Τεύχος 519

ISSN

1101,-136301

Ο α γ α π η μ έ ν ο ς ε γ κ λ η μ α τ ο λ ό γ ο ς τω ν π α ιδ ιώ ν I9 1771106 138010

Ευγένιος ΤριΒιζάς η ™ »ώ τΜ Κ «ι

Τα ~βι-βίΗ<χ ζ ο υ

Ευγένιου ΤριΒιζά / ύ ζ ις Ε κ δ ό σ ε ιε Π α τ ά κ η Σ ειρ ά : Η Χ α ρ ά κ α ι το Γ κ ο υ ν τ ο ύ ν · Κ υ κ λ ο φ ο ρ ο ύ ν 12 τίτλοι

Εικον.: Βαγγέληε Ελευθερίου

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Π Α ΤΑ Κ Η www.patakis.gr

ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, 104 37 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.36.50.000, 210.52.05.600, 801.100.2665 FAX: 210.36.50.069 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΛΛΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 210.38.31.078 Web site: http://www.patakis.gr · e-mail: info@patakis.gr, sales@patakis.gr

Λογοτεχνικός Δταγωντσμός Δτηγήματος με θέμα «Ταξτδτ στον Αέρα» 0 Δτεθνής Αερολτμένας Αθηνών γτορτάζετ και σας ταξτδεύετ Ο Δ ιε θ ν ή ς Α ε ρ ο λ ιμ έ ν α ς Α θ η ν ώ ν και τ ο π ε ρ ιο δ ικ ό Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω π ρ ο κη ρ ύ σ σ ο υν λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ό δ ια γ ω ν ισ μ ό δ ιη γ ή μ α το ς μ ε θ έμ α « Τ α ξίδ ι σ το Α έρ α » . Δ ιά ρ κ ε ια δ ια γω νισ μ ο ύ : από 29 Μ α ρ τίο υ ω ς 28 Ιο υ νίο υ Δ η λ ώ σ τε τώ ρ α σ υ μ μ ετο χ ή σ το δ ια γ ω ν ισ μ ό για τη σ υ γ γ ρ α φ ή δ ιη γ ή μ α το ς, μ ε θ έμ α : « Τ α ξίδι σ το ν Α έρ α » . Κ ε ρ δ ίσ τε έ ν α τ α ξ ίδ ι για δ ύ ο σ ε δ ιε θ ν ή π ρ οο ρ ισ μ ό και δ η μ ο σ ιε ύ σ τ ε το δ ιή γ η μ ά σ α ς σ το π ερ ιο δ ικ ό Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω και σ το π ερ ιο δ ικ ό το υ α ε ρ ο δ ρ ο μ ίο υ 2 B o a rd! Ό ρ ο ι και προϋποθέσεις σ υ μμετοχής στο διαγω νισμό: •

Δ ικ α ίω μ α σ υ μ μ ετο χ ή ς έ χ ο υ ν ό σ ο ι ε ίν α ι 18 ε τώ ν και άνω , ε ξ α ιρ ο υ μ έ ν ω ν τω ν ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν σ τη ν ε τ α ιρ ε ία Δ ιε θ ν ή ς Α ε ρ ο λ ιμ έ ν α ς Α θ η ν ώ ν Α.Ε.

•

Κ ά θ ε σ υ μ μ ε τ έ χ ω ν /σ υ μ μ ε τέ χ ο υ σ α μ π ορ εί να α π ο σ τείλ ε ι έ ν α και μ ο ν α δ ικ ό δ ιήγη μ α . Η έ κ τα σ η το υ δ ιη γ ή μ α το ς δ ε ν πρέπει να υ π ερ β α ίν ει τ ις 2 .0 0 0 λ έ ξ ε ις .

• • • •

Το δ ιή γ η μ α πρέπει να ε ίν α ι γ ρ α μ μ έ ν ο σ τη ν ε λ λ η ν ικ ή ή σ τη ν α γ γ λ ικ ή γλώ σ σ α. Η θ εμ α τικ ή το υ δ ιη γ ή μ α το ς πρέπει να ε ίν α ι « Τ α ξίδ ι στον Α έρ α ». Η α π οσ τολή το υ δ ιη γ ή μ α το ς θα γ ίν ε τ α ι (απ ό 29 Μ α ρ τίο υ έ ω ς 28 Ιο υ νίο υ 2011): 1) τ α χ υ δ ρ ο μ ικ ά σ τη δ ιεύ θ υ ν σ η «Π Ε ΡΙΟ Δ ΙΚ Ω Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω » , Χ α ρ ιλ ά ο υ Τ ρ ικούπ η 38, Α θ ή ν α , τ.κ. 106 8 0, μ ε τ η ν έ ν δ ε ιξ η : Για το Λ ο γ ο τεχ ν ικ ό Δ ιαγω νισ μό με θ έμ α « Τ α ξίδ ι στον Α έρ α » ή 2 ) σ τη ν η λ ε κ τ ρ ο ν ικ ή δ ιεύ θ υ ν σ η : taxidistonaera(a>gm ail.com

Απαραίτητη προϋπόθεση για συμμετοχή στο διαγωνισμό είναι η πλήρης αναγραφή των προσωπικών στοιχείων (ονοματεπώνυμο, ηλικία, τηλέφω νο επικοινωνίας, ταχυδρομική διεύθυνση, email), στην εισαγωγική σελίδα του διηγήματος. Διηγήματα που θα αποσταλούν χωρίς προσωπικά στοιχεία τίθενται αυτόματα εκτός διαδικασίας. Από το δ ια γ ω ν ισ μ ό θα α ν α δ ε ιχ θ ο ύ ν 3 ν ικ η τέ ς για το ε λ λ η ν ικ ό και 3 ν ικ η τέ ς για το α γ γ λ ικ ό δ ιή γη μ α , ύ σ τερ α από α ξ ιο λ ό γ η σ η τη ς κ ρ ιτικ ή ς επ ιτροπ ής. Τα α π ο τε λ έσ μ α τα θα α ν α κ ο ιν ω θ ο ύ ν τ ο ν Ω κ τώ β ρ ιο το υ 2011.

δ Η γνώμη μου

τη διάρκεια τη ς βραδιάς τω ν Βραβείων του Διαβάζω με πλησιά­ ζει η Ρέα Γαλανάκη και μου λέει: «Επιτέλους, είμαι σ το χώ ρο μου, τό σ ο καιρό σ το δημοτικό συμβούλιο τη ς Αθήνας, με τις αντιπαραθέσεις και τις λοβιτούρες, μου έλειψε τ ο να βρίσκομαι ανά­ μεσα σ τους ανθρώπους του σιναφιού μου». Ομοίως η Ιωάννα Καρυστιάνη, παίρνοντας τ ο Βραβείο Μυθιστορήματος, ανάμεσα σ τα άλλα είπε: «Α π ό ψ ε μόνοι γιορτάσαμε, είμαστε μαθημένοι μόνοι μας να δου­ λεύουμε...». Αναφ έρ ω αυτά τα λόγια για να πω ότι οι περισσότεροι κα­ λεσμένοι σ τη ν τελετή τω ν Βραβείων είχαν τη ν αίσθηση, που είχα κι εγώ, ότι ήταν όλοι, σχεδόν, οι συγγραφείς τη ς Αθήνας εκεί. Ή τα ν μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση αλλά και μια βραδιά συσπείρωσης. Έ να ς φίλος σχολίασε ότι ίσ ω ς είναι το κλίμα τ ω ν ημερών, η αφόρητη πίεση, απανωτά, γ εγο νό τω ν που φορτίζουν την ψυχή μας και μας στρέφουν σ το να αναζητούμε τη συμπαράσταση τω ν φίλων μας, αυτών που γνω ­ ρίζουμε καλύτερα, τω ν ομότεχνών μας. Βεβαίως το «γκ ελ » τη ς βραδιάς ήταν η είδηση για τη νέα επιχειρημα­ τική εποχή του περιοδικού. Τριάντα πέντε χρόνια μετά τη ν ίδρυσή του, τ ο περιοδικό Διαβάζω μετατρέπεται σ ε ανώνυμη εταιρεία και τα υτό­ χρονα περνάει στη ν επιχειρηματική οικογένεια το υ Βασίλη Καρακουλάκη, ενός ανθρώπου που γνώ ριζε και παρακολουθούσε από μακριά τη ζω ή του περιοδικού και θέλησε να τ ο βοηθήσει σ ε αυτήν τη ν κρί­ σιμη καμπή. Οι συγγραφείς με τους οποίους συνομίλησα το είδαν ανα­ κουφιστικά, «ή τα ν μια θετική είδηση μέσα σ ε ένα ζο φ ερ ό κλίμα», είπαν. Ολους εμάς που στηρίζουμε και δουλεύουμε σ το περιοδικό μάς γέμισε αισιοδοξία, καθώς σχέδια και νέες προοπτικές άρχισαν ήδη να μπαίνουν σ το πλάνο μας. Ελπίζω ότι η νέα εποχή θα είναι αντάξια και, γιατί όχι, καλύτερη τη ς προηγούμενης. Γ ιάννης Ν. Μπασκόζος

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

«ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΩΜΕΝ,

Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ

Στο βιβλιοπωλείο μας λειτουργεί έκθεση βιβλίων STOCK από 1-10 ευρώ Διδότου 37, Αθήνα,Τ.Κ. 106 82,τηλ.: 36 42 003, www.dardanosnet.gr

® u t e n t je r g Εκδόσεις· Βιβλιοπωλείο

στήλες: 0 2 . Η γνώμη

μου Γιάννης Ν. Μπασκόζος |

0 8 . Σχόλια | 12■ Από μήνα σε

μήνα Μάρθα Κυριακοπούλου | 16 ■ Courier | 3 0 . Θερμιδωριανά οξύτονα Αλέξης Ζήρας 132 ■ Της χολής και της σχόλης Κώστας Λογαράς | 3 4 . Ζενερίκ Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης| 36 ■ Ως αναγνώστης Κώστας Μποτόπουλος | 38. Για τα παιδιά Μαρίζα Ντεκάστρο| 4 0 . Χωρίς προϋπηρεσία Γιώργος =ενάριος | 126. Comics Λήδα Τσενέ | 128. Ο περιοδεύων Σπύρος Κακουριώτης

λογοτεχνικά βραβεία Διαβάζω 2011:18. Τα βραβεία του Διαβάζω: Η τελετή | 25. Οι επιτροπές ψήφισαν (αναλυτικοί πίνακες)

συνέντευξη: 42 . Μπουαλέμ Σανσάλ «Ο εκδημοκρατισμός του αραβικού

κόσμου

εξαρτάται από τη Δύση». Συνέντευξη στον Σωκράτη Καμπουρόπουλο

αφιέρω μα: 8 0 . Ευγένιος Τριβιζάς. Ο αγαπημένος εγκληματολόγος των παιδιών. | 82. Ευγένιος Τριβιζάς «Τα παιδιά δεν είναι πάντα αθώα». Συνέντευξη στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο |

87. Ευγένιος Τριβιζάς: Ο ποιητής παραμυθιών. Γεώργιος Μπαμπινιώτης | 9 0 . Η «ελληνικό­ τητα» του Ευγένιου Τριβιζά. Άρης Τσοκώνας | 9 4 . Αρχέτυπα λογοτεχνικών χαρακτήρων, δομών και ιδεολογίας στον Τριβιζά. Μένη Κανατσούλη | 98. Ο γατόκοσμος ως συνεκδοχικό σκηνικό. Η Τελευταία μαύρη γάτα και η επιβολή του ρατσισμού. Γιώργος Ν. Περαντωνάκης |

103.

Ο Ευγένιος Τριβιζάς κοντά στους μαθητές της μουσουλμανικής μειονότητας. Μαρίζα

Εκδόσεις

Ε Σ ΤΙ ΑΣ

Ε Υ Ρ Ι Π Ι Δ Ο Υ 84, Α ΘΗ Ν Α 10 5 5 3. Τ ΗΛ . : 2 1 0 3 2 1 3 90 7, νf w w . h e s t i a . g r

Σ ε

ό λ α

τ α

β ι β λ ι ο π ω λ ε ί a

ψβλ ® % Τ Η Ι

ΝΕΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΗ ΕΚΔΟΣΗ Επίμετρο: ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ Χρονολόγιο: ΑΛ. Π. ΖΑΝΝΑΣ

Μεγαλώνουμε μαζί εδώ και 0 6 χρόνια

δ : περιεχόμενα ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 519 ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 Ιδρυτής Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης ΔΙΑΒΑΖΩ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. Εκδότης Βασίλης Καρακουλάκης Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί συνεργάτες Αλέξης Ζήρας Σπάρος Κακουριώτης Λευτέρης Καλοσπύρος Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης Κώστας Μποτόπουλος Μαρίζα Ντεκάστρο Γιώργος Ξενάριος Γιώργος Ν. Περαντωνάκης Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης Λήδα Τσενέ Νόσος Χριστογιαννόπουλος Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλομ Συνδρομές Μιχάλης Βαλάσογλου

g

Design director Χρήστος Σ. Τζοβάρας design9@hol.gr

Ντεκάστρο | 106 ■ Δέκα γνωρίσματα του συγγραφέα Ε. Τριβιζά και δέκα δώρα του για τα παιδιά όλου του κόσμου. Αλε­ ξάνδρα Ζερβού 1111. Ευγένιος Τριβιζάς. Εργογραφία

κριτικογραφία: 118. Θοδωρής Πέρσης ευπώλητα: 121. Μιχάλης Βαλάσογλου βιβλιοθήκες: 124. Επαρχιακή, αλλά πλούσια. Νάσος Χριστογιαννόπουλος

βιβλιοκριτική 48 βιβλιοπαρουσίαση 70

γράφ ουν και μιλούν: Μαρία Αποστόλου | Μιχάλης Βαλάσογλου | Γιάννης Δούκας | Αρης Δρουκόπουλος | Αλεξάνδρα Ζερβού | Αλέξης Ζήρας | Λευτέρης Καλοσπύρος | Σπύρος Κα­ κουριώτης | Μένη Κανατσούλη | Δήμητρα Καραμολέγκου | Νίκος Κ. Κυριαζής | Μάρθα Κυριακοπούλου | Σωκράτης Καμπουρόπουλος | Μένη Κανατσούλη | Κώ­

Λ

§-< δ

dlp

Σοφία Μιχάλα hisdesign@otenet.gr Εκτύπωση Sky printing A. Ε. ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Μαμροκορδάτου 9, ΑΘΗΝΑ, 106 78 Τηλ.: 210 33 88 008-9, 210 38 01 284 Fax: 210 33 88 006 e-mail: diavazo@otenet.gr

στας Λογαράς | Θανάσης Μήνας | Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | Γιάννης Ν. Μπασκόζος | Γεώργιος Μπαμπινιώτης | Κώστας Μποτόπουλος | Αναστασία Ντεβετζή | Μαρίζα Ντεκάστρο | Γιώργος Ξενάριος | Χρίστος Παπαγεωργίου | Γιώργος Ν. Περαντωνάκης | Θοδωρής Πέρσης | Αλεξάνδρα Σαμοθράκη | Μπουαλέμ Σανσάλ | Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης | Λήδα Τσενέ | Αρης Τσοκώνας | Νάσος Χριστογιαννόπουλος

M ichael J. Sandel

Δικαιοσύνη Κάθε χρόνο, στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, οι παρα­ δόσεις του Michael J. Sandel συγκε­ ντρώνουν πάνω από χίλιους φοιτη­ τές, που κατακλύ­ ζουν

τα

ακαδη­

μαϊκά έδρανα του Sanders Theatre. Πώς η πολιτική φι­ λοσοφία έγινε ένα από τα δ ημοφ ιλέ­ στερα

μαθήματα

στο ιστορικό πανε­ πιστήμιο; Ο διάσημος καθηγητής πέτυχε το ακατόρθω το:

να

κάνει γ ο ητευτική την έννοια της δι­ καιοσύνης.

δ : σχόλια ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΥ

Κ ρίση και βιβλιοπωλεία 1 Η μετακόμιση του Ελευθερουδάκη ίσως σηματοδοτεί, συμβολικά, ένα τέλος επο­ χής για την άνθιση τω ν αλυσίδων που

ΝέοςΕλευθερουδάκης

εξαπλώθηκαν πολύ γρήγορα και δημιούρ­ γησαν υποχρεώσεις που σήμερα μοι­

Το νέο κεντρικό βιβλιοπωλείο του Ελευθερουδάκπ άνοιξε τις π όρτες του στις 18

άζουν δυσβάσταχτες. Έ να κάποιο συμμάζεμα και μια μεγαλύτερη προσοχή σ το ν καταναλωτή - α ναγνώστη είναι ανα­

Μαΐου σ τη διασταύρωση τω ν οδώ ν Αμε­ ρικής και Πανεπιστημίου, δίπλα σ το εμπο­ ρικό κέντρο Attica. Ο χώ ρος εκτείνεται σ ε τρία επίπεδα (ισόγειο, π ρώτο όροφο, υπόγειο) και έναν ημιώροφο και χαρακτη­ ρίζεται από σύγχρονη αντίληψη αντιμετώ­ πισης του βιβλίου και υψηλή αισθητική. Μπορεί, όπως μου είπε ένας βιβλιόφιλος, να μην αναδίδει τη «μητροπολιτική αύρα» που ανέδιδε το επταώροφ ο βιβλιοπωλείο

γκαίο. Α πό την άλλη μεριά, οι περικοπές μισθών - σ υντά ξεων έχουν επηρεάσει την κατανάλωση. Ο αγοραστής - αναγνώστης χρειάζεται κίνητρα, ένα εκ τω ν οποίων είναι και το φιλικό βιβλιοπωλείο.

επί τη ς Πανεπιστημίου 17, αλλά το βρί­ σκω πιο λειτουργικό (είχα βαρεθεί πολλές

Σ το προηγούμενο σχόλιό μου προσθέστε

φ ορές να περιμένω το ασανσέρ για να πάω στο ν 5ο όροφο) και πιο κοντά στον κόσμο.

Κρίση και βιβλιοπωλεία 2 ότι μερίδιο ευθύνης, εκτός της οικονομι­ κής κρίσης, φέρει και το συνεχές κυνήγι τω ν «πα ζα ριώ ν» αλλά, κυρίως, η αποδιορ­ γάνωση του κέντρου τη ς πόλης, που από περίπατος πολιτισμού και «α γ ορ ά » ιδεών μετατρέηεται κάθε τό σ ο σε τοπίο ερήμωσης, τρόμου και βανδαλισμών, με την ανοχή και υπό το απαθές βλέμμα όλων.

Βραβεία Διαβάζω Πολλοί μου είπαν ότι «πλέον είναι θεσμ ός». Προσωπικά πιστεύω ότι είναι θεσμός από παλιότερα, αλλά φαίνεται ότι φ έτο ς έγινε ένα «κλικ». Τα βραβευμένα βιβλία και οι συγγραφείς τους γνώρισαν μεγάλη δημοσιότητα σ το διαδίκτυο και το ραδιόφωνο και ελπίζω ότι θα κάνουν μια δεύτερη πορεία σ τα βιβλιοπωλεία. Όχι μόνον γιατί βραβεύτηκαν, αλλά γιατί είναι καλά βιβλία.

■ ή ν τό ς

ο

τέ λ ε ιο ς

^ ό β ^ ιο ς

S U Z A N N E BU G LER

Κινδυνεύουν

Μ π ο ρ ε ίς π ο τέ να δρα­ π ε τε ύ σ ε ις α π ό τ ις συ ­ ν έ π ε ιε ς τ η ς ακ β ηρό-

οι έδρες νεοελληνικών

τ η τά ς σου;

Θύμα τω ν περικοπών το Τμήμα Ν ε­

Μ ια ιστορία ενοχής και εξιλέωσης από μια σύγχρονη φ ω νή της βρετανικής λο γο τε­ χνίας, τη Suzanne

οελληνικών Σπουδών σ το Κέμπριτζ; Πιθανόν. Μέχρι τη ν ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές σ το Τμήμα υπήρχε αναρτημένη ανακοί­ νωση: «Ο ι εγγραφές σ το Τμήμα αναστέλλονται μέχρι νεω τέρα ς». Σύμφωνα με στοιχεία τη ς Καθημε­

ρινής, από τις περίπου 185 έδρες Νεοελληνικών Σπουδών σ τα πανε­ πιστήμια σε όλο το ν κόσμο αρκε­ τέ ς κινδυνεύουν να καταργηθούν. Πληρώνουν το τίμημα τη ς οικονο­ μικής κρίσης και τω ν περικοπών

Bugler, που καυτη­ ριάζει τις κ οινω νι­ κές συμβάσεις της εποχής μας και ξεδιπλώνει τον εσωτερικό κόσμο μιας γυναίκας που ζει μια... σχεδόν τέλεια ζωή.

που έχουν γίνει μια καθημερινή πραγματικότητα σ ε όλο το ν δυτικό κόσμο. Τα νεοελληνικά διδάσκον­

ΡΠΓΜΕΣΣΤΟΧΡΟΝΟ Γ ΙΩ Ρ Γ Ο Σ Φ Ε Ρ Ε Ν Τ ΙΝ Ο Σ

ται ω ς πτυχιακό πρόγραμμα για πε­ ρισσότερα από 70 χρόνια σ το Κέμπριτζ. Δεν ξ έρ ω αν ανησυχεί κά­ ποιος επίσημος, αλλά υπάρχει ανάγκη να γίνει και πάλι μια κινητο­ ποίηση, όχι μόνον για το συγκεκρι­ μένο αλλά για όλα τα τμήματα όπου γης.

Α κ όμ η κα ι η π ιο ζω η ­ ρ ή φ α ν τα σ ία αδυνα­ τ ε ί κ ά π ο ιε ς φ ορές να συ β β ά β ει τα σενά ­ ρ ια π ου σ κ α ρ ώ νει η ζω ή... Ο Γιώργος Φ ερεντίνος επιστρέφει στην πεζογραφία με ένα

Είναι μεγάλος ο Ροθ

ηρχι; Η Κάρμεν Καλίλ αποχώρησε από τη ν κριτική επιτροπή του Διεθνούς

καινούριο μυθιστό­ ρημα που ανασύρει το ν άνθρωπο από τη φυλακή τη ς ψυχής του, για να το ν οδηγήσει στην αυτογνωσία...

Βραβείου Μαν Μπούκερ δ ιαφωνώ­ ντας με την απονομή του σ το ν Ροθ. «Π οιος θα το ν διαβάζει σ ε 20 χρόνια», αναρωτήθηκε, «...γράφει και ξαναγράφει το ίδιο θέμα σε

Εκδόσεις Κονιδάρη · Τοσίτσα ιΑ' 10682 Αθήνα Τηλ.2ΐο 8846570-2-4 · Fax.2io 8846571

w w w .k o n id a r is .g r

δισχόλια

κάθε βιβλίο το υ ». Η αντίδρασή της, αν και προέρχεται από παλιά (εποχή Πόρτνοι) και έχει τη βάση τη ς σ την κριτική που έκαναν οι φεμινίστριες σ το ν Ροθ, αναζωπύρωσε μια σειρά κριτικών προς το πρόσωπο και, κυ­ ρίως, προς το πρόσφ ατο έργο του Ροθ.

Η προσφορά του Ροθ

Α π ο χές κα ι απαυοίες Πολλοί και σημαντικοί συγγραφείς μάς εηισκέφτηκαν πρόσφατα. Ο Νταβίντ Γκρόσμαν, ο Α ντόνιο Ταμπούκι, ο Μηάρι Άνσγουορθ, ο Αιγύπτιος Ταχέρ Μπαχά (αραβικό Μπούκερ), ο Ταρίκ Αλί και

Η αλήθεια είναι ότι μετά Το ζώο που ξε­

ψυχά το μοτίβο «γέρ ο ς άνδρας με μικρή ερωμ ένη» έρχεται και επανέρχεται στα τελευταία έργα του Φ. Ροθ κουραστικά και ανέμπνευστα. Όμως αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν αναιρεί την προσφορά του στη ν κατανόηση τη ς αμερικάνικης κοινωνίας, στην πολιτική και κοινωνική ψυχοπαθολογία τω ν Αμερικανών, σ τη σκιαγράφηση μερικών από τους ωραιότε­ ρους χαρακτήρες, όπως ο Κόλμαν στο

Στίγμα ή ο Νέιθαν Ζοΰκερμαν, το alter ego του συγγραφέα, στη ν τριλογία του. Ο Ροθ είναι ο καθρέφτης τη ς Αμερικής του

άλλοι. Α ν και ο καθένας είχε κάτι ιδιαί­ τερ ο να μας πει, οι εκδηλώσεις όπου μι­ λήσανε δεν συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον το υ συναφιού τω ν συγγρα­ φέων. Είναι παρατηρημένο από παλιά ότι οι π ερισσότεροι έλληνες συγγραφείς αποφεύγουν να παραβρεθούν, να μιλή­ σουν και να ρω τήσουν ακόμα διάσημους συναδέλφους τους. Συστολή, ένδειξη αυτάρκειας, κ οντόθωρος επαρχιωτισμός του τύπου «ποιοι είναι αυτοί που θα μας πουν ότι...»; Δ εν ξέρω. Α ναζητείται απάν­ τηση.

20ού αιώνα.

E-book και δημόσιες βιβλιοθήκες Φαντάζομαι ότι οι δημόσιες βιβλιοθήκες τη ς χώρας δεν θα έχουν καν σκεφτεί ότι θα μπορού­ σαν να διαθέτουν e-books για χρήση και δανεισμό. Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα, τ ο 76% τω ν βιβλιοθηκών προσφέρουν e-books στους χρήστες, ε νώ το 24% δεν έχει κάνει κάποιο σχέδιο για τη ν εισαγωγή e-books. Κατά μέσο όρο κάθε βιβλιοθήκη κατέχει ή έχει συνδρομή σε 1.500 e-books, ενώ η πρόβλεψη είναι ότι το ν επόμενο χρόνο ο δανεισμός ebooks θα αυξηθεί κατά 36%. Οι περισσότεροι αναγνώστες διαβάζουν τα e-books σε φ ορητούς (κυρίως) ή επιτραπέζιους υπολογιστές, ενώ ακολουθούν οι συσκευές ανάγνωσης (κυρίως το Kindle και το iPad), άλλες φορητές συσκευές, καθώς και οι υπολογιστές τω ν βιβλιοθηκών (πε­ ρισσότερες πληροφορίες σ ε σχετικό άρθρο σ το e-anagnostis.gr)

^δό<ίει$ Αερό<χΓαΓο 50 χρόνια Zrrm Μου αρέσει να διαβάζω βιβλία για την ιστορία τω ν επιχειρή­ σεω ν, είναι ένας άλλος τρόπος να διαβάζεις τη ν ιστορία της χώρας μας. Π ρόσφατα έπεσε

Με σεβασμό στο ιταιδί l<rropiss που ns είπε

κ ΤΤέτροη Μ α ρ ία Αγγελίδου

σ τα χέρια μου ένα μικρό βιβλια­ ράκι για τα 50χρονα τω ν εκδό­ σ εω ν Ζήτη. Διαβάζω το πώς το 1959 η Πελαγία Ζήτη, φ έρνον­ τα ς μια στοιχειοθετική μηχανή Varityper, αμερικάνικου τύπου, που διέθετε μαθηματικά σύμ­

Ιστορίεϊ που ns είπε

ν\ ΤΤέτρ

βολα και ελληνικά στοιχεία, τυ­ πώνει τα π ρώτα πανεπιστη­ μιακά συγγράμματα για να γίνει σ τη συνέχεια ο βασικός εκδοτι­ κός μηχανισμός για τέτοιου εί­ δους συγγράμματα στη Θεσσαλονίκη. Συνεργάστηκε με όλα σχεδόν τα Τμήματα τη ς πα­ νεπιστημιακής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, εκδίδοντας μέχρι σήμερα πλήθος εκπαιδευ­ τικών και παιδαγωγικών βι­ βλίων, ενώ παραμένει μια υγιής οικογενειακή επιχείρηση.

Ένα ευρηματικό ιστορικό παραμύθι δίνει την ευκαιρία σ τα σημερινά παιδιά να αγαπήσουν την Ιστορία!

Ταξίδι στον αέρα Ο Διαγωνισμός διηγήματος (σε ελληνική και αγγλική γλώ σσα) συνεχίζεται μέχρις τις 28 Ιου­ νίου. Τ ο θέμα είναι «Ταξίδι σ τον αέρα» και μπορείτε κάτω από αυτόν το ν τίτλο να αφήσετε τη φαντασία σας να δημιουργήσει. Πληροφορίες σ το τηλ. 2103388008, ww w.diavazo.gr και www.aia.gr/taxidistonaera

www.aeroStatobookS»&r ToOttoa 1Α' · 106 62 Αθήνα· in λ.: 210 8846570,-2,-4 fax: 210 8846571 · info@konidaris.gr

δ:από μήνα σε μήνα ΤΗΣ ΜΑΡΘΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

«...μ ε τα χρόνια μαθαίνεις πως ο θάνατος είναι όχι μόνο υποφερτός, αλλά ίσως και ανακούφιση...», γράφει σ ’ ένα από τα έργα του ο Ερνέστο Σαμπάτο, ο οποίος έφυγε από τη ζω ή σ ε ηλικία 100 ετών. Οι απώλειες σ τον λογοτεχνικό κ όσ μ ο αυτό το μήνα ήταν μεγάλες, όπως όμως έχουμε ξαναπεί, η ζω ή είναι ένας κύκλος που αναπόφευκτα κλείνει. Σ ε μια Α θ ή να που «β ρ ά ζ ε ι» από τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, η λογοτεχνία ήταν το τελευταίο που μας απασχόλη σε το τελευταίο διάστημα. Π αρ ά ταύτα, διαπιστώνουμε ότι γίνονται συνεχώς νέα βήματα ανάδειξης νέων συγγραφέων και νέων πολιτικών για το βιβλίο, σε μια προσπάθεια να ανακάμψει ο χώρος, που τα τελευταία χρόνια φθίνει συστηματικά.

25 Απριλίου «Έ φ υ γ ε » από τη ςωή ο μεγά­ λος ποιητής Γκονςάλο Ρόχας. Ο χιλιανός ποιητής υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους ποιητές της Λ ατι­ νικής Αμερικής, αλλά και ολό­ κληρου του πλανήτη. Ο Γκον­ ςάλο Ρόχας πέθανε σ ε ηλικία 93 ε τώ ν σ το Σαντιάγκο, έπειτα από μεγάλη ταλαιπωρία με την υγεία του, αφού υπέστη δριμύ εγκεφαλικό επεισόδιο το ν πε­ ρασμένο Φεβρουάριο. Κατά τη διάρκεια της πολύχρονης καριέρας του βραβεύτηκε πολλές φ ορές για το ποιητικό του έργο, με πολλά σημαντικά λο­ γοτεχνικά βραβεία, μεταξύ τω ν

οποίων το βραβείο Θ ερβάντες που του απονεμήθηκε το 2003. Ο Ρόχας ά φησε πίσω του ένα τερά στιο έργο, με τα ποιήματά του να έχουν μεταφραστεί σ ε πάρα πολλές γλώ σσες. Μ εταξύ τω ν σπουδαιότερων έργω ν του είναι τα: Η δυστυχία του αν­ θρώπου και Κόντρα στον θά­ νατο. Τα ιδιαίτερα χαρακτηρι­ στικά τη ς ποίησής του είναι η αγάπη που είχε στην πατρίδα του, τη Χιλή, και τ ο λαό της, ενώ η παιδική του ηλικία ήταν γεμάτη από τις αναμνήσεις τω ν ορυχείων του κάρβουνου και της σκληρής ζω ή ς τω ν εργα­ τώ ν. Πηγή έμπνευσής του αποτέλεσα ν οι κλασικοί ποιητές, καθώς και οι Γάλλοι Βαλερύ, Μ πωντλέρ και Ρεμπώ.

30 Απριλίου Την επίγεια ςωή εγκατέλειψ ε ο αργεντινός συγγραφέας Ερνέ­ σ το Σαμπάτο, λίγες μόλις μέ­ ρες πριν κλείσει τα 100 του χρόνια. Την είδηση ανακοί­ νω σ ε σ το ν τύπο η σύςυγός του, Ελβίρα Γκονςάλες Φράγκα. Ο Ε ρνέστο Σαμπάτο γεννήθηκε σ τις 24 Ιουνίου 1911 από ιταλό πατέρα και ιταλοαλβανίδα μητέρα. Σπούδασε φυ­ σική και φιλοσοφία σ το πανε­ πιστήμιο Λ α Πλάτα και εκτός από το γράψιμο ασχολήθηκε και με τη ςωγραφική. Τ ο 1984 τιμήθηκε με το βραβείο Θερ­ βάντες, την υψηλότερη διά­ κριση για συγγραφικό έργο

Ε Κ Δ Ο ΣΕ ΙΣ Π Ο ΙΟ Τ Η Τ Α Σ

στη ν ισπανική γλώσσα. Διετέλεσε πρό­ εδρος τη ς Εθνικής Επιτροπής για τους Εξαφανισθέντες (Conadep) και κ ατέ­ γραψε τα εγκλήματα τη ς δικτατορίας το υ 1976-83 σ το βιβλίο Ποτέ ξανά. Το 1979 τιμήθηκε με το ν τίτλο του Ιππότη τη ς Λεγεώνας τη ς Τιμής στη Γαλλία, όπου το βιβλίο του Αββαδών ο εξολο­ θρευτής είχε ανακηρυχθεί καλύτερο ξενό γλ ω σ σο μυθιστόρημα. Από τα πιο γνω στά έργα του είναι τα Τούνελ, Άν­

θρωποι και γρανάζια, Μια πολύπλοκη ύπαρξη, Ο συγγραφέας και η κατα­ στροφή, Περί ηρώων και τάφων και Ετεροδοξία.

9 Μ £ubu

A N G E L I Κ Ι Ε. L A IO U Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και Ακαδημία Αθηνών

Τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας απονεμήθηκαν για ακόμη μια χρονιά και η τελετή απονομή τους έλαβε χώρα σ ε μια κατάμεστη αίθουσα σ τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Τιμώμενο πρόσωπο της βραδιάς, που παρέλαβε και τ ο Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λ ο γο ­ τεχνίας, ήταν η ποιήτρια Κική Δημουλά. Τ ο Κρατικό Βραβείο Ποίησης παρέλαβε ο Π αντελής Μπουκάλας για το βιβλίο του Ρήματα, Μυθιστορήμα­ το ς η Βασιλική Ηλιοποϋλου για το Σμιθ, Διηγήματος ο Π αναγιώτης Κουσαθανάς για το Λοξές ιστορίες που τε­ λειώνουν με ερωτηματικό. Τ ο Κρατικό Βραβείο γιά χρονικό-μαρτυρία απέ­ σπασε ο Γιώργος Βέης για το Από το

C E C IL E M O R R IS S O N Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής 'Ερευνας, Παρίσι

Η Β Υ Ζ Α Ν Τ ΙΝ Η Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΑ Μετάφραση Δημ. Κυρίτσης Επιμέλεια Χαρ. Λ. Μπάλτας Σχ. 8ο, σελ. 373 με 7 χάρτες, 2 διαγράμματα και 2 πίνακες Μια συνοπτική επισκόπηση της οικονομίας της βυζαντινής αυτοκρατορίας από τον 4ο αιώνα ως την άλωση. Στο έργο εξετάζονται οι βασικοί τομείς της βυζαντινής οικονομίας, γεωργία, εμπόριο, δημογραφία, μεταποίηση και νομισμα­ τικές εξελίξεις, με έμφαση στον παραγωγικό ρόλο των γαι­ οκτημόνων, των αργυραμοιβών, των τεχνιτών, και στο ρόλο του κράτους, της πόλης και της επαρχίας.

Τόκιο στο Χαρτούμ: Μαρτυρίες, συν­ δηλώσεις, ενώ βραβεύτηκε και ο Άγγελος Χανιώτης για το έργο του Θ εα τρ ι­ κότητα και δημόσιος βίος στον ελληνι­ στικό κόσμο. Τ ο Βραβείο Περιοδικού μοιράστηκαν ε ξ ημισείας το Δέντρο και το Διαβάζω.

Από το 1960

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ A. Ν . Π Α ΙΙΑ Α Η Μ Α Προσφορά στον Πολιτισμό και την Παιδεία Ιπποκράτους 8 · Αθήνα Τ.Κ. 10679 · Τηλ.: 210.36.27318 www.papadimasbooks.gr · info@papadimasbooks.gr

δ:απ ό μήνα σε μήνα

« Έ φ υ γ ε » ξαφνικά από τη ζω ή ο Μ άνος Λουκάκης, αφήνον­ τας το δικό του κενό σ τη ν σύγ­ χρονη ελληνική λογοτεχνία. Ο Μ άνος Λουκάκης ήταν φιλόλο­ γος, κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας. Η π ρώτη ποιητική συλλογή του δημοσιεύτηκε τ ο 1989 (Ζήτω το Ξενοδοχείον της Μεγάλης Βρετανίας, Γνώση) και ακολούθησαν τα βιβλία Η ρομάνς της μοδίστρας και Χαρ­ τομάντης και η ανθολογία

Ποιος είν’ τρελλός από έρωτα.

ιοΜαίσυ Σε αναζήτηση μιας εναλλακτι­ κής και σ α φ έσ τατα πιο επικερ­ δούς λύσης, τρεις μεγάλοι εκ­ δοτικοί οίκοι τη ς Αμερικής δή­ λω σαν πριν από λίγες ημέρες ό τι θα δημιουργήσουν μια νέα επιχείρηση, που ονομάζεται Bookish.com, η οποία αναμένε­ ται να κάνει τ ο ντεμπούτο τη ς σ τα τέλη του φ ετινού καλοκαι­ ριού. T o site σκοπεύει να παρέ­ χει πληροφορίες για όλα τα λο­ γοτεχνικά τεκταινόμενα, δη­ λαδή π ροτάσεις για το ποια βι­ βλία να αγοράσουν οι αναγνώ­ στες, κριτικές βιβλίων, απο­ σπάσματα από βιβλία και ειδή­ σεις σχετικές με τους συγγρα­ φείς. Οι επισκέπτες θα μπο­ ρούν επίσης να αγοράζουν τα βιβλία απευθείας από την ιστο ­ σελίδα ή από άλλους εμπόρους λιανικής πώλησης και να γρά­ ψουν συστάσεις και σχόλια για το υς άλλους α ναγνώστες. Οι εκδότες (Simon & Schuster, Penguin Group USA και Hachette Book Group) ευελπιστούν ότι τ ο site θα γίνει ένας σχεδόν αποκλειστικός προορισμός για όλους τους α ναγνώστες, κατά το ν τρόπ ο που οι λάτρεις της μουσικής επισκέπτονται το Pitchfork.com για σχόλια και πλη­

ροφορίες. Οι αλυσίδες τω ν βι­ βλιοπωλείων, όπως και όλων τω ν ειδών οι επιχειρήσεις, αντι­ μετωπίζουν με δυσκολία την κρίση, είναι λοιπόν λογικό οι εκδοτικοί οίκοι να πάψουν να βασίζονται πλέον σ τα βιβλιο­ πωλεία και να προωθήσουν εναλλακτικούς τρόπους αγο­ ράς βιβλίου και όχι μόνο. Της επιχείρησης θα ηγείται ο Paulo Lemgruber, ο οποίος ανέπτυξε ψηφιακές επιχειρήσεις για τη ν Comcast και Reed Elsevier, αλλά και πρώην αρχισυντάκτης τω ν ψηφιακών μέσων σ το NBC Universal, ενώ αρχισυντάκτης το υ site θα είναι ο Charlie Ro­ gers. Οι τρεις εκδοτικοί οίκοι έχουν δεσμευτεί για τη χρημα­ το δ ότη σ η τη ς επιχείρησης μέ­ χρι να γίνει κερδοφόρα. Εμείς απλά ελπίζουμε το εγχείρημα να πετύχει, αφού όλοι οι φίλοι του βιβλίου διαπιστώνουμε ότι ο χώ ρος τη ς λογοτεχνίας έχει αργήσει να εισχωρήσει σ το In­ ternet και τα νέα μέσα.

Ε λ λη νι κ ή Πεζ ογρ αφί α που ξ ε χω ρ ί ζε ι

ΖΕΣΤΑΝΕ Η ΑΓΑΠΗ € I Σελ. 592 που όμως αηοδεικνύεται α υποχείριο μιας αυταρχικής και χειριστικής μητέρας που θα υποσκάψει τον γάμο τους...

μόνο, εγκαταλελειμμένο από τη σμα που δεν γνώρισε τη μητρική ίνο τον οίκτο και την συμπόνια των κορίτσι που παραδέρνει στα ταραγμένα ρά μιας υποδόρια άρρωστης κοινωνίας...

m b

; **

γυναίκα ελ 'φ ώ ν Π

& 0 ΟΡΚΟΣ

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ

Τιμή: 18 € I Σελ. 432

Τιμή: 18,50 € I Σελ: 496

Ο όρκος που θα δώσει ο Κωνσταντής στη μόνα του σε καιρούς χαράς και ευτυχίας, θα χαράξει την καρδιά του σαν πυρωμένο μαχαίρι, όταν θα έρθουν δίσεκτοι καιροί, και θα αναγκαστεί να ταξιδέψει στην παγωμένη χώρα του Βορρά, όπου η αδελφή του η Αρετή ζει τον μεγάλο της έρωτα με τον καλύτερό του φίλο. Μόνο που το ταξίδι αυτό είναι πολύ ιδιαίτερο...

0 έρωτας δυο αδελφών, χαρακτήρων εντελώς διαφορετικών, θα καταλήξει σε τραγωδία. 0 Μιχαήλ, περιφρονημένος από την πανώρια Πηγή που έχει δοσμένη την καρδιά της και το κορμί της στον μικρότερο αδελφό του, θα γίνει αδελφοκτόνος και φυγάς... θα ζήσει στην παρανομία με ένα όνειρο: να κάνει δική του την Πηγή, το τρελό του πάθος...

Εκδόσεις Ωκεανός Σόλωνος 136, Αθήνα I Τηλ.: 210 3829339 \ www.oceanos-ekdoseis.gr

Ευχαριστούμε για τα συγχαρητήρια και τα υπόλοιπα σχετικά με την επιτυχημένη (κατά τη γνώμη όλων) τελετή απονομής των βραβείων. Πολλά τα email και οι τηλεφωνικές ευχές για μακροημέρευση των βραβείων. Σ τα καθ’ ημάς τώρα. Φωκίων Κοπανάρη, ευχαριστώ για το περιοδικό που έστειλες. Τιτλοφορείται W hisk y και αφορά τον κόσμο του οινοπνεύματος, για πολλούς και τον κόσμο του πνεύματος. Πολύ προσεγμένο. Θ ο δ ω ρή Δ ημητρακό-

πουλε, Χαλάνδρι. Έ λα βα τα χειρόγραφα ποιήματά σου. Αλλά ούτε ένα σημείω μα από σένα, αν είσαι μικρός ή μεγάλος, πότε τα έγραψες κ.λπ. Π ολλές σελίδες, πολλά ποιήματα, πολ­ λές ιδέες. Μερικά από αυτά είναι καλά για στίχους τραγουδιών. Κάποια θέλουν δούλεμα, στις λέξεις, στις εκφράσεις, στην ομοιοκαταληξία, που τό σ ο σ ου αρέσει να χρησιμοποι­ είς. Έ χ ω την εντύπωση ότι τα γράφεις μια κι έξω, χωρίς δεύ­ τερη ή τρίτη ματιά. Απαιτείται περισσότερη δουλειά. Στέλιο Λουκά, Θεσσαλονίκη, ευχαριστώ για τη συνεργασία στο αφιέρωμα του Καμπανέλλη. Τη φωτογραφία την έλαβα αργά, γι’ αυτό και σ’ τη στέλνω πίσω για το αρχείο σου. Γιώργο Ατσ αβ έ, Σπάρτη, έλαβα την ποιη­ τική συλλογή Σκιές στην ομίχλη κι ευχαριστώ. Οι προσθήκες με τα κείμενα που έγραψαν άλλοι για σ έν α δεν σημαίνουν πάντα κάτι. Τα ποιήματα λειτουργούν από μόνα τους. Σ ου εύ­ χομαι να συνεχίσεις να γράφεις, γιατί το γράψιμο είναι μια ευγενής ασχολία. Δημήτρη Συμεωνίδη, Σίδνεϊ, έλαβα την κριτική σας για το έργο του κ. Σπανδάγου, ελπίζω να ενθαρρύνει τον ίδιο να συνεχί­ σει να γράφει για τους φίλους του και τον εαυτό του. Νικόλα Π ολύ­

καρπε, μην χρησιμοποιείς έτσι εύκολα το επίθετο «σ π ο υ ­ δ αίος» για έναν άνθρω πο που μόλις τώ ρα άρχισε να γράφει. Βεβαίως, καταλαβαίνω, είναι φίλος σου, αλλά άσε να τον κρί­ νουν κι άλλοι. Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δι’ υμάς.

Ο αναγνώστης

ΚΥΡΙΟΣ ΧΟ ΡΗΓΟΣ

cosmoT€ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΧΟ ΡΗ ΓΟ Ι

Μ ι ■

________________________________________

^ P u b lic

^

Ο

GrantThornton ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

KOSTXS D.KYRIXZIS

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ

________________________________________ ΑΜΠΕΛΩΝΕΣ

Μ Η ΤΡ ΑΚΟ Υ

AMSTEL ΧΟ ΡΗ ΓΟΙ ΕΠ ΙΚ Ο ΙΝ Ο Ν ΙΑ Σ

1 0 3 /L

ΛΕΥΤΕΡΟ

(b -g r

sXculture.gr

in@Life.gr

Φ Ι Λ Ο Ι _________________________________________________________________

W επίκεντροα »

e κ 6 ό σ ε ι

X

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Ρ ΙΚ ΑΡΟ Σ

ΜεταιχΜίο

(j)

ΙΟΙ.Κ0Χ

δ: βραβεία διαβάζω 2011

Τα βραβεία του

Η τελετή

Οι νικητές των Λογοτεχνικών Βραβείων Διαβάζω 2θ ΐι

Τ

δ

18 2S

α Λογοτεχνικά Βραβεία Δια­

ακόμα διαλευκανθεί και το κάψιμο

βά ζω γι’ άλλη μια (δέκατη πέμπ­

τω ν απλών π ωλητών σ τη λαϊκή της

τη) χρονιά τελείωσαν, όχι όμως και ο

οδού Καλλιδρομίου. Ζούμε άραγε

απόηχός τους. Η τελετή που έλαβε

τη ν εποχή τω ν άκρων; Μάλλον όχι.

χώρα σ το Μουσείο Μπενάκη στις 17

Ίσ ω ς είναι η εποχή της σύγχυσης, η

Μαΐου, στις 7 το βράδυ, είχε σα­

εποχή του τέλους τη ς ευκολίας. Οι

σπένς, κόσμο και επιτυχία. Φάνηκε

τυφλές δυνάμεις που απελευθερώ­

από τα δημοσιεύματα, τις αναφορές

νονται διαλύουν τις εδραιωμένες αν­

σ τα site, σ τα blogs, σ τα ραδιόφωνα,

τιλήψεις και τα υτόχρονα δυσκο­

σ την τηλεόραση και σ ε πολλά επαρ­

λεύουν τους γνωστικούς να αναγνω­

χιακά έντυπα.

ρίσουν τη σ ω σ τή πορεία. Σε μια

Η εκδήλωση ξεκίνησε με ένα μικρό

τέτοια εποχή το βιβλίο παραμένει

βίντεο - αφιέρωμα σ το ν Ιάκωβο Καμ-

α ρωγός κάθε προβληματισμού, κάθε

πανέλλη, φίλο του περιοδικού από το

δημιουργικού μυαλού. Εμείς σ το πε­

π ρώτο το υ τεύχος. Στη συνέχεια, ο

ριοδικό δηλώνουμε “συνειδητά αι­

διευθυντής του περιοδικού Διαβάζω

σιόδοξοι”». Αναφέρθηκε επίσης στην

Γιάννης Ν. Μ ηασκόζος, στην αρχή

αλλαγή τη ς επιχειρησιακής ταυτότη ­

τη ς ομιλίας του, θύμισε το άσχημο

τα ς του περιοδικού και την εξαγορά

κλίμα τω ν ημερών λέγοντας: «Πέρυσι

του τίτλου του από τη ν οικογένεια

τέτο ιο καιρό είχαμε τα γεγονότα της

Βασίλη Καρακουλάκη, πράγμα που

Marfin. Φ έτος τη δολοφονία ενός Ελ­

θα βοηθήσει σ την είσοδο του περιο­

ληνα αθώου, ενός ξένου που δεν έχει

δικού σ ε μια νέα εποχή. Στη συνέχεια

κάλεσε τη ν ηθοποιό Κατερίνα Διδα­

αυτό το χωριό έχω γνωρίσει ανθρώ­

σκάλου να διευθύνει την τελετή.

πους που έχουν κάθε μέρα να πουν

Η απονομή ξεκίνησε με το Βραβείο

μια ιστορία για κάθε πέτρα. Αισθά­

Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

νομαι λοιπόν τη ν ανάγκη να ευχα­

που απένειμε ο Ευγένιος Τριβιςάς σ το

ρ ιστή σω αυτούς τους ανθρώπους,

βιβλίο Η πόλη που έδιωξε τον

γιατί με βοήθησαν να κάνω το βιβλίο

πόλεμο, του Α ντώ νη Παπαθεοδού-

αυτό».

λου, με εικονογράφηση της Μυρτώς

Στη συνέχεια, η παρουσιάστρια της

Δεληβοριά, από τις εκδόσεις Πατάκη.

βραδιάς Κατερίνα Διδασκάλου θα

Δύο νέα παιδιά που δέχτηκαν με με­

καλέσει το ν Ευριπίδη Γαραντούδη,

γάλη χαρά το βραβείο τους.

αναπληρωτή καθηγητή Νεοελληνι­

Στη συνέχεια η Κατρίν Βελισσάρη, δι­

κής Φιλολογίας σ το Πανεπιστήμιο

ευθύντρια το υ Εθνικού Κέντρου Βι­

Αθη νώ ν και μέλος τη ς κριτικής επι­

βλίου, παρουσίασε μερικές από τις

τροπής, για τη ν απονομή του Βρα­

πρωτοβουλίες του ΕΚΕΒΙ και απέ-

βείου Ποίησης. Τ ο βραβείο μοιρά­

νειμε το Βραβείο του Λογοτεχνικού

στηκαν οι Χ ριστόφος Λιοντάκης και

Βιβλίου για μεγάλα παιδιά σ τη Μαρία

ο εκδότης του περιοδικού Το Δέντρο

Παπαγιάννη, για το Το δέντρο το μο­

Κ ώστας Μαυρουδής. Ο X. Λιοντάκης

νάχο, από τις εκδόσεις Πατάκη. Η

δήλωσε: «Ακόμα και στους δύσκο­

βραβευμένη δήλωσε μεταξύ άλλων:

λους και ζο φ ερ ού ς καιρούς που

«Αισθάνομαι ότι ένα κομμάτι του

ζούμε η ποίηση εξακολουθεί να λει­

βιβλίου το οφείλω σ ε ένα απομονω­

τουργεί παρηγορητικά», ενώ ο Κ ώ­

μένο χωριό στη νότια Κρήτη. Εκεί

στα ς Μαυρουδής σχολίασε μεταξύ

είναι πολύ όμορφα και πολύ έρημα,

άλλων ότι « τ ο βραβείο θα μπορούσε

δηλαδή ούτε η ομορφιά ο ύτε η

να διαιρεθεί και διά δέκα».

ερημιά παλεύονται, και αυτό το

Στη συνέχεια ο Γεώργιος Μπαμηι-

χωριό βγάζει μέλι και αλάτι, το κάτι

νιώτης, ομότιμος και επίτιμος καθη­

παραπάνω που ομορφαίνει τη ζωή. Σ’

γητής τη ς Φιλοσοφικής Σχολής του

α. Γιάννης Ν. Μπασκόζος και Ιωάννα Καρυστιάνη (Βραβείο Μ υ θ ιστορή ματος) β. Κωνσταντίνος Τσουκαλάς (Βραβείο Λογοτεχνικού Δοκιμίου - Μελέτης) και Γεώργιος Μπαμπινιώτης

γ. Μαρία Παπαγιάννη (Βραβείο Λογοτεχνικού Βιβλίου για μεγάλα παιδιά) και Κατρίν Βελισσάρη δ. Αλέξανδρος Ίσαρης (Βραβείο Διηγήματος)

Πανεπιστημίου Α θ η νώ ν και πρό­

ρ ετίζω το περιοδικό Διαβάζω γι’ αυ­

εδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εται­

τό ν το ν αγώνα που κάνει, γιατί το να

ρείας, θα απονείμει το βραβείο για το

δίνεις βραβεία είναι εύκολο, το να κα­

δοκίμιο σ το ν Κωσταντίνο Τσουκαλά

ταξιώνεις τα βραβεία που δίνεις δεν

για το βιβλίο του Η επινόηση της ετε­

είναι καθόλου εύκολο. Και το Δια­

ρότητας. «Ταυτότητες» και «διαφο­ ρές» στην εποχή της παγκοσμιοποί­ ησης από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

χεια θα ευχαριστήσει το περιοδικό

Ο Γ. Μπαμπινιώτης θα πει: «Θ εω ρ ώ

και την κριτική επιτροπή λέγοντας

τιμή μου που θα δ ώ σ ω το βραβείο σε

ότι «είναι τιμή μου που με επέλεξαν»,

μία προσωπικότητα η οποία πιστεύω

ενώ θα αναφέρει γελώντας ότι «είναι

ότι έχει σφραγίσει τη ν ελληνική

η π ρώτη φορά που παίρνω ένα βρα­

σκέψη, το ν Κ ωνσταντίνο Τσουκαλά.

δ

20 §1

βάζω το πέτυχε». Ο βραβευμένος Κ ωνσταντίνος Τσουκαλάς σ τη συνέ­

βείο από την εποχή τη ς πρώτης Δη­

Ο οποίος, εκτός από τη δύναμη τη ς

μοτικού...».

σκέψης του, έχει και ένα άλλο γνώ ­

Κατόπιν, το βραβείο για το ν πρωτο-

ρισμα, τη ν παρρησία. Α υ τό δεν είναι

εμφανιζόμενο συγγραφέα, το οποίο

σύνηθες. Και κάτι ακόμη: στις μέρες

ήταν αφιερωμένο σ τη μνήμη του

μας, στην περίοδο τη ς κρίσης, ρω ­

Ηρακλή Παπαλέξη, θα επιδοθεί από

τάμε συχνά τι κάνουν οι διανοούμε­

το ν Γιώργο Ξενάριο, κριτικό λογοτε­

νοι, οι πνευματικοί άνθρωποι, οι επι­

χνίας και συγγραφέα, σ το ν Μιχάλη

στήμονες, γιατί δεν μιλάνε; Η απάν­

Γεννάρη για το μυθιστόρημά του

τη σή μου είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί

Πρίγκιπες και δολοφόνοι, από τις εκ­

μιλούν. Τ ο θέμα μας δεν είναι αν μι­

δόσεις Ίνδικτος. Ο συγγραφέας θα

λούν. Τ ο θέμα είναι αν τους ακούει

μιλήσει από καρδιάς και θα ευχαρι­

κανείς. Και το προηγούμενο ερώτημα

στήσει «τις αγαπημένες του εκδό­

είναι αν τους ρωτάει κανείς... Η φωνή

σ εις», σ τις οποίες θα αφιερώσει το

του Κ ωνσταντίνου Τσουκαλά είναι

βραβείο του και θα διατρανώσει την

δυνατή, είναι στεντόρεια και είναι ου­

πίστη του σ τη ν «ο ρ θ ο δ ο ξία τη ς

σιαστική...» και θα προσθέσει: «Χαι­

γλώ σσας μας».

Η παρουσιάστρια τη ς βραδιάς θα καλέσει σ τη συνέχεια για τη ν απονομή το ν Αλέξη Ζάρα, πρόεδρο τη ς Εται­ ρείας Συγγραφέων, κριτικό λογοτε­ χνίας και μέλος τη ς κριτικής επιτρο­ πής, ο οποίος θα αναφερθεί κυρίως σ τα 35 χρόνια (από το π ρώτο τεύ­ χος!) εμπειρίας το υ σ το περιοδικό

Διαβάζω, για να παραδώσει κατόπιν

Κώστας Μαυρουδής, Ευριπίδης Γαραντούδης, Χριστόφορος Λιοντάκης (ο Κ. Μαυρουδής και ο X. Λιοντάκης τιμήθηκαν με το Βραβείο Ποίησης εξ ημισείας)

το Βραβείο Διηγήματος σ το ν Α λ έ­ ξανδρο Ίσαρη για τη συλλογή του

Βίνκελμαν ή Το πεπρωμένο από τις εκδόσεις Κίχλη. Διευκρίνισε μάλιστα πως ήταν ο «κα λύτερος» ανάμεσα σ τους επίσης εξαιρετικούς υποψήφι­ ους, Ο Αλέξανδρος Ίσαρης παραλαμβάνοντα ς τ ο βραβείο θα προβεί σ ε μια εξομολόγηση: «σ τη ν κλασική ε ρ ώ ­ τηση: “τι θέλω να γίνω όταν θα μεγαλώσω” απαντούσα με απόλυτη βεβαιότητα πως θα γίνω ηθοποιός ή σκηνοθέτης. Ό π ως γνω ρίζετε, δεν έγινα ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ό μως

Γιώργος Ξενάριος και Μιχάλης Γεννάρης (Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα)

γράφ οντας τα διηγήματα αυτού του βιβλίου υποδύθηκα διάφορους ρό­ λους, επίσης σκηνοθέτησα το ν εαυτό μου διαλέγοντας το ντεκόρ, τους φωτισμούς και τις κατάλληλες μου­ σικές. Οπότε σκέφτομαι πως ποτέ δεν είναι αργά να πραγματοποιήσει κάποιος τα

παιδικά το υ

όνειρα.

Τελικά έγινα και ηθοποιός και σκη­ νοθέτης!» Η βραδιά θα κορυφωθεί σ το διαγωνιστικό τη ς μέρος με τη ν απονομή του Βραβείου Μυθιστορήματος. Ο διευ­ θυντής του Διαβάζω Γ. Ν. Μπασκόςος θα το απονείμει στην συγγραφέα Ιωάννα Καρυστιάνη, για το βιβλίο της

Αντώνης Παπαθεοδούλου, Μυρτώ Δεληβοριά (Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου) και Ευγένιος Τριβιζάς

Η παρουσιάστρια της βραδιάς Κατερίνα Διδασκάλου με τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά

Τα σακιά από τις εκδόσεις Καστανιώτπ. Η I. Καρυσπάνπ θα το παραλάβει συγκινπμένπ και θα σχολιάσει: «Α γα π ώ πάρα πολύ τη λογοτεχνία, αγαπώ πάρα πολύ τους λογοτέχνες. Ευχαριστώ όλους τους αγαπημένους συγγραφείς, έλληνες και ξένους, πα­ λιούς και νέους και τους πολύ ν εό τε­ ρους που τα τελευταία χρόνια έχουν

μπορώ να ευχαριστήσω το Υπουργείο

ορμήσει σ το προσκήνιο με πένα πολύ

Πολιτισμού ή το ν κύριο υπουργό, ο

στιβαρή

οποίος από ό,τι μαθαίνω και από ό,τι

και

αιχμηρή.

Δύσκολα

βλέπω, επί ενάμιση χρόνο τώρα, απο­ φεύγει να συναντήσει τους εκπροσώ­ πους τω ν συγγραφέων και τω ν άλλων φορέων... Απόψε μόνοι γιορτάσαμε, είμαστε μαθημένοι μόνοι μας να δου­ λεύουμε...». Η εκδήλωση θα κλείσει με τη ν απο­ νομή το υ Βραβείου Π ροσφοράς σ το Βιβλίο (προς τιμήν του ιδρυτή του πε­ ριοδικού, Περικλή Αθανασόπουλου), το οποίο απένειμε ο Γιώργος Γαλάντης, ένας από τους αρχικούς εκδότες του περιοδικού, σ το Ινστιτούτο Ν ε­ Γαλάτεια Ριζιώτη, Γιώργος Συμπάρδης, Μένης Κουμανταρέας και Αλέξης Ζήρας

οελληνικών Σπουδών - Ίδρυμα Μα­ νόλη Τριανταφυλλίδη για τη μακρό­ χρονη συμβολή του σ τα ελληνικά γράμματα. Τ ο βραβείο παρέλαβε ο διευθυντής του Ινστιτούτου Γιώργος Παπαναστασίου. Τα βραβεία συνοδεύτηκαν από χρη­ ματικό έπαθλο 2.000 ευρώ έκαστο, χορηγία του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έ ργω ν του Λόγου (με εξαίρεση το Βραβείο Π ροσφοράς σ το Βιβλίο) και από έναν πίνακα τω ν εικαστικών Μιχάλη Αμάραντου, Θα­ νάση Μακρή, Κ ώστα Νταούλα και

Η Ζυράννα Ζατέλη με την Ιωάννα Καρυστιάννη, λίγο πριν αρχίσει η τελετή

Γιώργου Σπυρόπουλου, ευγενική χο­ ρηγία του Μουσείου Φρυσίρα. 1

Κάποιο βιβλίο μιλάει για σένα.

Το έχεις διαβάσει;

1°B o o k Τ ε ιά ρ ιη 15 Ιουνίου

N ig h t ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΣ Ώ ρα 20:00

Συγκεντρώνουμε βιβλία για βιβλιοθήκεβ Στηρίζουμε cpopeis που έχουν ανάγκη για βιβλία: Φυλακέδ Ανηλίκων, Χατζηκυριάκειο Ίδρυμα, Χαρούμενα Νιάτα, Σισμανόγλειο, Γηροκομείο Αθηνών.

Μεγάλη Συναυλία Εκεί που η μουσική βρίσκει το βιβλίο και δημιουργείται μια διαφορετική συναυλία.

Άλλεε εκδηλώσει • Το Καφενείο των Συγγραφέων • Live Comic

Το βιβλίο του Κόσμου Ο Toixos των Συγγραφέων

Τα Public oas προσκαλούν στο 1° BOOK NIGHT με εισιτήριο ένα δικό oas βιβλίο που θα διατεθεί σε βιβλιοθήκεδ που χρειάζονται την υποστήριξή pas.

Υπό την Αιγίδα

Public Bookface

Μια πρωτοβουλία για το βιβλίο από τα

F * P u b lic

Αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων BOOK NIGHT στο http://www.facebook.com/PublicBF

δ:βραβεία διαβάζω 2011

Βραβείο Προσφοράς στο Ίδρυμα

ΗΤριανταφυλλίδη

Τ

ο Βραβείο Προσφοράς στο Βιβλίο, που καθιερώθηκε το 2007 στη μνήμη του ιδρυτή του περιοδικού Περικλή Αθανασόπουλου, απονεμήθηκε σ το Ινστιτούτο

Νεοελληνικών Σπουδών - Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Το βραβείο παρέλαβε από τον Γιώργο Γαλάντη ο διευθυντής του Ιδρύματος Γιώργος Παπαναστασίου.

Ρ η

Τ ο Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη στηρί­ ζεται σ τη θέληση του Μανόλη Τριανταφυλλίδη να υπάρξει ένας θεσμός που θα μελετάει και θα φροντίζει τη γλώ σσα « ώ σ τ ε να ωφεληθούν τα ελληνόπουλα, γιατί αυτά βασανί­ ζονται και ζημιώνουν από τη γλω σ ­ σική ακαταστασία που βασιλεύει στη ν παιδεία και σ τη ζω ή μας». Γι’ αυτό το σκοπό διέθεσε τη ν περιουσία

Γιώργος Γαλάντης και Γιώργος Παπαναστασίου (διευθυντής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών που τιμήθηκε με το Βραβείο Προσφοράς στο Βιβλίο)

του. Ο σκοπός το υ Ινστιτούτου είναι «η επιστημονική καλλιέργεια και η προαγωγή τη ς δημοτικής γλώ σσας και τη ς νεοελληνικής φιλολογίας, κα­ θώς και η προαγωγή της παιδείας του ελληνικού λαού με κάθε π ρόσφορο μέσο, και ειδικότερα με την έκδοση βιβλίων [...]». Κατά τη ν πρώτη δεκαετία από την

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ [Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη] Αριστοτέλειο Πανεπιστή­ μιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 541 24 www.ins.web.auth.gr τηλ.: 23ΐο 997128, fax: 2310 997122 e-mail: ins@phil.auth.gr

μεταρρύθμισης το υ 1976 (προετοι­ μασία της πρώτης σχολικής γραμμα­ τικής τη ς δημοτικής, μεταγλώττιση διοικητικών εγγράφω ν κ.λπ.) Ανα ­ λαμβάνει, επίσης, να συντάξει το Λε­ ξικό της Κοινής Νεοελληνικής, που εκδίδεται τελικά το 1998. Η έκδοση αυτή σημ ατοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής. Δημιουργείται μια σειρά πανεπιστημιακών εγ­ χειριδίων, συνεχίζεται η σειρά γλωσσολογικών βιβλίων, προστίθενται ση­ μαντικές φιλολογικές εκδόσεις, διευ­ ρύνεται η δραστηριότητα σ το ν τομέα τη ς διδασκαλίας τη ς ελληνικής ω ς δ εύτερης - ξένης γλώσσας. Η Μικρή

νεοελληνική γραμματική μεταφράζε­ ται και εκδίδεται σ ε 14 γλώ σσες. Το Ίδρυμα συμμετέχει στη ν έκδοση της

ίδρυσή του ολοκληρώνεται η δημο­ σίευση τω ν Απάντων του Μ. Τριαν-

Ιστορίας της ελληνικής γλώσσας: από τις αρχές έως την ύστερη αρχαιότητα

ταφυλλίδη. Στη συνέχεια το Ινστι­

του Α.-Φ. Χριστίδη, συνεργαζόμενο

το ύτο αναλαμβάνει τη ν έκδοση ση­ μαντικών έργω ν για τη ν ελληνική

με το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Τ έ­ λος, η σειρά «Αρχαιογνωσία και αρ-

γλώσσα, όπως το Ετυμολογικό λεξικό της κοινής νεοελληνικής του Ν. Π. Ανδριώτη, οι Ιστορίες της ελληνικής του Ν. Π. Ανδριώ τη και το υ Στ. Κα­ ψωμένου και η Νέα ελληνική γλώσσα του A. Mirambel.

χαιογλωσσία στη Μ έση Εκπαίδευση» φέρνει το Ίδρυμα ξανά κοντά σ τον μαθητή και το ν καθηγητή του Γυμνα­ σίου και του Λυκείου.

Παράλληλα, σ τα π ρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, το Ίδρυμα συμβάλ­ λει με το κύρος του, και κυρίως με τη δουλειά του, στην καθιέρωση της δη­ μοτικής γλώ σσας και στην υλοποίηση τω ν αρχών τη ς γλωσσοεκπαιδευτικής

Τα τελευταία χρόνια, τίθενται οι βά­ σεις τη ς ερευνητικής δραστηριότη­ τα ς σ το χώρο τη ς νεοελληνικής και τη ς αρχαιοελληνικής διαλεκτολογίας, η οποία έχει καταστήσει το Ίδρυμα το βασικότερο κέντρο μελέτης τω ν δια­ λέκτων στη βόρεια Ελλάδα. ■

ΐ « |

«

Οι εππροπες ψήφισαν

8 β 1 "

if

S S 3T -

0 Ευγένιος Τριβιζάς στις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΤΡΙΒΙΖΑΣ

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

δ:θερμιδω ριανά οξύτονα ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Τα πολλαπλά διακυβεύμαχα της ανάπτυξης

Σ

τις 10 Μαΐου κατηφόρισα προς το Πολυτεχνείο για να ακούσω τι είχε

τεμένος με ακτιβιστικές πρωτοβουλίες σ ε διεθνείς ομάδες αυτοδιαχείρισης που αντιμετώπιζαν σοβαρά, με πρόγραμμα

σωπικότητες της σύγχρονης ριζοσπαστι­ κής οικολογίας. Το θέμα του ήταν η προ­ οπτική τη ς αποανάτπνξης, ένα θέμα που π ιστεύω ότι στα επόμενα χρόνια θα γίνε­

δηλαδή, πρότυπα κοινοτικής οργάνωσης σ ε περιοχές του ιταλικού Νότου, περιο­ χές που θα τις λέγαμε οικονομικά υπα­ νάπτυκτες, αν τις συγκρίναμε με το ν βιο­

ται όλο και πιο ζω τικό, ιδίως για τις χώ ­ ρες και τις οικονομίες τη ς Μ εσογείου. Θέμα που, κάπως σχηματικά, θα έλεγα ότι περιστρέφεται γύρω από το ερώτημα του τι είδους ανάπτυξη μπορούν να έχουν οι χώ ρες αυτές σ ε μια εποχή βα­

μηχανικό Βορρά. Ο Λα τούς και οι συ­ νεργά τες του έδιναν και τό τε πολύ με­

θιάς χρημ ατοπ ιστωτικής κρίσης που προήλθε τό σ ο από τη ν άνιση ανάπτυξη τω ν προηγούμενων δεκαετιών μεταξύ Βορρά και Νότου ή μεταξύ Δύσης και Ανατολής όσ ο και από το γεγονός ότι με τη σαρωτική κυριαρχία του άυλου κεφα­ λαίου σ ’ ένα παγκοσμιοποιημένο αγοραίο

6

δεκαετία το υ 7 0. Ή τα ν από τ ό τε ανακα­

να πει ο Σερς Λ α τούς (Serge Latouche), μια από τις κάπως μυθικές προ­

σύστημα επιδεινώθηκαν κατακόρυφα οι ανισότητες αυτές. Η διαβλεπόμενη και επερχόμενη σύγκρουση τη ς βόρειας με τη νότια Ευρώπη, η οποία επιταχύνθηκε μάλλον με τη χρήση του ενιαίου νομί­ σματος, απασχολεί ε δ ώ και μερικά χρό­ νια όσους έχουν πάψει να είναι αιθερο-

γάλη σημασία στη ν παιδεία, ακολουθών­ τα ς σ ’ αυτό το ν δάσκαλό τους Ιβάν Ίλιτς, ο οποίος ήδη από το ’50, σ ε μια εποχή που έμοιαζε ανέφελη και ανυποψίαστη για τους π ερ ισσότερους νεοσοσιαλιστές,

Η διαβλεπόμενη και επερχόμενη σύγκρουση της βόρειας με τη νότια Ευρώπη, η οποία επιταχύνθηκε μάλλον με τη χρήση του ενιαίου νομίσματος, απασχολεί εδώ και μερικά χρόνια όσους έχουν πάψει να είναι αιθεροβάμονες ευρωπαϊστές

είχε αρχίσει να «συστη μα τοποιεί» τη ν κριτική το υ απέναντι σ τη θεσμική πλευρά τη ς εκπαίδευσης. Ο Ίλιτς, παρά

βάμονες ευρωπαϊστές, επαναπαυόμενοι, όπως οι μαθητευόμενοι μάγοι τη ς σημι­ τικής διακυβέρνησης, σ το γνω σ τό και έω λο ιδεολόγημα του «αυτόμ ατου πιλό­ το υ » μιας Ευρωπαϊκής Έ νω ση ς που γνω ­

τις κάποιες υπερβολές του, ιδίως σ ε ζη ­

ρίζει, φροντίζει και θεραπεύει εγκαίρως τα πάντα!

τη ς σύγχρονης εκπαίδευσης σ τις χώρες

Για το ν Σ ερ ζ Λατούς είχα ακούσει από τη

Ότι όλη η φιλοσοφία του εκπαιδευτικού

τήματα νοσοκομειακής περίθαλψης και θεραπείας, όπου έμοιαζε να συνεχίζει τη γνω στή οργονική θεωρία το υ Βίλχελμ Ράιχ, όριζε πολύ σ ω σ τά τη μοιραία σχέση τη ς Δύσης με τους κανόνες τη ς αγοράς.

συστήματος, σ ε όλες τις βαθμίδες του, προετοιμάζει το ν μαθητή ώ σ τε να περά­ σει απευθείας στη ν αγοραία αντίληψη τη ς παραγωγής. Την ίδια κριτική σ τάση απέναντι σ το σχολείο είχε και ο Λατούς, π ιστεύοντας, μετά από εκτετα μ ένες

ο ρίζοντα τη ς φαντασίας τους τη ν ανα­ γω γή σ το ιδεώδες τω ν συστη μάτων αυ­ τώ ν. Και, προφανώς, η οικονομία τη ς κα­ τα νά λωσης που εξακολουθεί να κυριαρ­ χεί ω ς πρότυπο επιτυχίας, απόλαυσης, ηθικής αξιολόγησης, δύναμης και επιβο­ λής σ ε παγκόσμιο επίπεδο, είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη ν έννοια τη ς αυξητι­

έρευνες που έκανε σ ε χώ ρες τη ς Ν οτιο­ ανατολικής Ασίας και τη ς Αφρικής, ότι το σχολείο θα μπορούσε να αντικατασταθεί από ένα είδος επιμορφωτικών σ ε­ μιναρίων λαϊκής βάσης, όπου η γνώ ση θα

εξαντλεί ολοένα και περισσότερο τό σ ο τους φυσικούς πόρους ό σο και τους πό­

ήταν η συνισταμένη τω ν μελών μιας κοι­ νότητας.

ρους που αποτελούν τις πηγές τη ς βιο­ μηχανίας και τη ς τεχνολογίας.

κής «π ρ ο ό δ ο υ », τη ς α νάπτυξης που

Ν ομίζω πως περισσότερο από τους γρα­ φικούς τη ς θεσμικής μας οικολογίας, οι οποίοι μας απασχολούν μόνο σ ε προ­ εκλογικές περιόδους, το ζήτημα τη ς ανά­ πτυξης έχει αρχίσει πια να γίνεται κεν­ τρικό για όλους μας. Όχι μόνο μεταξύ τω ν ασχολουμένων με τα οικονομικά αλλά και μεταξύ όσ ω ν βλέπουν ότι η ανι­ σορροπία και η απορρύθμιση τη ς λει­ τουργίας του προτύπου τη ς ανάπτυξης ουσιαστικά ενός προτύπου συνεχούς, αλόγιστης διόγκωσης, σ το οποίο π ίστε­ ψαν με θρησκευτική ευλάβεια η Δεξιά ό σο και η Α ρ ισ τε ρ ά - δεν επιδρούν μόνο σ τη διαμόρφωση τη ς αγοράς. Επιδρούν παρόμοια (και ίσως από εκεί ξεκινά η στρεβλή σύλληψη τη ς έννοιας τη ς συνε­ χούς προόδου) σ τη φαντασία του αν­ θρώπου, σ τα ήθη του, σ το ν τρόπ ο ζω ή ς του, σ τα κοινωνικά του πρότυπα, εν γένει σ το κατά πώς συμμετέχει σ τη δια­ μόρφωση του συλλογικού πεδίου τη ς κοινωνικής οργάνωσης, στη ν παιδεία και σ τις αξίες τη ς εκπαίδευσής του. Ήδη, όπω ς ανέφερε σ την ομιλία του ο Λατούς, από τη δεκαετία του ’80 ο Κορνήλιος Καστοριάδης είχε επισημάνει σ τη Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας ότι τα πο­ λιτικά συστήματα επιβιώνουν και στηρί­ ζονται από τα κοινωνικά στρώμ ατα που τα μέλη τους έχουν προηγουμένως κάνει

Το να επιστρέφουμε, όπως είπε και ο Λατούς, οτην εποχή του «ευγενικού άγριου» του Ρουσσώ, ή ακόμα στο ειδυλλιακό περιβάλλον των ερωτικών ορμεμφύτων που λάτρεψε ο ΝτέηβιντΧ. Λώρενς, είναι μάταιο ακόμα και να το φανταζόμαστε

Δ εν χρειάζεται να επισημάνουμε ότι το πρότυπο ανάπτυξης που έβαλε τις βάσεις του σ το ν 18ο αιώνα, αρχίζοντας έκτοτε να αλλάζει σ την κυριολεξία τις σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον του, έχει φτάσει στα όριά του. Το να επισ τρέψουμε, όπως είπε και ο Λατούς, σ τη ν εποχή το υ «ευγενικού άγριου» του Ρουσσώ, ή ακόμα σ το ειδυλλιακό περι­ βάλλον τω ν ερω τικ ώ ν ορμεμφύτων που λάτρεψε ο Ντέηβ ιντ X. Λ ώ ρενς, είναι μά­ ταιο ακόμα και να το φανταζόμαστε. Αλλά, από τη ν άλλη μεριά, έχουν πάψει να υπάρχουν πλέον και τα περιθώρια ε ξέ ­ λιξης τη ς βιομηχανικής και τη ς τεχνολο­ γικής προόδου, έτσι όπω ς τη δεχτήκαμε, με αρκετή αφροσύνη, ω ς μια αξία συνυφασμένη με το ν δήθεν προμηθεϊκό ρόλο τη ς επιστήμης και ω ς μια δύναμη που θυ­ σιάζουμε τα πάντα σ το βωμό της. Β

δ :τη ς χολής και της σχόλης ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ

Η αύρα τους σε τραβάει σαν μαγνήτης Μνήμη Αντώνη Μεθενίτη Δεν είναι ένα τυχαίο μαγαζί όπου μπαί­ νεις, βλέπεις, αγοράζεις, φεύγεις. Ούτε ένα επάγγελμα απλό, όπως τα δεκάδες άλλα. Θέλει ταλέντο για ν’ ασχοληθείς μ’ αυτά, κυρίως απαιτεί προσωπικότητα και χαρακτήρα· μιαν ιδιαίτερη ικανότητα όχι μόνο για να πουληθεί το προϊόν τού μα­ γαζιού αλλά για να παραμείνει σ το χώρο ο πελάτης. Γι’ αυτό και κάποια, μόνο, βιβλιοπωλεία απ’ τα πάμπολλα γίνονται στέκια, καθη­ μερινά περάσματα, χώροι συνάντησης. Γιατί είναι οι άνθρωποι που εργάζονται σ ’ αυτά η φ ιλόξενη διάθεση κι η αύρα τους που σ ε τραβάει μέσα σαν μαγνήτης: Όσοι τουλάχιστον -διακριτικά εξυπηρετικοί, ενημερωμένοι αλλά χωρίς ποτέ να επι­ βάλλουν άποψη, απόμακροι και συγχρό­ νω ς φιλικοί- σ ε καλοδέχονται σαν καθη­ μερινό τους επισκέπτη- σαν φίλο πια κι

δ

το ’χει η κούτρα του να εξυπηρετεί, να θέ­ λει να προσφέρει και να ’ναι δοτικός από τη φύση του. Κι αυτό ή το ’χει κάποιος ή δεν το ’χει. Ό σ ο και να σ το πουν και να σ το δείξουνε και να σ το μάθουν, δύσκολα το κάνεις κτήμα σου. Είναι προσόν υπε­ ροχής, ένα μεράκι και φαίνεται από μα­ κριά. Οι πλέον επαρκείς και ικανοί (όλο και κά­ ποιον θα ’χει ο καθένας σ το μυαλό του) είναι αυτοί που παρά τα εξαντλητικά ωρά­ ρια, τους κοπιαστικούς ρυθμούς, τ ’ ανεβοκατεβάσματα σ ε σκάλες και πατάρια, σ ε ορόφους κι αποθήκες, έχουν πάντα αποθέματα ευγένειας και διάθεση να σ ’ εξυπηρετήσουν. Εκείνοι που αφουγκράζονται τη ν απορία σου και κινούνται προς το μέρος σου αυθόρμητα να σ ε συντρέ­ ξουν. Αλλά και ξέρουν ν’ αποσύρονται διακριτικά και να σ ’ αφήνουνε στη ν ησυ­ χία σου να περιεργαστείς, να διαβάσεις, να ψαχουλέψεις με τις ώ ρ ες ανάμεσα στα

όχι απλώς έναν πελάτη.

ράφια το υ ς 1 να ανακατεύεις τόμους και

Ά λ λω σ τε κι εσύ πολλές φ ορές τούς φί­

περιοδικά και να τα βάζεις, ατσούμπαλα,

λους σου πας να βρεις εκεί. Πρόσωπα

ξανά στη θέση τους. Κανείς απ’ αυτούς

γνω στά σου και αγαπητά θες να συναν­ τή σεις -τ α βιβλία ας μείνουνε σ τα ράφια τους. Ούτε που τα κοιτάς. Τ ο πολύ-πολύ

δεν πρόκειται να σ ε στραβοκοιτάξει. Ίσαίσα που τη ν άλλη μέρα θα τα βρεις αλ-

μια φευγαλέα ματιά, ένα πρόχειρο ξεφύλλισμα (κάποιο εξώφυλλο ή ένας τίτ­ λος που σου έκατσε σ το μάτι) και μετά αφήνεσαι σ τη ζεσ τή κουβέντα, τη ν παι­ γνιώδη ή τη σοβαρή για θέματα τρέχοντα

τους. Ώσπου, με το ν καιρό, οι πιο οξυδερκείς

και ποικίλα.

σου μιαν αμοιβαία σχέση εκτίμησης: χ ω­ ρίς πολλές κουβέντες, αλλά επαισθητή και ουσιαστική, λες και ο χώ ρος σφραγί­

Ναι, σ το ν ιδιαίτερο χώρο του βιβλιοπω­ λείου (δε λέω για σχολικά, χαρτικά, είδη δώ ρ ω ν) δεν μπορεί να εργαστεί ο οποι­ οσδήποτε -μ ε αξιώσεις όμως. Πρέπει να

φαδιασμένα όλα και βαλμένα σ τη σειρά

και ικανοί έχουν μάθει τις επιλογές σου, τα πνευματικά σου ενδιαφέροντα, ενίοτε και τις απόψεις σου. Και χτίζουνε μαζί

ζει την ποιότητά της. (Γιατί, αλίμονο, ποιος θ’ άντεχε δίπλα του

ε

κ

δ

όσ

ε

ι

ς

• επίκεντρο σ τ ο ε π ί κ ε ν τ ρ ο τ η ς γ ν ώ σ η ς . ..

έναν τύπο μίζερο και υποχόντριο; Που θα του γινότανε σ τενό ς κορσές - τ ι λέω; κανονικό τσιμπούρι- και θα το υ πιπίλιζε συνέχεια το μυαλό με κατηγορίες για τους άλλους και σχόλια κακόβουλα; Που με ύφ ος φτωχοπρόδρομου και φω νή ψιθυριστή θα το ν πιλάτευε με ένα σ ω ρ ό σενάρια συνωμοσίας, τάχα, εναν­ τίον του και ίντριγκες; Α, πα, πα, κλού­ βια κι άπιαστα.) Οι χώροι αυτοί, στριμωγμένοι ή αβέρ­ τοι, σούδες σ τενές ή κτίρια πολυώροφα, μπορούν να λειτουργούν σαν στέκια, καταφύγια τη ς ψυχής και οάσεις στις πολύβουες μεγαλουπόλεις, μόνο με πρόσωπα χαρούμενα κι αλέγρα.

ANDREWHEYW00D, ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ... Ένα πολύτιμο βοήθημα και ιδανικό εγχειρίδια για τη μελέτη της πολιτικής, γραμμένο από έναν από τους σημαντικότερους μελετητές και συγγραφείς σε θέματα Πολιτικής Επιστήμης και Πολιτικών Ιδεολογιών...

Ούτε η επωνυμία τους ούτε η πληθώρα τω ν βιβλίων κι η τερά στια ποικιλία τίτ­ λω ν είναι αρκετά για να τα κάνουν πέ­ ρασμα καθημερινό, κέντρα συνάντησης και πόλο έλξης. Αντίθετα, το ύφ ος και η ζεστασιά τους αναδύεται αποκλει­ στικά απ’ τους ανθρώπους που εργά­ ζονται εκεί. Αυτοί είναι η ψυχή τ ω ν βι­ βλιοπωλείων κι απ’ αυτούς μονάχα εξαρτάται αν θα (εξακολουθήσουνε να) είναι στέκια ή θα σούρουν ένας-ένας οι θαμώνες και θα τούς γυρίσουνε τη ν πλάτη. Βάρδα μόνο να μη μετατραπούνε όλα σ ε τίποτα Internet ή Ipad cafe. Για φαντάσου να μπαίνεις μέσα, να σκύβεις πάνω από μιαν οθόνη και να μη σηκώ­ νεις μάτια να χαιρετίσεις άνθρωπο ή ν ’ ανταλλάξεις μαζί του μια κουβέντα. Ο Θ εός φυλάξοι! Κι αν κάποτε συμβεί αυτό, δεν θα ’θελα να είμαι μέσα εγώ. ■

ISKRA BAEVA-EVGENIA KALINOVA, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ...Μιαμελέτηγιατησύγχρονηβουλγαρικήιστορία, που έχει αποτελέσει αντικείμενο ιδεολογικής ανππαράθεσης, γραμμένηαπό Βούλγαρους ιστορικούς...

δ :ζενερ ίκ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ-ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ

Νιτσεράδα

τά ξεις εικόνων φρίκπς και τη ν εναλλαγή τους με εικόνες πλιθιότπτας και χαμέρ­ πειας. Ο Tarr εστιάζει σ το άλογο και με πλάνα πλαστικότητας απαράμιλλος μας υπενθυμίζει να είμαστε -ν α σκεφτόμα­ στε, να πράττουμε, να αισθανόμαστε σ α ν - άνθρωποι. Μιλάει ο Bela Tarr: «Τορίνο, 3 Ιανουάριου 1889: ο Φρίντριχ Ν ίτσε βγαίνει από την πόρτα του σπιτιού που διαμένει, στπν οδό νιτσεράδα (η) 1. πανωφόρι κατασκευα­

Κάρλο Άλμπερτ 6. Πιο κει, ο οδπγός ενός

σμένο από μουσαμά, το οποίο είναι αδιά­

δίτροχου κάρου έχει πρόβλπμα με το πει­

βροχο και συνπθ. το φορούν για προ­

σματάρικο άλογό του. 'Οσο κι αν το τσ ιγ­

στασία οι ναυτικοί ΣΥΝ. αδιάβροχο 2. (γε-

κλά, τ ο άλογο αρνείται να κουνπθεί. Ο

νικότ.) κάθε είδους κάλυμμα κατασκευα­

οδπγός χάνει τη ν υπομονή του, το μαστι­

σμένο από μουσαμά.

γώνει. Ο Ν ίτσε μπαίνει σ τη μέση για να δώ σ ει τέλο ς σ τη βίαιο σκηνή, αγκαλιά­

Γ. Μπαμπινιώτπς, Λεξικό της Νέας Ελλη­

νικής Γλώσσας

ζο ν τα ς το λαιμό του αλόγου, κλαίγοντας. Ο σπιτονοικοκύρης του το ν παίρνει σ το

Π όσο γεράσαμε κιόλας; Π όσο πιο νέοι θα γίνουμε ακόμπ;

σπίτι, το ν βάζει να ξαπλώσει ακίνητος και

Νίτσε, Τελευταίες επιστολές

τσ ε θα μουρμουρίσει τα απαραίτητα τ ε ­

σιωπηλός για δύο μέρες, μέχρι που ο Νί­ λευταία το υ λόγια και θα ζή σει για ακόμα

Ο σπμαντικότατος δπμιουργός, ο Ούγ­

δέκα χρόνια, βουβός και παράφρων, με

γρ ος φιλόσοφ ος τ ω ν εικόνων, ο σκπνο-

τη φροντίδα τη ς μητέρας του και τω ν

θέτπς Bela Tarr, εμπνέεται από το περιβόητο περιστατικό με το ν Νίτσε και το

αδελφ ών του. Δ εν γνωρίζουμε τι απέγινε το ά λογο».

άλογο σ το Τορίνο. Στα 1889. Ο κλονι­

Αφ ορμή η ταινία, και τα λόγια του Bela,

σμός και π κατάρρευσπ το υ μεγάλου σ το ­

τα τό σ ο ανθρώπινα -dignity, αξιοπρέ­ πεια, ήταν η λέξη που έλεγε και όλο έλεγε

χαστή και ποιητή. Ο Bela Tarr, στπν τ ε ­ λευταία (πιο π ρόσφατα αλλά και έσχατα

σ το τριήμερο που περάσαμε π αρέα -

-ό π ω ς για πρώτη φορά εκμυστηρεύτηκε σ το ν γράφ οντα πριν από μερικά χρόνια)

π ρόσφ ατα βιβλία, να αναζητήσουμε λέ­

φιλμικπ δημιουργία του, σ το αριστούρ-

ξεις έμπειρες και έμπυρες, φράσεις πυ­

γημα Το άλογο του Τορίνο, καταπιάνεται με το δράμα τη ς υπάρξεως σε έναν κό­

αφορμή πολύτιμη να σκαλίσουμε κάποια

ρωμένες, σπαράγματα εμπρηστικά του

σμο όπου π ύπαρξπ του δράματος μοιάζει

συγκλονισμένου και συγκλονιστικού λό­ γου του Ν ίτσε και τω ν μελετητών του.

να εξαλείφεται από τις απανωτές παρα­

Μια νιτσεράδα, ένα αδιάβροχο, ένας προ-

του

Το ΝΕΟ βιβλίο ΒΑΣΙΛΗ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ

στατευτικός μουσαμάς από λόγια, μια άμυνα σ τη βροχή τω ν αθλιοτήτων. Νίτσε: «Η ςωή χωρίς μουσική είναι απλώς ένα λάθος, μια ταλαιπωρία, μια εξορία » [Τελευταίες επιστολές, 18871889, μτφρ. Αιμιλία Μανούση, Αγρα]. Νίτσε: «Ζαλισμένα τα βλέμματά μας αναζητούν αυτό που μόλις χάθηκε· γιατί αυτό που βλέπουν μοιάζει σαν να βγήκε από κάποιο πηγάδι για να ανέλθει σ ε ένα χρυσό φως, πλήρες και δροσερό, γε­ μάτο δυνατή ζω ή κι απερίσταλτη επιθυ­ μία. Η Τραγωδία στέκει καταμεσίς αυτής τη ς περίσσειας ζωής, οδύνης και χαράς, σ ε υπέροχη έκσταση, αφουγκράζεται ένα μακρινό βαρύθυμο τραγούδι -μιλάει για τις Μ ητέρες του Όντος, που τα ονόματά τους είναι: Αυταπάτη, Βούληση, Οδύνη» [Η γέννηση της τραγωδίας ή ελ­ ληνισμός και απαισιοδοξία, μτφρ. Χρήστος Μαρσέλλος, εισαγωγή Γ ιώργος Φα­ ράκλας, επίμετρο Μάρκος Τ σέτσο ς, Pierre Osmo, Εστία]. Άλλαν Πέρσυ: «Ο φιλόσοφος έρχεται

Ορισ τική έκδοση τη ς φημι­

αντιμέτωπος με το ν πόνο και προσπαθεί να βγάλει από αυτόν όφελος με τη μορφή τη ς γνώσης. Ακόμα και οι σκλη­ ρότερες στιγμές της ύπαρξης, όπως μια σοβαρή απώλεια, είναι μια ανοιχτή

το υ Βασίλη Β ασιλικού: από τα

πόρτα σε κάτι που χρειαζόταν να μά­ θουμε» [Νίτσε, 99 μαθήματα καθημερι­ νής φιλοσοφίας, μτφρ. Αγαθή Δημη-

σμένης

«αυτοβιογραφίας»

νεα νικά χρόνια και τις πρώ­ τες συγγραφικές προσπάθειες στη διεθνή αναγνώριση, και από τη ν αναγκαστική αυτο­ εξορία στην Ευρώπη εξαιτίας της Δικτατορίας πίσω στην Ελλάδα. Ο Βασίλης Βασιλι­

τρούκα, Πατάκης]. Στέλιος Ράμφος: «Ο εγκληματίας βρί­ σκεται σ το ύψος τη ς πράξεώς του όταν της αφαιρή κάθε ηθικό χαρακτηριστικό. Α ν νοιώθη τύψεις αυτοακυρώνεται. Ο Ν ίτσε θέλει να λειτουργούμε σύμφωνα με την πράξι και με το ύψος τη ς παρορμήσεώς της. Από τη ν στιγμή που μπαί­ νει το ηθικό συναίσθημα, η ίδια η πράξι απαξιώνεται» [Μ τσ ε για καλό γούστο, Αρμός]. Μαρούσι, 15/05/2001

κός μ ιλάει για όλους κ αι για όλα κ αι κυρίως για το ν εαυτό το υ σ α ν ένα πρόσωπο ενός μυθισ τορήματος.

E J Εκδόσεις Διόπτρα

Β bρείτε μας!

www.dioptra.gr

Ay. Παρασκευής 40, Περιστέρι, Τηλ.: 210 3302828

Βιβλία με θέα τη ζωή!

Si. ως αναγνώστης ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΟΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η λάθος συναίνεση

να π ρόσφ ατο πολύ ενδιαφέρον δο ­ κίμιο (σε αντίθεση με το ν εμπειρικό χαρακτήρα τ ω ν π ερ ισ σό τερω ν γύρω από τη ν κρίση βιβλίων) προσφέρει θεωρητικό υπόβαθρο σε αυτό που αρκε­ τοί μη ειδικοί διαισθανόμασταν: ότι δη­ λαδή για τη διαρκή επιδείνωση τη ς κατά­ στασης, που δεν είναι δυνατό να μην πα­ ρατηρούμε, δεν ευθύνεται μόνο η εφαρ­ μογή τω ν μέτρων αλλά και η ίδια η βάση της «συνταγής», που οδηγεί σ ε λίγο-πολύ προκαθορισμένο και πάντως αρνητικό για όποιον το υφίσταται αποτέλεσμα. Α ν

Ε

Γεώργιος Αργείτης Αθανάσιος Κορατζάνης Οικονομική πολιτική σταθερο­ ποίησης και αστάθεια στην ΟΝΕ Παπαζήσης, 2011

δ

έχουν δίκιο οι οικονομολόγοι Αργείτης και Κορατζάνης στη ν Οικονομική πολι­

τική σταθεροποίησης και αστάθεια στην ΟΝΕ, τό τε ο γιαλός είναι τουλάχιστον εξί­ σου στραβός με τ ο αρμένισμα. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται και επιχει­ ρούν να αποδείξουν ότι η «λύσ η » που επι­ βλήθηκε σ την Ελλάδα, αλλά και σ τη συ­ νέχεια σ ε Ιρλανδία και Πορτογαλία, υπα­ κούει σ τα ίδια ιδεολογικά θεμέλια πάνω σ τα οποία οικοδομήθηκε ολόκληρη η ΟΝΕ ω ς απόρροια τη ς Συνθήκης του Μάαστριχτ (θεμέλια τα οποία, δεν λέγεται αλλά νομίζω ότι μπορεί άνετα να συναχθεί, δεν αναμορφώθηκαν κατά τη ν εκπό­ νηση και θέση σε εφαρμογή τη ς Συνθή­ κης τη ς Λισαβόνας). Πρόκειται για τη «νέα (οικονομική) συναίνεση», που απο­ τελεί μια νεοφιλελεύθερης έμπνευσης σύγκλιση προϋποθέσεων και κανόνων δράσης μεταξύ ενός κυρίαρχου μέρους της θεωρίας και σύσσωμης τη ς κοινότη­ τας τω ν κεντρικών τραπεζιτών. Η τε ­ χνητή αυτή συναίνεση μου θυμίζει αρ­

κετά τη «θ εω ρ ία » του «τέλου ς της Ισ το ­ ρίας» του Φουκουγιάμα: και στις δύο πε­ ριπτώσεις, συγκεκριμένης κατεύθυνσης εμπειρικά δεδομένα εξελήφθησαν ω ς «φυσικοί νόμοι» και βάσει αυτών δημιουργήθηκαν πολιτικοί «μ ο νό δ ρο μ ο ι», τω ν οποίων κάποια στιγμή αποδείχθηκε η απόσταση από τη ν πραγματικότητα - χ ω ­ ρίς όμως να είναι πια εύκολη η αλλαγή πο­ ρείας ή η άμβλυνση τω ν συνεπειών. Οι καθαρά οικονομικές αδυναμίες της «νέας συναίνεσης» (η υποταγή τη ς δημοσιονο­ μικής σ τη νομισματική πολιτική, ο άκρι­ το ς «αντιπληθωριστικός ζή λος», η υποτί­ μηση του ρόλου της ιστορίας και του κρά­ τους, η υπερβολική και αυτοαναφορική πίστη στη ν ορθότητα ορισμένων ιδεών) οδήγησαν, κατά τους συγγραφείς, την Ευ­ ρωπαϊκή Έ νω ση γενικά και τη ν ΟΝΕ ει­ δικότερα σ ε μια μη πολιτική αντιμετώ­ πιση πολιτικών καταστάσεω ν και προ­ βλημάτων, σ ε αναπτυξιακό έλλειμμα, σε απίσχνανση τω ν βάσεων κοινωνικής πο­ λιτικής και τελικά σ ε αυτό που ονομάζουν «έλλειμμα ρεαλισμού»: οι βάσεις ενός ολόκληρου οικονομικού και θεσμικού οι­ κοδομήματος (η δήθεν αυτόματα θετική σχέση μεταξύ νομισματικής σταθερότη ­ τα ς και μεγέθυνσης - απασχόλησης και η αρνητική σχέση μεταξύ δημοσιονομικών ελλειμμάτων και νομισματικής σταθερό­ τητας - επενδύσεων) φαίνονται, κάτω από το μικροσκόπιο της απροκατάληπτης πα­ ρατήρησης, να μην ανταποκρίνονται ούτε σ τα χαρακτηριστικά όλων τω ν χω ρών που απαρτίζουν το ευρωπαϊκό σύστημα ούτε στις βασικές ιδιοτυπίες του ίδιου του

συστήματος, μεταξύ τω ν οποίων η καθο­ ριστικότερη ασφαλώς είναι η έλλειψη ερ­ γαλείων για πραγματικά κοινή οικονομική πολιτική. «Μ εταφραζόμ ενα» σε όρους κρίσης, όλα αυτά σημαίνουν τρία κυρίως πράγματα. Πρώτον, ότι η κρίση τη ς τελευταίας τριε­ τίας δεν ήταν συγκυριακή αλλά εγγε­ γραμμένη σ το χρωμόσωμα τη ς ΟΝΕ, αφού οι κύριες υποδοχές τη ς (παρατεταμένη στασιμότητα, υψηλή ανεργία, χα­ μηλή παραγωγικότητα, «ασύμμετρη γεω ­ γραφία» του δημοσίου χρέους, έλλειψη αλληλεγγύης) ήταν θεσμικά κατοχυρω­ μένες σ το ανώτατο επίπεδο. Δεύτερον, ότι η ελληνική κρίση είναι αποκαλυπτική και διόλου ε ξ Αποκαλύψεως, συνιστά δη­ λαδή όχι «ατύχημα» τη ς ΟΝΕ αλλά «εμ ­

πειρική απόδειξη της αποτυχίας τη ς». Τρίτον, ότι η «σω τη ρ ία » τη ς Ελλάδας, αλλά και η -ευκταία κατά τους συγγρα­ φ είς- επιβίωση της ΟΝΕ προϋποθέτει διαφορετικές επιλογές, βασισμένες σε διαφορετικό τρόπο σκέψης (ας μου επιτραπεί να πω, πάντως, ότι είναι πιο εύ­ κολο να λέμε παρά να βρίσκουμε τρ ό ­ πους να πραγματοποιηθεί η πλήρης απα­ σχόληση ή «να τεθεί ω ς βασικός στόχος του ΕΣΚΤ η σταθερότητα του χρηματο­ πιστωτικού συστήματος και όχι τω ν τιμών τω ν εμπορευμάτων»). Εξαιρετικά ενδια­ φέροντα και άλλα τό σ ο δυσοίωνα συμ­ περάσματα την εποχή ακριβώς του ποι­ οτικού (προς τα κάτω) άλματος τη ς ελ­ ληνικής κρίσης από κρίσης διαχείρισης σ ε κρίση πολιτικής. ■

Με σταθερές αξίες, συνεχίζουμε μαζί σε δύσκολους καιρούς! Σ τη ν A & G PAPER , o a s νο ιώ θ ο υ μ ε συνεργάτεβ.

210.6247.100 210.6247.200 AnGeAnGpaper.gr

δ :για τα παιδιά ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ

Παιδιά στην 8η Έκθεση Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη__________ τη χώρα με το χαμηλότερο π οσοστό ανάγνωσης στην Ευρώπη, η Έκ­

βλίο/α του συγγραφέα που θα συναντή­ σουν, ώ σ τε να μπορούν να συζητήσουν

θεση Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη είναι μια γιορτή του βιβλίου με προγράμματα για

μαζί του. β. Οι δάσκαλοι τω ν τά ξεω ν να μη συνο­ δεύουν μόνο, αλλά να συμμετέχουν μαζί με

Σ

κάθε ηλικία. Ανάμεσα σ ’ αυτά έγινε ένα σημαντικό συ­ νέδριο με θέμα «Τ ο βιβλίο στην εκπαί­ δευση», το οποίο είχε σαν αφετηρία, και παρουσίασε, τ ο νέο πρόγραμμα του ΕΚΕΒΙ/Υπ. Παιδείας και Δια Βίου Μάθησης για τη φιλαναγνωσία σ το δημοτικό σχολείο (για τις δράσεις του προγράμματος μπορεί ο καθένας να ενημερωθεί από τις ιστοσε­ λίδες τω ν δύο φορέων). Πρακτικά, η γιορτή του βιβλίου έχει να κά­ νει και με την προώθηση και την καλλιέρ­ γεια της φιλαναγνωσίας. Τ ο ξεφύλλισμα τω ν βιβλίων και η επαφή με τους δημιουρ­ γούς έχει αυτό το ν στόχο. Τ ο παιδικό κοινό έχει την τιμητική του στην έκθεση, αφού πολλοί συγγραφείς παιδικών βιβλίων συνάντησαν στην έκθεση τους

τους μαθητές τους. γ. Οι συναντήσεις πρέπει να γίνονται με μι­ κρές ομάδες, 25-30 παιδιών. Συζήτηση με 100 μαθητές δεν γίνεται. Η φετινή μου εμ­ πειρία είναι ότι ω ς συγγραφέας έμοιαζα με ηθοποιό που πάσχιζε να κερδίσει το κοινό του, όχι μιλώντας για τη δουλεία του αλλά στήνοντας παιχνίδια.

2. Το φαινόμενο «παίζω χωρίς να διαβάζω» Η Έ κθεση Βιβλίου - γιορτή μπορεί να λει­ τουργεί και ω ς παιχνιδότοπος. Οχι όμως μόνο αυτό. Εχουμε την εντύπωση ότι τα παιδιά ήρθαν στις εκδηλώσεις για το παι­ χνίδι που οργάνωσαν οι μεγάλοι, οι οποίες είχαν σχέση με κάποιο βιβλίο. Τ ο βάρος πρέπει να δίνεται σ το βιβλίο και όχι σ το

αναγνώστες τους.

παιχνίδι. Ζωγραφικές, θεατρικά δρώμενα, κουίζ κ.λπ. καλά είναι όλα, άλλα τι μένει

Αλήθεια, συνάντησαν τα παιδιά - αναγνώ­ σ τες ή απλά συνάντησαν παιδιά; Γιατί βέ­

σ το παιδί εκτός ίσως από την ανάμνηση μιας ευχάριστης δραστηριότητας; Συγγρα­

βαια πολλές εκατοντάδες παιδιά πήραν μέ­

φείς, εκδότες, εικονογράφοι, όλοι θέλουν να προωθήσουν τη δουλειά τους, να δια­

ρος στις εκδηλώσεις και ήταν πραγματικά συγκινητικό να βλέπεις ματάκια να λάμπουν και φωνούλες να ακούγονται... Θα καταθέσουμε λοιπόν σκέψεις και προ­ τάσεις, χωρίς μεμψίμοιρη διάθεση, βοη­ θώντας να γίνουν όλα καλύτερα του χρό­ νου.

1. Σχολικές τάξεις Αντιλαμβανόμαστε ότι τα σχολεία πιέζουν για συναντήσεις με συγγραφείς. Ω στό σο για να είναι γόνιμες πρέπει να υπάρχουν τρεις προϋποθέσεις: α. Οι μαθητές να έχουν διαβάσει το/τα βι­

θέσουν τα βιβλία τους και αυτό είναι απο­ λύτως θεμιτό. Ομως το παιδικό κοινό έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες, οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στο παιχνίδι.

3. Αφήγηση/ακρόαση Η αφήγηση και η ακρόαση μιας ιστορίας εί­ ναι κάτι μαγικό. Η εικόνα τη ς Λότη ς Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου να διαβάζει σ τα παιδιά ξεδιπλώνοντας την ιστορία του βιβλίου της μας χτύπησε το καμπανάκι. Η Λ ό τη δεν είχε ρόλο διασκεδάστριας! Ή ταν συγγραφέας που μιλούσε σ την ψυχή τω ν

παιδιών. Α ς δώσουμε την ευκαιρία σ τα παιδιά να ακούσουν, να προσηλωθούν, να φανταστούν, να νιώσουν τις ιστορίες. Μή­

μπορεί να είναι αισθητικά όμορφοι, δεν δι­ ευκολύνουν όμως την ουσιαστική επαφή

4. Απελπιστικός θόρυβος Για τις εκδηλώσεις τω ν ενηλίκων προβλέ-

κοινού και συγγραφέα. Προτείνουμε να οργανω θεί μια «παιδική βιβλιοθήκη», κοντά σ τα περίπτερα τω ν εκδοτών παιδι­ κών βιβλίων, όπου φοιτητές και φοιτή­ τριες τω ν παιδαγωγικών τμημάτων θα

πονται χώροι, αν όχι εντελώς κλειστοί, πάντως κάπως ηχομονωμένοι. Το ίδιο θα πρέπει και για τα παιδιά, που έτσι κι αλλιώς

χρονα τη ν πρακτική τους. Στο χώρο αυτό

δυσκολεύονται πολύ να συγκεντρωθούν

τα παιδιά θα μπορούν να ανακατεύουν τα

όταν επιπλέον γύρω τους γίνεται παν­ ζουρλισμός.

βιβλία και να τα γνωρίζουν, να διαβάζουν

5 . 0 χώρος τω ν παιδιών Ο χώρος τω ν παιδικών εκδηλώσεων θα

βιβλίου και φυσικά να παίρνουν μέρος σε κάποιο βιβλιοφιλικό πρόγραμμα.

πρέπει να είναι ξεχωριστός. Οι παιδικοί χώ­ ροι με το χρώμα και τα πολλά ανοίγματα

Η φιλαναγνωσία καλλιεργείται παντού. Πόσο μάλλον στην Έκθεση Βιβλίου! 1

πως να επανέλθουμε σ’ αυτούς τους παλι­ ούς τρόπους προσέγγισης τω ν βιβλίων;

έχουν τη ν ευκαιρία να δουλέψουν με παι­ διά και τους συγγραφείς, κάνοντας ταυτό­

με ησυχία, να συναντούν ανθρώπους του

ΕΥΓΕΝΙΟΣ Τ Ρ ΙΒ Έ Α Σ

στα βιβλιοπωλεία απότις Εκδόσεις *Τ>Μ οντερνοι Κ αιροί

δ:χω ρίς προϋπηρεσία ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΞΕΝΑΡΙΟ

Χρήστος Ιωαννίδης

Κάτι άλλαξε στοιχων ενοτήτω ν, μας αφηγείται τη ν ιστορία του. πάρχει ένα είδος βιβλίων που κινείται μεν σ το ολοένα διευρυνόμενο πεδίο τη ς εμπορικό­ τητας, έχει δε βλέψεις προς την από­ κτηση μιας κάποιας λογοτεχνικότητας. Συνήθως αυτή η κατηγορία μυθι­

Υ

στορημάτων υποστηρίζεται από μια επαρκή - σ ε σχέση με τη μετριοπαθή στόχευσή το υ ς - γλώ σσ α και από

Τετράγωνο, 2010 σελ. 234 € 19,90

δ

40 is

απλούς, αποτελεσματικούς και εύλη­ πτους αφηγηματικούς μηχανισμούς. Σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκει το Κάτι άλλαξε του Χρήστου Ιωαννίδη. Πρό­ κειται για μια εύληπτη ερωτική ιστο­

Κι όμως κάτι λείπει: το σημαντικό­ τερο στοιχείο που διακρίνει την αυ­ θεντική από τη ν ψευδο-λογοτεχνική αφήγηση, την ουσία από τη ν περι­ γραφή, εντέλει: τη λογοτεχνία από τη ν παραλογοτεχνία: το βάθος της λογοτεχνικής σύμβασης. Στην αυ­ θεντική λογοτεχνία, ακόμα και αν λεί­ πει η ψυχογραφική πρόθεση -και γι’ αυτό το βάθος τη ς λογοτεχνικής σύμβασης είναι ανεξάρτητο από το ψυχολογικό βάθος τω ν λογοτεχνικών η ρ ώ ω ν- ο συγγραφέας έχει προλάβει

ρία, κυρίως ομοφυλοφιλικού περιεχο­

να ορίσει ένα βαθύτερο επίπεδο κειμενικής πραγματικότητας, απευθυ­ νόμενος σ ε βαθύτερες ζώ νες της συ­

μένου, όπου συνευρίσκονται πολλά από τα δημοφιλή κλισέ του είδους: νε­ ανικές φυγές και παρέες, ο ευρωπαϊ­

νείδησης του αναγνώστη, εκπληρώ­ νοντας έτσι το αναγνωστικό συμβό­ λαιο που συνυπέγραψε με το ν τελευ­

κός ορίζοντας αλλά και τα ελληνικά νησιά, ένας αρρενωπός ετεροφυλόφι­

ταίο, όταν το ν παρελάμβανε από την εξωκειμενική πραγματικότητα.

λος, η μυστικότητα και η συνωμοτι­ κότητα που καλύπτουν την ομοφυλο-

Από το Κάτι άλλαξε λείπει αυτό το βάθος. Έ τσι, οι ή ρωες εμφανίζονται

φιλική σχέση, ένας αμήχανος θάνατος που γίνεται αιτία έκλυσης πόσης (ρύ­ σ εω ς ενοχών κ.λπ. Ω στό σ ο ο συγγραφέας δεν χάνει το μέτρο: δεν ξεπέφτει σ ε σπαραξικάρ­ διες περιγραφές ερωτικών σχέσεων, δεν ενδίδει σ ε πικάντικες περιγραφές σεξουαλικού περιεχομένου, δεν προ­ σπαθεί να κεντρίσει ταπεινά ένστικτα. Μ ετρημένα και ελεγχόμενα, υιοθε­ τώ ντα ς ω ς βασικό αφηγηματικό μη­ χανισμό την ιστόρηση τω ν γεγονότων υπό την οπτική γωνία τού κάθε ήρωα ξεχωριστά και τη συγκρότηση αντί­

συχνά προσχηματικοί, περσόνες που έχουν επινοηθεί εκ τω ν προτέρων για να συμβολοποιήσουν καταστάσεις και όχι πρόσωπα που σαρκώνουν ιδέες εν τη γενέσει τους. Επιπλέον, ορισμένες διατυπώσεις και ατάκες μαρτυρούν τη ν τηλεοπτική, λαϊφστάίλάδικη προέλευσή τους, κατατά σσοντας το βιβλίο του Χρήστου Ιωαννίδη μάλλον στην κατηγορία τω ν συμπαθητικών κειμένων που, παρά τη ν εμπορική του στόχευσή, διατηρεί την αξιοπρέπειά του, παρά στην κατά κυριολεξία λογοτεχνία. 1

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Νουάρ ιστορίες Μίκαελ Γιουρτ Χένινγκ Μάνκελ

Στιβ Γουάτσον

& Χα νς Ρούσενφελντ

Μ ΑΤΩΜ ΕΝΑ ΙΧΝΗ

Α Μ Ν Η ΣΙΑ

ΣΚ Ο ΤΕΙΝ Α Μ ΥΣΤΙΚ Α

Ένα εξαιρετικό ψυχολογικό θρίλερ που θα κάνει τον αναγνώστη

Ο συγγραφέας των βιβλίων FIREWALL

να αναρωτηθεί:

και ΠΡΙΝ ΠΕΣΕΙ Η ΠΑΓΩΝΙΑ,

; Υπάρχουν πράγματα στη ζωή που είναι καλύτερο

Χένινγκ Μάνκελ, στήνει μια σκοτεινή ιστορία μυστηρίου με φόντο το υποβλητικό, γκροτέσκο αφρικανικό τοπίο.

να μη θυμάσαι: Ποιος είσαι | αν δεν ξέρεις I το παρελθόν σου; I

I

Πώς μπορείς να αγαπάς χωρίς μνήμη;

Μια αδίστακτη δολοφόνος, ένας Ιάπωνας εγκληματίας πολέμου και ένας αποφασισμένος Αμερικανός

Στα ίχνη του Χένινγκ Μάνκελ '

αξιωματούχος είναι οι παίχτες σ’ ένα επικίνδυνο παιχνίδι ισχύος, προδοσίας και συνωμοσίας, απ’ όπου θα αναδειχθεί ο νικητής που θα κρατάει στα χέρια του την τύχη του κόσμου.

|

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ S S S S S ffiS iJ S S i Για α ν α γ ν ώσ τ ες μ ε α π α ι τ ή σ ε ι ς

κερδίστεένατριήμεροταξίδιγιαδύοάτομοστημυστηριώδη Στοκχόλμη! Πληροφορίες στο εσωτερικό ίων βιβλίων και στηνιστοσελίδαwww.psichogios.gr

και του Στιγκ Λάρσον, δύο νέα ονόματα έρχονται να ταράξουν τα νερά j της σύγχρονης σουηδικής αστυνομικής λογοτεχνίας.

^ Μ fiL

r »

ν

δ:συνέντευξη ΣΤΟΝ ΣΩΚΡΑΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟ

Μπουαλέμ Σανσάλ «Ο εκδημοκρατισμός του αραβικού κόσμου εξαρτάται από τη Δύση» Ο Αλγερινός Μπουαλέμ Σανσάλ (1949, Teniet-el-Haad) συμμετείχε στο αφιέρωμα στη λογοτεχνία των χωρών του αραβικού κόσμου «Ό ταν οι ιδέες εξεγείρονται», στην 8η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Μηχανικός με διδακτορικό στην οικονομία, απολύθηκε από τη θέση του στο Υπουργείο Βιομηχανίας της χώρας του το 2003, λόγω των πολιτικών του απόψεων, και η κυκλοφορία των περισσότερων βιβλίων του απαγορεύτηκε. Κατεξοχήν πολιτικός συγγραφέας, ο Σανσάλ άρχισε να γράφει επηρεασμένος από τον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του ’90, με πρώτο βιβλίο του το Le

Serment des barbares («Ο όρκος των βαρβάρων», 1999, βραβείο πρωτοεμφανιξόμενου συγγραφέα και Prix Tropiques/ADF). Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα L’Enfant fou de l’arbre creux (2001, Prix Michel Dard),

Dis-moi le paradis (2003), Harraga (2005) και το συνταρακτικό Le village de l’Allemand ou Le journal des freres Schiller («Τ ο χωριό του Γερμανού ή To

ημερολόγιο των αδελφών Σίλλερ») το 2008, το πιο γνωστό και βραβευμένο βιβλίο του (μεγάλο βραβείο του RTL-Lire και της Societe des gens de lettres, βραβείο Louis Guilloux κ.ά.), που εκδόθηκε στις Η Π Α και στην Ελλάδα με τον (ελαφρώς) παραπλανητικό τίτλο Ο Γ ε ρ μ α ν ό ς μ ο υ τ ζα χ ε ν τ ίν (Π ό λ ις, 2010). Το βιβλίο αναφέρεται στην αληθινή ιστορία ενός ναζί εγκληματία πολέμου, που βρίσκει προκάλυμμα στους κόλπους του Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης και, αργότερα, σ ’ ένα αλγερινό χωριό, μέσα από το ημερολόγιο των δύο γιων του. «Εξόριστος» σήμερα στη χώρα του (ςει με την οικογένειά του σ το μικρό Boumerdes, 40 χλμ. μακριά από το Αλγέρι), ο Σανσάλ αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση συγγραφέα που οι αντιξοότητες ενίσχυσαν το φρόνημά του αντί να τον αποθαρρύνουν.

Αρχίσατε να γράφετε στα πε­ νήντα σας. Πώς πήρατε την από­ φαση να ασχοληθείτε με τη λογο­ τεχνία, με το μυθιστόρημα;

δολοφονούσαν ανθρώπους. Για τ έ σ ­ σ ερα χρόνια δ εν είχαμε ο ένας ίχνη το υ άλλου. Λοιπόν, έπρεπε κανείς να σκεφτεί, να αναζητήσει κάποια λύση.

Μάλλον κατά τάχη. Τη δεκαετία του

Η πρώτη λύση ήταν φυσικά η φυγή,

’90 είχαμε εμφύλιο πόλεμο στη ν Α λ ­

το να εγκαταλείφει κανείς τη χώρα,

γερία, μια κ ατάσταση γενικευμένης

πράγμα που έκαναν χιλιάδες Αλγερι-

βίας. Έ να ς εμφύλιος πόλεμος δεν εί­

νοί. Η δεύτερη επιλογή ήταν να μεί­

ναι όπω ς ο πόλεμος απέναντι σ ε μια

νεις και να πολεμήσεις. Γράφοντας,

άλλη χώρα, είναι πόλεμος μέσα στη ν

καλώ ντας την Ευρώπη να βοηθήσει,

οικογένεια. Ο εχθρός είναι ο αδελφός

π ροσπαθώ ντας να α νορθώσεις τη ν

σου, ο γείτονάς σου, βιώνεις ακραίες

οικονομία και να δημιουργήσεις θέ­

καταστάσεις. Κάθε στιγμή μπορεί να

σεις εργασίας (κατείχα τό τε υψηλή

σκ ο τώ σ εις ή να σ κοτωθείς - δ ε ν ξ έ ­

θέση σ το Υπουργείο Βιομηχανίας).

ρεις, όταν ξεκινάς για τη δουλειά, αν

Ταυτόχρονα, ένιω σα ότι έπρεπε να

θα επιστρέφεις σ ώ ο ς σ το σπίτι το

μεταφέρω αυτές τις εμπειρίες μου

βράδυ. Το γεγο νό ς αυτό μας έκανε ν’

σ το χαρτί και έτσι γεννήθηκε Ο όρ­

αλλάξουμε πολύ γρήγορα. Μ έσα σ ε

κος των βαρβάρων.

μερικές εβδομάδες, όλες οι αξίες μας, όλα όσα αποτελούσαν τη ν κο­ σμοεικόνα μας κατέρρευσαν. Ο λό­ κληρος ο πληθυσμός περιήλθε σ ε κα­ τά στα ση σοκ... Ο ίδιος ο αδελφ ός μου εντάχθηκε στου ς ισλαμιστές που

Σ το μυθιστόρημά σας που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, Το χωριό του Γερμανού ή Το ημερο­ λόγιο των αδελφών Σίλλερ, επι­ χειρείτε έναν παραλληλισμό ανά­ μεσα στο ναζισμό, τον φονταμεν-

δ:συνέντευξη

ταλισμό και τη δικτατορία. Υπαι­ νίσσεστε ότι υπάρχει μια κοινή συνισταμένη ανάμεσα σε όλες τις μορφές ολοκληρωτισμού;

τορθώματά του. Κάποια στιγμή η αλ-

'Οταν βιώνεις αυτές τις καταστάσεις,

γερινή κυβέρνηση αποφάσισε να

προσπαθείς κάθε μέρα να καταλά­

απομακρύνει από τις τάξεις της τους

βεις τι συμβαίνει. Παρατηρείς τους

ξένους που είχαν λάβει μέρος σ τον

ζΐστική Γερμανία (« ο εχθρός του εχ­ θρού μου»...) Άρχισε να διηγείται, λοιπόν, στους μαθητές του τα κα-

ανθρώπους σ το δρόμο, σκέφτεσαι,

απελευθερωτικό αγώνα, σ το πλευρό

διαβάζεις, και φτάνει μια ορισμένη

της, και σκέφτηκε ότι δεν ήταν φρ ό ­

στιγμή που κατορθώνεις να δώσεις

νιμο να συνεργάζεται με έναν πρώην

ένα όνομα σ τα πράγματα. Δ εν ξέ ­

ναζί. Τ ον έδιωξαν λοιπόν από το

ραμε τι συμβαίνει με τη μαζική βία,

στρα τό και αυτός, καθώς δεν είχε

κανείς δεν καταλάβαινε. Είχα ακού­

πουθενά αλλού να πάει, κατέληξε σ ’

σει γι’ αυτή την ιστορία για το «χωριό

ένα μικρό χωριό. Στις αρχές της δε­

του Γερμανού» πριν από αρκετά χρό­

καετίας του ’80 βρέθηκα σ το νότιο

νια, ανακάλυψα το χωριό αυτό, κατά

μέρος της χώρας, όπου μου είχαν μι­

τύχη, το 1983, δέκα χρόνια πριν από

λήσει για το «χω ριό του Γερμανού».

το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου.

Αποφάσισα να το επισκεφθώ, από

Στη συνέχεια διάβασα διάφορα πράγ­

περιέργεια. Είπα στους κατοίκους

ματα για το Ολοκαύτωμα, το ν Δεύ­

«δ εν βλέπω εδώ κανέναν Γερμανό».

τερο Παγκόσμιο πόλεμο, τα πρα­

Μου απάντησαν «είχε το καφενείο»

κτικά της Δίκης της Νυρεμβέργης

(σχ εδόν με υπερηφάνεια), «ή τα ν

κ.λπ. και συνειδητοποίησα ότι ήμα­

ναζί», «ή τα ν ήρωας της επανάστα­

σ ταν ακριβώς σαν τους Εβραίους: έπρεπε να κρυβόμαστε.

Πιστεύετε ότι το Μέτωπο Εθνι­ κής Απελευθέρωσης γνώριζε την αληθινή ταυτότητα του ήρωά σας; Στην αρχή όχι, όχι πριν από την ανα­

σης!» Σοκαρισμένος, γύρισα σπίτι μου και σκέφτηκα: «ο άνθρωπος αυ­ τό ς ήταν εγκληματίας πολέμου». Για τους Αλγερινούς, ο Δ εύτερος Παγ­ κόσμιος πόλεμος δεν ήταν παρά μια ιστορία «ευρωπ αϊκή». Για χρόνια

κήρυξη της ανεξαρτησίας. Ή ταν ένας

σκεφτόμουν ποιος θα έπρεπε να πει

στρατιωτικός εκπαιδευτής που είχε

την ιστορία του. Τελικά, η απόφασή

έρθει από την Αίγυπτο του Νάσερ,

μου να γράψ ω το βιβλίο ήταν εκ μέ­

όπου είχε δουλέψει για τις μυστικές

ρους μου μια πράξη καταλογισμού

υπηρεσίες. Αργότερα έγινε καθηγη­

ευθύνης, σ ε συμβολικό επίπεδο.

τή ς σ τη στρατιωτική ακαδημία. Σιγά-

Ο κριτικός λογοτεχνίας Ρασίντ Μοχταρί, στο δοκίμιό του Η νέα πνοή του αλγερινού μυθιστορή­ ματος, αναφέρεται στο έργο σας

σιγά, είχε αρχίσει να διαισθάνεται ότι σ τον αραβικό κόσμο υπήρχε μεγάλη συμπάθεια για το ν Χίτλερ και τη να-

(όπως και στο έργο του Γιασμίνα Χάντρα, του Ρασίντ Μπουζεντρά και του Ταχάρ Τζαούτ, ο οποίος δολοφονήθηκε από τους ισλαμιστές κατά τη διάρκεια του εμφυ­ λίου) με τον όρο «λογοτεχνία έκτακτης ανάγκης» (litterature de I’urgence). Συμφωνείτε με αυτόν τον όρο; Απ ό τη μια πλευρά, είναι σ ω σ τό ό σο ν αφορά το μυθιστόρημά μου Ο

όρκος των βαρβάρων. Σ το έργο μου εμηνέομαι μεν από τη ν εηικαιρότητα, αλλά αναζητώ τις ρίζες τη ς σ το παρελθόν (πενήντα χρόνια πριν, έναν αιώνα πριν...) Επειδή ακριβώς δεν έχουμε συνείδηση του τι έχει προηγηθεί, μας εκπλήσσει το παρόν. Εάν είχα γράψει τα έργα μου σ τη Γαλλία, δεν θα μιλούσαμε για «λογοτεχνία έκτακτης ανάγκης», γιατί οι Γάλλοι

ρελθόν, ας προσπαθήσουμε να ξεχάσουμ ε». Πολλοί άλλοι, όμως, έχουν ανάγκη να καταλάβουν. Σ το μυθι­ στόρημά μου που θα κυκλοφορήσει το ν Σεπτέμβριο, με τίτλο Rue Darwin («Ο δ ός Δαρβίνου»), αλλάζω κι εγώ τη θεματική μου. Πρόκειται για έναν πο­ λυσύχναστο δρόμο σ το Αλγέρι, όπου πέρασα ένα μέρος από τη ν παιδική μου ηλικία, και αφηγούμαι ό,τι θυμά­ μαι μέσα από το φίλτρο το υ χρόνου, σαν αναμνήσεις από μια ά γνωστη χώρα. Μπουαλέμ Σανσάλ

Πιστεύετε ότι υπάρχει ελπίδα να αλλάξει το γραφειοκρατικό καθεστώς που κυβερνά σήμερα τη χώρα σας, μέσα στην αλυσίδα των πρόσφατων εξελίξεων στον αραβικό κόσμο,Α υ τό που έγινε σ τη ν Αίγυπτο ήταν

γνω ρίζουν το παρελθόν τους. Εμείς

μια αληθινή μοντέρνα επανάσταση.

γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα για

Στη ν Αλγερία, βλέπετε, η επανά­

τη ν ιστορία μας, σ ε μια χώρα που

σ τασ η ηροηγήθηκε κατά είκοσι χρό­

ιδρύθηκε μόλις πριν από 30-40 χρό­

νια: έγινε το 1988, ό ταν ο λαός απαί­

νια. Αποδέχομαι το ν ό ρο μόνο σ το

τη σε τη ν π τώση τη ς κυβέρνησης του

μέτρο που, ω ς λαός, οι Αλγερινοί

ενός κόμματος, τη δημοκρατία και τη

αγνοούμε τη ν ιστορία μας.

διεξαγωγή εκλογών. Χιλιάδες άνθρω­ ποι κατέβηκαν σ το δρόμο, ο στρα τός

Υπάρχει μια στροφή των νέων αλγερινών συγγραφέων, σήμερα, προς μια μεταμοντέρνα ατομικό­ τητα (όπως λ.χ. ο Μουσταφά Μπενφοντίλ), προς το χιούμορ (όπως ο Σαουκί Αμαρί) ή προς πιο ανάλαφρα θέματα, με μια τάση «απαγκίστρωσης» από τις πληγές του εμφυλίου.

τέ το ιο δεν συνέβη τό τε ούτε σ το Μα­

Α υ τό είναι αλήθεια. Πολλοί άνθρωποι

τω ν ισλαμιστών και τη ν αρχή του εμ­

λένε σήμερα «αυ τά ανήκουν σ το πα­

φυλίου πολέμου (δημιουργήθηκε μια

πυροβόλησε σ το ψαχνό, είχαμε πάνω από 1.000 νεκρούς, εξαφανίσεις, βα­ σανιστήρια κ.λπ. Π αρόλο που τίποτα ρόκο ούτε σ τη ν Τυνησία, το καθε­ σ τώ ς κλονίστηκε, άλλαξε το σύν­ ταγμα και περάσαμε σ ε ελεύθερες εκλογές που έφεραν την επικράτηση

Ο Γερμανός μουτζαχεντίν Πόλις, 2010 σελ. 302, € 17,16

πλειάδα ισλαμικών κομμάτων, άλλων

σκάρει κανείς για να φ τάσει σ τη δη­

φιλικών προς τη Χαμάς, άλλων προς

μοκρατία.

τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, άλ­ λω ν προς τους Ταλιμπάν κ.λπ.) Ν ο­ μίζω ότι σήμερα οι Αλγερινοί φ ο ­ βούνται μήπως αυτό ξαναγίνει (και αυτή είναι, βέβαια, π προπαγάνδα το υ καθεστώ τος: αν φύγουμε εμείς, θα έρθουν οι ισλαμιστές). Πιστεύω ότι στη ν Τυνησία, σήμερα, υπάρχει μια ελπίδα να επιτευχθεί αληθινή δη­ μοκρατία, όπου το ισλαμικό κόμμα μοιάζει κάπως με το αντίστοιχο της Τουρκίας. Όχι όμως και στη ν Αίγυ­ πτο.

Εκεί υπάρχει ένα

ισλαμικό

κόμμα που είναι πολύ επίφοβο να με­ τατραπεί σ ε ριζοσπαστικό -και μι­ λάμε για μια πολύ ευαίσθητη γεωπ ο­ λιτική θέση.

Πώς νιώθετε με την επιτυχία και την απήχηση του έργου σας στη Γαλλία, σε σύγκριση με άλ­ λους αλγερινούς συγγραφείς; Χαίρομαι, φυσικά, αλλά ταυτόχρονα έχω βρεθεί σ ε πολύ δύσκολη θέση. Είναι πολύ αντιφατικό. Στη χώρα μου έχω δεχτεί έντονες επιθέσεις, αι­ σθάνομαι απομονωμένος, έχω χάσει τους φίλους μου. Τα βιβλία μου έχουν απαγορευτεί, δεν με καλεί κα­ νείς. Είμαι διάσημος σ τη Γαλλία, με τιμούν, αλλά έχασα τη δουλειά μου, κατηγορήθηκα σχεδόν για τα πάντα (κινδύνευα να με δολοφονήσουν οι ισλαμιστές και, ταυτόχρονα, ανήκα σ τους «μιση τούς» εχθρούς του κα­ θεστώ το ς). Εξαιρούνται, φυσικά, λί­

Αυτό, όμως, δεν συνέβη στην Τουρκία... Όχι, γιατί υπήρχε μια συγκεκριμένη

δ

46

ιστορία, γιατί υπήρξε ο Κεμάλ Ατατούρκ, γιατί η Τουρκία αγκαλιάστηκε από την Ευρώπη και τη Δύση. Η λύση, σήμερα, βρίσκεται στη Δύση. Εάν βοηθήσει, η δημοκρατία μπορεί να επιτευχθεί. Η Αλγερία, το 1988, δημοκρατικοηοιήθηκε αληθινά. Επί τρία χρόνια ζήσαμε μια αληθινή ελευ­ θερία σ ε όλους τους τομείς, αλλά δεν μας υποστήριξε η Δύση και πέσαμε σ τα άκρα. Ο εκδημοκρατισμός του αραβικού κόσμου εξαρτάται από τη Δύση, από τη δυτική υποστήριξη. Αυ τό που λέω, πάντως, σ τους συμ­ π ατριώτες μου είναι ότι πρέπει να ρι­

γοι οξυδερκείς και καλλιεργημένοι άνθρωποι, αληθινοί διανοούμενοι. Η εμπειρία μου σ τη ν Αλγερία ήταν πολύ αρνητική, η γυναίκα μου επί­ σης, που ήταν καθηγήτρια σ το Λύ­ κειο, εξαναγκάστηκε σ ε παραίτηση μετά τη ν κυκλοφορία το υ Χωριού

του Γερμανού (θεωρήθηκα περίπου πράκτορας τη ς Μοσάντ!) Αντιμ ετω­ πίσαμε οικονομικά προβλήματα... Δ ε ν έχω κάνει τίποτα ιδιαίτερο επι­ διώκοντας τη ν επιτυχία σ τη Γαλλία, δεν έχω εμφανιστεί ποτέ σ την τηλε­ όραση ή στο ραδιόφωνο, που με κα­ λούν συχνά να σχολιάσω τη ν επικαιρότητα ή λογοτεχνικά θέματα.

Σας ευχαριστώ πολύ. Β

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΕΝΟΣ ΑΘΩΟΥ ΣΚ ΙΕΣ Τ Ο Υ Α Θ Ω ΜΟΝΑΧΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ «Σ τα όνειρά μου επιστρέφω στο χρόνο και γυρίζω πίσω στο Άγιον'Ο ρο?. Ξαναγίνομαι ένα? δεκαεννιάχρονο? φοιτητή?, χαμένο? στο πουθενά, και φ ο ρ ά ω τα ράσα. Κάθομαι μόνο? μου στην είσοδο του κελλιού μου και ξαφνικά εμφανίζονται πλήθο? μοναχοί. «Εξακολουθώ να ονειρεύομαι. Τ ώ ρ α είμαι μόνο? στο κελλί μου. Αυτό είναι ένα ερείπιο. Τ ο ταβάνι λείπει, τα απομεινάρια του κατεστραμμένου κτίσματο? παντού. Πανύψηλα ντουβάρια. Παράθυρα πουθενά, θ έ λ ω να β ρω ένα παράθυρο, να τ’ ανοίξω, να δ ω τι υπάρχει έ ξω από αυτά τα χαλάσματα. Ξαφνικά ανακαλύπτω ότι είμαι τελείω? γυμνό?. Τ α χέρια μου είναι δεμένα με χοντρό σκοινί, πίσω στην πλάτη. Πού να πάω τώρα, γυμνό? και δεμένο?;»

Κυκλοφορούν σε όλα τα βιβλιοπωλεία )Ι ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΟΙ Ή Σ ΖΩΗΣ Τ Α Φ ΕΓΓΑ ΡΙΑ Τ Η Σ Α Λ Η Θ Ε ΙΑ Σ ΜΡΗ ΚΟΝΤΖΟΓΛΟΥ α λ ή θ ε ια έ χ ε ι π ά ν τα δ ύ ο π ρ ό σ ω π α , έ ν α φ ω τ ε ιν ό

J ΣΤΑΦΕΓΓΑΡΙΑΤΗΣΑΛΗΘΕΙΑΣ

01 ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΟΙ

ι έ ν α σ κ ο τ ε ιν ό . Τ ι κ ρ ύ β ε τ α ι σ τη σ κ ο τ ε ιν ή π λ ε υ ρ ά

υ φ ε γ γ α ρ ιο ύ α λ λ ά κ α ι τ η ς α λ ή θ ε ια ? ; Π ο ιο ι ε ίν α ι ο ι α υ τ ο ί ο ι ά ν θ ρ ω π ο ι που α κ ρ ο β α τ ο ύ ν o ro u s

ε σ η μ β ρ ιν ο ύ ? τη? Ζ ω ή ? κ α ι π ού θ α το υ? ο δ η γ ή σ ε ι α έ ν α ο τ α ξ ίδ ι το υ? ; Τ ο σ φ ιχ τ ο δ ε μ έ ν ο κ ο υ β ά ρ ι

? μ ο ίρ α ? α ρ χ ίζ ε ι ν α ξ ε μ π λ έ κ ε τ α ι σ τα Φ ε γ γ ά ρ ι α

s Α λ ή θ ε ι α ? κ α ι ο ι ή ρ ω ε? το υ β ιβ λ ί ο υ έκ π λ η κ τ ο ι α κ α λ ύ π τ ο υ ν π όσ ο ά ρ ρ η κ τ α ε ίν α ι δ ε μ έ ν ε ? ο ι ζω έ?

ΚΟΝΤΖΟΓΛΟΥ

υ? σ το υ ? Μ Ε Σ Η Μ Β Ρ Ι Ν Ο Υ Σ Τ Η Σ Ζ Ω Η Σ .

Ε Κ Δ Ο Τ ΙΚ Ο Σ Ο Ρ Γ Α Ν ΙΣ Μ Ο Σ Λ ΙΒ Α Ν Η

www.livanis.gr

δ : βιβλιοκριτική ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Οι λέξεις είναι ευφ υέσ τερες από εμάς Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

ραγματεία περί γλώ σσας, γλωσσογονίας και γλωσσικής

γαν οριστικά και τελεσίδικα στην αυ­ τοκρατορία της ομιλίας και του έναρ-

πολυπολιτισμικότητας. Κάπως έτσι θα μπορούσε να είναι ο υπότιτλος του νέου μυθιστορήματος του Βασίλη Αλεξάκη, ενός συγγραφέα για το ν οποίο η γλώσσα, είτε πρόκειται για

θρου λόγου. Για να πλησιάσει αυτό το μάλλον χαμένο κέντρο κάνει κύκλους γύρω του, καθώς η αφηγήτρια ξαναζεί τις τελευταίες μέρες του αδελφού της Μιλτιάδη, καθηγητή συγκριτικής φιλο­

την ελληνική είτε για οποιαδήποτε άλλη, είναι ταυτόχρονα σαγήνη και μυστήριο, το οποίο θέτει ερωτήματα και αναζητά απαντήσεις.

λογίας στο Παρίσι, που είχε πάθος με τις λέξεις και της μετέδωσε το ν ιό της

Κι είναι οφθαλμοφανέστατο κάτι τέ ­

θαίνει για το ν homo sapiens και τις συ­ νήθειές του, μαθαίνει πολλά σχετικά με

Π

τοιο σε όποιον δει προηγούμενα έργα του, στα οποία πρωταγωνιστής είναι η γλώσσα και οι ποικίλες δυνατότητές της, που συχνά ξεπερνούν τη συνεί­ δηση του λαού και φτάνουν βαθιά σ το υποσυνείδητό του. Στη Μητρική γλώσ­ σα (1995), λ.χ., ψάχνει το νόημα του Ε τω ν Δελφών και μέσα από αυτή την πε­ ριήγηση στα ελληνικά τοπία και στις εκφάνσεις του ελληνικού λόγου ξανα­ βλέπει τη «μητρική γλώ σσ α» από από­ σταση. Στις Ξένες λέξεις (2003) ο αφη­ μ

Βασίλης Αλεξάκης Η πρώτη λέξη Εξάντας, 2011 σελ. 423, € 22

ανεύρεσης τη ς πρώτης λέξης της αν­ θρωπότητας. Στην έρευνα αυτή μα­

το ν ανθρώπινο εγκέφαλο και τις λει­ τουργίες του, τα κέντρα και τις συνά­ ψεις τω ν άπειρων νευρώνων του, ξεναγείται σ τον κόσμο τω ν βρεφών τα οποία αρθρώνουν τις πρώτες τους συλ­ λαβές και περιηγείται στους μύθους και στις εικασίες τω ν ανθρώπων για την πρώτη λέξη.

γητής μαθαίνει μια άγνωστη αφρικα­

Γλώσσα προσανατολισμού δεν είναι μόνο τα ελληνικά, που ω ς μητέρα και τροφ ός καθοδηγεί τις εξελίξεις· δεν εί­ ναι μόνο τα γαλλικά, που ω ς ξενίστρια

νική γλώσσα, τα σάνγκο, για να μυηθεί

γλώσσα φέρνει σ ε επαφή τους πρωτα­

σε έναν μη δυτικοευρωπαϊκό τρόπο σκέψης και σύλληψης του κόσμου. Εί­ ναι σαν να αναζητά συνεχώς έναν γαλ­

γω νιστές με πάμπολλα άλλα μυθιστο­

λικό καθρέφτη, για να γνωρίσει την ελ­ ληνική γλώσσα, και ένα νέο, αφρικα­ νικό, πρίσμα για να ξαναμάθει τα γαλ­ λικά.

ρηματικά πρόσωπα· είναι παράλληλα και αλληλεξαρτώμενα τα ρουμανικά, γλώ σσα μερικών δευτερευόντων χα­ ρακτήρων, τα οποία φωτίζουν πλάγια το ν δρόμο της έρευνας, τα σάνγκο, τα ισπανικά της Αργεντινής, τα μάκο, τα λατινικά που αρδεύουν ακόμα τα ευ­

Στην Πρώτη λέξη το κέντρο είναι οι πρώτες κουβέντες τω ν μακρινών μας προγόνων, που τους έβγαλαν από το

ρωπαϊκά γράμματα, τα ινδοευρωπαϊκά που γέννησαν πολλές από τις γνω στές

βασίλειο της σιωπής και τους εισήγα-

γλώ σσες της Ευρασίας κ.λπ. Τ ο ταξίδι

στις γλώ σσες είναι μια περιδιάβαση στους πολιτισμούς, στις παραδόσεις,

Κλειδί σ το μυθιστόρημα του Αλεξάκη είναι οι σκορπισμένες αναφορές στη

στις συναλλαγές μεταξύ τω ν λαών και στις ανταλλαγές γλωσσικών στοιχείων,

νοηματική, οτη γλώ σσα τω ν κουφών, η οποία αντιστίζει τη γλώσσα τω ν ομιλούντων και αποτελεί ίσως μια άτυπη

στα υποστρώματα κάθε γλώσσας και στις διαλέκτους, που ανοίγουν το ν ορίζο ντά τους σ ε μια ενδογλωσσική πο­ λυφωνία, αλλά και στους ήχους που λειτουργούν αισθητικά και φέρνουν το ν ακροατή συναισθητικά πιο κοντά σ τον πυρήνα τους. Ποια ήταν η πρώτη λέξη ίσως να μην έχει σημασία. Σε μια αποδομιστική πο­ ρεία, όπου το κέντρο είναι οριστικά χα­ μένο και το ένα σημείο οδηγεί ατελεύ­ τητα στο άλλο, οι κύκλοι που τρέχουν γύρω του, άλλοτε εστιάζοντας σ’ αυτό κι άλλοτε ακολουθώντας τη δική τους τροχιά, είναι ίσως πιο σημαντικοί. Πώς τα γαλλικά φύτρωσαν από τα λατινικά, όπως και τα ρουμανικά, αλλά και πώς τα ελληνικά επανευρίσκονται συνεχώς ω ς γλώσσα τροφοδότης. Πώς η ινδοευρωπαϊκή η ρωτόγλωσσα σκόρπισε λαούς και αταβιστικούς μηχανισμούς από την κοιτίδα της έως την Ινδία και την Ισλανδία. Πώς ο άνθρωπος γνωρί­ ζοντας τη γλώ σσα του μαθαίνει το ν εαυτό του και πώς γνωρίζοντας τις ξέ­ νες γλώ σσες ανακαλύπτει πόσα κοινά το ν συνδέουν με τους άλλους.

γέφυρα με τη μακρινή εποχή της άναρ­ θρης επικοινωνίας. Εντέλει, η προσπά­ θεια για επικοινωνία, είτε αφορά το ν χρόνο, το ν θάνατο, το ψέμα, το φα­ γητό ή το ν κίνδυνο, ήταν σίγουρα ο κι­ νητήριος μοχλός που ενεργοποίησε κέντρα σ τον εγκέφαλο και μετέτρεψε τις άναρθρες κραυγές σ ε χειρονομίες και σε έναρθρο λόγο. Ο ανθρώπινος πολιτισμός είναι γερά στηριγμένος στις ποικίλες γλωσσικές εκφάνσεις, είτε πρόκειται για τα μακραίωνα ελληνικά είτε για τα αφανή σάνγκο, είτε για την κοσμοπολίτικη γαλλική είτε για την άσημη νοηματική. Ο έλληνας πεζογράφος που ζει σ το Πα­ ρίσι γράφει τα ελληνικά με το ν σεβα­ σμό του εκπατρισμένου που αγαπά πιο πολύ από τους ντόπιους την Ελλάδα. Στήνει προσεκτικά τις εκφράσεις του, απλώνει με άπειρες σπειροειδείς πο­ ρείες και επαναλήψεις την ιστορία του, έ σ τω κι αν ο συνειρμός δεν χτίζει πάντα στιβαρές πλοκές, και έτσι κυ­ κλώνει το θέμα του προϊδεάζοντας πως η απάντηση δεν θα δοθεί π ο τέ.·

διβιβλιοκριτική

Θρίαμβος εφ ηβείας

Χρκττος Παπαγεωργίου

ιστορία που ο συγγραφέας Γιώργος Συμπάρδης αφηγείται (θυμάστε τ ο θόρυβο που σήκωσε το προηγούμενο μυθιστό­

Η

ρημά του Ο άχρηστος Δημήτρης) έλ­ κει τη γοητεία της από το γεγονός ότι είναι εντελώ ς φανταστική. Πράγματι, και σ ε καμία περίπτωση, ο εν λόγω μύθος δεν θα μπορούσε, παρά την καθαρότητα και το ρεαλισμό τω ν η ρώων, να έχει συμβεί σ το παρελθόν ή πάλι να συμβεί επακριβώς σ το μέλ­

θ ώ ς α ντιμετωπίζουν οικογενειακά προβλήματα (τζόγ ος ο άνδρας της μίας, χωρισμός τη ς άλλης), εμφανί­ ζεται η τρίτη γυναίκα, η τραπεζοκό­ μος σ το ίδιο νοσοκομείο Βιβή. Η συγ­ κεκριμένη φιγούρα, μαζί με την σύ­ ζυ γο Ματίνα, η οποία έχει αρραβωνιαστεί το ν Ζαχαρία πριν το ν παν­ τρευτεί τρεις φορές, είναι παρούσες μέχρι το τέλος. Ο πεθερός της Ό λ­ γας, ο τα ξιτζή ς ο Στέλιος, συνδέεται κι αυτός φιλικά και επαγγελματικά με

λον. Και το ύ το γιατί ο από κάθε άποψη μετριότατος αντι-ήρωας, που ακούει σ το όνομα Ζαχαρίας, ευρι­ σκόμενος εν μέσω τεσ σ ά ρ ω ν γυναι­ κ ώ ν και κάποιων δευ τερ ευ ό ντω ν π ρωταγωνιστών, φλερτάρει με τη βύ­

Ρ μ

Γιώργος Συμπάρδης Υπόσχεση γάμου

θισή του σ το ν υπό διάλυση οικογε­ νειακό μανδύα, παρά με τη ν ερωτική λεωφ όρο που ανοίγεται μπροστά του και που υπόσχεται μέρες και νύχτες άκρως συναρπαστικές. Πάντως, και για να είμαστε δίκαιοι απέναντι σ ’ ένα λογοτέχνημα που αφήνει ευχάριστη γεύση απ’ τη ν αρχή μέχρι το τέλος, η

Μεταίχμιο, 2011 σελ. 483, € 17,70

θεματολογική επεξεργασία του είναι κάτι παραπάνω από δρομολογημένη εκκρεμότητα, είναι σ αφ έστατα εξι­ χνιασμένη φανταστική και υπερβα­ τική αναζήτηση. Τ ο βιβλίο ξεκινάει με τη γνωριμία του Ζαχαρία με τις νοσοκόμες Αλέκα και Όλγα. Ό ταν οι δύο γυναίκες σταδιακά αποσύρονται από τ ο προσκήνιο, κα­

Είναι απίστευτη η ικανότητά του να κεντάει τις ζωές των ανθρώπων, να τις φέρνει κοντά διαπλέκοντάςτις, να ερμηνεύει συμπε­ ριφορές βιωματικές και θεματικές, να ψυχαναλύει προσωπικότητες, που μπορεί να μην είναι περίπλοκες, είναι όμως σημαντικές και της διπλανής πόρτας.

το ν κεντρικό χαρακτήρα και παράλ­ ληλα παίζει ρόλο π ροστάτη τη ς συ­ ζύγου και τω ν παιδιών του γιου του. Κάποιοι άλλοι, ιδίως γονείς, παιδιά, αδέλφια, φίλοι και μετανάστες, παίρ­ νουν το δικό τους χώ ρο μέσα σ το έργο και συνεισφέρουν ω ς οι καθο­ ριστικές πινελιές ή οι λεπτομέρειες σ ’ αυτόν το ν κοινωνικό και ψυχολογικό λογοτεχνικό πίνακα. Η, σ ε τελευταία ανάλυση, εμμονή του Ζαχαρία να χω­

ρίσει για να παντρευτεί τη Βιβή, χω­ ρίς ν’ απατό όμως τη σύζυγό του, εί­ ναι τ ό σ ο τραγικά εμπειρική και π ρω­ τάκουστη, που για πρώτη φορά σ τα πεζογραφικά πράγματα εμφανίζεται

και τα λοιπά και θα πέσει μέσα. Χ ω ­ ρίς να μπορέσει π οτέ να απαντήσει σ το ερώτημα ποια ήταν ο μεγάλος έρω τα ς τη ς ζω ή ς του, ποια γυναίκα το υ μίλησε τη γλώ σσ α τη ς αλήθειας

μια ερωτική πράξη το λιγότερο κ ω­

και τη ς εμπιστοσύνης.

μική, κραυγαλέα και παιδική. Απ ’ τη ν

Τ ο μυθιστόρημα του Γιώργου Συμ-

άλλη, η υποψήφια σύζυγος και νυν

πάρδη Υπόσχεση γάμου κυριολεκτι­ κούς καθηλώνει. Είναι απίστευτη η ικανότητά του να κεντάει τις ζω έ ς

«αρραβωνιαστικιά», χωρίς η ίδια να αντιλαμβάνεται το μέγεθος τη ς κενό­ τη τας του άντρα ή, εν πάση περιπτώσει, παρακάμπτοντάς την, είναι πρόθυμη να πραγματοποιήσει ένα όνειρο ζω ής, που τη ς π ροσφέρει απλόχερα έσ τω και με καθυστέρηση ένα άτομο, που αδυνατεί να δει την υπόθεση που προκύπτει με μάτια κα­

τω ν ανθρώπων, να τις φέρνει κοντά διαπλέκοντάς τις, να ερμηνεύει συμ­ περιφορές βιωματικές και θεματικές, να ψυχαναλύει προσωπικότητες, που μπορεί να μην είναι περίπλοκες, είναι όμως σημαντικές και τη ς διπλανής πόρτας. Κάθε ήρωας, σ το ν οποίο δί­

θαρά και συναισθήματα ξεδιαλυμένα. Έ τσι, κατά κάποιον τρόπο, θα πέσει

νει πρωτοβουλία, κινείται με τρόπο

στην παγίδα που του στήνει η Ματίνα (η οποία μαθαίνει τα πάντα από το ν εξάδελφο, που πουλά ασημένια και

τρου σκιών, σαν θεατρίνος σ ’ ένα πρωτοποριακό θεατρικό σανίδι. Εί­ ναι, εν κατακλείδι (και αφού δεν ταυ­

χρυσά κοσμήματα,

τίζεται με κανένα πρόσωπο), ένας πα-

μέσα σ ε

μια

τσάντα, σ τα νοσοκομεία), που έχει ερωτικό χαρακτήρα και που ο Ζαχα­ ρίας απλώς θα ξεχάσει ψυχασθένειες

αξεπέραστο, σαν φιγούρα του θεά­

νεπόπτης αφηγητής, που ξέρει και μπορεί να μην αφήνει τίποτα σ την τύχη του, τίποτα α νερμή νευτο.·

δ : βιβλιοκριτική

Ταξιδεύοντας με τον Π υθεα

Νίκος Κ. Κυριαζής

εω ρ ώ το ν τιμημένο με το Κρατικό Βραβείο Λ ο γ ο τε ­ χνίας Γιώργο Λεο νά ρδ ο το ν

Θ

«π ρ ύτανη » τω ν ελλίινω ν συγγρα­ φ έ ω ν ιστορικού μυθιστορήμ ατος (με ήδη 9 έργα) και η Μυστική Θούλη επιβεβαιώνει τη ν άποψή μου. Ο ήρωας του μυθιστορήματος, Ανδριώτη ς με τ ο όνομα «Ά ν δ ρ ο ς », ξ ε ­ κινά σ το τελευταίο τέ τα ρ το το υ 16ου αιώνα ένα ταξίδι που θα το ν φέρει από τ ο νησί το υ ω ς μαθητευόμενο πλοηγό σ τη Βενετία, και μετά ω ς πλοηγό και συγκυβερνήτη καραβέλας σ ε ταξίδι αναζήτησης σ το ν Βόρειο Ατλαντικό, σ ε μια προ­ σπάθεια να ανακαλύψει το βόρειο πέρασμα που συνδέει το ν Α τλ α ν­ τικό με το ν Ειρηνικό. Σ το ταξίδι θα έχει να το ν καθοδηγεί το ν έλληνα

μ

Γιώργος Λεονάρδος Ξεκλειδώνοντας τη Μυστική Θούλη Λιβάνης, 2010 σελ. 415, € 17,15

θαλασσοπόρο από τη Μασσαλία του 4ου αιώνα π.Χ., το ν Πυθέα, που π ρώ το ς τα ξίδεψ ε στις θάλασσες αυ­ τές, τη ν Βρετανία, τη Βαλτική (που εκείνος τη ν ονόμασε έτσι) μέχρι ίσω ς και τη ν Γροιλανδία. Τ ο πλοίο θα παγιδευθεί σ του ς πά­ γους, το πλήρωμα θα επιςήσει ένα σκληρό χειμώνα και σ το δρόμο του γυρισμού, νότια, θα ναυαγήσει σ τις Μπαχάμες, όπου ο Ά ν δρ ο ς θα δώσει το όνομά του, που είναι και το όνομα του πλοίου του, σύμφω να με το ν συγγραφέα, σ ε ένα από τα νη­

σιά το υ συμπλέγματος που φέρει μέχρι σήμερα τ ο όνομα αυτό. Η Εσχάτη Θούλη είναι η μυστική χώ ρα τ ω ν Υπ ερ β ορείω ν που ενέ­ π νευσε τη ν κλασική αρχαιότητα, αλλά χρησιμοποιήθηκε και ω ς μυ­ στικό σύμβολο από τους Ναζί (η σβάστικα ήταν πριν τους Ναζί σύμ­ βολο ειρήνης). Ο συγγραφέας μάς παρασύρει σ το ταξίδι μαζί του, που πέρα από τις γεωγραφ ικές και ισ το ­ ρικές γνώ σεις είναι και ταξίδι σ ε γνώ ση , θρησκείες και λαογραφία. Η Θούλη ά λλω σ τε συμπληρώνει τό σ ο χρονικά ό σ ο και χωρικά το προ-

Η Εσχατη Θούλη είναι η μυστική χώρα των Υπερβορείων που ενέπνευσε την κλασική αρχαιότητα, αλλά χρησιμοποιήθηκε και ως μυστικό σύμβολο από τους Ναζί (η σβάστικα ήταν πριν τους Ναζί σύμβολο ειρήνης)

ηγούμενό το υ βιβλίο, το ν Μαγγελάνο, που διαδραματίζεται σ τις αρ­ χές του 16ου αιώνα και τις θάλασ­ σ ες το υ Νότου. Τ ο βιβλίο συμπληρώνεται με θαυ­ μάσιες φω το γρα φ ίες του ίδιου του συγγραφέα που επανέλαβε π ρο σω ­ πικά το ταξίδι το υ ή ρωά του. ■

Duende έ ξ ω από το Αίγιο

Σ

υλλογή παλαιότερων διηγη­ μάτων από διαφορετικά βι­ βλία το υ Ραπτόπουλου με

κοινό σημείο αναφοράς ένα φαντα­ στικό χωριό τω ν 500 κατοίκων, τη Λί­ μνη Αχαΐας, που σε ορισμένες ιστο­ ρίες αναφέρεται εν παρόδω, σε ορι­ σμένες αποτελεί το φυσιολογικό φόντο για τη νομοτελειακή εξέλιξη του διηγήματος, ενώ σε άλλες παίζει το ρόλο του καταλύτη της ιστορίας. Ο συγγραφέας τοποθετεί το παραθεριστικό αυτό θέρετρο κάπου ανάμεσα σ το Διακοπτό και το Αίγιο, καθιστών­ τας το εύκολα οικείο σ τον έλληνα αναγνώστη. Αυτή η προσβάσιμη οι­ κειότητα όμως αποτελεί απλά το δέ­ λεαρ που οδηγεί το ν αναγνώστη να βρεθεί παγιδευμένος σε καταστάσεις εντελώς ανοίκειες και ακραίες. Η Λίμνη Αχαΐας είναι μόνο κατ’ επί­ φαση ο κοινός παρονομαστής τω ν ιστοριών της συλλογής. Στην πραγ­ ματικότητα, όλες οι ιστορίες περι­ στρέφονται γύρω από το ν άξονα θάνατος-έρωτας, αλλά η προκύπτουσα κεντρομόλος είναι μια νοσηρότητα, που διαπερνά σαν ηλεκτρικό ρεύμα όλες τις σελίδες της συλλογής. Τ όσο στην νουβέλα «Τ ο παιγνίδι» όσο και στα διηγήματα που ακολουθούν, ο ερωτισμός αποβαίνει μοιραίος, η αθωότητα καταστροφική, οι καλές προθέσεις παραπλανητικές, η ασφά­ λεια τη ς οικογένειας τουλάχιστον

εφαλτήριο εκμετάλλευσης. Επίτευγμα του βιβλίου πως ενώ καταπιάνεται με «σό κ ιν» θέματα δεν πέφτει στην εύ­ κολη παγίδα της ηθικολογίας ούτε χα­ ρίζεται σ ε χαρακτήρες που γίνονται συμπαθείς λόγω της μαύρης μοίρας τους (σύνδρομο Νίκος Εανθόπουλος). Αναμφισβήτητα ο Ραπτόπουλος γρά­ φει ωραία, παρά τις σ ε ορισμένα ση­

Αλεξάνδρα Σαμοθράκη

μεία υπερβολικές λεπτομέρειες που ίσως έχουν αρνητικό εναλλακτικό κό­ στος, καθώς δεν προσδίδουν στην πρόζα του τίποτε περισσότερο από αυτό που θα μπορούσε να επιτύχει με λίγη περισσότερη οικονομία. Η οικο-

Όλες οι ιστορίες περιστρέφονται γύρω από τον άξονα θάνατος-έρωτας, αλλά η προκύπτουσα κεντρομόλος είναι μια νοσηρότητα, που διαπερνά σαν ηλεκτρικό ρεύμα όλες τις σελίδες της συλλογής

Βαγγέλης Ραπτόπουλος Ισ τορίες της Λίμνης νομία θα μπορούσε να είναι το ζη ­ τούμενο και σ το σύνολο της συλλο­ γής αφού, αν και πρόκειται για 15 ιστορίες, ο αναγνώστης μπορεί εύ­ κολα να τις ανάγει στην εξής μια: ατομικιστική κοινωνία, απομόνωση, Ίντερνετ, απογοήτευση, αυτοκτονία, επιβίωση, όλα είναι απλά ένα «απέ­ ραντα άδειο σπίτι». 1

Κέδρος, 2011 σελ. 508, € 19,70

δ : βιβλιοκριτική

Ποιητής ορατών τε πάντων και αοράτω ν

πεποίθηση ότι η λογοτεχνία εί­ ναι το καταφύγιο τω ν ιδανικών γίνεται εύκολα θρύψαλα αν αναλογιστούμε πόσα βιβλία μαύρων

Η

συγγραφέων εκδίδονται. Α ν δε μετρή­ σουμε πόσα τέτοια βιβλία μεταφρά­ ζονται σ τα ελληνικά, μπορούμε με σι­ γουριά να καταρρίψουμε το μύθο ότι ζούμε σε μια κοινωνία πολυφωνίας. Υπάρχει και πιο απλός τρόπος βέβαια να καταρριφθεί η πλάνη αυτή και ο τρόπος αυτός είναι το βιβλίο Αόρατος άνθρωπος. Γραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και βραβευμένο με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας τω ν ΗΠΑ, από έναν εκ τω ν κορυφαίων αφροαμερικανών συγγραφέων, το βι­ βλίο πραγματεύεται το τι εστί όχι τό σ ο το να είσαι μαύρος αλλά το να είσαι κοινωνικά αόρατος. Ο ανώνυμος πρω­ ταγωνιστής ξεκινά τη διήγησή του οπλισμένος με την αισιοδοξία που προκύπτει από την αθωότητα του νε­ μ

Ραλφ Έλισον Αόρατος άνθρωπος Μετάφραση: Αγορίτσα Μπακοδήμου Κέδρος, 2011 σελ. 549, € 25

αρού της ηλικίας του, σύντομα όμως οι απανωτές ατυχίες του (κάποιες ό ντω ς απόρροια μιας κακής μοίρας, άλλες προϊόντα μιας ακόμη χειρότερης εκ­ μετάλλευσης από διευθυντές, αφεν­ τικά και ταγούς της κοινωνίας του), τον ωθούν να γίνεται όλο και λιγότερο αντιληπτός από τους γύρω του, όχι ω ς φυσική παρουσία αλλά ω ς το ποιος πραγματικά είναι. Μέσα από περιστα­ τικά ωμής και αναίτιας βίας, που ο πρωταγωνιστής με αγνή παθητικότητα αποδέχεται ω ς μη σουρεαλιστικά, δια­

γράφεται η νομοτελειακή πορεία που θα το ν οδηγήσει μακριά από το κολέ­ γιο όπου σπουδάζει σ το Νότο, στην εκ­ προσώπηση ενός πολιτικού κινήματος σ το Χάρλεμ τη ς Νέας Υόρκης, για να καταλάβει πολύ αργά πως η τυφλό­ τη τα τω ν ηγετών της μαύρης κοινότη­ τας δεν είναι πάντα αναπόφευκτη και μερικές φορές είναι ηθελημένη. Θυμίζοντας έντονα τις σοκαριστικές βίαιες σκηνές του Θα φτύσω στους τά­ φους σας του Μπορίς Βιάν, κυρίως ω ς προς την αποδοχή τη ς εκμετάλλευσης ω ς κάτι αναπόφευκτο και ακροβατών­ τας πάνω σ ε νότες της τζαζ, με την οποία τό σ ο ο Βιάν όσο και ο Ελισον εί­ χαν μεγάλη συναισθηματική εμπλοκή, ο Αόρατος άνθρωπος είναι ένα βιβλίο που δυστυχώς γίνεται όλο και πιο επί­ καιρο, ιδίως στην Ελλάδα που τώρα καταφέρνει να αποδεχτεί ότι τα κρού­ σματα ρατσιστικής βίας δεν είναι πάντα ίδιον χω ρών του εξωτερικού. Με συμβολισμούς που ταράζουν, κυ­ ρίως υποδεικνύοντας πως τα πιο σόκιν πράγματα είναι αυτά που αποδεχόμα­ στε, με ιδέες επαναστατικά πεζές και με μια πικρία που ποτέ δεν ορίζεται ω ς τέτοια, ο Αόρατος άνθρωπος εδώ και χρόνια θεωρείται αριστούργημα. Είναι όμως πια καιρός να γίνει κατανοητό πως ο λόγος για το ν οποίο θα έπρεπε να θεωρείται απαραίτητο ανάγνωσμα είναι πολύ πιο καθημερινός και πολύ πιο φορτικός από την αριστοτεχνικότη τα τη ς γραφής του. 1

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ Α Π Ο ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ANUBIS

Ζ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ο Max Brooks συλλέγει συγκλονιστικές προσωπικές μαρτυρίες ανά τον κόσμο και μας αποκαλύπτει το μέγεθος και τη φρίκη ίου Παγκοσμίου Πολέμου με τα ζόμπι.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗΣ ΛΕΓΕΩΝΑΣ Μια συναρπαστική τριλογία που απεικονίζει με εξαιρετική λεπτομέρεια το χάος, τη βία αλλά και τη μεγαλοπρέπεια της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας του 1ου π.Χ. αιώνα.

yflnuDIS| www.anubis.gr Κενιρική Διάθεση: Σουλιάνη 17, Αθήνα, tnfl.: 2103801487, fax: 2103841095, e-mail: anubis5compupress.gr

δ : βιβλιοκριτική

Στην εποχή των επαναστάσεων

Θανάσης Μήνας

Σ

το έκτο του μυθιστόρημα ο

Έ κο μας μεταφέρει στη ν Ευ­ ρώπη τη ς Εποχής των επανα­ στάσεων (ανατρέχοντας σ το ν Έρικ Χόμσμπαουμ): την εποχή που σά ­ ρω σε σαν λαίλαπα το ancient regime της γηραιός ηπείρου κατά το ν 19ο αι­ ώνα, με αφετηρία την Γαλλική επα­ νάσταση, ενδιάμεσο σταθμό το 1848 (και τα παρελκόμενα της Μπρυμέρ) και κατάληξη την παρισινή Κομμούνα του 1871, π ερνώντας μέσα από τα ιταλικά επαναστατικά κινήματα του Τζουςέπε Ματσίνι και του Τζουςέπε Γκαριμπάλντι, σ τα οποία και εστιάζει ο συγγραφέας. Ανάμεσα σ το Τορίνο, το Παλέρμο και το Παρίσι, ανάμεσα σ ε καρμπονάρους και βουρβώνους, σ ε κομμουνάρους και δεκεμβριστές, κινείται -π άντα στις σ κιές- ο κεντρι­ κός ήρωας του βιβλίου, που ακούει σ το όνομα Σιμονίνι, εκ του Πεδεμοντίου προερχόμενος. Ο Έ κο το ν περι­ γράφει με τα πιο μελανά χρώματα: Ουμπέρτο Έκο Το κοιμητήριο της Πράγας Μετάφραση: Έ φη Καλλιφ ατίδη Ψυχογιός, 2011 σελ. 567, € 19,90

αντιδραστικός, αντισημίτης, με λίμπιντο καταπιεσμένη από τη θρη­ σκευτική μισαλλοδοξία, κανονικός μισάνθρωπος, ο Σιμονίνι προσφέρει τις υπηρεσίες του σ ε όποιον προ­ σ φ έρει π ερ ισσότερα · σ τη ν περί­ π τωσή μας πλειοδότης είναι ο Καβούρ, ο θεωρούμενος ω ς αρχιτέκτο­ να ς τη ς ιταλικής ενοποίησης υπό το σκήπτρο του Βίκτωρος Εμμανουήλ. Δρώ ντα ς ω ς πράκτορας το υ αμφιλε­ γόμενου αυτού πολιτικού, ο Σιμονίνι

εργάζεται π υρετωδώς προκειμένου να εξισορροπήσει τις νίκες του Γκαριμπάλντι και να αποτρέψει μια επί­ φοβη δημοκρατική (σοσιαλιστική;) προοπτική σ το πάλαι ποτέ βασίλειο τω ν Δύο Σικελιών. Ο Σιμονίνι είναι εξάλλου ο μοναδικός ατόφιος μυθι­ στορηματικός χαρακτήρας του βι­ βλίου - ο ι υπόλοιποι βασικοί παίκτες είναι ιστορικά πρόσωπα. Κι επειδή ω ς μυθιστορηματικός ήρωας έχει μεγα­ λύτερη ελευθερία κινήσεων, φέρεται ω ς ο συντάκτης-πλαστογράφος τω ν διαβόητων Πρωτοκόλλων τω ν Σ ο ­ φ ώ ν τη ς Σιών (βλ. Θεωρίες συνωμο­ σίας και λοιπά έργα του Πιερ-Ανρί Ταγκυέφ), που υποτίθεται ότι ενέ­ πνευσαν το ν Χίτλερ στην υλοποίηση τη ς Τελικής Λ ύσης και που (ω! αυτή η διακειμενικότητα) επανέρχονται σ τις σελίδες του Έκο. Τ ο μυθιστόρημα του Έ κο παρουσιά­ ζει ενδιαφέρον επειδή η εποχή σ την οποία αναφέρεται είναι μια άκρως εν­ διαφέρουσα ιστορικά περίοδος. Έ χω όμως ενστάσεις. Πρώτον, η ακατά­ σχετη παράθεση ονομάτων, ημερο­ μηνιών, τοπωνυμίων, συμβάντων κ.λπ. εμποδίζει το ν Έ κο να ελιχθεί αφηγηματικά· η αφήγησή του είναι απλώς -κ άτι παραπάνω από- ισάξια ενός ευπρόσωπου ιστορικού μυθι­ στορήματος. Το γεγονός ότι είναι γραμμένο με τη μορφή ημερολογίου, σ τα πρότυπα του Ευγένιου Σύη ή του Αλεξάνδρου Δουμά (υιού) π ροσθέτει

γοητεία σ το κείμενο, όχι όμως και ψαχνό: ό σ ο πειστικός κι αν είσαι, εί­ ναι αναχρονισμός να προσπαθείς να γράψεις σ το 2011 όπως έγραφαν οι άνθρωποι σ τα μέσα το υ 19ου αιώνα. Δεύτερον, οι χαρακτήρες (πλην του Σιμονίνι) παρουσιάζονται προσχημα­ τικά, παρά τπ ν όποια διάθεση απο­ μυθοποίησής τους από το ν συγγρα­

κότητας το υ Σιμονίνι απουσιάζει μυστηρ ιω δώ ς ο Μεγάλος Άλλος. Τ έτα ρτον και κυριοτέρον: οι μυστικές εταιρείες πιθανότατα έπαιξαν το ρόλο τους στη ν προετοιμασία τω ν επαναστατικών κινημάτων το υ 19ου αιώνα, όμως, παρακαλώ, όχι άλλους Ιησουίτες, μασόνους, ναϊτες, ροδόσταυρους, ιλουμινάτους και τα ρέστα

φέα: το ότι, φ ερ’ ειπείν, ο Γκαριμ-

εν είδει μπαμπούλα.

πάλντι ήταν μικρόσωμος και στρα-

Τα πιο ενδιαφέροντα σημεία σ το βι­

βοκάνης μπορεί κανείς να το βρει σε πλήθος ιστοριογραφικών κειμένων που αναφέρονται στα ιταλικά επανα­

βλίο το υ Έ κο είναι αυτά που άπτονται τη ς ειδικότητάς του συγγραφέα. Τ ο τό σ ο καλά μελετημένο περιβάλ­

στατικά κινήματα.

λον που παρουσιάζει ο Έ κο με τις λε­

Τρίτον, η διχασμένη προσωπικότητα

πτομερείς περιγραφές του, είτε πρό­ κειται για ένα μενού σ ’ ένα καπηλειό τη ς Α ριστερής Όχθης είτε για ένα

του Σιμονίνι (που έχει ω ς alter ego το ν αββά Ντάλα Πίκολα) δεν αιτιο­ λογείται ικανοποιητικά. Δεν επαρκεί ψυχαναλυτικά η αναγωγή σ το δίπολο «υπερ-συντηρητικός πατέρας - επαναστατημένος α δελφ ός» τη ς παιδι­ κής - εφηβικής ηλικίας του, ούτε βε­ βαίως αρκεί από μόνο του το τυχαίο συναπάντημα το υ ή ρωα με το ν

bricolage σ τη σ τολή ενός εθελοντή στη ν «Εκστρατεία τω ν Χ ιλίων» του Γκαριμπάλντι, δεν γίνεται απλώς για ντεκόρ· νοηματοδοτεί το στυλ μιας ολόκληρης εποχής. Ο σημειολόγος Έ κο παραμένει κατά πολύ ανώ τερος το υ μυθιστοριογράφου Έ κ ο .Ι

Φρόυντ. Σ το ν δυϊσμό τη ς προσωπι­

Ε Γ

Α

Κ Β

Δ Ρ

ΝΕΑ

Ο Ι

Η

Σ

Ε Λ

Ι

Ι

Σ

Δ

Η

Σ

ΔΙ ΕΥΘΥΝΣΗ

Α γ ί α ς Ε ιρ ή ν η ς 17, Μ ο ν α σ τ η ρ ά κ ι τη λ . 2 1 0 3 2 2 8 83 9

β ιβ λ ιο π ω λ ε ίο π ο ιή μ α τα κ αι ε γ κ λ ή μ α τα χώ ρος εκδηλώ σεω ν καφέ - μ π αρ σ τη ν αυλή ό λ η τη ν ημέρα

δίβιβλιοκριτική

Θάλασσα και δημοκρατία

Νίκος Κ. Κυρχαζής

ι Άρχοντες των θαλασσών του ιστορικού και αρχαιολό­ γου R. Hale είναι μια ιστορία του αθηναϊκού ναυτικού και της Αθή­ νας από το 483-482 π.Χ„ όταν ου­ σιαστικά δημιουργείται με το ν περί­ φημο Ναυτικό Νόμο του Θεμιστο­

Ο

κλή, μέχρι την πτώση το υ μετά την ήττα από τους Μ ακεδόνες σ τη ναυ­ μαχία τη ς Αμοργού το 322 π.Χ. Στα ενδιάμεσα κεφάλαια καλύπτει τους Περσικούς πολέμους, το ν Πελοποννησιακό με τις ναυμαχίες του Φορ­ μίωνα σ το ν Πατραϊκό Κόλπο, τις επι­ χειρήσεις σ την Σφακτηρία, τις Συρρακούσες, το Αιγαίο και τα Στενά μέ­ χρι τους Αιγός Ποταμούς. Στη συνέ­ χεια καλύπτει την αναγέννησή του με τη Β’ Αθηναϊκή Συμμαχία, τη δράση

Is 8

John R. Hale Οι άρχοντες των θαλασσών Μετάφραση: Π. Γκούμεα Ψυχογιός, 2010 σελ. 543, € 24,60

ριέχει δε και ορισμένες «πικρές» αλήθειες για τη δημοκρατία τη ς Αθή­ νας. Εκεί που υστερεί, είναι στη σχέση της θαλασσοκρατορίας με τη δημοκρα­ τία, παρά το ν υπότιτλο «Η γέννηση της δημοκρατίας». Ο συγγραφέας ασχολείται επιφανειακά με το θέμα και αγνοεί σύγχρονες αναλύσεις όπ ω ς τ ω ν Όμπερ, Ράαφλαουμπ, Κάρτλετς και πολλών άλλων που έχουν ασχοληθεί με το θέμα αυτό την τελευταία δεκαετία. Πάντω ς είναι ένα χρήσιμο βιβλίο για το ευρύ κοινό και όχι μόνο για τους ειδικούς, που διαβάζεται ευχάριστα. Η μετάφραση της Π. Γκούμεα είναι σχετικά καλή, αν και ξεφεύγουν κά­ ποια λάθη, όπως η μετάφραση «π ο ­

τω ν Κόνωνα, Ιφικράτη, Χαβρία, Φωκίωνα, το ν Συμμαχικό Πόλεμο 355353 π.Χ. και τις επιχειρήσεις εναντίον του Φιλίππου.

λιορκητικοί κριοί» (σελ. 51) αντί για το σ ω σ τό «έμ β ολα» ή η εισχώρηση

Περιγράφει τεχνικά θέματα με λε­ πτομέρειες, όπω ς τη ν κατασκευή μιας τριήρους και τω ν «νεώ σ οικ ω ν», και οργανωτικά, όπω ς τη ν τριηραρ­ χία και τις συμμορίες.

Οι ειδικοί θα αναγνωρίσουν ορισμένα

μιας γαλέρας ανάμεσα σ τις τριήρεις (σελ. 79). επιπλέον λάθη, όπως στις χρονολο­ γίες, 1571 το σ ω σ τό για τη ναυμαχία τη ς Ναυπάκτου αντί για το 1471 που

φέων, όπως του Αισχύλου και Αρι­

αναφέρεται σ το κείμενο, 33 ετώ ν σ το θάνατό του ο Αλέξανδρος αντί για τα 36 σ το κείμενο, ή ο χάρτης στη σελ.

411 που δείχνει την Πέλλα ω ς χερ­

στοφάνη, αλλά και φιλοσόφων, όπως του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, και

σαία πόλη, όπως είναι σήμερα, ενώ τό τε ήταν παραθαλάσσια.·

Επίσης, ενδιαφέρουσες είναι οι ανα­ φ ορές σ ε έργα θεατρικών συγγρα­

φυσικά πολιτικών, όπως του Θεμι­ στοκλή, Περικλή και Δημοσθένη. Πε­

Παύλος Λάμπρος

Η ΑΝΤΖΕΛΑ ΟΔΙΑΒΟΛΟΣ ΚΙ ΕΓΩ Διηγήματα Η εικ ο ν ο γ ρ ά φ η σ η ίο υ β ιβ λ ίο υ έ γ ιν ε από τ η ν ζ ω γ ρ ά φ ο κ α ι π ο ιή τ ρ ια Μ υ ρ τ ώ Β ρ α ν ά

Μερικοί από τους ήρωες αυτών εδώ ίω ν ' διηγημάτων αναρωτήθηκαν πώς είναι δυνατόν ποτέ ένας οποιοσδήποτε νους, ανθρώπου ή ζώου, ή ακόμα και εξωγήινου, να μπορεί να συλλάβει, να κάνει μια οποιαδήποτε σκέψη, αφού ο εγκέφαλος που υποτίθεται πως επεξεργάζεται τους διαφόρους ερεθισμούς από τους οποίους προκαλούνται οι σκέψεις, αποτελείται αυτός ο εγκέφαλος από μόρια, τα μόρια από πυρηνικά άτομα και τα τελευταία από διάφορα μικροσωματίδια που το καθένα απέχει από το αμέσως επόμενό του χιλιάδες ή εκατομμύρια φορές τη διάμετρό του, ο χώρος δηλαδή μεταξύ τω ν πυρηνικών ατόμων ή και σωματιδίων είναι κενός από σωματίδια, όπως ακριβώς και η δομή οποιοσδήποτε μικροσωματιδίου, που αποτελείται από άλλα σωματίδια που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους. Το ίδιο συμβαίνει και όταν δεχόμαστε σωματίδια από μια ορισμένη ακτινοβολία (π.χ. τα φωτόνια, ηλεκτρόνια κλπ. που, ερχόμενα από 'να αμάξι, μας πληροφορούν πως αυτό το αμάξι είναι λ.χ. μπλε), οπότε κενό (: αυτό τω ν σωματιδίων από το χρώμα του αμαξιού) πάνω σε κενό (: αυτό τω ν εγκεφαλικών μας κυττάρων) πώς να επιδράσει και πού; Το ίδιο συμβαίνει και με την κίνηση και τον χρόνο, που δεν μπορούμε να πάμε πουθενά και σε κανένα χρόνο επειδή πάντα είμαστε υποχρεωμένοι να διανύουμε, πρώτα απ' όλα, τη μικρότερη απόσταση, χωρική ή χρονική, οπότε πάντοτε μηδενικές χρονοχωρικές αποστάσεις θα διανύουμε, μένοντας ουσιαστικά στην ίδια θέση, εκτός και εάν αυτή τη χρονοχωρική στιγμή, που ισούται με το μηδέν, την πολλαπλασιάσουμε με το Άπειρο οπότε αυτό το γινόμενο μας δίνει κάτι διαφορετικότερο του μηδενός.Όμως αυτό το Άπειρο ο άνθρωπος ιδεν μπορεί να το «χειριστεί», γιατί πάντοτε μετρήσιμες αποστάσεις είναι υποχρεωμένος να διανύει, εκτός και εάν «δανεισθεί» μεσ' απ' την ίδια την ψυχή αυτού του συστελλόμενου, πλέον, Σύμπαντος, που στο μέγιστο βαθμό της συστολής του ταυτίζεται με το Μηδέν, ένα Μηδέν όμως που μέσα του διαθέτει άπειρη δομή, απειρική συχνότητα, απ' όπου παίρνουν και τα διάφορα ζωντανά για να μπορούν να εκτελούν χρονοχωρικές κινήσεις. Γιατί μετά τη φάση του διαστελλόμενου Σύμπαντος, που τώρα διανύουμε, θα επακολουθήσει η συστολή του μέχρι το Απόλυτο Μηδέν του, οπότε μέσα σ' αυτό το λεγόμενο zero point παρατηρούνται οι κβαντικές κυμάνσεις μηδενικού εύρους, έχουμε να κάνουμε δηλαδή μ' ένα Μηδέν που πάλλει απ' το Άπειρο της συχνότητάς του. Ναι, αλλά τότε, μέσα σ' αυτό το άκρον άωτον της συστολής του Σύμπαντος, κατοικοεδρεύει ένας διαφορετικότερος από τα παραπάνω Νους, Αυτός ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ που μας ονειρεύεται, γιατί μονάχα αν από κατιτί Ανδρέου Μεταξά 28, Αθήνα, 106 81 δικό Του, όπως είναι αυτό το όνειρό Του, πάρουμε Τηλ.: 210 38 25 485, fax: 210 38 41 171, εμείς στοιχείο Του, μπορούμε να ξεπεράσουμε email: dodonibooks@otenet.gr τη μηδενική χρονοχωρική οντότητα.

δ : βιβλιοκριτική

Η γενοκτονία και η μνήμη της

Σπύρος Κακουρκάτης

ξήντα πέντε χρόνια μετά το τέ ­ λος του Β' Παγκοσμίου πολέ­ μου και την απελευθέρωση τω ν

σταση του Ολοκαυτώματος, καθώς η χώρα μας έχασε κατά τη διάρκεια της

επιζώ ντων από τα ναςιστικά σ τρα τό ­

κατοχής ένα από τα υψηλότερα πο­

πεδα εξόντω σης, το Ολοκαύτωμα, η

σοσ τά εβραϊκού πληθυσμού πανευ­ ρωπαϊκά (87%). Έ τσι, εξετά ζο ντα ι όψεις τη ς εξό ντω ση ς τω ν Ισραηλιτών,

Ε

γενοκτονία τω ν Εβραίων τη ς Ευρώ­ πης, δεν έχει ακόμη μελετηθεί από την ιστοριογραφία σ ε όλες του τις διαστά­ σεις: η Νοτιοανατολική Ευρώπη απο­ τελεί έναν γεωγραφικό χώρο όπου συναντώνται και τα περισσότερα κενά στη σχετική βιβλιογραφία. Η έκδοση του παρόντος τόμου, στον οποίο δημοσιεύονται μελέτες ελλήνων και ξένω ν ιστορικών που είχαν παρου­

Μεγάλο μέρος του τόμου καλύπτει η μελέτη της μνήμης του Ολοκαυτώμα­ το ς στη σημερινή εποχή και τω ν αναπαραστάσεών του σ ε μουσεία ή μνη­ μεία, καθώς και τα προβλήματα έντα­

« Τ ο Ολοκαύτωμα ω ς τοπική ιστορία: παρελθόν και παρόν μιας περίπλοκης

ξης της γενοκτονίας στη συλλογική

σχέσης», που διεξήχθη στη Θ εσσαλο­

Τέλος, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και

νίκη το 2008, επιδιώκει να αναδείξει τη βαλκανική διάσταση τη ς Τελικής Λύ­ σης, εξετάζοντας τη γενοκτονία, αλλά

σ το νομικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε μετά το τέλος του πολέμου, το οποίο

εθνική μνήμη τω ν βαλκανικών χωρών.

αποτέλεσε και τη βάση του σύγχρονου διεθνούς ποινικού δικαίου.

πήρε στις χώρες της περιοχής: από τη

Κοινό χαρακτηριστικό τω ν μελετών

Βουλγαρία που διέσωσε τους «δικούς τη ς» Εβραίους εις βάρος αυτών της κα-

που δημοσιεύονται αποτελεί η ανά­ δειξη του ρόλου τω ν ντόπιων συνερ­

τεχόμενης Αν. Μακεδονίας και Θρά­

γα τώ ν και τη ς υλικής διάστασης της

κης, μέχρι την Κροατία, όπου έλαβε

γενοκτονίας, με την επικέντρωση στο ζήτημα τω ν περιουσιών, όπου αναδεικνύεται η δυναμική τη ς τοηικότητας ω ς αποφασιστικού παράγοντα για τη

τη ν αγριότερη μορφή της, τη Σερβία, Επίκεντρο, 2011 σελ. 672, € 29

κυρίως της Θεσσαλονίκης, αλλά και της στάσης τω ν χριστιανών συμπολι­ τώ ν τους ή τη ς ελλαδικής ορθόδοξης Εκκλησίας.

σιαστεί σ το διεθνές συνέδριο με θέμα

και τη διαφορετική έκταση τη ν οποία Γ, Αντωνίου, Σ. Δορδανάς, Ν. Ζάικος, Ν. Μαραντζίδης (επ.) Το Ολοκαύτωμα στα Βαλκάνια

κειμένων αφορά τη ν ελληνική διά­

όπου διαπλέκεται με το ν σερβοκροα­ τικό εμφύλιο, ή την Ρουμανία, που εξεδίωξε το ν εβραϊκό πληθυσμό τη ς εγκλείοντάς το ν σ ε γκέτο στη γειτονική Υπερδνειστερία. Παράλληλα, ένα μεγάλο μέρος τω ν

βαθύτερη κατανόηση του Ολοκαυτώ­ ματος, αλλά και της ίδιας της κατοχι­ κής πολιτικής του γερμανικού εθνικοσοσιαλιστικού κράτους. ■

Η μρυψή προ-ιστορία ενός συνθήματος

ο σύνθημα «Πατρίς, θρησκεία,

συντηρητική - χριστιανική - εθνοκεν-

οικογένεια» διαθέτει τέτοια κα­

τρική ιδεολογία. Η ιστορικός Έ φη

θολική, αντιπροσωπευτική δυ­

ναμική ώ σ τε να συνιστά κάτι πολύ πε­

Γαζή κατάφερε να ηαρακάμψει τις εγ­ γενείς δυσκολίες το υ τολμήματος

ρ ισσότερο από μια εύγλωττη μετωνυ-

ακολουθώντας μια πανέξυπνη, σ ε

Τ

μία τη ς συντηρητικής ιδεολογίας. Η απόπειρα διερεύνησης και χαρτογρά­

σύλληψη αλλά και εκτέλεση, ιδέα: περιέγραψε την ιστορία του συνθήματος

φησης τη ς ιστορίας του συνθήματος

αφηγούμενη τη ν π ροϊστορία του,

φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο εγχεί­

εστιάζοντας τη ν έρευνά τη ς σ τα πε­

ρημα, διότι πρόκειται για ένα τρίπτυχο

ριοδικά, τις εφημερίδες και τα φυλλά­

που υπερβαίνει τοπικά πλαίσια και

δια της περιόδου 1880-1930, τα κά­ τοπτρα δηλαδή πάνω σ τα οποία κα­

χρονικές συντεταγμένες και είναι εγ­ γεγραμμένο σ ε ένα ευρύτερο, ασαφές

θρεφτίζονται ανάγλυφες οι συλλογι­

και γι’ αυτό ελαστικά προσδιορισμένο,

κές νευρώσεις τη ς εποχής.

αξιακό σύστημα που ορίζει και συ­

Α ν υπάρχει κάποιος που με το ζόρι

νάμα χαρακτηρίζει τις ιδέες και τις

πρέπει να βαφτιστεί «πνευματικός πα­

πράξεις ακόμη και ό σ ω ν δεν ασπά-

τέ ρ α ς» του συνθήματος ή έ σ τω ηγέ­ της της ισχυρότερης ιδεολογικής τά-

ζονται τυπικά και σ το σύνολό τη ς τη

Κ υ κ λ οφ ο ρ εί τ ο 7° τε ύ χ ο ς το υ περιοδικ ού

“Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ” (έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας της Ν έας Αακανικής Σχολής) 0 Λακάν δεν έπαψε να το επαναλαμβάνει: «Η φροϋδική ενόρμηση δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με το ένστικτο». Εντούτοις η εμβέλεια αυτής της θεμε­ λιώδους ψυχαναλυτικής έννοιας εξακολουθεί να είναι παραγνωρισμένη. Η φροϋδική ενόρμηση δεν ανήκει στην τάξη της ζωτικής γνώσης που ορίζει το ένστικτο. Δεν υποδεικνύει στο ομιλούν ζώο τι πρέπει να κάνει για να ζήσει. Βασικά ο άνθρωπος είναι αλλοτριωμένο ζώο που η φύση του έχει αλλοτριωθεί από τη γλώσσα. Εξαπίας της γλώσσας, το υποκείμενο δεν έχει a priori σχέση με το αντικείμενο της ικανοποίησής του. (Απόσπασμα από το Αντί προίΊόγοΏ του Ρεζινάλντ Μπλανσέ) Άνοιξη 2011, σελ. 216, 15 €

Λευτερης Καλοσηύρος

Έφη Γαζή Πατρίς, θρησκεία , οικο γένεια

Ιστορία ενός συνθήματος, 1880-1930 Πόλις, 2011 σελ. 361, € 20

διβιβλιοκριτική

σης που δρομολόγησε τις εξελίξεις για τη σταδιακή επικράτηση σ τη δημόσια σφαίρα τω ν συντηρητικών ιδεολογη­ μάτων που συμπυκνώνει το τρίπτυχο, αυτός δεν είναι άλλος από το ν Από­ στολο Μακράκη. Ο Μακράκης, ένας σκιώδης θεολόγος που κατάφερε να συσπειρώσει γύρω του αρκετούς πι­ στούς μαθητές, άσκησε δριμεία κρι­ τική στις επίσημες θέσεις της ορθό­ δοξης Εκκλησίας, την οποία κατηγό­

«ηθικό πανικό» σ τους βλοσυρούς γλωσσαμύντορες και τους ορκισμέ­ νους θεματοφύλακες τω ν παραδοσια­ κών ηθών, και ο Δελμούζος στοχοποιήθηκε ω ς το ιδανικό εξιλαστήριο θύμα, όχι μόνο από τους συντηρητι­ κούς αλλά και την κομμουνιστική

αξίες του χριστιανισμού και τελικό προορισμό το ν «τέλειο άνθρωπο», σ το πρόσωπο του οποίου υποτίθεται πως θα έβρισκε την κορύφωσή του και το ελληνικό έθνος. Οι ιδέες και τα κηρύγματα του Μακράκη, ένα άνισο κράμα μεσσιανικής τελεολογίας και φονταμενταλιστικού εθνικισμού, συ­

Is

βαθμιαία ανάδυση και διάχυση στην κοινωνία τω ν σοσιαλιστικών, φεμινι­ σ τικών και δαρβινικών αντιλήψεων και θεωριών είχαν ήδη προκαλέσει

ρω σε τη ςωή του στην εφαρμογή ενός

του έθνους» με όχημα τις «καθαρές»

s

του Βόλου όσο και σ το Μαράσλειο, σ τα οποία διετέλεσε διευθυντής. Η

ρησε για οργανωτική μαλθακότητα και ιδεολογική παρακμή, και αφιέ­ υπερ-φιλόδοξου, εηιστημονικοφανούς προγράμματος «αναμόρφωσης

62

κτικές μεθόδους που προσπάθησε να εφαρμόσει τό σ ο σ το Παρθεναγωγείο

αριστερά- οι επιθέσεις που δέχθηκε από τους αρθρογράφους του Ριζο­ σπάστη συναγωνίζονταν σε μνησί­ κακη σφ οδρότητα τις αντίστοιχες τω ν συντηρητικών εφημερίδων. Η δια­ μάχη για το γλωσσικό ζήτημα που μαι­ νόταν ανάμεσα στους συντηρητικούς και τους μεταρρυθμιστές ήταν απλώς το πρόσχημα για να γίνει το τελικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών ανάμεσα

νέχισαν να ασκούν επιρροή σε διάφο­ ρους έκκεντρους κύκλους που βρί­ σκονταν εγγύτερα ή μακρύτερα στην

στις αντικρουόμενες κοσμοαντιλή­

επίσημη Εκκλησία, τουλάχιστον έως την τέταρτη δεκαετία του εικοστού αι­

συντηρητικής παράταξης ό σ ο και στους κόλπους τω ν μεταρρυθμιστών.

ώνα, αφού σ το μεταξύ είχε προηγηθεί

Η αφήγηση της συγγραφέως, ψυχρή,

σ τις αρχές του αιώνα η ίδρυση από

αποστασιοποιημένη, καταγράφει και βυθομετρεί τις δυναμικές συγκρού­

έναν μαθητή του Μακράκη της περι­ βόητης Α δ ελφ ό τη τα ς Θ εολόγων

ψεις και τις προσωπικές, ενδόμυχες πεποιθήσεις τό σ ο σ το εσωτερικό της

σεις και τις ιδεολογικές ζυμώσεις. Εχω την αίσθηση πως η συγγραφέας

«Ζω ή », που με τις παρεμβάσεις της θα διαδραμάτιζε καταλυτικό ρόλο στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις τω ν επόμενων δεκαετιών.

σότερο στις συγκρούσεις γύρω από το γλωσσικό ζήτημα και ιδιαίτερα

Κατά μια έννοια, το αντίπαλο δέος

γύρω από τα επεισόδια που έλαβαν

σ το ν Μακράκη ήταν ο Αλέξανδρος

χώρα στα «Ευαγγελικά» και τα «Ορε-

Δελμούζος, π ρωτοπόρος δημοτικι­ στής, και μάλλον παραγνωρισμένη προσωπικότητα της εποχής. Ο Δελ­

στειακά». Από κάθε άποψη πάντως, το βιβλίο της Εφης Γαζή είναι μια εξαι­

μούζος κυνηγήθηκε όσο κανείς άλλος από τους εθνικόφρονες για τις καινο­ φανείς (για τα ήθη τη ς εποχής) διδα­

μένη μελέτη για ένα ζήτημα που δεν θα πάψει ποτέ να είναι επίκαιρο στην ελληνική ζω ή. 1

θα μπορούσε να εστιάσει λίγο περισ­

ρετικά ενδιαφέρουσα και καλογραμ­

Το θέατρο της ουτοπίας, πράξη πρώτη

Γέρζυ Γκ ροτόφσκ ι και ο

Ο

Εουτζένιο Μπάρμπα βηματί­

ω ς σύμβολο τη ς απαλλαγής από τη ν πανάρχαια συνειδησιακή ενοχή και

ζο υν σ το δρόμο τη ς ουτο­ πίας κατά τη δεκαετία του 1960. Τ ο

τ ο φόβο, επικεντρώνεται σ τη σωμα­

σαρω τικό κύμα τη ς αμφισβήτησης

λόγου, με όπλο όχι το ν ανεξέλεγκτο

και τη ς εξέγερσης φορτίζει τη θεα­

αλλά το ν «ελεγχόμενα ελεύ θερο» αυτοσχεδιασμό. Η αποκάλυψη τω ν δη­

τρική αισθητική με έναν ιδιότυπο ρο­ μαντισμό, που ανοίγει ρήγματα στη ν κραταιά μοντερνιστική κουλτούρα. Η νέα ανθρωποκεντρική τά ση διαλέγε­ ται με τις λεγάμενες «π ρ ω τό γο νε ς » κοινωνίες, διατηρώντας τη θεατρική προβληματική μακριά από τη ν αδιέ­ ξοδη μαζίκοποίηση του θεάματος. Το θέατρο ενσω ματώνει ανατρεπτικές, εξω δυτικές πρακτικές και ξανακεν-

τική δράση του ηθοποιού έναντι του

μιουργικών δυνάμεων που ενυπάρ­ χουν σ το ν άνθρωπο πριν το στάδιο τη ς ενσυνείδητης έκφρασης συνιστά βασική αρχή του Θεάτρου τω ν Πη­ γών. Ο Μπάρμπα, από τη ν άλλη, μαθητής του Γκροτόφσκι και π ιστός οπαδός του έργου του, π ροσανατολίζεται με

τρίζει τη σχέση του με το τελετουρ­

τη ν ομάδα του σ το αιώνιο παιχνίδι τω ν κοινωνικών αντιθέσεω ν, σ τη με­

γικό και το ιερό. Οι δύο μεγάλοι δά­

σολάβηση ανάμεσα σ το ομοιογενές

σκαλοι, με τη ν αποφασιστική στροφή

και σ το διαφορετικό, σ το παραδο­ σιακό και σ το πρωτοποριακό. Με τη

τους προς τις πηγές και τις αρχές ω ς εθνολόγοι ερευνη τές το υ πεδίου, αναδεικνύονται σ ε θεμελιωτές της θε­ ατρικής ανθρωπολογίας, εμβαθύνουν σ τη διαπολιτισμική ανταλλαγή και αναζητούν το πυρηνικό στοιχείο που παραμένει σταθερό μέσα στη ν ποικιλομορφία τω ν πολιτισμών. Ο Γκροτόφσκι διαπραγματεύεται από την αρχή τα όρια τη ς δραματικής τέ ­ χνης. Προκειμένου να ανακαλύψει νόμους σωματικής συμπεριφοράς καθολικής αξίας και αλήθειας, κα­ ταργεί τό σ ο τη ν παραδοσιακή σκη­ νοθεσία ό σ ο και τη θεατρική έκ­ φραση. Αναλαμβανόμενος το σώμα

Μιχάλης Βαλάσογλου

σλαβική και την ινδουιστική παρά­ δ οση σ τις αποσκευές του, υποδει­ κνύεται πρακτικότερος σ την π ροσέγ­ γισή του. Η επιμονή το υ στις «καλές και χρήσιμες συμβουλές» το υ ανατο­ λικού ηθοποιού προς το ν δυτικό δεν συστήνει ένα νέο θέατρο, αλλά βα­ φτίζει ν έες καταστάσεις ω ς θέατρο. Η Μαρία Στεφανοπούλου καταθέτει το ν καρπό τη ς βιωμένης γνώ ση ς τη ς σ ’ αυτήν την πολύ ιδιαίτερη μονο­ γραφία και, τρόπ ον τινά, υπογραμμί­ ζει ότι, εκεί έξω , αναρίθμητες επόψεις τη ς πραγματικότητας περιμένουν να τις ανακαλύψουμε. ■

Μαρία Στεφανοπούλου Το θέατρο των πηγών και η νοσταλγία της καταγωγής Γέρζυ Γκροτόφσκι Εουτζένιο Μπάρμπα: στο δρόμο της ουτοπίας Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011 σελ. 413, € 21

δ : βιβλιοκριτική

Από το μπουλούκι, στη «Σφ αίρα»

Μιχάλης Βαλάσογλου

Frank Kermode Όλος ο κόσμος μια σκηνή Η εποχή του Σαίξπηρ Μετάφραση: Λήδα Φιλιπποπούλου Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2011 σελ. 281, € 20

πί Ελισάβετ Α ’ (1558-1603) η Αγγλία οδηγείται στην εντυπω­ σιακή εθνική επέκταση, που θέτει τις βάσεις μιας πανίσχυρης αυ­ τοκρατορίας. Σε μια ασταθή εποχή, ποικίλων γεωπολιτικών αλλαγών και κινδύνων, η αγγλόφωνη ποίηση γνω ­ ρίζει οργιώδη παραγωγή, αγγίζοντας, ποσοτικά και ποιοτικά, το μέγιστο ακρότατο της ιστορίας της. Η ανά­ δειξη χαρισματικών ποιητών και θεα­ τρικών συγγραφέων λαμπρύνει με μο­ ναδικό τρόπο τα πιο συννεφιασμένα χρόνια τω ν Τυδώρ στην εξουσία. Η παράδοση της ελισαβετιανής πε­ ριόδου, του «χρυσού αιώνα» της θεα­ τρικής Αγγλίας, συμβάλλει καθορι­ στικά στην ορμητική ανάπτυξη του επαγγελματικού θεάτρου από το οποίο επωφελούνται τα μέγιστα ο Σαίξπηρ με το θίασό του και οι ομό­ τεχνοί τους. Ο Kermode περιδιαβαίνει,

Ε

ω ς παντεπόπτης, μία περίοδο ευρύ­ τερη του βίου του Σαίξπηρ, διατη­ ρώντας πάντα την προσοχή του προ­ σηλωμένη σ το ν «λαμπρότερο τω ν π οιητών». Τ ον ακολουθεί στη ν πρώιμη φάση της δημιουργίας του, στην κρίσιμη μετάβασή του στο Λο ν­ δίνο, στις επαφές του με τους «προ­ σ τά τες» και την Αυλή, στην κατα­ σκευή τω ν υπαίθριων σκηνών και κα­ τόπιν της «Σφαίρας», του δικού του θεάτρου, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα έργα αυτής της περιόδου. Ο πραγματολογικός θησαυρός εμπλου­

τίζεται από τη φιλολογική προσπέ­ λαση του σαιξπηρικού έργου, που προσδίδει στη μελέτη ένα πολύ ιδιαί­ τερο λογοτεχνικό άρωμα. Ό σο ο Kermode φωτίζει το πλαίσιο που συγκροτεί το σαιξπηρικό σύμπαν τό σ ο σκιαγραφείται η ολοζώντανη ει­ κόνα μιας ακμάζουσας Αγγλίας. Μέσα σ ε πενήντα χρόνια, ο κόσμος του θε­ άτρου απολαμβάνει μια σειρά από αλ­ λαγές, οι οποίες θέτουν την εξέλιξή του σ ε νέα τροχιά. Οι αυτοσχέδιοι χώ­ ροι τω ν πρώτων λαϊκών παραστάσεων παραχωρούν τη θέση τους σ ε επιβλη­ τικά θέατρα, τα δε μπουλούκια αποκαθίστανται κοινωνικά και συγκρο­ τούν περιζήτητους θιάσους που εργά­ ζονται πυρετωδώς για να ικανοποι­ ήσουν την ακόρεστη δίψα του Λονδί­ νου για θεάματα. Φροντίζοντας να τέρπουν, χωρίς όμως να ενοχλούν την Αυλή, εξασφαλίζουν άνετα τα προς το ζην, κάποιοι μάλιστα αποκτούν και πε­ ριουσία. Βασιλικές διαδοχές και δολο­ πλοκίες, θρησκευτικές έριδες, κοινω­ νικές μεταρρυθμίσεις, σφοδροί πόλε­ μοι, η απαρχή του καπιταλισμού και της αποικιοκρατίας, είναι κάποια από τα θέματα της καθημερινότητας που τροφ οδοτούν με άφθονο υλικό το θέ­ ατρο. Από αυτές τις ευρύτερες ζυμώ­ σεις προκύπτει εντυπωσιακή ποικιλία θεαμάτων, που απευθύνεται σ ε ολό­ κληρη την γκάμα της κοινωνικής δια­ στρωμάτωσης, καθιστώντας ξανά το θέατρο εξαιρετικά δημοφιλές. 1

Συμβολή στη μελέτη του ορφισμού

κδοση καλαίσθητη, όπως μας

μης τη ς μυθολογίας, όπως θεμελιώ­

έχουν συνηθίσει οι εκδόσεις

θηκε από το ν Καρλ Κερένυι: ερμηνεύει τ ο μύθο στην πληθώρα τω ν παραλλα­

Ε

Gutenberg, είναι και η παρούσα μελέτη του Δημήτρη Αρμάου (γ. 1959), διδάκτορα Φιλολογίας με ερευνητικά

γώ ν του και αναδεικνύει παράλληλες

ενδιαφέροντα τη θεωρία και τη ν ερ­

και υποκείμενες αφηγήσεις. Τρία είναι τα βασικά μοτίβα το υ ορφι­

μηνεία τη ς λογοτεχνίας, καθώς και την κριτική, εκδοτική, πρόσληψη και δι­

κού μύθου: η ενσάρκωση της μουσι­ κής και η δύναμή της, ο έρω τα ς με τη

δασκαλία τω ν κειμένων.

συνεπακόλουθη κάθοδο σ το ν Ά δ η και

Θέμα τη ς μελέτης, που αποτελεί ανα­

ο τρομερός θάνατος. Ο τελευταίος το ­

θεωρημένη εκδοχή εισήγησης του συγ­ γραφέα σ ε συνέδριο για το ν Ορφέα, εί­ ναι ένα μοτίβο από τη σχετική μυθική παράδοση, και συγκεκριμένα η τελευ­ ταία πράξη της, το ταξίδι δηλαδή της κομμένης κεφαλής του Ορφέα προς τη Λ έσ βο έπειτα από το ν θάνατό του. Η παράδοση του ορφισμού αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια

ποθετείται σ το επίκεντρο του βιβλίου και συνδέεται σ τενά με το θρησκευ­ τικό κίνημα, παραπέμποντας σ τη συμ­ βολική υποκατάσταση: έχουμε δη­ λαδή το ν «πάσχοντα θ ε ό » και το ν διαμελισμό του σώματός του, μοτίβο που σχετίζεται με την τυπολογία του ορφι­ κού μύθου και απηχεί Ουσιαστικές πα­ ραδόσεις, ενώ ερμηνεύεται από το ν

τη ς αρχαιοελληνικής ιστορίας το υ

συγγραφέα -αναχρονιστικά ίσ ω ς- ω ς

πνεύματος, π ρόσφορο για έρευνα και

μια πρώιμη αλληγορία τη ς αυτοαναφορικότητας.

ανοιχτό σε ερμηνείες. Με φύση διττή, ανάμεσα σ τη μουσική και το ν μυστικισμό, τη «ρομαντική περιπέτεια» και τη «θρησκευτική μεταρρύθμιση», ο ορ­

Η δειγματική, αλλά και ενδελεχής,

φισμός ταυτίστηκε με τη ν κατασκευή

θου καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος

ενός πανίσχυρου μυθικού συμβόλου

Γιάννης Δούκας

εξέτα ση τω ν εικαστικών και λογοτε­ χνικών επαναπραγματεύσεων του μύ­

Δημήτρης Αρμάος Η ομιλούσα κεφαλή στην έξοδο του ορφικού μύθου

του μελετήματος. Ο πλούτος τω ν πλη­

που ακολούθησε μακρά και συναρπα­

ροφοριών θα μπορούσε ενδεχομένως

Gutenberg, 20Π

στική διαδρομή ώ ς τις μέρες μας.Αυτήν τη διαδρομή διερευνά ο Δημήτρης Αρμάος, πραγματευόμενος το μύθο,

να είχε ταξινομηθεί πιο αποτελεσμα­

σελΤ87,€16

την πρόσληψη και την εικαστική του αποτύπωση. Εργασία σχολαστική, υποστηριγμένη από πλήθος παραπομ­ πών και υποσημειώσεων, ακολουθεί

ώ σ εις και το πλούσιο εικονογραφικό παράρτημα. Δ εν παύει όμως να απο­ τελεί μια προσπάθεια με εξαιρετικό εν­

τη ν παράδοση τη ς σύγχρονης επιστή­

μελέτη του ορφικού μύθου, i

τικά, δηλαδή με μια λειτουργικότερη σελιδοποίηση ω ς προς τις υποσημει­

διαφέρον, αναμφίβολη συμβολή στη

δ : βιβλιοκριτική

Ο ρόλος της αφήγησης στην εκπαίδευση

Αρης Δρουκόπουλος

Τ

αξιδεύοντα ς σ τη (σχολική)

κοινωνία με όχημα τη ν αφή­ γηση μπορεί να διαπ ιστώ­ σουμε ότι ο ήλιος δύει σ την Ανατολή. Συνέβη πραγματικά! Ο καθηγητής διόρθωνε έκθεση μαθητή της Α ' Λυ­ κείου σ το σχολείο τη ς Σύμης (έτος

και πώς μπορεί τ ο σχολείο να το εκ­ μεταλλευτεί σ τη γλωσσική διδασκα­ λία ώ σ τε οι μαθητές να αποκτήσουν κριτική ικανότητα, μελετά το βιβλίο αυτό.

ήλιος δύει σ τη Δύση και ανατέλλει στη ν Ανατολή ». Αντίδραση του μα­ θητή: «Γιατί, κύριε! Να, ο ήλιος δύει

Τ ο βιβλίο αποτελείται από τρία μέρη. Τ ο π ρώτο ασχολείται θεωρητικά με το ζήτημα τω ν ταυτοτήτω ν. «Βασική

λέμε καμιά φορά «η καθ’ ημάς Α να ­ τολή »). Ο μαθητής είχε δίκιο. Είναι μια πολύ απλή περίπτωση που η αφήγηση αποκαλύπτει διαφορές τω ν ανθρώπων-αφηγητών. Και υπάρ­ χουν απείρως σοβαρότερες περιπτώ­ σεις που οι αφηγήσεις μάς αποκαλύ­

Πατάκης, 2011 σελ. 296, € 21,70

Αυ τό ακριβώς το φαινόμενο, πώς δη­ λαδή αποκαλύπτεται η τα υτότητα ενός ανθρώπου μέσω τη ς αφήγησης

1966) και ξαφνικά διάβασε: «Ο ήλιος έδυσε στην Ανατολή!» Διόρθωσε λοι­ πόν σ το περιθώριο του τετραδίου: «Ο

εκεί, στη ν Α νατολή »· και έδειξε με το χέρι του προς τα παράλια τη ς Μικρός Ασίας που είναι η Ανατολή (αυτό που

Αργύρης Αρχάκης Βίλλυ Τσάκωνα Ταυτότητες, αφηγήσεις και γλωσσική εκπαίδευση

δεν είναι αθώες- δείχνουν καθαρά τη ν ταυτότητά μας.

πτουν τη διαφορετική οπτική με τη ν οποία ο καθένας μας αντικρίζει το ν κόσμο. Η αφήγηση είναι η πιο συνηθισμένη εκδήλωση επικοινωνίας μεταξύ τω ν μελών μιας κοινωνίας· από τη διή­

παραδοχή τω ν συγγραφέων είναι ότι οι τα υτότητες δεν αποτελούν εγγε­ νείς και σταθερές ιδιότητες τω ν ατό­ μων, οι οποίες καθρεφτίζονται στις αφηγήσεις και γενικότερα σ το λόγο τους, αλλά κατασκευάζονται κατά πε­ ρίσταση μέσω και του αφηγηματικού λόγου και τω ν σημειωτικών συστη­ μάτων εν γένει» (σ. 22). Ά λ λω σ τε «τ ο άτομο βρίσκεται σ ε μια δυναμική εξε­ λικτική πορεία συγκρότησης, η οποία παρουσιάζει πολλές και, ορισμένες φορές, έντονες διαφοροποιήσεις» (σ.

21). Μια δεύτερη θέση τω ν συγγρα­ φ έω ν είναι ότι όταν βρισκόμαστε σε διαδικασία διεπίδρασης αξιολογούμε

γηση ενός περιστατικού που συνέβη σ το δρόμο μας μέχρι τη ν αφήγηση ενός ανεκδότου και μέχρι την έκθεση

το συνομιλητή μας, το ν ερμηνεύουμε και βγάζουμε συμπεράσματα γι’ αυ­ τό ν από το ν τρόπ ο που μιλάει. Εξάλ­

τω ν συμβάντων σ ε μια πολιτική ή θρησκευτική εκδήλωση ή σ ε μια δια­ δήλωση. Ό λες αυτές οι αφηγήσεις

γω ς τη συμπεριφορά μας (σ. 43). Τ ο δεύτερο μέρος ασχολείται με τις

λου διαμορφώνουμε κι εμείς αναλό-

τα υ τότητες σ τις καθημερινές αφηγή­ σεις. Μερικές από τις θέσεις που υπο­ σ τηρίζουν οι συγγραφείς είναι οι εξής: - Η αφήγηση αποτελεί καθολική λει­ τουργία τη ς γλώ σσ α ς και βασικό τρόπ ο τη ς ανθρώπινης επικοινωνίας.

- Η αφήγηση ω ς νοητικό εργαλείο ορ­ γανώνει την πρόσληψη, αλλά και τη νοηματική έκφραση τη ς εμπειρίας υπό ορισμένη οπτική γωνία και με βάση συγκεκριμένες πολιτισμικές πα­ ραδοχές και προσδοκίες.

- Ω ς εκ τούτου η αφήγηση δεν αρ-

προτάσεις για διδακτική αξιοποίηση τω ν καθημερινών αφηγήσεων στη γλωσσική εκπαίδευση. Τ ο καινούργιο στοιχείο τω ν π ροτάσεω ν είναι ότι προτείνονται ω ς υλικό για τη γλω σ ­ σική εκπαίδευση οι καθημερινές αφη­ γήσεις, κάτι ά γνω σ το μέχρι τώ ρ α σ το σχολείο, αλλά που η διδακτική τους αξιοποίηση εμφανίζει αρκετά πλεο­ νεκτήματα: Οι μαθητές εμβαθύνουν σ τους γλωσσικούς μηχανισμούς ενός κειμενικού είδους με τ ο οποίο είναι εξοικειωμένοι από τη ν προσχολική τους ηλικία και είναι στοιχείο τη ς κα-

κείται στη ν αναπαράσταση τη ς πραγ­

θημερινότητάς τους σ ε όλη τη διάρ­

ματικότητας, αλλά παρέχει τη δυνα­ τό τη τα κατασκευής της.

κεια τη ς ζω ή ς τους με ποικίλες μορ­ φές. Ιδιαίτερα η ενασχόληση με τις

- Επομένως η αφηγηματική πράξη μπορεί να θεωρηθεί πράξη συγκρό­

καθημερινές αφηγήσεις υπερβαίνει ή και καταργεί τα όρια μεταξύ εξω σχ ο ­

τησης τω ν τα υτο τή τω ν του εαυτού

λικών και ενδοσχολικών δραστηριο­ τή τω ν, και η υπέρβαση αυτή αποτε­ λεί κεντρικό ζητούμενο τ ω ν σύγχρο­ νω ν προγραμμάτων γραμματισμού

και το υ κόσμου που το ν περιβάλλει.

- Η αφήγηση επιτρέπει στους ανθρώ­ πους, αξιολογώντας και επιλέγοντας από μια πληθώρα εμπειριών και βά­

(ο. 212-13).

ζο ντα ς τις επιλεγμένες εμπειρίες σ ε

Κεντρική θέση τω ν συγγραφέων είναι

χρονική προοπτική, να συγκροτούν

ότι δεν αρκεί οι μαθητές να μπορούν

το ν εαυτό τους ω ς ολότητα, προσδί-

να διακρίνουν τις γλω σσικές και κει-

δοντάς του συγκεκριμένα χαρακτη­ Σ το κεφάλαιο 9 (ο. 70 κ.ε.) δίνονται

μενικές συμβάσεις τω ν αφηγηματι­ κ ών ειδών, αλλά πρέπει να είναι ικα­ νοί να ανιχνεύουν τις ιδεολογικές συ­

παραδείγματα προφορικών συνομι-

νιστώ σες κάθε αφήγησης, δηλαδή τις

λιακών α φηγήσεων από παρέες νεα­ ρώ ν α τόμων που αναλύονται ω ς προς

ρητές ή υπόρρητες αξίες και παρα­ δοχές τ ω ν αφηγητών, καθώς και τις τα υτό τητες τις οποίες προβάλλουν

ριστικά (ο. 61-63).

τις δομικές κατηγορίες και ω ς προς την προβολή τη ς τα υτότητα ς του αφηγητή. Με αφορμή τις χιουμορι­ στικές συνομιλιακές αφηγήσεις γίνε­ ται εκτενής λόγος για το χιούμορ (κεφ. 10, ο. 98 κ.ε.) Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το κεφ. 11 (ο. 128 κ.ε.), όπου οι συγγραφείς πραγματεύονται τη δημοσιογραφική αφήγηση και ιδιαίτερα εκείνη που ασχολείται με το κοινοβουλευτικό ρε­ πορτάζ. Τ ο τρ ίτο μέρος α φιερώνεται σ τις

σ τις αφηγήσεις τους (ο. 161). Ο π ρο σφ ορ ό τερ ος λοιπόν τρόπ ος δημιουργίας φυσικών επικοινωνιακ ών περιστάσεω ν στη ν τά ξη είναι η εμπλοκή τω ν μαθητών σ ε δ ρα στη ­ ριότητες οι οποίες αναφέρονται σ ε θέματα που τους αφορούν, δίνοντας έτσ ι τ ο έναυσμα π αραγω γής και π ρόσληψ ης ποικίλων γλω σσ ικ ώ ν μορφών και κειμενικών ειδών (ο.

1 6 7 ).!

δ : βιβλιοκριτική

Απάνθρωπα πειράματα

Δημπτρης & Τριανταφυλλίδης

δ ώ και δεκαετίες είναι γνω στή η χρήση της ψυχιατρικής στην καταστολή τω ν δημοκρατικών διαδικασιών αλλά και σ την παρα­

Ε

βίαση τω ν ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχουν εκδοθεί δεκάδες βιβλία, έχουν γραφτεί εκατοντάδες άρθρα, έχουν πραγματοποιηθεί πολλά συνέδρια αναφορικά με αυτό. Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει τις απο­ καλύψεις για τη χρήση της ψυχιατρι­ κής ω ς μεθόδου καταστολής τω ν αντιφρονούντων σ την ΕΣΣΔ, αλλά και τις καταγγελίες για τις εκτεταμένες παραβιάσεις τω ν ανθρωπίνων δικαιω­ μάτων από ψυχίατρους στις ΗΠΑ κατά το δεύτερο μισό του 20ού αι­

Οι γιατροί της CIA Μετάφραση: Αριάδνη Αλαβάνου A. Α. Λιβάνης, 2011 σελ. 488, € 16

και μελετών σε επιστημονικά περιο­ δικά σχετικά με τις διασχιστικές δια­ ταραχές, το ψυχικό τραύμα και το σύνδρομο του μετατραυματικού σοκ. Σ το βιβλίο του αυτό ο Κόλιν Α. Ρος κα­ ταπιάνεται με τις παραβιάσεις τω ν αν­ θρωπίνων δικαιωμάτων από ψυχιά­ τρους στις ΗΠΑ, όπου χιλιάδες κρα­ τούμενοι και διανοητικά πάσχοντες μετατράπηκαν σ ε πειραματόζωα για να λάβουν μέρος σε ανήθικα πειρά­ ματα ελέγχου της σκέψης. Το πιο εκ­ πληκτικό μα και τρομακτικό συνάμα ήταν ότι τα πειράματα αυτά διεξήγαγαν κορυφαίοι ψυχίατροι και φημι­ σμένες ιατρικές σχολές. Τα πειράματα

ώνα. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και από τις δύο πλευρές του

αυτά χρηματοδοτήθηκαν από τη CLA, αλλά και τις ένοπλες δυνάμεις τω ν ΗΠΑ, και είχαν άμεση σχέση με πει­

σιδηρού παραπετάσματος τα πειρά­ ματα ελέγχου τη ς σκέψης διεξάγον­ ταν με απόλυτη μυστικότητα, όλοι γνώ ριζα ν ότι πραγματοποιούνταν

ράματα ακτινοβολίας και έρευνας για χημικά και βιολογικά όπλα. Παρά τη συνωμοσία σιωπής που επιβλήθηκε, οι ψυχίατροι, οι ψυχολόγοι και οι νευ-

αλλά κανείς δεν μιλούσε γι’ αυτό, εκτός από ορισμένους, τους οποίους το σύστημα ευθύς αμέσω ς καθι­ στούσε αποσυνάγωγους.

ροχειρουργοί που διεξήγαγαν τα σχε­ τικά πειράματα ήταν ενταγμένοι σε ένα μεγάλο δίκτυο γιατρών και δημο­ σίευσαν μεγάλα τμήματα τω ν ερευνών

Ο συγγραφέας του βιβλίου Οι γιατροί της CIA Κόλιν Α. Ρος σπούδασε Ια­ τρική σ το Πανεπιστήμιο Αλμπέρτα του Καναδά και ολοκλήρωσε την ειδί­ κευσή του στην ψυχιατρική σ το Πα­ νεπιστήμιο της Μανιτόμπα το 1985. Διάσημος κλινικός ερευνητής, έχει

σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Το έργο του Κόλιν Α. Ρος αποκτά ιδι­ αίτερη αξία γιατί είναι εμπλουτισμένο με άφθονο υλικό τεκμηρίωσης, και έτσι ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει βήμα-βήμα την υλοποίηση αυτών τω ν απάνθρωπων και ανήθικων πειραμάτων. ■

δημοσιεύσει βιβλία, πλήθος άρθρων

ΓΕΏΡΓΙΟΣΑΡΓΕΙΤΗΣ- ΑΘΑΝΑΣΙΟΣΚΟΡΑΤΖΑΝΗΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΣΤΑΘΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΕ

Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΚ Η Π Ο Λ ΙΤ ΙΚ Η Σ Τ Α Θ Ε Ρ Ο Π Ο ΙΗ Σ Η Σ Κ ΑΙ Α Σ Τ Α Θ Ε ΙΑ Σ Τ Η Ν Ο Ν Ε Γεώργιος Αργεΐτης, Αθανάσιος Κορατζάνης

Μ Ε Τ Α Τ Ο Σ Ε ΙΣ Μ Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

A. Hemerijck, Β. Knapen, Ε. van Doome (επιμ.)

Πόνος Κοζάκος

Μειά ίο «Μνιιμόυιο» Οικονομική ποήιτική στην Εήήόδα υπό διεθνή έήεγχο

Μ Φ Υ Γ Ο Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ι Κ Α ΙΡ Ο Ι

-

Μ Ε Τ Α ΤΟ Μ Ν Η Μ Ο Ν ΙΟ

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

2007, 2008, 2009·..

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΥΠΟ ΔΙΕΘΝΗ ΕΛΕΓΧΟ

Σταύρος Τομπάζος

Πάνος Καζάκος

Νίκηχαρά 2 & Εμμ. Μπενάκη, 106 78 Αθήνα Τηλ.: 2103838020, 2103822496, Fax: 2103809150

ΕΚ Δ Ο ΣΕΙΣ Π Α Π Α Ζ Η Σ Η

site: www.papazisi.gr ♦ email: papazisi@otenet.gr

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Πόνος Καρνέζης

Ρούλα Κακλαμανάκη

Ο λαβύρινθος

Το ευάλωτο σώμα της Δικαιοσύνης

Μακόντο, 2011 σ. 340, € 16

Ο

Σεπτέμβριος του 1922 βρήκε

τα ελληνικά στρατεύματα να υποχωρούν από τις κτήσεις τους στην Ανατολία και να παλεύουν να βρεθούν ξανά στα παράλια με την ελπίδα να επιστρέφουν στην πατρί­ δα. Ο Λαβύρινθος ξεκινά με μια ει­ κόνα τρομακτικής ερήμωσης, τόσο ρεαλιστικής και απόλυτης που φέρ­ νει στο νου τη συναισθηματική κα­ τάρρευση όσων βίωσαν τον πόλεμο. Το νήμα της ιστορίας κρατά ο συν­ ταγματάρχης Νέστωρ, ένας νηφά­ λιος παρατηρητής τω ν τεκταινόμενων, παρόλη την εξάρτησή του από τη μορφίνη. Η αφήγηση ξετυλίγεται με διαυγή ρεαλισμό, χωρίς δραμα­ τικές κορώνες, επειδή ο συγγραφέ­ ας γνωρίζει καλά πως η αναζήτηση της συντετριμμένης από τον πόλε­ μο ψυχής για διέξοδο από το λαβύ­ ρινθο του παραλογισμού είναι από μόνη της τραγική. Ο Πόνος Καρνέ­ ζης εξέδωσε το παρόν βιβλίο πρώ­ τα στη Μεγάλη Βρετανία, όπου έγι­ νε δεκτό με θετικές κριτικές. Αυτή είναι η πρώτη του έκδοση στα ελ­ ληνικά. [Δ. Κ.]

Άγκυρα, 2010 σ. 146, € 13,10

Ρούλα Κακλαμανάκη γνώρισε το ελληνικό δικαστικό σύστη­ μα εκ τω ν έσω, καθώς εργάστηκε

Η

ως δικαστικός υπάλληλος, δικηγό­ ρος και δικαστής. Μέσα από τις ιστο­ ρίες του παρόντος βιβλίου ο ανα­ γνώστης παρακολουθεί τις διάφορες

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Τζούλια Γκανάσου

Ομφάλιος λώρος Γκοβόστης, 2011 σ. 204, € 12,80

Σάντυ εργάζεται σε μια πο­ λυεθνική εταιρεία που παράγει παρασκευάσματα και προσφέρει υπηρεσίες κατά της φθοράς και τω ν ατελειών του ανθρώπινου σώ ­

Η

ματος, προωθώντας ένα νέο προϊόν

όψεις του δικαστικού συστήματος, είτε από την πλευρά του μηνυτή ή

βασισμένο στα κύτταρα του ομφά­ λιου λώρου. Μέσα από τη δουλειά της θα έρθει σε επαφή με τον Μάνο,

του κατηγορούμενου είτε από την πλευρά του δικαστή έδρας ή των «δικαστών» τω ν τηλεοπτικών εκ­

του οποίου οι βιολογικές καλλιέρ­ γειες παρέχουν στην εταιρεία πρώ­ τες ύλες, και τους καλλιτέχνες ενός

πομπών. Αναπόσπαστο μέρος του κειμένου αποτελούν οι λιθογραφίες

τσίρκου που προβάλλει και επιδει­

του Ονορέ Ντομιέ, που προσδί­ δουν στο λόγο μια ζοφερή χροιά. Συχνά αυτή η ζοφερότητα δίνει στον αναγνώστη την αίσθηση ότι οι ιστορίες λαμβάνουν χώρα στην επο­ χή του Ντομιέ, μια εποχή που η δι­

κνύει ανθρώπους με ξεχωριστές ικανότητες, όπως τον ακροβάτη Φί­ λιππο. Αν και πολύ δημιουργική στον τομέα εργασιών της, η Σάντυ έχει χάσει επαφή με το σώμα της και παραμελεί τις ανάγκες του. Ο Μόνος και ο Φίλιππος θα τη βοηθήσουν να έρθει σε επαφή με τη ρίζα της, να

καιοσύνη ήταν προνόμιο μόνο των λίγων, αίσθηση που σε πολλά ση­ μεία αποπνέει και το κείμενο. Οι ιστορίες του δικαστικού συστήματος

βρει το ομφάλιο λώρο που θα τη συνδέσει με τον πραγματικό της εαυ­ τό, μέσα από μια διαμάχη ενάντια

που αφηγείται η συγγραφέας ξεγυ­ μνώνουν την ανθρώπινη πλευρά

στην παντοδυναμία τω ν εταιρειών. [Δ. Κ.]

της δικαιοσύνης, επιδεικνύοντας πόσο ευάλωτο είναι το σώμα της. [Δ . Κ.]

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Έφη Νούσκα

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Cecilia Ahern

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Noam Shpancer

Το ταξίδι του ονείρου

Μια σελίδα για κάθε αύριο

Ο καλός ψυχολόγος

Λιβάνης, 2011 α 287, €12

Μετάφραση: Βούλα Αυγουστίνου Διόπτρα, 2011 σ. 351, € 18,00

Μετάφραση: Ρένα Καρακατσάνη Λιβάνης, 2011 σ. 319, € 15

Τ

ο Ταξίδι του ονείρου είναι ένα βιβλίο ξεχωριστό, επειδή απο­

τελεί φόρο τιμής στπ συγγραφέα και τον αγάππ τπς για τπ ζωή. Η Έφπ Νούσκα μελέτπσε με πάθος τπ γλώσσα και από μικρή ηλικία παρήγαγε λόγο σημαντικό. Μετά τον

ια οικογένεια βυθίζεται μέσα

Μ

καλός ψυχολόγος δεν κρίνει τους πελάτες του, δεν τους αν­ ταγωνίζεται και δεν κουβαλά το

κοπέλα, είχε μάθει να ζει πλούσια, να μην έχει βιοτικές έγνοιες, να μην την απασχολεί το μέλλον. Όλα τε­ λειώνουν όταν ο πατέρας της αυ-

φορτίο τους. Αυτός είναι ο ακρο­ γωνιαίος λίθος της ψυχοθεραπευτι­ κής προσέγγισης του πρωταγωνιστή

στην κρίση. Η Ταμάρα Γκούντγουιν, μια νεαρή Ιθχρονη

Ο

του παρόντος βιβλίου, ο οποίος ερ­ γάζεται σε ένα Κέντρο για Διαταρα­

πρόωρο θάνατό της, οι γονείς της συγκέντρωσαν τα κείμενά της και

τοκτονεί αφήνοντας πίσω του ένα

σταχυολόγησαν τα αποσπάσματα εκείνα που εκπέμπουν το πνεύμα και

γένεια σε απόγνωση. Η μητέρα της Ταμάρα, αν και νεαρή, παθαίνει κα­

τη ζωντάνια της κόρης τους ως αν­ θρώπου τω ν γραμμάτων. Ο λόγος

τάθλιψη, αλλά η ανάγκη να υπάρ­ ξουν τους στέλνει στην επαρχία, στο

τητα και τη συνήθεια στην εργασία

της είναι γεμάτος λυρισμό, αλλά

σπίτι τω ν θείων της Ταμάρα. Αυτό βρίσκεται σε ένα απομονωμένο μέ­ ρος, πράγμα που δυσκολεύει την

του, δέχεται ω ς ασθενή του μια χο­ ρεύτρια σε νυχτερινό κλαμπ, η οποία εξαιτίας του άγχους της αδυνατεί να

λογισμούς, παρά μόνο εκφράζει την αμιγή φύση του συναισθήματος, την αδιατάραχτη γαλήνη της σιω­ πής. Όπως υποστηρίζει και η ίδια: «Κάποιος πρέπει να φυλάξει τη σιω­

ηρωίδα να συνεχίζει τη ζωή της. Μια μέρα, όμως, περνά από το Κίλσανι μια κινητή βιβλιοθήκη όπου ανα­ καλύπτει ένα μεγάλο, μυστηριώδες δερματόδετο βιβλίο κλειδωμένο με χρυσό λουκέτο. Ανοίγοντάς το θα

ανέβει στην πίστα. Παρόλη την πο­ λυετή εμπειρία του, ο ψυχοθερα­ πευτής θα επιτρέψει την προβολή τω ν δικών του θεμάτων πάνω στην ασθενή του, με την οποία θα δεθεί με έναν έντονο τρόπο. Ο Νόαμ

ανακαλύψει ότι οι σελίδες είναι γραμμένες και προλέγουν το μέλλον της. Από τη συγγραφέα του ΥΓ. Σ ’

Σπάνσερ γράφει ένα βιβλίο εξαιρε­

πή».

αγαπώ.

και διαυγή συνειδητότητα που πα­ ρατηρεί τον κόσμο με ολοκάθαρη ματιά και ςει μέσα σε αυτόν με την τόλμη της αυτογνωσίας. Η συγγρα­ φέας αποφεύγει τις βαρύγδουπες εκ­ φράσεις και τους κραυγαλέους συλ­

[Δ . Κ.]

σωρό χρέη που βυθίζουν την οικο­

[Μ. Α.]

χές Άγχους, καθώς και στο τοπικό πανεπιστήμιο, διδάσκοντας ένα βρα­ δινό μάθημα. Την εποχή που έχει αποδεχτεί πλήρως την καθημερινό­

τικά προσεγμένο και ευχάριστο, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη του. [Δ . Κ.]

δ:βιβλιοπαρουσίαση ΠΟΙΗΣΗ

ΠΟΙΗΣΗ

Γιάννης Κορίδης

Βασίλης Λαδάς

Κλειστός χώρος

Δείπνα

Ιωλκός, 2009 σ. 77, € 10

Γαβριηλίδης, 2011 α. 60, € 7,46

Ο

Γιάννης Κορίδης είναι ένας πολυ-

γραφ ότατος ποιητής, γνω στό ς εκτός από τις δέκα ποιητικές συλλογές του και από την επιμέλεια των Ποιητικών

ΗμερολογΙωντων εκδόσεων Ιωλκός, που με την έκδοση του 2011 συμπληρώνουν το έκτο έτος έκδοσής τους. Θεωρείται από τους κορυφαίους ποιητές της λεγάμενης δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς και για την ποίησή του έχουν γράψει λογοτέχνες όπως ο Ν. Καζαντζάκης, ο Άγγελος Φουριώτης και ο Βασίλης Βασιλικός. Η ποίηση του διακρίνεται για τη λυρικότητα, την αμεσότητα και την ενασχόλη­ σή της με τα καθημερινά θέματα της ζωής, με πρωτότυπο συχνά τρόπο, όπως: «Το ποίημα που δεν γράφεται στην ώρα του θυμίζει λεηλατημένο τοπίο. / Μην ανα­ βάλεις την κατάθεσή του στο χαρτί. / Αργά ή γρήγορα θα σε πυροβολήσει». Διακρίνονται και για τη ζωντάνια της ει­ κόνας και του λιτού τρόπου, όπως όταν γράφει για την αγάπη: «Αγάπη αδελφή της γαλήνης τω ν φτωχών / Κομμένη φέτα ψωμιού πάνω στο τραπέζι / Οπου πατείς φυτρώνουν τριαντάφυλλα / Όπου πατείς εκεί αναβλύζει νερό» και «Το πιο σπάνιο τραγούδι που ανακάλυψα / Τους πιο ευέλικτους στίχους που άκουσα / Είναι εκείνα της σιωπής σου». [Ν. Κ. Κ.]

ΜΕΛΕΤΗ Jean Noel Jeanneney

Η ιστορία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Μετάφραση: Νάση Μπάλτα Παπαδήμας, 2011, σ, 463, € 36,74

ποιητική συλλογή του πατρινού ποιητή και πεζογράφου Βασίλη Λαδά περιλαμβάνει δύο σειρές ποιημάτων. Η πρώτη

Η

Τ

τιτλοφορείται «δείπνα» και δίνει και τον τίτλο στην όλη συλλογή και

νεωτερικής Ευρώπης του 15ου

ο βιβλίο αυτό του Jean Noel Jeanneney μελετά τα

στάδια εξέλιξης της επικοινωνίας από τις «γκαζέτες» της πρώιμης αιώνα ώς τον σημερινό πολύ­

η δεύτερη σειρά ποιημάτων κα­

πλοκο κόσμο της πληροφορίας

λείται «δείπνα μοναχικά». Η έννοια του δείπνου από την εποχή των αρχαίων χρόνων, από τον καιρό της Βίβλου μέχρι σήμερα, έχει

και του Διαδικτύου. Εξετάζονται χωριστά η ιστορία του Τύπου, η ιστορία των μέσων, του ήχου και της εικόνας, καθώς και τα δε­ δομένα της συζήτησης των τε­ λευταίων χρόνων σχετικά με τη

μια ιερότητα. Ο Β. Λαδάς διερευ­ νά το πώς αυτή η έννοια αλλάζει, δέχεται επιρροές, μετονομάζεται, γίνεται η ουσία της κάθε εποχής. Ο ποιπτής παίρνει αφορμή και σχολιάζει, υποσημειώνει, ενίοτε

χειραγώγηση του πολίτη, το μέλ­ λον της δημοκρατίας που συνυφαίνεται με το μέλλον των ΜΜΕ, το ζήτημα της εξουσίας τω ν

λοιδορεί και ειρωνεύεται. Ένα δί­ στιχο της Σαπφούς, μια ιστορία

ΜΜΕ και αυτό του ελέγχου της εξουσίας επί των ΜΜΕ. Πρόκει­

από τον Ηράκλειτο, τη Βίβλο ή τη

ται για βιβλίο αναφοράς, εισα­

Σεχραζάτ, αλλά και ένα γεγονός σημερινό, όπως η βίαιη εκδίωξη μεταναστών από τον καταυλισμό

γωγικό για κάποιον που θέλει να μελετήσει την ιστορία των me­ dia. Ο συγγραφέας είναι καθη­

τους ή ένα πλουσιοπάροχο φιλικό δείπνο γίνεται η αφορμή ο ποι­ ητικός λόγος να μπει σα μαχαίρι

γητής Ιστορίας στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρι­ σιού και τη μετάφραση και επι­

στις πληγές του κοινωνικού σώ­ ματος. Λόγος, τελικά, για την επο­ χή μας, λιτός, μελαγχολικός, καί­ ριος. [Μ. Λ.]

μέλεια του βιβλίου αυτού έχει αναλάβει η καθηγήτρια Νάση Μπάλτα. [Μ. Α.]

ΕΚΔΟΣΕΙΣ * ΚΕΔΡΟΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΤΜΟΣ Ένα μυθιστόρημα για τη σύγκρουση παλιού και καινούργιου, για την κρίση ταυτότητας που βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ ΜΑΥΡΗ ΠΕΤΡΑ Μια ολοζώντανη αναπαράσταση της εποχής του εθνικού διχασμού, λίγο πριν την εμπλοκή της Ελλάδας στονΑ' Παγκόσμιο πόλεμο.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΒΛΑΧΟΣ ΟΙ ΑΝΟΗΤΟΙ Ένα κοινωνικοπολιτικό αλλΰ και κοσμοπολίτικο μυθιστόρημα, που διατρέχει την Ευρώπη από το 1920 μέχρι την έναρξη του Β' Παγκόσμιου πολέμου.

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου

ΝΕΡΟ

¥

ΠΟΙΟΙ ΑΚΟΥΝΕ ΑΚΟΜΑ ΤΖΑΖ;

t ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΝΕΡΟ Ο συναρπαστικός μονόλογος ενός ανθρώπου που το υγρό στοιχείο τον μετατρέπει σε παθητικό ωτακουστή της ίδιας της ζωής του.

# ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ ΠΟΙΟΙ ΑΚΟΥΝΕ ΑΚΟΜΑ ΤΖΑΖ; και άλλες περίεργες ιστορίες Ανάμεσα στις ανθρώπινες συμηληγάδες, άλλοτε κυρίαρχη, άλλοτε συνοδευτική, ακόμα και σιωπηλή, λάμπει, πάντα, η μουσική.

ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ Λογοτεχνικών Βραβείων περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ2011

δ : βι βλιοπαρουσίαση _________________ ΜΕΛΕΤΗ________________ΔΟΚΙΜΙΟ Κάρεν Άρμστρονγκ

Η μεγάλη μεταμόρφωση Μετάφραση: Ανίτα Γρηγοριάδου Ενάλιος, 2011 σ. 579, € 20,90

να βιβλίο για την ιστορία των πρώιμων θρησκειών. Όπως παρατηρεί η συγγραφέας, στους

Ε

αιώνες μεταξύ 800 και 300 π.Χ. είχαμε μια έκρηξη νέων θρη­ σκειών και γι’ αυτό την ορίζει ως την πιο σημαντική εποχή μετά την ανακάλυψη της φωτιάς από το ν άνθρωπο. Το θέμα του βι­ βλίου της είναι το γιατί ο Σω­ κράτης, ο Βούδας, ο Κομφούκιος, ο Ιερεμίας και ο Λάο Τσε, μεταξύ άλλων, εμφανίζονται στο κρίσιμο αυτό διάστημα των πεντακοσίων ετών και πώς γίνεται να έχουν τόσο ταυτόσημες ιδέες σχετικά με τις ανθρώπινες αξίες και τον άνθρωπο. Η συγγραφέας εντοπίζει όλα εκείνα τα σημαν­ τικά ιδεολογικά στοιχεία που συνδέουν την ομάδα των φιλο­ σόφων, των μυστικών και των θε­ ολόγων που αναδεικνύονται την ίδια εποχή. Η Κάρεν Άρμστρογκ έζησε επτά χρόνια ως Ρωμαι­ οκαθολική μοναχή και σήμερα διδάσκει ιστορία των θρησκειών και θεολογία σε βρετανικά και αμερικανικά πανεπιστήμια. [Μ. Α.]

ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Έλλη Παππά

Αγγελική Ζολώτα

Μύθος και ιδεολογία στη ρωσική επανάσταση

Ο δρόμος μου περνούσε από τα σχολεία

Άγρα, 2011 σ 276, € 17,50

I. Σιδέρης, 2011 σ. 529, € 16

ε αφορμή την μελέτη της διαδρομής από τον ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στο λαϊ­ κισμό του Στάλιν, η αείμνηστη Έλλη Παππά ξεδιπλώνει τις θέσεις της σχετικά με το στα­

Αγγελική Ζολώτα υπήρ­ ξε εκπαιδευτικός για 33 χρόνια, διδάσκοντας φιλολο­ γικά μαθήματα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, τόσο στην επαρχία όσο και στην πρωτεύουσα. Το ανά χείρας βιβλίο, που αποτελεί τη μαρτυρία για την πορεία της ως εκπαιδευτικού, εκδόθηκε αρχικά από την ίδια και τώρα

Μ

λινικό φαινόμενο. Με παρατηρήσεις ευθύβο­ λες, κριτική αυστηρή αλλά δίκαιη και τεκμη­ ρίωση που ξεφεύγει από τα όρια μιας στείρας πολιτικής αντιπαράθεσης, η γυναίκα - σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής αναλύει την ουσία του σταλινικού καθεστώτος και αναζητάει, με επιτυχία, τις πηγές και τις ρίζες του όχι μόνο στην ιστορία της Ρωσίας αλλά και σε άλλα θε­ ωρητικά σχήματα, όπως η Πολιτεία του Πλά­ τωνα και η θεωρία περί ασιατικού τρόπου πα­ ραγωγής του Κ. Μαρξ. Ψύχραιμη και νηφάλια η συγγραφέας εξετάζει βήμα-βήμα την εξέλι­ ξη του «προλεταριακού λαϊκισμού» του στα­ λινικού καθεστώτος, καταγγέλλει τα εγκλήματά του και αναλύει με βαθιά διεισδυτική ματιά την εμπειρία που αποκόμισε η ανθρωπότητα από το σκληρό αυτό μάθημα. Πέραν των αρετών που έχει το κείμενο καθεαυτό, το βιβλίο αυτό αποτελεί, ουσιαστικά, μια μεγάλη συμβολή στη δημόσια συζήτηση σχετικά με τις αιτίες της αποτυχίας του ρωσικού πειράματος κατά τον 20ό αιώνα και δικαιώνει τη φράση του Κάιζερ, σύμφωνα με την οποία «ο σοσιαλισμός είναι μια εξαιρετική θεωρία, μόνο που δεν υπάρχει καμιά χώρα που να μην λυπόμαστε τόσο ώστε να την εφαρμόσουμε σ’ αυτή». [Δ . Β. Τ.]

Η

κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σιδέρη. Μέσα από τα προσω­ πικά βιώματα της συγγραφέως, ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με τις συνθήκες που επικρατούσαν σε ποικίλους τόπους της Ελλάδας από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως τις αρχές του ’90, γνωρί­ ζοντας έτσι σε πολύ ανθρώ­ πινο επίπεδο την εξέλιξη της παιδείας ανά τα έτη. Πολύτι­ μες είναι και οι επαγγελματικές τοποθετήσεις της Ζολώτα πάνω σε διάφορα εκπαιδευτι­ κά ζητήματα, καθώς αποτε­ λούν τροφή για σκέψη για το σύγχρονο εκπαιδευτικό, αλλά και το γονέα. [Δ . Κ.]

ΙΣΤΟΡΙΑ Eric Chaline

Οι μεγαλύτερες απάτες της ιστορίας και οι άνθρωποι που τις διέπραξαν Μετάφραση: Κώστας Καρανικολός Κλειθάριθμος, 2011, σ. 256, € 22

Α

ναμφίβολα χρήσιμο βιβλίο, ο συγγραφέας του οποίου αποκαλύπτει σκό­

πιμες παραπλανήσεις και απάτες της ιστορίας, τις οποίες περιγράφει με επιδεξιότητα και έμπνευση. Αντικείμενο της προσπάθειάς του οι 50 πιο εντυπωσιακές ιστορίες δόλου και πλαστογράφησης, μεταξύ των οποίων εί­ ναι τα αρχαία μαντεία ως φωνή τω ν θεών, η πάπισσα Ιωάννα, τα ψεύτικα λείψανα αγίων και τα συγχωροχάρτια, η Στανισλάβα Βαλασίεβιτς, η πρωταθλήτρια στίβου που ήταν γυναίκα, η εξαπάτηση του Χίτλερ από τους Συμ­ μάχους με την επιχείρηση «Καρτερία», το τέρας του Λοχ Νες, ο μύθος του Ρόςγουελ σχετικά με τη νεκροψία σε εξωγήινο και η πρόσφατη απάτη των 65 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Μπέρναρντ Μέιντοφ. Ενδιαφέρουσα εί­ ναι και η πρόταση ταξινόμησης τω ν απατών σε θρησκευτικές, στρατιωτι­ κές, επιστημονικές, εκείνες που αφορούν το φύλο τω ν απατεώνων, λογο­ τεχνικές και εν γένει απάτες στο χώρο της τέχνης, και οικονομικές. Εικο­ νοκλαστικό, αποκαλυπτικό, το βιβλίο αυτό εξερευνά τα κίνητρα για μερι­ κές από τις πιο δόλιες πράξεις που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της αν­ θρωπότητας. Εξολοκλήρου έγχρωμο και πλούσια εικονογραφημένο, απο­ τελεί ένα απολαυστικό ανάγνωσμα και απόκτημα για κάθε βιβλιοθήκη. [Δ . Β. Τ.]

Β Ρ Α Β Ε ΙΟ Δ Ι Η Γ Η Μ Α Τ Ο Σ « Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω » 2011

Α Λ Ε Ξ Α Ν Δ Ρ Ο Σ ΙΣ Α Ρ Η Σ

ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ Ή ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ Άπό τη δολοφονία τοϋ Βίνκελμαν στην Τεργέστη τό 1768 καί ώς τη σύγχρονη ε­ ποχή, οί ήρωες τοϋ Ίσαρη συνειδητοποι­ ούν δτι βαδίζουν σέ μοιραία μονοπάτια με άγνωστο προορισμό.

•Ισμήνης 75Α, 10444 ΑΘΗΝΑ Τηλ.-Fax: 2105145933

δ : βι βλιοπαρουσίαση ___________________

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Γιώργος Γρόλλιος

Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραμμα Επίκεντρο, 2011 σ 284, € 25

Τ

ο πρώτο τέταρτο του εικοστού αιώνα έγινε σαφής η σπουδαιότητα του σχολείου στην

κοινωνική αναγέννηση που λάμβανε χώρα. Προϊ­ όν αυτής της θέσης αποτέλεσε η ιδέα της προ­ οδευτικής εκπαίδευσης, από την οποία γεννήθη­ κε το αναλυτικό πρόγραμμα ως αντικείμενο θε­ ωρητικής μελέτης και πρακτικής εφαρμογής. Ο Γιώργος Γρόλλιος, αναπληρωτής καθηγητής του ΑΠΘ με αντικείμενο την Παιδαγωγική και έμφα­ ση στα αναλυτικά προγράμματα, επιχειρεί να εμ­ πλουτίσει την ελληνική βιβλιογραφία πάνω στο θέμα του αναλυτικού προγράμματος, συνδέοντάς το με την προοδευτική εκπαίδευση και ερευνών­ τας την επίδραση της τελευταίας στη διαμόρφω­ ση τω ν αναλυτικών προγραμμάτων ανά τις δε­ καετίες του προηγούμενου αιώνα. Κάθε κεφάλαιο του παρόντος πονήματος μελετά και μια διαφο­ ρετική χρονική περίοδο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές παραμέτρους που επηρέαζαν την εκάστοτε κεντρική πολιτική εξουσία, ώστε να δια­ μορφώσει το δικό της αναλυτικό πρόγραμμα. [Δ . Κ.]

ΚΟΜΙΚΣ Isabel Franc - Susanna Martin

Η Αλίσια στη χώρα των μικρών θαυμάτων Μετάφραση: Χρήστος Τσέλιος Εικονογράφηση: Martin Susanna Anubis, 2011, σ. 144, € 14,90

Αλίσια είναι μια νέα γυναίκα, δημοσιογράφος, ςει με

Η

ένα χοντρό γάτο και τη φίλη της Μάιτε. Η ζωή της μοιάζει ανέφελη μέσα στο άγχος και τις δραστηριότητες. Μέχρι που ανακαλύπτει ότι έχει καρκίνο του μαστού και πρέπει να κάνει μαστεκτομή και να υποστεί χημειοθε­ ραπείες. Το βιβλίο είναι ένα γκράφικ νόβελ γραμμένο από την Isabel Franc και βασισμένο στην προσωπική της τραυ­ ματική εμπειρία. Όπως λέει η ίδια, στην αφήγησή της έχει βάλει και αρκετά μυθοπλαστικά στοιχεία, αλλά ο κορμός παραμένει η προσωπική της περιπέτεια. Μοντέρνο σκί­ τσο, λιτό, πολύ ωραία τα λόγια μέσα στα συννεφάκια και δίχρωμη έκδοση στην απόχρωση του λαδιού είναι η πρώ­ τη εντύπωση. Η εξιστόρηση ρεαλιστική, φανερώνει τις πε­ ριπέτειες της ηρωίδας που υποφέρει, τις ψυχολογικές αν­ τιδράσεις της, τις λύσεις που δίνει η ίδια μέχρι να συνει­ δητοποιήσει της νέα της κατάσταση και να την χειριστεί έτσι που θα την οδηγήσει σε μια καινούργια ζωή. Ξεχω­ ρίζει η αλληλεγγύη που δείχνουν οι φίλοι της, η αλλη­ λεγγύη τω ν γυναικών με το ίδιο πρόβλημα, στοιχεία κα­ θοριστικά για τη ζωή της στο μέλλον. [Μ. Α.]

ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Βούλα Νικολα'ίδου

Ένα δύσκολο αντίο Εικονογράφηση: Σοφία Παπαθανάση, Μουσική: Χρήστος Γιαννούλης Αφήγηση: Κατερίνα Λέχου Εν πλω, 2010, σ. 48, € 15

Τ

ο βιβλίο αυτό και η μουσική που το συνοδεύει διαπραγματεύονται με ευαισθησία και τρυφερότητα το θέμα της απώλειας στη ζωή ενός παι­

διού και επιχειρούν να αποτελόσουν μια ομαλή εισαγωγή τω ν παιδιών στο αναπόφευκτο αυτό κομμάτι της ζωής. Όταν η ιστορία ξεκινάει μεταφερό­ μαστε σε ένα μακρινό χωριό, μέσα σε μία σχολική τάξη όπου οι μαθητές κάθονται λυπημένοι στο θρανίο τους, αφού η δασκάλα τους μόλις τους έχει ανακοινώσει ότι έχει πάρει μετάθεση για την Αθήνα και θα πρέπει να φύ­ γει. Η μικρή Κωνσταντίνα νιώθει μεγάλο θυμό, γιατί παράλληλα και ο πα­ τέρας της φεύγει από το σπίτι. Τελικά αποφασίζει να μιλήσει στη δασκά­ λα της και, μετά από μία μεγάλη συζήτηση μαζί της, καταφέρνει να πει «αν­ τίο» και να περιμένει με χαρά ό,τι καινούργιο έρχεται στη ζωή της. Στις τε­ λευταίες σελίδες του βιβλίου τα παιδιά θα βρουν σελίδες για να γράψουν τις σκέψεις τους για την απώλεια, ενώ οι γονείς θα βρουν χρήσιμες συμ­ βουλές για το πώς είναι καλό να φέρονται στα παιδιά τους όταν ένα προ­ σφιλές πρόσωπο απομακρύνεται από τη ζωή τους.

[A. Ν.]

ΕΝΤΓΚΑΡΜ Ο ΡΕΝ

Οί σταρ Μια κλασική μελέτη ποίι άναδεικνύει την πολιτισμική καί οικονομική λ ε ι­ τουργία του σταρ σύστεμ.“ Ενα έργο που μελετά τό φαινόμενο των σταρ ώς δημιούργημα τής κινηματογραφικής βιομη χανίας καί συγχρόνω ς ώς εν­ διάμεσο κρίκο ανάμεσα στό πραγμα­ τικ ό καί τό φαντασιακό.

Ισμήνης 75Α, 10444ΑΘΗΝΑ Τηλ.-Fax: 2105145933 kichli.pubUshing@gmail.com

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Κ Ε ΔΡΟ Σ ΣΕΙΡΑ: ΙΣΤΟ Ρ ΙΕ Σ Α Π Ο Τ Ο Ν Η Σ Ι ΤΩ Ν ΠΥΡΟΤΕΧΝΗΜ ΑΤΩ Ν Στην εκπληκτική αυτή σειρά βρίσκουμε υπέροχο μύθο, ιδιοφυή γροφή και πολύ κολή εικονογράφηση. ΔΙΑΒΑΖΩ Χαρισματικά σε επινοήσεις πρόσωπα... αξιοσημείωτη φρεσκάδα. ΤΑ ΝΕΑ Στη σειρά κυρίαρχο στοιχείο είναι η φλογοβόλα φαντασία σε συνδυασμό με το κωμικό στοιχείο, αρετές που εισβάλλουν κυριολεκτικά στο φτωχό εναλλακτικό κύκλωμα που χαρακτηρίζει ακόμα το παιδικό βιβλίο. ΑΥΓΗ Προεξάρχων στο χιούμορ και το λόγο το σατιρικό, ο Ευγένιος Τριβιζάς εισάγει τις μικρές ηλικίες σε περίεργους σουρεαλιστικούς συνειρμούς. ΕΝΑ «Η Μυρτώ και το κουνουπάκι», ένα βιβλίο συμπυκνω­ μένο ζουμί του ελληνικού παιδικού καλοκαιριού, θα­ λασσινό και ξένοιαστο, αστείο και σπαραχτικό μαζί. Μιλάει για αρχές και τελειώματα, για κύκλους της ζωής, για έρωτα και θάνατο. Και μιλάει για όλα αυτά σε νήπια! Αν ήταν ποίημα, θα ήταν το παιδικό «Αξιόν εστί». Ένα μαγικό ανάγνωσμα! Ρίκα Βαγιάνη, www.protagon.gr Το κουνουπάκι ξετρελαίνει το παιδάκι! Το έστειλα στη Δανάη στη Γαλλία. Είναι δυόμισι χρονώ... Με πήρε στο τηλέφωνο και μου λέει «κούνου-κούνου». Μόλις της απάντησα «κουνουπάκι», έσκασε στα γέλια. Το κακό είναι ότι ήθελε να της το διαβάσω κι εγώ ολόκληρο από το τηλέφωνο. Πολύ μου κόστισε ο Τριβιζάς, μα αφού ξετρελάθηκε η Δανάη με το βιβλίο, χαλάλι του! Αλκή Ζέη, ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗ

w w w .k e d r o s .g r

ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΤΡΙΒΙΖΑ

Ε Υ ΓΕ Ν ΙΟ Σ ΤΡ ΙΒ ΙΖΑ Σ

ο ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΤΟΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

\θ) \ Ε υ γ έ ν ιο ς Τ ρ ιβ ιζά ς

Ευγένιος Τριβιζάς «Τα παιδιά δεν είναι πάντα αθώ α» Α ν υπάρχει ένας παραμυθάς που άλλαξε την πορεία των βιβλίων για παιδιά, τα τελευταία χρόνια, αυτός είναι ο Ευγένιος Τριβιζάς. Τα βιβλία του, μια τομή σ το λόγο, τπ φαντασία, την ευαισθησία και την αγάπη, κατέκτησαν και τους μεγάλους. Διεθνώς αναγνωρισμένος παραμένει ένας

|

εργάτης της γραφής.

Ποια είναι η σχέση του φαντα­ στικού με τον πραγματικό κόσμο σε ένα συγγραφέα που απευθύ­ νεται σε παιδιά;

περάσματος τω ν δικών τους προ­ βλημάτων. Για να παραφράσω μια ρήση του Chesterton, η αξία τω ν πα­ ραμυθιών δεν έγκειται σ το ότι μας

Ο συγγραφέας προσφέρει στα παιδιά

ενημερώνουν ότι υπάρχουν δράκοι.

μηνύματα αισιοδοξίας και οράματα φανταστικών κόσμων που μπορεί να αποτελέσουν τα πρότυπα αλλαγής του δικού τους κόσμου, τρόπους ξε­

Α υ τό το γνωρίζουμε ήδη πολύ καλά. Η αξία τους έγκειται σ το ότι μας με­ ταδίδουν το μήνυμα ότι μπορούμε να τους νικήσουμε.

Ξέρω μεγάλους που έχουν γοητευτεί από τα βιβλία σας και είναι γεγονός ότι τα περισσότερα απευθύνονται και σε μεγάλους. Είναι συνειδητή πράξη αυτό; Προσπαθώ να γράφ ω τα βιβλία μου με τέτοιο τρόπο ώ σ τε να λειτουργούν σ ε πολλαπλά επίπεδα και να τα απο­ λαμβάνουν τό σ ο οι μικροί ό σ ο και οι μεγάλοι αναγνώστες. Ά λ λω σ τε πολλά από τα έργα τη ς κλασικής λογοτε­ χνίας, όπως Η Αλίκη στη Χώρα των

θαυμάτων, για παράδειγμα, ή Ο μι­ κρός πρίγκιπας ή ακόμα και Ο Δον Κιχώτηςή Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ,

να μη μαραθεί το αγαπημένο του λουλούδι. Σ το π ρώτο μου μυθιστό­ ρημα Ο χιονάνθρωπος και το κορίτσι η μικρή ηρωίδα φτιάχνει ένα χιονάν­ θρωπο και του ζητάει να μη λιώσει ποτέ. Ο χιονάνθρωπος για να μπορέ­ σει να κρατήσει τη ν υπόσχεσή του ξεκινάει για το Βόρειο Πόλο. Ό τα ν μετά από πολλές περιπέτειες κατα­ φέρνει να φτάσει σ το ν προορισμό του, αισθάνεται τό σ ο ευτυχισμένος που αρχίζει να κλαίει και λιώνει από τα δάκρυα τη ς ευτυχίας του. Θα

είναι έργα πολυδιάστατα, πολυεπίπεδα και διηλικιακά. Είναι τα υτό­

ήθελα όμως να σημειώσω ότι τα καλά παραμύθια δεν έχουν τέλος. Συ­ νεχίζονται σ τη φαντασία και πολλές φορές μας συντροφεύουν σ ε όλη μας

χρονα απλά και περίπλοκα, εύληπτα

τη ζωή.

και εμβριθή. Μπορεί να τα απολαύσει τό σ ο ένα μικρό παιδί ό σ ο και ένας ώριμος ενήλικας. Αυ τά είναι τα πρό­

Πόσο αθώα είναι τα παιδιά σή­ μερα;

τυπά μου.

Τα παιδιά δεν είναι πάντα αθώα αγ­ γελούδια, όπ ω ς θέλουμε να πι­ στεύουμε. Τ ό σ ο η σ φ οδρότητα τω ν

Παρατηρώ ότι στα παλιότερα παραμύθια, π.χ. του Άντερσεν ή στα ελληνικά λαϊκά παραμύθια, κυριαρχεί ένα σκληρό τέλος, κάτι που εσείς αποφεύγετε. Γιατί άραγε; Α υ τό ισχύει για βιβλία μου που απευ­ θύνονται σ τα μικρότερα παιδιά. Για μεγαλύτερα παιδιά δεν δ ισ τά ζω να γράφ ω έργα με τραγικό τέλος. Πολλά από τα παραμύθια του βιβλίου Ο τα­

ξιδιώτης και η μαργαρίτα, για παρά­ δειγμα, δεν έχουν «ευ τυχές» τέλος. Στα παραμύθια αυτά, μεταξύ άλλων, ένα αστέρι ερωτευμένο με μια μαρ­ γαρίτα την μαδάει για να διαπιστώσει αν ανταποκρίνεται σ τα αισθήματά του, ένα σύννεφο γίνεται βροχή για

επιθυμιών ό σ ο και η βιαιότητα τω ν αντιδράσεών τους μπορεί να είναι εν­ τονό τερη από εκείνη τω ν ενηλίκων. Α ν φανταστούμε -είχ ε ισχυριστεί ένας ψυχολόγος- έναν κόσμο παρό­ μοιο με εκείνον που περιγράφεται σ τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ, κατοικούμενο από νάνους ενήλικες και γιγαντόμορφα παιδιά, κι αν υποθέ­ σουμε ότι τα παιδιά αυτά ή ταν ελεύ­ θερα να εκφράσουν τις βίαιες φαν­ τασιώσεις και ορμές τους, τό τε ο κό­ σμος αυτός θα ήταν 100% εγκλημα­ τικός. Σύμφωνα με τη ν άποψη αυτή, τα παιδιά γεννιούνται «μικρά τέρα τα » και μόνο μέσα από επίπονες διαδι­ κασίες κοινωνικοποίησης διαμορφώ-

διαφ ιέρω μα

νονται σ ε νομοταγείς ενήλικες. Συνε­ πώς, αν οι απαραίτητες διαδικασίες κοινωνικοποίησης είναι απούσες, το αποτέλεσμα είναι άτομα χωρίς ανα­ στολ ές και σ ω σ τά διαμορφωμένη συνείδηση. Σύμφωνα με τη ν αντίθετη άποψη, τα παιδιά γεννιούνται αγγε­ λούδια και λόγω οικογενειακών πα-

αφάνταστης σκληρότητας.

«Π ρώ τη φορά οι λέξεις “συναρπα­ στικό” και “διασκεδαστικό” συνδέ­ ονται με τη ν εκμάθηση της λατινικής γλώ σσ α ς», τονίζει ένας άλλος κριτι­

βιβλίων είναι βαρετά, κουραστικά έω ς και απωθητικά. Ταλανίζουν τό σ ο τα παιδιά, ώ σ τε μέσα από μια διαδι­ κασία γενίκευσης εξη ρτημένων αν­ τα να κλα στικ ών αισθάνονται σ τη ν

δ

σκεδαστικές περιπέτειές του συνθέ­ τουν μια πρωτότυπη εισαγωγή στη λατινική γλώ σσα και την ιστορία τη ς ρωμαϊκής εποχής. «Τ α λατινικά δεν είναι πλέον μια νεκρή γλώ σσ α », γρά­ φει η Guardian. «Μανία εκμάθησης

Επειδή μεγάλο μέρος τω ν σχολικών

§1

χουδιές από ρωμαϊκά συμπόσια. Ο λατινομαθής αυτός ποντικός είναι ο ήρωας ενός παιδικού βιβλίου γραμ­ μένου από τη ν Barbara Bell. Οι δια-

θογενειών ή δυσμενών κοινωνικών επιδράσεων ακολουθούν το δρόμο του κακού. Και στις δύο περιπτώσεις τα παιδιά μπορεί να είναι ανελέητα και ικανά για εγκληματικές πράξεις

Έχετε πει ότι το σχολείο σκο­ τώνει το διάβασμα. Είναι αλήθεια, γιατί;

84

νος από λεγεωνάριους, αρπάζει λι­

υπόλοιπη ζω ή τους απέχθεια για οποιοδήποτε έντυπο, με τη ν εξαί­ ρεση ίσως τω ν επιταγών. Ό σ ο πιο δύσκολο και απαιτητικό το προς μάθησιν αντικείμενο τό σ ο επι­ τακτικότερη η ανάγκη ευφάνταστω ν λύσεων. Για παράδειγμα, τα τελευ­ ταία χρόνια παρατηρείται σ τις αγγλοσαξωνικές χώ ρες μια εντυπ ω­ σιακή αύξηση το υ ενδιαφέροντος

λατινικών καταλαμβάνει τη χώρα», επισημαίνει η Weekly Telegraph.

κός. Ο ταν εφτάχρονα παιδιά δεν βλέπουν τη ν ώ ρ α να κάνουν το επό­ μενο μάθημα λατινικών, καταλαβαί­ νει κανείς τι τερά στια περιθώρια υπάρχουν για να ανανεωθούν ριζικά οι τρόποι διδασκαλίας, ούτω ς ώ σ τε να γίνει διασκεδαστική και συναρπα­ στική η εκπαίδευση.

Ποια είναι τα παραμύθια με τα οποία εσείς μεγαλώσατε; Μ εγάλωσα με ό,τι έντυπο έπεφτε στα χέρια μου. Θυμάμαι ότι είχα βρει το Τάδε έφη Ζαρατούστρα του Νίτσε, το διάβαζα χωρίς να καταλαβαίνω τί­ ποτα και αναρωτιόμουνα ποια να εί­ ναι άραγε αυτή η Έφη.

τω ν παιδιών για τη ν εκμάθηση τη ς λατινικής γλώσσας. Υπεύθυνος γι’ αυτήν τη ν αναγέννηση είναι ένας ποντικός. Λέγεται Minimus, ζει σ ε μια ποντικότρυπα σ το τείχος του Αδριανού. Κάθε τό σ ο κάνει παρά­ τολμες επιδρομές και, καταδιωκόμε-

Ποιοι συγγραφείς της παγκό­ σμιας λογοτεχνίας και σε τι σας έχουν επηρεάσει; Ο Oscar Wilde, ο Lewis Carroll και ο Henry Munro, ιδίως ο τελευταίος. Παιδί ακόμα είχα βρει σ τη βιβλίο-

Ο Ευγένιος Τριβιζάς σε ηλικία μικρότερη του ενός έτους, μαζί με κοτοπουλάκια - παιχνιδάκια.

θήκη του πατέρα μου ένα βιβλίο με

επειδή ήμουν άτακτος». Η ιστορία

ιστορίες του Hector Hugh Munro,

αυτή και άλλες παρόμοιες με είχαν βάλει σ ε σκέψεις, επειδή έρχονται σε σύγκρουση με τη ν άποψη ότι το «κ α λό » ανταμείβεται και το κακό «τι­

γνω στού με το ψευδώνυμο Σάκι. Έ μοιαζαν με παιδικές, αλλά δεν ήταν. Σε μία από αυτές τις ιστορίες ένα αγόρι, επειδή έχει κάνει αταξίες, τιμωρείται να μείνει νηστικό. Ό λη η οικογένεια απολαμβάνει ένα πλούσιο δείπνο, εκτός από το ν τιμωρημένο που βρίσκεται κλεισμένος σ το δ ω ­ μάτιό του. Τ ο δείπνο, όμως, περι­ λαμβάνει, μεταξύ άλλων, μανιτάρια, τα οποία αποδεικνύονται δηλητη­ ριώδη. Όλη η οικογένεια βρίσκει έναν επώδυνο θάνατο. Καταφθάνει ένας αστυνομικός. Ενώ μετράει τα πτώματα, βλέπει ένα αγόρι να κατε­ βαίνει από τ ο ν πάνω όροφο. Τ ο κοι­ τάζει σα να το ρωτάει: «Εσύ γιατί ζεις;» και το αγόρι σκέφτεται: «Ζ ω

μωρείται». Εδώ συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο. Π ώ ς εξηγούνται όλα αυτά; Δ εν είναι απορίας άξιο ότι ψά­ χνοντας για απαντήσεις κατέληξα να γίνω εγκληματολόγος.

Η επιτροπή των παιδικών βρα­ βείων του Διαβάζω έχει επανει­ λημμένα διαπιστώσει ότι η πλη­ θώρα των βιβλίων που γράφονται για παιδιά υστερεί σε ποιότητα. Συμφωνείτε; Πού το αποδίδετε; Μάλλον σ το ότι η παιδική λογοτεχνία πέφτει και αυτή θύμα μιας γενικότε­ ρης νοοτροπίας, σύμφωνα με την

Τ ρ ιβ ιζά ς

δ:αφιέρω μα

Με τον αδελφό του Κάρολο

οποία κάθε τι το παιδικό (είτε ανά­

στηκε η συμμετοχή κορυφαίων καλ­

γνωσμα είτε θέαμα είτε ακρόαμα) εί­

λιτεχνών και διεθνούς φήμης προ­

ναι απλούστερο, ευκολότερο, και σε

σωπικοτήτων. Α ξέχα στες έχουν μεί­

τελευταία ανάλυση υποδεέστερο από το αντίστοιχο για ενήλικες, με απο­

νει οι εμφανίσεις του Rudolf Nureyev

τέλεσμα οι σημαντικότεροι συγγρα­

Πίγκυ, του Harry Belafonte σ το τρα ­ γούδι «Turn the World around», του Gene Kelly, όταν δίνει σ το ν Κέρμιτ το

φείς, ποιητές, συνθέτες, κριτικοί, ηθοποιοί να μην ασχολούνται μαζί του. Α υ τό δεν συμβαίνει σ ε άλλες χώρες. Ό τα ν σχεδ ια ζό τα ν

η τηλεοπτική

σειρά Sesame Street και σ τη συνέ­ χεια το Muppet Show, για παρά­ δειγμα, μια βασική αρχή ήταν ότι για να έχει τα αναμενόμενα ευεργετικά αποτελέσματα απαιτείται να παρου­ σιαστεί με τέτο ιο τρόπ ο ώ σ τε να την απολαμβάνουν και οι ενήλικες θεα­ τές. Με αυτό το σκεπτικό αποφασί-

σ το χορευτικό του νούμερο με τη Μις

βάτραχο μαθήματα χορού, και δεκά­ δ ω ν ακόμα καλλιτεχνών και πολιτι­ κών, όπω ς το υ γραμ ματέω ς τω ν Η νω μένων Εθνών Kofi Annan. Στη χώρα μας θεωρείται από πολλούς ηθοποιούς μας έω ς και υποτιμητικό να παίζουν σ ε παιδικά θεατρικά έργα ή να εμφανίζονται σ ε παιδικά τηλεο­ πτικά προγράμματα.

Σας ευχαριστώ.

Ευγένιος Τριβιζάς: Ο ποιητής παραμυθιών ν είχα το χάρισμα τού εμπνευ­

παιδιά. Με άλλα λόγια, απευθύνεται

σμένου αυτού παραμυθογράφου, τού «ποιητή παραμυθιών» που

σ ε όλους τους μικρούς αλλά και σ ’ εκείνους από τους μεγάλους που

Α

είναι ο Ευγένιος Τριβιζάς (με τη διπλή

μπορούν να α πελευθερώσου ν τη

σημασία τή ς λέξης ποιητής, τού δη­

φαντασία τους, να ταξιδέψ ουν με το

μιουργού παραμυθιών αλλά και δημι­ ουργού ποίησης μαζί), θα έπρεπε να

όνειρο και μέσα από τη ν «ονειροφ α ντα σιά » να δουν τη «δ εύ τερ η

σκα ρφιστώ (επιλέγω αυτή τη λέξη,

πραγματικότητα», τη ν πραγματικό­

γιατί βγαίνει από το «σκαρίφ ημ α») μια φανταστική και χιουμοριστική

τη τα το ύ ποιητή, που σου δίνει τη δυ­

μαζί ιστορία ενός μυστηριώδους κα-

κόσμου, να συλλαμβάνεις την ουσία τή ς αντιποιητικής και παραποιημένης

θηγητού τή ς εγκληματολογίας (κάτι μεταξύ Σέρλοκ Χολμς και ημέτερου Γαρδίκα) που χάνεται ξαφνικά μέσα

να τότητα να βλέπεις νέες όψεις τού

πραγματικότητας, αυτής που έχουμε οι μεγάλοι συνηθίσει να θεωρούμε

σ ’ έναν μαγικό κόσμο παιδιών, την

σαν πραγματικότητα. Σ τη Φρουτο-

«Παιδοτοπία», για να ανα-καλύψει,

πία, σ τ ο Όνειρο τού Σκιάχτρου, σ του ς Δραπέτες τής σκακιέρας ή

πλημμυρισμένος από τη δική τους δημιουργική φαντασία, και να απο-

σ του ς Ιππότες τής τηγανιτής πατά­

καλύψει και σ ε μας τη ν ουσία και την αξία τού κόσμου, σ ε εμάς τους μεγά­

τας, τι άλλο κάνει ο Τ ριβιζάς από το να απο-καλύπτει με μαστοριά και

λους σε ηλικία και μικρούς σε ικανό­

εφευρετικότητα, με ελκυστικές αφη­ γηματικές τεχνικές και, προπάντων,

τη τα να μπορούμε (ας θυμηθούμε το ν Ελύτη) «ν α βλέπουμε, άσχετα,

με πειστικότητα, με λεπτό -και συχνά

κάποτε κι εναντίον τού κατασκευα­

πικρό, δηλαδή τρα γικό - χιούμορ, με

σμένου μας υπερεγώ [...] ποιοι πραγ­ ματικά είμαστε και κατ’ ακολουθίαν

τη λογική τού παραλόγου που εκθέ­ τει και γελοιοποιεί τη ν κατεστημένη

ποιοι θα μπορούσαμε να είμ αστε». Α ν είχα το χάρισμα...

αλόγιστη λογική, τι άλλο κάνει από ό,τι παραγγέλλει ο Ελύτης: «Μ άθε να

Επειδή όμως δεν έχω αυτό το χάρι­

προφέρεις σ ω σ τά τη ν πραγματικό­

σμα, θα πω λίγα λόγια ω ς γλω σσ ο λό ­ γο ς και ω ς άνθρωπος που ασχολείται

τη τα. [...] Να προφέρεις τη ν πραγμα­ τικότητα όπως ο σπουργίτης το χά­

χρόνια τώ ρ α με τη ν Παιδεία και τα

ραμα. Και να τη σιμώσεις, όπως ένα

παιδιά μας. Ο Ευγένιος Τριβιζάς,

πλοίο τη Σέριφο ή τη Μήλο [...] με

όπω ς αναδύεται μέσα από τα 90 πε­

διαρκή ανατροπή κάθε χρηστικής αντίληψης για τη φύση το ύ υλικού

ρίπου έργα του, είναι ένας προικι­ σμένος ποιητής παραμυθιών και θε­ ατρικών έργω ν που απευθύνονται σε παιδιά - σ ε μικρά και «μεγάλα παι­ δ ιά »-, σε αποδέκτες που ηλικιακά εί­ ναι παιδιά αλλά και σ ε αποδέκτες που συναισθηματικά μπορούν να νιώσουν

κόσμου». Τη φαντασία δεν ακολου­ θεί ο Τριβιζάς; Τη φαντασία για την οποία θα πει ο Ελύτης ότι είναι « ο π ροπομπός τή ς πραγματικότητας που μπορεί όπω ς παίρνει ένα δ έντρο από το λιβάδι και το μετατοπίζει σ το

Γεώργιος Μπαμπινιώπτς

δ:αφιέρω μα

δωμάτιό σου, να πάρει μια μοίρα αν­ θρώπινη σε κατάσταση άλφα και να τη μεταβάλει σ ε κατάσταση βήτα». Υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οδη­ γούν στην ποίηση, δηλαδή στην ανά­

!©» I Ε υ γ έ ν ιο ς Τ ρ ιβ ιζά ς

πλαση τής πραγματικότητας, στη δυ­ νατότητα να βλέπεις -και να φτειάχνεις;- με άλλα μάτια την καθημε­

88

§1

ρινή ζω ή και να μιλάς με άλλη γλώ σσα γι’ αυτήν. Μια γλώ σσα και­ νούργια, μια γλώ σσα που δεν γνωρί­ ζει όρια αφού μπορεί να συνθέσει και να ανα-συνθέσει τα πάντα, μια γλώ σσα η οποία σ το ν Ελύτη μπορεί να πει «τις ιδέες μου όλες ενησιώτισα 1σ τη συνείδησή μου έσταξα λε­ μόνι», με την ίδια γλώ σσα που οδη­ γεί το ν Τριβιζά σ ε πρωτότυπες συν­ θέσεις λεξιλογικών στοιχείων, στη

Φρουτοπία (από το φρούτο + ουτο­ πία), το Κουνουπάκιατάν, το ν Γαργαλιό ή τις Χίλιες και μία γάτες. Στον «Μικρό Ναυτίλο» του ο Ελύτης θα πάρει σ τον «Ο δ ηγό » τού ταξιδιού του μόνο λέξεις. Από το δέλτα μας λέει πως θα πάρει μαζί του τις λέξεις: δα­ μάσκηνο, δαφνόφυλλο, δελφίνι, δεν­ τρολίβανο, δίκταμο, διοσμαρίνι, δί­ χτυα, δόλωμα, δροσιά, δυόσμος, δώμα. Σε μια πρόσφατη δουλειά του ο Τριβιζάς (Η παρεούλα τής γαλάζιας γάτας) γράφει για «Τ ο δέλτα και τους δικέφαλους δράκους» (για λέξεις δη­ λαδή με δέλτα): Το δέλτα το φοβάμαι / δυστυχώς λιγάκι / γιατί δέλτα έχουνε / οι δικέφαλοι οι δράκοι / που καραδοκούν / σ το δάσος / με τις δα­ μασκηνιές / και σ ’ όποιον πλησιάζει / δίνουν δέκα δαγκωνιές. / Αλλά εγώ τους δίνω διπλές / και διαμάντια και δαντέλες / και σταφίδες και κορδέ­

λες / κι άλλα δώρα διαλεχτά / τους κερδίζω, τους δαμάζω / και μ’ αφή­ νουνε / να δοκιμάζω / τα δαμάσκηνα τα δροσερά. Λ έξεις με δέλτα ο ποι­ ητής, λέξεις με δέλτα ο ποιητής πα­ ραμυθιών. Με όλα αυτά δεν ισχυρίζομαι, φυ­ σικά, ότι ο Τριβιζάς ταυτίζεται ή μι­ μείται τ ο ν Ελύτη. Όπως δεν ταυτίζε­ ται ούτε μιμείται το ν Lewis Carroll (το ν δημιουργό τού Jabberwock) ή το ν James Joyce (Finnegan’s Wake) όταν δημιουργεί τις ονομασίες τω ν η ρώω ν του, περιγραφές και χαρα­ κτηρισμούς με συμφυρμούς λεξιλο­ γικών στοιχείων και νεολογισμούς που χαρακτηρίζουν τους μεγάλους αυτούς συγγραφείς. Υ π ο σ τη ρ ίζω απλώς ότι όταν έχεις το χάρισμα να «ποιείς», να αναπλάθεις την πραγμα­ τικότητα με δικές σου ιδέες, με τη δική σου φρέσκια ματιά, με δικό σου λόγο, κι όταν έχεις τη φιλοδοξία αυτό δεν είναι η τέχνη ;- τη ν άλλη αυτή θέαση τού κόσμου, την αθέατη για τους πολλούς πλευρά, να τη ν δεί­ ξεις και στους άλλους, να τη ν κοινωνήσεις εηι-κοινωνώντας μαζί τους, τό τε είναι βέβαιο -και ο Τριβιζάς εί­ ναι η πιο χαρακτηριστική περί­ π τω σ η - ότι θα περάσεις από τα ίδια μονοπάτια, τα μονοπάτια τή ς ποί­ ησης και τής ποιητικότητας, που χτί­ ζονται με τη φαντασία, με το όνειρο, με τη ν εικόνα, το πικρό χαμόγελο, τη γόνιμη κριτική, το ν λυρισμό, τη δια­ κριτικότητα, τη ν ευρηματικότητα, την ευγένεια, το ήθος, τη ν τρυφερό­ τητα, την αθωότητα, την αισθαντικότητα, την παράδοση, τη γοητεία, το χιούμορ, το παράδοξο, το ν προβλη-

ματισμό, τη διαμαρτυρία, τη ν καλο­ σύνη, την αγάπη με επίκεντρο την ανθρωπιά και τη ν πίστη σ ε αξίες, με αποκορύφωμα τη ν έμμεση υπαινι­ κτική διδαχή. Τ ο παραμύθι τού Τριβιζά -αφηγηματικό ή δραματοποιη μένο- έχει όλα αυτά τα στοιχεία που το κάνουν πραγματική ποίηση, δημι­ ουργία και αναδημιουργία π ροσώ ­ πων, πραγμάτων και καταστάσεων, δημιουργία και αναδημιουργία τή ς ζωής. Αλλά όλα αυτά δοσμένα με έναν τρόπ ο που να «άγει τις ψυχές», να ψυχ-αγωγεί και παράλληλα να οδηγεί και να καθοδηγεί παιδιά. Ετσι ο Τριβιζάς, με τους μύθους του, έμ­ μεσα, τρυφερά, με λεπτές διαδικα­ σίες και με γνώ ση τής παιδικής νοη­ μοσύνης αλλά και τω ν δυνατοτήτω ν τού παιδιού, εξασφαλίζει τη ν πολυ­

πόθητη και πολυσυζητημένη αγωγή

των παιδιών. Ο ποιητής παραμυθιών γίνεται έτσι ο καλύτερος παιδαγωγός, ο πιο αποτελεσματικός, αφού έχει τη μαστοριά να κρύβεται μέσα στους ήρωές του και να διδάσκει με τις δι­ κές τους πράξεις, με τις δικές τους σκέψεις, με τα δικά τους λόγια. Να γιατί, όλοι μας, μικροί αλλά και μεγάλοι, όσοι αγαπάμε το ν λόγο και το ν μύθο, όσοι αγαπάμε τη ν τέχνη τού λόγου (τη λογοτεχνία) αλλά και το ν λόγο τού μύθου, το παραμύθι, αξίζει να τιμήσουμε το ν ποιητή πα­ ραμυθιών, το ν ψυχ-αγωγό, το ν παιδ­ α γω γό Ευγένιο Τριβιζά. Έχουμε χρέος να τού πούμε ένα μεγάλο ευ­ χαριστώ και ένα μεγάλο «εύ γε Ευγέ-

δ:αφιέρω μα

Η «ελληνικότητα» του Ευγένιου Τριβιζά ΆρηςΤσοκώνας

Στην εποχή μας η παιδική λογοτεχνία έχει βιομηχανοποιηθεί σ ε ανησυχη­ τικό βαθμό. Πολύχρωμες εικόνες, εν­ τυπωσιακά ηχητικά εφ έ κι ο αμείλι­ κτος βομβαρδισμός διαφημιστικών μηνυμάτων από τα πολυμέσα, μονο­ πωλούν το ενδιαφέρον τω ν παιδιών και διαμορφώνουν ανεξέλεγκτα το ν χαρακτήρα και τις προτιμήσεις τους. Η βία και η κοινωνική αδικία παρου­ σιάζονται σαν κάτι το εντελώ ς φυ­ σιολογικό και μάλιστα αναγκαίο για

Τ ρ ιβ ιζά ς

την επιβίωση τω ν χαριτωμένων κατά τα άλλα η ρώων. Σ το ν αντίποδα, έχει αναπτυχθεί τ ο παιδικό βιβλίο του διδακτισμού και τη ς στείρας ηθικολο­ γίας, το οποίο τελικά επιτυγχάνει ακριβώς τ ο α ντίθετο αυτού που επι­ διώκει. Τ ο σ ω σ τό και το ωραίο γί­ νονται συνώνυμα το υ βαρετού και του πεπερασμένου, τα συνεχώς επα­ ναλαμβανόμενα στερεότυπα υποτι­ μούν τπν ευφυΐα τ ω ν παιδιών και τα ωθούν σ τις φτηνές αλλά διασκεδαστικές κερδοσκοπικές παραγωγές. Ευτυχώς όμως, υπάρχει πάντα και η ποιοτική προσέγγιση που κάνει απο­

τη ν παιδική φαντασία σαν να ήταν κι ο ίδιος ακόμα παιδί. Ομως η επιτυ­ χημένη ακαδημαϊκή του καριέρα και η ευρεία καλλιέργειά του επιβάλλουν κύρος και υποχρεώνουν ακόμη και τους πιο κακοπροαίρετους να το ν πά­ ρουν σ τα «σο β α ρά ». Ό σοι δε, παραπλανημένοι από τα παιχνιδιάρικα και πάντα χαμογελαστά μάτια του, θα συνέχιζαν να έχουν κάποιους ενδοι­ ασμούς, ας θυμηθούν τους σχετικούς στίχους του Καβάφη: «Ο ι ελαφροί ας με λέγουν ελαφρόν. / Στα σοβαρά πράγματα ήμουν π άντοτε / επιμελέ­ σ τα το ς »1. Έγκυροι κριτικοί επεσήμαναν σ το έργο του Τριβιζά μια αστείρευτη φαν­ τασία, μια διάθεση ανατροπής, νεο ­ λογισμούς και τακτικές του μεταμον­ τέρνου μυθιστορήματος, παρατήρη­ σαν δε ότι το μήνυμά του συνομιλεί με τα δεδομένα τη ς εποχής μας. Ολες αυτές, καθώς και πολλές άλλες κοινά αποδεκτές εκτιμήσεις, τονί­ ζουν τα νεωτεριστικά στοιχεία και τη ν οικουμενικότητα τη ς πνευματι­ κής παραγωγής του έγκριτου πανεπι­

λαυστικό το ηθικό δίδαγμα και δια­ μορφώνει τη ν κριτική αντίληψη του

στημιακού.

παιδιού, έτσι ώ σ τε να του δώσει τη

πολλά παραδοσιακά, τοπικά, ελλη­

δυνα τότητα να προσλαμβάνει ω ς σχεδόν αυτονόητες τις έννοιες του καλού και του κακού. Έ νας από τους

νικά θα μπορούσε να πει κανείς χα­

εκπροσώπους αυτής της προσέγγι­ σης στην Ελλάδα είναι ο Ευγένιος

Α ς επιχειρήσουμε μια συνοπτική ανά­ λυση αυτών τω ν χαρακτηριστικών,

Τριβιζάς. Οι πολλαπλές εκδόσεις τω ν πάνω από εκατόν ογδόντα βιβλίων του αποδεικνύουν πανηγυρικά τη

έχοντας ω ς οδηγό τη ν κριτική σκέψη το υ Κορνήλιου Κ αστοριάδη: «Τ ο εξαιρετικό και μοναδικό φαινόμενο

θερμή υποδοχή του έργου το υ από τους μικρούς αναγνώστες. Ομιλεί τη γλώ σσα τω ν παιδιών και αναπαράγει

που παρατηρείται στην αρχαία Ελ­ λάδα, προϋπόθεση και αποτέλεσμα μιας άλλης θεώρησης του κόσμου, εί-

Μια

προσεκτικ ότερη

όμως ανάγνωση θα ανακάλυπτε και

ρακτηριστικά, που είναι αναπόσπα­ σ τα στοιχεία τη ς κοσμοθεωρίας του.

ναι η αμφισβήτηση τη ς παράδοσης», λέει ο Καστοριάδης2. Και δίνει ω ς πα­ ράδειγμα τους στίχους του Αρχίλο­ χου: «Ασπίδι μεν Σάϊών τις αγάλλεται, ην παρά θάμνωι / εντό ς αμώμητο ν κάλλιπον ουκ ε θ έλ ω ν / ψυχήν δε εξεσάωσα. Τι μοι μέλλει ασπίς εκείνη; / ε ρ ρ έ τω 1 εξαύτης κτήσομαι ου κα-

θρώπους, ακόμα λιγότερο να τους αγαπάει» λέει ο Καστοριάδης λίγο παρακάτω3. Τ ο γνωμικό: «Συν Αθπνά

κ ίω » (απόσπασμα 13).

και χείρα κίνει» συνοψίζει αυτήν τη ν

Σ ε μια κοινωνία όπω ς η Σπάρτη,

λογική. Κάθε άτομο για να επιβιώσει πρέπει να βασίζεται σ τις δικές του

όπου η στρατιωτική τιμή είναι η ύψισ τη αρετή, ο λαός, χωρίς να προδώσει τις πεποιθήσεις του, δέχεται το ν Αρχίλοχο, που διακωμωδεί τα όσια

δυνάμεις και, για να αντιμετωπίσει ω ς σύνολο τις απειλές, πρέπει να προ­ σπαθήσει από κοινού για τη ν κοινή

και ιερά του, ω ς μεγάλο ποιητή. Κάτι

σωτηρία. Α ν τίξο ες συνθήκες υπήρ­

παρόμοιο δεν επιχειρεί κι ο Τριβιζάς σ τα Τρία μικρά λυκάκια (Μίνωας,

το τε, αυτό που χρειάζεται είναι η

1993); Α ντιστρέφ ει τους ρόλους τω ν χαρακτήρων σ ε ένα πολύ γνω σ τό πα­ ραμύθι, ανατρέποντας το μήνυμά

ξαν και θα υπάρχουν παντού και πάν­ υπεύθυνη και ψύχραιμη αντιμετώ­ πισή τους. «Θ έλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία»4, είπε πολύ αργότερα ο

του. Η βία είναι κάτι κακό, από όπου

Κάλβος. Α υ τό κάνει και η τελευταία

κι αν προέρχεται, ακόμη κι αν την εξασκεί ένα κατά κοινή παραδοχή

μαύρη γάτα σ το ομώνυμο βιβλίο του Τριβιζά (Ελληνικά Γράμματα, 2001).

αγαθό πλάσμα.

Παρόλο που βλέπει τους φίλους της

Ό σες από τις πεποιθήσεις μας αντέ­

να εξαφανίζονται ο ένας μετά το ν άλλο, παρόλο που ένα ολόκληρο

χουν σ ε αυστηρό κριτικό έλεγχο, γί­ νονται ισχυρότερες, όσες δεν το κα­ τα φ έρνουν παραχωρούν τη θ έση

νησί αποφάσισε να εξολοθρέψει όλες

τους σ ε νέες, ο ρθότερες πεποιθή­

νίζεται, οργανώνει τους φίλους τη ς

σεις. Τ ο έργο του Τριβιζά είναι γε­ μάτο με τέτοιες ανατροπές, θέτει όλα

και τελικά καταφέρνει να σ ώ σει όσες γάτες μπορεί και να ξαναφέρει τη γα­

τα στερεότυπ α σ ε δοκιμασία, προ­

λήνη σ το μικρό νησί της. Δ εν εφη­

τρέπει το ν μικρό αναγνώστη να δει

συχάζει όμως, γιατί ξέρει πολύ καλά

τη ν πραγματικότητα από άλλη σκο­

ότι: «Ο ι γάτες ξεχνάνε, οι άνθρωποι ξεχνάνε και η τρέλα δεν θέλει πολύ να φουντώσει πάλι, φτου ξανά κι απ’

πιά και να διαμορφώσει τη δική του αντίληψη, στηρ ίζοντάς τη ν σ ε περισ­ σότερα δεδομένα. «Γενικότερα, σύμφωνα με τη ν αρχαία αντίληψη για τη ζωή, δεν υπάρχει κα­ μιά υπερβατική εξωκοσμική δύναμη που να ενδιαφέρεται για τους αν­

τις γάτες, δεν αδρανεί. Τρέχει, αγω­

τη ν αρχή». Εδώ θα ήθελα να επισημάνω και κάτι άλλο. Γενιές ολόκληρες ενήλικων Ελ­ λήνων προσδιορίζουν το «κ α κ ό» με αφηρημένες γενικές έννοιες. Η επί-

καλεσμένος στη Σορβόννη σε μια τιμητική εκδήλωση για τον ίδιον

δ ; αφιέρωμα

σημη και μη πρόσφατη ιστορία του τόπου αναφέρεται σ το ν ραγιαδισμό, τις πολλαπλές προδοσίες, τη ν απο­ λυταρχία, το κατεστημένο, τη σ υντε­ χνιακή νοοτροπία και τώ ρ α τελευταία σ τη διαπλοκή. Ό σ ο πιο αφηρημένη

ί«91Ευγένιος Τριβιζάς

είναι η έννοια του «κακού» τ ό σ ο πιο δύσκολη γίνεται και η καταπολέ­ μησή της. Ο κόσμος του Τριβιςά με τους αδέξιους πειρατές, το ν φιλάρε­ σκο Ρασμίνο και τη ν αδίστακτη Σκυ-

92

ρ

Η αφομοίωση τη ς νεότερης παράδο­ σης είναι εμφανέστερη στην ονομα­ τοποιία. Τα ονόματα τ ω ν η ρώ ω ν ηχούν τό σ ο οικεία σαν να έχουν ξεπηδήσει από λαϊκά παραμύθια. Σε τ έ ­ τοιο βαθμό μάλιστα, που να μην μπο­ ρεί κανείς να πει με σιγουριά ποιο από τα: Τρισεύγενη, Κοντορεβιθού­ λης, Ανθούλα, Μυρούλα, Εβενίνα και Κοψονούρης είναι από λαϊκό παρα­ μύθι και ποιο όχι. Επίσης και τα επα­

λάουρα Ουστ, εξατομικεύει τους «κα­ κούς» και τους παρουσιάζει σ τα μέ­ τρ α τω ν «κα λώ ν». Άρα, μπορούν να

ναλαμβανόμενα τρεις φορές μοτίβα έχουν άρωμα λαϊκού παραμυθιού. Οι δε διάλογοι που βασίζονται σ την πα­

καταπολεμηθούν και η κατατρόπωσή

ρανόηση λέξεων, μας μεταφέρουν νοερά σ τα παιδικά μας χρόνια και

τους είναι εφικτή. Αυτό ίσως είναι και το πιο θετικό μήνυμα που δίνει το έργο του συγγραφέα. Τ ο πρώτο πράγμα που εντυπωσιάζει το ν αναγνώστη σ τα βιβλία του Τρι-

ζω ντανεύουν σ τη μνήμη μας τους αλησμόνητους καβγάδες του Καραγ­ κιόζη με το ν Χατζηαβάτη. Ο Ευγένιος Τριβιζάς, έχοντας μοιρά­ σει τη ζω ή του μεταξύ Λ ονδίνου και

βίζά είναι η λυρικότητα, η γρήγορη εναλλαγή εικόνων και χρωμάτων, τα

Αθήνας, βλέπει από απόσταση και

έξυπνα λογοπαίγνια και η αισιόδοξη, ευρηματική και οργιάζουσα φαντα­

κρίνει πιο αντικειμενικά. Πονά και αγαπά το ν τόπο του όπως μπορούν

σία του. Η δομή τη ς αφήγησής του όμως ακολουθεί αυστηρούς τεχνι­ κούς κανόνες. Η πλοκή είναι πάντα λιτή και απέριττη, κάθε μικρή λεπτο­

να τ ο ν αγαπήσουν μονάχα οι ξενιτε­ μένοι. Αρκεί να αναλογιστούμε το ν Κοραή, το ν Κάλβο, το ν Ψυχάρη και το ν Καβάφη. Έ τσι και ο Τριβιζάς δί­

μέρεια έχει τοποθετηθεί μετά από πολύ περίσκεψη και η ιστορία ποτέ δεν χάνει το ν λογικό τη ς ειρμό. Αυτή η προσέγγιση ίσως να οφείλεται στην

νει ζω ή σ το τεσσ ά ρ ω ν χιλιάδων χρό­ νω ν χελιδόνι τη ς Σαντορίνης και το στέλνει από δ έντρο σ ε δέντρο να

εγκληματολογική παιδεία το υ συγ­ γραφέα ή σ τη διχασμένη του προ­ σωπικότητα -ό π ω ς συνηθίζει να λέει ο ίδιος χαριτολογώντας- εγώ όμως θα διακινδύνευα να ανιχνεύσω επι­ δράσεις από το αρχαίο δράμα. Το έργο του Τριβιζά έχει κλασική λιτό­ τη τα και κλασική αρχιτεκτονική δομή.

εξαγγείλει τη ν ελληνική προεδρία τη ς ενωμένης Ευρώπης (Ένα χελι­

δόνι για την Ευρώπη, Υπουργείο Εξωτερικών, 2003). Γράφει Το σεν­ τούκι με τις πέντε κλειδαριές (Κέ­ δρος, 1993) για να μην αισθάνονται παραμελημένα τα παιδιά τω ν αποδή­ μων. Σκαρώνει γλω σσ ο δέτες και λο­ γοπαίγνια με «θ ή τα » και «τα υ » για να μάθουν να ξεχωρίζουν τα γράμματα

αυτά τα παιδιά τη ς μουσουλμανικής μειονότητας που μαθαίνουν τα ελληνικά (Ενας ιππότης στο κάστρο των

ρανό και το ν λαμπερό ήλιο τη ς ελλη­ νικής γης και ίσω ς γι’ αυτό το λόγο εί­

γραμμάτων, Πρόγραμμα Εκπαίδευ­

ναι τό σ ο διαφορετική από το φλέγμα που χαρακτηρίζει τους βόρειους λα­

σης Μουσουλμανοπαίδων, Υπουρ­ γείο Παιδείας, ΕΚΠΑ/ΕΛΚΕ, Ινστι­

Και η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία

το ύ το

Ε πεξεργασίας το υ Λ όγου,

2002). Αλλά και η ελλπνική γλώ σσα το ν έχει ανταμείψει ανάλογα. Θα

ούς. έχει να επιδείξει πολλούς τεχνίτες του είδους. Ξεφυλλίζοντας κείμενα κα­ θιερωμένων λογοτεχνώ ν, βρίσκουμε

μπορούσε άραγε να επινοήσει σ ε

αυτήν την περιπαικτική διάθεση σε

άλλη γλώ σσ α τη ν «Φρουτοπία», τους «συνερ γάτους», το «λαχανιασμένο

όλες τη ς τις εκφάνσεις: Τραγικό χι­ ούμορ σ τη Μητέρα του σκύλου του Μ άτεση, κυνικό σ το Ύφος των περι­

λάχανο» και την «γα τα σ τρ ο φ ή »; Α ς φτύνουν αίμα τώ ρ α οι μ εταφραστές

στάσεων του Χωμενίδη, πικρό σ το Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς του

το υ για να αποδώσουν έ σ τω και σ το περίπου τη γλαφυρότητα τω ν παρα­

Μίσσιου, αυτοσαρκαστικό σ το ν Μα-

μυθιών του. Τ ο δε αριστουργπματικό

ριάμπα του Σκαρίμπα, γεμάτο αγάπη

Η ζωγραφιά της Χριστίνας (Ψυχο­

σ τους «Μ οιραίους» του Βάρναλη, γε­

γιός, 1992), μάλλον θα πρέπει να πε­

μάτο σ τορ γή σ τη «Στα χομα ζώ χτρα »

ριμένει πολύ έ ω ς ότου βρεθεί ο κατάλληλος μεταφραστής. Να δούμε

το υ Παπαδιαμάντη κ.ο.κ. Παντού και

ποιος θα τολμήσει να αναμετρηθεί με τα λογοπαίγνια, τις ρίμες και τις

πάντα όμως αυτό το χιούμορ είναι π ρώτα απ’ όλα τρυφερό. Δ ε ν επιδιώ­ κει να προκαλέσει το εύκολο γέλιο,

ομόηχες λέξεις του που ακλουθούν η

αλλά τη ν έντο νη συναισθηματική

μία μετά τη ν άλλη σαν ριπές πολυ­ βόλου.

φόρτιση. Οι λογοτέχνες θαρρείς πως ντρέπονται για τη στορ γή που αι­

Τ ο χιούμορ είναι όπλο πολύ ισχυρό. Δίνει επιγραμματική έμφαση σ ε κά­ ποιες αλήθειες που ίσω ς θα περνού­

σθάνονται προς τους ή ρω ές τους και

σαν απαρατήρητες αν διατυπώνον­ τα ν διαφορετικά. Όλη η διδασκαλία του Σωκράτη δεν συνοψίζεται μήπως σ το τολμηρό: «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα» και το υπερήφανο: «Μικρόν από του ήλιου μετάστηθι» δεν εκ­ φράζει το μεγαλείο του Διογένη; Η αρχαία ελληνική διανόηση πολύ συ­ χνά καταφεύγει σ το χιούμορ για να τονίσει τα διδάγματά της. Η χαμογε­ λαστή αυτή αντιμετώπιση τη ς ζω ή ς ίσω ς πηγάζει από το ν καθαρό ου­

προσπαθούν να τη ν καμουφλάρουν με αστεϊσμούς. Θα τολμήσω να ονο ­ μάσω αυτό το χιούμορ ελληνικό και αφήνω σ το ν αναγνώστη να αποφανθεί κατά π όσο μπορούμε να εντά ­ ξουμε σ ’ αυτό και το έργο του Τριβιζά. Ο Ευγένιος Τριβιζάς ξέρει πολύ καλά τη ν πνευματική παράδοση του τόπου του και τη ν αναπαράγει με μεγάλη επιτυχία σ το εντυπωσιακά π ρω τό­ τυπο έργο του. Ίσ ω ς γι’ αυτό φαντά­ ζει τό σ ο μοντέρνος και τό σ ο οικου­ μενικός.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ι. Καβάφης Κωνσταντίνος, «Βυζαντινός Άρχοντας, εξόριστος, στιχουργιών».

2. Καστοριάδης Κορνήλιος, Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα,Ύψιλον, Αθήνα 1986.0.12.

3- Καστοριάδης. ό.π., ο. 21.

4- ΚάλβοςΑνδρέας. Τα λυρικά, τέταρτη Ωδή, α' στροφή.

δ:αφιέρω μα

Αρχέτυπα λογοτεχνικών χαρακτήρων, δομών και ιδεολογίας στον Τριβιζά Μένη Κανστσούλη

Ευγένιος Τριβιςάς είναι συγγρα­ φέας πολυγραφότατος και πο­ λυσχιδής, καθώς έχει ασχοληθεί με

Ο

τικές Συνεταιριστικές (ΑΣΕ) -μ ε ση­ μαντική παραγωγή παιδικών βιβλίων και έδρα τη Βόρεια Ελλάδα- έκλεισαν

πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Τ ο έργο του πια είναι ογκώδες

και γιατί έκτο τε τα τρία παραμύθια δεν επανεκδόθηκαν αλλού. Οι τρεις

και εκτεταμένο, έτσι για τους κριτι­ κούς της λογοτεχνίας που αναζητούν τρόπους ταξινόμησης και μεθόδους

παραμυθιακές ιστορίες «Ο Ιγνάτιος και η γά τα » που έδω σε και το ν τίτλο σ τη συλλογή, «Η πριγκίπισσα και το

κατηγοριοποιήσεων προκύπτει προ­ κλητικά η ανάγκη τη ς γραμματολογι­ κής διαχείρισής του. Κ αθώς επανέρ­

> I Ε υ γ έ ν ιο ς Τ ρ ιβ ιζά ς

χομαι συχνά σ τα πρώτα δημοσιευ­ μένα κείμενα του Τριβιζά, αλλά και στο γεγονός ότι, μολονότι πολυσύν­ θετος και αέναα δημιουργικός λογο­

94

1|

τεχνικά, είναι κατά κύριο λόγο παρα­ μυθάς, οδηγήθηκα σ τη σκέψη να αναζη τήσω συνεκτικά και αντιπρο­ σωπευτικά μοτίβα -ένα ς όρος πολυχρησιμοποιημένος από τους παρα­ μυθολόγους- σ το έργο του.

βατραχάκι» και «Η γέρικη πυροσβε­ στική αντλία» εμπεριέχουν, πιστεύω, εν σπέρματι αρχέτυπα τω ν χαρακτή­ ρω ν και τη ς δομής τα οποία απλώ­ νονται και ξετυλίγονται σ ε βάθος σ το μεταγενέστερο έργο του. Με αφετη­ ρία το βιβλίο αυτό, ανακαλύπτουμε ότι πίσω από το πρόσωπο του παρα­ μυθά υπάρχει το κωμικό και τα υτό­ χρονα τραγικό πρόσωπο το υ ιδεολο­ γικού εκφραστή τη ς πραγματικότη­ τας και του αναλυτή τω ν ανθρώπινων συναισθημάτων.

Προτιμώ το ν όρο «αρχέτυπο» -και όχι μοτίβο- με τη σημασία που του

Καθένα από τα τρία κείμενα, αν και

δίδει ο Frye: πρόκειται δηλαδή για « τ ο σύμβολο που συνδέει το ένα ποί­

έχει διαφορετικό ύφος: «Ο Ιγνάτιος

ημα με το άλλο και μας βοηθά, έτσι,

θος αφηγείται πώς ο ποντικός Ιγνά­ τιος έφαγε τη ν εικόνα μιας γάτας που βρήκε σ ε ένα βιβλίο και έτσι νόμισε ότι μπορούσε να φάει και μια άλλη, μόνο που αυτή ήταν πραγματική. Και

να ενοποιήσουμε και να συγκροτή­ σουμε τη λογοτεχνική μας εμπειρία [...] Η επανάληψη σ ε πάμπολλα ποι­ ήματα μερικών εικόνων, όπως η θά­ λασσα ή το δάσος, δεν μπορεί να αποκληθεί ούτε καν σύμπτωση [...], δείχνει όμως ότι υπάρχει κάποια ενό­ τη τα σ το έ ρ γ ο »1. Από τα π ρώτα βιβλία του Ευγένιου Τριβιζά είναι η συλλογή τριώ ν παρα­ μυθιών, Ο Ιγνάτιος και η γάτα1. Μια έκδοση του 1986 που, αν και με όχι σπουδαία εικονογράφηση, θα μπο­ ρούσε να θεωρηθεί τώ ρ α πια συλλε­ κτική και γιατί οι εκδόσεις, οι Α γ ρ ο ­

συναρμολογημένα σ ε μία συλλογή, και η γά τα » ω ς ένας σύγχρονος μύ­

δεν τα κατάφερε. «Η πριγκίπισσα και το βατραχάκι» αποτελεί ένα ανατρε­ πτικό παραμύθι που μέσα από τη δια­ κειμενική σχέση που αναπτύσσει με το Βασιλιά βάτραχο αποδομεί την ιδεολογία του αρχικού παραμυθιού οικοδομώντας μια νέα και π ερισσό­ τερ ο σύγχρονη. Τέλος, με τη «Γέρικη πυροσβεστική αντλία», ο Τριβιζάς μι­ μούμενος τη μυθολογία αντικειμένων που π ρώτος ο Α ντερ σεν περίτεχνα ει-

σήγαγε σ τη ν παιδική λογοτεχνία, βά­

άλλους.

ζει το ν αναγνώστη να συλλογιστεί για

Α υ τές οι τρεις υποθέσεις μέσα από

την αντλία -* τα αντικείμενα -» τους

το τα λέντο του Τριβιζά γίνονται κα­ τασκευές όπου η φαντασία, το τοπίο,

ανθρώ πους που, ό τα ν γεράσουν, οδηγούνται σ ε αχρηστία.

τ ο μαγικό σύμπαν που στήνεται με

Έ να ς ποντικός, μια πριγκίπισσα κι

λέξεις, το παιχνίδι, τ ο χιούμορ και το

ένας βάτραχος και ένα αντικείμενο

τραγικό είναι τα υλικά τους. Η Φουρ-

γίνονται αγαπημένοι παραμυθιακοί

φουρμβέργη, η παραμυθιακή πολι­

ήρωες, ο καθένας με τις ιδιαιτερότη­

τεία όπου ζει ο ποντικός Ιγνάτιος,

τε ς και τις αδυναμίες του, εξατομι-

έχει μια ξεχ ω ριστή βιβλιοθήκη στη ν

κευμένος και με δική το υ προσωπι­ τους κάτι διαφορετικό: το ποντίκι την

οποία βρίσκει κανείς σπάνια βιβλία και εδ ώ ξετυλίγεται η απολαυστική περιγραφή τους: «συγγράμματα με

ανθρώπινη ματαιοδοξία αλλά και τη

σ υντα γές για τρούφ ες, άτλαντες με

θανάσιμη υπερεκτίμηση τω ν ικανο­

χάρτες χαμένων θησαυρών, βιβλία

τή τω ν του. Η πριγκίπισσα και τ ο βα-

από τσιγαρόχαρτο, βιβλία από στυ-

κότητα, για να συμβολίσουν όλοι

τραχάκι, αν και όχι τό σ ο ακέραιοι ω ς

πόχαρτο, βιβλία από χρυσόχαρτο,

χαρακτήρες, αντιπροσωπεύουν το ν ανυπόκριτο τρόπ ο ζω ή ς και σκέψης

κινέζικα αλφαβητάρια, καζαμίες [...]

ακόμα και βιβλία από γυαλόχαρτο,

που μπορεί να οδηγήσει σ τη ν ισορ­

βιβλία με πράσινα γράμματα και ροζ

ροπημένη συμβίωση, ακόμη και ευ­

ά νω τελείες...» Σε αυτή τη βιβλιο­

τυχία. Η αντλία, αποτραβηγμένη από τη ζω ή και έτοιμη για απόσυρση,

θήκη τω ν σ οφ ώ ν, όλα μπορούν να

συμβολίζει τη ν ανάγκη του ανθρώ­

να φάει ο Ιγνάτιος μια ολόκληρη -

που να δικαιολογεί τη ν ύπαρξή του

χάρτινη- γάτα και έτσι να αποτελέσει

μέσα από τη ν εργασία, τη δημιουρ­ γία, εντέλει τη χρησιμότητα σ τους

τη ς άγνοιάς του και τη ς ματαιοδοξίας

συμβούν, ακόμη και τ ο τερα τώ δες:

θύμα μιας τραγικής ειρωνείας, θύμα

δ : αφιέρωμα

του, αλλά και θύμα της γελοιότητας σ την οποία το ν φέρνει ο συγγραφέας για να διασκεδάσει, πικρά όμως, το ν αναγνώστη του. Τ ο παραμύθι «Η πριγκίπισσα και το βατραχάκι» πάλι στήνεται ολόκληρο πάνω στη λογική του παιχνιδιού: παι­ χνίδι ανατροπής του αρχικού παρα­ μυθιού, παιχνίδι ρόλων τω ν δύο πρω­ τα γωνιστών, π.χ. προσποίηση του βάτραχου ότι είναι μαγεμένος πρίγ­ κιπας, λεκτικό παιχνίδι (η πριγκίπισσα Ρηνούλα ήταν τό σ ο όμορφη που ακόμα και ο ήλιος θαμπωνόταν από τη ν ομορφιά τη ς και γι’ αυτό, όταν τη ν έβλεπε, φορούσε γυαλιά ήλιου για να μην πάθει ηλίαση), παι­

s 96

ταπιαστεί κατά καιρούς σ τα κείμενά του συμφύονται εδώ σ ε ένα επιτυχη­ μένο σύνολο: για τους λογοτεχνικούς του χαρακτήρες -άσπροι και μαύροι γά το ι- ακολουθεί τα πρότυπα τω ν μύθων ζώ ω ν, ενώ την πάλη του κα­ λού και του κακού που εμπνέεται από το παραμύθι τη ν εντάσσει σ τη μυθι­ στορηματική δομή και μάλιστα του ρεαλιστικού μυθιστορήματος που, αντί για το ευτυχισμένο τέλος τω ν παιδικών ιστοριών, π ροτείνει μια στυφή γεύση, απαισιόδοξη θα έλεγα, που όμως μόνη αυτή οδηγεί το ν ανα­ γνώ στη σ το ν προβληματισμό και στη συνειδητοποίηση. Θεματικά, θα συναντήσουμε και πάλι

χνίδι με τις λογοτεχνικές συμβάσεις του παραμυθιού (ο βάτραχος δεν θα μεταμορφωθεί σ το τέλος σ ε πρίγ­ κιπα, αλλά το happy end θα έρθει με τη μεταμόρφωση της πριγκίπισσας σ ε μια χαριτωμένη βατραχούλα). Ό σο για την ιστορία με τη γέρικη αντ­

τη λανθασμένη εκτίμηση τη ς πραγ­ ματικότητας -ο ι άσπροι γάτοι πι­ στεύουν ότι μόνον οι μαύροι γάτοι και όχι αυτοί θα πέσουν θύματα της γατο(γενο)κτονίας που έχει ξεσπάσει σ το νησί τους. Οι υστερόβουλοι και προδομένοι έρωτες, αλλά και οι ανυ­

λία, είναι ένα στοχαστικό, σ το βάθος

στερόβουλοι, έ σ τω και μεταξύ γα­ τιών, καθώς και η αγάπη για τη ζω ή τονίζονται κυρίως για να μας θυμί­

μελαγχολικό παραμύθι που φιλοσο­ φεί για τη σκληρότητα απέναντι σ τα γηρατειά, για τα θύματα του απο­ κλεισμού και του ρατσισμού, που για να τους δεχτούν οι άλλοι ή να τους ξαναδεχτούν πρέπει να υπερβούν εαυτόν. Α υ τές οι θεματικές, υφολογικές και ιδεολογικές επιλογές του Τριβιζά επαναχρησιμοποιούνται, αλλά βέ­ βαια πολύ πιο διευρυμένες, πιο επε­ ξεργασμένες, σ το πλέον ώριμο και μεστό, κατά τη ν άποψή μου, έργο του, τη ν Τελευταία μαύρη γάτα3. Τα ποικίλα λογοτεχνικά είδη τη ς παιδι­ κής λογοτεχνίας με τα οποία έχει κα­

ζουν ότι η καθημερινή επιβίωση και οι συναισθηματικές απολαβές πρέπει να κερδηθούν και αυτό συμβαίνει δύ­ σκολα, με μόχθο αλλά και ευφυΐα και θάρρος. Μ έσα από τη διακειμενική διαχείριση τη ς θεματολογίας, σ ε όλο το βιβλίο επανέρχεται το θέμα του ρατσισμού, τω ν (φυλετικών) διακρί­ σεω ν, του υποβιβασμού, της απομό­ νω ση ς και τη ς εξό ντω ση ς τω ν άλ­ λω ν4. Μια ολόκληρη λογοτεχνική κα­ τηγορία που καταπιάνεται με τις γε­ νοκτονίες και τα ολοκαυτώματα δί­ νουν το υλικό ώσ τε, αν και με άλλη-

γορικό τρόπο, να συρραφούν οι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για το σ τή ­ σιμο το υ μηχανισμού ε ξό ν τω σ η ς όλω ν τω ν γατιών το υ νησιού. Τέλος, υφολογικά, τ ο χιούμορ υπάρ­ χει, αν και λειτουργεί περισσότερο ω ς ειρωνεία για τα γατιά που ανόητα νόμιζαν ότι αυτά θα τη γλιτώσουν, ω ς χιούμορ πικρό ή και μαύρο, που με τη γλωσσική χρήση αφήνει σ το ν α ναγνώστη χαραμάδες για να δει κυ­ ρίως τη ν τραγική πλευρά τω ν πραγ­

Το πρώτο του μυθιστόρημα Οι πειρατές της καμινάδας δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Διάπλαση των Παίδων.

επανέρχονται συνεχώς ω ς παλίμψη­

μάτων. Ο Τριβιζάς δεν σ ε αφήνει σ το

σ τα σ ε υποθέσεις μεταγενέστερες.

βιβλίο αυτό να γελάσεις με τη ν καρ­

Ό μω ς αυτή η διαχείριση τ ω ν λ ο γο τε­

διά σου, είναι πολύ σκληρό το θέμα

χνικών υλικών θα ήταν χωρίς πνοή

του για να τ ο επιτρέψει, σ ε κάνει

και χωρίς αξία για το ν αναγνώστη,

όμως σίγουρα πιο συλλογισμένο, σ ο ­

εάν ο συγγραφέας πίσω τους, σ τη

βαρότερο και μάλλον σ οφ ό τερ ο.

μοναχικότητα του εαυτού του, δεν

Για τ ο ν μελετητή τη ς παιδικής λογο­

δούλευε και δεν ξαναδούλευε τις

τεχνίας που ανατέμνει το έργο ενός

ιδέες του, δεν παλλόταν και δεν ωρί­

συγγραφέα όπως ο Τριβιζάς, έχοντας

μαζε μαζί με τους χαρακτήρες του,

όμως το πλεονέκτημα τη ς αναδρο­

δεν τους εξέλισσε για να εξελιχτεί και

μής σ ε ένα έργο ευρύτατο και πο-

ο ίδιος, δεν α ναζητούσε συνέχεια τα νέα όρια το υ εαυτού του.

λυεπίπεδο, μπορεί να αναγνωρίσει τις θεματικές του, το μεθοδικό στήσιμο τη ς δομής τω ν ιστοριών του, τις ιδε­ ολογίες που τις κατευθύνουν. Τα αρ­ χέτυπα τω ν π ρώ τω ν ιστοριών του

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1Frye, Northrop. Ανατομία της κριτικής (εισαγωγή Ζ. Ιιαφλέκης, μετάφραση Μαριζέτα Γεωργουλέα). Αθήνα, Gutenberg 1996.0.93. ^Τριβιζάς, Ευγένιος. Ο Ιγνάτιος και η γάτα. Θεσσαλονίκη, ΑΣΕ ig86.

3Τριβιζάς, Ευγένιος. Η τελευταία μαύρη γάτα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα 2οοι.

4Για την Τελευταία μαύρη γάτα και τις ιδεολογικές της προεκτάσεις στο Πανάου,

Η Μένη Κανατσούλη είναι καθηγήτρια στο Α ριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Πέτρος. «Η αλήθεια της εξουσία και η εξουσία της αλήθειας. Ο Michel Foucault διαβάζει ΕυγένιοΤριβιζά». Στο Εξουσία και δύναμη στην παιδική και νεανική λογοτεχνία (επιμέλεια Γιώργος Παπαντωνάκης - Διαμάντη Αναγνωστοπούλου). Αθήνα, Πατάκης 2θΐο, σσ.

269-278. Επίσης και στο Κανατσούλη, Μένη. «Διήγηση περί ολοκληρωτισμού για παιδιά: Τα μαγικά μαξιλάρια και Η τελευταία μαύρη γάτα του Ε. Τριβιζά». Στο Εξουσία και δύναμη στην παιδική και νεανική λογοτεχνία, ό.π., σσ. 224-234·

Ο γατόκοσμος ως συνεκδοχικό σκηνικό Η Τελευταίο μούρη γάτο και η επιβολή του ρατσισμού

Ο

ποιος πιστεύει ότι η εφηβική λο­

γοτεχνία είναι μονοεπίπεδη δεν έχει παρά να διαβάσει -ανάμ εσα σε άλλα- τη ν Τελευταία μαύρη γάτα (2001) του Ευγένιου Τριβιςά1 για να διαπιστώσει ότι τα ποικίλα επίπεδα τη ς γραφής ξεδιπλώνουν έντεχνα το ιδεολογικό στρατήγημα το υ συγγρα­ φέα. Η ιδεολογία ήταν πάντα συνυφασμένη με τη λογοτεχνία, και ειδικά οι συγγραφείς τη ς παιδικής και εφη­ βικής λογοτεχνίας «φ ρ οντίζο υ ν να προσφέρουν κείμενα, που π ρώτιστα θα κάμουν τη συνείδηση του ανα­ γνώ στη να λειτουργήσει αισθητικά, θα περιέχουν όμως και κάποια ιδεο­ λογικά μηνύματα»2.

τερ ο διδακτισμό, αλλά γράφει μια εκτενή αλληγορία, στην οποία πρω­ τεύοντες χαρακτήρες είναι οι γάτες και έτσι δημιουργεί έναν μικρόκοσμο, που αντικατοπτρίζει τ ο ν κόσμο τω ν ανθρώπων. Τ ο τριβιζικό γατοσύμπαν διαθέτει εσω τερική ενότητα και συνέπεια και έτσι λειτουργεί σε αναλογία με το ν κόσμο τω ν ανθρώ­ πων.

Ο μικρόκοσμος ως κοινωνικό μοντέλο Η οπτική γωνία τη ς ιστορίας ανήκει σ ε έναν μαύρο γάτο, ο οποίος ζει ελεύθερος σ τα κεραμίδια και περι-

Ενα τέτο ιο ιδεολογικό πλαίσιο θέτει ο

πλανάται α δέσποτος σ ε όλο το νησί. Η εξαφάνιση πολλών μαύρων γ ά τω ν

Τριβιζάς σ την Τελευταία μαύρη γάτα,

γίνεται το έναυσμα να αντιληφθεί ότι

ένα πολιτικό μυθιστόρημα που ξεκινά από τις κοινωνικές παραμέτρους τού ρατσισμού αλλά παραπέμπει και σ ε πολλές από τις πολιτικές διαστάσεις

κάτι παράξενο συμβαίνει, ειδικά όταν

του. Πρόκειται για ένα είδος «συνειδητή[ς], εσκεμμένη[ς] και με μια έν­ νοια “ κ ατευθυνόμενη[ς]” »

ιδεολο­

γίας, που προσπαθεί να περάσει αντιρα τσιστικ ά μηνύματα, ώ σ τ ε να επέλθει η «εξάλειψη ή ελαχιστοποί-

παρίσταται σ ε σ υγκεντρώσεις αν­ θρώ πω ν που θεωρούν τις μαύρες γά­ τε ς γρουσούζικες και ενορχη στρώ­ νουν μια ολόκληρη εκστρατεία εξό ν­ τω σ ή ς τους. Τ ο βιβλίο προχωρά με σταδιακά βήματα στη ν εκδίπλωση αυτής τη ς π ρωτοφανούς γατοκτονίας, μέχρι να μείνει ο ήρωάς μας ο μόνος μαύρος γάτος!

ηση τω ν προκαταλήψεων και τω ν

Η Κανατσούλη5 επισημαίνει ότι το

δ ιακρίσεων»3. Έ τσι, ο συγγραφέας ακολουθεί τη λογοτεχνική τά ση που

κείμενο χτίζεται βάσει τριώ ν θεμε­ λιωδών τεχνικών: οι εύκολα αναγνω­

επικρατεί τα τελευταία χρόνια η οποία τονίζει τη ν ανοχή στη ν ετερ ό ­

ρίσιμοι χαρακτήρες, η μεταφορά τω ν σκληρών κατα στά σεω ν σ ε έναν πα-

τη τα και προσπαθεί να αναιρέσει τις

ραμυθιακό, φανταστικό κόσμο και η

αντιλήψεις περί φυλετικής ή άλλης φυσικής α νωτερότη τας4.

χρήση του χιούμορ6 (καθώς και άλ­ λω ν γλω σσικών παιχνιδισμάτων) για

Ο Τριβιζάς όμως δ εν επιχειρεί να αι­

να παρωδήσει τις ολοκληρωτικές πρακτικές.

σθητοποιήσει το αντιρατσιστικό του μήνυμα με μια ανθρωποκεντρική αφήγηση, που θα περιείχε περισσό­

Εγώ θα ήθελα να στα θ ώ περισσότερο σ το ν τρόπ ο με το ν οποίο ο γατόκο-

σμος του Τριβιζά αποτελεί έναν μικρόκοσμο, έναν αυτοτελή δηλαδή κόσμο, που λειτουργεί αλληγορικά προς το ν κόσμο τω ν ανθρώπων και αντανακλά τις ρατσιστικές τους αντι­ λήψεις. Δ εν είναι καθόλου σπάνιο να εκλαμβάνεται ένα ολόκληρο έργο ω ς αλληγορία, ω ς αναλογία προς την αντικειμενική πραγματικότητα, ούτε είναι σπάνιο να τίθεται ο ςωόκοσμος ω ς πυρηνικό μοντέλο του ανθρωπόκοσμου, ώ σ τε στα χαρακτηριστικά τω ν ζώ ω ν, στερεοτυπικά ή μη, να αναγνωριστούν οι συμπεριφορές τω ν ανθρώπων (λ.χ. Η φάρμα τω ν ζώ ω ν του Τςορτς Όργουελ). Αυτού του είδους το σκηνικό, που αποτελεί μικρόκοσμο τη ς ανθρώπι­ νης κοινωνίας και ζω ής, ονομάζεται και «συνεκδοχικό σκηνικό». Πρόκει­ ται για έναν πλαστό κόσμο, συνήθως σ ε μικροκλίμακα (λ.χ. μια πολυκατοι­ κία) που διαθέτει εν σμικρύνσει όλα τα χαρακτηριστικά μιας ευρύτερης κοινωνίας, «ό λες τις σχέσεις που θ έ­ λει ο συγγραφέας να δείξει πως υφίστανται σ το ν πολυσύνθετο “ μακρό­ κοσμο” » 7. Στη ν Τελευταία μαύρη γάτα το νησί με τις νοήμονες γάτες αποτελεί έναν τέτο ιο κόσμο με τα ιδι­ αίτερα χαρακτηριστικά του, άλλα από τα οποία είναι γνω στά ω ς γατίσια γνωρίσματα ενώ άλλα παραπέμπουν ευθέω ς σ την ανθρώπινη συμπερι­ φορά8. Από τη μία, λοιπόν, σ το ν γατόκοσμο του Τριβιζά ανήκουν ποικίλες γάτες, από κεραμιδόγατες ώ ς καραβόγατες κ.λπ., σ ε πλήθος χρωμάτων (μαύρες και όχι μόνο) και με πάμπολλα χαρα­ κτηριστικά που προβάλλονται για να

αποκτήσει κάθε γάτα τη δική τη ς φυσιογνωμία. Σ ’ αυτό συμβάλλουν και τα ευφυή ονόματα που τους δίνει ο συγγραφέας, μια γλωσσοπλαστική δεινότητα που αποτελεί κατεξοχήν χαρακτηριστικό του, όχι μόνο εδώ αλλά και σ ε πολλά άλλα έργα του: Μεταξονούρης, Σαλταηήδας, Νιαουρίνος, αλλά και μια πλειάδα ονομά­ τω ν που προδίδουν το «επ ά ρα το» μαύρο χρώμα (Αραπίνα, Μαυριλένα, Εβενίνα κ.λπ.) Παράλληλα, παρουσιάζονται τα γνω ­ ρίσματα εκείνα που ανακαλούν αν­ θρώπινες δυνάμεις ή συνήθειες και σταδιακά συνθέτουν το ν γατόκοσμο ω ς είδωλο τη ς ανθρώπινης κοινω­ νίας. Υπάρχουν κι εκεί τάξεις, καθώς οι γάτες Αγκύρας θεωρούνται αρ­ χοντικές ενώ οι κεραμιδόγατοι πα­ ρακατιανοί, γίνονται συνελεύσεις με αντιπροσώπους, που δύσκολα συ­ νεννοούνται λόγω αρχομανίας, συμφεροντολογισμού, επιτροπολαγνίας και άλλων καρκινωμάτων τη ς πολιτι­ κής ζω ής.

Η ανάπτυξη του ρατσισμού Ό λα αυτά τα περιγραφικά στοιχεία παρουσιάστηκαν ενδεικτικά για να φανεί το συνεπές ό σ ο και λειτουρ-

τελευταία μαύρη γάτα σε ιαπωνική έκδοση

η

δ αφιέρω μα

γικό μοντέλο με το οποίο ο Τριβιςάς οικοδόμησε τη γατοκοινωνία το υ πα­ ράλληλα με το ν γ νω σ τό ανθρώπινο κόσμο. Μ έσα σ ’ αυτό το διπλό σόμ­ παν, μισό φανταστικό και μισό πραγ­ ματικό, επιχειρεί με δεξιοτεχνία να

ληψης θυμίζει τις πρακτικές τω ν ολο­ κληρωτικών κ αθ εστώ τω ν που υπο­ δεικνύουν ω ς ένοχο για όλα τα προβλήματά τους το ν Άλλο και σταδιακά το ν περιθωριοποιούν, το ν μετατρέ­

δείξει το ν τρόπ ο με το ν οποίο ανα­

πουν σ ε αποδιοπομπαίο τρά γο και

πτύσσονται οι ρατσιστικοί μηχανι­ σμοί και οι ναζίστικές τεχνικές εξό ν­

το ν εξοντώ νουν. Η οργανωμένη προ­ σπάθεια αρχίζει με τη ν κατάλληλη

τω σ η ς τ ω ν διαφορετικών.

προπαγάνδα, με τη ν οποία θα πειστεί

Τα πάντα ξεκινάνε από μια στερεο-

ο λαός για το ν «εσ ω τερ ικ ό εχθρό» και θα αποπροσανατολιστεί από τα

τυπική αντίληψη που θεωρείται παγ­ κόσμια προκατάληψη: η μαύρη γάτα είναι φ ορέα ς γρουσουςιάς και γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγεται. Σ το νησί τη ς Τελευταίας μαύρης γάτας η κακοτυχία είναι βασικός ά ξονας της συμπεριφοράς τ ω ν κ ατοίκων, οι

§ © » [e u v

νωνίας μιας αντιγατικής κοσμοαντί­

πραγματικά του προβλήματα (φυλ­ λάδια, αφίσες, ρητορική τη ς απόδο­ σης ευθυνών κ.λπ.) Η πειθώ παίρνει τη μορφή προπαγανδιστικής χιονο­ στιβάδας που διαμορφώνει τη σκέψη του απλού πολίτη και το ν στρέφει

οποίοι κινούνται με ιδεολογική προ­ σήλω ση μέσα σ το δίπολο ευτυχία -

ενάντια σ τη μαύρη γάτα και συνεκ-

δυστυχία, προσπαθώντας να προσελκύσουν τη ν πρώτη και να ξορκί­

το ν μέσο όρο. Τ ο επόμενο βήμα εί­

σουν τη δεύτερη.

λιντσαρίσματα, τα μαινόμενα πλήθη

Αυτήν τη λαϊκή αντίληψη περί μαύ­

και άλλες υστερικές πρακτικές. Η εξουσία συχνά, αν δεν ξεκινά το πογκρόμ, συναινεί, είτε επειδή πείθεται για τη ν αιτία τω ν δεινών (ιδεολογία)

ρης γάτας μεταφέρει ο Τριβιςάς σ το χώ ρο τ ω ν ανθρώ πω ν, ανάγοντας όποιον ανήκει σ τη μαύρη φυλή σε φορέα βλαπτικής επήρειας, σ ε επι­ ζήμιο ον που επιβάλλεται να ε ξο ν τω ­ θεί ώ σ τε να μη μολύνει τους υπόλοι­ πους με τη ν παρουσία του. Η μαύρη γάτα γίνεται α φενός σύμβολο του έγ­ χρωμου ανθρώπου που βίωσε για αι­ ώ νες την υποδούλωση και το ν εξευτελισμό, αλλά και του Εβραίου που έςησε τις διώξεις του ναςιστικού κα­

δοχικά σ ε καθετί που ξεφεύγει από ναι οι βιαιοπραγίες, τα αυθόρμητα

είτε επειδή βρίσκει εύκολο στόχο, ώ σ τε να αποπ ροσανατολίσει τη ν κοινή γνώμη από τα υπαρκτά προ­ βλήματα (λαϊκισμός) είτε επειδή εξα ­ γοράζεται με χρήμα (διαφθορά και διαπλοκή). Στη μάχη εναντίον του «κακού» συσπειρώνεται και ο φίλα προσκείμενος τύπος, στοιχείο που κι αυτό αντλείται από τις μεθόδους τω ν ολοκληρωτισμών.

θ ε σ τώ το ς 9, τεχνικές το υ οποίου ο συγγραφέας αναπαριστά σ το ν πό­ λεμο ενάντια στις μαύρες γάτες.

Η γατοκτονία γίνεται «πατριωτικό κα­

Η πορεία στοχοποίησής τους και η υιοθέτηση εκ μέρους όλης τη ς κοι­

γάτα θεωρούνται προδότες και κα­ ταδικάζονται, τα συνθήματα θυμί-

θήκον», όσοι υποθάλπουν μαύρη

Από τη θεατρική παράσταση «Ο χιονάνθρωπος και το κορίτσι»

ζο υν έντο να απαρτχάιντ... Οι ά νθρω­ ποι πείθονται ή υπακοϋουν, συμπερι­ φορά που υιοθετούν και οι υπόλοι­

λογικής, τη ς αντίστα ση ς σ το ν παραλο γισμ ό »11.

πες, διαφορετικών χρωμάτων, γάτες,

Α ν η παρωδία σ το έ ργο 12 δείχνει μια αναπαραστατική σχέση με τη ν εξω -

οι οποίες φοβούνται για το ν εαυτό

κειμενική πραγματικότητα, η αλλη­

τους και αρνούνται ουσιαστικά βοή­

γορία δημιουργεί ένα δικό τη ς ενδο-

θεια σ την κατατρεγμένη μαύρη γάτα.

κειμενικό περιβάλλον, το οποίο δρα

Οι ίδιοι οι διωκόμενοι σκέφτονται σ ο ­

αυτόνομα. Τό σ ο ο Paul de Mann ό σο

βαρά να αλλάξουν χρώμα, δηλαδή

και άλλοι εξηγούν πως η αλληγορία

ταυτότητα, για να σ ω θ ο ύ ν αλλιώς ή θα εκτελεστούν ή θα μεταφερθούν

στερείται αναπαραστατικότητας13και επιχειρεί να εισαγάγει το ν α ναγνώστη

σ ε στρατόπ εδα συγκέντρωσης. Το

σε έναν αυτοτελή κόσμο που μπορεί

χειρότερο είναι ότι ποικίλα συμφέ­

- σ τη ν εσω τερικ ή του πραγματικό­

ροντα δεν μένουν μόνο σ τη ν εξό ν­ τω σ η τω ν ο ρα τώ ν εχθρών, δηλαδή

τη τα - να ορθώ σει και να ισχυροποι­ ήσει τ ο μήνυμά του.

τ ω ν μαύρων, αλλά προχωράνε και σ ε

Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να δούμε

γάτες κάθε χρώματος· είναι η ίδια πο­

τη ν Τελευταία μαύρη γάτα ω ς το ν μι-

ρεία τω ν ναζί που ξεκίνησαν από

κρόκοσμο ο οποίος -α σ χ έ τω ς με την

τους Εβραίους αλλά κλιμακωτά σ τοχοποίησαν και τους τσιγγάνους, τους

ιστορική πραγματικότητα που υπο­ ν ο ε ί- γίνεται ο ίδιος αυτοτελές σύμ-

ομοφυλόφιλους και άλλες τέτο ιες

παν που καταγγέλλει τις στρατηγικές

κοινωνικές ομάδες10.

και τις συνέπειες του ρατσισμού και

Η αλληγορία το υ Τριβιζά δημιουργεί,

κρόκοσμος περιορίζει τ ο ν κόσμο σ ε

όπως έδειξα, το ν δικό τη ς κλειστό

μια μικρή ενότητα, έναν γατόκοσμο,

κόσμο, το ν οποίο κανείς μπορεί κα-

και π άνω σ ’ αυτόν στηρίζεται η ανα­ λογία με τη ν ανθρώπινη ζω ή. Ο γα-

απενοχοποιεί το ν Αλλο. Α υ τός ο μι-

ταρχάς να διαβάσει ω ς φιλοζωικό μα­ νιφ έστο ή μυθιστόρημα για τις επι­

τόκοσμος αποτελεί μια «βολική με­

π τώσεις τω ν προλήψεων, αλλά σ ε μια

τα φ ο ρ ά » που αντικατοπτρίζει το ν

βαθύτερη ανάλυση θα διακρίνει το

μακρόκοσμο αλλά δημιουργεί κιόλας

αντιρατσιστικό τη ς μήνυμα. «Α υ τό

μια πραγματικότητα, καθόλα φα ντα ­

τη ς αποδοχής τη ς ιδιαιτερότητας και

στική και συνάμα καθόλα πιθανή, με ορα τό το αισθητικό αλλά και το ιδε­

τη ς διαφοράς, του ανθρωπισμού, τη ς

ολογικό αποτέλεσμα14.

που θίγεται είναι η βαθύτερη έννοια

δ αφιέρωμα

Ο Τριβιζάς καταφέρνει να απεικονίσει το ν ρατσισμό σ ε μια ιστορία για εφήβους, που διαβάζεται ω σ τό σ ο με ενήλικη σκευή και γι’ αυτό αποδίδει σ ε ποικίλα επίπεδα ερμηνείας. Η λο-

και προβληματισμό σ ε ένα αρμονικό σύνολο,

γοτεχνία έτσι συζευγνύει απόλαυση

και κ Ρ |Τ ΙΚ ό ςλογοτεχνίας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1Ευγένιος Τριβιζάς (2οοι): Η τελευταία μαύρη γάτα, εικον. Stephen West, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.

2Ηρακλής Καλλέργης (1995): «Το πρόβλημα της ιδεολογίας στα παιδικά λογοτεχνήματα», στοΆντα ΚατσίκηΓκίβαλου (επιμ.), Παιδική λογοτεχνία. Θεωρία και πράξηA ' Καστανιώτης, Αθήνα, σελ. 41-55. ειδικότερα 473Μένη Δ. Κανατσούλη (2οοο): Ιδεολογικές διαστάσεις της παιδικήςλογοτεχνίας, Τυπωθήτω - Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα, σελ. 2ΐ.

4Κανατσούλη 2θοο: 92.

5Μένη Δ. Κανατσούλη (2θΐο): «Διήγηση περί ολοκληρωτισμού για παιδιά: Τα μαγικά μαξιλάρια και Η τελευταία μαύρη γάτατου Ευγένιου Τριβιζά», στο Γιώργος Παπαντωνάκης - Διαμάντη Αναγνωστοπούλου (επιμ.). Εξουσία και δύναμη στην παιδική και νεανική λογοτεχνία, Πατάκης, Αθήνα, σελ. 224234. ειδικότερα 228-230.

6Για τη χρήση του χιούμορ ως μέσου άρσης των προκαταλήψεων, βλ. Κανατσούλη 2000:97-1057Βαγγέλης Αθανασόπουλος (2005): Οι ιστορίες του κόσμου. Τρόποι της γραφής και της ανάγνωσης του οράματος, Πατάκης, Αθήνα, σελ. 70.

8Η προσωποποίηση των ζώων ξεκινά από την αρχαιότητα και τους ποικίλους μύθους και περνάει στην επώνυμη λογοτεχνία με

Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας

αλληγορίες και συμβολισμούς, με το φανταστικό και το θαυμαστό (βλ. και ΤζβέτανΤοντόροφ,ΐ99ΐ: Εισαγωγή στη φανταστική λογοτεχνία, μτφ. Αρ. Παρίση, Οδυσσέας, Αθήνα, σελ. 69-71)· 9Η εικονογράφηση του έργου παραπέμπει συχνά είτε στο ναζιστικό περιβάλλον (μουσολινική νεολαία) ή στην Κου Κλουξ Κλαν.

10«Αν αντιστραφούν οι ήρωες και τη θέση των γάτων πάρουν, ας πούμε, οι μετανάστες ή και ο κάθε άνθρωπος, το σκηνικό είναι παρόμοιο» (Γιάννης Σ. Παπαδάτος, 2002: «Οι μαύρες γάτες των καιρών μας», Διαβάζω, τχ. 428, Απρίλιος, σελ. 98-99). " Μαρίζα Ντεκάστρο (2002): «Η σφαγή των γατιών». Το Βήμα, 21.4.2002.

12Αλεξάνδρα Ζερβού (2007): «Ευγένιος ο παρωδός, της εποχής μας κληρωτός, ή οι περιπέτειες των λέξεων και των κειμένων», Κείμενα, τχ. 6, Σεπτέμβριος, σελ. >26 [keimena.ece.uth.gr].

13Jeremy Tambling 2010: Allegory.

Routledge, London, σελ. 129 και Lynette Hunter (2010): «Allegory happens: allegory and the arts post-1960», στο R. Copeland - P.T. Struck (eds.), The Cambridge companion to allegory, Cambridge University Press, σελ. 266-280.

14Paul D. McClynn (1979): «Microcosm and the Aesthetics of Eighteenth-Century British Literature», Studies in English Literature 1500-1900, τόμ. ig, τχ. 3, καλοκαίρι, σελ. 363-385.

Ο Ευγένιος Τριβιζάς κοντά στους μαθητές

της μουοουλμανικής μειονότητας

Μ

ια πλευρά σ το έργο του Ευγέ­

τη ς Λω ζάννης, τα παιδιά διδάσκονται

νιου

ε ντε λ ώ ς

σ τα ελληνικά τα μαθήματα Γλώσσα,

άγνωστη. Πρόκειται για τη συγγραφή

Ιστορία, Μ ελέτη Περιβάλλοντος, Κοι­

Τριβιζά

είναι

σχολικών βοηθημάτων για τους μα­ θητές τω ν μειονοτικών σχολείων της

νω νική και Πολιτική Αγωγή, Γεωγρα­

Θράκης, οι οποίοι πριν από τη δ ε­

μένα από τ ο τουρκικό κ ρά τος) Γλώσσα, Μαθηματικά, Φυσική, Θρη­ σκευτικά, Γυμναστική.

καετία του ’90 αντιμετώπιζαν στη σχολική τους ζω ή ιδιαίτερα προβλή­ ματα, όχι μαθησιακά με τη στενή έν­

φία και σ τα τουρκικά (με βιβλία σταλ­

νοια αλλά κυρίως προβλήματα ελλι­

Ο Ευγένιος Τριβιζάς έχει κατ’ επανά­ ληψη ασχοληθεί με μαθητές δημοτι­

πούς κατανόησης και χρήσης τη ς ελ­

κού, υηοστηρίζοντάς τους με ευχά­

ληνικής γλώσσας. Κι αυτό ήταν απόρ­ ροια του γεγο νό το ς ότι αντιμετωπί­

ριστα βιβλία σχετικά με μαθήματα, όπως αλφαβητάρια, αριθμητάρια και

ζο ν τα ν από το σχολικό σύστημα ω ς

παραμύθια με αριθμούς. Ό μω ς είναι

ελληνόγλωσσα παιδιά, και φυσικά δι­

η π ρώτη φορά που ασχολήθηκε με

δάσκονταν με σχολικά βιβλία για φυ­

αλλόγλω σσα παιδιά. Εντάχτηκε σ το

σικούς ομιλητές τη ς ελληνικής, ενώ

«Πρόγραμμα εκπαίδευσης τω ν παι­ διών τη ς μουσουλμανικής μειονότη­

οι μητρικές τους γλώ σ σ ες είναι η τουρκική και η πομακική. Τ ο αποτέ­ λεσμα ήταν να μη μαθαίνουν τίποτα,

τα ς σ τη Θράκη», ενστερνίστηκ ε το σύνθημά το υ Π ρ ό σθ εσ η όχι αφαί­

να εγκαταλείπουν σ ε π οσ ο στό σχε­

ρ ε σ η , π ολλα π λα σια σμός όχι διαί­

δόν 60% το σχολείο και τελικά να μην

ρεση , δηλώνοντας με το ν τρόπ ο του

εντάσσονται αρμονικά στη ν ελληνική

ότι οι μειονότητες είναι πλούτος για τις κοινωνίες και αξίζουν καλύτερη τύχη, και υλοποίησε τα παρακάτω εκ­

κοινωνία. Σήμερα οι μαθητές που φοιτούν σ τα δημοτικά σχολεία τη ς μουσουλμανι­ κής μειονότητας τη ς Θράκης είναι 6.000 περίπου. Χάρη σ το «Π ρ ό ­ γραμμα εκπαίδευσης τω ν παιδιών τη ς μουσουλμανικής μειονότητα ς

παιδευτικά βοηθήματα.

Τα βοηθήματα για τη γλώσσα ή πώς ο έρωτας κινεί τα νήματα της γραμματικής

σ τη Θράκη» (έναρξη 1997) παρακο­ λουθούν τ ο ελληνικό σχολείο χρησι­ μοποιώντας βιβλία τα οποία ακολου­ θούν μεν το αναλυτικό πρόγραμμα

Στα μειονοτικά σχολεία τη ς Θράκης εκπαιδευτικοί και αλλόγλωσσοι μα­ θ η τές έρχονταν αντιμέτωποι με το

το υ Παιδαγωγικού Ινστιτούτου είναι όμως γραμμένα για α λλόγλωσσους

εξαιρετικά βαρετό και σ τεγν ό μά­ θημα τη ς γραμματικής τω ν ελληνι­

μαθητές και προτείνουν μια βιωμα­

κών. Έ πρεπε να βρεθεί ένας τρόπ ος για να κινηθεί το ενδιαφέρον τω ν παι­ διών και να διευκολυνθεί η δουλειά

τική και ενεργητική προσέγγιση προς τα σχολικά αντικείμενα. Σημει­ ώνουμε επίσης ότι σ τα μειονοτικά σχολεία, σύμφωνα με τη Συνθήκη

τ ω ν εκπαιδευτικών. Α ρ ω γό ς ήταν οι νέες τεχνολογίες που θα μπορούσαν

Μαρίζα Ντεκάστρο

αφιέρωμα

Εικόνες 3-4

να συμβάλουν στην ανανέωση τω ν μεθόδων διδασκαλίας. Έ τσι συγκρο­ τήθηκε με τη συγγραφική βοήθεια και τη φαντασία του Ευγένιου Τριβιςά το πρώτο λογισμικό για τη διδασκα­

ifool Ευγένιος Τριβιζάς

λία τη ς ελληνικής ω ς δεύτερης γλώ σ ­ σας για παιδιά 8-12 χρόνων. Πρόκει­ ται για 2 διαδραστικά και παιχνιδιά­ ρικα CD-ROM, με τίτλους Ένας ιπ­ π ό τη ς σ τ ο κ ά στρ ο τω ν γραμμάτων και Ένας ιπ π ότη ς σ τ ο κ ά στρ ο τω ν λέξεω ν (τα οποία αργότερα έγιναν βι­ βλία) και περιέχουν το σύνολο τω ν γνώ σεω ν που προβλέπει το αναλυ­ τικό πρόγραμμα του δημοτικού σχο­ λείου για το γλωσσικό μάθημα. Η εμπλοκή του Ευγένιου Τριβιςά σ το εγχείρημα αυτό ήταν καθοριστική, κα­ θώ ς συγκαταλέγεται στους συγγρα­ φείς που επεξεργάςονται τη γλώσσα και τη σχολιάςουν μέσα από το γλω σ­ σικό παιχνίδι. Ο Τριβιζάς λοιπόν δη­ μιούργησε ένα ευχάριστο και χιουμο­ ριστικό πλαίσιο για την παρουσίαση τω ν πιο «φορμαλιστικών» πλευρών της γραμματικής τω ν ελληνικών ακο­ λουθώντας δύο κατευθύνσεις: α. Ελκυστική μέθοδος για τη ν εκμά­ θηση της ελληνικής που να προ­ τρέπει τα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά στη ν πρόσληψη και το χει­ ρισμό του γλωσσικού υλικού, β. Ε νεργοποίηση τη ς φαντασίας μέσω του παραμυθικού παράδο­ ξου και όχι τυπική διδασκαλία της

γραμματικής, ούτε τετριμμ ένες καθημερινές επικοινωνιακές κατα­ στάσεις που δεν κινούν το ενδια­ φέρον τω ν παιδιών. Έ νας ερωτευμένος ιππότης ψάχνει να βρει «γράμματα» τη ς αλφαβήτου σ το Ένας ιπ π ότης σ τ ο κ ά στρ ο τω ν γραμμάτων και «λέξεις» στο Ένας ιπ­ π ότη ς σ τ ο κ άστρο τω ν λέξεων, για να καταφέρει να αποκρυπτογραφήσει τα σημειώματα που το υ στέλνει η αγαπημένη του και να μπορέσει να τη συναντήσει. Ο ιππότης «πλοηγείται» από το παιδί που «παίςει» σ το ν Η/Υ σ ε διάφορα δωμάτια ενός φ ανταστι­ κού κάστρου, ψάχνοντας τα γράμ­ ματα που λείπουν από τα μηνύματα τη ς καλής του, και στα οικήματα μιας φανταστικής χώρας όπου ψάχνει τις λέξεις. Στην περιπλάνησή του συ­ ναντάει παράξενα πλάσματα και περ­ νάει διάφορες περιπέτειες. Για να αποχτήσει τα γράμματα και τις λέξεις που χρειάζεται, ο ήρωας περνάει με τη βοήθεια του παιδιού διάφορες «δοκιμασίες», που είναι γραμματικές, φωνητικές, ακουστικές και λεξιλογι­ κές ασκήσεις. Η θετική έκβαση της κάθε περιπέτειας το υ ιππότη απαιτεί ενεργητική συμμετοχή και τη ν επι­ τυχή ανταπόκριση στις ασκήσεις/ παιγνίδια, ενώ η πλοκή λειτουργεί σαν μίτος που προκαλεί επιθυμία και κίνητρο να μάθουν οι μικροί ανα­ γ ν ώ σ τε ς το τέ λ ο ς τη ς ιστορίας.

Εικόνες ι-2

Χάρη σ το ν Τριβιζά, λοιπόν, η γραμ­ ματική και τα γλωσσικά φαινόμενα εμφανίζονται σαν ένα παιχνίδι το οποίο έχει τις γλω σσικές προδιαγρα­ φ ές που δόθηκαν από τους γλω σσ ο ­ λόγους του Ινστιτούτου Επεξεργα­ σίας του Λόγου - Ερευνητικό Κ έντρο «Α θ η νά » (Εικόνες 3-4).

Τα βιβλία της μαθηματικής ορολογίας ή πώς μανιτάρια και γλειφιτζούρια λύνουν τα μυστήρια των μαθηματικών

λιώνει ποτέ, έχουν σ τόχ ο τη ν εξοι­ κείωση με τη μαθηματική ορολογία στη ν ελληνική γλώ σσα ώ σ τε οι μα­ θητές να πάνε προετοιμασμένοι σ το γυμνάσιο (ΟΕΔΒ 2007) (Εικόνες 1-2). Ο Τριβιζάς συνεργάστηκε με ειδι­ κούς για τη διδακτική τω ν μαθηματι­ κ ών και δασκάλους και έγραψε ιστο ­ ρίες που προσεγγίζουν, με πολλούς και πάντα ελκυστικούς για τα παιδιά τρόπους, θέματα σχετικά με τις βα­ σικές έννοιες τω ν μαθηματικών του δημοτικού σχολείου, όπω ς οι ακέ­ ραιοι και οι δεκαδικοί αριθμοί, τα κλάσματα και οι αναλογίες, τα γεω ­

« - Τι να προσέχω; ρ ώ τησ ε ο εξερευ­ νητής.

μετρικά σχήματα και τα στερεά . Μ έσα από παραμυθοϊστορίες με μα­

- Α υ τό που βάζεις σ το στόμ α σου.

γικά χαλιά και δράκους, τα παιδιά μα­

Μερικά απ’ αυτά τα μανιτάρια είναι δηλητηριώδη.

θαίνουν τη ν ελληνική ορολογία και παράλληλα μπορούν να παίξουν με

- Μπα! Αλήθεια; Ποια είναι δηλητη­

δραστη ριότητες ώ σ τε να εμπεδώ­

ριώδη, δηλαδή; - Τα μανιτάρια που έχουν ζυ γό

σουν τις μαθηματικές έννοιες και να ελέγξουν σ ε ποιο βαθμό έχουν κατα­ νοήσει τους ελληνικούς μαθηματι­

αριθμό βούλες.

- Και ποια τρώγονται; - Αυτά που έχουν περιττό αριθμό

κούς όρους.

βούλες.

Τριβιζάς είναι ευφάνταστος, χιουμο­ ρίστας, αντικομφορμιστής, αναρχι­

- Τι θα πει ζυ γός και π εριττός αριθ­ μός; ρ ώ τησ ε ο εξερευνητής.

- Ά ρ τιο ς ή ζυ γός είναι ένας αριθμός

Δ εν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Ευγένιος

κός σε ένα βαθμό, συγγραφέας κλα­ σικός που τα βιβλία το υ υπάρχουν σ ε

που διαιρείται...»

κάθε παιδική βιβλιοθήκη.

Τα βιβλία Ο εξερευνητής και τ ο σο φ ό παπαγαλάκι (3 βιβλία) και Οι περιπέ­ τειες του Κούκη Μπιμπικούκη: Το μυ­

Τα παιδιά τη ς μειονότητας έπρεπε να γνω ρίσουν αυτόν το ν καταπληκτικό συγγραφέα. Τ ον γνώρισαν, λοιπόν,

στή ρ ιο μ ε το γλειφιτζούρι που δεν

μέσα από τα σχολικά τους βιβλία.

δ αφιέρω μα

Δέκα γνωρίσματα του συγγραφέα Ε. Τριβιζά και δ έκα δ ώ ρ α το υ για τα π αιδιά ό λου το υ κόσ μου I. Χιουμορίστας αλλά και τραγικός συγγραφέας Τα κείμενα το υ Ευγένιου Τριβιςά ει­ σάγουν τ ο ν αναγνώστη σ ’ ένα πανη­ γύρι χαράς. Κάνουν τα παιδιά να γε­ λούν μ’ ένα γέλιο πραϋντικό και κα­

Τ ο δικό του σύγχρονο οικολογικό μή­ νυμα ισοδυναμεί με μια ενθουσιώδη

θαρτήριο και ν’ αντικρίζουν τη ζω ή

σμού, ελπίδας και συναδέλφωσης που λειτουργεί σαν ένα πολύτιμο αν­

και το ν κόσμο με θετική διάθεση κι αισιοδοξία. Ό πως έχει παρατηρήσει ο καθηγητής C. Davies1, σ το έργο του υπάρχουν όλα τα είδη κωμικού. Πρό­ κειται για ένα χιούμορ κριτικό, ανα­ τρεπτικό και παρωδιακό, που κάποτε γίνεται αιχμηρό: Βλέπουμε τη ν εικόνα τη ς κοινωνίας τω ν μεγάλων καθρε­ φτισμένη στη διαυγή ματιά ενός παι­ διού, με καταλυτική ειλικρίνεια, μα­

Ρ

τίβαρο σ το μηδενισμό του καιρού μας.

ΙΠ. Παραμυθάς και διαφωτιστής Ο Τριβιζάς ενθαρρύνει τα παιδιά να ονειρεύονται και τα υτόχρονα να παίρνουν δύναμη από τα όνειρά τους και ν’ αγωνίζονται για να τα κάνουν

ροφάνεια, εξιδανίκευση ή εξωραϊσμό. Γι’ αυτό ακριβώς το κωμικό στοιχείο είναι φο ρ ές που συνυπάρχει

τέχνης παραμυθάς, αφηγείται τα δικά

με το τραγικό. Για παράδειγμα, η κα­

δ

πρόταση ανθρωπιάς και απέραντης αγάπης, ένα κήρυγμα αλληλοσεβα­

κριά από κάθε υποκρισία και σοβα­

ρικατούρα του «υπερήρω α» ποντικού Ιγνάτιου που πιστεύει πως κατόρ­

106

λαών, αλλά ακόμη και η αρμονική συ­ νύπαρξη όλω ν ανεξαιρέτω ς τω ν έμ­ βιων ό ντω ν που ζουν σ το ν πλανήτη.

θ ω σ ε να κατασπαράξει τη γάτα και τελικά τιμωρείται, θυμίζει πως η

πραγματικότητα. Ο ίδιος, ω ς αριστο­ του όνειρα, που ω σ τό σ ο είναι ζυμω­ μένα με υλικό από τη ν πραγματικό­ τητα, γι’ αυτό δρουν κάθε άλλο παρά βαυκαλιστικά και π οτέ δεν προτεί­ νουν αποπροσανατολιστικές διεξό­ δους φυγής. Αντίθετα, συχνά διαφω­

ύβρις και η υπέρβαση το υ μέτρου

τίζουν τα παιδιά, τα κάνουν να βρί­

οδηγούν σ την πτώση και τη συντριβή και αυτό συμβαίνει στη ν αρχαία τρα ­

πτοντας τις ασχήμιες που συμβαί­

γωδία, σ τη ζωή, αλλά και σ τα βαθυ­ στόχαστα παιδικά βιβλία.

σκονται σ ε εγρήγορση, αποκαλύ­ νουν στη ν κοινωνία μας. Ο συγγρα­ φέας μας είναι καθηγητής Εγκλημα­ τολογίας και είναι σ ε θέση να τις γνω ­

Π. Ανθρωπιστής και οικολόγος

ρίζει καλά, γι’ αυτό και τα παραμύθια του δεν νανουρίζουν, αλλά προειδο­ ποιούν και αφυπνίζουν. Μακριά από

Σ ε μια εποχή άρνησης και σύγχυσης,

κάθε είδους εφησυχασμό, διδάσκουν

ο συγγραφέας μαθαίνει τα παιδιά να πιστεύουν σ ε αξίες όπως η ειρήνη, η

και γι’ αυτό πρέπει όλοι μας να επα-

ανθρωπιά, η ελευθερία, η δημοκρα­ τία, η φιλία και η αδερφοσύνη τω ν

γρυπνούμε για να το αναγνωρίσουμε και να το νικήσουμε.

ότι το κακό υπάρχει σ το ν κόσμο μας

IV.

Ειρηνικός επαναστάτης

Ο συγγραφέας μας καλεί τα παιδιά να πιστέψουν σ το ν εαυτό τους και να πάρουν τα ίδια τη ν ευθύνη πάνω τους, μακριά από κάθε μεσσιανισμό και παθητικότητα, χωρίς να περιμέ­

V.

Εραστής της γλώσσας και γλωσσοπλάστης

Είτε γράφει σ τα ελληνικά είτε σ τα αγ­ γλικά, ο Τριβιζάς χρησιμοποιεί τη γλώ σσα ω ς έναν ακριβή κώδικα επι­ κοινωνίας, αλλά και ω ς ένα απέραντο

νουν χαρισματικούς αρχηγούς και

χώ ρο παιχνιδιού και χαρούμενου αυ-

σωτή ρες. Τα ενθαρρύνει να συνερ­ γάζονται και να αγωνίζονται με ειρη­ νικά μέσα και ποτέ να μην εξομοι­

τοσχεδιασμού. Μαθαίνει τα παιδιά να τη χρησιμοποιούν με το ν ίδιο δημι­ ουργικό τρόπο, ακόμη κι αυτά που

ώνονται μ’ α υτό που πολεμούν. Βοη­

χρειάζεται καθημερινά να γράφουν

θάει να προετοιμαστούν οι ευαισθη­ τοποιημένοι, ειρηνικοί αυριανοί πολί­ τε ς το υ κόσμου που διατηρούν ενερ­ γητικό το ενδιαφέρον τους για τα

ναι η μητρική τους. Σε εποχές σαν τη σημερινή, όπου οι άνθρωποι αναγ­ κάζονται να μεταναστεύουν και τα

κοινά, αλλά και αλώβητη τη ν ανθρω­

παιδιά αλλάζουν σχολικό και άλλο

πιά τους. Στα Μαγικά μαξιλάρια το μι­ κρό κορίτσι μαζί με το δάσκαλο αν­ τιστέκονται με εξυπνάδα, ευαισθησία

περιβάλλον, τα βοηθάει να αγαπή­ σουν τη μητρική τους γλώσσα, αλλά και τη γλώ σσ α τη ς χώρας υποδοχής.

κι αποτελεσματικότητα στη ν αγριό­

Τους δείχνει πώς να επικοινωνούν

τη τα του δικτάτορα. Σ το έργο Η τε ­ λευταία μαύρη γάτα η τρυφερή μικρή Μαριλένα και η γλυκιά γιαγιά, η κυραΡήνη, διατηρούν νηφαλιότητα κι ανε­ πηρέαστη κρίση σ ε καιρούς γενικής

και να εκφράζονται με όλες τις ση­ μασίες που μπορεί να έχει αυτή η λέξη. «Τ α όρια τη ς γλώ σσ ας μου εί­ ναι τα όρια του κόσμου μου» είχε πει

και να μιλούν μια γλώ σσ α που δεν εί­

ταυτόχρονα επιδεικνύουν ανθρωπιά,

ο L. Wittgenstein. Ο Τριβιζάς διδά­ σκει τους αναγνώστες του ν’ αγαπούν το ν κόσμο γύρω τους, να επιχειρούν

αγωνιστικότητα κι αυτοθυσία.

να διαχειριστούν τα προβλήματα που

βαρβαρότητας και φανατισμού και

αυτός παρουσιάζει προσπαθώντας να επικοινωνήσουν με τους άλλους και τους πείθει ότι αξίζει να συνομι­ λούν μαζί του. Σ ’ αυτό το πλαίσιο συμμετέχει ο ίδιος σ ε γλωσσικά προ­ γράμματα που απευθύνονται σ ε παι­ διά μειονοτήτων, εκπαιδεύοντας τους δασκάλους, καλώντας τους να δουν το γλωσσικό μάθημα με καινούργια ματιά.

α νάγνωσης και τους κάνει ενεργητι­ κούς α ναγνώστες. Πολύ συχνά τους αφήνει να διαλέξουν οι ίδιοι το τέλο ς μιας ιστορίας, τους καλεί να ξεφυλλί­ σουν βιβλία διαδραστικά, όπου η πλοκή καθορίζεται από ένα γεμάτο εκπλήξεις παιχνίδι συνεργασίας ανά­ μεσα σ το δημιουργό και το ν ανα­ γνώ στη . Ά λλες φορές επινοεί αναπο­

μαζί με τις πολιτικές αλλαγές, οι εκά-

φ ά σ ισ το υ ς π εντάγνωμους ή ρωες, όπως ο βασιλιάς σ το Τηγάνι το υ δ ή­ μιου, που η συνεχής αλλαγή τω ν επι­

σ το τε εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις σ την Ελλάδα επέβαλαν κατά καιρούς

χές παιχνίδι αναίρεσης και αναδια-

Εδώ είναι χρήσιμο να θυμηθούμε πως

τη δημοτική ή τη ν καθαρεύουσα σ τα σχολεία. Ο συγγραφέας μας, καλ­ λιεργώντας με το έργο του εντυπω­ σιακά και πολύπλευρα τη ν ελληνική γλώ σσα, μπόρεσε να υπερβεί αυτού

θυμιών τους καταλήγει σ ε ένα συνε­ μόρφωσης τη ς πλοκής. Άλ λο τε μια παράθεση διαδοχικών σκη νών με συναντήσεις, όπω ς αυτές συμβαί­ νουν σ τη Ζωγραφιά τη ς Χριστίνας, προκαλεί το ν αναγνώστη να συνεχί­

του είδους τη βεβιασμένη και τ ε ­

σει ο ίδιος την αγαπημένη ιστορία

χνητή διαίρεση, δείχνοντας με απλό­

επινοώντας κι άλλες παρόμοιες σκη­ νές... Γενικά ο Τριβιζάς φέρνει τα παι­

τητα, φυσικότητα και με ανεξίθρη­ σκες (γλωσσικές) επιλογές ότι η ελ­ ληνική γλώ σσ α (όπως όλες οι γλώ σ ­

διά σ ε επαφή με τη ν πραγματική λο­ γοτεχνία, που η πρόσληψή της δεν εί­

σ ες άλλωστε) είναι κάτι απείρως με­

ναι π οτέ μονοδιάστατη, αφού τα δικά

γαλύτερο από ένα σύνολο λέξεω ν και

του πολύχρωμα παραμύθια είναι κεί­ μενα υψηλής λογοτεχνικής ποιότη­

κανόνων. Κάτι τέτο ιο είχαν πραγμα­ τοποιήσει με επιτυχία μεγάλοι νεοέλ­ ληνες λογοτέχνες, αλλά για πρώτη φορά έγινε κάτι ανάλογο από συγ­

τας, κάποτε μάλιστα αποδεικνύονται εμ βριθέστα τα

δοκίμια,

μεταμφιε­

γραφέα που απευθύνεται σ ε παιδιά.

σμένα σ ε πολύχρωμα και συναρπα­ στικά παιδικά βιβλία.

VI. Δημιουργός ενεργητικών

νπ. Οικουμενικός λογοτέχνης

αναγνωστών Ο Τριβιζάς γοητεύει τους μικρούς

Ο Ε. Τριβιζάς αφομοιώνει μια μακριά διεθνή πολιτισμική και λογοτεχνική

α ναγνώστες του που το ν διαβάζουν

παράδοση. Δ εν εκφράζει απλώς την

με φανατισμό, ακόμη κι αν δεν έδειχναν να αγαπούν το διάβασμα πριν γνω ρίσουν τα βιβλία του. Τους μυεί

έννοια τη ς διαπολιτισμικότητας, παρουσιάζοντας μικρούς ήρωες από όλον το ν κόσμο, προβάλλοντας αξίες

αβίαστα σ το γοητευτικό παιχνίδι τη ς

και συνήθειες από διαφορετικές χώ-

ρες, αλλά και τη ν ενσαρκώνει ο ίδιος με τα βιβλία του. Σ το έργο το υ εκ­

νοπάτια τη ς γνώσης, τα βοηθάει να μαθαίνουν με ευχαρίστηση ό σ ο το

βάλλουν σ ε σύγχρονη αφομοιωμένη εκδοχή η σοφία του Αισώπου και του

δυνατόν π ερισσότερα πράγματα (μα­

Περώ, η μαγεία του παραμυθιού της Ανατολής, τα γλωσσο-λογικά παιχνί­

Κυρίως όμως διευρύνει τους ορίζοντέ ς τους και καλλιεργεί τη διάθεσή

δια του Carroll, η παιδαγωγική ευφο­

τους να γίνονται ευαίσθητοι καλο­

ρία του Collodi, η χαρούμενη ανα-

προαίρετοι δέκτες σ ε ό,τι καινούργιο και διαφορετικό. Σ ’ αυτό το πλαίσιο τα διδάσκει να ενδιαφέρονται για τους ανθρώπους που φαίνονται δια­

τρεπτικότητα το υ Rodari, η συγκί­ νηση του κοινωνικής αφετηρίας πα­ ραμυθιού του Andersen, η πολιτική

θηματικά, γραμματική, γεωγραφία).

αλληγορία του Baum, η ποιητικότητα του Ende, αλλά και ο ρεαλισμός του

φορετικοί -ε ίτε γιατί προέρχονται από άλλη χώρα ή άλλη πολιτιστική

Kastner ή η αφυπνιστική διάθεση του Benjamin. Τ ο γεγονός ότι όλα αυτά τα διαφορετικής λογοτεχνικής προ­

παράδοση, είτε γιατί είναι ειδικών ικανοτήτων, είτε γιατί μιλούν και σκ έφ το ντα ι δια φ ο ρ ετικ ά - και να

έλευσης στοιχεία συνθέτουν τελικά ένα εντελώ ς προσωπικό ύφ ος δείχνει

τους αντιμετωπίζουν με θετικά αι­ σθήματα και διάθεση συνεργασίας.

τη μαστοριά και τη δύναμη τη ς γρα­

Χ ωρίς ταμπού, ο συγγραφέας μας

φής του Τριβιζά.

χειρίζεται με επιδεξιότητα και παιδα­ γωγική ευαισθησία το θέμα τη ς ετε ­ ρότητας, κηρύσσοντας τη ν ανεξι­

νίΠ. Χαρούμενος δάσκαλος Ο συγγραφέας μας φαίνεται να πι­

θρησκία, τη ν ανεκτικότητα και τη διάθεση αλληλοκατανόησης και συ­

στεύει πως η άγνοια και η προκατά­ ληψη είναι πολύ συχνά οι πηγές του φανατισμού, της ξενοφοβίας και τη ς

νάντησης. Τ ο πλησίασμα αυτό δεν εί­ ναι ούτε απόλυτα δεδομένο ούτε αναγκαστικά ανώδυνο. Στα Τρία μι­

βαρβαρότητας. Γι’ αυτό φροντίζει να δείχνει σ τα παιδιά τα χαρούμενα μο­

κρά λυκάκια οι τρεις μικροί ή ρωες στη ν καταληκτική σκηνή γίνονται

6: αφιέρω μα

φίλοι με το «ύπουλο κακό γουρούνι». Τ ο τέλος φαίνεται ευτυχισμένο, όμως έ νας σχολαστικός αναγνώστης σαν εμένα, με τη διαστροφή του ειδικού, αναρωτιέται τι θα γίνει αργότερα, όταν τα λυκάκια ενηλικιωθούν!

IX. Μέντορας και καθοδηγητής Ο Ευγένιος Τριβιςάς βοηθάει τα παιδιά να ενηλικιωθούν, να ανακαλύψουν την εσωτερική τους δύναμη και να πι­ στέψ ουν στον εαυτό τους. Επηρεάζει αποφασιστικά τη ν καθημερινότητά τους μαθαίνοντάς τα να διαχειρίζονται και να ξεπερνούν τις φοβίες, τις αδυ­ ναμίες, τις ανεπάρκειές τους. Ο φόβος για τ ο σκοτάδι, η αγωνία για τ ο σχο­ λείο, για τους άλλους ανθρώπους, για τις φυσικές καταστροφές, η σωματική ή πνευματική αναπηρία, ακόμη και ο φόβος για τα μαθηματικά ή η νυχτε­ ρινή ενούρηση γίνονται τα προβλή­ ματα που ο συγγραφέας θίγει και αποδραματοποιεί, καλώντας τους μικρούς α ναγνώστες του να τα αντιμετωπί­ σουν. Γίνεται ένας έμπιστος σύντρο­ φος που τους παίρνει απ’ το χέρι, για να τους υποδείξει τρυφερά το δύ­ σκολο δρόμο τη ς υπέρβασης και της αυτογνωσίας, το μονοπάτι της ενηλικίωσης, όσο κι αν αυτό για τους πε­ ρισσότερους από μας αποδεικνύεται ατομικό και μοναχικό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1Βλ. A Greek Bearing Gifts: The Literary Talents of E. Trivizas, Bookbird, 41,3, 200300.22-35.

X. Σύνδεσμος ανάμεσα στις γενιές και τους ανθρώπους Ο συγγραφέας μας γράφει πολλά χρόνια και ήδη οι πρώτοι του ανα­

γνώ σ τες έχουν προλάβει να κάνουν δικά τους παιδιά, καμιά φορά και εγγόνια. Κάθε γενιά α ναγνωστών κα­ θ ρεφτίζεται σ το έργο του και βλέπει το δικό τη ς πρόσωπο. Ο συγγραφέας ισχυρίζεται πως έχει γράψει μόνον ένα λογοτεχνικό βιβλίο για μεγά­ λους, το ν Ε ρωτευμένο πυροσβ έστη. Ω σ τό σ ο κάθε επαφή με το έργο του σηματοδοτεί μια διαφορετική στιγμή ενηλικίωσης του αναγνώστη, αφού αυτό αντέχει σ ε αναγνώσεις και εηαναγνώσεις. Γίνεται ένα μυστικό γεφύρι ανάμεσα στις γενιές και στους ανθρώπους, αφού ενδιαφέρει και γοητεύει γονείς και παιδιά, ένα κοινό σημείο αναφοράς και συνάντησης και μια αφετηρία για ουσιαστικό διά­ λογο κι αλληλοκατανόηση. Τ ο έργο του Ευγένιου Τριβιζά βοη­ θάει με το ν τρόπ ο αυτό τις διαφορε­ τικές γενιές και το υ ς ανθρώπους να έρθουν πιο κοντά. Κι ακόμα βοηθάει ό λους το υ ς α να γ νώ σ τε ς του, σ ’ όποιο σημείο τη ς γης κι αν βρίσκον­ ται, ν’ αφουγκραστούν ο ένας τη φω νή του άλλου, να ξεπ εράσουν τη μοναξιά το υ ς και να περάσουν από το « ε γ ώ » σ το «εμ είς». Έχουμε λοι­ πόν ένα πολύ σημαντικό συγγραφέα για παιδιά, που τ ο μέγεθος και η εμ­ βέλεια του έργου το υ ξεπ ερνούν τα όρια τη ς χώρας μας, αφού κάνει πολλούς εντελώ ς διαφορετικούς αν­ θρώπους να ανακαλύπτουν εντέλει ότι μπορούν να καθρεφ τιστούν με ακρίβεια σ ε αυτό, όπως συμβαίνει με το έργο τ ω ν μεγάλων κλασικών συγ­ γραφ έω ν: Ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι ένας κλασικός σ υγγρα φ έα ς τη ς εποχή μας.

Ευγένιος Τριβιζάς

Εργογραφια ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ Ο χιονάνθρωπος και το κορίτσι (Κέδρος) Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές (Κέδρος) Οι πειρατές τπς καμινάδας (Ψυχογιός) Η ζωγραφιά της Χριστίνας (Ψυχογιός) Τα μαγικά μαξιλάρια (Πατάκης) Ο Πήγασος και το γαϊδουράκι (Υπουργείο Τύπου) Η τελευταία μαύρη γάτα (Ελληνικά Γράμματα) Η Δέσποινα και το περιστέρι (Αθήνα 2004) Ελάτε να παίξουμε με τη Δέσποινα και το περιστέρι (5 συνοδευτικά μπλοκ με δραστηριότητες και παιχνίδια) (Αθήνα 2004 - Ελλπνικά Γράμματα)

GRAPHIC NOVELS Οι δραπέτες της σκακιέρας (Καλέντης)

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ Ο ταξιδιώτης και η Μαργαρίτα (Πατάκης) Ο ερωτευμένος πυροσβέστης (για μεγάλους) (Modem Times)

ΘΕΑΤΡΟ Το όνειρο του σκιάχτρου (Βιβλιοπωλείο της Εστίας) Τα γουρουνάκια κουμπαράδες (Καστανιώτπς) Οι ιππότες της τηγανητής πατάτας (Καστανιώτπς) Το μεγάλο ταξίδι του Τουρτούρι (Καστανιώτπς) Τα έξι λυχνάρια (Παυλίδπς, ειδική έκδοσπ για την έκθεση Θέατρο για Παιδια / 35 Χρόνια Δημιουργία) Η Κούλα η κατσικούλα και το κλεμμένο τραγούδι (Η βιβλιοθήκη του δασκάλου, περιοδικό Εκπαιδεύω)

Το χωριό της Χαράς (StarbucKs, Επετειακή έκδοση για τα Παιδικά Χωριά SOS) Πανχελωνιακός εναντίον Λαγουδένιας Λαίλαπας (Sportday) Το στοχολούλουδο (Ακρίτας) Ο λαγός και π πολυθρύλητα χελώνα (European Centre for the Quality of Life, Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Ίδρυμα Ευγενίδου, ειδική έκδοσπ για το συμπόσιο «Doping: Το φαινόμενο της ντροπής για το ολυμπιακό ιδεώδες και τις ανθρώπινες αξίες») Το παραμύθι της βροχής (Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας - Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων - Υγροτόπων, ειδική έκδοση στο πλαίσιο της έκθεσης «Νερό. Σταγόνες γνώσης») Ο μάγειρας του μαγεμένου τσίρκου (Ελαΐς - Unilever Hellas Α.Ε., υπό την επιστημονική επιμέλεια του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών) Ο πύρινος δράκος και τα τρία δάση (PSE, Σοσιαλιστική Ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ειδική έκδοση επ’ αφορμή των εορταστικών εκδηλώσεων για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος)

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΉΚΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ Οι πειρατές της καμινάδας (Ψυχογιός) Φρικαντέλα, η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα (Καλέντης) Το ποντικάκι που ήθελε να αγγίξει ένα αστεράκι (Ελληνικά Γράμματα) Ο Αϊ-Βασίλης στη φυλακή με τους 83 αρουραίους (Ελληνικά Γράμματα) Ένα δέντρο, μια φορά (Καλέντης) Ένα ελατάκι για τον Τάκη (Ελληνικά Γράμματα)

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ Τα τρία μικρά λυκάκια (Μίνωας) Τα τρία μικρά λυκάκια (pop-up έκδοσπ, Μίνωας) Ένα χελιδόνι για τπν Ευρώπη (Υπουργείο Εξωτερικών) Το λυπημένο αρκουδάκι (Σοροπτιμιστική Ένωση Ελλάδος)

ΣΕΙΡΕΣΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ Μπαμ, μπουμ, ταρατατζούμ! Σειρά αντιπολεμικών παραμυθιών (Μίνωας) Η φάλαινα που τρώει τον πόλεμο

Ο χαμένος μανάβης (τχ.ι-7) Φρουτοηία συλλεκτική έκδοση Modern Times

δ αφιέρωμα

Ο πόλεμος των Ούφρων και των Τςούφρων Ο πόλεμος της Ωμεγαβήτας Ο πόλεμος της χαμένης παντόφλας Τα παραπολυμύθια Σειρά παραμυθιών με τη συμμετοχή του αναγνώστη (Καλέντης) (εικόνες: Ράνια Βαρβάκη) Τα 88 ντολμαδάκια Τα 33 ροζ ρουμπίνια

Η απαγωγή της Μαρουλίτας (τχ. 8-14) Φροιποπία συλλεκτική έκδοση Modern Times

Οι μυστικές περιπέτειες της Δανάης Σειρά παραμυθιών με τη συμμετοχή του αναγνώστη (Μίνωας) Η κινέςα κούκλα Τα μαγικά μελομακάρονα (υπό έκδοσπ) Ο εξαίσιος ουρανοξύστης (υπό έκδοση) Η μυστική νοσοκόμα (υπό έκδοση) Ιστορίες από το Νησί των Πυροτεχνημάτων (Κέδρος) Ο κροκόδειλος που πήγε στον οδοντογιατρό Το απίθανο τσίρκο του Μανόλπ Η χώρα χωρίς γάτες Ο λαίμαργος τουνελόδρακος Ο ναυαγός Κοκκινοτρίχας Ο ταύρος που έπαιζε πίπιζα Ο φωτογράφος Φύρδης Μίγδπς Το παπάκι που δεν του αρέσανε τα ποδαράκια του Ο ήλιος της Λίζας Η Μυρτώ και το κουνουπάκι Ο συναχωμένος κόκορας Ιστορίες με προβοσκίδα (Κέδρος) (εικόνες: Αλέξης Κυριτσόπουλος) Ο Λούκουλος τρώει παπαρούνες Ο Λούκουλος τρώει μπαλόνια Ο Λούκουλος τρώει πυγολαμπίδες Ο Λούκουλος τρώει βότσαλα Η Χαρά και το Γκουντούν (Πατάκης) (εικόνες: Βαγγέλπς Ελευθερίου)

Το μυστικό της μαξιλαροθήκης Οι τρεις αποκριάτικες κορδέλες Η μεγάλα φαγούρα Το ανώνυμο γράμμα Το βουνό τπς τύχης Το πάρτι των καγκουρό Ο υπέροχος σκουπιδοντενεκές Οι δώδεκα ομπρέλες Το Γκουντούν πάει σχολείο Ο Γκουντουνοφάγος παθαίνει αμνησία Το κόκκινο βότσαλο Η μάγισσα με τα πόμολα Τα μακρουλά μικρούλικα (Κέδρος) (εικόνες: Βαγγέλης Ελευθερίου) Το παραπονεμένο ελεφαντάκι Ο φαλακρός σκαντζόχοιρος Τα χρωματιστά κοράκια Η λαίμαργα φάλαινα Ο θαλασσογιατρός Η πινεζοβροχή Ούτε γάτα ούτε ζπμιά Παραμύθια Ντορεμύθια (Ελληνικά Γράμματα) Ποιος έκανε πιπί στο Μισισιπή; Όταν είναι να φύγει το τρένο Ποτέ μη γαργαλάς ένα γορίλα Ένα φτυάρι στον Άρη Η νύχτα της μπανανόφλουδας Η Πουπού και η Καρλότα Ο Αναστάσπς και π ουρά τπς στάσης Οι σαράντα εφιάλτες Οι γιαγιάδες με τα γιο-γιο Ένα κουτάβι νιώθει μοναξιά Το γαϊδουράκι που γκάριζε Το φαγκρί και το σκουμπρί Πανικός στη Χώρα τπς Γεωμετρίας Η Καιτούλα η κοκέτα π κοτούλα Ο κύριος Ζαχαρίας και π κυρία Γλυκερία Το νανούρισμα του μικρού φακίρη Η χαμογελαστή σειρά (Μίνωας) Ο μικρός Ερμής Η κόμισσα που μετακόμιζε (υπό έκδοσπ) Το κανίς με το κανό αγοράζει μαϊντανό (υπό έκδοση)

Παραμύθια από τη Χώρα των χαμένων χαρταετών (Καλέντης) Ο Ιγνάτιος και η γάτα Η Δόνα Τερηδόνα και το μυστικό της γαμήλιας τούρτας Το τηγάνι του δήμιου Οι χελώνες του βαρώνου

ΚΟΜΙΚΣ Φίλοι για πάντα (WWF, εικόνες: Αία Γαλανάκη - Αλ. Κυριτσόπουλος) Εμβολιούλης, το μυστικό της Φρουτοπίας (Νομαρχία Αθηνών, ειδική έκδοση στο πλαίσιο του προγράμματος «Εμβολιασμός και εμψύχωση των παιδιών Δημοτικού και Γυμνασίου, Οκτώβριος 1999-Απρίλιος 2000») Φρουτοπία - Το πρώτο ταξίδι Σειρά κόμικς με τον Πίκο Απίκο (Modem Times, εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης) Ο χαμένος μανάβης Οι τρεις συνωμότες Το τρομερό φρουκτήνος Τα σκληρά καρύδια Το μυστικό μονοπάτι Φρουτοπία - Το δεύτερο ταξίδι Σειρά κόμικς με τον Πίκο Απίκο (Modem Times, εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης) Η ιπτάμενη σκάφη Ο συναχωμένος τενόρος Ο ςόρικος δεσμοφύλακας Ο μανάβης και η σοπράνο Η επιδρομή των καραβίδων Η απαγωγή της Μαρουλίτας Το κλεμμένο ξυπνητήρι Η τελική αναμέτρηση Φρουτοπία - Το τρίτο ταξίδι Σειρά κόμικς με τον Πίκο Απίκο (Modem Times, εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης) Πριν το μεγάλο ύπνο Τα σπάνια καρεκλοπόδαρα Το πικραμύγδαλο και η γλυκοπατάτα Ο παππούς του κουρέα

Ένα βαρέλι χωρίς βαρίδια Η ιπτάμενη σβούρα Ο θανάσιμος κίνδυνος Ο οφθαλμαπατεώνας Τα κολοκύθια με τα τούμπανα Το μουστάκι του θάνου Ο κυνηγός ταλέντων Η σκιά του προδότη Η δαχτυλήθρα με το δηλητήριο Η σκόνη του φτερνίσματος Οι δύο μασκοφόροι Το σάντουιτς του τρόμου Οι Κένταυροι του Κρόνου Ήταν όλοι τους μανάβηδες Το κουτάλι της γαβάθας Ο άσος των μεταμφιέσεων Ο τρίτος χρησμός Η γειτονιά με τους σκουπιδοντενεκέδες Μετά το μεγάλο ύπνο Η σφεντόνα και το μπρίκι Η ύπουλη παγίδα Ο μαύρος πάνθηρας Καταδίωξη στο φεγγαρόφωτο Τα σαράντα στιλέτα Η ανάκριση της Ερωφίλης Ζητούνται διαρρήκτες Πανικός στην κουζίνα Οσα φέρνει ο άνεμος Παπιγιόν για φώκιες Το δόντι της κόμπρας Στο καζάνι των κανίβαλων Το ξύπνημα του φρουκτήνους Η τελευταία προδοσία Το υπνωτικό σκονάκι Οι σαράντα σεφ Φρουτοπία - συλλεκτική έκδοση (Modem Times) Τόμος 1,0 χαμένος μανάβης (τχ. 1-7) Τόμος 2, Η απαγωγή της Μαρουλίτας (τχ.

8-14) Τόμος 3, Η ιπτάμενη σβούρα (τχ. 15-20) Τόμος 4, Η σκιά του προδότη (τχ. 21-26) Τόμος 5, Το σάντουιτς του τρόμου (τχ.

27-32) Τόμος 6, Ο μαύρος πάνθηρας (τχ. 33-38) Τόμος 7, Παπιγιόν για φώκιες (τχ. 39-44) Τόμος 8, Το δόντι της κόμπρας (τχ. 45-50)

Η ιπτάμενη σβούρα (τχ. 15-20) Φρουτοπία συλλεκτική έκδοση Modern Times

διαφ ιέρω μα

ΒΙΒΛΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ (Modem Times) Έλα κι εσύ στη Φρουτοπία, τχ. 1 Έλα κι εσύ στη Φρουτοπία, τχ. 2

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ

Η σκιά του προδότη (τχ. 21-26) Φρουτοπία συλλεκτική έκδοση Modern Times

Ενας χαρταετός χωρίς ουρά - Ημερολόγιο 2005 (ΑΣΕ, εικόνες Α. Κυριτσόπουλος) Το σχολικό μου ημερολόγιο (Modem Times) Ημερολόγιο Φρουτοηίας 2009 (Modem Times) Ημερολόγιο Φρουτοηίας 2011 (Modem Times)

ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΑ - ΑΡΙΘΜΗΤΑΡΙΑ Αλφαβητάρι με γλωσσοδέτες (Ελληνικά Γράμματα, εικόνες: Κ. Μ. Κόβο) Αριθμητάρι με γλωσσοδέτες (Ελληνικά Γράμματα, εικόνες: Κ. Μ. Κόβο)

Τα παραμύθια με τους αριθμούς (Μίνωας) Φουφήχτρα, η μάγισσα με την ηλεκτρική σκούπα (Μετράμε ώς το δέκα) Άρης ο τσαγκάρης (Πρόσθεση και αφαίρεση) Η Φιφή και η Φωφώ, οι φαντασμένες φάλαινες (Πολλαπλασιασμός και διαίρεση) Η πριγκίπισσα Δυσκολούλα (Σύνολα και υποσύνολα) Η πριγκίπισσα Τρουφαντώ και οι σαράντα τούρτες (Κλάσματα και δεκαδικοί αριθμοί), υπό έκδοση Ένας ιππότης στο κάστρο των γραμμάτων Μαθήματα Ελληνικών για παιδιά Γ' και Δ' Δημοτικού, εισαγωγικό και μέσο επίπεδο (Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων / Υπουργείο Παιδείας, ΕΚΠΑ/ΕΛΚΕ, Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου)

ΣΕΙΡΑΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΩΝ Οι παρεούλες της Αλφαβήτας (Ελληνικά Γράμματα, εικόνες: Ράνια Βαρβάκη)

δ

114

Η παρεούλα της γαλάζιας γάτας Η παρεούλα του ζαφειρένιου ζαρκαδιού Η παρεούλα του κόκκινου κροκόδειλου Η παρεούλα του πράσινου παπαγάλου Η παρεούλα του ροζ ρινόκερου Η παρεούλα της χρυσής χελώνας

ΣΕΙΡΕΣΧΙΟΥΜΟΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝΒΙΒΛΙΩΝ Διακοπές στο Νησί των Πυροτεχνημάτων (Πατάκης) Η λιωμένη σοκολάτα (Α' τάξη) Ο γαλαξίας των λέξεων (Β' τάξη) Οι τρεις μυρμηγκοφάγοι (Β’ τάξη) Οι βαλίτσες του γίγαντα (Τ' τάξη) Η συμμορία των σκόρων (Γ τάξη) Το αόρατο καγκουρό (Δ' τάξη) Η σπανακόπιτα του τσάρου (Δ' τάξη) Ο δεκανέας Παραδέκας (Ε’ τάξη) Η κόρη του φακίρη (Ε' τάξη) Το κλεμμένο ηφαίστειο (ΣΤ' τάξη) Ο χρυσός χαρτοπόλεμος (ΣΤ' τάξη) Το μυστικό ημερολόγιο των διακοπών μου (για όλες τις τάξεις)

Ένας ιππότης στο κάστρο των λέξεων Μαθήματα Ελληνικών για παιδιά Ε' και ΣΤ' Δημοτικού, μέσο και προχωρημένο επίπεδο (Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων / Υπουργείο Παιδείας, ΕΚΠΑ/ΕΛΚΕ, Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου) Ο εξερευνητής και το σοφό παπαγαλάκι (Α’ Βιβλίο: Το καφενείο του σκαντζόχοιρου, Β' Βιβλίο: Η βασιλική φρουτοσαλάτα, Γ' Βιβλίο: Οι γύπες με τις τουλίπες) Κείμενα και δραστηριότητες εξοικείωσης με την ελληνική μαθηματική ορολογία για απόφοιτους των Μειονοτικών Δημοτικών Σχολείων (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών/ΕΛΚΕ) Οι περιπέτειες του Κούκη Μπισμπικούκη Κείμενα και δραστηριότητες εξοικείωσης με την ελληνική ορολογία της Γεωμετρίας για απόφοιτους των Μειονοτικών Δημοτικών Σχολείων (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών/ΕΛΚΕ)

ΣΕΙΡΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΠΑ ΠΟΛΥ ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΥΣ Η δική μας σειρά (Πατάκης, εικόνες: Αλ. Κυριτσόπουλος) Μαζί Γράψε μου Κάτι για σένα Δωράκια από μένα για σένα (Ελληνικά Γράμματα, εικόνες: Αλ. Κυριτσόπουλος) Δωράκια για τη γιορτή σου (από κορίτσι σε αγόρι) Δωράκια για τη γιορτή σου (από αγόρι σε κορίτσι) Δωράκια για τα γενέθλιά σου (από κορίτσι σε αγόρι) Δωράκια για τα γενέθλιά σου (από αγόρι σε κορίτσι)

ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ ΣΕΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΕΡΓΑ Φιλανθρωπίας εγκώμιον, Μια σύγχρονη μετα-σαμαρειτική παραβολή, στο συλλο­ γικό έργο Περί φιλανθρωπίας (Art-Emis)

Η άλλη Βαβέλ, στο συλλογικό τόμο Πολυγλωσσία (Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση) Trivizas Law of Parallel Lines, in Murphys Law 1985Day by Day Calendar, 365 why things go wrong reasons (PriceStem-Soan Publishers Inc. Los Angeles) To δωμάτιο με τις πεταλούδες, «Πολυθεματικό» βιβλίο Δημοτικού Σχολείου για την Ευέλικτη ζώνη (Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο)

CD-ROM Ένας ιππότης στο κάστρο των γραμμάτων (αρχάριο και μέσο επίπεδο) Ένας ιππότης στο κάστρο των λέξεων (μέσο και προχωρημένο επίπεδο) (Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων / Υπουργείο Παιδείας, ΕΚΠΑ/ΕΛΚΕ, Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου)

Η θαλασσογειτονιά, στο συλλογικό τόμο Το Αιγαίο: μια διάσπαρτη πόλη, ειδική έκδοση επ’ αφορμή της ελληνικής συμμετοχής στη 10η Διεθνή Έκθεση Αρχιτεκτονικής Μπιενάλε Βενετίας (Υπουργείο Πολιτισμού)

Το μυστικό του κουκλόσπιτου (Πιλότος ΜΥΤΗΕ [Multimedia Young Children Thesaurus for Educational Puprposes] Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου, Televirtual, Eytronics, K.U. Leuven)

Τα δύο κύματα, Η Χώρα με τους εκατό βασιλιάδες, στο ένθετο «Ιστορίες του Παραμυθόκοσμου» (Ραδιοτηλεόραση, τχ.

1.923)

Οι δραπέτες της σκακιέρας, στίχοι: Ευγένιος Τριβιςάς, μουσική: Γιώργος Κουρουπός (Ορχήστρα των Χρωμάτων)

Ένας πελαργός πολύ πολύ αργός, στο συλλογικό τόμο Ο κήπος με τα παραμύθια (Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου)

DVD-CD

Μίλα μου για μήλα, στίχοι: Ευγένιος Τριβιςάς, μουσική: Σταύρος Παπασταύρου (Minos-EMI)

Μοντέρνα Κοκκινοσκουφίτσα, στο συλ­ λογικό έργο Ο κήπος με τις ιστορίες (Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, Αστήρ)

Τα δύο κύματα, μια ιστορία εμπνευσμένη από το τσουνάμι που έπληξε τις ακτές τις Ινδονησίας τα Χριστούγεννα του 2004 (Οπτικοακουστική παραγωγή του Τμήματος Προβολής και Graphics της ΕΤ-1)

Ο παράξενος έρωτας της Αμαλίας, c συλλογικό τόμο Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (Κέδρος)

Το ποντικάκι που ήθελε να αγγίξει ένα αστεράκι και Ένα δέντρο, μια φορά (ΕΡΤ, Time Lapse Pictures, Seven)

Το σάντουιτς του τρόμου (τχ. 27-32) Φρουτοπία συλλεκτική έκδοση Modern Times

ΜΧίατου EU/£VIGI/

Τ ρ ίβ ίζά

από τις εκδόσεις KAAENTH

Ευγένιου Τρι$ιζά

I,

το πρώτο ελληνικό graphic novef via όλες τις ηλικίες Εικονογράφηση: Ράνια Βαρβάκη

0 παραμυθάς Ευγένιος Τριβιζάς είναι ένα πρόσωπο αγαπημένο. Έρχεται από τα βάθη της φαντασίας, στην πηγή της παιδικής μας ηλικίας, για να κάνει πραγματικότητα όλα όσα κρύβουν τα όνειρά μας.

CITY PRESS

Πολυγραφότατος, διασκεδαοτικός, στοχαστικός, εφευρετικός, πολύ­ πλευρος, ανατρεπτικός... Με ποιες και πόσες λέξεις να περιγράφει κάποιος τον «μάστορα» της γραφής, που ακούει στο όνομα Ευγένιος Τριβιζάς; Όποιος έχει «γευθεί» τις ιστορίες του καταπληκτι­ κού παραμυθά, έχει σίγουρα μαγευτεί και γνωρίσει έναν άλλο κόσμο, γεμάτο εκπλήξεις που αγγίζει τον νου και την καρδιά. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ!

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Κ Α Λ Ε Ν Τ Η Λ. Βουλιαγμένης 70, 167 77 Ελληνικό · Τηλ.: 210 3601551, 210 96 38 790, Fax: 210 9638 791

w w w .k a le n d is .g r

δ:κριτικογραφία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ©ΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ ΧΟΡΗΓΟΣ: CLIP NEWS www.clipnews.gr ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗΣ

ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Αμανατίδης Βασίλης: Δρόμοι πάνω στο χιόνι (Π. Τριγάζης, Αυγή, 17.4.11) Γιανναράς Σπύρος: Ζωή χαρισάμενη (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 17.4.11, Β. Χατζηβασιλείου. Βήμα, 23.4.11, Α. Σαμο­ θράκη, Διαβάζω, 04/11) Γκίκα Ελένη: Πλήθος είμαι (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 26.4.11) Δενδρινός Γιώργος: Μαύρες οχιές μας ζώσανε (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 17.4.11) Ευσταθιάδης Γιάννης: Καθρέφτης (Ν. Σιώτης, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Ζέη Αλκή: Σπανιόλικα παπούτσια και άλλες ιστορίες (Ν. Κοκκινάκη, Ελευθε­ ροτυπία, 7.4.11) Ζουργός Ισίδωρος: Ανεμώλια (Λ. Κουζέλη, Βήμα, 23.4.11) Καλούτσας Τάσος: Η ωραιότερη μέρα της (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 7.4.11) Καπλάνι Γκασμέντ: Με λένε Ευρώπη (Λ. Εξαρχοπούλου, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Καρυστιάνη Ιωάννα: Τα σακιά (Ε. Γκίκα, Έθνος, 17.4.11) Κέντρου-Αγαθοπούλου Μαρία: Η Ευρυ­ δίκη με το τσιγάρο στο μπαλκόνι (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Κοντολέων Κώστια: Φεύγω (Ε. Γκίκα, Έθνος, 7.4.11) Κουνιουμτζή Μαρία: Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου; (Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 7.4.11) Κουνέλης Βασίλης: Νοματαίος (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 7.4.11, X. Παπαγεωρνίου, Διαβάζω, 04/11) Κρητιώτης Σταύρος - Ελευθερίου Ει­ ρήνη: Εικονικές αντιγραφές (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 3.4.11) Μάινας Στέλιος: Τα φαινόμενα απατούν (Μ. Πανώριος, Καθημερινή, 5.4.11) Μιχαλοπούλου Αμάντα: Πώς να κρυ­ φτείς (Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθερο­ τυπία, 7.4.11, Γ. Περαντωνάκης, Διαβάζω, 04/11) Μαυρόπουλος Λευτέρης: Το άλλο μισό μου πορτοκάλι (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 29.4.11)

-ανθούλης Γιάννης: Δεσποινίς Πελαγία (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, 7.4.11) Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος: Να είχεν ο έρωτας σαΐτες (Γ. Βαϊλάκης, Ημερή­ σια, 29.4.11) Παπαθανασόπουλος Βασίλης: Η φωλιά του φιδιού (Τ. Σγουροπούλου, Βραδυνή, 18.4.11) Πριοβόλου Ελένη: Όπως ήθελα να ζήσω (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 26.4.11) Ρούβαλης Γιώργος: Αναζητώντας τη Σαλώμη (Ε. Σπαντιδάκη, Διαβάζω, 04/11) Σακελλαρόπουλος Νίκος: Το μαύρο μάμπα (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 18.4.11) Σκρουμπέλος Θανάσης: Μαύρος Μακεδών (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 29.4.11) Σπέγγος Μιχάλης: Imperium (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 4.4.11) Συμπάρδης Γιώργος: Υπόσχεση γάμου (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 30.4.11, Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 30.4.11) Φάις Μισέλ: Πορφυρά γέλια (Μ. Θεο­ δοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 29.4.11) Χουλιαράς Νίκος: Νερό στο πρόσωπο (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 26.4.11) Χωμενίδης Χρηστός: Στη Δευτέρα Πα­ ρουσία ας μας βάλουν απουσία (Μ. Θε­ οδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 16.4.11) Kirios Kriton: Εφτά (Φ. Θαλασσινός, Ελευθεροτυπία, 29.4.11)

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Άτγουντ Μάργκαρετ: Η χρονιά της πλημμύρας (Ε. Γκίκα, Έθνος, 30.4.11) Βεράχεν Παόυλ: Omega minor (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 7.4.11) Γκοϊτισόλο Χουάν: Οικογένεια Καρλ Μαρξ (Β. Ζωγράφου, Αυγή, 17.4.11) Ζαμιάτιν Γιεβγκιένι: Εμείς (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Ισιγκούρο Καζούο: Μη μ' αφήσεις ποτέ (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 3.4.11) Κάρβερ Ρέιμοντ: Λοιπόν, θα πάψεις, σε παρακαλώ (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 17.4.11) Κόου Τζόναθαν: Ο ιδιωτικός βίος του Μάξουελ Σιμ (Ν. Κουνενής, Αυγή, 17.4.11) Κοσέ Λοράνς: Στο καλό μυθιστόρημα (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 30.4.11) Λεάντε Λουίς: Τότε να δεις πώς σ’ αγαπώ (Γ. Μπέκος, Βήμα, 30.4.11)

Ματέρν Ζαν: Τα λουτρά του Κιράλυ (Κ. Κουνινιώτη, Πελοπόννησος, 3.4.11) Μέλβιλ Χέρμαν: Τρεις απόκληροι (Ν. Μακρή, Καθημερινή, 3.4.11) Μοράβια Αλμπέρτο: Περιπλάνηση στην Αφρική (Θ. Φωσκαρίνης, Ελευθεροτυ­ πία, 7.4.11) Μπλακ Μπέντζαμιν: Ο λεμούριος (Γ. Μπέκος, Βήμα, 7.4.11) Μπράντρεθ Τζάιλς: Ο Όσκαρ Ουάιλντ και οι δολοφόνοι στο μισοσκόταδο (Φ. Φιλίππου, Διαβάζω, 04/11) Μύλερ Χέρτα: Η αλεπού ήταν και τότε ο κυνηγός (Γ. Μπέκος, Βήμα, 3.4.11) Ντόναχιου Έμα: Το δωμάτιο (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 30.4.11) Ουότερς Σάρα: Ανήλικος επισκέπτης (Θ. Γρηγοριάδης, Νέα, 22.4.11) Ράνκιν Ίαν: Σκοτεινή πλευρά (X. Σπυροπούλου, Ελευθεροτυπία, 7.4.11) Σάλιντζερ Τζερόμ: Εννέα ιστορίες (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 2.4.11) Σομέρ Μεχμέτ Μουράτ: Δολοφονίες προφητών (Φ. Φιλίππου, Βήμα, 30.4.11) Τζέικομπσον Χάουρντ: Η περίπτωση Φίνκλερ (Σ. Λούκα, Βραδυνή, 3.4.11, Γ. Μπέκος, Βήμα, 17.4.11, Ε. Καραγιαννοπούλου, Διαβάζω, 04/11) Φόκνερ Ουίλιαμ: Ιερό (Γ. Μπασκόζος, Διαβάζω, 04/11) Φράνζεν Τζόναθαν: Ελευθερία (Ε. Καρ­ κίτη, Αγγελιοφόρος, 3.4.11) Ballard J. G.: Εκτός ελέγχου (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 21.4.11, Γ. Μπασκόζος, Βήμα, 23.4.11) Dunmore Helen: Η νύχτα πρόδωσε τη μέρα (Μ. Τσελέντη, Κόσμος του Επεν­ δυτή, 29.4.11) Eco Umberto: Το κοιμητήριο της Πρά­ γας (Π. Δημητρόπουλος, Νέα, 16.4.11, Ο. Σελλά, Καθημερινή, 16.4.11) Halo Thea: Ούτε το όνομά μου (Β. Πιτούλη, Βραδυνή, 26.4.11) Lackberg Camilla: Η παγωμένη πριγκίπισσα (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 7.4.11, Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 17.4.11, Ε. Γκίκα, Έθνος, 23.4.11) London Jack: Όταν ο Θεός γελά (Λ. Καλοσπύρος, Διαβάζω, 04/11) Mantel Hilary: ΓουλφΧολ (Ε. Κοτζιά, Κα­ θημερινή, 17.4.11) Mawer Simon: Γγάλινες ζωές (Μ. Τσε­ λέντη, Κόσμος του Επενδυτή, 2.4.11) Oksanen Sofi: Κάθαρση (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 22.4.11)

Schami Rafik: Toμυστικό του καλλιγρά­ φου (A. Σαμοθράκη, Διαβάζω, 04/11)

πούλου, Βήμα, 29.4.11)

ΔΟΚΙΜΑ Αγγελής Δημήτρης: Επαληθεύοντας τη νύχτα (Γ. Παπακώστας, Καθημερινά, 12.4.11) Βέης Γιώργος: Μετάξι στον κήπο (Κ. Βούλναρης, Αυγή, 23.4.11) Θεοχάρης Γιώργος·. Από μνήμης (Π. Κυπαρίσσης, Αυγή, 30.4.11, Γ. Δούκας, Δια­ βάζω, 04/11) Κανελλόπουλος Δημήτρης: Κλίνη σπό­ ρου, καλή (Γ. Παππάς, Διαβάζω, 04/11) Λιοντάκης Χριστόφορος: Στο τέρμα της πλάνης (Ε. Χουζούρη, Καθημερινή, 5.4.11) Μαυρουδής Κώστας: Τέσσερις εποχές (Κ. Βούλγαρης, Αυγή 17.4.11) Μηλιάς Αλέξανδρος: Ό,τι φέρει η βροχή (Κ. Βούλγαρης, Αυγή, 30.4.11) Νικηφόρου Τόλης: Ο μεθυσμένος ακροβάτης (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 29.4.11) Παναγιώτου Ευτυχία: Μαύρη Μωραλίνα (Ε. Κεχανιόγλου, Διαβάζω, 04/11) Ρίτσος Γιάννης: Επιτάφιος (Β. Χαρισο-

Βαγενάς Νάσος: Κινούμενος στόχος (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 23.4.11, Γ. Δούκας, Διαβάζω, 04/11) Παμούκ Ορχάν: Άλλα χρώματα (Ν. Κοκκινάκη, Ελευθεροτυπία, 7.4.11) Πόππερ Καρλ: Η ζωή είναι επίλυση προ­ βλημάτων (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 24.4.11) Σβολόπουλος Κωνσταντίνος: Κατα­ κτώντας την ανεξαρτησία (Α. Διαμαν­ τής, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Συλλογικό: Η δικήμας Αμερική (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 22.4.11) Kis Danilo: Homo poeticus (A. Βιστωνίτης, Βήμα, 7.4.11, Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 19.4.11) Twain Mark: Η τέχνη του ψεύδους (Δ. Κούρτοβικ, Νέα, 2.4.11)

ΙΣΤΟΡΙΑ Αναστασιάδης Γιώργος: Το παλίμψηστο

του αίματος (Β. Χαρισοπούλου, Νέα, 29.4.11) Γαζή Έφη: Πατρίς, θρησκεία, οικογέ­ νεια (Γ. Σιακαντάρης, Καθημερινή, 17.4.11) Δρουσιώτης Μακάριος: Η Μεγάλη Ιδέα της μικρής χούντας (Ρ. Σωμερίτης, Βήμα, 23.4.11) Κέιγκαν Ντόναλντ: Θουκυδίδης (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 23.4.11) Ρωμαίος Γιώργος: Η περιπέτεια του κοι­ νοβουλευτισμού στην Ελλάδα (Γ. Μαλούχος, Βήμα, 17.4.11, Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 26.4.11) Στεφανίδης Ιωάννης: Εν ονόματι του έθνους (Δ. Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, Αυγή, 17.4.11) Στρ. Μακρυνιάννης Ιωάννης: Απομνη­ μονεύματα (Γ. Μπασκόζος, Διαβάζω, 04/11) Τζουλιάδης Τιμ: Ο/ εγκαταλειμμένοι (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 04/11) Τρελώνη Έντουαρντ: Με τον Βύρωνα και τον Ανδρούτσο (Κ. Καρακώτιας, Κα­ θημερινή, 3.4.11) Eley Geoff: Σφυρηλατώντας τη δημο­ κρατία (Κ. Καρπόζηλος, Νέα, 2.4.11)

Αποδελτίωση Internet Σερφάρουμε στα νέα σας σε περισσότερα από 20.000 web sites σε Ελλάδα και Κύπρο

Υπηρεσίες Αποδελτίωσης Εντύπων, Internet, Τηλεόρασης, Ραδιόφωνου και Διεθνών Μέσων

www.clipnews.gr

ΑποδελτίωσηΕντύπων

Δωρεάν Δοκιμή

ΑποδελτίωσηInternet

ΑποδελτίωσηTV&RADIO

ΑποδελτίωσηΔιεθνώνΜέσων Υπηρεσίεςπροστιθέμενηςαξίας

ΑΘΗΝΑ: Φρύνης 7, Παγκράτι,Τ.Κ. 116 34-Τηλ. Κέντρο: 210 70.111.43, Fax: 210 70.111.47 · sales@clipnews.gr ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Μοναστηριού 90,Τ.Κ. 546 27 ·Τηλ. Κέντρο: 231050.15.75, Fax: 2310 50.15.73 · info@clipnews.gr _________________________________________ ___________________________________________J

Kumm Bjorn: Η ιστορία της τρομοκρατίας (Μ. Πιμπλής, Νέα, 16.4.11)

Καραγιώργη Μαρία - ΖωιτοπούλουΜαυροκεφαλίδου Κατερίνα: Κώστας Καραγιώργης 1905-1955 (Α. Ρήγος, Αυγή, 30.4.11) Κατακουζηνού Λητώ: Άγγελος Κατακουζηνός, ο βαλής μου (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 18.4.11) Μπλερ Τόνι: Ένα ταξίδι (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 3.4.11) Στεφανόπουλος Γιώργος: Μια ζωή σαν ring (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος.

30.4.11) Bouchardeau Huguette: Σιμόν ντε Μηωβουάρ (Ν. Κοκκινάκη, Ελευθερο­ τυπία, 16.4.11, Σ. Νικολαϊδου, Νέα, 22.4.11)

Ανδρειωμένος Γιώργος: Η πνευματική ζωή υπό επιτήρηση (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 04/11) Αρβανιτάκης Δημήτρης: Στο δρόμο για τις πατρίδες (Μ. Πασχάλης, Καθημε­ ρινή, 19.4.11) Αυδίκος Ευάγγελος: Εισαγωγή στις σπουδές τουλαϊκού πολιτισμού (Γ. Σταματόπουλος, Ελευθεροτυπία, 7.4.11) Βλέσσας Μαρίνος - Μαλακού Μαρία: Ιστορία του χαρτιού (Γ. Βαϊλάκης, Ημε­ ρήσια, 16.4.11) Γκότση Γεωρνία: Η διεθνοποίησις της φαντασίας (Ν. Μαυρέλος, Αυγή, 17.4.11) Κεχαγιόγλου Γιώργος - Παπαλεοντίου Λευτέρης: Ιστορία της νεότερης κυ___ πριακής λογοτεχνίας (Α. Ζήρας, Διαg βάζω, 04/11) 1 2 0 Κουτρούλης Σπύρος: Ο κόσμος ο μιMq κρός, ο μέγας (Γ. Σταματόπουλος, ■ρ< Ελευθεροτυπία, 22.4.11) δ Κωνσταντόπουλος Πάνος: Το ελληνικό Μ τσίγκινο παιχνίδι (Κ. Καλφόηουλος, Κα­ θημερινή, 30.4.11) Λαβράνου Αλίκη: Γνώση και πράξη (Γ. Φαράκλας, Αυγή, 17.4.11) Συμεωνίδης Χαράλαμπος: Ετυμολογικό λεξικό των νεοελληνικών οικωνυμιών (Γ. Ανδρειωμένος, Καθημερινή, 12.4.11) Hardie Philip (επιμ.): Οβίδιος, The Cam­ bridge Companion (X. Δημακοπούλου, Εστία, 2.4.11) San Cosma, a Panaretianica Potamo (K. Ασλάνης: μεταγρ. επεξ. σχολ): Τα λη­ ξιαρχικά βιβλία 1762 - 1864 (Δ. Μου­ σμούτης, Ιστορία, 04/11)

ΜΑΡΤΥΡΙΑ Δασκαλάκης Φίλιππος: Άννα, η Καρυάτις (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 7.4.11) Ζιντ Αντρέ: Επιστροφή από τη Σοβιετική Ένωση (Ε. Πανανιώτου, Αυγή, 12.4.11) Πασχάλης Κώστας: Το όνειρο έμεινε ακατοίκητο (Β. Αποστόλου, Αυγή, 3.4.11) Χατζηδημητριάδης Γιώργος: Ημερολό­ γιο εξορίας, Ερζερούμ 1943 (Δ. Μου­ σμούτης, Ιστορία, 04/11) Hunt Howard: Ο αμερικανός κατάσκο­ πος (Ξ. Μπαλωτή, Διαβάζω, 04/11)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Σερ Μισέλ: Καιρός των κρίσεων (Γ. Μηασκόζος, Βήμα, 30.4.11) Τσουκαλάς Κωνσταντίνος: Η επινόηση της ετερότητας (Κ. Δουζίνας, Αυγή, 30.4.11) De Spinoza Baruch: Ηθική (Γ. Πρελορέντζος, Νέα, 22.4.11)

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Δημόπουλος Γιώργος: Αισιοδοξία, ευ­ χαριστώ, θα πάρω (Φ. Πανταζής, Αδέ­ σμευτος Τύπος, 16.4.11) Freud Sigmund: Ο ποιητής και η φαντα­ σίωση, Ο καλλιτέχνης και η ψυχανάλυση (Μ. Τσεβρένη, Καθημερινή, 17.4.11) Ross Colin: Ο/ γιατροί της CIA (Α. Βιστωνίτης, Βήμα, 30.4.11)

Μικέ Μαίρη (επιμ.): Αλληλογραφία Νίκου Καββαδία - Μ. Καραγάτση (Β. Χατζηβασιλείου, Βήμα, 3.4.11)

Βόγλη Ελπίδα: Το γνήσιον Μεταξά (Μ.X. Χατζηιωάννου, Καθημερινή, 17.4.11) Spencer Charles: Ο Μπακατ στην Ελ­ λάδα (X. Δημακοπούλου, Εστία, 22.4.11)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ Εσέλ Στεφάν: Αγανακτήστε! (Γ. Μπέκος, Βήμα, 17.4.11) Καλαφάτης Θανάσης: Αθλητική και κοι­ νωνική ιστορία του Τηλυκράτη Λευκά­ δος 1927-1987 (Μ. Χουμεριανός, Αυγή, 17.4.11) Σάσεν Σάσκια: Κοινωνιολογία της παγ­ κοσμιοποίησης (Γ. Μηασκόζος, Βήμα, 3.4.11) Adamson Eve: Πετάξτε το στρες από τη ζωή σας (Μ. Τσελέντη, Κόσμος του Επενδυτή, 21.4.11)

Ευθυμιόπουλος Ηλίας: Παράθυρο στην κρίση (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 17.4.11) Ρουμπινί Νουριέλ - Μιμ Στίβεν: Η οικο­ νομία της κρίσης (Θ. Βασιλείου, Καθη­ μερινή, 30.4.11) Askenazy Philippe - Coutrot Thomas Orlean Andre - Sterdyniak Henri: Μανι­ φέστο των ανήσυχων οικονομολόγων (Μ. Πιμπλής, Νέα, 2.4.11) Roche Marc: Η Τράπεζα (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 12.4.11)

Tardi Jacques - Vautrin Jean: Η κραυγή του λαού (Η. Κανέλλης, Βήμα, 24.4.11)

Γκρης Ηλίας: Το 1821 στην ελληνική ποί­ ηση (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 3.4.11) Χριστιανόπουλος Ντίνος (επιλ. - σημ.): Ο/ θεμελιωτές της ποίησης στη Θεσσα­ λονίκη (Δ. Στεργιούλας, Ελευθεροτυπία, 16.4.11)

ΤΑΞΙΔΙ Καργάκος Σαράντος: Κίνα (X. Δημακο­ πούλου, Εστία, 2.4.11)

Βολιότης-Καπετανάκης Ηλίας: Του Κυ­ ρίου του η φωνή (Φ. Οικονομίδης, Ελευθεροτυπία, 22.4.11)

Μποζίνης Κωνσταντίνος (εισ. μετ. σχολ): Το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νι­ κοδήμου (X. Δημακοπούλου, Εστία, 22.4.11) Moisset Jean Pierre: Ιστορία του καθο­ λικισμού (Γ. Μαλούχος, Βήμα, 3.4.11) ■

δ:ευπώλητα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΛΑΣΟΓΛΟΥ

Α Π Ρ ΙΛ ΙΟ Σ 2011

Ελληνική λογοτεχνία

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1

Ανεμώλια

2 3

TDitiijfli Η πρώτη λέξη

5 6 7

Τα σακιά Η συμφωνία των ονείρων Η ξυπόλητη των Αθηνών

9 10

Απ' τα κόκκαλα βγαλμένα Δεσποινίς Πελαγία

.

g|

11 |

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Ισίδωρος Ζούργος Ελένη Πριοβόλου Βασίλης Αλεξάκης Θοδωρής Παηαθεοδώρου Ιωάννα Καρυστιάνη Νίκος Θέμελης Φιλομήλα Λαπατά Γιώργος Δενδρινός Γιώργος Δενδρινός Γιάννης Ξανθούλης

Πατάκης Καστανιώτης Εξάντας

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Ουμπέρτο Έκο Julia Gregson Χάουαρντ Τζέικομπσον Καμίλα Λέκμηεργκ Τζόναθαν Φράνζεν Dmitry Glukhovsky Χόρχε Μπουκάι Victoria Hislop Ζοζέ Σαραμάγκου Ντέσζο Κοστζολάνι

Το κοιμητήριο της Πράγας Το λοιιλού&ι ' ·*ί 1 Η περίπτωση Φίνκλερ Η παγωμένη πριγκίπισσα Ελευθερία Metro 2033 Να σου πω μια ιστορία Το νησί Κάιν Ο κλεπτομανής μεταφραστής

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Ποιήματα ’ H

3 4 5 6 7 8 9 10

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Ψυχογιός

ΙΙΙΙΜΙΙΜΪ^^^^^^Ι Ψυχογιός Μεταίχμιο Ωκεανίδα Καστανιώτης Opera

'. \ .

Καστανιώτης

Γενικός πίνακας

Ποίηση Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1

Κέδρος Τόπος

Γενικός πίνακας

Ξένη λογοτεχνία Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Καστανιώτης Μεταίχμιο Καστανιώτης

i

1

Σονέτα της συμφοράς Πεζά ποιήματα Ποιήματα Τα εύρετρα Αν... Το Αξιόν Εστί Αμοργός Μαραμηού

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοιχεία «Ευπώλητα Απρίλιος 2θπ» είναι: ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, Ιωάν­ νινα, 26510 349η - ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 2ΐο 3615077 - ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Πάτρα, 2610-223688 - ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210-3258440 - ΕΥΡΙΠΙ­ ΔΗΣ ΣΤΗ ΣΤΟΑ, Χαλάνδρι, 210-6800644 - ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ,

Ντίνος Χριστιανόπουλος Οδυσσέας Ελύτης Χάρης Βλαβιανός Ντίνος Χριστιανόπουλος Οδυσσέας Ελύτης ΚικήΔημουλά Ραντγιαρντ Κίπλινγκ Οδυσσέας Ελύτης Νίκος Γκάτσος Νίκος Καββαδίας

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Ιανός Ίκαρος Πατάκης Β ΙΜ Β Μ Η Μ ^ Β Ι^ ϋ ϋ Ίκαρος Καστανιώτης Πατάκης

ΒΗΗΜΗΗΗΗΙί

Αθήνα, 210-2618156 - ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα, 2310-276447- ΛΟ­ ΓΟΠΑΙΓΝΙΟ, Κυπαρισσία, 27610-22420 - ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ, Αλυσίδα, 2310-252888 - ΝΕΣΤΩΡ, Κατερίνη, 23510-36024 - ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310-67276 - ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 2ΐο3650000 - ΡΟΚΚΑΣ, Μεταμόρφωση, 210-2812946 - ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, Αλυσίδα. 210-3323300 - ΤΣΑΜΑΝΤΑΚΗΣ, Πειραιάς, 210-4138114

δ:ευπώλητα Α Π Ρ ΙΛ ΙΟ Σ 2011

Δοκίμια

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 IH

Το δόγμα του σοκ Γιατί το Βυζάντιο Το σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία 1800-2010 Αγανακτήστε! Περί έθνους και ελληνικής συνέχειας Η παρηγοριά της φιλοσοφίας Η διαχείριση της αγάπης Μ ανιφέστο των ανήσυχων οικονομολόγων Επί σκηνής χωρίς πρόβα Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια Ja ' if |

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Ναόμι Κλάιν Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ

Λιβάνης Ελληνικά Γράμματα

Νίκος Κ. Αλιβιζάτος

Πόλις

Στέφ αν Έσσελ . | Γιώργος Κοντογιώργης Αλαίν Ντε Μποττόν π. Φ ιλόθεος Φάρος Συλλογικό Δημήτρης Μπουραντάς ΈφηΓαζή .

Παιδική & Εφηβική λογοτεχνία ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα 5 Το ημερολόγιο μιας ξενέρωτης 2 Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα

5 6 7 8 9 10

Ο πρίγκηπας των νεφών Μάικ ο Φασολάκης, Θα σε γαργαλήσω Η τέχνη του να είσαι γιαγιά Τόμπι, ο μικρός ήρωας του δέντρου Ξέρω να λέω όχι Το σεντούκι με τις πέντε κλειδ αριές

Διάφορα

ϋ 3

Πατάκης

ΗΗΗΒΗΗΗΗΙ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Τζεφ Κίνι Ψυχογιός Ρενέ Ρέιτσελ Ράσελ | Ψυχογιός Τζεφ Κίνι Ψυχογιός Πατάκης Αντουάν ν τε Σ αίντ Εξυπερύ Κριστόφ Γκαλφάρ Καλέντης Μαρί Κυριάκού Λιβάνης Χαρά Μαραντίδου Πάπυρος Σύγχρονοι Τιμοτέ ν τε Φομπέλ Χαρούλα Ρασιδάκη Πατάκης Κέδρος Ευγένιος Τριβιζάς

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1

Αρμός

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΊΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3

Π α τ ά κ η ς ^ ··Ι Ιανός

Η τράπεζα, Πώς η Goldman Sachs κυβερνά τον κόσμο Νίτσε: 99 μαθήματα καθημερινής φ ιλοσοφίας Μεγαλώνοντας μέσα στην ελληνική οικογένεια

5 6 7

Η ζωή είναι επίλυση προβλημάτων Κάθε μέρέΓλΐγο πιο κοντά ί ν*ν Οι άνθρωποί μου

8 9 10

θα σας α λλάξει τρόπο σκέψης Η τελευταία διάλεξη Κάθε μέρα ελληνικά

μ

| |

**

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Mark Roche

Μεταίχμιο

Ά λα ν Πέρσι Μ ατθαίος Γιωσαφάτ Αρκάς Karl Popper Ίρ β ιν Γιάλομ Σταύρος Θεοδωράκης

Αρμός Γράμματα Μελάνι Αγρα Ποταμός

Suzy Welch

Διόπτρα

Ράντυ Πάους Αργυρώ Μπαρμηαρίγου

Πατάκης Λυμπέρη

am —

Ql Κράξη

tra ss» Κέντρο Διανομής Ασπροττόργοο Λεωφ. NATO 19300 Ασττρόττυργος Τ: 210 55 17 700 F: 210 55 96 411

Συγκρότημα Βορείου Ελλάδος ΒΙ.ΠΕ ΣΙΝΔΟΥ Ο.Τ31Γ Γ' Είσοδος, 52 022 Θεσσαλονίκη Τ: 2310 79 99 44 F: 2310 79 97 03

Κέντρο Διανομής Μ αγούλας Γ. Γεννήματα 99 Θέση: Πλακωτό 19600 Μαγούλα Τ: 210 55 17 880-881 F: 210 55 51 770

δ : βιβλιοθήκες ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΑΣΟ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

Επαρχιακή,

αλλα πλούσια! Κόρδοβα τη ς Ανδαλουσίας

βάστε παρακάτω) και με πλήρως εκ­

κατατάσσεται ανάμεσα στις πόλεις που έχουν γίνει τουρι­

συγχρονισμένο τεχνολογικό εξοπλι­ σμό, καλοδέχεται το ν ενδιαφερόμενο

στικά γνω στές από ένα και μόνο μνη­ μείο: το μουσουλμανικό τέμενος, το

και του παρέχει αγόγγυστα τη ν ενη­ μέρωση.

τζαμί της. Μπορεί, βέβαια, η καθο­ λική Εκκλησία να πασχίζει να το οι-

Αφού, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγ­ ματα, τι πιο λογικό από το να ζη τή σω

κειοποιηθεί και, έχοντας ήδη από καιρό εγκαταστήσει σ το κέντρο του

να δ ω τις σπάνιες εκδόσεις; Και, χω ­ ρίς να χρειάζεται κατάδυση σ τα υπό­

έναν χριστιανικό ναό, μπορεί να έχει επιβάλει σ τα κατατοπιστικά φυλλάδια

γεια όπου φ υλάσσονται, μου δ ω ρίζε­

το ν όρο «Catedral» δίπλα σ το ν αρ­ χικό, αυθεντικό ό ρο «M ezquita», όμως ολόκληρος ο πληθυσμός σ το «τζα μ ί» αναφέρεται όποτε μιλάει για το εκπληκτικό αυτό αρχιτεκτόνημα. Προφανώς, το κίνητρο για τη ν πα­ σχαλινή επίσκεψη σ τη ν Κόρδοβα

ται ένας τόμος με τίτλο Catalogo de Incunables e Impresos del Siglo XVI, τυπωμένος σ τα 1986, που περιέχει όλα τα πρωτότυπα κείμενα τα οποία διέθετε μέχρι τό τε η βιβλιοθήκη. Και να που με κατακυριεύει το εθνικι­ στικό μου κι αρχίζω το ψάξιμο.

- Aristoteles, Ηθικά Νικομάχεια (ο

ήταν ακριβώς η θέαση το υ αξιοθαύ­

τίτλος σ τα ισπανικά αποτελεί προ­

μαστου αραβουργήματος. Η βιβλιό­

δ οσία του πρωτοτύπου), Lugdunum (εδώ ανατρέχω σ τη ν εγκυκλοπαί­

φιλη περιέργεια, ω σ τό σο , ωθούσε σε περαιτέρω αναζήτηση, κάτι το οποίο

δεια, ομολογώ, ώ σ τε να αποκρυ-

οδήγησε στο... ξετρύπωμα μιας βι­ βλιοθήκης. «Biblioteca Provincial» εί­

πτογραφήσω τη σημερινή Λυών), 1535.

ναι το όνομά της, αλλά μόνο επαρ­ χιακή δεν είναι (ούτε περιφερειακή,

- του ίδιου, Opera Generales, Λυών, 1549.

για να μη χρησιμοποιηθεί η πολιτικά αδόκιμη πλέον λέξη «επαρχιακή»).

- Euclides, Elementa Geometrica, τό ­

Με διακόσιες χιλιάδες και πάνω τίτ­ λους γενικά σ το ενεργητικό της, με­

- Estrabon (αχ, αυτή η ισπανική αδυ­

ταξύ τους δε περισσότερα από εκα­

σ την αρχή της λέξης), Strabonis Geographicarum Commentaria, Βασι­ λεία, 1523.

τό ν πενήντα χιλιάδες βιβλία και περί­ που τρεις χιλιάδες σπάνιες εκδόσεις, συναγωνίζεται επάξια τις ομόλογές τη ς τω ν μεγάλων α στικών κέντρων. Ανοιχτή σ το αναγνωστικό κοινό επί δωδεκάωρο τις εργάσιμες μέρες, κα­ θ ώ ς και το πρωινό του Σαββάτου, δα­ νειστική και με ικανό αριθμό έργω ν σ ε γλώ σσ ες άλλες από τη ν ισπανική (ελληνικά δεν βρήκα μεν, αλλά δια­

μοι XV, Παρίσι, 1566. ναμία προφοράς δύο συμφώ νω ν

- Hippocratis Coi (ενδιαφέρουσα η μεταγλώττιση του ιατρού από τη ν Κω), Opera, δίτομο, ελληνιστί και λατινιστί, Βενετία, 1588.

- Platonis, Opera, Παρίσι, 1518. Αλλ’ ας μη λησμονούμε την αναγεν­ νησιακή Δύση και τη ν επιστροφή στη ν αρχαία γραμματεία.

- Cesar, Caio Julio, Iulli Caesaris Commentaiia, D e Bello Gallico, τόμοι VIII, Αμβέρσα, 1538.

- Erasmus Desiderius, Opera Omnia,

Εκκλησίας, αφού η πύλη οδηγεί απευ­ θείας στη ν έδρα τη ς επισκοπής, εκεί όπου παλιότερα είχε την κατοικία του

Βασιλεία, 1541.

- Petrarca, Francisco, Los remedios

ο επίσκοπός μας!» «Ν α υποθέσει κανείς πως δεν υπάρχει εκκλησιαστική βιβλιοθήκη σ την Κόρ­

contra prospera y adversa fortuna,

δοβα;»

Βαγιαδολίδ, 1510. Στα α νω τέρω παλιά και σπάνια έργα πρέπει να προστεθούν περί τα είκοσι

«Μ α τι λέτε; Και βέβαια υπάρχει. Εχει, μάλιστα, σ τη διάθεσή της πολύ περισ­ σ ότερα κεφάλαια από τη δική μας». Παρά την περί του αντιθέτου επιθυμία, δεν ακολουθεί κανένα σχόλιο με τάση αντικληρική, γιατί ο υπάλληλος προ­ θυμοποιείται υπερήφανα να δείξει τα

πέντε κείμενα του Θωμά Ακινάτη, άλλα του Πλουτάρχου, μεταφρασμένα σ τα λατινικά ή σ τα ισπανικά, καθώς και μερικά τω ν τριώ ν Ιεραρχών: Με­ γάλου Βασιλείου, Γρπγορίου Ναζίανςηνού και Ιωάννου Χρυσοστόμου. Πα­ ρατήρηση μικρή: κοινός παρονομα­ σ τής τω ν π ροαναφερθέντων έργω ν η αναγεννησιακής υφής, αλλά και εκ­ κλησιαστικής έγκρισης, αποδοχή του περιεχομένου τους. Είναι, άραγε, τυ­ χαίο ότι απουσιάζουν παντελώς οι τραγωδίες κι οι κωμωδίες; Μάλλον όχι. Ιδίως αν ληφθεί υπόψη η οικονομική στήριξη της βιβλιοθήκης τό σ ο από την πολιτεία ό σο και από τη ν Εκκλησία. «Η εκκλησιαστική επιρροή είναι κατά πολύ υποδεέστερη σ ε σύγκριση με τη ν π ερίοδο τη ς δικτατορίας το υ Φράνκο, αλλά αναμφισβήτητα υπάρ­ χει», παραδέχεται με σεμνότητα ο υπάλληλος. «Α λλ ω σ τε, το κτίριο σ το οποίο στεγα ζόμ αστε ανήκει σ την επι­ σκοπή τη ς Κόρδοβας». Η τελευταία υπογράμμιση, επιπλέον, σχεδόν εμπεριέχει τη ν απάντηση στην απορία που γεννιέται σ το ν επισκέπτη κατά την είσοδο σ τα γραφεία: είσοδος μεγαλοπρεπής, κλιμακοστάσιο μαρ­ μάρινο, πλούσια διακόσμηση και, ψηλά σ το βάθος, μια πύλη δρύινη ερ­ μητικά κλειστή. «Πρόκειται για αλληγορία», συνεχίζει ο υπάλληλος χαμηλόφωνα, «μια κί­ νηση ανηφορική της γνώ ση ς του αν­ θρώπου προς το ν Θεό δια μέσου της

υπόγεια. Εκεί παρακαλεί τους δύο συ­ ναδέλφους του, που γαντοφορεμένοι ασχολούνται με τακτοποίηση πολύτι­ μων βιβλιακών κειμηλίων, να κάνουν ένα διάλειμμα και παίρνει σ τα χέρια του τους κυκλικούς μοχλούς που κι­ νούν τα βαριά μεταλλικά ερμάρια. «Βλέπετε πώς τα προσέχουμε; Αφαιρούμε αργά και δεξιοτεχνικά τις ετι­ κ έτες καταλογογράφησης, ώ σ τε να σταματήσει η φθορά το υ δέρματος σ τη ράχη τω ν βιβλίων και τοποθε­ τούμε άλλες, σαν... κρεμαστάρια. Δυ­ στυχώς, όμως, η οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα μας, όπως και τη δική σας, έχει επιβάλει δραστικές πε­ ρικοπές σ τη χρηματοδότηση της βι­ βλιοθήκης. Α ν σκεφθείτε ότι έχει προ­ γραμματιστεί και η μεταστέγασή μας, αντιλαμβάνεστε π όσο δυσχερέστερα εξελίσσεται η προσπάθεια που κατα­ βάλλουμε!» Η ευγένειά το υ δεν επιτρέπει την οποι­ αδήποτε ένστα ση σχετικά με τις δυ­ νατότητες της επιχώριας επισκοπής να συνδράμει το έργο τη ς βιβλιοθήκης και αφήνει κατά μέρος τις βέβηλες σκέψεις αναφορικά με τα χρήματα που δαπανώνται σ το πλαίσιο τη ς επι­ χείρησης «τέμ ενο ς»: τουριστική αξιο­ ποίηση μεν, αλλά παράλληλα μετα­ τροπή σε καθεδρικό ναό. ■

8:com ics ΤΗΣ ΛΗΔΑΣ ΤΣΕΝΕ

Cartoon Movement: Με τη δύναμη των comics και των cartoons

Τ

α comics είναι ένα αφηγημα­

τικό μέσο που λιάδες φ ω νές Με αυτή, περίπου, τη McCloud κλείνει το

επιτρέπει σε χι­ να ακουστούν. φράση ο Scott Understanding

Comics, υπογραμμίζοντας την εκ­ φραστική δυναμική τη ς 9ης τέχνης και δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι αυτή αποτελεί ένα εργαλείο έκφ ρασης ιδεών και απόψεων, πολλές φορές πιο γλαφυρό, αλλά και πιο προσιτό τό σ ο από την πλευρά του δημιουργού όσο και του αναγνώ σ τη - από πολλά άλλα μέσα. Και, πράγματι, σε αρκετές περιπτώ­ σεις τα comics έχουν καταφέρει να αποτυπώσουν γεγονότα και καταστά­ σεις συμπληρώνοντας, ακόμα και υπερκαλύπτοντας τις παραδοσιακές οδούς μετάδοσης τη ς πληροφορίας. Πάρτε για παράδειγμα το Palestine του Joe Sacco. Παντρεύοντας τη δη­ μοσιογραφία με τα comics, ο Sacco

κατόρθω σε να μεταφέρει τη ν ατμό­ σφαιρα της εμπόλεμης Παλαιστίνης με τέτο ιο τρόπο που θα ζήλευαν ακόμα και τα μεγάλα ενημερωτικά δί­ κτυα. Με αυτό του το έργο ο Sacco άνοιξε το δρόμο γι’ αυτό που αργό­ τερα ονομάστηκε «comics journal­ ism» και που ακολούθησαν στη συνέ­ χεια και αρκετοί άλλοι δημιουργοί. Βέβαια, τα comics από πολύ νωρίς λει­ τούργησαν ω ς καθρέφτης της κοινω­ νικής και πολιτικής πραγματικότητας, δίνοντας την ευκαιρία να ακουστούν απόψεις που δύσκολα θα έβρισκαν το δρόμο της δημοσιοποίησης. Πολύ πριν, λοιπόν, την είσοδο τω ν social media σ τη ζω ή μας και τω ν δυνατο­ τή τω ν που αυτά προσφέρουν στους πολίτες, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα comics λειτούργησαν σαν ένα εναλλακτικό μέσο έκφρασης. Πριν από κάποιους μήνες οι ιδρυτές το υ Video Journalism Movement, μιας οργάνωσης 150 και πλέον video journalists από όλο το ν κόσμο, που στόχο έχουν τη ν προώθηση της ελευ­ θερίας της έκφρασης, προχώρησαν στη ν ίδρυση του Cartoon Movement, συσπ ειρώ νοντας πολιτικούς γελοι­ ογράφους και δημιουργούς comics προκειμένου να καταγράφουν, ο κα­ θένας με το δικό του τρόπο και από τη δική του οπτική, την επικαιρότητα. Με κύριο μότο το «There is more than one truth», το Cartoon Movement καθημερινά παρουσιάζει σκίτσα και comics π ροσφ έροντας διαφορετικές προσεγγίσεις σ τα γεγονότα που απα­ σχολούν καθημερινά όλον το ν πλα-

νήτη, επιτρέποντας σ το ν πολίτη να

κόνες, μας μετα φέ­

συνθέσει και να φτιάξει τη δίκιά του

ρουν το ν παλμό τη ς επικαιρότητας από τις χώρες από τις οποίες

αλήθεια. Τ ο πιο σημαντικό ίσω ς επίτευγμα της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας είναι όχι μόνο το γεγονός ότι όλοι εμείς μπορούμε να έχουμε πρόσβαση σ ε μια καθημερινή τράπεζα πολιτικών σχολίων και δημοσιογραφικών κατα­ γραφ ών με τη γλώ σσα τω ν comics, αλλά κυρίως το ότι οι δημιουργοί εί­ ναι ελεύθεροι να δημοσιεύουν τις απόψεις τους χωρίς να υπόκεινται σε καμία λογοκρισία, από όπου και αν προέρχονται, ό,τι και αν σχολιάζουν. Χαρακτηριστικό είναι τ ο παράδειγμα το υ Αιγύπτιου Sharif Arafa, ο οποίος μπόρεσε μέσω του Cartoon M ove­ ment να δημοσιεύσει γελοιογραφίες

προέρχονται. Α ν σας ενδιαφέρει η πολιτική γελοιογρα ­ φία και τα comics πο­ λιτικού περιεχομένου, αξίζει να ρίξετε μια ματιά σ τη σελίδα του Cartoon Movement όπου, μεταξύ άλλων, θα συναντήσετε και σκίτσα το υ Σηύρου Δερβ ενιώ τη - αλλά και στο πολύ ενδιαφέρον blog τη ς οργάνωσης. Αλλά ακόμα και αν

για τα γεγονότα τη ς Αιγύπτου, οι

δεν είστε fan αυτού

οποίες φυσικά στη χώρα του απαγο­ ρεύτηκαν.

το υ είδους αφήγησης,

Πέρα όμως από την προώθηση της ελευθερίας τη ς έκφρασης, το Car­ toon M ovement στοχεύει και στην προώθηση μιας δημιουργικής πρότα­ σης για τη μετάβαση και επιβίωση τη ς πολιτικής γελοιογραφίας και τω ν comics στη ν ψηφιακή εποχή. Ψάχνοντας στη σελίδα του Cartoon M ovement μπορεί κανείς να βρει ιδιοφυείς δημιουργούς και καυστικές απόψεις, να συγκρίνει και να αντιπαραβάλει οπτικές και προσεγγίσεις και κυρίως να παρακολουθήσει τις πολ­ λαπλές ιστορίες που δημιουργούνται καθημερινά για το ίδιο γεγονός με τρόπους τελείω ς διαφορετικούς από αυτούς που παρακολουθούμε στα παραδοσιακά μέσα, κάνοντας τη θε­ ωρία του trans-media storytelling πράξη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το section τω ν comics όπου οι δημιουρ­ γοί, χρησιμοποιώντας λέξεις και ει­

το Cartoon M ove­ ment αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον εγ­ χείρημα που αντικα­ το π τρίζει τις τά σεις της σύγχρονης επο­ χής σ τα μέσα, τα comics και τη δημο­ σιογραφία.

Ενδιαφέροντα links : http://www.cartoonmovement.com/colle ction/36 http://blog.cartoonmovement.eom/2011/o 4/young-iraqi-refugees-stmggle-to-keephope-alive.html http://blog.cartoonmovement.eom/20n/o 3/interview-with-sherif-arafa.html http://www.washingtonpost.eom/blogs/c omic-riffs/post/comics-joumalism-cartoonmovement-debuts-sarah-gliddens-new-mid east-work/2on/04/'3/AFIBK7WD_blog.html

διπεριοδεύω ν ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗ « [...] εδώ θα μείνουμε / για να τους κόβουμε το ν ύπνο / να τους ραγίζουμε τη χαρά / να ρίχνουμε το ν ίσκιο μας / οτα χαμηλά τους πρόσωπα, // η αγάπη μας / θ’ ανθίζει πάνω στο γρανίτη, / μέχρι να έρθει η άνοιξη / έω ς να φτάσει / ο κατακλυσμός»

τέλος Τίτλοι τέλους, έπειτα από

διάρκεια Επετειακό το παρόν, 10ο, τεύ­ χος της αγγλόφωνης Review of the Past an OtherStoriesHIST0RE1N, καθώς

οκτώ χρόνια και 21 τεύχη, για το Πε­ ριοδικό κριτικήςλογοτεχνίας και τε­ χνών Κ, που εκδιδόταν με την φρον­ τίδα των εκδόσεων Αλεξάνδρεια υπό τη διεύθυνση των Αλέξη Ζάρα και Κώστα Παπαγεωργίου. Μοιραία, η αναφορά αυτή στο ύστατο τεύχος έχει και τον χαρακτήρα αποχαιρετι­ σμού, μολονότι τα πλούσια και ση­ μαντικά αφιερώματα που δημοσιεύ­ τηκαν κατά καιρούς στις σελίδες του θα δώσουν στο σώμα των τευ­ χών του μια σταθερή θέση στα ρά­ φια των βιβλιοπωλείων -έστω και στα πιο ψηλά... Στη σχέση ψηφιακής τε­ χνολογίας και λογοτεχνίας ήταν αφιε­ ρωμένο το 21ο τεύχος, με το κείμε­ νο του Roger Chartier για την ηλε­ δ 128 κτρονική γραφή και την τάξη του λό­

συνέχεια «Η ποίηση θα υπάρχει όσο υπάρχουν άνθρωποι»... Με αυτήν την απόφανση εκκινεί η συ­ νομιλία των Γ. Μπλάνα και Στ. Ζα­ φειριού που ανοίγει την ύλη του POL11X, δισενιαύσιου περιοδικού

με αυτό συμπληρώνει δέκα χρόνια γό­ νιμης παρουσίας και θεωρητικής πα­ ρέμβασης στο χώρο τω ν ιστορικών σπουδών -μια επέτειος που σηματοδοτείται και από τη διοργάνωση επιστη­ μονικών συνεδρίων και σεμιναρίων.

που με την φροντίδα τω ν εκδό­ σεων Gutenberg φθάνει αισίως

Στις σελίδες του τεύχους αυτού, που κυ­ κλοφορεί, όπως πάντα, με τη φροντίδα

στο 4ο τεύχος του. Στις τρεις ενότητες που συγκροτούν την ύλη του (η ποίηση - τα ποιήματα - οι ποιητές) ο Στ. Κορνάρος γρά­ φει για την υλικότητα της λέξης,

των εκδόσεων Νεφέλη, πλειάδα διεθνώς αναγνωρισμένων ιστορικών, αλλά και ει­

ο Ντ. Ορ για την «ονειρική λογική» και η Ε. Κορνέτη για το Poetry Slam, την ποίηση σε κίνηση... Πέρα από τα ποιήματα ελλήνων και ξένων που φιλοξενούνται στο τεύχος, ξεχωρίζουν ακόμη οι με­

προσδιορισμός της ιστορικής γνώσης και κουλτούρας, η διερεύνηση του «μέλ­ λοντος του παρελθόντος», αλλά και η ανάδειξη μιας κριτικής ιστορίας αποτε­ λούν κεντρικά θέματα του τόμου, από

δικών από άλλες κοινωνικές επιστήμες, εστιάζουν στην «Ιστορία ανάμεσα στον αναστοχασμό και την κριτική». Ο ανα-

1 $ γου, καθώς και μια συνέντευξή του στον Ivan Jablonka, ενώ από την υπόλοιπη ύλη ξεχωρίζουν τα δοκίμια

λέτες για τους Μ. Νταρουίς (Ρ.

Hayden White για το «πρακτικό παρελ­

για τον X. Λ. Μπόρχες (Γ. Αράγης),

Κρέσγουελ), Τζ. Άσμπερι (Λ. Μακ

τον Μ. Πλωρίτη ως κριτικό κινημα­ τογράφου (Αχ. Ντέλλης), τον Στρίντμπεργκ και τους λαβαροφόρους

Φάρκαρ), τους ποιητές της Ρωσι­ κής Επανάστασης (Π. Φρίζεν), το ν Οκτάβιο Πας (Γ. Ρούβαλης), τον Κάρλος Μοντεμαγιόρ (Ρ. Καππάτος) κ.ά. [ΡΟΕΤΙΧ, Διδότου 37,106 80, Αθήνα, τηλ.: 210.36.42.003, poetix@dardanosnet.gr]

θόν», οι συμβολές των Edward Wang, Diana Mishkova, Kalle Pihlamen, Ewa Domanska, J. D. Braw, Sanjay Seth, Ser-

του φιλελευθερισμού (Γ. Καλπαδάκης). [Κ, Σόλωνος 133,106 77, Αθήνα, τηλ.: 210-38.06.305, www.alexandria-publ.gr]

τον οποίο ξεχωρίζουν το κείμενο του

vanne Jollivet, Daho Djerbal, καθώς επί­ σης και μια μεγάλη συνέντευξη της Ju­ lia Kristeva στις Αθηνά Αθανασίου και Ελενα Τζελέπη.

[HISTOREIN/ΙΣΤΟΡΕΙΝ, Ασκληπιού 6, 106 80, Αθήνα, τηλ.: 210.36.39.962, historein@ historein.gr, w w w .historein.gr]

Όταν ηπροσπάθεια δεν έχει όρια, ίο μήνυμα ins θέήησηε φτάνει παντού.

0 ΟΤΕ και η C0SM0TE προσφέρουν την πλήρη τηλεπικοινωνιακή υποδομή και το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, για να φτάσουν τα ιδεώδη και οι αξίεε των Special Olympics σε όλο τον κόσμο. Οι Παγκόσμιοι Αγώνεε Special Olympics είναι οι μοναδικοί Αγώνεβ στουε onoious όλοι οι συμμετέχοντεε είναι νικητέε. Νικητέε στον αγώνα ins δύναμηε του ηνεύματοε, εκφραστέε ins αγωνιστικότηταε και ins αισιοδοξίαε.

0 ΟΤΕ και η C0SM0TE καλύπτουν ns ανάγκεε των Αγώνων σε υπηρεσίεβ σταθερήε και κινητήε τηλεφωνίαε, μετάδοσηε δεδομένων, φωνήε και εικόναε, για να γίνει πραγματικότητα το μεγαλύτερο διεθνεε αθλητικό γεγονόε ins xpovi0s.

Ιο

ΧΙΟΝΑ/Ζθροποζί

και

το H o p ΐ τ τ ί ΐ

[to »«VToC*t

V* ™ ηέντβ WfelSoifliS