαγή της σοδειάς (Μ. Μοδινός, Νέα, 9.7.11) Touraine Alain: Μετά την κρίση (Θ. Βα­ σιλείου, Καθημερινή, 2.7.11) Zizek Slavoj: Η βία - Λακάν (Κ. Κορνέ­ της, Νέα, 27.8.11)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Μπιτσάκης Ευτύχιος: Η ύλη και το πνεύμα (Γ. Σχίζας, Αυγή, 26.7.11) Νεχαμάς Αλέξανδρος: Μόνο μια υπό­ σχεση ευτυχίας (Γ. Χαντζής, Ελευθε­ ροτυπία, 23.7.11) Πέρσυ Άλλαν: Νίτσε, 99 μαθήματα κα­ θημερινής φιλοσοφίας (Α. Μπομ­ πούλα, Ελεύθερος Τύπος, 28.8.11) Σοπενχάουερ Άρτουρ: Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο (Ε. Καρκίτη, Αγγελιο­ φόρος, 31.7.11) Eagleton Terry: Μετά τη θεωρία (Α. Αρτινός, Αυγή, 10.7.11) Gauchet Marcel: Η απομάγευση του

δικριτικογραφία

κόσμου (Γ. Σιακαντάρας, Νέα, 16.7.11) Σ. Μαλαβάκης, Νέα, 16.8.11, Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 28.8.11, Γ. Ασδραχάς, Kofman Sarah: Ο Νι'τσε και η μετα­ Εξπρές. 28.8.11) φορά (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 16.7.11, Δ. Μαρουδής, Ελευθεροτυπία, Morin Francois: Ένας κόσμος χωρίς τη 23.7.11) Wall Street; (Θ. Βασιλείου, Καθημε­ ρινή, 2.7.11) Macherey Pierre: Από τον Κανγκιλέμ στον Φουκώ (X. Σίμος, Αυγή, 2.7.11) Moyo Dambisa: Πώς χάθηκε η Δύση (Γ. Μπέκος, Βήμα, 24.7.11) Nietzsche Friedrich: Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο (Φ. Τερζάκης, Ελευ­ θεροτυπία, 16.7.11) ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Roberts John: Σχετικά με τη φιλοσο­ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ φία της καθημερινής ζωής (Α. Αρτινός, Αυγή, 10.7.11) Ασημόπουλος Χάρης: Η καθημερινή ζωή στο ψυχιατρείο (Λ. ΕξαρχοπούWilson Emily: Ο θάνατος του Σωκράτη λου, Ελευθεροτυπία, 2.7.11) (Μ. Μοδινός, Νέα, 20.8.11) Γιωσαφάτ Ματθαίος: Μεγαλώνοντας Zizek Slavoj: Πρώτα σαν τραγωδία και μέσα στην ελληνική οικογένεια (Α. μετά σαν φάρσα (Θ. Βασιλείου, Καθη­ Μπομπούλα, Ελεύθερος Τύπος, 3.7.11) μερινή, 31.7.11) McKinnon Susan: Νεοφιλελεύθερη γε­ νετική (Δ. Χρυσός-Τομαράς, Καθημε­ ΠΑΙΔΙΚΟ - ΕΦΗΒΙΚΟ ρινή, 2.7.11) Ανδρουτσοπούλου Αθηνά: Κουβέντες με τη μαμά (Σ. Βούλγαρη, Καθημερινή, ΜΑΡΤΥΡΙΑ 13.8.11) Μπόιλ Μαρκ: Ο άφραγκος άνθρωπος Σανουδάκης-Σανούδος Αντώνης: Η (Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 28.8.11) νεράιδα της θάλασσας και δέκα λαϊκά παραμύθια (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 2.7.11) Ντομσάιτ-Μπεργκ Ντάνιελ: Η ιστορία και τα μυστικά του WikiLeaks (Γ. Μπα­ Τσίτας Μάκης: Γ ατίδε μετράς προβα­ σκόζος, Βήμα, 17.7.11, Φ. Πανταζής, τάκια; (Κ. Καριζώνη, Καθημερινή, Αδέσμευτος Τύπος, 6.8.11) 17.7.11, Σ. Τσούπρου, Αυγή, 17.7.11) Παλιούρας Θανάσης: Γεννήθηκα στη Ντούτσαγα (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 4.7.11) Βαρουφάκης Γιάννης: Κρίσης λεξιλό­ Χοντροδήμου-Δεκαβάλλα Δέσποινα: γιο (Θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 2.7.11) Προσωπική μαρτυρία (Γ. Ασδραχάς, Ευθυμιόπουλος Ηλίας: Παράθυρο Εξπρές, 4.7.11, X. Δημακοπούλου, στην κρίση (Τ. Νικολόπουλος, Αυγή, Εστία, 16.7.11) Ο 7.8.11) Semprun Jorge: Γοαφή και ζωή (Κ.

106 Συλλογικό: Οικονομική κρίση και ΕλΚορνέτης, Νέα, 30.7.11) ο § Λάδα (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 31.7.11) ““ 5 Τόλιος Γιάννης: Κρίση, «απεχθές» ΗΜΕΡΟΛΟΠΟ ξ χρέος και αθέτηση πληρωμών (Ε. ΝιΛούκος Χρηστός (επιμ.): Το ανέκδοτο δ κολάίδης, Εποχή, 3.7.11) ημερολόγιο του Αλέξανδρου ΜαυροΤσανγκ Χα Τζουν: 23 αλήθειες που κορδάτου (X. Δημακοπούλου, Εστία, δεν μας λένε για τον καπιταλισμό (Γ.

30.7.11, Δ. Δημητρόπουλος, Νέα, 6.8.11) Ασδραχάς, Εξπρές, 17.7.11, Θ. Βασι­ λείου, Καθημερινή, 14.8.11, Γ.Μπέκος, Βήμα, 21.8.11) ΛΕΥΚΩΜΑ Χριστοδουλάκης Νίκος: Σώζεται ο Τι­ Γεωργίου Άρις: Βαθμηδόν (φωτογρα­ τανικός; (Α. Παπαστάθης, Βήμα, 21.8.11, φίες) - Η Παπαμάρκου και τα πέριξ Γ. Σιακαντάρης, Νέα, 27.8.11) 1979-1990 (Γ. Κορδομενίδης, Καθημε­ Askenazy Philippe - Coutrot Thomas ρινή, 14.8.11) Orlean Andre - Sterdyniak Henri: Μα­ Κύρου Κλείτος: Ψήγματα μνήμης νιφέστο των ανήσυχων οικονομολόγων Φωτογραφίες 1936-2000 (Μ. Θεοδο(Θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 2.7.11) σοπούλου, Εποχή, 3.7.11 & 10.7.11) Ferguson Niall: Η εξέλιξη του χρήμα­ Κωτίδης Αντώνης: Έργα Ελλήνων ζω­ τος (Θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 17.7.11,

γράφων της συλλογής Θ. Καραπαναγιώτη (X. Δημακοπούλου, Εστία, 27.8.11)

ΤΑΞΙΔΙΑ Ζιντ Αντρέ: Επιστροφή από τη Σοβιε­ τική Ένωση (Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 27.8.11) Tabucchi Antonio: Ταξίδια και άλλα τα­ ξίδια (Λ. Σκουζάκης, Ελευθεροτυπία, 9.7.11)

ΘΕΑΤΡΟ Ευριπίδης (εισ. μεταφ. ερμ. Γ. Σαμπατακάκης): Κρήτες (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευθεροτυπία, 6.8.11) Καγγελάρη Δηώ: Κάρολος Κουν (Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 23.7.11) Μίσιμα Γιούκιο: Η Μαρκησία ντε Σαντ (Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 27.8.11)

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ Μορέν Έντγκαρ: Οι σταρ (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 2.7.11)

ΔΙΚΑΙΟ Συλλογικό: Νόμος - Πνεύματος δώ­ ρημα Γεωργίω Νάκω (X. Δημακοπού­ λου, Εστία, 9.7.11)

ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ Καββαδίας Νίκος\ Γράμματα στην αδελφή του Τζένια και στην Έλγκα (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 12.8.11, Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 21.8.11) Μικέ Μαίρη (εισ. επιμ. σχολ): Αλληλο­ γραφία Νίκου Καββαδία - Μ. Καραγάτση (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 21.8.11) Burroughs William - Ginsberg Allen: Ο/ επιστολές του Γαχέ (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 27.8.11)

ΕΠΙΣΤΗΜΗ Cyrulnik Boris: Η αυτοβιογραφία ενός σκιάχτρου (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 14.8.11) Sandel Michael: Ενάντια στην τελει­ ότητα (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 21.8.11) ■

δ:ευπώλητα ΙΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011

Ε λληνική λο γοτεχνία Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Το φθινόπωρο της μάγισσας Χωρίς χειροκρότημα Ο ερωτευμένος Πολωνός Τι σου είναι η αγάπη τελικά... Άγιοι και δαίμονες Εις ταν Πόλιν Το κόκκινο κοράλι Πεθαίνω για σένα Ανεμώλια Το χάραμα μιας ελπίδας Το θρόισμα της λεύκας

Γενικός π ίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Καίτη Οικονόμου Λένα Μαντά Μάρω Βαμβουνάκη Αλκυόνη Παπαδάκη Γιάννης Καλπούζος Ρένα Ρώσση-ΖαΤρη Ντόρα Γιαννακοπούλου Ισίδωρος Ζουρνάς Μαρίνα Αλεξάνδρου Φανή Πανταζή

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Ψυχογιός Ψυχογιός Ψυχογιός Καλέντης Μεταίχμιο Ψυχογιός Καστανιώτης Πατάκης Λιβάνης ggp Ψυχογιός

wmm

= ένη λογοτεχνία Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ Το κοιμητήριο της Πράγας Το άγριο τριαντάφυλλο Το όνειρο του Κέλτη Ο υπνωτιστής 5 Νέμεσις 1 Στα ίχνη σου...

7 Έγκλημα στα Μετέωρα 8 | Το λουλούδι της Κριμαίας 9 Αμνησία 10 Νέμεσις 1

2 3

Γενικός π ίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Ουμπέρτο Έκο Jennifer Donnelly Μάριο Βάργκας Λιόσα Λαρς Κέπλερ Τζο Νέσμπο Rosamud Lupton Chris Kuzneski Τζούλια Γκρέγκσον Στιβ Γουάτσον Philip Roth

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Ψυχογιός Ωκεανίδα Καστανιώτης ■·' -'maUhtac 1 1 Μεταίχμιο Μοντέρνοι Καιροί Διόπτρα Ψυχογιός

Γενικός π ίνακας

Π οίηση Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 3

wm 5 6 7 8 9 10

Το Μονόγραμμα Αμορνός Ερωτικά ποιήματα (Δίγλωσσο) Οι ελεγείες του Ντουίνο Ποιήματα Οι ελεγείες του Ντουίνο Μικρά ποιήματα Ο νοητός λύκος Πεζά ποιήματα Τραβέρσο

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Οδυσσέας Ελύτης Νίκος Γκότσος Πάμπλο Νερούντα Ράινερ Μαρία Ρβακ Κ. Π. Καβάφης Ράινερ Μαρία Ρίλκε Ντίνος Χριστιανόπουλος Μάνος Ελευθερίου Ντίνος Χριστιανόπουλος Νίκος Καββαδίας

Ίκαρος Πατάκης Πατάκης

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοι­ χεία «Ευπώλητα Ιούλιος - Αύγουστος 2θΐι» είναι: ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ. Ιωάννινα, 26510349η - ΒΙΒΛΙΟΠΩ­ ΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 210 3615077 - ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210-3258440 - ΙΑΝΟΣ,

|

Η Η Η Η Η ^Ι Πατάκης Περισπωμένη Ιανός

1

Ιανός

Αλυσίδα, 2310-276447 - ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ, Αλυσίδα, 2310-252888 - ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310-67276 - ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210-3650000 - ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, Αλυσίδα, 210-3323300 -ΤΣΑΜΑΝΤΑΚΗΣ, Πειραιάς, 210-4138114

Η αποτελεσματικότητα και η αξιοπιστία γίνονται πράξι Κέντρο Διανομής Ασττροπύργου Λεωφ. ΝΑΤΟ 19300 Ασπρόττυργος Τ: 210 55 17 700 F: 210 55 96 411

Συγκρότημα Βορείου Ελλάδος ΒΙ.ΠΕ ΣΙΝΔΟΥ Ο.Τ31Γ Π Είσοδος, 52 022 Θεσσαλονίκη Τ: 2310 79 99 44 F: 2310 79 97 03

Κέντρο Διανομής Μαγούλας Γ. Γεννηματά 99 Θέση: Πλακωτ 19600 Μαγούλα Τ: 210 55 17 880-881 F: 210 55 51 770

ΙΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011

Δ ο κίμ ια Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο Νίτσε 99 μαθήματα καθημερινής φιλοσοφίας Η Ελλάδα των Κρίσεων, 3 Ένα προσωπικό δοκίμιο Το δόγμα του σοκ Η τράπεζα, Πώς η Goldman Sachs κυβερνά 5 τον κόσμο m i Είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε 7 Κρίσης λεξιλόγιο 8 Ο δρόμος της ευτυχίας 9 Το χρήμα χορεύει για σένα

m

10

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Άρτουρ Σοπενχάουερ Άλλαν Πέρσι

Πατάκης H

Πατάκης

Βασίλειος Μαρκεζίνης Ναόμι Κλάιν

■ 1 Λιβάνης

Μαρκ Ρος

Μεταίχμιο

Νίκος Μπογιόπουλος Γιάννης Βαρουφάκης Χόρχε Μπουκάι Μαρξ Καρλ

Ποταμός Opera Πατάκης

Debtocracy

Λιβάνης

Π αιδική & Ε φ ηβική λο γοτεχνία Α /Α ΤΊΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1

Μάικ ο Φασολάκης: πάω θάλασσα

2

Ο μικρός πρίγκιπας Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα 5 Η σκληρή αλήθεια Το ημερολόγιο μιας ξενέρωτης 2 Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα Το ημερολόγιο της Carrie (τόμος 2) Το ημερολόγιο ενός Σπασίκλα 2 Ο Ρόντρικ δεν παίζεται Μουτζουρώνω, σχεδιάζω, χρωματίζω Το ημερολόγιο ενός Σπασίκλα 4 Σκυλίσια ζωή Ψάχνω, βρίσκω, χρωματίζω τα πιο απίθανα πράγματα

3 — 5

Μ Ι 7

m 9 10

Γενικός π ίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Μαρί Κυριάκού Αντουάν Ντε Σαιντ Εξυπερί

Λιβάνης Πατάκης

Τζεφ Κίνι Ρέιτσελ Ράσελ Ρενέ Τζεφ Κίνι Candace Bushenell Τζεφ Κίνι

1 2 3 4 5 7 8 9

m

Μην ψαρώνεις (επικίνδυνα νερά) Κρυμμένο στο Αιγαίο Ο μοναχός που πούλησε τη Ferrari του Βιολογικός μετανάστης Το μυστικό Παιχνίδι του στέμματος Μεγαλώνοντας μέσα στην ελληνική οικογένεια Η δύναμη Σύγκρουση βασιλέων Η αύρα της Σανέλ

Ψυχογιός ν ψυχογιός Ψυχογιός

|

| ,

m H H H H B i Ψυχογιός

Fiona Watt

Πατάκης

Τζεφ Κίνι

Ψυχογιός

Fiona W att

Πατάκης

Γενικός π ίνακας

Δ ιά φ ο ρ α Α /Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟ Υ

^ Η Η Ι

Λιβάνης

1

1 2

Γενικός π ίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ί!

Α /Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟ Υ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Αρκάς Σοφία Παπαϊωάννου Robin Sherma Αρκάς Ρόντα Μπερν George Martin Ματθαίος Γιωσαφάτ Ρόντα Μπερν George Martin Πολ Μοράντ

Λιβάνης Πατάκης Διόπτρα Γράμματα Λιβάνης Anubis Αρμός Λιβάνης Anubis

HM M M HHHHHi

δ : βι βλιοθήκες-βι βλιοπωλεία ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΑΣΟ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

Βιβλιοθήκη

αιωνόβια

έτος κλείνει αισίως τα εκατό η Δημόσια Βιβλιοθήκη της

Φ

Νέας Υόρκης. Ιδρύθηκε σ τα 1911 και, αμέσως, ένα εκατομμύριο

Ιερού Αυγουστίνου, D e Civitate D ei (αντιγραφή από το ν Gianfranco

ευεργετών. Σήμερα ο αριθμός είναι δεκαπενταπλάσιος, κατανεμημένος

Marzi), Φλωρεντία, 1470-1480.

Dante Alighieri, La Divina Comm e-

σ ε ογδόντα εφτά παραρτήματα σ ’ ολόκληρη τη ν πόλη! Περιλαμβάνον­ ται ανεκτίμητα μεσαιωνικά χειρό­

Thomas Geminus (ψευδώνυμο του

dia, Βενετία, 1512.

Thomas Lambrit), Compendiosa Totius Anatomiae Delineatio, Λ ο ν­

Ανατολής, σύγχρονη ποίηση και πε­ ζογραφία, γενεαλογικά αρχεία, χάρ­

δίνο, 1545.

τε ς και άτλαντες του 16ου αιώνα έω ς την εποχή μας, καθώς και προσωπικά

mographicum, Tubingen, 1595.

αντικείμενα αμερικανών λογοτεχνών. Τ ο κεντρικό τη ς κτίριο βρίσκεται στη ν περίφημη 5η Λ εω φ όρο, κοντά σ το εμβληματικό Empire State Build­ ing, σε σημείο όπου διεξήχθη κάποτε μάχη σφοδρή ανάμεσα σ τα στρα τεύ­ ματα του George Washington και εκείνα τω ν Βρετανών. Τώρα, οπότε έχουν από χρόνια σιγάσει τα όπλα, ο

δ

επανά­

σ τασ η στο ν τομέα τη ς καταγραφής), Μαγεντία, 1455.

τόμοι τέθηκαν σ τη διάθεση τω ν βι­ βλιόφιλων από δω ρ εές νεοϋορκέζων

γραφα, αρχαίοι πάπυροι της Ά π ω

110

εκδόσεων που μεταφέρθηκε στην Αμερική και α ποτελούσε

χώ ρος αποτελεί πεδίο πνευματικών α γώνων, με βιβλία να απλώνονται σε εκατόν σαράντα χιλιόμετρα προθη­ κών, βυθισμένων σ ε εφτά υπόγεια που εκτείνονται και κ άτω από το πα­ ρακείμενο πάρκο! Αριθμοί ασύλλη­ πτοι, σ ε μια ασύλληπτη μεγαλού­ πολη! Α ς δούμε, ω σ τό σο , και από πλευράς ποιοτικής το περιεχόμενό της, έργο ευχερές λόγω του εορτασμού τω ν εκα το στώ ν γενεθλίων και τη ς έκθε­ σης που έχει με επιμέλεια διοργανω-

Johannes Keppler, M ysterium CosWilliam Shakespeare, King Lear, Λ ο ν­ δίνο, 1608.

Thomas Jefferson, Διακήρυξη Α ν ε ­ ξαρτησίας (χειρόγραφο), 4 Ιουλίου 1776.

George Washington, Τελικό κείμενο τη ς αποχαιρετιστήριας ομιλίας ω ς προέδρου (χειρόγραφο), 1796.

James Tate (ένας από τους χιλιάδες σκλάβους τη ς περιόδου τη ς δου­ λείας), επιστολή προς τη σύζυγό του που είχε π ρόσφ ατα πωληθεί σ ε νέο αφέντη, στη ν οποία την ενημερώνει σχετικά με τη ν επιμονή του κυρίου του να ξαναπαντρευτεί!

Ludwig van Beethoven, Παρτιτούρα του Archduke Trio, scherzo και an­ dante cantabile (χειρόγραφο), 1811.

Karl Marx, To Κεφάλαιο (στα ρ ω ­ σικά), Αγία Πετρούπολη, 1872. Κομφούκιου, Παρίσι, 1867.

Φ ιλοσοφ ικ ές αρχές,

Biblia Latina, εκδόσεις Γουτεμβέρ-

Περνώ ντας σ τα ενθυμήματα και σ τα κειμήλια τη ς βιβλιοθήκης τα οποία εκτίθενται σ το πλαίσιο του εορτα­

γιου (το π ρώτο αντίτυπο αυτών τω ν

σμού, επιλέγουμε τα ακόλουθα:

θεί, και ας σταχυολογήσουμε.

Χ αρτοκόπτης το υ Charles Dickens, 1862. Απόσπασμα το υ ημερολογίου το υ N i­ jinsky, 1918-1919. Τ ο Χ ρ υ σ ό βιβλίο του Rabindranath Tagore (πρώτου μη Ευρωπαίου Βρα­ βείου Νομπέλ Λογοτεχνίας το έτο ς 1913), Καλκούτα, 1931. Απόσπασμα το υ ημερολογίου τη ς Vir­ ginia W olf, γραμμένου τέσ σ ερ ις μέρες πριν από τη ν αυτοκτονία τη ς το 1941 (πνίγηκε σ ε ποτάμι, με τις τ σ έπ ες του παλτού τη ς γεμάτες από βαριές πέ­

Ernest Hemingway (1954). Χαρτοφύλακας, ημερολόγιο και Κο-

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης

ράνι του Malcolm X (1964). Είναι, πράγματι, συγκινητικό το πέρα­ σμα μπροστά από τα παραπάνω ποι­ κίλα εκθέματα, τα οποία συνιστούν

τρες), καθώς και το μπαστούνι τη ς που

ψηφίδες σ το μωσαϊκό τη ς σχετικά

βρέθηκε να επιπλέει σ το ν τόπ ο του

σ ύντομ η ς

θανάτου τη ς (η Βιβλιοθήκη διατείνεται

Όπως, επίσης, ιδιαίτερα ενθαρρυντική

πως κατέχει τη μεγαλύτερη συλλογή

είναι η ανταπόκριση του κοινού: καθ’

αμερικανικής

ιστορίας.

χειρογράφων τη ς παγκοσμίως).

όλες τις ώ ρ ες λειτουργίας τη ς Βιβλιο­

Χ ειρόγραφο σχέδιο τη ς ομιλίας απο­

θήκης τό σ ο οι αίθουσες που φιλοξε­

δοχής το υ Βραβείου Νομπέλ από το ν

νούν τη ν έκθεση ό σ ο και τα αναγνω-

Μ ε σταθερές αξίες, συνεχίζουμε μαζί σε δ ύ σ κ ο λ ο ι καιρούς! Στην A&G PAPER, oas νοιώθουμε συνεργάτες.

δ : βι βλιοθήκες-βι βλιοπωλεία

Εσωτερική άποψη της βιβλιοθήκης στήριά τη ς χαρακτηρίζονται από

σχολαστική επιμέλεια αρχαία κεί­ μενα για χάρη τω ν επόμενων γενεών.

υψηλή πληρότητα. Εκπροσωπούνται σχεδόν όλες οι ηλικιακές κατηγορίες, καθώς οι μεν συνταξιούχοι και οι νέοι

Στην τρίτη εμφανίζεται ο Γουτεμβέργιος, ο οποίος παρουσιάζει στο ν γερ-

συχνάζουν εκεί κατά τις εργάσιμες ώ ρ ες (η εποχή τη ς επίσκεψης συνέ­

μανό εκλέκτορα της Μαγεντίας το π ρώτο τυπογραφικό δοκίμιο.

πεσε με τις θερινές, σχολικές και ακαδημαϊκές, διακοπές), οι δε εργα­

Η Βιβλιοθήκη, όμως, φιλοδοξεί να μην είναι απλώς αποτύπωση το υ πα­

ζόμ ενοι «κενά ».

καλύπτουν

τα

βραδινά

ρελθόντος, αλλά και να προσελκύει

Περιττό να τονιστεί ότι οι τουρίστες επισκέπτονται το ν χώρο τη ς έκθεσης

το ν σκοπό αυτό ανοίγει τις πόρτες

ακατάπαυστα και φροντίζουν, μάλι­ στα, να αποθανατίζουν, αφενός, τα προσωρινά εκθέματα και, αφετέρου,

μη νομιστεί ότι περιορίζεται σ τα απο­ τελέσματα τη ς ιλιγγιώδους εξέλιξης τω ν υπολογιστών και τη ς ηλεκτρονι­

τις διαχρονικές τοιχογραφίες. Γιατί ένα απ’ τα αξιοθέατα του κεντρικού κτιρίου είναι η ρο τό ντα το υ πρώτου

κής επιστήμης. Φιλοξενεί επιπλέον

ορόφου που χωρίζει, αλλά και συν­

σιο για τις ταινίες τους, κινηματο­ γραφικές ή τηλεοπτικές. Έ τσι, ο Άνθρωπος-αράχνη, ο γνω σ τό ς Spider-

δέει, τα δύο βασικά αναγνωστήρια με τα μεγαλοπρεπή μαρμάρινα κλιμα­ κοστάσια. Εκεί, οι πρόσφ ορες σ ε ζ ω ­ γραφική διακόσμηση επιφάνειες τοί­ χων απεικονίζουν σκηνές άρρηκτα σχετιζόμενες με το ν γραπτό λόγο και με το βιβλίο. Στην π ρώτη εμφανίζεται ο Μ ωυσής να κατεβαίνει από τη ν κορυφή του όρους Σινά, κρατώντας σ τα χέρια και επιδεικνύοντας σ τους Εβραίους τις δύο πλάκες με χαραγμένη τη δεκάλογη θεϊκή επιταγή. Στην άλλη ένας γραφιάς του Μεσαίωνα αντιγράφει με

μέσω το υ ζω ντα νού παρόντος. Προς της και στη σύγχρονη τεχνολογία. Α ς

εκείνους που επιθυμούν να τη χρησι­ μοποιήσουν ω ς σκηνογραφικό πλαί­

man, περιέχει σκηνές γυρισμένες εκεί, κάτι που συμβαίνει και με το σί­ ριαλ S ex and the City, για να ανα­ φερθούν δύο μόνο από τα γ νω σ τό ­ τερα έργα. Τα μαρμάρινα λιοντάρια, τέλος, αυτά που επιβλητικά υποδέ­ χονται το ν επισκέπτη στη ν είσοδο, η Υπομονή και η Ισχύς, όπως αποκαλούνται,

π ρω τα γω νισ το ύ ν

άθελά

τους σ ε όχι λίγα δημιουργήματα της έβδομης τέχνης. ■

Ο ΑΤΛΑΣ

Ένα επικό μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α που δι αβάζεται σαν σ υ να ρπ α στ ι κ ό θρί λερ

0 ΑΤΛΑΣ ίΓ^ΝΑίΤΑΐΗΣΕ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ω Κ Ε Α Ν ΙΔ Α

δ:περιοδεύω ν ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗ «...May the judgement not be too h eavy upon us // Because these wings are no longer wings to fly / But merely vans to beat the air / The air which is n ow thoroughly small and dry / Smaller and dryer than the will»

κρίση «Αν υπάρχουμε ακόμη σ’ αυτόν τον τόπο, είναι γιατί, για αιώνες τώρα περιφρουρήσαμε ακέραιο τον πολιτισμό μας...» Με αυτά τα λόγια καταλήγει το aσαγωγικό σημείωμα του 41ου τεύχους του Περιοδικού λόγου, τέχνης και προ­ βληματισμού ΑΝΕΥ, που με αυτό συμ­ πληρώνει δέκα χρόνια ζωής. Συνειδη­ τοποιώντας σπ «η ακονομική κρίση βρί­ σκεται στα σπίτια μας», ότι η «επαρχια­ κή» Λευκωσία δεν βρίσκεται στο απυ­ ρόβλητο της ευρωπαϊκής θύελλας, οι συντάκτες του περιοδικού επιμένουν

καταστροφική δύναμη τέτοια, την οποία πραγματικά κανείς δεν ήταν σε κριτική Από τις στήλες αυτές έχου­ με επιδαψιλεύσει με πολλές ευκαι­ ρίες καλά λόγια για την εκ Θεσσα­ λονίκης τριμηνιαία Επιθεώρηση πο­ λιτισμού ΕΝΕΚΕΝ, τόσο για το πε­ ριεχόμενο όσο και για την εμφάνι­

θέση να προβλέψει») επανέρχεται, για τρίτη φορά μέσα στα τελευταία δυο χρόνια, η Διμηνιαία έκδοση θεωρίας και πολιτισμού ΟΥΤΟΠΙΑ, στο 95ο τεύχος της. Αυτή τη φορά αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος της ύλης σε μια

ση (νεοελληνιστί lay-out) του κάθε τεύχους. Περιττεύουν, λοιπόν, τα πε­

διπλή κρίση, σε δύο κρίσεις διακριτές

ραιτέρω κομπλιμέντα για το 20ό της τεύχος, όπου, ανάμεσα στην πραγ­

πολιτικής και την κρίση της παιδείας. Η κρίση του πολιτικού συστήματος, αλλά και α μεταλλάξεις των κυρίαρχων

πλην αλληλένδετες: την κρίση της

σταθερά στο πρόταγμα «να σπάσουμε το φράγμα της ιδιωτικής μας σιωπής και να αρθρώσουμε δημόσιο λόγο [...] άνευ ιδεολογικών προκαταλήψεων». Από

ματικά πλούσια ύλη που δημοσι­ εύεται ξεχωρίζει μια πολυσέλιδη συνέντευξη του Νάνου Βαλαωρίτη (στον Γ. Γιαννόπουλο), καθώς και το

δυνάμεών του, όπως και οι ανεπάρ­ κειες των δυνάμεων εκείνων που εκ των πραγμάτων αναλαμβάνουν το

ποιητικό «Άσεμνο μαγικό αφήγημα» του ίδιου. Από την θεωρητική ύλη του τεύχους θα πρέπει να σημει­

χώρα να «κατεβαίνει τον Αχέροντα με

g

την πλούσια θεματική τού ανά χείρας τεύχους, που καλύπτει ένα μεγάλο φά-

Π4

σήα τεχνών και όχι μονάχα τη λογοτε-

og "" g

χνική δημιουργία στο νησί, ξεχωρίζει η μελέτη για τον Γ. Χαριτωνίδη και το 1974 στην κυπριακή πεζογραφία, μια ανα­ σκόπηση των δύο «Εβδομάδων κυ­ πριακού θεατρικού έργου» στην Αθήνα (2009 και 2010), αλλά και ένα άρθρο για την πολιτική βιβλίου στην Κύπρο, σε σύγ­

5

κρίσεις Στην κρίση («που ξέσπασε με

ώσουμε τη μελέτη του Gene Ray για τους Αντόρνο, Μπρεχτ και Ντεμπόρ ως μοντέλα για την αντίσταση στο «καπιταλιστικό σύστημα της τέ­ χνης», του Michael Lowy για την

Ρόζα Λούξεμπουργκ («Η σπίθα ανάβθ στην πράξη»), αλλά και το άρθρο κριση με τα μέτρα που υιοθετούνται σε του Ian Parker για τη Σλοβενία και άλλες χώρες της Ευρώπης και του κό­ τη σχέση μαρξισμού, ψυχανάλυσης σμου. και κράτους. [ΑΝΕΥ, Αλ. Παπαδιαμάντη 8,2123, [ΕΝΕΚΕΝ, Β. Όλγας 55,546 41, Αγλαντζιά, τηλ.: 22336752, φαξ: Θεσσαλονίκη, τηλ: 2310-833.665, 2233492] eneken@hotmail.com, periodikoeneken.blogspot.com]

βάρος να αντιπαρατεθούν στην κυ­ ριαρχία μιας πολιτικής που οδηγεί τη τέρμα την Αχερουσία», απασχολεί τους αρθρογράφους του καλού πε­ ριοδικού. Το δεύτερο μέρος επικεν­ τρώνεται στις προτάσεις (και αποφά­ σεις) του υπουργείου Παιδείας για το «νέο» σχολείο, αλλά και στις χειραφετικές προοπτικές της παιδείας. Οι αρθρογράφοι εστιάζουν κυρίως στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, και λιγό­ τερο στο «νέο ΑΕΊ» που ευαγγελίζεται ο (ήδη δικομματικώς ψηφισθείς) νέος νόμος της κ. Διαμαντοπούλου... [ΟΥΤΟΠΙΑ, Μαυρομιχάλη 52,106 80, Αθήνα, τηλ.: 210.36.07.742, www.u-topia.gr]

Παύλος Λάμπρος

Η Α Ν Τ ΖΕ Λ Α Ο Δ ΙΑ Β Ο Λ Ο Σ ΚΙ ΕΓΩ Διηγήματα Η εικονογράφ ηση ίου βιβλίου έγινε από την ζωγράφο και π ο ιή ιρ ια Μ υ ρ τώ Β ρα νά

Μερικοί από τους ήρωες αυτών εδώ των διηγημάτων αναρωτήθηκαν πώς είναι δυνατόν ποτέ ένας οποιοσδήποτε νους, ανθρώπου ή ζώου, ή ακόμα και εξωγήινι να μπορεί να συλλάβει, να κάνει μια οποιαδήποτε σκέψη, αφού ο εγκέφαλος που υποτίθεται πως επεξεργάζεται τους διαφόρους ερεθισμούς από τους οποίους προκαλούνται οι σκέψεις, αποτελείται αυτός ο εγκέφαλος από μόρια, τα μόρια αι πυρηνικά άτομα και τα τελευταία από διάφορα μικροσωματίδια που το καθένα απέχει από το αμέσως επόμενό του χιλιάδες ή εκατομμύρια φορές τη διάμετρό του, ο χώρος δηλαδή μεταξύ των πυρηνικών ατόμων ή και σωματιδίων είναι κενός από σωματίδια, όπως ακριβώς και η δομή οποιοσδήποτε μικροσωματιδίου, που αποτελείται από άλλα σωματίδια που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους. Το ίδιο συμβαίνει και όταν δεχόμαστε σωματίδια από μια ορισμένη ακτινοβολία (π.χ. τα φωτόνια, ηλεκτρόνια κλπ. που, ερχόμενα από 'να αμάξι, μας πληροφορούν πως αυτό το αμάξι είναι λ.χ. μπλε), οπότε κενό (: αυτό των σωματιδίων από το χρώμα του αμαξιού) πάνω σε κενό (: αυτό των εγκεφαλικών μας κυττάρων) πώς να επιδράσει και πού; ; Το ίδιο συμβαίνει και με την κίνηση και τον χρόνο, που δεν μπορούμε να πάμε πουθενά και σε κανένα χρόνο επειδή πάντα είμαστε υποχρεωμένοι να διανύουμε, πρώτα απ’ όλα, τη μικρότερη απόσταση, χωρική ή χρονική, οπότε πάντοτε μηδενικές χρονοχωρικές αποστάσεις θα διανύουμε, μένοντας ουσιαστικά στην ίδια θέση, εκτός και εάν αυτή τη χρονοχωρική στιγμή, που ισούται με το μηδέν, την πολλαπλασιάσουμε με το Άπειρο, οπότε αυτό το γινόμενο μας δίνει κάτι διαφορετικότερο του μηδενός.Όμως αυτό το Άπειρο ο άνθρωπος r δεν μπορεί να το «χειριστεί», γιατί πάντοτε μετρήσιμες αποστάσεις είναι υποχρεωμένος να διανύει, εκτός και εάν «δανεισθεί» μεσ' απ' την ίδια την ψυχή αυτού του συστελλόμενου, πλέον, Σύμπαντος, που στο μέγιστο βαθμό της συστολής του ταυτίζεται με το Μηδέν, ένα Μηδέν όμως που μέσα του διαθέτει άπειρη δομή, απειρική συχνότητα, απ' όπου παίρνουν και τα διάφορα ζωντανά για να μπορούν να εκτελούν χρονοχωρικές κινήσεις. Γιατί μετά τη φάση του διαστελλόμενου Σύμπαντος, που τώρα διανύουμε, θα επακολουθήσει η συστολή του μέχρι το Απόλυτο Μηδέν του, οπότε μέσα σ’ αυτό το λεγόμενο zero point παρατηρούνται οι κβαντικές κυμάνσεις μηδενικού εύρους, έχουμε να κάνουμε δηλαδή μ' ένα Μηδέν που πάλλει απ' το Άπειρο της συχνότητάς του. Ναι, αλλά τότε, μέσα σ' αυτό το άκρον άωτον της συστολής του Σύμπαντος, κατοικοεδρεύει ένας διαφορετικότερος από τα παραπάνω Νους, Αυτός ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ που μας ονειρεύεται, γιατί μονάχα αν από κατιτί Ανδρέου Μεταξά 28, Αθήνα, 10681 δικό Του, όπως είναι αυτό το όνειρό Του, πάρουμε Τηλ.: 210 38 25 485, fax: 210 38 41 171, εμείς στοιχείο Του, μπορούμε να ξεπεράσουμε email: dodonibooks@otenet.gr τη μηδενική χρονοχωρική οντότητα.

m■

δ:σ το μυαλό του συγγραφέα ΤΟΥ ΚΟΣΤΗ ΠΑΤΑΚΟΥ

a la maniere d e ...

Taiboll Αποστολή ς K στριφογύριζε σ τη θέση του προσπα­ θώντας να βολευτεί. Είχε κάτσει μόνο πέντε λεπτά στην ψευτο-δερμάτινη πολυθρόνα του γραφείου της και ήδη είχε ιδρώσει με αυτήν τη ζέστη. Η γιατρός το ν κοιτούσε, γνω ­

Ο

ρίζοντας το μαρτύριό του. Δ εν ήταν ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που πάλευε με τη διεστραμμένη αίσθηση άνεσης που είχαν οι παλιοί, την οποία βέβαια η ίδια είχε αποφασίσει να φιλοξενήσει σ το γραφείο τη ς για χάρη μιας πιο ρετρό πινελιάς.

- Έ χετε περίεργο τρόπο σκέψης, κύριε Κ, είπε η γιατρός, συ­ νεχίζοντας τη ν κουβέντα τους.

- Ψάχνατε για κάποιον με λίγο λογικότερη λογική, να υποθέσω; - Αποδέχτηκα μέρες τώ ρ α ότι οι συμβατικές μέθοδοι με έχουν απογοητεύσει. Σας κάλεσα ελπίζοντας να μου προσφ έρετε μια εναλλακτική, γιατί όσοι προσέγγισαν το πρόβλημά μου μέχρι τώ ρα όχι μόνο δεν έφεραν αποτέλεσμα αλλά έφυγαν αφήνοντας χειρότερο χαμό πίσω τους. Ο Αποστολή ς Κ χαμογέλασε μέσα του, αλλά πολύ μέσα. Ή ξερε ότι έπρεπε να κρατήσει μια κενή έκφραση σ το πρόσωπό του αν ήθελε να πάρει τη δουλειά. Τ ο πώς θα πλάσαρε το ν εαυτό του ήταν το παν, ιδίως από τη στιγμή που δεν είχε καμία σχέση με το τι του ζη τούσε η γιατρός να κάνει. Έσκυψε εμπρός να πιάσει τη λεμονάδα του, κάνοντας έναν δυνατό θόρυβο από την τριβή τη ς πολυθρόνας που θα μπορούσε να παρεξηγηθεί.

- Είδα μία από αυτές, συνέχισε η γιατρός. Ή τα ν εκεί που κά­ θ εστε τώρα, ατάραχη. Θα τη ν αναγνώριζα παντού, ανάμεσα σε χιλιάδες άλλες. Καθόταν εκεί σαν ένας μικρός Βούδας και με κοιτούσε, κι εγώ ήμουν ανήμπορη να αντιδράσω. Και ξέρ ετε γιατί; Ο Απ οστολής Κ κατέβαζε μεγάλες γουλιές λεμονάδας, κάνο­ ντα ς ότι ακούει. Η γιατρός συνέχισε χωρίς να περιμένει ανα­ τροφ οδότηση.

- Γιατί έπρεπε να είναι νεκρή, κύριε Κ. Νεκρή, με τα πόδια ψηλά ή βαθιά μέσα σ το χώμα, ακριβώς όπως μου είχαν πει. Κι αυτή ήταν εκεί χτες το μεσημέρι, μπροστά μου. Τι απέθαντο πλάσμα. Ο Α π οστολής Κ σκούπισε τ ο φρύδι του από τ ο ν ιδρώτα.

- Ηρεμήστε, κυρία μου, είπε. Και ακούστε. Α ν θέλετε να πετύχει αυτό που κάνουμε πρέπει να με εμπιστευτείτε. Θέλω να μου α φήσετε το ιατρείο σας για λίγες μέρες. Θα μείνω εδώ μέσα μέ­

χρι να ξαναεμφανιστεί. Και τό τε θα έχει να κάνει μαζί μου. Ό τα ν το πεδίο εί­ ναι καθαρό, θα σας τη λεφ ω νή σ ω να έρθετε.

- Εντάξει.

- Και θέλω τα λεφτά μπροστά.

- Πολύ καλά, κύριε Κ.

- Φύγετε τώρα. Η επιχείρηση ξεκινάει άμεσα. Η γιατρός κοίταξε το ν Απ οστόλη Κ με ένα βλέμμα ελπίδας και απορίας κλεί­ νοντα ς τη ν πόρτα πίσω της. Εκείνος α μέσως η έτα ξε παπούτσια και παντελόνι από πάνω του, η ζέ σ τη το ν είχε τρελάνει. Τα είχε καταφέρει πάντως καλά. Και λεφτά και σ τέγη για λίγες μέρες. Και μόνος βοηθός του σ το να λύσει την υπόθεση μερικά αστυνομικά βιβλία. Δε ν θα βοηθούσαν και πολύ κάποιον που παριστάνει ότι κάνει απεντομώσεις, τουλάχιστον όμως θα περνούσε τη ν ώρα του. Τ ό τε εμφανίστηκε μια από αυτές, μπορεί και αυτή η μία που έλεγε η για­ τρός. Ο Α π οστολή ς με αργές κινήσεις έβγαλε από τη ν τσ ά ντα το υ το Ο τα ν οι νεκροί χορεύουν. Συμβολικό, σκέφτηκε. Με άλλη μια απότομη κίνηση εκείνη είχε πεθάνει, πλέον για τα καλά.

Paco Ignacio Taibo II Ό ταν οι νεκροί χορεύουν Μετάφραση: Κριτών Ηλιόπουλος Άγρα, 2011 σελ. 128, € 11

- Καλή αρχή, είπε δυνατά μόνος του. 1

/ S O Χρό»α \ Ι7 τωνΕκδόσεωνΖήτη \

3

7ΙΙΤΙΙ

Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του νέου ωηωιακού σχολείου Ιω άννα Κ οτρω νίδου, Τάνια Τόζιου

Η ψηφιακή αφήγηση στο σχολείο

Η ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η αξιοποίηση τωνΤΠΕ στην καλ­ λιέργεια του πολυγραμματισμού και της επικοινωνιακής δεξιότητας των μαθητών

ΚΆδε γράμμα μΐ4 16το£>μ ...

Κάδε γράμμα μω ιβτο^ία... Τοαλ^&ιτάρι «ατόπαιδιά πουβυνδυάζειγνώβηκαιδημιουργία

ΚΑΘΕ ΓΡΑΜΜΑ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ... ΤΟΜΟΣ 1&2 ΕΝΑ ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Περιέχουν DVD

με ψηφιακές αφηγήσεις από παιδιά για παιδιά

Ανάλυση του βιβλίου από τις συγγραφείς στο 8ο συνέδριο ΕΕΕΠ-ΔΤΠΕ «Το ψηφιακό σχολείο» (22 και 23 Οκτωβρίου 2011, Πολυχώρος «Απόλλων» Νομαρχίας Πειραιά)

8:com ics ΤΗΣ ΛΗΔΑΣ ΤΣΕΝΕ

Fables: Παραμύθια σε καρέ

Μ

ια φορά κι έναν καιρό ήταν

Για χρόνια βάρδοι, ιστορητές και πα­

μια όμορφη πριγκίπισσα που

ραμυθάδες μετέφεραν προφορικά αφηγήσεις με πρωταγω νιστές βασί­

μια κακιά μάγισσα τη ν κα-

ταράστηκε να μένει φυλακισμένη μέσα σ ε έναν ψηλό πύργο. Όμως, ένας γενναίος πρίγκιπας την έσω σε και ςήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύ­ τερα. Π όσες φ ορές δεν έχετε ακού­ σει ή διηγηθεί τέτο ιες ιστορίες; Τα παραμύθια, οι μύθοι και οι αφηγήσεις αποτελούν βασικό συστατικό της ζω ή ς μας. Όλοι έχουμε μια ιστορία να πούμε, όλοι έχουμε αποκοιμηθεί ακούγοντας ένα παραμύθι, όλοι έχουμε γελάσει και κλάψει με περί­ τεχνες αφηγήσεις, όλοι έχουμε πει ψέματα. Η ιστορία τω ν παραμυθιών ξεκινά από την πρώτη στιγμή, σχεδόν, τη ς εμφάνισης του ανθρώπινου είδους.

λισσες και βασιλιάδες, δράκους και νεράιδες, ζώ α που μιλούσαν και άλλα πολλά. Κατά τη δεκαετία του 1800, δύο αδέλφια από τη Γερμανία απο­ φάσισαν να συλλέξουν και να κατα­ γράψουν ό σ ο π ερισσότερα προφο­ ρικά διηγήματα, θ έτοντας τις βάσεις για την απαρχή τη ς παράδοσης τω ν βιβλίων με παραμύθια σ το δυτικό κό­ σμο. Οι αδελφοί Γκριμμ έμειναν στην ιστορία και τα παραμύθια τους δια­ βάζονται μέχρι και σήμερα. Πολλά χρόνια μετά, ένας άλλος δη­ μιουργός αποφάσισε να πάει το έργο τω ν αδελφ ών Γκριμμ ένα βήμα πιο πέρα. Ο Bill Willingham, εικονογράφ ος και στη συνέχεια σεναριογράφος comics, είχε τη φαεινή ιδέα και κυ­ ρίως τη ν περιέργεια να αναρωτηθεί: «Και έζη σα ν αυτοί καλά κι εμείς κα­ λύτερα... Ναι, αλλά για πόσο και πού; Π ώ ς εξελίχθηκε η ζω ή τους; Γιατί δεν τους ξανασυνάντησε ποτέ κανείς σε καμιά άλλη περιπέτεια; Και, εντέλει, πού μπορεί να βρίσκονται τώ ρ α οι αθάνατοι ή ρω ες τω ν παραμυθιών μας;» Σύμφωνα με το ν Willingham, εν έτει 2002 οι περισσότεροι από τους γνω στούς χαρακτήρες τω ν παι­ δικών μας ιστοριών ζουν στην καρδιά του Manhattan, έχοντας ιδρύσει μια κρυφή αποικία, με το όνομα Fabletown. Ναι, καλά διαβάσατε... Ήδη από τη δεκαετία του 1600 άρχισαν να καταφθάνουν σ τη Νέα Υόρκη πρό­ σφυγες από το ν κόσμο τω ν παραμυ-

θιών και αυτό γιατί κάποτε σ τα δικά τους βασίλεια εισέβαλε ο στρα τός του Adversary, με στόχ ο το ν αφανισμό

ριο, αυτό που κάνει το Fables να ξ ε ­ χωρίζει είναι και το ιδιαίτερο σχέδιο που τ ο πλαισιώνει. Με το ν Mark Buc­

πούτα, η Ωραία Κοιμωμένη, αλλά και

kingham, σ ταθ ερό σχεδιαστή, αλλά και μια πληθώρα guest artists να απο­

ο Κακός Λύκος, τα Τρία Γουρουνάκια

δίδουν με έναν ονειρεμένο τρόπ ο χα­

τους. Έ τσι, η Χιονάτη, η Σταχτο­

και όλοι οι υπόλοιποι αναζήτησαν κα­

ρακτήρες, αντικείμενα και τοποθε­

ταφύγιο σ το ν κόσμο τω ν ανθρώπων.

σίες, τα πραγματικά ιδιαίτερα ε ξώ ­

Χρησιμοποιώντας δια φ όρ ω ν ειδών

φυλλα (τα περισσότερα φιλοτεχνη-

ξόρκια για να π ροστατεύσουν την πα­

μένα από το ν James Jean), αλλά

ρουσία τους από τους ανθρώπους, και

ακόμα και το περίτεχνο layout κάθε

με την αρμονική συνύπαρξη φίλων

σελίδας, το Fables δικαίως μπορεί να χαρακτηριστεί ένα από τα πιο προ­ σεγμ ένα και καλοσχεδιασμένα co­

και παλαιότερων εχθρών, όλα αυτά τα χρόνια ονειρεύονται τη ν ή ττα του Adversary και την επάνοδο σ το ν πα­

mics που κυκλοφορούν.

ραμυθένιο κόσμο τους.

Α ν σας αρέσουν λοιπόν τα παραμύθια

Και ενώ όλο αυτό το πάντρεμα ηρώω ν από διαφορετικά παραμύθια, με τις

και σας ιντριγκάρουν οι περιπέτειες και αν θέλετε να μάθετε αν οι αγαπη­

διαφορετικές ιστορίες από πίσω, μπο­

μένοι σας ήρωες έζη σα ν καλά, ανα­

ρεί να μοιάζει χαώδες, ο συγγραφέας κατορθώνει να φτιάξει έναν πολύ δ ο ­

ζη τή σ τε το. ■

μημένο νέο κόσμο για όλους αυτούς και κυρίως να δημιουργήσει νέες πε­ ριπέτειες με α ναφορές σ τις παλιές. Πέρα όμως από τ ο π ρωτότυπο σενά ­

Ο π ρ ώ το ς τ ό μ ο ς τη ς σειρά ς κυκλο­ φ ορεί σ τα ελληνικά από τις εκ δόσεις Anubis.

S3B]B]|9 ft® El f f l S

γγ;5 ΛΑεξια;

Οθωναίου

_ CAMILO OASTELO BRANOO/ΟΛΕΘΡΙΟΣ ΕΡΩΤΑΣ Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα Εκδόσει$ ΝΕΦΕΛΗ

Ο SIcf«ko Ληοχέλο, χα&.at, QxkStJe, ρε τ»ν ελαψράSa Η<\ι τ»ν JtuvT<\vt«\ tu>v $εκαoXXw too χρόνοiw, ο,πό τα. ΖιχαόχΑιρια npo< tt< ψυλαχέζ, άναυδε $ιάψορεζ βυναρι\ίε<,.

r εγ2 > ^ Γ ΕΧ£ Α ΕΙ ΝΑ 1 κ γ ε μ ν ε τ ρ ε ις ; ΚΙ ΟΛΟΥΓ ΓΙΑ L ΨΟΝΟ- S

Γ γ ια 1 ΑΥΤΟ ΚΑΙ ί ΕΕΥ- J

ψ ΨΕΓΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΛΟΥΝ k ΤΗΝ ΚΓΕΜΑΛΑ;

r -ΠΠΝ ΔΥΟ ΧΓΟΝίΑ^ ξ Απ ο γ τ ε ι λ ε ε : τ ο ν

I

ΨΥΣ1ΚΑ1 ^ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ

παταδειγματα

n oYAE ND fEneJ L ΝΑ ΧΑΝΟΥΝ. i

-ΤΟ

ΠΑΓΑα ΕΙΓΜΑ;

ΛΑΜΠΓεΙΓΑΙ-

-Δ Ε Ε Ι ΝΑ ΠΗΓΑΙΝΟΥΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΝΑ ΒΛΕΠΟΥΝ ΤΟΥΣ ^ΚΓΕΜΑΣΜεΝΟΥΣ .

ΤΟ ΛΕΕΙ ΜΗΝΤΟΝΣΨΑΞεί ΚΑΝΕΙΣ, ΜΕ ΤΟΣΗ

ΑΦΑΜΑξ η ΠΟΥ ΛΑΕ . ΚΑΝΕΙ ΣΤΟΝ . ΕΓΑΝΟ! - Λ

Το π ν ε ύ μ α Χου Σ ψ ά ο "ήταν χόδο ε'λεύ 9ερο που χάηοιεζ δχψρες, aHofyovxax, r«f γιλαδογιε<; αχεχιχά ρ ε vox «^χόνη, ewcv χ « γ \^ ε Α ο J u y f a f t J o x a x δχα χείλ*> Χου.

Φ ΚΕΔΡΟΣ ΟΥΙΛΙΑΜ ΦΟΚΝΕΡ

ΝΤΑΝΙΕΛ ΝΤΟΜΣΑΪΤ-ΜΠΕΡΓΚ

ΒΙΤΟΡΙΟ ΤΖΑΚΟΠΙΝΙ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΣΕ ΚΑΤΑΔΙΩΞΗ

ΚΑΘΩΣ ΨΥΧΟΡΡΑΓΩ

TOY WikiLeaks

Μια μυθιστορηματική βιογραφία

Για πρώτη φορά δημοσιευμένα

που κάνει στάση σε όλουε τουε μεγάλουε σταθμούε

Επανέκδοση του κλασικού μυθιστορήματοε του νομπελίστα

τα άγνωστα cos τώρα γεγονότα που διαδραματίστηκαν πίσω από τιε διαρροέε τηε πιο πολυσυζητημένηε ιστοσελίδαε του πλανήτη.

Ουίλλιαμ Φώκνερ, που θεωρείται

Μπόμπι Φίσερ.

ένα από τα αριστουργήματα του 20ού αιώνα, σε μετάφραση του

Ένα συναρπαστικό βιβλίο για έναν ανεπανάληπτο καλλιτέχνη

κορυφαίου Έλληνα συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα.

τηε καριέραε του θρυλικού

τηε σκακιέραε.

ΓΟΥΙΛΙΑΜ Τ. ΒΟΛΜΑΝ

ΜΠΡΕΤ ΙΣΤΟΝ ΕΛΙΣ

ΡΑΛΦ ΕΛΙΣΟΝ

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΕΣ

ΑΟΡΑΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΗΠΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΗΠΑ

Οι πλούσιοι έφηβοι μπλαζέ

Για πρώτη φορά στα ελληνικά,

ναρκομανείε τηε δεκαετίαε του ‘80 έρχονται αντιμέτωποι με την

η απίστευτη ιστορία ενόε ανθρώπου που είναι αόρατοε επειδή οι άνθρωποι αρνούνται

κρίση τηε μέσηε ηλικίαε και την ατμόσφαιρα μιαε διαφορετικήε Καλιφόρνιαε από εκείνη την ξένοιαστη τηε νεότητάε τουε. Μάρκοε Καρασαρίνηε, V-MEN

Το βραβευμένο με National Book Award πολυφωνικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ Βόλμαν για τη Γηραιό Ήπειρο του ναζισμού

να τον δουν.

και του σταλινισμού.

Ένα από τα σημαντικότερα αμερικάνικα μυθιστορήματα

Ένα από τα αριστουργήματα του αιώνα.

CHICAGOTRIBUNE

του εικοστού αιώνα.

TIMES

Κεντρική διάθεση: Κ αή λιδ ρ ο μίο υ 54Α , 1 1473 Α Θ Η Ν Α Τηλ.: 2 1 0 38 14 4 1 0

Fax: 2 1 0 38 28 174

e-m ail: info@ travlos.gr