Τεύχος 505

δ ια β ά ζ ω Μ Η Ν ΙΑ ΙΑ Ε Π ΙΘ Ε Ω Ρ Η ΣΗ Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ

Μ Α ΡΩ ΔΟΥΚΑ

7 τούVm τα φ τ ε ρ ά ; 176 σελ., 10,90 €

Το οδυνηρό αλλά και συναρπαστικό πέρασμα από την παιδική αυτάρκεια στο επίμονο και δυναμικό «γιατί» των ανθρώπων, των πραγμάτων, του κόσμου, μέσα από το αεικίνητο βλέμμα και τις περιπλανήσεις ενός παιδιού σε μια επαρχιακή πόλη στη δεκαετία του ’50.

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Ε Ι Α Π Ο ΤΙΣ ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ ^ ΝΕΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΑΝΑΓΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ (ΠΡΩΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ) 38, 104 37 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210.36.50.000 web site: http://www.patakis.gr · e-mail: info@patakis.gr · sales@patakis.gr

δ Η γνώμη μου

Δυσάρεστα τα νέα για τις ελληνικές σπο υ δές στο εξωτερικό. Αίσθηση προκάλεσε ανάμεσα σ τους ακαδημαϊκούς κύκλους της Ευρώπης η α πόφαση του King’s College του Λονδίνου να καταργήσει το Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών, στο πλαίσιο, όπω ς ανέφερε, τη ς ευρύτερης αναδιοργάνωσής του. Το Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του King’s δημιουργήθηκε το 1919, όταν εγκαινιάστηκε η έδρα Κοραή, με πρώ το κάτοχό της τον διακεκριμένο ελληνιστή A. J. Toynbee. Π ρό­ κειται για Τμήμα που υπηρέτησαν πολλοί γνω στοί Βυζαντινολόγοι και Ελληνιστές, όπω ς οι Romily Jenkins, Cyril M ango, D onald Nicol, Averil Cam eron, R ichard Clogg, Peter Mackridge και Phillip Sherrand και σ τους οποίους οφείλουμε μελέτες και έρευ­ ν ες που κανένα εγχώριο ελληνικό ακαδημαϊκό ίδρυμα δεν μπορούσε να υπηρετήσει. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η ευρύτερη αναδιοργάνωση σημαίνει στην πράξη σ τροφ ή τω ν πανεπιστημίων πρ ο ς την έρευνα που σχετίζεται με τις αγορές, οπότε και η αξία των γλωσσών υπολογίζεται με τη διεισδυτικότητά τους σε αυτές και όχι με το β άρος της πολιτιστικής τους αξίας. Έτσι, μετά το κλείσιμο του αντίστοιχου τμήματος στη Λειψία, η κατάργηση του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο King’s College θα είναι η αρχή ενό ς ντόμινο και για τις υπόλοιπες, εφ όσον τα ευρω­ παϊκά ακαδημαϊκά κριτήρια φαίνεται να ενοποιούνται πρ ος αυτή την κατεύθυνση. Ή δη κυκλοφορεί επιστολή διαμαρτυρίας - πίεσης π ρ ος τον Πρύτανη του Ιδρύματος, με σ κοπό να αλλάξει την απόφασή του (μπορείτε να τη βρείτε στο http://w w w .P etitionO nline.com /sdbm gslO /petition.htm l). Ομως, το ερώτημα τίθεται και πρ ος την ελληνική πολιτεία, που για χρόνια τώρα περί άλλων τυρβάζει και δείχνει αδιαφορία για ζητήματα που έχουν σχέση με την ουσιαστική προστασία των Βυζαντινών και Νεοελ­ ληνικών Σπουδών, δηλαδή του πολιτισμού της ελληνικής γλώσσας. Θα κάνει κάτι; Μπορεί; Θέλει; Γιάννης Ν. Μ πασκόζος

στήλες: 01. Η γνώμη μου Γιάννης Ν. Μπασκόζος | 0 6 ■ Σχόλια 110. Από μήνα σε μήνα Ό λγ α Σελλά 114 ■ Courier 115. Ρεπορτάζ| 18. Θερμιδωριανά οξύτονα Α λέξη ς Ζ ή ρας | 2 0 Ζενερίκ Γιώ ργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | 22 Ως αναγνώστης Κώστας Μποτόπουλος | 2 4 . Για τα παιδιά Μ αρίζα Ν τεκάσ τρο | 26 . Χωρίς προϋπηρεσία Γιώρ­ γος Ξενάρ ιο ς | 120 Ο περιοδεύων Σπύρος Κακουριώτης 1122 Comics Λ ήδα Τσενέ | 124. Του δρόμου... #48 Ωμέγ@

.

.

.

.

ευπώλητα 104 σ υνέντευξη: 28. Κάρλος Ρουίθ Θαφόν: «Γράφω ενάντια στη λήθη». Συνέντευξη στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο

πρόσωπα: 117. J. D. Salinger ένας μύθος για κάθε εφηβεία. Λεύτερης Καλοσπύρος ο ταξιδευτής: 110. Χαρακώματα νέας εποχής. Ελένη Καρρά 1111. Ιταλία: Χειρότε­ ροι από εμάς; Maurizio De Rosa | 1 1 1 . Γερμανία: Λογοκλοπή ή διακειμενικότητα - πάλι.Έλενα

112. Ρωσία: Συνεργατική λογοτεχνία. Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Παλλαντζά 1

Εσείς

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κι ε μ ε ί ς π ά ν τ α σ 9 ε π α φ ή !

Μαρία Τζιρίτα

Νοέλ Μπόξερ

Μάρω Κερασιώτη

Έφη Βενιανάκη

ΑΝ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΑΥΡΙΟ

ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΠΟΥ ΓΥΡΙΣΕ 0 ΧΡΟΝΟΣ

Η ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΟΣ

ΤΡΕΙΣ ΩΚΕΑΝΟΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ

Τέσσερις άνθρωποι εγκλωβίζονται στα χαλάσματα μιας τράπεζας, ύστερα από βομβιστική επίθεση. Μαζί τους κι ένας μυστηριώδης άντρας, ο οποίος, λίγο προτού ξεψυχήσει, τους εξομολογείται ένα τραγικό και απίστευτο μυστικό που τους δένει με έναν όρκο σιωπής και τους αναγκάζει να δουν τη ζωή τους με άλλο μάτι, και να προσπαθήσουν να βρουν την ευτυχία ακόμα κι αν γι’ αυτούς αλλά και για ολόκληρη τη Γη δεν υπάρχει αύριο...

Έχει μπροστά της μία ολόκληρη νύχτα για να κάνει μια καινούργια αρχή... Επιστρέφει στις ρίζες της, στην Κερασούντα του Πόντου. Σε ένα μοναχικό καφενείο, καθισμένη απέναντι από τον ξάδερφό της, για να Βυθίζεται στα θαλάσσιό μάτια του, η Σουλτάνα ξεκινάει μια κατάβαση με οδηγό το σήμερα οε γεγονότα παλιά, κομμάτια Ιστορίας, μνήμες, συναισθήματα. Μια κοριτσίστικη πλεξούδα και ένα έγκλημα στη σύγχρονη Αθήνα θα είναι η αφορμή για να ανοίξει το παλιό, σκουριασμένο κουτί από μπισκότα...

Στους παλιούς βενετσιάνικους χάρτες, το βραχονήσι της Μαρίας εμφανίζεται σαν μικρό σημάδι με το όνομα Piccola Isota. Σ' αυτό το νησί η Μαρία θα παντρευτεί τον άντρα που διάλεξε για κείνην ο πατέρας της, θα τον αγαπήσει χωρίς ανταπόκριση, και θα γίνει μητέρα και δούλα του σπιτιού της. Η ζωή της διέπεται από μια άγια καθημερινότητα. Μέχρι που ένας σεισμός ανοίγει το κουτί της Πανδώρας. Κι εκείνη;...

Εσείς τι θα κάνατε σήμερα αν δεν υπήρχε αύριο;

Ενα βιβλίο για μια μοιραία νύχτα, τοναμείλικτο χρόνο και την αυγή που χαράςει στη ςωή όσων τολμούν.

Ένα βιβλίο για τη φουρτούνα και για την εσωτερική γαλήνη που αηοζητούμε όλοι.

Ένα υπερωκεάνιο διασχίζει τρεις ωκεανούς και μια θάλασσα για να ενώσει δυο πατρίδες. Στο κατάστρωμα, ένα επτάχρονο κορίτσι, που η μαμά του το φωνάζει «Μα», αφήνει πίσω τη γη που ως τώρα ήταν το σπίτι της, με μια μεγάλη υπόσχεση. Λίγο προτού γυρίσει ο αιώνας, η Μα, που τώρα έγινε Μαρία, εγκαθίσταται στον γενέθλιο τόπο της γιαγιάς της, για να κλείσει κύκλους που ως τότε έμεναν ανοιχτοί. Η ιστορία τριών γυναικών που, στο διάβα ενός αιώνα και ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια, αποδεικνύουν πως «η πιο γλυκιά πατρίδα είναι η καρδιά».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: ΤΟΠΑΙΔΙ ΤΗΣΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΜΑΤΙΑ ΜΟΥ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: ΑΠΟΔΡΥ ΠΑΛΙΑ ΚΙ ΑΠΟ ΠΕΤΡΑ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: ΜΕΝΕΞΕΔΕΣ ΚΑΙ ΓΑΖΙΕΣ

Μια νέα άφιξη που βα ξεχωρίσει!

ϊ85^ϊ|Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ -^ 1

Στις ΕκδόσειςΨΥΧΟΓΙΟΣ, τηντελευταία σελίδατηγράφετε πάνταεσείς στοwww.psichogios.gr Ότανκλείνει έναΒιβλίο, ανοίγει ένας κύκλοςεπικοινωνίας. Γνωρίστετουςσυγγραφείς και τους αναγνώστεςμαςμέσααηάταblogs, τοforumκαι τιςεκδηλώσειςμας. Στείλτετιςκριτικέςσαςκαι

Γ ι α α ν α γ ν ώ σ τ ε ς μ ε α π α ι τ ή σ ε ι ς λάβετε μέρος οε κληρώσεις. Γραφτείτε δωρεάν στηΛέσχηΑναγνωστών μας με e-mail στο info@psichogios.grήστείλτεsmsστο6955805192γράφοντάςμαςΔΙΑΒ,0Ν0ΜΑΤΕΠ0ΝΥΜ0, ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ,Τ.Κ., ΠΟΛΗμεκενάονάμεσα, ήκαλέστεχωρίςχρέωαηστο80011-646464.

δ : περιεχόμενα ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 505 ΜΑΡΤΙΟΣ 2010

αφιέρω μα: 57. Ορθοδοξία και βιβλίο. Επιμέλεια: Γ. Ν. Μπασκόζος - Δ. Β. Τριανταφυλλίδης | 58. «Στο σπίτι να

Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης Γ. Γαβαλάς & ΣΙΑ Ε.Ε. Εκδότης Γεώργιος Γαλάντης-Γαβαλάς

έχεις μόνο χριστιανικά βιβλία». Μάριος Κουκουνάρας-Λιάγ-

Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί συνεργάτες Αλέξης Ζήρας Σπύρος Κακουριώτης Ελένη Καρρά Γιώργος-Ίκαρος Μηαμπασάκης Κώστας Μποτόπουλος Μαρίζα Ντεκάστρο Γιώργος Ξενάριος Όλγα Σελλά Ανταποκριτές Christopher Lees (Μπέρμινγκχαμ) Έλενα Παλλαντζά (Φρανκφούρτη) Maurizio De Rosa (Μπολώνια) Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης (Μόσχα)

κης |

61■ Πέντε σημεία για τη σημερινή ορθόδοξη θεολο­

γία. Μάριος Μπέγζος | 6 4 . Δημήτρης Κ. Κόκκινος: Καιρός δημιουργίας σε κλίμα καταλλαγής. Συνέντευξη στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο

βιβλιοθήκες: 114. Εγκληματικότητα ή διάβασμα; Νάσος Χριστογιαννόπουλος

βιβλιοκριτική 34 βιβλιοπαρουσίαση 55 κριτικογραφία: 100

Θοδωρής Πέρσης

Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλου Διαφημίσεις, Παραγωγή, Διανομή Α. Δ. Οικονομόπουλος & ΣΙΑ Ο.Ε. Συνδρομές Μιχάλης Βαλάσογλου

γράφουν και μιλούν: Μαρία Αποστόλου | Γιώργος Αράγης | Τάσος Αρχολέκας | Γιώργος Βέης | Γιάννης Δούκας | Καλλιόπη Εξάρχου | Α λέξης Ζήρας | Κάρλος Ρουίθ Θαφ όν | Σπύρος Κακουριώτης | Λευ-

g 4

Μ

Design director Χρήστος Σ. Τζοβάρας design9@hol.gr Σοφία Μιχάλα msdesign@otenet.gr

τέρης Καλοσπύρος | Θανάσης Καράβατος | Ελένη Καρρά | Δημήτρης Κ. Κόκκινος | Μάριος Κουκουνάρας-Λιάγκης | Αργυρώ Μαντόγλου | Π. Δ. Μαστροδημήτρης | Γιώργος-Ίκαρος Μηαμπασάκης | Γιάννης Ν. Μπασκόζος | Μάριος Μπέγζος |

Εκτύπωση Sky printing A. Ε.

Κώστας Μποτόπουλος | Γιάννης Ν έδας | Μαρίζα Ντεκάστρο

ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία)

Ευτυχία Παναγιώ του | Χρίστος Παπαγεωργίου | Θοδωρής

I Maurizio De Rosa | Γιώργος Ξενάριος Ι'Ελενα Παλλαντζά |

ΔΙΑΒΑΖΩ Χαριλάου Τρικούπη 38. ΑΘΗΝΑ. 106 80 Τηλ.: 210 33 88 008-9. Fax: 210 33 88 006 e-mail: diavazo@otenet.gr

Πέρσης Ι'Ολγα Σελλά | Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης | Νάσος Χριστογιαννόπουλος | Ωμεγ@

κ δ ό σ ε ι ς της Ε Σ Τ Ι Α Σ Β

5

Χ ρ ό ν ΐΛ β ίβ /ίΐΛ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ: Ε υ ρ ιπ ίδ ο υ 84, Α θήνα 105 53. ΤΗΛ.: 210 3213 9 0 7 ΓΕΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Σ όλω νος 60, Αθήνα 106 72. ΤΗΛ.: 210 3615077

w w w . h e s t i a . g r

·

w w w . e s t i a b o o k s t o r e . g r

I σχόλια

Τι a \ o λογοτεχνία; Συζη τώ ντα ς για τ ο βιβλίο Είδα ξαφνικά μια βραδιά στην κρατική τηλεόραση μια συζήτηση περί βιβλίου. Κα­ λεσμένοι του Γ. Π. Μαλούχου ήταν οι εκδότες Θανάσης Καστανιώτης, Αννα Πατάκη, Ηλίας Λιβάνης, ο δημοσιογράφος και καθηγητής ΜΜΕ σ το Πάντειο Νίκος Μπακουνάκης και η βιβλιοπώλης Σοφίκα Ελευθερουδάκη. Συζήτησαν επί μακράν όλα τα σχετικά με το βιβλίο. Παρά το αι­ σιόδοξο κλίμα που προσπάθησαν να με­ ταφέρουν, εντούτοις διαφαινόταν μια αμηχανία ω ς π ρος τις μελλοντικές πρ ο ­ οπτικές. Η αλήθεια είναι πω ς θίχτηκαν τόσα πολλά θέματα που ο χρόνος δεν επέτρεπε να αναλυθούν σε βάθος. Από την άλλη μεριά, φάνηκε η ανάγκη ζητή­ ματα του βιβλίου να συζητιούνται δημό­ σια, πιο οργανωμένα και - γιατί όχι;- να αποδίδονται και ευθύνες εκεί που πρέπει.

Αναπόφευκτα η συζήτηση ήρθε και στο τι διαβάζει το κοινό. Ό,τι διαβάζει είναι καλό; Είναι ο Νταν Μπράουν ή τα αισθη­ ματικά ρομάντζα λογοτεχνία; Φυσικά δεν συμφώνησαν μεταξύ τους. Σε αυτό το ση­ μείο η Άννα Πατάκη έκανε μία ενδιαφέ­ ρουσα παρατήρηση, θυμίζοντας ότι στον αγγλοσαξωνικό κόσμο υπάρχει στη βιβλιοπαραγωγή σαφ ής διάκριση ανάμεσα στη fiction παραγωγή (μυθοπλασίας) και στη λογοτεχνία. Βεβαίως, το αν τα ευπώλητα είναι και λογοτεχνία είναι ερώτημα που ταλανίζει κυρίως τους εκδότες, τους διανοούμενους, τους σ υγγραφείς αλλά όχι το αγοραστικό κοινό. Το τελευταίο αγοράζει ό,τι του αρέσει, ανεξαρτήτως που κατατάσσεται το βιβλίο.

Χ ω ρ ίς σ τα τισ τικά σ τοιχεία Εκείνο που δεν είπαν οι εκδότες -ίσ ω ς γιατί δεν συμφωνούν όλοι μεταξύ τους, αλλά ούτε και οι βιβλιοπώλες συμφω­ νο ύ ν - είναι ότι λείπει μια επιστημονική

Στο τρένο με τ ο ν Μ ένη Ο Μ ένης Κουμανταρέας θα βρεθεί την Κυριακή 7 Μαρτίου, 12 μ.μ., στο Τρένο στο Ρουφ για να μιλήσει με τους αναγνώστες του. Αυτές οι κυριακάτικες συναντήσεις που καθιέρωσε η Τα­ τιάνα Λύγαρη και αναμεταδίδει ο 9,84 FM στην εκπομπή της Έλενας Χατζηιωάννου έγιναν πια συνήθεια. Έ χουν το καλό ότι δεν είναι στημένες, δεν πειθαναγκάζονται να έρθουν κάποιοι να μιλήσουν με καλά λόγια για τον τιμώμενο, αλλά υπάρχει η απευθείας συζήτηση με τον συγ­ γραφέα. Η ατμόσφαιρα είναι αρκούντως υποβλητική (συντρέχει και η νοσταλγική ομορφιά του Οριάν Εξπρές) και συνήθως ο σ υγγραφέας παρακινείται να χαλαρώσει και να εξομολογη­ θεί. Ό σ ες τέτοιες εκδηλώσεις παρακολούθησα ήταν πραγματικά μια όαση. Μ.

στατιστική βιβλίων, όπω ς έχουν όλες οι χώρες. Με αυτήν θα μαθαίναμε έγκυρα τις τάσεις, τις ανάγκες του αναγνωστικού κοι­ νού και θα εξομαλυνόταν η αγορά ως προς τπ σ χέσπ προσφ οράς - ςήτπσπς. Συ­ στήματα υπάρχουν πολλά, π θέλπσπ λεί­ πει.

Ανέλπιστα στη ν Πάρο Μια βραδιά στπν Πάρο μάς έδειξε ότι δεν πρέπει να υποτιμάμε το κοινό. Ή ταν μια ανέλπιστα βραδιά -γ ια μας, τους αθπνόπλ πκτους- που περάσαμε σ το όμορφο ναοί, με τπν ευκαιρία τας κοινής εκδήλωσ πς του Δήμου Πάρου και του περιοδικού μας, για να τιμήσουμε τον ποιπτή και στιχουργό Μιχάλπ Γκανά. Ή ταν ανέλπιστη για δύο λόγους. Α φενός για τπν πλπθωρική συμμετοχή του κόσμου με πάνω από

200 άτομα στπν ιστορική αίθουσα του Αρ­ χίλοχου και αφετέρου για το ποιητικό κλίμα που υπερίπτατο της αίθουσας. Το ακροατήριο -κά θ ε λογής ηλικίας- άκουσε προσεκτικά τον ποιητή να διαβάζει, να εξηγεί και να απαντάει στις ερωτήσεις των συνομιλητών του, Γιώργου Ξενάριου, συγ­ γραφέα, Γιάννη Μπασκόζου και Χρίστου Αστεριού, συγγραφέα που ήταν ο οργανω­ τικός νους της βραδιάς. Ο Μιχάλης Γκανάς έπειτα σχολίασε: «το έβλεπα στα μάτια τους, με τι προσήλωση με παρακο­ λουθούσαν, κανείς δεν είχε έρθει από υποχρέωση». Διάβασα σε παριανό blog: «Η εκδήλωση κύλησε χωρίς "στημένους" λόγους, σαν μια απλή σ υζήτηση για την ποίηση με τον ίδιο τον ποιητή να συμμετέ­ χει σ’ αυτήν. Ο τρόπος αυτός ενθουσίασε το κοινό, ιδιαίτερα αυτούς που αντιμετω­ πίζουν την ποίηση με σκεπτικισμό». Αυτό ήταν το κέρδος.

ΒΙΝΤΑ Ο ΓΚΝΙΕΝΟΒΙΤΣ Β ΙΝ Τ Α Ο Γ Κ Ν ΙΕ Ν Ο Β ΙΤ Σ

Απιστίες

A m o T iE S

Ο 6papanK0s μονόλογοε μιαε σαραντάχροvns γυναίκες απογυμνώνει την υποκρισία των οικογενειακών και συζυγικών σχέσεων και καθηλώνει τον αναγνώστη με την αλήθεια του.

0 ποιητή$ T itos Π α τ ρ ί κ ιο $ ^ ^ παρουσιάζει το βιβλίο και μιλά με τη Βίντα OykvievoBits για το έργο tits τη Δευτέρα, 8 Μ αρτίου 20 10 , otis 8 το βράδυ, ατην Πρεσβεία Tns Σερβία$ (Βασίλισσα lo fia s 106, Αθήνα). A /ic - r n iv A A in

έ’Ί'Ν

σχόλια

Συνέχεια με Γαλανάκη Η εκδήλωση είχε πολλούς σ υντελεστές. Φυσικά τη σπουδαιότερη δουλειά την έκα-Ι ναν οι μαθητές του Γυμνασίου Πάρου που διάβασαν τα ποιήματα του Μ. Γκανά, ενώ συγκρότημα μαθητών και η Χορωδία του μουσικοχορευτικού συγκροτήματος «Νά­ ουσα Πάρου» με διευθύντρια τη Φένια Θε­ οφίλου απέδωσαν τραγούδια σε στίχους του ποιητή. Η αισθαντική αυτή βραδιά θα έχει και συνέχεια στις 20 Μαρτίου όπου, πάλι σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Πά­ ρου, θα παρουσιαστεί η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη.

Q παράξενες υποθήκες τουΦιοντόρ Για τους εραστές του Ν τοστογιέφσκι αρ­ χίζουν τον Μάρτιο τέσσερις διαλέξεις στο βιβλιοπωλείο Αρμός που φιλοδοξούν να

αναδείξουν πλευρές ενός πολύπλοκου ταλέντου. Τον χορό ανοίγει ο Τάκης Θεοδω ρόπουλος, μιλώντας για την τέχνη του μυθιστορήματος στον μεγάλο Ρώσο (3/3). Ακολουθεί ο π. Σταύρος Κοφινάς που θα μιλήσει για το «Υπόγειο του ναρκισιστικού εαυτού μας» (10/3) και ο Σ. Γουνελάς για τη σχέση Χέγκελ - Ντοστογιέφσκι. Οι διαλέξεις θα κλείσουν με τον Στάθη Λιβαθινό να μιλάει για τον Ντοστογιέφσκι στη σκηνή. Τις συζητήσεις συντονίζει ο Δ. Β. Τριανταφυλλίδης. Ό λες θα γίνουν στο φιλόξενο πατάρι του Αρμού (Μαυροκορδάτου 11).

κ.

ΟΚανταρέκαιπάλι στο προσκήνιο Ο μεγάλος αλβανός συγγραφέας Ισμαήλ Κανταρέ, πολυβραβευμένος (Man Booker International Prize, κ.ά.) και συχνά φ α­ βορί για το Ν όμπελ Λογοτεχνίας επανέρ­ χεται στο προσκήνιο, καθώς ανακοινώθηκε από τον εκδοτικό οίκο των Ελληνικών Γραμμάτων ότι θα κυκλο-

Η Google διχάζει τ ο υ ς άγγλους συγγραφείς Ενώ ο γενικός γραμματέας της Έ νωσης των Συγγραφέων Mark Le Fanu υποστήριξε ότι το νέο συμβόλαιο της Google για την ψ ηφιοποίηση των βιβλίων είναι ρεαλιστικό, μία σειρά νεό­ τεροι σ υγγραφείς αρνήθηκαν να δώ σουν μαζικά την υποστήριξή τους και συνέστησαν μία επιτροπή αντίθεσης στις ενέργειες της Εταιρείας Συγγραφέων. Την κίνηση αυτή στήριξαν οι Gillian Spraggs, Diana Kimpton, Nick H arkaw ay και άλλοι γνωστοί λογοτέχνες. Στη λίστα των αντίθετων προσχώρησαν και οι εκδότες Usbom e (παιδικά) και Phaidon (λευκώματα), πρακτο­ ρεία σ υγγραφέων, όπω ς το Sheil Land Associates, και μία μεγάλη ποικιλία συγγραφέων, όπω ς οι Jeffrey Archer, Zadie Smith, Jacqueline Wilson, Jeanette W interson, Anne Fine, Helen Dunmore, Conn Iggulden, Jo h n le Carre, A ndrea Levy, M elvyn Bragg, Simon Sebag Montefiore κ.ά. Δ.

φ ορήσουν μία σειρά βιβλία του, ενώ και ο ίδιος θα δώσει διάλεξη σ το Μέγαρο Μου­ σικής. Στα μέσα Απριλίου θα κυκλοφορή­ σει, σε πρώ τη μετάφραση σ τα ελληνικά (Τηλέμαχος Κώτσιας από τα αλβανικά), το μυθιστόρημά του Το ατύχημα (L’ accident, Fayard, 2008). Πρόκειται για ένα μη πολι­ τικό βιβλίο, ένα μυθιστόρημα ευρωπαϊκό (διαδραματίζεται εκτός Αλβανίας), που διαπραγματεύεται το θέμα της ερωτικής επιθυμίας και της αγάπης. Το μυθιστό­ ρημα επιχειρεί να απαντήσει διαδοχικά σε δύο ερωτήματα: «Υπάρχει η αγάπη ή πρ ό ­ κειται για ψευδαίσθηση;» και «Αν υπάρχει, μπορούμε να την αφηγηθούμε;».

Παλιός και νέος Κανταρέ

Κανταρέ: το Vie, Jeu etMort de Lul Mazrek (Fayard, 2002), το οποίο επίσης θα κυκλοφορήσει για πρώ τη φ ορά στα ελ­ ληνικά και από πολλούς θεωρείται το κα­ λύτερό του. Κεντρικοί ήρω ες είναι ο Lul Mazrek, που ονειρεύεται να γίνει ηθο­ ποιός, και η Vjollcia Morina, μια όμορφη κοπέλα, η οποία εργάζεται σ ε τράπεζα κι έχει σχέσεις με τη μυστική αστυνομία της κομουνιστικής Αλβανίας. Ο Κανταρέ ασκεί κριτική στο απολυταρχικό καθε­ στώ ς της π ατρίδας του, με όχημα μια ιστορία αγάπης - κάτι, που δεν είναι σύνηθες στα έργα του. Τέλος θ α επανεκδοθεί το αντι-ολοκληρωτικό Το Παλάτι των Ονείρων, το οποίο θα κυκλοφορήσει σε νέα μετάφραση από τα «Ελληνικά Γράμ­ ματα» (πρώτη ελληνική έκδοση, Λιβάνης, 1990).

Θα ακολουθήσει η ελληνική έκδοση άλλων δύο, παλαιότερων, βιβλίων του

ΘΩΜΑΣ ΨΥΡΡΑΣ Κ ιλ ελ έρ Σ τ ο ν ή λ ιο μ ο ίρ α

Από το Εεκίνημα του αγώνα cos την εΕέγερση και την τελική λύση

(1881-1923) Ένα ιστορικό αφήγημα, ή καλύτερα μια χρονογραφία, στην οποία ο αναγνώστη$ παρακολουθεί την εξέλιξη του αγροτικού ζητήματοε στη Θεσσαλία (1881-1923) και διαβάζει μια γλαφυρή ανασύσταση Tns ζωή$ στον θεσσαλικό κάμπο εκείνη την εποχή.

ΖΗ ΤΗΣΤΕ

ΤΟ

ΣΕ

ΟΛΑ

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

Μ ε τ α ιχ Μ ίο ( [ ) www.metaixmio.gr

δ;από μήνα σε μήνα ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ ΣΕΛΛΑ

Ειδήσεις π ο λ λ ές και γεγ ο νό τ α μ π ορεί να μπν είχε ο Φ εβ ρ ουά ριος, έτσι κι αλλιώς μετά τις γιορ τές ούτε π ολλά βιβλία β γα ίνο υν ούτε π ο λ λ έ ς εκ δπλώ σ εις γίνονται. Π αρόλα αυτά, όσ ο ι α π ό το χώ ρ ο το υ βιβλίου συναντιούντα ι ή τπλεφ ω νιούντα ι α υτόν τ ο ν καιρό, άλλα κ ο υ β έντ α δ εν έ χ ο υ ν απ ό το να ψ ά χ νο υ ν να β ρ ο υ ν ένα νή μ α για το τι θα γίνει ακριβώ ς σ το ΕΚΕΒΙ. Ν α θυ μ ίσ ουμ ε ότι π σ ύ μ β α σ π τ π ς διευθύντρ ιας Κατρίν Β ελισσ ά ρπ έχει λήξει απ ό τις 2 0 Δ εκ εμ βρ ίο υ και οι σ υ μ β ά σ εις τω ν ερ γα ζο μ ένω ν απ ό το τ έλ ο ς Δ εκ εμ βρ ίου. Ο υ π ο υ ρ γ ό ς Π ολιτισμού δ εν δίνει καμιά ιδέα για τις π ρ ο θ έσ εις του. Το μ ό ν ο γ ε γ ο ν ό ς π ο υ έ χ ο υ μ ε είναι π πρ ο κ ή ρ υξα μέσ ω διαδικτύου θ έσ εω ν για το Δ.Σ. του ΕΚΕΒΙ, διαδικασία π ο υ ολοκ λπ ρ ώ θπ κ ε απ ό τις 3 Φ εβρουά ριου. Μ αθαίνουμε όμ ω ς ότι ο υ π ο υ ρ γ ό ς δ εν φ αίνεται να βιάζεται. Εμείς απ ό τπ μεριά μας, (το κ είμ ενο γρά φ εται στις 22 Φ εβρουάριου) μ ό ν ο να π α ρ α τπ ρ ή σ ο υμ ε το γενικ ό πολιτικό κλίμα μ π ορ ού μ ε και να υ π ο θ έσ ο υ μ ε π ό σ ο θα ε π π ρ ε ά σ ο υ ν τ ο ν χ ώ ρ ο του βιβλίου και τω ν θεσ μ ικώ ν του ο ρ γά νω ν τα μέτρα και οι π ερ ικ ο π ές π ο υ εξή γγειλε π κ υ β έρ νπ σ π . Κι α π ό αυτό τ ο κλίμα το μ ό ν ο π ο υ μ π ορ ού μ ε να δια κρίνουμε είναι π ερ ικ ο π ές, π ερ ικ ο π ές, π ερ ικ ο π ές. Ίσω ς μέχρι τπν κ υ κλοφ ορ ία του τ εύ χ ο υ ς να έχ ο υ μ ε κ ά π ο ιες ειδήσεις, γιατί κ αλό είναι να ξέρ ο υ μ ε τις ό π ο ιες α π ο φ ά σ εις πα ρά να βα δίζουμ ε με αβεβα ιότπ τα . 4 Φεβρουάριου Ή ταν πάντα τόσο δημιουργικός και τόσο παρών που -πα ρότι γνωρίζαμε την ηλικία το υ - ο θάνατος του φιλόσοφου Κώστα Αξελού ξάφνιασε όλους στο χώ ρο του βιβλίου. Ή ταν από εκείνη τη γενιά ανθρώπων που ποτέ δεν σταματούν να δημιουργούν, μέχρι το τέλος. Κι είχε φτάσει ή δη τα 86 χρόνια. Είχε γεννηθεί στην Αθήνα και ήταν γόνος αστικής

οικογένειας κι από μικρός άρχισε να καταπιάνεται με τα δύσκολα διαβάσματα. Έ φ υγε το 1945 για το Παρίσι, με το πλοίο «Ματαρόα», έχοντας για συνταξιδιώτες την αφρόκρεμα της ελληνικής διανόησης τότε. Η γαλλική πρω τεύουσα έγινε η δεύτερη πατρίδα του μέχρι το θάνατό του. Τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Εστία», «Νεφέλη» και από έναν τίτλο διαθέτουν οι εκδόσεις «Καστανιώτης» και

«Εξάντας». Το ελληνικό πανεπιστήμιο τον τίμησε δύο φ ορ ές αναγορεύοντάς τον επίτιμο διδάκτορα. Η τελευταία φορά ήταν τον περασμένο Απρίλιο σ τη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ. Ό λος ο πολιτικός κόσμος της χώρας, με επικεφαλής τον Π ρόεδρο της Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια, αποχαιρέτησε τον «εμπνευσμένο δάσκαλο που δίδαξε με το ή θος και την ακεραιότητά του να μην

φοβόμαστε τις πνευματικές συγκρούσεις, ακόμα και με τον εαυτό μας». Η σύντροφος της ζωής του τα τελευταία 30 χρόνια, Κατερίνα Δασκαλάκη, τον αποχαιρέτησε με μια συγκινητική τελετή στο νεκρο­ ταφείο M ontparnasse του Παρισιού.

το βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου απονεμήθηκε ομόφωνα εξ ημισείας στη Δ ότη ΠέτροβιτςΑνδρουτσοπούλου για το βιβλίο της Η προφητεία του κόκκινου κρασιού (Πατάκης) και στη Φωτεινή Φραγκούλη για το βιβλίο της Εφτά ορφανά

μολύβια.,.εφτά ιστορίες

5 Φεβρουάριου Ανακοινώθηκαν, καθυστερημένα, τα κρατικά λογοτεχνικά βραβεία παιδικού βιβλία για βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2008. Έτσι,

(Ελληνικά Γράμματα). Το βραβείο Εικονογράφησης Παιδικού Βιβλίου απονέμεται κατά πλειοψηφία εξ ημισείας στην Κατερίνα Βερούτσου για το βιβλίο του Μάνου Κοντολέων Νεράιδα πάνω στο

έλατο (Πατάκης) και στον Θανάση Δήμου για την εικονογράφηση του βιβλίου του με τίτλο Μια χειμωνιάτικη ιστορία (Πατάκης). Το βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά απονεμήθηκε κατά πλειοψηφία στον Σάκη Σερέφα για το βιβλίο Ένας δεινόσαυρος στο μπαλκόνι μου (Πατάκης). Η αλήθεια είναι πω ς μπερ­ δευτήκαμε λίγο για τη λογική του ομόφωνου, του κατά πλειοψηφία, και του εξ ημισείας που επικράτησε στην Επιτροπή. Και του χρόνου νωρίτερα!

Οι ερωτικέε επιστολέ$ δύο μεγάλων ποιητών του 20ού αιώνα.

I :m -

; - -Βρωτικ*$ επιστολές

Β λα ντίμιρ Μ α για κ ό φ σ κ ι

‘ Ερωτικές επιστολές

Ν τ ίλ α ν - Τόμας

— ®'

Μ ε τ α ιχ Μ ίο ( D

δ:από μήνα σε μήνα

ί ο Φεβρουάριου Ή ταν εκεί για 50 ολόκληρα χρόνια το βιβλιοπωλείο «Φιλο­ λογικόν» (Σίνα 30 και Σόλωνος για την ακρίβεια). Φαίνεται ότι ολοκλήρωσε τον κύκλο του, φαίνεται ότι έπεσε θύμα της κρίσης και της εξάπλωσης των μεγάλων αλυσίδων. Στην ανα­ κοίνωσή του ενημερώνει τους βιβλιόφιλους ότι και τον Μάρ­ τιο θα εκποιεί τους περίπου 10 χιλιάδες τίτλους του με έκπτω­ ση έως και 70%. Και διαθέτει πολλά και σπάνια βιβλία και περιοδικά από το 1800 μέχρι σήμερα, που καταπιάνονται με θέματα ιστορίας, αρχαιολογίας, φιλοσοφίας, λογοτεχνίας, γλωσσολογίας, κ.λπ. Το βιβλιο­ πωλείο θα είναι ανοιχτό από τις 9 το πρωί μέχρι τις 7 το από­ γευμα. Σπεύσατε!!!

12 Φεβρουάριου Τα ημερολόγια που κρατούσε ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος όταν ήταν εξόριστος στη Λήμνο (1949-1950) και στη Μακρόνη­ σο μεταφράστηκαν από τον Πασκάλ Νεβέ και κυκλοφόρη­ σαν στη Γαλλία από έναν νέο εκδοτικό οίκο με τον τίτλο «Ypsilon». Η έκδοση έρχεται να συμπληρώσει τη συλλογή

Πέτρες. Επαναλήψεις. Κιγκλί­ δωμα, έργο που μεταφράστηκε στα γαλλικά το 1971 και πέρυσι ξανακυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση από τον Πασκάλ Νεβέ. Στα γαλλικά επίσης

κυκλοφορεί η συλλογή του Γιάννη Ρίτσου Ο τοίχος μέσα

στον καθρέφτη.

ι 8 Φεβρουάριου Μία απόλυση εργαζομένου στις εκδόσεις «Άγρα» πυροδότησε μία μεγάλης έντασης αντιπαρά­ θεση μεταξύ του Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου - Χάρτου και των εκδόσεων «Άγρα», με παρεμβάσεις διανοουμένων, αλλά και του Συλλόγου Εκδο­ τών. Σύμφωνα με τον Σύλλογο Υπαλλήλων Βιβλίου - Χάρτου, «Η απόλυση είναι άδικη και προκλητική. Έχει εκδικητικό χαρακτήρα και αποτελεί επίθε­ ση στο δικαίωμα του συνδικαλισμού και στο δικαίω­ μα κάθε εργαζόμενου να διεκδικεί τα δικαιώματά του». Οι εκδόσεις «Άγρα» κατήγγει­ λαν ότι «εκδηλώνεται μία βάναυση και πρωτοφανής εκ­ στρατεία δυσφήμισης και απαξίωσης των εκδόσεων ’Άγρα" και του εκδότη τους προσωπικά». Οι δύο πλευρές κατέφυγαν στην Επιθεώρηση Εργασίας, η οποία γνωμοδότησε ότι «η εταιρεία θα μπορούσε να επανεξετάσει το αίτημα του εργαζόμενου με προοπτική επί­ λυσης». Τα πράγματα οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο, ο Σύλλογος άρχισε την επίθεση με εφημερίδες τοίχου εναντίον των εκδόσεων «Άγρα» και απεργίες. Στη διαμάχη παρενέβησαν 50 μέχρι στιγμής διανοούμενοι και συγγραφείς οι

οποίοι τονίζουν ότι «έχουμε επί χρόνια συνεργασία με τον Σταύρο Πετσόπουλο και τις εκ­ δόσεις Άγρα και γνωρίζουμε όχι μόνο τη σπουδαία συμμετοχή τους στα γράμματα αλλά και τις εργασιακές συνθήκες απόλυτου σεβασμού του προσώπου των εργαζομένων και των εργασια­ κών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων τους που από την ίδρυση του εκδοτικού οίκου επικρατούν σ’ αυτόν». Οι υπό­ λοιποι εργαζόμενοι στην «Άγρα» με ανακοίνωσή τους κρατούν κάποιες αποστάσεις από τις δύο πλευρές, αφού τονί­ ζουν ότι «οι συνθήκες εργασίας στην 'Άγρα" σαφώς και δεν μοιάζουν με συνθήκες εργασια­ κού μεσαίωνα, όπω ς δυστυχώς συμβαίνει σε πολλές επιχειρή­ σεις του ιδιωτικού τομέα, αλλά ούτε και βρισκόμαστε σε κά­ ποιο εργασιακό παράδεισο, χωρίς προβλήματα!». Τέλος, στο ίδιο θέμα νηφάλια ανακοί­ νωση εξέδωσε και ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου, θεωρώντας ότι «ακρότητες δεν συνάδουν με τον κόσμο του βιβλίου. Ως εκ τούτου, κατανοώντας και το δικαίωμα του κάθε εργαζόμενου για εργασία, είναι αδιανόητο να λιθοβολείται και να λοιδορείται ένας εκδοτικός οίκος, όπω ς οι εκδόσεις 'Άγρα", με ιστορία και ποιοτική διαδρομή, από εργα­ ζόμενο. Φρονούμε, εντέλει, ότι η σύνεση και η υπευθυνότητα του εκδότη Σταύρου Πετσόπουλου θα οδηγήσει στην εκτόνωση του προβλήματος». ■

—

F

'

ΤΣΑΡΛΣ ΜΠΡΟΚΑΟΥ

Κ Ω Δ ΙΚ Α Σ ΑΤΛΑΝΤΙΔΑ 0 κώδικας Ατλαντίδα σας πάει σε ένα νέο ακόμη υψηλότερο επίπεδο μυστηρίου, περιπέτειας, θαυμασμού, και σας συνδέει με το μυστήριο της ιερής σας ύπαρξης

Έ νας τεχνολογικό προηγμένος, αινιγματικός πολιτισμός, θαμμένος κάτω από έναν θαλάσσιο ύφαλο, ανακαλύπτεται από τον διάσημο γλωσσολόγο - αρχαιολόγο Λουρντς. Ό μω ς το στίγμα και τα επιτεύγματα αυτού του μεγαλειώδους πολιτισμού, πολύ ανώτερου από τον δικό μας, ανατρέπουν όλα όσα γνωρίζουμε σαν επίσημη ιστορία και θρησκεία... ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΘΑ ΣΑΣ ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΕΙ! Ν τ η τά κ Τσόττρο Ο Τ σα ρ λς Μ πρόκαου είναι δ ια κ ε κ ρ ιμ έν ο ς π α ν ε π ισ τη μ ια κ ό ς δά σκα λος και σ υ γ γ ρ α φ έα ς

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Ε Ν Α Λ ΙΟ Σ

Ιόλω νος 136, Αθήνα - Τηλ. 210 3829339 · www.enalios.gr

Πολλοί φίλοι ενδιαφέρονται για το παιδικό βιβλίο και φαίνεται ότι είναι ένας χώρος που χρειάζεται να ασχολπθούν εντατικά και άλλοι, παιδαγωγοί, βιβλιοθπκάριοι, μελετπτές πέραν των εκδο­ τών. Έτσι θα βοπθπθούν και οι τελευταίοι. Ειρήνη Βοκοχοπούλου, είδα χο bookbook.gr και είναι πραγματικά πολύ καλό. Ελπίζω να είδατε και την έκδοσή μας «Πώς διαλέγω βιβλίο για τα παιδιά» Έστειλα στο mail σας το αδελφό περιοδικό Παιδεύουσι τέκνα. Γιώργο Παναγιώτου, δεχόμα­

στε ευχαρίστως τπ διευκρίνπσπ ότι ο πρώτος που ασχολπθπκε με τπ βιβλιοπαραγωγικπ στατιστικά από το 1974 είστε εσείς. Μπν ξε­ χνάτε ότι και το Διαβάζω από τπν έκδοσή του κατέγραφε τπν πα­ ραγωγή ανά μήνα κι, αν θυμάμαι καλά, ίσως και π παλιά Εστία. Δεχτείτε και σεις ότι ο Κώστας Βουκελάτος τπν υππρέτπσε πιο αναλυτικά και κυρίως επί μακράν και αποκλειστικά. Μάνο κοντο­ λέων, συγχαρητήρια για τα τοχρονα της συγγραφικής και κριτικής παρου­ σίας σας, σας ευχόμαστε από βάθους καρδιάς ευτυχισμένες μέρες με συνεχή δημιουργία. Χρυσούλα Βακιρτζή, Καβάλα, π δπμοσίευσπ

κριτικών γίνεται κατόπιν συνεννοήσεως με τπ διεύθυνσπ του πε­ ριοδικού, αν και το περιοδικό έχει ήδπ δύο σταθερούς κριτικούς ποίπσπς και ο χώρος μας είναι περιορισμένος. Λογοτεχνική ύλπ δεν δπμοσιεύουμε. Γιώργο Τσακιράκη, ευχαριστούμε για την πληροφό­ ρηση σχετικά με τη νέα σας ιστοσελίδα (idrymapoiisis-gr.eu). Γιώργο Παπαδάκπ, Όμιλος Μελετπτών Σύγχρονος Ελλπνικής Λογοτεχνίας, υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους δουλεύουν οι επιτρο­ πές των διάφορων βραβείων, ανάμεσά τους και των κρατικών. Δεν ξέρω αν αυτός που προτείνετε είναι ο καλύτερος. Όποιον και να επιλέγουν το ζήτπμα είναι να υπάρχει διαφάνεια και δπμοκρατία στις αποφάσεις τους. Σάκη Τσαραβούλη, ευχαριστούμε για τα καλά σας λόγια, αλλά δεν νομίζω ότι οι μελέτες σας ταιριάζουν στη μόνιμη ύλη του περιοδικού, εκτός κι αν υπάρξει ένα σχετικό αφιέρωμα. Θα το έχουμε υπόψη μας. Δπμόσια Κεντρική Βιβλιοθήκπ Βέροιας, να τα χιλιάσετε

τα χρόνια σας και πάντα με φιλαναγνωστικές επιτυχίες.

Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δΓ υμάς.

Ο αναγνώστης

δ:ρεπορτάζ

Com icdom Con Athens Με χορηγό επικοινωνίας το Διαβάζω 5η επετειακή εκδήλωση της μοναδικής, πια, εγχώ ριας γιορτής αποκλειστικά αφιε­ ρωμένης στα comics θα ανοίξει τις πύλες της στις 16,17 και 18 Απριλίου στην Ελληνοαμερικανική Έ νω ση (Μασσαλίας 22). To Comicdom Con Athens, με μια παραπάνω ημέρα στο πλούσιο πρόγραμμά του, φιλοξενεί ένα πολύ ενδιαφέρον κομμάτι της 9ης Τέχνης, από τον μαγικό κόσμο της έντυπης n o n κουλτούρας. Φέτος, το κεντρικό της θέμα είναι η ιστορία των αμερικανικών comics, που θα ξεδιπλωθεί στην έκθεση «Από το Yellow Kid στον Conan». Καλεσμένοι θα είναι ο βετεράνος, su­ perstar σχεδιαστής John Romita Jr., ο κορυφαίος συγγραφέας Mike Ca­ rey, ο πολυτάλαντος καλλιτέχνης (σχεδιαστής-colorist-inker) D’ Istraeli και ο σύγχρονος m aster των horror comics Kyle Hotz (καλεσμένος της Jem m a Press), οι οποίοι θα βρίσκο­ νται καθόλη τη διάρκεια του τριημέ­ ρου στην εκδήλωση, υπογράφοντας δουλειές τους, σχεδιάζοντας για το κοινό, συμμετέχοντας σε panels και παραδίδοντας w orkshops σεναρίου και εικονογράφησης. Επίσης, θα υπάρχουν σε όλο το τριή­ μερο sketch ev e n ts, προβ ολές, w orkshops για την τεχνική του σε­ ναρίου και της εικονογράφησης, πα­ ρουσιάσεις νέων τίτλων από ελληνι­ κούς εκδοτικούς οίκους comics, ένα w orkshop για παιδιά προσχολικής ηλικίας και παιδιά δημοτικού, bazaar ελληνικών καταστημάτων comics και εκδοτικών εταιρειών, καθώ ς και τα

Η

Com icdom A w ards, τα μοναδικά βραβεία comics για τους έλληνες δη­ μιουργούς. Η κεντρική έκθεση -μ ία από τις ση­ μαντικότερες εκθέσεις comics που παρουσιάζονται ποτέ σε ευρωπαϊκό κοινό- φιλοξενεί συμμετοχές σ που­ δαίων δημιουργών, όπω ς οι Neal Adam s, Carl Barks, Milton Caniff, H ow ard Chaykin, Winsor McCay, Todd McFarlane, Roy Thomas, Art Spiegelman, Walt Kelly και πολλοί άλλοι. Πασίγνωστοι ήρωες, από τον Mickey Mouse, τον Dick Tracy και τον Prince Valiant, έως τον Conan, τον Spider Man και τον Swam p Thing, ζωντανεύουν μέσα από τα 31 πρω τότυπα έργα που θα στολίσουν τους τοίχους της γκαλερί Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας στην Ελληνοαμερικανική Ένωση. Η έκθεση «Από το Yellow Kid στον Conan» διοργανώνεται σε συνεργα­ σία με το Billy Ireland Cartoon l i ­ brary and M useum του Ohio State University. Τα εγκαίνια θα πραγμα­ τοποιηθούν στις 16 Απριλίου 2010, την πρώ τη ημέρα διεξαγωγής του Com icdom Con A thens 2010. Η έκ­ θεση θα διαρκέσει έω ς και τις 16 Μαΐου 2010.

Hogan's Alley

Mike Carey

δ : ρεπορτάζ

M egaton Plus με εκπλήξεις πουδα ίες προσ ω πικότητες από το χώρο της τέχνης, της οικονομίας και της πολιτικής έρχονται στην Αθήνα στο πλαίσιο του προγράμματος Megaron Plus. Χωρίς την παρουσία του Χρήστου Λαμπράκη, αλλά στο πνεύμα των δι­ κών του πολιτιστικών συλλήψεων, ο Γιάννης Μόνος, νέος πρόεδρος του Ο ργανισμού Μ εγάρου Μ ουσικής Αθηνών, παρουσίασε το πολιτιστικό πρόγραμμα για το 2010 που περιέχει πολλές προσωπικότητες, καλλιτεχνι­ κές πρωτοβουλίες, συνέδρια, εκθέ­ σεις, κ.ά. Έτσι, φ έτος θα ακούσουμε τον νομπελίστα Ορχάν Παμούκ με θέμα: «Τι γίνεται στο μυαλό μας όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα» (10/3). Τον πολυβραβευμένο αλβανό συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ (19/4). Τον βραβευμένο με Booker Τςον

Σ

Ο Ορχάν Παμούκ για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο Μέγαρο Μουσικής

Μπάνβιλ να μιλάει, με θέμα «Τα προ­ σωπεία του καλοκαιριού» (13/5), τον βραβευμένο με Πούλιτζερ ποιητή Τσαρλς Σίμικ, τον ζωγράφο Παναγιώ­ τη Τέτση, τους ποιητές Τίτο Πατρί­ κιο, Κική Δημουλά, Δημήτρη Κοσμόπουλο, Δημήτρη Αγγελή σε μια κοινή συζήτηση. Στο πρόγραμμα υπάρ­ χουν ακόμα ομιλίες και κύκλοι για τη φιλοσοφία, τη δικαιοσύνη, τα μαθη­ ματικά, την αρχιτεκτονική, τη δημο­ σιογραφία, την ψυχανάλυση κ.λπ. Ο Ζεράρ Μορτιέ και ο Ζαν Μαρί Κολομπανί, δύο ιερά τέρατα από το χώρο της όπερας και της δημοσιογραφίας αντίστοιχα, συναντώνται για μια συ­ ζήτηση κορυφής με θέμα «Η τέχνη, εργαλείο της πολιτείας» (17/5). Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επισκέψεις κορυφαίων προσωπικο­ τήτων, όπω ς η υπουργός Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης βα­ ρόνη Κάθριν Αστόν, ο Ρομάνο Πρόντι, τέως πρω θυπουργός της Ιταλίας και πρόεδρος της Κομισιόν, ο Ξαβιέ Μπερτράν, γενικός γραμματέας του κυβερνώντος κόμματος της Γαλλίας UMP (Ένωση Λαϊκού Κι­ νήματος) και ο Ανρί Γκενό, προσωπικός σύμβουλος του γάλλου π ρ οέδ ρου Νικολά Σαρκοζί, ο Λουκάς Παπαδήμος, αντιπρόεδρος της Ευρω­ παϊκής Κεντρικής Τράπεζας και ο πρ όεδρος της Ευρωπαϊ­ κής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν ΚλωντΤρισέ. ■

SERGE MOSCOVICI

JEAN MESLIER

Δεν υπάρχει θεός

Η κοινωνία δημιουργός θεών

Αυτό το βιβλίο είναι γραμμένο από

Η ψυχολογία των μαζών, η δράση των

έναν παπά που πραγματεύεται το θέμα

ενεργών μειονοτήτων, η καινοτομία

απλά και πειστικά όσο κανένας. ΟΖαν

και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις

Μελιέ είναι ο πρώτος πραγματικά άθεος

συνυφαίνονται με την πίστη, τη

συγγραφέας του Δυτικού Κόσμου. Όμως

θρησκεία, τη συλλογικότητα, τον

δεν τόλμησε να πει αυτό που αισθανόταν

ηγέτη, το χρήμα... Μόνο η αμοιβαία

όσο ζούσε. Αν είχε μιλήσει, το πιθανότερο

γονιμοποίηση της ψυχολογίας και

είναι να μην είχε διασωθεί ούτε η Διαθήκη

της κοινωνιολογίας θα εμποδίσει

του και δεν θα γινόταν πρόδρομος του

αυτήν την τελευταία να είναι μια

Διαφωτισμού, της Γαλλικής Επανάστασης

ανάπηρη γνώση και θα συμβάλει στην

και του Δαρβινισμού.

κατανόηση της αναγκαιότητας της

ISBN 978-960-210-539-9 · σελ. 311· τιμή: 20,00€

κοινωνίας να κατασκευάζει τους θεούς της και να προσωποποιείται σ'αυτούς εξασφαλίζοντας την ύπαρξη και τη

j e a n

' m e s l ie r

συνοχή της. ISBN 960-210-420-1 · σελ. 588,τιμή: 29,00€

ΛΕΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ©ΕΟΣ

εκδόσεις

www.odisseas.gr

διθερμιδω ριανά οξύτονα ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Ιθαγένειες, εθνικές ταυτότητες και ιδεοληψίες (Π)

£

F y '—'V π ω ς πολλοί το περιμέναμε, το ■ Ιζ ή τ π μ α πο υ απ ασχό λ ησε με ν _ ^ τ ό σ η ένταση πρ ο μηνάς τους κοινοβουλευτικούς μας εκπροσώ πους, εννοώ την απόδοσ η (και πόσης;) ιθαγέ­ νειας σ το υς κάθε προέλευσ ης μετανά­ στες, έμεινε κυριολεκτικά μετέωρο. Για ένα δεκαπενθήμερο ή κάτι περισσότερο πέρασε ω ς θέμα τω ν ρεπορτάζ, τηλεο­ πτικών και της έντυπης δημοσιογρα­ φίας, κα θώ ς μπερδεύτηκε με την υπό­ θεση τη ς κ. Θ άλειας Δραγώνα και το θέμα τω ν ταυτοτήτω ν, εθνοτικώ ν και άλλων, κάτι που έχει κάποια συνάφεια με το προηγούμενο, αλλά ό μω ς δεν εί­ ναι και το ίδιο πράγμα. Λέω μετέωρο, γιατί ο δημόσιος διάλογος που πήγαινε ν’ αρχίσει έμεινε από καύσιμα στη μέση του δ ρόμου, ό πω ς σ ε όλα σ χεδόν τα ζη­ τήματα που βαπτίστηκαν κρίσιμα κατά τα τελευταία χρόνια. Και η προχειρότητα μεν που χαρακτηρίζει τον τρ ό π ο π ρ ο­ σέγγισής το υ ς στις «ατζέντες» τη ς δη ­ μοσιογραφίας είναι γνω στή, και σε κά­ ποιο μέτρο εύλογη, αφ ού η επικαιρότητα υ ποχρεώ νει τη σ υνεχή αλλαγή σκόπευσης. Αλλά, η ίδια προχειρότητα δικαιολογείται να εμφανίζεται στις πρ ά­ ξεις και παραλείψ εις τη ς δημόσιας διοί­ κησης; Θέλω να πω , είναι δυνατόν η δ η ­ μόσια διοίκηση και όσοι την εκπροσ ω ­ πούν να αλλάζουν φ ο ρ εσιές και να χο ­ ρεύουν στο ρυθμό και σ το χρό νο που επιτάσσει η ακόρεστη δίψα τω ν m edia για συνεχώ ς διαφορετικά θέματα; Πριν

από λίγες μόνο μέρες, η ιθαγένεια και η μετανάστευση, σήμερα τα ελλείμματα και οι όροι τω ν δανείων; Δεν ξέρω αν έχει νόημα να συζητούμε για κάτι που προτιμούμε να το παρα­ κάμπτουμε, διοικούντες και διοικούμενοι, αλλά η εκτός ημερήσιας διατάξεως συζήτηση που έγινε σ τη Βουλή, όσο νη­ φάλια προσ πάθησα να την παρακολου­ θήσω, μου έδω σε την εντύπω ση ότι κατευθυνόταν από πολιτικά ιδεολογήματα περισσότερο, από πολιτικές αφαιρέσεις που προσ παθούν να πάρουν σχήμα εν τω γίγνεσθαι, δηλαδή από επινοήματα και όχι από θέσεις που ανταποκρίνονται σε μια σ τέρεη αντίληψη για τη σημερινή ελληνική κοινωνία. Αν η προηγούμενη

Είναι δ υνα τόν η δημόσια δ ιοίκηση και όσοι τη ν εκπροσωπούν να αλλάζουν φ ορεσιές και να χορεύουν στο ρυθμό και στο χρόνο που επιτάσσει η ακόρεστη δίψ α των media για συνεχώς δ ια φ ο ρ ετικ ά θέματα;

κυβέρνηση (και το περιορίζω εκεί, γιατί δυστυχώ ς στη δική μ ας πραγματικότητα το κάρο της δημόσιας ζω ής σέρνεται αποκλειστικά και μόνο από τις πλειοψηφίες) έδινε την εντύπω ση ε νός συνόλου που ανέλαβε τα ηνία χω ρίς να πολυξέρει το γιατί, η παρούσα κυβέρνηση δίνει από την αρχή την εντύπω ση ενός συνό­

λου μαθητευόμενων μάγων που ο κ α θέ­ νας ό,τι θέλει λέει και ό,τι θέλει κάνει. Πράγμα το ίδιο επικίνδυνο με την π ρ ο ­ ηγούμενη κατάσταση, και ίσως περισ­ σ ότερο, αν σκεφ θούμ ε ότι αυτή η έλ­ λειψη συντονισμού οφείλεται κυρίως στο ότι ο πρω θυπουργός (και ίσως το επιτελείο του) διαπνέονται από μια μυστικοπάθεια. 1Ό πω ς και οι προηγούμε­ νοι κυβερνώντες, αν και για διαφ ορετι­ κούς λόγους, δίνουν μια παραποιημένη εικόνα της οικονομίας, ενεργώ ντας επι­ πλέον ερήμην τω ν υπολοίπω ν, καθώ ς έχουν διαμορφώσει το νου και το συ­ ναίσθημά τους βάσει ιδεολογημάτων,

που ό μω ς είναι ήδη ξεπερασμένα στις άλλες δυτικές χώρες. Το βασικότερο; Σε μια χρονική στιγμή που όλα συγκλίνουν διεθνώ ς π ρ ο ς την άποψη ότι η «ανοιχτή κοινωνία» του τέλους του 20ού αιώνα δύσκολα μπορεί να επιβιώσει, και ότι η γενική τάση κατευθύνεται πια πρ ο ς τη σ ύνθεση, εκείνοι, με πρώ το και κύριο τον πρω θυπουργό και του ς οραματιστές του π εριβάλλοντος του, ευαγγελίζονται, λόγω προφ ανώ ς τη ς άγνοιάς τους (δεν είναι τυχαία η παρομοίωση τω ν μετανα­ στών με το υ ς πρ όσ φ υγες του ’22) μια κοινωνία θεσμικά αποδομημένη -α ν εί­ ναι ποτέ δυνατόν! ■

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ALBERT REBLE καθηγητής Πανεπιστημίου ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Μετάφράση Θεοφάνης Δ. Χατζηστεφανίδης Σοφία Θ. Χατζηστεφανίδου-Πολυζώη, φιλόλογοι. Σχ. 8ο, σελ. 622, αναλυτική βιβλιογραφία, ευρετήριο. Παιδαγωγικές θεωρίες και διαπλέκονται με επιτυχία μεταξύ τους μέσα από μια μεθοδολογική προοπτική που επιδιώκει να συνδυάσει την ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών με τις εκάστοτε κοινωνικοοικονομικές συνθήκες των εποχιακών ενοτήτων της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Δ. Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΑ Α πό το I 9 6 0

HENRI ΤΟΝΝΕΤ καθηγητής Πανεπιστημίου ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, η διαμόρφωσή της. Μετάφραση Μαρίνα Καραμάνου Πόνος Λιαλιάτσης, φιλόλογοι. Επιμέλεια Χριστόφορος Χαραλαμπόκης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σχ. 8ο, σελ. 215, πλούσια βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων, τόπων και θεμάτων, λέξεων και συγγραφέων. Ο συγγραφέας εξετάζει με βαθιά γνώση των πηγών, τους σημαντικότερους σταθμούς στην εξελικτική πορεία της νεοελληνικής, η οποία διαμορφώθηκε στη μακρό περίοδο που αρχίζει γύρω στο 2ο μ.Χ. αιώνα και τελειώνει με τη σύσταση του νεοελληνικού κρότους.

Προσφορά στον Πολιτισμό και στην Παιδεία Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τ.Κ. 10679 · Τηλ.: 210.36.27.318 www.papadimasbooks.gr · papadimas@atp.gr

δ:ζενερίκ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ-ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ

Εικόνες και λέξεις (Π)

Στρογγύλεψα ορισμένες γωνίες - δεν στρογγύλεφα άλλες Mark Rothko

δ

Είναι πασίγνωστη, και σχολιασμένη ποικιλότροπα, η σχέση της σελίδας με τον καμβά, η σχέση της συγγραφής με τη ζω­ γραφική, η σχέση της λογοτεχνίας με τις ει­ καστικές τέχνες. Σε κάποιους πολιτισμούς, άλλωστε, οι δύο αυτές μορφές/περιπέτειες έκφρασης συμπίπτουν, σμίγουν, ταυτίζον­ ται. Ταχέως, αλλά όχι προχείρως, ας θυ­ μηθούμε πόσο νοήμων ποιητής υπήρξε ο Γιάννης Τσαρούχης, πόσο υστερούσε η σημαντική, άλλωστε, ζωγραφική του Νί­ κου Εγγονόπουλου έναντι της εμπρηστικά δυναμικής ποιήσεώς του, πόσο μεστά γράφει ο Γιώργος Χατζημιχάλης και πόσο τιμά την ποίηση μέσω της εικαστικής του προσφοράς. Κι ακόμα, ξέρουμε ότι ο Henry Miller ζωγράφιζε με πολλά κέφια, πρωτίστως υδατογραφίες, ο Νίκος Καρούζος δεν έχανε ευκαιρία να παίξει ζωγραφί­ ζοντας με λάδια. Ο Ρίτσος και οι πέτρες του. Ο Ελύτης και οι επικολλήσεις του. Ο Κόντογλου και οι ώρες που αφιέρωνε στο γράψιμο και στις μεταφράσεις. Ο λεπταίχμηρος λόγος του Κουνέλλη και η βαρύτητα (κυριολεκτικώς) των υλικών του. Το βιβλίο του Breton Υπερρεαλισμός και ζωγραφική (μεταφρά­ ζει ο αείμνηστος Στέφανος Κουμανούδης, εκδίδει το ύψιλον/βιβλία) αλλά και του Perec η Ιδιωτική βιβλιοθήκη (άλλο φοβερό δίδυμο: Αχιλλέας Κυριακίδης και ύψιλον/βιβλία), όπου οι συγγραφείς/ποιητές καταπιάνονται τόσο δημιουργικά και παι­ χνιδιάρικα με τη ζωγραφική. Και, παραλλήλως, να τα έχουμε μαδήσει από την απα­

νωτή χρήση, τα βιβλία του Marcel Duchamp Ο μηχανικός του χαμένου χρό­ νου και του Francis Bacon Η ωμότητα των πραγμάτων (από την Άγρα αμφότερα, ενώ μεταφράζει το πρώτο η Αίλιαν Stead-Δασκαλοπούλου και ο Σπύρος Παντελάκης το δεύτερο). Και τόσα άλλα. Τόσα πολλά που μας κρά­ τησαν σε εγρήγορση παρά τις αφροσύνες, που μας έκαναν λαλίστατους στα κουτούκια και στα καπηλειά, ενώ μας επέτρεψαν ακόμα και σε αμφιθέατρα πανεπιστημιακά ενίοτε να αγορεύουμε. Πολύτιμα αναγνώ­ σματα, κι αυτά και τόσα άλλα. Και τώρα, πώ ς να μην πανηγυρίζει ο βι­ βλιόφιλος που τυγχάνει συνάμα και λάτρης της εικαστικής δημιουργίας σαν βλέπει στην προθήκη, και τσακίζεται να προμη­ θευτεί, και σπεύδει να διαβάσει τις σελίδες του τόμου Μαρκ Ρόθκο Κείμενα για την τέ­ χνη, 1934-1969 (εύγε στον συνήθη χαλ­ κέντερο Βασίλη Τομανά που μεταφράζει, και επίσης εκδίδει, στις Νησίδες του)! Ή δη έχουμε εμπλακεί σε πολύωρες συζητήσεις για το εάν θα αναγορεύσουμε το 2010 σε Ετος Ρόθκο ή Ετος Paul Celan (αμφότεροι έφυγαν πριν από τέσσερις δεκαετίες, το 1970), σε Ετος Γιάννη Τσαρούχη ή σε Ετος Νίκου Καββαδία (αμφότεροι γεννήθηκαν πριν από έναν αιώνα, στα 1910). Τώρα το βιβλίο με τα κείμενα του Ρόθκο έρχεται να μας συναρπάσει και να μας δελεάσει! Ο Ρόθκο συνομιλεί με τον καθηγητή και ιστορικό της τέχνης William Chapin Seitz, στις 22 Ιανουάριου 1952. Ο Ρόθκο αποφαίνεται: «Ενας άνθρωπος δεν ζωγραφίζει για τους φοιτητές Καλών Τεχνών ούτε για τους ιστορικούς, αλλά για τα ανθρώπινα όντα, και η αντίδραση με ανθρώπινους

s συγγένειεε όρους είναι το μόνο πράγμα που δίνει πραγματική ικανοποίπσπ στον καλλιτέχνη». Γράψιμο και ζωγραφική. Ξανά και ξανά. Και μετά να σουλατσάρουμε στον υπο­ βρύχιο κήπο της Τέχνης, στο Υπερώο των Συγκινήσεων, στην Γκαλερί Ιλεάνα Τούντα, Αρματολών και Κλεφτών, να πα­ ρασυρόμαστε στον λυτρωτικό λαβύρινθο που στήνουν για χάρη μας η Κατερίνα Νί­ κου και ο Θάνος Σταθόηουλος, εναρμονί­ ζοντας στην έκθεση Belle Vue το πολύ­ πτυχο έργο οχτώ επινοητικών και συγκι­ νητικών καλλιτεχνών. Με τον Thomas Bernhard, με ένα ολιγόλεκτό του, από το βιβλίο Ο μίμος των φω­ νών (μετάφραση Αλέξανδρος Ίσαρης, εκ­ δόσεις Άγρα), να εμπνέει, να καθοδηγεί: «Δύο καθηγητές του πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν, που συνδέονταν φιλικά με­ ταξύ τους και είχαν καταλύσει στο Χάιλιγκενμπλουτ, έφτασαν κάποτε, ύστερα από ανάβαση πολλών ωρών, στην τοπο­ θεσία πάνω από τον παγετώνα, όπου βρί­ σκεται πάνω σ’ ένα βάθρο ένα τηλεσκό­ πιο. Παρόλο που ήταν σκεπτικιστές, δεν έπαυαν να εκθειάζουν τη μοναδική ομορ­ φιά αυτών των βουνών και, πριν φτάσουν καλά-καλά εκεί που ήταν το τηλεσκόπιο, άρχισαν να προτρέπουν ο ένας τον άλλον να κοιτάξει πρώτος απ’ αυτό, για ν’ αποφύγει ο καθένας τη μομφή του άλλου ότι βιάζεται πολύ. Τελικά συμφώνησαν να πάει πρώτος ο πιο μεγάλος, ο πιο μορφω­ μένος και, φυσικά, ο πιο ευγενικός, ο οποίος είπε ότι πράγματι συγκλονίστηκε απ’ αυτό που είδε. Όμως όταν πλησίασε το τηλεσκόπιο ο συνάδελφός του, δεν είχε κολλήσει ακόμη τελείως το μάτι του εκεί, όταν έβγαλε μια δυνατή κραυγή και έπεσε κάτω νεκρός. Ο φίλος εκείνου που πέθανε με αυτόν τον τόσο περίεργο τρόπο σκέ­ φτεται ακόμη και σήμερα, όπως είναι φυ­ σικό, τι να είδε άραγε ο συνάδελφός του από το τηλεσκόπιο, γιατί σίγουρα δεν είχε αντικρίσει την ίδια εικόνα». ■ Πλατεία Παπαδιαμάντη, 16/02/2010

0 Τζόιε έχει

§ ως αναγνώστης ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΟΤΟΠΟΥΛΟΥ

ε εποχές που ξανασυζητάμε για την «εθνική κυριαρχία» μας, καλό θα ήταν τουλάχιστον να γνωρίζαμε - ή να θυμόμαστε- την Ιστορία μας. Ο Αξελός έλεγε ότι η συλλογική μας λει­ τουργία βασίζεται στο κουτσομπολιό και στη διαρκή απώθηση της «μεγάλης εικό­ νας». Θα πρόσθετα ότι ω ς κοινωνία πά­ σχουμε από ένα ιδιότυπο σ ύνδρομο «ιστορικής άνοιας» (και όχι άγνοιας): όσο πιο οδυνηρά και διδακτικά είναι κάποια γεγονότα, τόσο πιο γρήγορα τα απω­ θούμε. Δυο πρόσφατα βιβλία-καταθέσεις μας ξαναφέρνουν στη μνήμη δυο ιδιαί­ τερα φορτισμένες στιγμές της σύγχρονης πολιτικής μας ζωής, από τις οποίες, φ ο ­ βούμαι, ελάχιστα διδαχθήκαμε. Και για την περιπέτεια των Ιμιών και για την «υπόθεση Κοσκωτά» και τη «δίκη του Ανδρέα» το τι σ υνέβη και το τι συνέπειες είχε είναι μάλλον δεδομένο και απλό μέσα στην οριακή, και στις δύο περιπτώ­ σεις, επικινδυνότητά του. Τον Ιανουάριο του 1996 γλιτώσαμε την έσχατη στιγμή έναν πόλεμο με την Τουρκία, σ ε ένα επει­ σόδιο που ξεκίνησε ως συνηθισμένη αψι­ μαχία στο Αιγαίο αλλά «συμβολοποιήθηκε» από τις δυο πλευρές (και μάλιστα με καθυστέρηση: από την προσάραξη του τουρκικού πλοίου στη βραχονησίδα μέχρι τη «νύχτα των Ιμιών» πέρασε σχε­ δόν ένας μήνας), με τις εκατέρωθεν ασταθέστατες κυβερνήσεις (λόγω πρό­ σφατης ανάληψης -Σ η μ ίτη ς- ή έλλειψης νομιμοποίησης -Τσιλέρ) να κινδυνεύουν να χάσουν τον έλεγχο, ο οποίος ανακτή­

Σ

θηκε σε μεγάλο βαθμό λόγω της ανάμι­ ξης των Ηνωμένων Πολιτειών. Φυσικά αυτή η περίληψη θα έπρεπε να συμπλη­ ρωθεί με την απουσία της Ευρώπης (και του ΝΑΤΟ), την «εργαλειοποίηση» της διαμάχης από τις ΗΠΑ, που την είδαν, σε πρώ τη τουλάχιστον φάση, ως ευκαιρία για μια «λύση πακέτο», τις δύσκολες σχέ­ σεις μεταξύ πολλών νέων υπουργών με τον πρω θυπουργό και τη στρατιωτική ηγεσία στην Ελλάδα, την οριακή κατί­ σχυση των ψυχραιμότερων φωνών, την μάλλον τυχαία ανάληψη όλου του αμερι­ κανικού διαπραγματευτικού βάρους από τον Χ όλμπρουκ και τη «συμφωνία χαρα­ κτήρων» με τον έλληνα συνομιλητή του Θ. Πάγκαλο, τον μεγεθυντικό έως παραμορφώσεως, ένθεν κακείθεν, ρόλο του Τύπου. Οι δημοσιογράφοι συγγραφείς Ελλις και Ιγνατίου μας βάζουν στο κλίμα, μας π ροσφέρουν μια χρήσιμη εξωτερική οπτική μέσα από τα απόρρητα τηλεγρα­ φήματα των Αμερικανών (που μπορεί να ήταν απόρρητα, δεν είναι όμως ασφαλώς αμερόληπτα) και δεν διστάζουν να ξαναθέσουν στο τραπέζι τα ανοιχτά ερωτή­ ματα: πώ ς ανατράπηκε μέσα σε μια βρα­ διά ο συσχετισμός στρατιωτικών δυνά­ μεων με την κατάληψη από τους Τούρ­ κους των «Δυτικών Ιμιών»; (εν γνώσει ή και σε συμφωνία με τις ΗΠΑ;) Γιατί ο Ελ­ ληνας πρω θυπουργός αισθάνθηκε την ανάγκη, στην απίστευτα φορτισμένη συ­ νεδρίαση της Βουλής (με τη Νέα Δημο­ κρατία να χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «προδοσία», «χαρακίρι» και «Γουδί»), να

Εκλεκιικέε συγγένειεε ευχαριστήσει τους Αμερικανούς; (από απλό φερ-πλέι ή ετοιμάζοντας προσε­ χείς κινήσεις του;) Πάνω απ’ όλα: πόσο κοντά βρεθήκαμε στον πόλεμο και πόσο «δίκαιος» για τα ελλπνικά συμ­ φέροντα θα ήταν αυτός; Εδώ, μέσα από τις γραμμές, αλλά αναμφίβολα, δίνουν και τις απαντήσεις: τρομερά κοντά και καθόλου, αντίστοιχα. Ανεπούλωτες έχουν σε μεγάλο βαθμό μείνει και οι πλπγές από το «βρώμικο 89». Ο Αντώνπς Βγόντςας, με πολύ με­ γαλύτερο θερμότατα, ξαναφέρνει στο προσκήνιο το απίστευτο σκάνδαλο και τπν πολιτική δίκπ. Διαβάζοντάς τον αν­ τιλαμβανόμαστε πω ς π Ελλάδα είναι και παραμένει- η χώρα όπου ένας απα­ τεώνας μπορεί να γίνει σε δέκα μήνες προϊστάμενος εσωτερικού ελέγχου σε μια Τράπεζα στπν οποία προσλήφθπκε με ψεύτικα χαρτιά και σε πέντε χρόνια να τπν αποκτήσει με λεφτά που υπε­ ξαιρούσε από τπν πρώ τπ στιγμή χωρίς να πιαστεί από κανέναν έλεγχο. Είναι π χώρα όπου αυτός ο απατεώνας γίνεται συνομιλπτής και συνδαιτυμόνας σύμπασας τπ ς κυβέρνπσπς και τπ ς αντιπολίτευσης και αποκτά ακώλυτα λαϊκή ισχύ μέσω του Τύπου (αυτού που απο­ κτά και αυτού που τον πολεμά) και του ποδοσφαίρου. Είναι π χώρα που στο όνομα τπ ς αναγκαίας κάθαρσπς πολιτι­ κοποιεί τ π Δικαιοσύνπ, ποδοπατά υπο­ λήψεις, προσάγει χωρίς στέρεες απο­ δείξεις και γελοιοποιεί κάθε αίσθημα δι­ καίου. Είναι επίσης η χώρα που επιτρέ­ πει σε έναν ηγέτη που δικάστηκε και αθωώθηκε να επανακτήσει την εξου­ σία, αλλά που δεν παύει ω ς σήμερα να δρα με το συναίσθημα και όχι τη λο­ γική, να διεκδικεί την εκδίκηση και όχι τη δημιουργία. 1

(0 Τζόιε έχει

...«αδελφό» τον ίι\Ζτσλερ' * Αμφότεροι αναδεικνύουν τη συνειδησιακή ροή.

συνεχίζεται

Eric Carle Απ’ την κορφή ώς τα νύχια Μετάφραση: Ελένη Λουκά κη Καλειδοσκό­ πιο, 2007 σ. 25, € 6,50

α μωρά διαβάζουν. Διαβάζουν; 'Οχι λέξεις, αλλά εικόνες. Διαβάζουν ει­ κόνες; Ναι, και παίζουν! Οπως και να ’χει, τα μωρά έχουν βιβλία. Ο αμερικανός συγγραφέας Eric Carle, με παγκόσμιες επι­ τυχίες στα βιβλία για πολύ μικρά παιδιά, είπε μια μεγάλη κουβέντα: τα μωρά χρει­ άζονται «παιχνίδια που να διαβάζονται και βιβλία που να παίζονται». Ο Eric Carle δη­ μιούργησε σχολή. Πράγματι, εδώ και πολλά χρόνια έχουν εμφανιστεί στην αγορά του βιβλίου ευφάνταστα βιβλία ειδικά για μωρά. Βιβλία με έντονα καθαρά χρώματα, μικρού μεγέθους, κατάλληλα για μικρά χεράκια, μαλακά από ύφασμα, σκληρά από χαρτόνι, με τρύπες για να εξερευνούν τα δαχτυλά­ κια, με διαφορετικό υλικό σε κάθε σελίδα για να εξασκείται η αφή, βιβλία με κουκλάκια, βιβλία που μιλούν και τραγουδούν, βιβλία με κινούμενες εικόνες ή άλλα που παίζουν κρυφτό με τις εικόνες, μια μεγάλη ποικιλία... Και η θεματολογία τους... οτιδή­ ποτε μπορεί να κεντρίσει την περιέργεια, με φόντο την έγνοια των ενηλίκων για γνώσεις και δεξιότητες, νοητικές, κινητικές, κοινω­ νικές, ώστε να ασκηθούν, να σταθούν στο

Τ δ

δικό τους κόσμο και να οργανώσουν την προσωπικότητά τους. Η παρατήρηση των εικόνων και η απομνημόνευση, η αναγνώ­ ριση, τα σχήματα, τα χρώματα, τα αντικεί­ μενα, ζώα, φυτά, τρόφιμα, οι καθημερινές δραστηριότητες, όπω ς ντύνομαι, τρώω, κοιμάμαι, παίζω, ανοίγω, κλείνω, τραβάω, αγγίζω, έννοιες, όπω ς πάνω, κάτω, έξω, μέσα, ήχοι, κ.λπ. προσφέρονται για διάλο­ γο με τα πολύ μικρά παιδιά. «Ναι, μπορώ», δηλώνει ο ήρωας του βιβλίου Απ’την κορφή ώς τα νύχια. Ο Eric Carle ορ­ γανώνει την αυτοπεποίθηση μέσω της μί­ μησης απλών κινήσεων και της αντίληψης του μωρού για τις δυνατότητες του σώμα­ τος. Είναι λοιπόν μια παιγνιώδης πρόταση για απλά μαθήματα γυμναστικής. «Μπορείς να το κάνεις;» ρωτά ο πίθηκος. «Ναι, μπο­ ρώ», απαντά ο αναγνώστης και δοκιμάζει μια «άσκηση» αποκρυπτογραφώντας την εικόνα του ζώου που την κάνει. Λίγες προ­ τάσεις συγκεκριμένες και επαναλαμβανόμε­ νες, οι οποίες δίνουν ρυθμό καθώς ξεφυλ­ λίζεις τις σελίδες. Ο Eric Carle είναι σχεδόν 80 ετών. Η Martine Perrin έχει τα μισά του χρόνια και κα­ τασκευάζει εικονογραφημένα βιβλία που μοιάζουν με αντικείμενα. Σελίδες γεμάτες χρώμα και μια ζωγραφιά σε καθεμιά, σελί­ δες ντεκουπαρισμένες που κλείνουν το μά­ τι σ’ αυτόν που ψάχνει να βρει τι κρύβεται από κάτω, προτάσεις που μιλούν σαν ποίη­ μα, βιβλία με απώτερο σκοπό να ξαφνιάσουν τους λιλιπούτειους αναγνώστες και να τους κάνουν να ονειρευτούν, να ανακαλύψουν, να οργανώσουν, να κάνουν συ­ νειρμούς. Ο κύριος Κροκ, της Τζο Λοτζ, είναι ένας πολύ φιλικός κροκόδειλος που παίζει κρυ-

Εκλεκιικέδ συγγένειεε φτό. Αν η έμφυτη περιέργεια των παι­ διών νικήσει, θα ανασηκώσουν τα κινού­ μενα μέρη και θα βρουν ένα σωρό χρή­ σιμα πράγματα για την παιδική ζωή τους. Στο Αγγίζω το αγρόκτημα αγγίζουν και χαϊδεύουν πραγματικά τα ζωάκια του αγροκτήματος, ενώ μπορεί ακόμα και να μιμηθούν τις φωνές τους, εκτός κι αν βρουν -υπάρχουν και τέτοια- βιβλία με ήχους. Στην πραγματικότητα, αυτά τα βιβλία εί­ ναι τα πρώτα βιβλία δραστηριοτήτων με τα οποία έρχονται σ’ επαφή τα παιδιά. Οι απλές σαφείς εικόνες και ο λιτός λόγος εξοικειώνουν, μέσα από το παιχνίδι, τα πολύ μικρά παιδιά με το βιβλίο. Είναι επί­ σης οργανωμένα σε σειρές, ώστε ο τύ­ πος τους και οι ήρωες, εφόσον υπάρ­ χουν, να είναι αναγνωρίσιμοι. Το παιχνίδι είναι η κατεξοχήν δραστηριότητα μέσα από την οποία τα παιδιά κάθε ηλικίας ακόμα και τα μωρά- αποκτούν εμπειρίες και γνωρίζουν τον κόσμο. Ψάχνουν λοι­ πόν, ή μάλλον ψαχουλεύουν, τη γνώση στα βιβλία τους. Ακόμα κάτι σημαντικό: η συνανάγνωση, δηλαδή ο διάλογος με αφορμή κοινά εν­ διαφέροντα! Διαβάζοντας μαζί και παί­ ζοντας μαζί προσθέτουμε μια επιπλέον διάσταση στη σχέση με τα παιδιά μας. ■

ΐ'Ο Τζόιs έχει

1

...«\Α α θ ϊΛ Τ ΐΛ »

Τον Ινφάντε* * Συγγραφέα που υιοθέτησε τις τεχνικές του Ulysses.

Α κόμα: Για γονείς: Μπερτράν Κραμέρ, Επάγγελμα μωρό (Καστανιώτης, 2009). πώς τα μωρά μαθαίνουν να ανταποκρίνονται στις προσδο­ κίες των γονιών τους. Λίζα Μίλερ, Κατανοώντας το βρέφος σας (Καστανιώτης, 1995), ψυχική ανάπτυξη και εξέλιξη της προσωπικότητας τον πρώτο χρόνο της Ζωής.

~£S. Τ σ

p|aQ'|i

www.toposbooks.gr συνεχίζεται...

δ:χω ρίς προϋπηρεσία ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΞΕΝΑΡΙΟ

Αλέξανδρος Καπα

Η ρουφήχτρα PS.2009

πάρχουν λογοτεχνικές αφηγή­ σεις που αντλούν τη νομιμότητά τους από την αυθεντική σχέση τους με την πραγματικότητα και από τον τρόπο με τον οποίο δια­ χειρίζονται τη σχέση αυτήν. Υπάρχουν άλλες, οι οποίες, αρνούμενες εξαρχής την υποταγή τους στην πολυώνυμη πραγματικότητα, νομιμοποιούν λογο­ τεχνικά την ύπαρξή τους ακριβώς με την άρνηση αυτήν. Και υπάρχει μια τρίτη κατηγορία, ενδιάμεση, η οποία αποδέχεται ένα μίνιμουμ πραγματικό­ τητας, θεμελιώνει πάνω σ’ αυτό τη λο­ γοτεχνική σύμβαση και το υπόλοιπο, κατά περίπτωση, το αποθεώνει ή το περιγελά. Σ’ αυτήν την κατηγορία ανή­ κει και η Ρουφήχτρα του Αλέξανδρου Κάππα. Ο ψευδώνυμος συγγραφέας επινοεί ένα σεμινάριο δημιουργικής γραφής όχι όμως κατά τα ειωθότα. Μολονότι πολλά από τα επιμέρους στοιχεία που συνθέτουν αυτό το σεμινάριο (πρό­ σωπα, «διδακτική» κ.λπ.) απηχούν την πραγματικότητα -και μάλιστα μερικά από αυτά δέχονται τον ανηλεή σαρ­ κασμό του αφηγητή- η όλη σύνθεση, χάρη στους επιδέξιους χειρισμούς του συγγραφέα, ισορροπεί στο τεντωμένο σκοινί ανάμεσα σε παραμορφωμένη πραγματικότητα και ευθειασμένη φαν­ τασία. Στη διάρκεια του σεμιναρίου, που γί­ νεται σε ακατονόμαστο ελληνικό νησί, αναμοχλεύονται πάθη, σαρκάζονται

Υ

στάσεις, πλέκονται ειδύλλια, φου­ σκώνουν εγωισμοί -μ α κυρίως ανασυντίθεται, μέσ’ από τον πρωτοπρόσωπο αφηγητή και την εσωτερική του εστίαση, μια νέα πραγματικό­ τητα, που αθροίζει την «πραγματική» του σεμιναρίου στη φαντασιακή του αφηγητή και, σίγουρα, στην αντί­ στοιχη φαντασιακή του συγγραφέα. Και καθώς όλα είναι μάταια στον μά­ ταιο τούτο κόσμο, οι καμιά τριαντα­ ριά επίδοξοι συγγραφείς του σεμινα­ ρίου, γνήσια τέκνα του Εγγονόπουλου και του Γκομπρόβιτς, θα συγχωνευ­ τούν σε μια κορυφαία περιδίνηση, όπου θα κυριαρχεί ο φ όβος - ή η απουσία του. Αλλωστε, όπω ς όλοι γνωρίζουν, το κείμενο δεν έχει συγ­ γραφέα -όλοι είμαστε συγγραφείς όλων των κειμένων. Υπό την έννοια αυτήν, η σύντηξη των τριάντα νομα­ ταίων που παρακολουθούν το σεμι­ νάριο -άλλως: κατάποση στη ρουφή­ χτρ α - μικρή σημασία έχει: σημασία έχει ότι η Ρουφήχτρα γράφτηκε. Γράφτηκε -κ α ι γράφτηκε καλά. Όποιος ή όποιοι και αν κρύβονται πίσω από τον ψευδώνυμο συγγρα­ φέα, η νουβέλα που μας προτείνει (ουν) είναι ένα ενδιαφέρον κείμενο που το συνθέτουν «φωνές αλλότριες». Με προφανή την πρόθεση της παρώδησης -ακόμ η και στο νοσταλγικό εξώφυλλο, που προσομοιάζει στη Μάσκα των παιδικών μου χρό­ ν ω ν - και με έναν ορίζοντα αναφοράς απολύτως συγκεκριμένο, η Ρουφή­ χτρα ρουφιέται απολαυστικά και γό­ νιμα από τον προσερχόμενο αναρροφέα. ■

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 2008

ΒΑΣΙΛΙΚΗΚΑΡΑΒΑΚΟΥ Δοκίμια σ την Ε γελιανή Φιλοσοφία της Παιδείας

d h ite ttte r # Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ

Διδότου 37,10680 ΑΘΗΝΑ · 210-36.42.003 · info@dardanosnet.gr · www.dardanosnet.gr

δ:συνέντευξη ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟ

«Γράφω ενάντια στη λήθη»> Πόσοι έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να γράψουν ένα μυθιστόρημα που να σχετίζεται με τη βιβλιοφιλία, να έχει λογοτεχνικές αρετές και ταυτοχρόνως να συναντά την παγκόσμια αποδοχή των αγοραστών, ανεξαρτήτως γούστου και παιδείας; Ελάχιστοι, μεταξύ αυτών και ο Κάρλος Ρουίθ Θαφόν. Ο συγγραφέας των βιβλίων Η σκιά του ανέμου (Λιβάνπς) και Το παιχνίδι του αγγέλου (Ψυχογιός) έχει ως ήρωες τα ίδια τα βιβλία, τους παλαιοβιβλιοπώλες, τους βιβλιόφιλους, τους εκδότες, τους τυπογράφους, τους συγγραφείς. Εμπνέεται από τους κλασικούς του 19ου αιώνα αλλά μιλάει για το σήμερα, τη μνήμη, τη λήθη, τη ματαιοδοξία, την προδοσία, τις μεγάλες ιδέες και τον πολιτισμό. Τα έργα του θα μπορούσαν να έχουν ως μότο τη ρήση του Μαλαρμέ: «Ο κόσμος υπάρχει για να καταλήξει σε ένα βιβλίο».

Κ ύριε Θ αφ όν, έχει κάνει ε ν τ ύ ­ πωση ότι και τα δ ύο μεγά λα μ υ θισ το ρ ήματά σας είν αι β ιβ λιο φ ιλικά. Ο αναγνώ σ τη ς που έχει δ ια ­ β άσ ει πολλά βιβ λία θα α ν αγν ω ρ ί­ σει μέσ α σ ε αυ τά το υς σ υγγρ α­ φ ε ίς που αγαπ άτε και σας επ ηρέ­ ασ αν και θ α χαρεί. Παράλληλα, τα δ ύο αυ τά μ υ θισ το ρ ή μ ατα έγ ιν α ν μπεστ σ έλερ , που σ η μαίνει ότι αγαπ ήθηκαν και από πολλούς, οι οποίοι δ εν είν α ι β ιβ λιόφ ιλο ι. Πώς ε ξ η γ είτ ε αυτή ν τη ν αν τίφ ασ η ; Τι αγαπούν οι μη β ιβ λιόφ ιλο ι στα μ υ θισ το ρ ή μ ατά σας;

Δεν βλέπω υποχρεωτικά κάποια αν­ τίθεση σε αυτό. Τα βιβλία είναι σ χε­ διασμένα έτσι ώστε να ανταποκρίνονται σε διαφορετικά επίπεδα, έτσι ώστε η λογοτεχνική σκευή κάθε ανα­ γνώστη να βρει μια διαφορετική από­ κριση μέσα στο μυθιστόρημα. Μπο­ ρείς να ευχαριστιέσαι και να ανακα­ λύπτεις πολύ περισσότερα μέσα στο βιβλίο, ανάλογα και με το τι προσ φ έ­ ρεις εσύ ο ίδιος σε αυτήν τη δια­ δρομή. Ακόμα κι αν δεν έχεις καθό­ λου λογοτεχνικές εμπειρίες, το μυθι­ στόρημα πρέπει να είναι ικανό να σε ψυχαγωγεί και να σε ελκύει με το στόρι, τους χαρακτήρες, τη δραματικοποίηση και τη γλώσσα. Τελικά αυτή είναι η επιδίωξή μου. Η λογοτε­ χνία βασίζεται στη γλώσσα και το στυλ. Οι αναφορές και ένα κάποιο «σκέρτσο» στο λογοτεχνικό παιχνίδι που προτείνει ένα μυθιστόρημα είναι ένα πρόσθετο στρώμα, αλλά εγώ προσπαθώ να προσφ έρω κάτι ενδια­ φ έρον για διαφορετικά είδη αναγνω­ στών και να τους κάνω να ενδιαφερ­

θούν στην ουσία για το τι σημαίνει λογοτεχνία και τι μπορεί να προσ φ έ­ ρει αυτή. Γράφω για μια μεγάλη γκάμα αναγνωστών. Βασικά γράφω για οποιονδήποτε αγαπάει να διαβά­ ζει, ακόμα και γι’ αυτούς που δεν γνωρίζουν ότι τους αρέσει να διαβά­ ζουν. Θέλω να πιστεύω πω ς μπορώ να κάνω κάποιον να φτάσει στην υπέρβαση και να γίνει αναγνώστης. Δεν είναι και λίγο. Αλλά, όπω ς είπα, το βιβλίο προσπαθεί να προτείνει πολλά πράγματα σε πολλούς διαφο­ ρετικούς αναγνώστες. Επειδή εξαρτάται από πόσα βιβλία έχει διαβάσει κάποιος μέχρι τώρα και από τι είδους ενδιαφέροντα έχει και ποιες ευαι­ σθησίες, νομίζω ότι θα βρει διαφο­ ρετικά επίπεδα και στοιχεία στα βι­ βλία μου. Α ναπ όφευκτα, δ ια β ά ζο ντα ς τα β ιβλία σας σ κέφ τετα ι κάποιος τον Τσαρλς Ν τίκενς ή το ν Α λ έξα ν δ ρ ο Δ ουμά. Τι είναι αυ τό που, κατά τη γνώμη σας, σας δ ιαφ ορ οπ οιεί από την εποχή εκείνω ν των αφ η γ ή ­ σεων;

Αυτό που λέτε είναι πολύ κολακευ­ τικό. Νομίζω ότι γενικά τα αρχιτε­ κτονικά και τεχνικά στοιχεία της γρα­ φ ή ς έχουν εξελιχθεί πάρα πολύ από την εποχή των γιγάντων του 19ου αι­ ώνα. Με κάποιον τρόπο νομίζω ότι η λογοτεχνία, όπω ς όλες οι τέχνες και οι επιστήμες, έχει εξελίξει και ανα­ πτύξει τη δική της «τεχνολογία». Στη διάρκεια του 20ού αιώνα έχουν γίνει τεράστιοι πειραματισμοί στη φ όρμα, στα είδη, σ το στυλ, στα επίπεδα ανά­ γνωσης. Ξέρουμε τόσα πολλά πράγ-

δισυνέντευξη

ματα για την αφήγηση ώ στε να μπο­ ρούμε να χρησιμοποιήσουμε τις με­ γάλες φιλοδοξίες και το πνεύμα που ενέπνευσαν τους μεγάλους του 19ου αιώνα σ το έργο τους, ενσωματώνον­ τας όμως όλα τα στοιχεία της αφή­ γησης που έχουμε μάθει στη σύγ­ χρονη εποχή. Ο Ντίκενς, ο Δουμάς και άλλοι έγραφαν σε μια εποχή όπου οι αναγνώστες ήταν απείρως λιγό­ τερο έμπειροι απ’ ό,τι οι σημερινοί. Η απόλυτη φύση της γλώσσας, της λο­ γοτεχνικής επινόησης και της δομής του κειμένου έχουν εξελιχθεί με πολ­ λούς τρόπους. Π ροσπαθώ να ανταποκριθώ σε αυτά και, παρόλο που εμπνέομαι από τους μεγάλους μαστόρους του παρελθόντος, προσπαθώ να προσθέσω τη δική μου προσφορά και, ελπίζω, κάτι που είναι ταυτοχρόνω ς νέο αλλά περιέχει και τη λογοτε­ χνική παράδοση του παρελθόντος. Η πόλη σας, η Βαρκελώ νη, την οποία έχω επ ισ κ εφ θεί, είν α ι πολύ ό μ ο ρφ η και λαμπερή. Δ ύσκολα αν αγν ω ρ ίζει ο επισ κέπτης τ ο γ ο τ­ θικ ό σ τοιχείο που τ ης δ ώ σ ατε στα μ υ θισ το ρ ή μ ατά σας. Γιατί θ ε λ ή ­ σ α τε να μ ιλ ή σ ετε για το « μ α ύ ρ ο » σ το ιχείο της πόλης και όχι για το φ ω τεινό της;

Πιστεύω ότι όσο πιο πολύ χρόνο μέ­ νεις στην πόλη τόσο συνειδητοποιείς το «γοτθικό» στοιχείο της, το οποίο δεν είναι ορατό από τον περαστικό επισκέπτη ή τουρίστα. Η πόλη από μόνη της, όπω ς όλες οι παλιές πό­ λεις, έχει τα δικά της σκοτεινά μυ­ στικά και πιστεύω ότι έχει ενδιαφέ­ ρον να εξερευνήσεις την «ψυχή» της

πίσω από τις πρώ τες εντυπώσεις και την επιφανειακή εικόνα που της έχει προσδώ σει τα τελευταία χρόνια η τουριστική ευφορία. Έ χ ε τ ε πει ότι δ εν γ ρ ά φ ε τ ε για το ν εα υ τό σας αλλά για το ν α ν α ­ γνώ στη. Τι προέχει όμως ό ταν κά­ θ ε σ τ ε να γ ρ ά ψ ε τε μπροστά σε έν α άσπρο χαρτί; Η ψυχή σας, ο αν αγνώ σ της ή κάτι άλλο;

Αυτό που εννοούσα είναι ότι προ­ σπαθώ να γράψω κάτι που δεν θα έχει αξία μόνον για μένα αλλά ελπίζω και για τους αναγνώστες. Πιστεύω ότι μια κρίσιμη πτυχή για τη λογοτεχνία είναι η επικοινωνία και ότι κάτι θαυ­ μάσιο συμβαίνει όταν προσπαθείς να εδραιώσεις μια σύνδεση μεταξύ κει­ μένου και αναγνώ στη. Βεβαίως πάντα γράφ εις καταρχήν για τον εαυτό σου, αλλά ο απώτερος στόχος μου είναι αυτό που θα δημιουργήσω να έχει κάτι να προσφέρει στους άλ­ λους, πέρα από τον εαυτό μου. Τε­ λικά προσπαθώ να έχω γράψει κάτι αξιοπρεπές, αρκετά καλό για να δι­ καιούται να εκδοθεί και να διαβαστεί από άλλους. Το «Κ οιμητήριο των λησμονη­ μένω ν β ιβλίω ν» είναι έν α α ξεπ έ­ ρα στο εύρημα. Είναι μήπως και έν α σχόλιο πάνω στο σήμερα, όπου πολλοί τίτλο ι εκ δ ίδ ο ν τα ι αλλά ίσως οι άνθρωποι δ ιαβ άζο υν λιγότερο; Αν σ υμβαίνει αυτό, ποια είναι η γνώμη σας, γιατί συμβαίνει;

Δεν νομίζω ότι πράγματι ο κόσμος διαβάζει σήμερα λιγότερο, ανεξάρ­ τητα αν δημιουργείται μια τέτοια εν-

τύπωση. Τα πραγματικά στοιχεία δεί­ χνουν ακριβώς το αντίθετο. Ποτέ πριν στην ιστορία δεν γράφονταν, εκδίδονταν και διαβάζονταν τόσα πολλά πράγματα. Αλλά υφιστάμεθα έναν υπερκορεσμό που μας οδηγεί να πιστεύουμε το αντίθετο. Υπάρχει τόσο πολύ υλικό εκεί έξω που είναι δύσκολο να το ανακαλύψεις. Το ζή­ τημα είναι ότι πιθανόν δεν μας αρέ­ σει κάποιες φ ορές υποχρεωτικά αυτό που διαβάζουν οι άνθρωποι και θα θέλαμε να διάβαζαν κάτι άλλο. Αυτό είναι προφανώς δικό μου και δικό σας δικαίωμα, αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε, και πιθανόν να είναι καλύτερα, τι επιλέγει ο κόσμος να διαβάσει ή να σκεφτεί. Εχω την αίσθηση ότι αυτό που συμ­ βαίνει και συμβολικά θέλει να σημει­ ώσει το «Κοιμητήριο των λησμονη­ μένων βιβλίων» είναι το ζήτημα της καταστροφής της μνήμης, που έχει ω ς αποτέλεσμα την απώλεια της ταυ­ τότητας. Η διαγραφή της ιστορίας, των ιδεών και της συστηματικής λή­ θης σε ό,τι μας έχει κάνει να είμαστε αυτό που είμαστε, για ό,τι έχει συμ­ βεί πριν από εμάς, προκαλεί συνεχή διάβρωση των βασικών στοιχείων της σκέψης και προωθεί μια κουλ­ τούρα της «βουής και της μανίας», αλλά με ελάχιστη ουσία. Έ χ ετε πει ότι είσ τε έν α ς α φ η ­ γητής. Δ ιη γείσ τε ισ τορίες και αυτό σας γεμ ίζει. Δ ια β ά ζ ετε ισ τορίες άλλω ν σ υγγραφέω ν. Σας συγκινούν ισ το ρίες από τον κόσμο της πραγματικότητας που θα μπορού­ σαν να είναι υλικό για το έρ γο σας;

Βεβαίως. Οι εμπειρίες και οι παρατη­ ρήσεις της πραγματικής ζω ής είναι μια σοβαρή πηγή έμπνευσης για μένα, με τον ίδιο τρόπο που είναι, πι­ στεύω, για όλους τους συγγραφείς. Η λογοτεχνία είναι ή οφείλει να είναι το μεγάλο βιβλίο της ζωής και εμείς γρά­ φουμε για ό,τι παρατηρούμε και κα­ ταλαβαίνουμε. Τα μ υ θισ το ρ ή μ ατά σας έχο υ ν κ ινη μ ατο γρ αφ ικό χαρ ακτή ρ α, θα μπορούσαν να μ ετα φ ερ θ ο ύ ν σ τον κ ινη μ ατο γρ άφ ο ; Θ α το επ ιδιώ κα­ τε;

Είμαι από παλιότερα ανακατεμένος με την κινηματογραφική βιομηχανία, αποτελεί -κ α ι πιθανόν να αποτελεί πά ντα - ένα σημαντικό μέρος της ζω ής μου. Αλλά όταν γράφ ω ένα μυ­ θιστόρημα ενδιαφέρομαι μόνο γι’ αυτό. Πολλοί με προσέγγισαν στο πα­ ρελθόν με την πιθανότητα να βρουν εφαρμογές του έργου μου στη με­ γάλη οθόνη. Στην πραγματικότητα πολλοί φίλοι μου ανήκουν στη βιο­ μηχανία του κινηματογράφου και περνώ πολύ χρόνο στο Λος Αντζε­ λες, οπότε αυτές οι προτάσεις είναι κάτι συνηθισμένο γύρω μου. Π ρος το παρόν είμαι ευτυχισμένος που γράφω βιβλία που είναι βιβλία και φιλοδο­ ξούν να είναι βιβλία. Ο κινηματογρά­ φ ο ς είναι ένα σπουδαίο μέσον, αλλά πιστεύω ότι κανένα μέσο δεν μπορεί να διηγηθεί μια ιστορία με τον πλούτο, το βάθος και την πολυπλοκότητα ενός πετυχημένου μυθιστο­ ρήματος. Είμαι περήφανος και ευτυ­ χισμένος όταν γράφ ω μυθιστορή­ ματα που παραμένουν μυθιστορή-

Κάρλος Ρουίθ Θαφόν Το παιχνίδι του αγγέλου Μετάφραση: Κατερίνα Ρούφου Ψυχογιός, 2009 σελ. 600, € 19,90

δισ υνέντευξη

ματα. Δεν χρειάζεται να γίνουν τα πάντα σινεμά, σίριαλ ή ηλεκτρονικό παιχνίδι. Ό χι πω ς είναι κακό όταν συμβαίνει. Υπάρχουν πολλοί ταλαν­ τούχοι άνθρωποι σε αυτά τα πεδία, αλλά νομίζω ότι τα βιβλία που έχω γράφει τα τελευταία χρόνια είναι με πολλούς τρόπους βιβλία για τα βι­ βλία, για τη λογοτεχνία, τους ανα­ γνώ στες, τους σ υγγραφείς, τη γλώσ­ σα, τη φόρμα... Νομίζω ότι δεν χρει­ άζεται, ούτε πρέπει, να γίνουν ταινίες. Ανήκουν στον κόσμο των βιβλίων και εκεί θα παραμείνουν. Α ν και η πλοκή τω ν έρ γω ν σ ας ε ξε λ ίσ σ ε τα ι σ το

δ 32

°>

°d

ισπανικό έ δ α ­

φ ο ς και οι ισ πανοί κ ρ ιτικ ο ί σ άς θε ω ρ ο ύ ν ισπανό σ υ γ γ ρ α φ έα , ε ν ­ το ύτο ις έχω τη γνώ μη ό τι ε ίσ τε μάλλο ν κοσμοπολίτης. Πώς σ υν­ δ υ ά ζ ε τ ε τη ν ισ πανική με τη ν παγ­ κόσ μια κουλτο ύρα σ το έρ γο σας και πώς α ισ θ ά ν ε σ τε εσ είς: Ισπα­ νό ς ή κοσμοπολίτης;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω σ χε­ δόν σχέση με την ισπανική λογοτε­ χνία ή ότι σήμερα σαν τάση εκλαμ­ βάνεται ω ς «ισπανικό». Περνώ τον περισσότερο χρόνο μου εκτός Ισπα­ νίας εδώ και χρόνια. Εχω γράψει τα περισσότερα έργα μου στην Καλιφόρνια και βλέπω τον εαυτό μου ω ς

πολίτη του κόσμου. Πρέπει να γεν­ νηθείς κάπου και, πράγματι, η Βαρ­ κελώνη είναι ένας ωραίος τόπ ος εξί­ σου με αλλού, αλλά πιστεύω ότι ο άν­ θρω πος είναι αυτός που είναι και ό,τι επιτυγχάνει προσωπικά δεν οφείλεται στο πού έχει γεννηθεί, που τελικά εί­ ναι ένα τυχαίο γεγονός. Η χώρα ενός συγγραφ έα είναι η λογοτεχνία, η γλώσσα και το στυλ. Έχω δ ια β ά σ ει κάπου ότι θα υπ άρξο υν α κό μ α δ ύ ο σ υ ν έχ ειες . Θ α είν αι χρ ονολογικά μ ετά το ’4 5 ή σ τις α ρ χές του π ροηγούμενου αιώ να; Σ κ έφ τ ε σ τ ε κάποτε να κι­ ν η θ ε ίτ ε και σ ε ά λ λ ε ς αφ η γ ή σ εις πιο σ ύγχρονες;

Αυτά τα δύο βιβλία συμπληρώνουν έναν κύκλο από τέσσερα μυθιστορή­ ματα που διαδραματίζονται σε σχέση με το «Κοιμητήριο των λησμονημέ­ νω ν βιβλίων». Τα μυθιστορήματα αυτά συνδέονται το ένα με το άλλο, αλλά δεν αποτελούν σίκουελ και λει­ τουργούν αυτοτελώς. Θα ήθελα να γράψω πιο σύγχρονες ιστορίες, πα­ ρόλο που έχω την τάση και μ’ αρέσει να χρησιμοποιώ τις «εποχές» και την ιστορία προσθέτοντας διάφορα επί­ πεδα ω ς δραματικό στοιχείο στην αφήγηση. Αν το σκεφτείτε, μερικές φ ο ρ ές τα μυθιστορήματα εποχής αποκτούν εξαιτίας της προοπτικής τους μεγαλύτερη σχέση με την εποχή μας απ’ ό,τι τα μυθιστορήματα που χρησιμοποιούν σ ύγχρονα στοιχεία. Σ α ς ευ χαρισ τώ πολύ.

Και εγώ σας ευχαριστώ και με τις κα­ λύτερες ευχές. ■

Σ τα υ ρ ο ύλα Σ κα λίδ η

Κρέας από σταφύλι Μια ιστορία ωμοφαγίας

Μια μάνα δυνάστρια. Ο γιος της, βαθιά πληγωμένος από κείνη. Εξαφανίζεται.Δυο κορίτσια με το κενό του πατέρα που έφυγε μακριά. Ένας νέος δον Ζουάν, ο οποίος ερωτεύ­ εται το κορίτσι που δεν του ζητάει τίποτα. Και μια μικρούλα, παρατη­ μένη στους δρόμους, μ’ ένα παρά­ φωνο ακορντεόν, γίνεται ο καταλύτης της σύνδεσής τους. Κρέας από σταφύλι. Μια ιστορία σε μαύρο φόντο, η οποία αφηγείται με πικρία, θυμό και σαρκασμό τα καθημερινά εγκλήματα που διαπράττουμε με πρόσχημα την αγά­ πη. Μια ιστορία ω μοφαγίας και ομοφαγίας για το πόσο πεινάμε, πώς χορταίνουμε, και πώς η λήθη τρώει το μυαλό για να συνεχιστεί η ζωή. Στο τέλος, ποιος θα φαγωθεί;

ΒΡΑΒΕΙΟ I ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ I )Υ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΔΙΑΒΑΖΩ» 2009 I

ΠΟΛΙΣ Βιβλιοπωλείο: ΑΙΟΛΟΥ 33 ♦ τηλ.: 210 36 43 382

δ : βιβλιοκριτική

Σύγχρονα κτερισματα

ΑλέξηςΖήρας

Παπαδημητρακόπουλος Ο θησαυρός των αηδονιών και άλλα διηγήματα Σχέδια: Εύη Τσακνιά Γαβριηλίδης, 2010 σελ. 110, € 10,45

εν είμαι σίγουρος για τις υπό­ γειες διασυνδέσεις που μπορεί να υπάρχουν ανάμεσα στον τίτλο αυτού του μικρού βιβλίου-κομψ οτεχνήματος (το είδος του οποίου άρεσε ανέκαθεν στον Η. X. Παπαδημητρακόπουλο, όπω ς και στον φίλο και οδηγό του, τον Νίκο Καχτίτση) και στα πεςά που περιέχει. Ο «θησαυρός των αηδονιών» είναι, κυριολεκτικώς ειπείν, η γνωστή συλλογή κοσμημά­ των και σφραγιδόλιθων που προήλθε από ανασκαφή αρχαιοκάπηλων στο χωριό Αηδόνια της Νεμέας. Παρ’ ολί­ γον η συλλογή θα έβγαινε σε δημο­ πρασία το ’92 στη Νέα Υόρκη, αλλά τελικά επεστράφη και είναι πια ένα από τα δημοφιλή εκθέματα του μου­ σείου της Νεμέας. Ωστόσο, αν προ­ σέξουμε σε ποια ιστορία μπαίνει ω ς τίτλος αυτός ο «θησαυρός», και συ­ σχετίσουμε μεταξύ τους τις υπόλοι­ πες εξιστορήσεις αυτής της μικρής συλλογής διηγημάτων, νομίζω ότι μπορούμε να αισθανθούμε τη βιωμα­ τική τους κοίτη. Πρόκειται για ιστο­ ρίες ανάμνησης που έχουν ως έναυσμά τους ενθυμήματα από οικείους νεκρούς ή, γενικότερα, για ιστορίες ελεγειακές που αφορούν τη μοίρα αν­ θρώπων και ζώων. Αλλά και ο «Θη­ σαυρός των Αηδονιών» αυτό ακριβώς είναι. Σε συμβολικό πεδίο η φω το­ γραφία του χαμένου στον ελληνικό εμφύλιο εξάδελφου Αγγέλου («Πλα­

Δ

σμώδιο falsiparum»), το ξύλινο άρο­ τρο («Το άροτρο»), το καλάθι της πα­ λιάς γερμανικής μοτοσικλέτας («Αν­ τιπαροχή»), αποτελούν ένα είδος σύγ­ χρονων κτερισμάτων που, αν δεν εί­ ναι ίδια, είναι όμως ανάλογα με τα αρ­ χαία ευρήματα που κλάπηκαν από το μυκηναϊκό νεκροταφείο της Νεμέας. Από τα κοσμήματα και τα άλλα αντι­ κείμενα που βρέθηκαν και που απο­ τελούσαν χρηστικά αντικείμενα των νεκρών, θα μπορούσαν επίσης να επι­ νοηθούν ιστορίες. Αυτή είναι άλλω­ στε και η βάση της καβαφικής αναμύθευσης. Η δημιουργική φαντασία, στην πεζογραφία όπω ς και στην ποί­ ηση, μπορεί να κάνει τα πάντα. Στο ότι ο Παπαδημητρακόπουλος εί­ ναι από τους λίγους μάστορες της μι­ κρής φ όρμας της αφήγησης που μας έχουν απομείνει, δεν χωράει κου­ βέντα. Αριστοτέχνης της μινιμαλιστικής εικόνας στην οποία χαράσσεται με ελάχιστες γραμμές ένα ολόκληρο σύμπαν, συνεχίζει στο Θησαυρό των αηδονιών ό,τι άρχιζε να διακρίνεται στο αμέσως προηγούμενο βιβλίο του, τον Οβολό (2004). Για όσους δεν θυ­ μούνται, και εκεί, κοντά σε χιουμορι­ στικές ιστορίες ψυχικής ευδίας, υπάρ­ χουν και μερικές άλλες όπου ο ορίζοντάς τους δείχνει να σκοτεινιάζει. Η ψυχική διάθεση του αφηγητή είναι βαριά, χωρίς όμως αυτό να φορτώνει παθητικά το ύφ ος της εξιστόρησης,

και η στοχαστική του ματιά κινείται αργά, τελετουργικά, υποβάλλοντας στον αναγνώστη την αίσθηση της μα­ ταιότητας και τη ς ερήμωσης. Ας πούμε, στο διήγημα που έδωσε και τον τίτλο του στο προκείμενο βιβλίο, η περιγραφή του αδελφού ενός σ κο­ τωμένου σε τροχαίο, κοντά στη Νε­ μέα, ο οποίος σταματάει και πηγαίνει να ανάψει το καντήλι στο εικονοστάσι του δρόμου, ανακαλεί πολύ έντονα τα «Εικονοστάσια» (Ο Οβολός), μια τρό­ πον τινά «λιτανεία» του συγγραφέα σε ανάλογα μνημόσυνα σημεία των εθνι­ κών οδών αλλά και σε ανάλογους τό­ πους της λογοτεχνίας, λαϊκής και λό­ γιας, αφού με την ευκαιρία αυτή θυ­ μάται ένα μοιρολόι της Τριφυλίας και μια περιγραφή από το οδοιπορικό του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη «Από Θεσ­ σαλονίκης εις Σαυρόν» . Και είναι εύ­ λογο πια, αν υπολογίσουμε τα πολλά αυτοαναφορικά στοιχεία που συνδέ­ ουν το βίο του Η. X. Παπαδημητρακόπουλου με τον εξαρχής, από την Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη (1973), βιωματικό χαρακτήρα του έργου του, ότι προϊόντος του χρόνου τα μνημό­ συνα και η ελεγειακή τους αφήγηση πληθαίνουν. Ετσι κι αλλιώς πάντως, η ερήμωση και το ξερίζωμα περνούν ω ς αισθήσεις ψ υχικές σε όλα σχεδόν τα διηγήματα του Θησαυρού των αηδονιών. Ο παι­ δικός παράδεισος των αγροικιών στα πέριξ του προπολεμικού Πύργου, που καταστρέφεται με τον πόλεμο του ’40 και την παρουσία των Ιταλών («Η δεκαοχτούρα»), η γλυκόπικρη ανά­ μνηση μιας πρω τοχρονιάς στη Θεσ­ σαλονίκη στις αρχές της δεκαετίας του ’50, όπου μαζί με το μειδίαμα για τη σατιρική αναστύλωση της εποχής εκείνης από τον συγγραφέα, σου σφίγγεται η ψυχή για τη νεανική μο­ ναξιά μέσα σε μια γιορτινή πόλη. Κυ­

ρίως όμως το τελευταίο τμήμα του βι­ βλίου, όπου ο Παπαδημητρακόπουλος έχει μαζέψει κάτω από τον τίτλο «Παιδαριώδεις ιστορίες» πέντε σύν­ τομα πεζά, των δυο ή δυόμισι το πολύ σελίδων, σ το σύνολό τους σχετικά με ζώα. Τουλάχιστον σε τρία από αυτά, «Ο χοίρος», «Το σκυλί» και «Το μου­ λάρι», και παρά την εξαιρετική τους συντομία, τα ζώα δεν αποτελούν απλές συμπληρώσεις της ανθρώπινης παρουσίας αλλά πρόσωπα στην κυ­ ριολεξία, δηλαδή πλάσματα που μπο­ ρεί να μη μιλούν αλλά δεν παύουν να υπάρχουν ανθρωπομορφικά. Με το θάνατο και τη ζωή τους να μετράνε σαν θάνατος και ζωή ανθρώπων και όχι ζώων. Η σπαρακτική οξύτητα, η αίσθηση της απώλειας και της ορφάνιας που υπάρχει σ’ αυτά τα λιλιπούτεια πεζά -κτερίσματα κι αυτά με μια έννοια - νομίζω πω ς είναι δοσμένη απαράμιλλα. Και τούτο διότι, πρώταπρώτα, ο συγγραφέας εξαφανίζει εδώ την προσφιλή τακτική του να χρησι­ μοποιεί εντός παρενθέσεως δευτερεύουσες προτάσεις που βρίθουν στα γραπτά του και που σκοπό έχουν να επεξηγήσουν ή να πληροφ ορή­ σουν. Επειτα, διότι ετούτος ο κοφτός, λιτός και επιγραμματικός τρόπος, μό­ λις που αφήνει μια σχισμή για να π ε­ ράσει από εκεί η στιγμιαία α πόγευση της απελπισίας. Λόχου χάριν, όταν ο χασάπης φ έρνει στη νησιώτισσα Αρ­ γυρά) τον αγαπημένο χοίρο της σφαγ­ μένο, εκείνη του λέει αυθόρμητα:

«Εμένα έσφαξες». Κλείνω με μια παραίνεση. Αν πρόκει­ ται ο Παπαδημητρακόπουλος να ξα­ ναβγάλει συγκεντρωμένα τα πεζά του, θα του έλεγα ότι δεν θα βρει σχέ­ δια που να ταιριάζουν περισσότερο στο λεπτουργημένο, ιδιάζον ύφ ος του από αυτά της Εύης Τσακνιά. ■

δ : βιβλιοκριτική

Ευφάνταστες ιστορίες

Γιάννης Ν. Μπασκόζος

ο

Αντώνης Γκόλτσος (επιμ.) Το τελευταίο ταξίδι Έντεκα νουάρ ιστορίες Μεταίχμιο, 2009 σελ. 488, € 22

Αντώνης Γκόλτσος, συνέλεξε 10 + μία δική του ωραίες αστυνομικές ιστορίες. Οι εν­ νέα από τους μετέχοντες έχουν δοκι­ μαστεί στο είδος ττλειστάκις. Οι δύο πρω τοεμφανίζόμενοι (Αναστασία Μπαξεβάνη και ο επιμελητής) στέ­ κονται στο ύψος των περιστάσεων συναγωνιςόμενοι επαξίως τους «επαγγελματίες» του είδους. Ο ιστορίες, με τη μορφή εκτεταμένου διηγήματος, διαθέτουν πλουραλισμό. Κάποιες από αυτές αναπτύσσονται στο κλασικότροπο στυλ, δηλαδή στην αναζήτηση του δολοφόνου. Ο Νεοκλής Γαλανόπουλος στο «Ερασιτεχνικό έγκλημα» κάνει ένα παστίς α λα Γιάννη Μαρή σε ένα ευφάνταστο σενάριο. Ο Πέτρος Μαρτινίδης στο «Η ευγένεια των βα­ σιλέων» κινείται στον οικείο θεσσαλονικιώτικο χώρο, με τους αγαπημέ­ νους του πανεπιστημιακούς ήρωες σε ένα πολύ γλυκό αστυνομικό κρεσέντο. Ο Δημήτρης Μαμαλούκας στο «Το τελευταίο δρομολόγιο» στήνει μια εξόχως σκληρή, αστυνομικού τύ­ που, αφήγηση η δε Ασπασία Μπαξε­ βάνη στο «Κάποιο λάκκο έχει η φά­ βα» θέτει σε ένα ειδυλλιακό τόπο λου­ τρών μια κλασική αστυνομική πλοκή. Κάπως διαφορετικά κινούνται οι ιστο­ ρίες των Σέργιου Γκάκα και Φώντα Λάδη. Θα τις ονόμαζα ιστορίες εκδί­ κησης. Ο Σ. Γκάκας στο «La Metisse» στήνει με μαεστρία μια ιστορία φόβου και εκδίκησης σε ένα υποφώσκον πο­

Ο

λιτικό πλαίσιο, ενώ ο Φώντας Λάδης αποφασίζει να γυρίσει το ρολόι του χρόνου πίσω για να εξηγήσει μια σκληρή ιστορία εκδίκησης στους «Εξι δράκους της Ιντσόν». Ο Φίλιππος Φι­ λίππου μας εκπλήσσει καθώς με πολύ χιούμορ φτιάχνει μια ιστορία για την «Ανεξάρτητη Κέρκυρα» και εξηγεί μια σειρά πολιτικές δολοφονίες που συν­ δέονται με αυτήν. Ο Ανδρέας Αποστολίδης στο «Ο Τομ Ρίπλεϋ στο Ηρώδειο» παίζει χαριτωμένα και δη­ μιουργεί τη συνέχεια του γνωστού μυ­ θιστορήματος της Πατρίτσια Χάισμιθ Τα δύο πρόσωπα του Ιανουάριου, βά­ ζοντας τον ήρωά της να ξαναέρχεται στην Αθήνα για να «καθαρίσει» πα­ λιές ιστορίες. Τέλος, ο Αντώνης Γκόλ­ τσος, στο «Δεν είναι έτσι, αν έτσι νο­ μίζετε», δημιουργεί ένα παιχνίδι ανά­ μεσα στον συγγραφέα και τον ήρωα με πολλές συνδηλώσεις. Στη συλλογή συγκαταλέγονται και δύο ιστορίες που έχουν μάλλον μακρινή σχέση με το αστυνομικό, χωρίς αυτό να τις κά­ νει λιγότερο ενδιαφέρουσες, όπω ς το ατμοσφαιρικό ερωτικό θρίλερ «Η κόκκινη Ιουλία» της Μαριλένας Πολιτοπούλου και «Ο Οδυσσέας γηράσκει μόνος» του Πέτρου Μάρκαρη. Θα ρώ­ ταγε κάποιος: «άλλη μια συλλογή αστυνομικών ιστοριών, τι προσφ έ­ ρει;». Θα απαντούσα ότι είναι μια ευ­ φάνταστη ποικιλία διαφορετικών μυ­ θοπλαστικών εφευρέσεων λογοτεχνι­ κής απόλαυσης. ■

Οι Μ π ο ύ ν τ ε ν μ π ρ ο κ ........ ........................... δεν κατανόησαν ποτέ τις εξο μ ο λ ο γ ή σ εις του απ ατεώ να Φ έλιξ Κρουλ ή τον καθηγητή Βρόμα, διαβόητο για τον αρ γοπορ ημ ένο έρωτά του, αν και όλοι τους μιλούσαν γερμανικά. Αλήθεια ή μύθος; Η Α λ ις Τ όκλας απείχε χρονικά από τις π ε ρ ιπ έ τ ε ιε ς του Ν τ έη β ιντ Μπάλφουρ, γλωσσικά από το Β ερ ολίνο Α λ εξ ά ντ ερ π λ α τ ς και ιδεολογικά από το τρ α γού δ ι τ ου Σόλομον. Το τ ε ν ε κ ε δ έ ν ιο ταμπ ούρ λο της ζωής ηχούσε μονότονα από τα υ π ό γ εια του Β α τικ α νού μ έχρ ι τ ο Φ άρο.................. ....... Όπως είπε ο βουβός προφ ήτης,........ τα πάντα διαρκούν όσο το σ ύ ντομ ο κ α λοκ α ίρ ι τ η ς αναρχίας, κάτι που μας εκμυστηρεύτηκε η καλή τ ρ ο μ ο κ ρ ά τ ισ σ α ........................... Και μετά; Η α ισ θ η μ α τ ικ ή αγω γή θα αγγίξει άραγε ποτέ τα π α ιδιά τ η ς ζωής; 0 άνθρ ω πος χω ρίς ιδ ιό τ η τ ες θα αναπολήσει τα πάντα ξ ε φ λ ο υ δ ίζο ν τα ς το κ ρεμμ ύδι ή θα περιοριστεί στις ισ τ ο ρ ίες σ κ ο τ εινο ύ θα λάμ ου μέχρι την τ ε λ ε υ τ α ία πνοή;

Δ ΙΕ Υ Κ Ρ ΙΝ ΙΣ Ε ΙΣ ΣΤΗ ΣΕΙΡΑ

ΕΠ ΙΛΟΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗ Ν ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ Λ ΟΓΟ ΤΕΧΝΙΑ

εκδόσεις οδυσσέας www.odisseas.gr

δ:βιβλιοκριτική

Η πραγματικότητα ω ς εφ ιάλτης

Χρίστος Παπαγεωργίου

ο

Αλέξανδρος Μ. Ασωνίτης Το μνημειώδες σχέδιο του σερ Ουίνστον Τσόρτσιλ Καστανιώτης, 2009 σελ. 176, € 14,50

ραγματοποιώντας ένα σάλτο μορτάλε, απ’ το μεταμον­ τέρνο ρυθμό τη ς πρώ της νουβέλας σε μια παπαδιαμάντεια λο­ γική, που κυριολεκτικώς καθηλώνει, στη δεύτερη, το σίγουρο είναι πω ς ο σ υγγραφέας Α λέξανδρος Μ. Ασωνί­ της πετυχαίνει δύο σημαντικότατους στόχους, που θέτει προκαταβολικά και οι οποίοι είναι: α) Η αντιφασιστική διάσταση, που θα μιλήσει για ολο­ καύτωμα και κρεματόρια, για ελλη­ νικό εμφύλιο και παγκόσμια βρετα­ νική κυριαρχία, για αντίσταση κατά των Γερμανών σε πεδία μάχης και κατά των Εγγλέζων σε όλα τα άλλα επίπεδα, που ω ς εφιάλτης έρχονται και επανέρχονται στον ύπνο του νι­ κητή του β' παγκοσμίου πολέμου σερ Ουίνστον Τσόρτσιλ. Και β) ο πέραν πό σ η ς αμφιβολίας πα ραδοσ ιακός τρόπος εκφοράς που χαρακτηρίζει το «Μοιρολόι της Μανούσαινας», επι­ τρέπει μια επιστροφή, με σύγχρονα μέσα, σε λογοτεχνικές περιοχές δο­ κιμασμένες, οι οποίες έχουν αντέξει στο χρόνο, διαβάζονται και ξαναδια­ βάζονται, επιμένουν να λειτουργούν σε πείσμα των καιρών και της γλώσ­ σας που τόσο έχει αλλάξει, εξακο­ λουθούν να προβληματίζουν για την τεράστια αφ ηγηματική ικανότητα όσων επιχείρησαν κάτι παρόμοιο, τέ­ λος σπέρνουν τη μελαγχολία, τόσο με την ατμόσφαιρα που όντως απο-

Π

πνικτική αφοπλίζει όσο και με το θεματολογικό ιστό, που ω ς τραγικός, δεν αφήνει περιθώρια κανονικής ανα­ πνοής. Οι δύο αυτοί στόχοι που έρ­ χονται εις πέρας με πολύ μεγάλο συγ­ γραφικό μόχθο, με έμπνευση και σκληρή πάλη με τα υλικά που υπάρ­ χουν στο τραπέζι, παρότι διαφορετι­ κοί μεταξύ τους, εκ πρώ της όψεως, στην ουσία συνδέονται μ’ ένα υπό­ γειο νήμα, που έχει να κάνει με τη βία, το αίμα, το θάνατο, τις ιδέες. Πράγματι, ο Ασωνίτης δεν φείδεται το αντίθετο προβάλλει- οτιδήποτε έχει σχέση με ανθρώπινη ή φυσική υπεροχή, με βασανιστήρια κάθε εί­ δους, με γερές δόσεις σασπένς και υπερβολές, με αμέτρητες απώλειες ψυχώ ν- παράλληλα και με φαινόμενα που ξεπερνούν την αντίσταση και την αντίδραση, με μεθόδους που προκαλούν φρίκη και τελικά με οράματα που παραμένουν ζωντανά ακόμη και την ώρα της ατομικής ή μαζικής εκ­ καθάρισης με τα πιο άγρια μέσα. Τόσο λοιπόν η αγριότητα του φασι­ σμού όσο και το ανίκητο θαλάσσιο κύμα που σπρώχνει το θύμα, με όσο μεγάλη πεζογραφική σ τόφα διαθέτει ο δημιουργός, προς τα βράχια κο­ νιορτοποιώντας το, έχουν ένα κοινό σημείο: Την απίστευτα μεγάλη δύ­ ναμη, τη δίψα για αίμα αθώων, για κα­ κοποίηση του σώματος, για οδυνηρό θάνατο. ■

Το θανάσιμο αμάρτημα της αδιαφ ορίας

ετά to Μυστικά και ψέματα η Άτκινσον στο Μια καλή πράξη συνεχίζει δυναμικά τη χρήση της αστυνομικής φόρμας προκειμένου να στεγάσει έναν αριθ­ μό απρόβλεπτων χαρακτήρων και καταστάσεων και να σχολιάσει με δη­ λητηριώδες χιούμορ τα κακώς αλλά και τα καλώς κείμενα του Εδιμβούρ­ γου. Στο έκτο μυθιστόρημά της, δεύ­ τερο με πρωταγωνιστή τον ντετέκτιβ Τζάκσον Μπράντι, η Άτκινσον ανα­ νεώνει το είδος, αποδομώντας τις συμβάσεις του και αποδίδοντας με φρέσκο, παιχνιδιάρικο βλέμμα τα πλέον βαριά και δυσεπίλυτα προβλή­ ματα: Δυσλειτουργικές οικογένειες, κακομαθημένα, δύ στρ ο πα παιδιά που βγαίνοντας στον κόσμο δεν δι­ στάζουν να αλώσουν ό,τι βρεθεί μπροστά τους, τρυφ ερές γυναίκες μεταιχμιακής ηλικίας που τρέπονται σε Ρομπέν των Δασών ανακατανέ­ μοντας τον πλούτο, εκδικητικές ρωσίδες πόρνες και καθαρίστριες και γραφικοί μοναχικοί τύποι -ό λο ι από­ λυτα προσαρμοσμένοι στην τεχνο­ λογικά προω θημένη δεκαετία μας. Στο Μια καλή πράξη η Άτκινσον επι­ νοεί έναν χαρακτήρα-κλειδί, τον Μάρτιν, έναν συγγραφέα αστυνομι­ κών μυθιστορημάτων προκειμένου να σχολιάσει τη διαδικασία της γρα­ φ ής, τη σχέση πραγματικότητας και φαντασίας, την ποιοτική και την ευ­

Μ

ρύτερης κατανάλωσης λογοτεχνία, τη σημασία της δομής αλλά και την ίδια τη μυθιστορηματική παραγωγή. Οι ματριόσκες, οι εγκιβωτισμένες ρώσικες κούκλες, είναι ένα επανα­ λαμβανόμενο μοτίβο σε ολόκληρο το μυθιστόρημα και ο Μάρτιν ονειρεύε­ ται κάποια στιγμή να γράψει ένα «απαιτητικό» μυθιστόρημα -ό π ω ς το μυθιστόρημα σ το οποίο στεγάζεταιένα βιβλίο στο στυλ του Μπόρχες, όπου κάθε ιστορία θα περιείχε τον πυρήνα μιας άλλης. Η πλοκή λαμβάνει χώρα στο Εδιμ­ βούργο, κατά την πολυσύχναστη πε­ ρίοδο του Φεστιβάλ Θεάτρου, αλλά η συγγραφέας επιλέγει να φωτίσει τα παρασκήνια της πόλης και της καθη­ μερινότητας των κατοίκων. Η ιστορία δίνεται μέσα από ένα πλή­ θος εναλλακτικών οπτικών και αρχί­ ζει με ένα ατύχημα. Κάποιος φ ρενά­ ρει απότομα για να αποφύγει έναν πεζό και κάποιος άλλος τον τρακάρει. Ό ταν ο οδηγός του τρακαρισμένου αυτοκινήτου βγαίνει, ο τύπος από το πίσω αυτοκίνητο, εξαγριωμένος, κρα­ δαίνει ένα ρόπαλο που προσγειώνεται στο κεφάλι του άλλου οδηγού. Κά­ ποιος από το συγκεντρωμένο πλήθος εκτοξεύει έναν χαρτοφ ύλακα και εξουδετερώνει τον άντρα με το ρό­ παλο, ενώ το πλήθος γύρω τους, πα­ θητικά αφοπλισμένο, δεν φαίνεται να έχει διάθεση να διακόψει το θέαμα.

Αργυρώ Μαντάγλου

Κέιτ Άτκινσον Μια καλή πράξη Μετάφραση: Φίλιππος Χρυσόπουλος Κέδρος, 2009 σελ. 511, € 22

δ: βιβλιοκριτική Η αδιαφορία, σύμφωνα με την Άτκινσον, είναι θανάσιμο αμάρτημα. «Ποια ήταν τα αληθινά εγκλήματα; Ο καπι­ ταλισμός, η θρησκεία, το σεξ; Ο φ ό­ νος -συνήθω ς, αν και όχι απαραίτητα. Η κλοπή -τ ο ίδιο. Όμως, η ασπλαχνία και η αδιαφορία ήταν εγκλήματα επί­ σης. Ό πω ς και οι κακοί τρόποι και η αναισθησία. Το χειρότερο απ’ όλα ήταν η αδιαφορία». Ανάμεσα στο πλήθος υπάρχει η απατημένη σύζυγος ενός μεγαλοεπιχειρηματία, μια αστυνομικός που θα διεξά­ γει την έρευνα ενός φόνου, ο επιτυχη­ μένος συγγραφέας φτηνών αστυνο­ μικών μυθιστορημάτων Μάρτιν και ο πρώην ντετέκτιβ Τζάκσον Μπράντι, που βρέθηκε στο Εδιμβούργο με την κοπέλα του Τζούλια, κεντρική ηρωίδα στο Μυστικά και ψέματα. Το πτώμα μιας νεαρής κοπέλας που θα ξεβράσει η θάλασσα στα πόδια του Μπράντι, και εν ριπή οφθαλμού θα την ξαναπάρει, οι «Χάρες», μια εται­ ρεία με ρωσίδες καθαρίστριες ύποπτη για ξέπλυμα μαύρου χρήματος, ο μεγαλοεπιχειρηματίας Ράνταλ που βρί­ σκεται στην εντατική μετά από καρ­ διακή προσβολή κατά τη διάρκεια επι­

Από τη σειρά

συνάψεις

της εταιρείας

“Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημώντου Ανθρώπου"

VIRGINIA WOOLF

Πώς είναι να είσαι άρρω στος M arc J e a n n e ro d

Ο άνθρω πος δίχως πρ όσ ω π ο

Ify id g ^ e u c n c

Τηλ.: 210-3628852, Fax: 2 e-mail: info@taxideftis.gr

κίνδυνου σεξ με μια Ρωσίδα, η απατημένη σύζυγός του Τζούλια, είναι μόνο κάποια από τα πρόσωπα που εμ­ πλέκονται στους γρίφους που θα κλη­ θεί να επιλύσει ο Τζάκσον, παρότι εκτός υπηρεσίας. Όλοι οι χαρακτήρες, συμπεριλαμβα­ νομένου και του ντετέκτιβ, έχουν ένα τραύμα στο ιστορικό τους, ένα πλήγμα που επανέρχεται συνεχώς στη μνήμη, στο λόγο και στα έργα τους και τους καθιστά μεν τρωτούς αλλά βαθιά αν­ θρώπινους. Η Άτκινσον λειτουργεί πε­ ρισσότερο σαν κρυμμένη κάμερα κα­ ταγράφοντας αποστασιοποιημένη τις πράξεις των χαρακτήρων της, τις κα­ λές και τις κακές, ώστε να αποκαλυ­ φθούν οι ίδιοι στον αναγνώστη, ενώ μέσα από τους ξεκαρδιστικούς διαλό­ γους αποκαλύπτει την ανατρεπτική ευφυΐα τους. Στο τέλος η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε θύμα και βασανι­ στή εύκολα μετατοπίζεται και οι επιβιώσαντες έχουν πολλούς λόγους για να νιώθουν ένοχοι. Ενα άρτιο τεχνικά μυθιστόρημα, που δεν πρόκειται να αφήσει αδιάφορο ακόμα και τον πλέον απαιτητικό ανα­ γνώστη. ■

Το παράδοξο τέλος μιας συνηθισμένης σχέσης

ανυπόφ ορα εύγλωττη και, στην προκειμένη περίπτωση, ένοχη σιωπή των αντικειμέ­ νων. Ο Χάρολντ Μόρις και η Λένορ Ντούλαν σκίζουν μετά από τέσσερα χρόνια τις πυκνογραμμένες παρτιτού­ ρες της θυελλώδους σχέσης τους. Ο μόνος τρόπος για να λυτρωθούν από τις παράταιρες νότες των κοινών τους αναμνήσεων είναι να ξεφορτωθούν τα αντικείμενα που τις ενορχηστρώνουν, να διαγράψουν την ερωτική ιστορία τους ακυρώνοντας την αξιοπιστία των βασικών μαρτύρων της. Ο Χάρολντ και η Λένορ δεν θα χαρίσουν τα προ­ σωπικά τους είδη σε φίλους, δεν θα τα δωρίσουν σε κάποιο φιλανθρωπικό ίδρυμα, δεν θα επιτρέψουν τη μετα­ τροπή τους σε τεκμήρια εξιδανικευμένης νοσταλγίας. Θα σκαρφιστούν κάτι άλλο, μια καταλυτική ιδέα, που εγγυάται το οριστικό, αδιαπραγμά­ τευτο τέλος: θα τα παραχωρήσουν στον οίκο δημοπρασιών Strachan & Quinn -δημοπρατώ ντας τα, γειώνουν τη συναισθηματική τους αξία, προχω­ ρούν στην αποφασιστική κίνηση που θα τα μεταμορφώσει ξανά σε αυτό που ήταν πάντα: ευτελή, αναλώσιμα υλικά αντικείμενα. Η Δημοπρασία δεν είναι ένα συμβατικό κυνικό «αισθη­ ματικό μυθιστόρημα» ή ένα μεταμον­ τέρνο ρομάντζο. Το βιβλίο είναι ένα σκηνοθετημένο άλμπουμ φωτογρα­ φιών και η ιστορία της σχέσης περιγράφεται ελλειπτικά, υπαινικτικά,

Η

μέσα από αφιερώσεις ή σημειώσεις γραμμένες στο πίσω μέρος φωτογρα­ φιών από αλλοτινές ευτυχισμένες δια­ κοπές του ζεύγους ή των καρτ ποστάλ που αντάλλασσαν ενόσω ο Χάρολντ βρισκόταν σε κάποια αποστολή στο εξωτερικό ως freelance φωτογράφος, στα περιθώρια μυθιστορημάτων ή θε­ ατρικών προγραμμάτων, σε επιστο­ λόχαρτα που επισημαίνονται δίχως να απεικονίζονται στον κατάλογο, αλλά και μέσα από τα ίδια τα αντικείμενα: λούτρινα ζωάκια, μπουκαλάκια αρώ­ ματος, γραβάτες, τουΐντ σακάκια, ζα­ κέτες, κασμιρένια κασκόλ, μενού από τις επισκέψεις του ζευγαριού σε διά­ φορα εστιατόρια (η Ντούλαν διατηρεί στήλη για θέματα ζαχαροπλαστικής στους New York Times), αντιγραμ­ μένα cd με pop-rock/altem ative επι­ τυχίες -πολλά από αυτά είναι δώρα που έχει κάνει ο ένας στον άλλο, άλ­ λοτε πιστοποιητικά του απροσμέτρη­ του πάθους τους, άλλοτε ενδεικτικά τω ν αποτυχημένων προσπαθειών συμφιλίωσης στη δύση της σχέσης τους. Η Λιάν Σάπτον, καλλιτεχνική δι­ ευθύντρια των New York Times, κατάφερε να συνθέσει ένα μοντέρνο graphic novel, με ουσία, στυλ και ξε­ κάθαρους στόχους. Ο αναγνώστης καλείται από τη συγγραφέα να συμ­ πληρώσει τα κενά της αφήγησης επι­ στρατεύοντας την φαντασία του -έτσι δεν γίνεται συνήθως και στα αξιοπρόσεχτα τυπικά μυθιστορήματα; ■

Λεύτερης Καλοσπύρος

Λιάν Σάπτον Η δημοπρασία Μετάφραση: Τίνα ©έου Τόπος, 20 09 σελ. 134, € 13,90

δ:βιβλιοκριτική

Πρωτοφανέρωτη και αξιοπρόσεκτη

ΓΊώργος Αράγης

Σελέστεια Νεφέλη, 2007 σελ. 41, € 7

Η

Σελέστεια είναι η πρώτη ποιη­

τική συλλογή της Πατρίτσιας Κολαΐτη. Και, όσο γνωρίζω, πέρασε απαρατήρητη. Την πρόσεξα από την πρώτη στιγμή, αλλά δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να πω δυο λόγια για τα κείμενά της. Εστω όμως και κα­ θυστερημένα θέλω να πω ότι η Κο­ λαΐτη, με την πρώτη συλλογή της, πα­ ρουσιάζεται ποιητικά προϊδεασμένη. Η γλώσσα της είναι απλή, στρωτή και εναργής. Κι αυτό σημαίνει πω ς είναι αποτέλεσμα σημαντικής μελέτης, αλλά και γόνιμης προσπάθειας. Ο προσανατολισμός, από το άλλο μέ­ ρος, των κειμένων έχει πάντα ορι­ σμένο στόχο, στον οποίο προέχει ο απολογισμός ενός μοναχικού εγώ μέσα στο σημερινό κόσμο. Δεν πρό­ κειται ακριβώς για τη μοναξιά από έλ­ λειψη συντροφιάς, αλλά για εκείνο το υπαρξιακό αίσθημα μοναξιάς που δεν αναστέλλεται μέσα στους κοσμικούς δεσμούς. Δεν είναι κάτι άγνωστο ότι και μέσα στην πιο έντονη ερωτική σχέση υπάρχει πάντα ένα τέτοιο αί­ σθημα μοναξιάς. Πρέπει ωστόσο να ειπωθεί πως, στην περίπτωση της Σελέστειας, η μοναξιά δεν είναι άσχετη και από τα όσα ειδικά και γενικά συμ­ βαίνουν στο περιβάλλον μας. Εκφρα­ στικά, είναι φανερό πω ς έχει προηγηθεί σημαντική άσκηση, σε βαθμό που να έχει κανείς την εντύπωση -κ ι έτσι πρέπει να είναι- ότι έχει να κάνει μ’ έναν αρκετά δουλεμένο λόγο. Λόγο

δοσμένο με το σταγονόμετρο, αλλά όχι, από την άλλη μεριά, ελλειμματικό. Και μολονότι το ποιητικό εγώ τείνει κάπως να φιλοσοφήσει τα πράγματα, προέχει, αν μπορώ να το πω έτσι, η γήινη ομιλία του. Μια ομιλία στην οποία διακρίνονται τόνοι τρυφερότη­ τας, ειρωνείας και κάποτε θυμοσοφι­ κής απόκλισης. Με διακυμάνσεις, εν­ νοείται, προς τη μια ή την άλλη από τις ποιότητες αυτές. Καλύτερα όμως να τα δούμε όλα αυτά μέσα από ένα ποί­ ημα της συλλογής.

Τι είν’αυτό/Π ου μεταθέτει την αρχή μας/Ολοένα προς το μέλλον/Και το κορμί μου / Αιλουροειδές μες στο κλουβί του/Ανεβοκατεβαίνει ανυπό­ μονο Ελα καρδούλα μου / Σήκω τα πανιά και μην πτοείσαι / που μοιάζω ν’ αδρανώ / απ’ τους ατέλειωτους πά­ γους μουδιασμένη / χωρίς να ξέρω από πού ν’αρχίσω/και τι να πρωτοκάνω / Μέσα μου πετάω Όλα ακίνητα κι εγώ πετάω /Και μ ’έχει πιάσει μια αισιοδοξία / μια σιγουριά ετούτο τον καιρό / πα>ς επιτέλους αύ­ ριο θα ζήσουμε. Λοιπόν, η Κολαΐτη με την πρώτη της ποιητική συλλογή παρουσιάζει ένα ευ­ διάκριτο ποιητικό πρόσωπο. Εχει βά­ λει, μ’ άλλα λόγια, τις βάσεις ενός οι­ κοδομήματος που μένει να το δούμε να ολοκληρώνεται μελλοντικά. ■

Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα στη διαχρονική πορεία των Ιατροβιολογικών Επιστημών θεωρείται η ολοκλήρωση της μελέτης του ανθρώπινου γονιδιώματος, γεγονός το οποίο, κατά γενική παραδοχή, θα επηρεάσει την πορεία του ανθρώπινου γένους σε όλες τις μελλοντικές γενιές. Ο Dr. Francis S. Collins, ένας από τους εξέχοντες γενετιστές της Αμερικής, που για πολύ καιρό υπήρξε ο επικεφαλής του Σχεδίου Ανθρώπινου Γονιδιώματος, στο βιβλίο του “The Language of God”, “Η γλώσσα του Θεού”, κατόρθωσε αφενός μεν να παρουσιάσει με εύληπτο τρόπο το δυσνόητο για τον μη διαθέτοντα ειδικές γνώσεις κεφάλαιο της γενετικής δομής του ανθρώπινου γονιδιώματος, αφετέρου δε να καταγράψει το γενικότερο μακροχρόνιο επιστημονικό καί φιλοσοφικό προβληματισμό του και να παρουσιάσει με απλότητα, με αφοπλιστική ειλικρίνεια, με συγκλονιστική περιγραφή τις ψυχικές του μεταπτώσεις, πριν την αναγνώριση και την ομολογία της υπάρξεως του Θεού και της πίστης του σε Αυτόν. Εξετάζει και απορρίπτει διάφορες απόψεις, από την αθεΐα ως τον Δημιουργισμό της νεαρής Γης, μαζί με τον αγνωστικισμό και αυτό που επικράτησε να ονομάζεται “Ευφυές Σχέδιο”. Προτείνει πίστη στην Επιστήμη και πίστη σε έναν ενεργό και στοργικό Θεό, που δημιούργησε το ανθρώπινο γένος με εξελικτικές διαδικασίες.

Ν ικηταρά 2 & Εμμ. Μ πενάκη, 106 78 Α θήνα Τηλ.: 2103838020, 2103822496, Fax: 2103809150

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Π Α Π Α Ζ Η Σ Η

site: www.papazisi.gr ♦ email: papazisi@ otenet.gr

δ : βιβλιοκριτική

Ποίηση των ύστερων χρόνων

Πάννης Δούκας

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου Η λύπη των άλλων Κέδρος, 2009 σελ. 73, € 10

' «Ποιητική», σελ. 37 και «Έπαρση του μεσημεριού», σελ. 39

χοινοβάτης ο ποιητής, ισορ­ ροπεί επάνω στο ολισθηρό σκοινί της σημασίας. Πάντοτε με το ανεκπλήρωτο αίτημα μιας υπέρβασης, μιας αναρρίχησης «στου ίσκιου του την πιο ψηλή κορυφή το μεσημέρι»1. Ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου (γ. 1945), δοκιμασμένος δημιουργός, από τους χαρακτηριστικότερους της γενιάς του 7 0 , πρωτοεμφανίστηκε στα γράμ­ ματα το 1966 και έχει στο ενεργητικό του δώ δεκα ποιητικές συλλογές, τέσ­ σ ερα πεζά και τέσσερα βιβλία κριτι­ κής και δοκιμίου. Στην ποίησή του ακολουθεί διαχρονικά την εσωτερική πορεία ενός μοναχικού ταξιδιού. Προ­ ορισμός του μοιάζει η παγωμένη επι­ κράτεια του πυρήνα της ύπαρξης, εκεί όπου αποστολή του ποιητή είναι να υποκαταστήσει με τον λόγο τη λει­ τουργία της σιωπής. Η Λύπη των άλλων, εξέλιξη και συνέ­ χεια της ποιητικής αυτής, μπορεί να διαβαστεί και ω ς ενιαία, συνειρμική αφήγηση. Σαράντα έξι μικρά ποιητικά «αποσπάσματα» οργανώνονται σε πέντε ενότητες, με ανιούσα χρονική και νοηματική σειρά. Η πραγματικότητα, βιωμένη ανάμεσα στον λήθαργο και στην εγρήγορση, στις παρυφές του ονείρου, εγκιβωτίςεται σε έναν περίκλειστο κόσμο και χαρτογραφείται με τη διαδοχή ισχυ­ ρών ποιητικών συμβόλων. Από την

Σ

εωθινή έκπληξη του ξυπνήματος με­ ταφερόμαστε στο φως, στο νερό, στη βροχή, στον πυρετό και πάλι στον ύπνο. Όλα αρχίζουν και επιστρέφουν στο σώμα, που γίνεται αυτόνομη μονάδα και περίβλημα της γραφής. Ποίηση απαστράπτουσα, που φτάνει στην αισθητική της δικαίωση όταν τε­ λικά αποκαλύπτει τη συγγένειά της με τη σιωπή. Προβάλλει ερμητικά κλει­ στή, αποκαθαρμένη από κάθε περιτ­ τολογία, και προκαλεί επανειλημμέ­ νες και επίμονες αναγνώσεις. Ταυτό­ χρονα όμως υπονομεύεται -συνει­ δητά ή ό χι- από την αίσθηση του ανολοκλήρω του και την απουσία ενός απτού και διακριτού θέματος. Σαν ένας αετός που, ενώ πετάει κυ­ κλικά και μεγαλόπρεπα πάνω από το θήραμα, δεν επιχειρεί ποτέ την επί­ θεσή του. Λες και κυλάει το συναί­ σθημα υπόγεια, λες και κρύβεται στις πτυχώσεις των στίχων, στις εσοχές των λέξεων. Εκτός εάν ο Παπαγεωργίου δεν μιλάει για τίποτε άλλο παρά για την ίδια την ποιητική διαδικασία, όπω ς μας αφή­ νει να εννοήσουμε στα ποιήματα της τελευταίας ενότητας με τίτλο «Δρα το μελάνι, αλλά σωπαίνει το χαρτί». Εδώ οι λέξεις προσωποποιούνται και αυτενεργούν. «Η αγάπη αρκεί», θα πει ο ποιητής, αντιφωνεί όμως ο ίδιος, φ τάνοντας στην απόλυτη ερήμωση της τελευταίας λέξης: «Κανείς». ■

Δουλειά του είναι οι λέξεις

τίτλος της συλλογής Χωρίσεμεις του Δημήτρη Αθηνάκη υπαινίσσεται και την τεταμένη ατμόσφαιρα του βιβλίου, που οφείλεται στην αντιθετική σχέση ανάμεσα στα ασφυκτικά γεγονότα που περιγράφονται και στις φ τερω ­ μένες λέξεις που τα αποτυπώνουν. Από τη μια έχουμε στο προσκήνιο τον αφανισμό του εμείς, που ο ιδεώ­ δης έρωτας προϋποθέτει, ενώ από την άλλη οι λέξεις συνενώνονται μα­ χητικά για να εναντιωθούν στη διά­ σπαση, μεταμορφώ νοντας τα ποιή­ ματα σ’ ένα οπτικό πανόραμα. Η σχε­ δόν έμμονη επιβολή της ενότητας (όχι μόνο της ποίησης αλλά και του εαυτού) φαίνεται κι απ’ τη δομή. Τα είκοσι πλην ενός ποιήματα είναι κατα­ νεμημένα με αριθμητικό υπολογισμό σε τέσσερις ενότητες, των οποίων ο τίτλος, αν διαβαστεί σε συνέχεια, σχη­ ματίζει ένα στίχο με παράδοξη εικονοποιία: «Οι νύχτες...» (πρώτη ενό­ τητα), «...όταν ζηλεύουν...» (δεύτερη ενότητα), «...σκύβουν στην πανσέ­ ληνο...» (τρίτη ενότητα), «...και λιώ­ νουν» (τέταρτη ενότητα). Το εγχεί­ ρ ημα του Αθηνάκη δεν είναι όσο παι­ γνιώδες μπορεί να μοιάζει αρχικά. Θα μπορούσε να πει κάποιος πω ς είναι δονκιχωτικό και, εφ όσον μιλάμε για ποίηση σωτηριολογικού χαρακτήρα, υποδόρια επικίνδυνο. Ο έρωτας εν καμίνω, τα πάθη του

Ο

ανελέητα και αδάμαστα, οι διδαχές σκληρές, και το Χωρίσεμεις πραγμα­ τεύεται όχι τόσο τον έρωτα τον ίδιο, μα το αξεδιάλυτο ζήτημα της αν­ θρώπινης ελευθερίας, όπω ς προκύ­ πτει από τη διαζευκτική σχέση ανά­ μεσα στην ανελευθερία εντός του εμείς και την έντρομη φυγή από αυτό, με το τίμημα τη ς μοναξιάς και, σ ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο, τη συνειδητοποίηση της επώδυνης αντίφασης ανάμεσα στα πράγματα που επιμέ­ νουν, δηλαδή ό,τι εντάσσεται στην αθω ότητα των ιδανικών, και στα πράγματα που απομένουν, αυτά που ανήκουν αναπόφευκτα στο ρεαλισμό των ματαιωμένων ονείρων. Ετσι, στις σελίδες ξεπηδάνε στίχοι - πίδακες μιας αλλόκοτης χαράς, όπως: «Να ζω ελεύθερος - άλλο δεν αντέχω / Φέρε τη χειροπέδα που μου ’ταξες» («Πα­ ραλήρημα»). Χωρίσεμεις πάει να πει χωρίς εμάς, σε μια πρώ τη ανάγνωση. Χωρίσεμεις, όμως, σημαίνει κυρίως

εμείς χωρίς. Η πολυφωνική και πολυεπίπεδη αφή­ γηση στα ποιήματα του Αθηνάκη (που θα μπορούσαν να θεωρηθούν και ω ς ένα ενιαίο ποίημα), σε συν­ δυασμό με το στοιχείο της εξομολό­ γησης, μαρτυρεί μια ποίηση που απο­ ζητά σ υνωμότες. 1

Ευτυχία Παναγκοτου

Δημήτρης Αθηνάκης Χω ρίσεμεις Κοινωνία των (δε)κάτων, 2009 σελ. 44, € 6

δ : βιβλιοκριτική

Ανατέμνοντας τον Π είρ ο Χάρη

Π. Δ. Μαστροδημπτρης

Η κριτική για τον Πέτρο Χάρη Επιμέλεια: Θανάσης ©. Νιάρχος Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, 2009 σελ. 583, € 26

Μ

έσα στο ίδιο έτος (2009) το Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ο υράνη της Ακαδημίας Αθηνών κυκλοφόρησε - μ ε επιμέλεια του Θανάση Θ. Ν ιάρχου- δύο πολυ­ σέλιδους τόμους, αφιερωμένους, αν­ τίστοιχα, στα κριτικά κείμενα που γράφτηκαν για το δημιουργικό έργο του Αλκή Θρύλου (δηλαδή της Ελέ­ νης Νεγρεπόντη-Ουράνη, 1896-1971) και για το έργο του Πέτρου Χάρη: Η κριτική για τον'Αλκή Θρύλο (300 σ ε­ λίδες) και Η κριτική για τον Πέτρο Χάρη (600 περίπου σελίδες). Εδώ θα αναφερθούμε στον δεύτερο τόμο, ο οποίος κατά τη γνώμη μας παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Α σχολούμενος προ ετών με το θεμα­ τικό, το τεχνοτροπικό και το ιδεολο­ γικό σύνολο της πεζογραφίας της λο­ γοτεχνικής γενιάς του ’30, σημείωνα και τα εξής: «Δύο πεζογράφοι μα­ κροχρόνιας παρουσίας στη λογοτε­ χνία μας, και με εκτεταμένο και πολυειδές έργο, προσδιορίστηκαν αρ­ χικά από το πνευματικό κλίμα της δε­ καετίας του ’20, αλλά δεν μπορούν να διαχωρισθούν εντελώς από τα γνωρί­ σματα της (“ακραιφνέστερης”) γενιάς του ’30, ενώ εξάλλου εξέφρασαν και όψεις του προχωρημένου μεταπολε­ μικού κόσμου». Αναφερόμουν, συγ­ κεκριμένα, στους π εζογράφους I. Μ. Π αναγιωτόπουλο (1901-1982) και στον Πέτρο Χάρη (1902-1998).

Ο Πέτρος Χάρης, με εν μέρει συμβολιστικές προδιαθέσεις και με δομική και εκφραστική σαφήνεια, αναφέρ­ θηκε σε ενδιαφέρουσες πτυχές της ατομικής και της «τρέχουσας» κοι­ νωνικής ζωής. Στο χώρο της δημι­ ουργικής λογοτεχνίας μνημονεύονται εδώ: α) Οι συλλογές διηγημάτων του Η τελευταία νύχτα της γης (1924), Μακρινός κόσμος (1944), Φώτα στο πέλαγος (1958), Δρόμος 100 μέτρων (1962), Όταν οι άγιοι κατεβαίνουν στη γη (1965), Η μεγάλη νύχτα (1969), Ρεμβασμός στο χάρτη (1982), Τα δέντρα (1991)· β) Το μυθιστόρημα

Ημέρες οργής (Δεκέμβρης 1944), αφιερωμένο στην τραγωδία των Δε­ κεμβριανών, ένα έργο νηφάλιας «κα­ τανόησης» της ηθικής και των δύο παρατάξεων και ανθρωπιστικής στά­ σ η ς- γ) Οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις Πολιτείες και θάλασσες (1955), Η Κίνα έξω από τα τείχη (1961), Δαλματικές ακτές (1961), Βράχια, κουπιά και όνειρα (1962), Στα γαλάζια νερά. Ελ­ ληνικές και ξένες θάλασσες (1974), Στον αφρό και στα έλατα (1988)- δ) Τα δοκίμια Κρίσιμη ώρα (1944), Οταν η ζωή γίνεται όνειρο (1945), Υπάρ­ χουν θεοί; (1948), Μεταπολεμικός κόσμος (1962), Αθώα και οργισμένα νιάτα (1974), Ο άνθρωπος και ο ίσκιος του (1982), Συνομιλίες με φί­ λους (1987), Παλιοί και σημερινοί πνευματικοί αγώνες (1991) κ.ά.

Για πολλά από τα παραπάνω λογοτε­ χνήματα -αλλά και για άλλους συγ­ κεντρωτικούς τόμους δοκιμιογραφικής ύλης του Π. Χάρη, όπω ς λ.χ. για τους Ελληνες ττεζογράφους, τόμ. Α Η', 1953-1993, Μικρή πινακοθήκη (πρώτη και δεύτερη σειρά, 1963 και 1975), Σαράντα χρόνια κριτικής ελ­ ληνικού πεζού λόγου (δύο τόμοι, 1981 και 1985)- γράφουν διακεκριμένοι κριτικοί και σημαντικοί άνθρωποι των ελληνικών γραμμάτων, ορισμένοι από τους οποίους αξιολογούν και περισ­ σότερα του ενός βιβλία του συγγρα­ φέα. Συλλέγονται κείμενα, ηροσφέροντας έτσι στους μελλοντικούς με­

λετητές, που θα ασχοληθούν με τα έργα του Π. Χάρη -ε ν ό ς από τους επι­ φανέστερους και πολυγραφότατους λογοτεχνικούς δημιουργούς του 20ού αιώ να- έτοιμο υλικό που θα τους βοηθήσει αποτελεσματικά στο ερευ­ νητικό τους έργο (εδώ ακριβώς νο­ μίζω ότι έγκειται και η ουσιαστικό­ τερη συμβολή του επιμελητή της έκ­ δοσης που σχολιάζουμε εδώ, και για τον λόγο αυτόν τον ευχαριστούμε εξαιρετικά όσοι ασχολούμαστε σή­ μερα με την αποτίμηση της νεοελλη­ νικής λογοτεχνικής παραγωγής της εποχής μας). 1

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: ΓΙΟΡΓΟΣΤΣΙΑΚΑΛΟΣ ...ένα χρονικό των ανθρώπων της περιοχής του Κιλκίς που συμμετείχαν στο «έπος της Αντίστασης 1941-44»...

εκδόσεις ^

ΠΕΤΡΟΣ ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, ΑΝΑΖΗΤΏΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ...γραπτές μαρτυρίες ενός Κύπριου στραπώτη εθελοντή στο Βρετανικό στρατό στην κατοχική Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική, 1941-1942...

€Π1Κεντρθ

Αθήνα: Κιάφας 5 - ΤΚ 10678 · τηλ.: 210 3811077 | Θεσσαλονίκη: Καμβουνίων 9 - ΤΚ 54621 ·τηλ,: 2310 256146 www.epikentro.gr

·

e-mail:books@epikentro.gr

6 : βιβλιοκριτική

Μια νέα σειρά Ψ /Μ ονογραφιώ ν

Θανάσης Καράβατός

δ 48

Jeremy Holmes Ο John Bowlby και η θεωρία του δεσμού Μετάφραση: Γιάννα Αθανασίου Θανάσης Αθανασίου Επιμέλεια: Γιάννης Ζέρβας Ευαγγελία Ανδριτσάνου Σειρά Ψ/Μονογραφίες. Διευθυντής: Γιάννης Ζέρβας Ελληνικά Γράμματα, 2009 σελ. 372, € 17

Μ

ια καινούργια σειρά βιβλίων στο χώρο των «Ψ» επιστη­ μών είναι πάντα ευπρόσδεκτη, ιδίως όταν την εγγυάται η υπο­ γραφή ενός λίαν αξιόλογου, από κάθε πλευρά, νέου συναδέλφου, του Γιάννη Ζέρβα, και προέρχεται από έναν εκδοτικό οίκο της πείρας και της γνώσης των Ελληνικών Γραμμά­ των. Όταν μάλιστα η σειρά αυτή στο­ χεύει να συγκεντρώσει καταξιωμένα επιστημονικά δοκίμια πάνω σε θέ­ ματα ψυχιατρικής, ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας, υπό τον γενικό τίτλο Ψ/Μ ονογραφίες, η εν λόγω προσφ ο­ ρά μεγεθύνεται, καθώς αποτελεί μια μεθοδική παιδευτική προσ φ ορά, στους νέους ιδίως ψυχιάτρους, που συμβάλλει, συνάμα, και στη γενικό­ τερη παιδεία ενός ευρύτερου κοινού. Μια πολύ καλή αρχή είναι το επιλεγέν έργο του Jerem y Holmes για τη θεω­ ρία του δεσμού που ανέπτυξε στα­ διακά (μεταξύ 1969 και 1980) ο John Bowlby (1907-1990), διερευνώντας το εξελικτικό πλαίσιο της ανάπτυξης του βρέφους. Καλή αρχή και ευτυχής συγκυρία, λοιπόν, που τιμά και το διαρρεύσαν «έτος Δαρβίνου». Με τους όρους δεσμός και, δευτερευόντως πρόσδεση, τους οποίους οι μεταφραστές και ο επιμελητής επέλεξαν για να αποδώσουν τον όρο at­ tachment, εννοούμε τον διαρκή, στα­ θερό και συναισθηματικά φορτισμένο

δεσμό ανάμεσα σε δύο εξαρχής «βιο­ λογικά προγραμματισμένους» γι’ αυ­ τόν τον σκοπό οργανισμούς που ανα­ πτύσσεται ω ς «κοινωνική σχέση» ανάμεσα στο νεογνό και τη μητέρα του. Με το πέρασμα από το «βιολο­ γικό» στο «κοινωνικό» θα αναδυθεί ταυτόχρονα και η «ψυχική του ανά­ πτυξή», που θα λάβει υπόψη και τις αντιδράσεις του περιβάλλοντος. Η θεωρία του Bowlby αναπτύχθηκε πάνω στην παρατήρηση ότι σε όλα τα θηλαστικά η αναζήτηση της εγγύτη­ τας με τη μητέρα κατά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση αποτελεί πα­ ράγοντα ανάπτυξης του νεογνού εξί­ σου σημαντικό με τη διατροφή. Οι βασικές αρχές της θεωρίας του Bowlby ενέχουν ιδιαίτερη σημασία για την ψυχοπαθολογία, αλλά και για κάθε είδους και κατεύθυνσης ψυχο­ θεραπεία. Το βιβλίο του Holmes έχει, όμως, και το πρόσθετο πλεονέκτημα να παρουσιάζει και τις διαφορές ανά­ μεσα στις τρεις βασικές θεωρητικές ψυχαναλυτικές κατευθύνσεις, τη φροϋδική, την των αντικειμενοτρόπων σχέσεων και την εκ της θεωρίας του δεσμού προερχόμενη. ■

Αλλάζοντας το παράδειγμα

ν · ^ ν α βιβλίο για την οικονομία H i που θέλει να μιλήσει για το Λ Λ μέλλον της Ευρώπης και του κόσμου. Υποτιτλοφορείται ω ς «Μια (ανήσυχη) εισαγωγή στην οικονο­ μία» και δίνει την εντύπωση ότι είναι ένα οικονομικό βιβλίο, αλλά δεν είναι αυτό. Πρόκειται για μια πολιτιστική μελέτη που βασίζεται στην εξέταση της οικονομίας και της πολιτικής με στόχο να διερευνήσει το που πάει η κουρασμένη Δύση, και ειδικά η Ευ­ ρώπη, σήμερα σ ε σχέση με τους με­ γάλους ανταγωνιστές της, που είναι η Κίνα και η Ινδία. Ο συγγραφέας εξε­ τάζει το παράδοξο της Κίνας, μιας τε­ ράστιας δύναμης με ισχύ, κεφάλαια και τεχνική πρόοδο, η οποία όμως αρνήθηκε να συνεχίσει την «πρό­ οδο» και επέλεξε, αντί για την εξωστρεφ ή μεγέθυνση, την εσωτερική πολιτική σταθερότητα. Για άλλους λόγους και η Ινδία δεν μπόρεσε να ακολουθήσει την πρόοδο και να βρε­ θεί ανάμεσα στις χώ ρες ειδικού βά­ ρους στην παγκόσμια σκηνή. Ό μως οι καταστάσεις έχουν αλλάξει. Η Κίνα και η Ινδία έχουν επιλέξει και υπηρετούν πιστά έναν εξωστρεφή δρόμο που με τα κεφάλαια, το αν­ θρώπινο δυναμικό και την τεχνολο­ γία μοιάζουν να μπορούν να ρυθμί­ σουν τις μελλοντικές εξελίξεις στην παγκόσμια σφαίρα. Ό μως αυτή η πρόοδος των νέων μεγάλων δυνά­

μεων τι θα φέρει άραγε στην παγκό­ σμια σκακιέρα; Κάπως απαισιόδοξα ο συγγραφέας θυμίζει την πορεία της Δύσης π ρ ο ς την πρόοδο. Ενώ ο 2 0 ό ς αιώνας είναι η θριαμβευτική πορεία της Δύσης π ρ ος την πρόοδο και την ευημερία, εντούτοις τα απο­ τελέσματα ήταν δύο μεγάλοι παγκό­ σμιοι πόλεμοι. Η ανήσυχη -ό π ω ς λέει ο τίτλο ς- ματιά του θέλει να μας πει πω ς το παράδειγμα της Δύσης μπορεί να ακολουθήσουν και οι αναδυόμενες δυνάμεις της Ασίας και αυτό να έχει ω ς αποτέλεσμα μια νέα σειρά αιματηρών φαινομένων βίας. Κανείς δεν ξέρει αν η ιστορία θα επαναληφθεί ω ς τραγωδία ή ω ς φάρσα, αλλά το σίγουρο είναι ότι πέρα από τις π ροβλέψεις υπάρχουν και τα νέα ορατά φαινόμενα που κλονίζουν τον ήδη κλονισμένο κόσμο μας: η οικο­ λογική κρίση, η χρηματοπιστωτική ανεξέλεγκτη δύναμη τω ν υπερεθνι­ κών κεφαλαίων, η βία, ακόμα και στον φ αντασιακό κόσμο του κυβερνοχώρου. Ο συγγραφέας πιστεύει πω ς για πρώ τη φορά η ανθρωπότητα οφείλει να μη διορθώσει τα λάθη της κατόπιν εορτής αλλά να διατρέξει νοερά τον αντίστροφο δρόμο από αυτόν που ακολούθησε η Ευρώπη από τον 12ο αιώνα και να προσ πα­ θήσει να αλλάξει τους όρους αυτο­ διαχείρισης της. ■

Γιάννης Ν. Μπασκόζος

Daniel Cohen Η ευημερία του κακού Μετάφραση: Τάσος Γιαννίτσης Πόλις, 2010 σελ. 340, € 20

δ : βιβλιοκριτική

Ακτινογραφώντας Ηρόδοτο και Θουκυδίδη

Γιάννης Δούκας

ο

Αντώνης Β. Ρεγκάκος Επινοώντας το παρελθόν Γέννηση και ακμή της ιστοριογραφικής αφήγησης στην κλασική αρχαιότητα Gutenberg, 2009 σελ. 239, € 19

ημαντική κατάθεση του καθη­ γητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλο­ λογίας Αντώνη Β. Ρεγκάκου (γ. 1957), στην ανάδειξη της ιδιότητας του ιστορικού κειμένου ω ς (και) λογοτε­ χνικού. Το βιβλίο οργανώνεται σε αριθμημένες παραγράφους, διευκολύνοντας την κωδικοποίηση του υλικού και την ανάλυση γενικότερων θεμάτων μέσα από την επιμονή στη λεπτομέρεια. Στα δύο πρώτα, εισαγωγικά, κεφάλαια ο Ρεγκάκος πραγματεύεται την ιστο­ ριογραφία μέσω μιας διαχρονικής ει­ δολογικής κατάταξης, βάσει της οποίας προβάλλουν ανάγλυφες οι κα­ ταβολές των χαρακτηριστικών της από προγενέστερα γραμματειακά είδη. Κατόπιν εξετάζεται το έργο ιστο­ ρικών που προηγήθηκαν ή συνυπήρ­ ξαν με τον Η ρόδοτο ή/και τον Θου­ κυδίδη, έργο που διασώζεται μόνο σε πενιχρά αποσπάσματα και έμμεσες αναφορές, εντάσσεται όμως στην εξε­ λικτική πορεία του είδους ως ανά­ πτυξη παράπλευρων τάσεων, αλλά χωρίς τη σύλληψη -μ ε ελάχιστες εξαι­ ρέσεις- ενός ευρέος και καθολικού «σχεδίου». Το κεφάλαιο για τον Ηρόδοτο, εύλογα το μεγαλύτερο του βιβλίου, προσεγγί­ ζει σταδιακά τον «πατέρα» της Ιστο­ ρίας, αξιοποιώντας τα σύγχρονα πορί­ σματα της έρευνας. Αρχίζει από τα βιογραφικά στοιχεία, όπω ς αυτά εν­

Σ

τάσσονται στο έργο του και το επεξηγούν, και συνεχίζει με το λεγόμενο «ηροδότειο ζήτημα» ενότητας και δο­ μής των Ιστοριών. Παρουσιάζονται το περιεχόμενο και η διάρθρωση του έρ­ γου, καθώς και εηιμέρους θέματα, όπως οι αφηγηματικές τεχνικές, η ιστορική μέθοδος, η χρήση των πη­ γών, η αξιοπιστία, η κοσμοθεωρία του Ηροδότου και τα χαρακτηριστικά που τον καθιστούν εν γένει τομή στην ιστο­ ριογραφία. Παρόμοια δομή έχει και το κεφάλαιο για τον Θουκυδίδη. Προ­ τάσσονται τα βιογραφικά στοιχεία, όπως τα συνάγουμε από το κείμενό του, και ακολουθεί η επισκόππση της έρευνας στα μέχρι σήμερα άλυτα ζη­ τήματα ενότητας και σύνθεσης. Με την αφηγηματική ανάλυση του έργου εντοπίζονται χαρακτηριστικά γνωρί­ σματα, αναδεικνύονται εηιμέρους προ­ βλήματα και προσδιορίζονται οι βαθιές οφειλές του Θουκυδίδη στον Ηρό­ δοτο, όπως και στον Όμηρο, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο επέδρασε ο ίδιος μακροπρόθεσμα στην ιστοριο­ γραφία, ανανεώνοντάς την. Ο Ρεγκάκος συνθέτει τελικά ένα κατεξοχήν χρήσιμο βοήθημα για τη μελέτη της αρχαίας ιστοριογραφίας, συνοψί­ ζει και οργανώνει τα συμπεράσματα της έρευνας μέχρι σήμερα, διαβάζον­ τας ταυτόχρονα εκ του σύνεγγυς ακτινογραφώντας, θα λέγαμε- το κεί­ μενο των δύο ιστοριογράφων. ■

Παιοακαταθήκη αξιών

ι σαμάνοι Τ σεπάνγκ του Νε­ πάλ επιςοϋν έω ς τις μέρες μας κατά τρόπο που θυμίζει έντονα πώ ς άλλοι λαοί ή εθνικές ομά­ δες και φυλές επέζησαν σε ανάλογες περιστάσεις, όταν απώλεσαν τον πα­ τροπαράδοτο, ζωτικό τους χώρο και αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες δια­ βίωσης. Ό πω ς π.χ. οι Εβραίοι κατόρ­ θωσαν να διατηρήσουν αλώβητο το εθνικό τους φρόνημα, παραμένοντας ω ς γνωστόν άχρι θανάτου προσδεδεμένοι στο όραμα, στις ιδέες και στις εγγυήσεις που επικαλούνται και υποστηρίζουν τόσο χαρακτηριστικά τα ιερότερα κατ’ αυτούς βιβλία, δη­ λαδή η ιερά συλλογή Τορά, έτσι και οι εν λόγω σαμάνοι προφυλάσσουν την πολιτισμική τους αυτοτέλεια από κάθε παραφθορά και εκφυλισμό τη­ ρώντας με θρησκευτική ευλάβεια τις επιταγές της ομολογούμενης εθνο­ λογικής ιδιαιτερότητάς τους. Προκειμένου μάλιστα να μεταλαμπαδεύ­ σουν στους επερχόμενους τη γονικήμητρική μείζονα Π αρακαταθήκη Αξιών, οι σαμάνοι αναβαθμίζονται σε νομοθέτες-ταγο ύς-μύσ τες-θεμ ατο φύλακες του Ιερού. Με τον δε χαρα­ κτηρισμό «τουνσουριμπάν» καταδη­ λώνουν αμέσως και σαφέστατα την ευχέρειά τους να διακινούνται ακωλύτως και ελευθέρως τόσο στην Άνω Επικράτεια, αυτή των Ουρανών, όσο

Ο

και στον Υποχθόνιο ή Κάτω Κόσμο. Στην πλούσια βιβλιογραφία περί σα­ μανισμού, στην οποία εξέχουσα θέση έχει το έργο του Mircea Eliade Σαμα­ νισμός (ιδέτε τη μετάφραση της Ιφι­ γένειας Μ ποτηροπούλου στις εκδό­ σεις Χατζηνικολή, που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1978), προστίθεται και η παρούσα διεξοδική εργασία της Diana Riboli. Η τελευταία θεωρείται δικαίως ιδιαίτερα καταρτισμένη στον τομέα της, έχοντας ήδη αποσπάσει εγκωμιαστικές κριτικές αποτιμήσεις από την πλευρά των εξειδικευμένων μελετητών του γνωσιολογικού της πεδίου. Η ελληνική εκδοχή, παρά τις γλωσσικές της δολιχοδρομήσεις, π α­ ρέχει τα ικανά και αναγκαία εχέγγυο για μια πληρέστερη προσέγγιση του φαινομένου από εκείνη τη μερίδα του αναγνωστικού μας κοινού που επιζη­ τεί να σπουδάσει όσο αρτιότερα γί­ νεται την ετερότητα, στην πλανητική της μάλιστα διάσταση. Η διερμηνεία άλλωστε της σαμανικής τάξης, ω ς εκ των πραγμάτων, έχει τόσα να προ­ σφέρει σε όσες και όσους δραστη­ ριοποιούνται στους ευρύτερους χώ ­ ρους των ανθρωπιστικών σπουδών. 1

Γιώργος Βέης

Diana Riboli Tunsuriban Ανθρωπολογική μελέτη του σαμανισμού των Chepang του Νοτίου και Κεντρικού Νεπάλ Επιστημονική επιμέλεια-εισανωγή: Ειρήνη Καμπριάνη Μετάφραση: Ρουμπινή Ψαρούλη Αναστασία Κελεσάκου Παηαζήσης, 20 08 σελ. 471, € 26

δ : βιβλιοκριτική

Τι είναι δημιουργική θεατρική γραφή

Καλλιόπη Εξάρχου

Το βλέμμα του συγγραφέα Πώς να γράφεις (ή πώς να μη γράφεις) θεατρικά έργα University Studio Press, 2009 σελ. 128, € 12

ο πρόσφ ατο βιβλίο της Ζωής Σαμαρά, Το βλέμμα του συγ­ γραφέα, ξεδιπλώνει όλπ τπν εμβρίθεια και τους προβλπματισμοΰς της συγγραφέω ς γύρω από τπν τέχνη της θεατρικής γραφής, ανοίγοντας διόδους στην έμπνευση του κάθε αποδέκτη, φ έρελπι σ υγγραφ έα ή απλού αναγνώστη. Η Ζ. Σαμαρά μας καλεί μέσα από αυτό το δοκίμιο σε μια δημιουργική, με πάθος και βάθος, κατάδυση στα μυστικά των μεγάλων κειμένων τη ς παγκόσμιας δραμα­ τουργίας, με αρωγό το βλέμμα της ψυχής μας, του φαντασιακού μας και των γνωστικών αποσκευών μας. Δεν υπάρχουν συνταγές, δεν υπάρ­ χουν κανόνες μέσα σ’ αυτό το βιβλίο. Στις σελίδες του ανασαίνει μια θεω ­ ρία της θεατρικής γραφ ής χωρίς ίχνος εξουσίας, αφορισμών και πλαι­ σίων. Η σ υγγραφ έα ς στοχάζεται πάνω στις διιστάμενες απόψεις περί δραματουργού-λογοτέχνη ή δραματουργού-οικοδόμου θεατρικών έρ­ γων. Επιστρέφει βέβαια πάντα στην πεποίθηση ότι η γραφ ή αρχίζει από τα βάθη του Είναι, από μιαν εσω τε­ ρική ανάγκη, ένα ταλέντο, για να καταλήξει ότι όσο μεγαλύτερο είναι το χάρισμα τόσο περισσότερη δουλειά χρειάζεται. Αλίμονο στο συγγραφέα που δεν έγινε πρώ τα αναγνώ στης-θεατής, αυτή είναι η πρώ τη αρχή της θεωρίας

Τ

της θεατρικής γραφής, κατά τη Ζ. Σα­ μαρά. Επαναστατεί στο στρουκτου­ ραλισμό και τη σημειωτική που θέ­ λουν εκ προοιμίου «νεκρό» το συγ­ γραφέα, και τον ανασταίνει. Του απο­ δίδει εκ νέου το βλέμμα του, αυτό που γέννησε το κείμενό του και βά­ ζει απέναντι του, «στη θέση που του ανήκει», τον αναγνώ στη του σε στάση νέας ανάγνωσης και νέας γρα­ φής. Η Ζ. Σαμαρά προσβλέπει σε βλέμ­ ματα γόνιμα, που εξέρχονται ανέγγιχτα από την ελευθερία του φαντασιακού του αναγνώστη, σε διάλογους εύφορους, που οδηγούν με τις λέξεις τους σε άλλη πραγματικότητα. Και όλα αυτά με αφετηρία πάντα τα κλα­ σικά κείμενα, που παρέχουν τη συνηαράσταση για την αναγέννησή τους. Κείμενα που συνεχίζουν να ζουν με διαφορετικές μορφές, γιατί άφησαν ακάλυπτα τα κρυμμένα περάσματά τους, τα «κενά», στη συντονισμένη πρόσληψή τους από τους αναγνώ­ σ τες τους. Διοχετεύει μάλιστα τον θεωρητικό προβληματισμό της σε δύο ερωτή­ ματα ιδιαίτερα εύστοχα και καταλυ­ τικά για το τοπίο της σ ύγχρονης δραματουργικής εξέλιξης. Το πρώ το εί­ ναι: «Μπορούμε ακόμη να γράψουμε τραγωδία», το δεύτερο: «Πόσο εύ­ κολο είναι να γράψεις κωμωδία με διαχρονική αξία;»

Ξεκινώντας από την τραγωδία, η Ζ. Σαμαρά διαπιστώνει ότι αυτή η ασφυ­ ξία τη ς ύπαρξης αποτελεί την εγ­ γραφ ή του τραγικού στη δική μας εποχή, αφήνοντας πλέον τη «μίμηση πράξεως σπουδαίας και τελείας» στις ιστορικές ανάγκες αλλοτινών καιρών. Στο δεύτερο ερώτημα, που αφορά την κωμωδία, υπογραμμίζει την ιδιαι­ τερότητα της δυσκολίας για τη συγ­ γραφ ή μιας κωμωδίας που θα σ υνδέ­ σει τεχνηέντω ς, αλλά και με ποιητικότητα, το εφήμερο και το αιώνιο, θα προκαλέσει το γέλιο, αλλά και θα επι­ τρέψει στο θεατή ταυτόχρονα να σκεφτεί και να κρίνει. Η Σαμαρά κάνει μια περιπλάνηση στις λέξεις αριστουργημάτων της παγκό­ σμιας δραματουργίας, τις ανασηκώνει από τη θέση τους και τις οραματίζε­ ται. Και αυτό ακριβώς συστήνει και στον υποψήφιο δραματουργό: να διασχίσει τη δική του φαντασία, να περιπλανηθεί στον πολύσημο ορίζοντά της, να αποδεχτεί, με το αίσθημα της φιλο­ ξενίας που αρμόζει σε φίλους καλούς, το λόγο των ηρώων του, και τέλος να καταθέσει το προσωπικό του στίγμα, επιτρέποντας όμως ταυτόχρονα στα δημιουργήματά του το δικαίωμα της αυθεντικότητας και της ουσίας τους. Με κέντρο το χωρόχρονο της σκη­ νής, η Ζ. Σαμαρά, μέσα από αυτόν τον απερίσταλτο θεωρητικό της στοχα­ σμό, προσκαλεί το βλέμμα του συγ­ γραφέα να αφουγκραστεί με φ αντα­ σία την πραγματικότητα, να της εμφυσήσει την αλήθεια της τέχνης για να έχει στο τέλος την ελπίδα ότι ίσως «κλέψει ένα κομμάτι της αιωνιότη­ τας». Αλλιώς, ας δώσει για πάντα «όρκο σιωπής». ■

ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ Μωυσέως Μοναχού Αγιορείτου Ο ι άγιο ι το υ Α γίου Ό ρ ο υ ς

Μυγδονία σ. 820

υγκεντρωτική εργασία για τους αγίους του Αγίου Όρους, αυ­ τούς που δημιούργησαν την ιστορία του Όρους και που συνέβαλαν στην περαιτέρω πρόοδό του. Παρουσιά­ ζονται πάνω από 400 άγιοι, πολλοί εκ των οποίων δεν είναι γνωστοί ή δεν τιμώνται ως Αγιορείτες. Κάποι­ οι από αυτούς παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Εςησαν στον Αθωνα από τον 9ο αιώνα και είχαν μια πλούσια δραστηριότητα. Κάποιοι δεν έμειναν για πάντα εκεί, αλλά εκεί άφησαν έργο. Ο συγγραφέας πα­ ραθέτει μια σύντομη αξιολόγηση του έργου τους και της επίδρασής του στον ορθόδοξο κόσμο. Κατόπιν παραθέτει τις βιογραφίες των αγίων κατά χρονική σειρά, με πλούσιο ανέκδοτο υλικό. Παρατίθεται επίσης πλούσια βιβλιογραφία που μπορεί να οδηγήσει τον μελετητή στα πρωτό­ τυπα κείμενα των αγίων.

Σ

[Γ. Ν.]

δ:βιβλιοκριτική

Ψηφίδες για μια «σκοτεινή» εποχή

Σπύρος Κακουριώτης

ο

Θάνος Βερέμης (εηιμ.) Ο Μ εταξάς και η εποχή του Μετάφραση: Μιχάλης Κατσιμίτσης Αγγελική Πολυχρονοπούλου Ευρασία, 2009 σελ. 261, € 19,50

περίοδος της μεταξικής «Ελληνική στρατηγική ανάσχεσης δικτατορίας συνεχίζει ακόμη έναντι της αναθεωρητικής απειλής», και σήμερα να παραμένει μια του Ν. Παπαναστασίου για τη «Στρα­ έκκεντρη θεματική, κάτι που αποδειτηγική “συνεργασία” Ελλάδας-Γερμακνϋεται και από το γεγονός ότι από το νίας», του Β. Χατζηβασιλείου για «Το 1993, όταν εκδόθηκε ο τόμος The Me- στοίχημα του λογοτεχνικού μοντερνι­ taxas Dictatorship: Aspects of Greece σμού» ή του I. Μιχαηλίδη για «Το Νέο 1936-1940, σε επιμέλεια των Θ. Βε­ Κράτος και τους σλαβόφωνους» -ει­ ρέμη και Robin Higham (μέρος μόνο δικά γι’ αυτό το τελευταίο δύσκολα θα των άρθρων του οποίου περιλαμβάνε­ φανταζόταν κανείς τη συμπερίληψή ται στην παρούσα έκδοση) μέχρι σή­ του το 1993 στον τόμο του οποίου συμερα λίγες αυτοτελείς μελέτες έχουν νεκδότης (μαζί με το Vryonis Center) έλθει να προσθέσουν στη γνώση μας ήταν το ΕΛΙΑΜΕΠ, ένα ίδρυμα που για την περίοδο αυτή (όπως π.χ. Ο μύ­ διατηρεί στενές σχέσεις με το Υπουρ­ θος του Μεταξά της Μαρίνας Πε- γείο Εξωτερικών. τράκη, Ωκεανίδα 2006). Πάντως θα πρέπει να παρατηρήσουμε Ετσι, παρά τον υβριδικό του χαρα­ ότι τα κείμενα του αγγλικού τόμου που κτήρα, ο τόμος Ο Μεταξάς και η επο­ δεν συμπεριλήφθηκαν εξετάζουν χή του αποτελεί μια συμβολή στη με­ κρίσιμες πλευρές της μεταξικής λέτη αυτής της μεταιχμιακής περιό­ δικτατορίας, που δεν καλύπτονται από δου. Περιλαμβάνονται σε αυτόν κεί­ ανάλογα άρθρα στον παρόντα (όπως μενα της αρχικής αγγλικής έκδοσης π.χ. το άρθρο του X. Βλαβιανού για το (των D. Η. Close, Κ. Σαράντη, Θ. Βε­ ΚΚΕ και τις διώξεις που υπέστη επί ρέμη - Μ. Mazower, «Η ελληνική οι­ Μεταξά, του R. Higham για την πολε­ κονομία (1922-1941)», Μ. Πικραμένο, μική προπαρασκευή του καθεστώτος Α. Κιτροέφ, I. Κολιόπουλου, τα οποία, ή του Π. Βατικιώτη για τον άνθρωπο μολονότι δεν έχουν μπορέσει να πα­ Μεταξά). ρακολουθήσουν την έκρηξη των με­ Πιθανότατα ο συλλογικός αυτός τόμος λετών για τη δεκαετία του ’40 που πα- να μην μας παρέχει μια λεπτομερή τοι­ ρήχθησαν τη δεκαπεντατία που μεσο­ χογραφία του καθεστώτος Μεταξά και λάβησε, διατηρούν ακόμη ακέραια της εποχής του, αναμφίβολα όμως επι­ την επιστημονική τους αξία. τυγχάνει να προσθέσει «μερικές νέες Από την άλλη, στην ελληνική έκδοση ψηφίδες κατανόησής» τους, όπως προστίθενται ορισμένα νεότερα κεί­ σημειώνει, με ρεαλισμό, ο επιμελητής μενα, όπως του Η. Ηλιόπουλου για την του... 1

Η

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΠΟΙΗΣΗ Ανδρέας Λεντάκης

ΠΟΙΗΣΗ

Θεόδωρος Δ. Παναγόπουλος

Τα ψιλά γράμματα της ιστορίας

Τοτεμισμός

Matthew και Shirley

Τυπωθήτω, 2009 σ. 92, € 10

Απόπειρα, 2009 σ. 75, € 9

πανέκδοση της συλλογής, που πρωτοβγήκε το 1974 στον Κέ­ δρο. Ο Λεντάκης (1935-1997), φυ­ σιογνωμία εμβληματική στο χώρο της πολιτικής και του πνεύματος, αν­ τιλαμβανόταν τον τοτεμισμό ως μια ολοκληρωμένη έκφραση της αλ­ λοτρίωσης στο σύγχρονο κόσμο. Η συλλογή αποτελείται από τρία μέρη. Στις «Είκοσι εικόνες για μια ζωγρα­ φιά» διατυπώνεται με γλώσσα ελ­ λειπτική ένας λόγος ερωτικός, εν­ σαρκωμένος, γήινος. Στο ομότιτλο της συλλογής μέρος, θέματα είναι η εξουθένωση της προσωπικότητας, η υποδούλωση στη μηχανή, ο κομ­ φορμισμός, η μεταλλαγή της κοι­ νωνίας, η έκπτωση της τέχνης. Ο τό­ νος του καβαφικός, ο στίχος μοντερνιστικός, η απλότητα απερίφρα­ στη. Τέλος, στο «Παράρτημα», τα ποιήματα της φυλακής και της εξο­ ρίας, που δεν μπορούν να διαβα­ στούν χωρίς συγκινησιακή φόρτιση, μιλούν για την έγκλειστη ζωή, καθώς αναμετριέται -ελεύθερη πολιορκημένη- με την ανοιξιάτικη φύση. Μια συλλογή που μπορεί να διαβα­ στεί και ως μαρτυρία, ως ντοκου­ μέντο μιας εποχής. [Γ. Δ.]

ρίτη συλλογή της Χριστίνας Οικονομίδου (γ. 1965), διευ­ θύντριας του περιοδικού Index. Μορφικά ανάμεικτο βιβλίο, όπου ποιήματα εναλλάσσονται με σύν­ τομα πεζά. Ο Matthew και η Shirley του τίτλου θα μπορούσαν να θεω­ ρηθούν αρχέτυπα του αρσενικού και του θηλυκού, καθώς βιώνουν στα­ διακά έναν χωρισμό, ίσως, ή μια μα­ ταιωμένη, ανέφικτη συνάντηση. Μι­ κρά στιγμιότυπα της αστικής κα­ θημερινότητας χρησιμεύουν για να υποδείξουν πώς ο κόσμος των υλι­ κών διαβρώνει λίγο-λίγο την εσω­ τερικότητα. Ακτινογραφούνται η απόσταση ανάμεσα στους ανθρώ­ πους, τα δυσεπίλυτα προβλήματα μεταξύ των φύλων, ο εγκλωβισμός στους ρόλους τους. Τα χείλη και τα μάτια προσωποποιούνται και δρουνσε πρώτο πλάνο έρχονται οι κτητι­ κές αντωνυμίες, καθορίζουν, αλλά και αποδομούν τις σχέσεις. Η ζωή, σαν λογοτεχνία, θα διαβαστεί, ξανά και ξανά, και θα ερμηνευτεί, ώσπου θα μετατραπεί τελικά σε μνήμη, μνήμη του σώματος, μνήμη του χώρου.

Ε

ΙΣΤΟΡΙΑ

Χριστίνα Οικονομίδου

Ενάλιος, 2009 σ 511, €19,50

Τ

[Γ. Δ.]

νας μη ιστορικός γράφει για την ιστορία και αυτό ίσως τον καθι­ στά πιο ανεξάρτητο. Αποφάσισε να εντρυφήσει στα αρχεία της ιστορίας, όχι μόνον τα επίσημα αλλά και τα ανεπίσημα ή αποσιωπημένα. Δεν ανακάλυψε καινούργια στοιχεία, απλώς παρουσιάζει την ελληνική ιστορία από πολλές πλευρές, μερικές εκ των οποίων είναι και πολύ δυσά­ ρεστες. Π.χ. καταγίνεται επί μακράν στην παρουσίαση της μάχης της Τριπολιτσάς, δίνοντας ανάγλυφα τις βιαιότητες των Ελλήνων, όπως και τις πολύπλοκες και όχι τόσο καθαρές σχέσεις πολιορκητών και πολιορκούμενων. Αναφέρεται αναλυτικά στην προσωπικότητα του Οδυσσέα Ανδρούτσου και στις προσπάθειες δολοφονίας του. Παρουσιάζει πτυχές του πρώτου ελληνικού κράτους με τη διαφθορά, την καμαρίλα, την αλληλοεξόντωση και τις διαβολές των μεν προς τους δε. Απομυθοποιεί ήρωες και εξυψώνει παραγνωρισμένους αγωνιστές. Όλα τα στοιχεία του είναι με παραπομπές, αν και ο ίδιος δεν δι­ στάζει κατά καιρούς να παρεμβαίνει και να σχολιάζει. Ενα ενδιαφέρον ιστορικό ανάγνωσμα. [Γ. Ν.]

Ε

δ:βιβλιοπαρουσίαση ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Maryanne Wolf

ΙΑΤΡΙΚΗ Δημήτριος An. Καραμπερόπουλος

Ο Προυστ και το καλαμάρι

Ιστορία της Ιατρικής

Πώς έμαθε ο εγκέφαλος να διαβάζει Μετάφραση: Βιλελμίνη Σωσώνη-Δασκαλάκη Πατάκης, 2009 σ. 403, € 19,50

Ελληνική βιβλιογραφία 1750-2000 Αθ. Σταμούλης, 2009 σ 815, € 79

ανάγνωση και η γραφή σήμερα μας φαίνονται ως φυσι­ κές και συμβατές με την ανθρώπινη φύση κατακτήσεις. Αυτήν ακριβώς την παραδοχή αμφισβητεί η συγγραφέας από την αρχή κιόλας του βιβλίου της, καθώς υποστηρίζει πως «δεν είμαστε φτιαγμένοι να διαβάζουμε». Αξίζει εδώ να σημειωθεί πως η Maryanne Wolf διευθύνει το Κέντρο Ερευνας Ανάγνω­ σης και Γλώσσας στο Τμήμα Παιδικής Ανάπτυξης Ελιοτ-Πίρσον του Πανεπιστημίου Ταφτς, ενώ παράλληλα είναι μητέρα δυσλεξικού παιδιού. Το βιβλίο καταγράφει την ιστορία του αναγιγνώσκοντος εγκε­ φάλου και τις αλλαγές που προκλήθηκαν στη λειτουργία του από την ανάγνωση. Πιο συγκεκριμένα, η συγγραφέας παραδέχεται ότι η γραφή μεταβάλλει τη σκέψη, γι’ αυτό εξάλλου δανείζεται τις αντιρρήσεις του Σωκράτη για το γραπτό λόγο από τον πλα­ τωνικό Φαιδρό. Παράλληλα, διερωτάται σχετικά με τα προ­ βλήματα που θα προκόψουν στη λειτουργία του εγκεφάλου του σύγχρονου ανθρώπου μετά την κυριαρχία της εικόνας και του πολιτισμού που αυτή επιβάλλει. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι σελίδες που αναφέρονται στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου του δυσλεξικού ανθρώπου, σε σύγκριση με τον εγκέφαλο ενός μη δυσλεξικού. Το βιβλίο έχει χαρακτηριστικά πραγματείας, η οποία όμως, κάθε φορά που η συγγραφέας αναφέρεται στο δυσ­ λεξικό παιδί της, παίρνει έναν άμεσο και ζεστό τόνο αυτοβιο­ γραφίας. Πρόκειται για ένα διαφωτιστικό και εξαιρετικά αν­ θρώπινο βιβλίο, που εξηγεί με επιστημονική αρτιότητα τη δια­ φορετική λειτουργία του εγκεφάλου ενός μεγάλου τμήματος συ­ νανθρώπων μας, των δυσλεξικών.

Η

[Τ. Α .]

* Ί ^ ν α σημαντικό, ογκωδέστατο στο μέγεθος JQtou,έργο, που φιλοδοξεί να αποτελέσει τη Βίβλο για κάθε μελετητή της ιστορίας της ια­ τρικής. Ο συγγραφέας συγκέντρωσε σε 800 πε­ ρίπου σελίδες ό,τι έχει γραφτεί για την ιστορία της ιατρικής σε διάστημα δυόμισι αιώνων. Πρό­ κειται για 7.156 λήμματα. Το καθένα περιλαμ­ βάνει όνομα συγγραφέως, τίτλο εργασίας, τόμο περιοδικού, έτος δημοσιεύσεως και αριθ­ μό ή, αν πρόκειται για βιβλίο, αναφέρει τον εκ­ δοτικό οίκο και το συνολικό αριθμό των σελί­ δων. Περιέχει πολλά άρθρα από ιατρικά, φι­ λολογικά κ.ά. περιοδικά που εν πολλοίς ήταν άγνωστα στους μελετητές της ιατρικής ιστο­ ρίας. Στα περισσότερα λήμματα έχει γίνει αυ­ τοψία, ενώ υπάρχουν και κάποια που δηλώνεται ότι θα επιδιωχθεί να γίνει. Παράλληλα με τις με­ λέτες μαθαίνουμε και για τους ανθρώπους που έδρασαν στο ιατρικό πεδίο μέσα από προσω­ πογραφίες, νεκρολογίες και απομνημονεύμα­ τα. Μια ουσιαστική συμβολή στην επιστημο­ νική καταγραφή της ιατρικής ιστορίας, που δεν πρέπει να παραγνωριστεί. [Μ. Α.]

δ αφιέρωμα

«Στο σπίτι να έχεις μ ό ν ο Μάριος Κουκουνάρας-Λιάνκης

χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ά β ι β λ ί α .»

θρησκεία είναι εγκεντρισμένη στον πυρήνα της συλ­ λογικής μας ταυτότητας. Δεν το αμφισβητεί κανείς. Όμως, ο του τίτλου και η χρήση της λέξης «μόνο», που ανήκει σε πολυδιαβασμένο γέροντα της εποχής μας, δι­ ευκρινίζει, νομίζω, επακριβώς την αγοραστική κίνηση, διαχρονικά, του χριστιανικού βιβλίου και την αδιάλει­ πτη κι επιτυχημένη προώ θησή του, εδώ και δεκαετίες, σε εξειδικευμένα βιβλιοπωλεία, ενοριακές εκθέσεις, μοναστήρια, χέρι με χέρι. Πρόκειται, ίσως, για έναν παράλληλο κόσμο, εντός πραγματικότητας, που ζει στη Βασιλεία του Θεού, αλλά επι­ διώκει μονήρη βίο, στον οποίο ένα «καλό χριστιανικό βιβλίο» είναι σω­ τήριο; Και ποια είναι τα χριστιανικά βιβλία, περί ων ο λόγος; Η άνθιση του χριστιανικού βιβλίου στη χώρα μας αρχίζει από τα τέλη της δεκαετίας του 7 0 και αποτελεί απόρροια της θεολογικής αναγέννη­ σης που συντελείται από τη δεκαετία του ’60. Φυσικά, χριστιανικά βιβλία κυκλοφορούν από νωρίς (δεκαετία του ’40), κυρίως από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδας και τις θρησκευτικές «οργανώσεις» και αδελφότητες. Εκδίδονται βιβλία λειτουργικά, ποιμαντικά, έχουν ευσεβιστικό χαρακτήρα και είναι, κατά βάση, μεταφ ρασμένα ή επηρεα­ σμένα από ανάλογες εκδόσεις σε Ευ­ ρώπη και Αμερική. Ποιος δεν γνώρισε τα μαρτύρια της «Βίβια Περπέτουα» στα παιδικά του χρόνια ή δεν έμαθε για τις απόψεις του καθηγητή Τρεμπέλα;

Η

Σε αντίθεση με αυτό το ευσεβιστικό κίνημα και με σύνθημα το «επι­ στροφ ή στους Πατέρες» (της Εκκλη­ σίας) γεννάται μία θεολογία πιο εξωλόγος σ τρεφ ής και πιο διαλεκτική με το σύγχρονο κόσμο. Παράγωγά της εί­ ναι η αύξηση των σχετικών τίτλων και η ίδρυση εκδοτικών οίκων με ερ­ γασίες αμιγώς χριστιανικές, από τα τέλη του 7 0 και μετά. Βέβαια, η ανά­ πτυξη αυτή δεν είναι άσχετη με τα ορθόδοξα θεολογικά ρεύματα των Ρώσων της διασποράς (αυτών που βρίσκονταν εκτός Σοβιετικής Ένωσης) που φαίνεται να επηρεάζουν και την εγχώρια παραγωγή θεολογικής σκέψης και τίτλων, παρόλο που η εν­ τόπια θεολογία καμία σ χέσπ δεν είχε με τις εμπειρίες που βίωναν οι Ρώσοι. Η νηπτική θεολογία και η εκκλησιολογία είναι τα θέματα που από το ’80 και μετά έδωσαν ώθηση στο θεολογικό βιβλίο και στην καλλιέργεια του λεγομένου «νεορθόδοξου ρεύμα­ τος», που δημιούργπσε αναγνωστικό κοινό και διείσδυσε, αρχικά, και σε λιγότερο υποψιασμένους αναγνώ­ στες, δικαιολογώντας το χαρακτηρι­ σμό της κίνησης ω ς ρεύμα. Γιανναράς, Ράμφος, Ζουράρις, Μ εταλληνός είναι κάποια από τα ονόματα που προβλήθηκαν και διαβάστηκαν πολύ. Εκατοντάδες εκδόσεις κάθε χρόνο, πάνω από δέκα εκδοτικοί οίκοι χρι­ στιανικού βιβλίου σε Αθήνα και Θεσ­ σαλονίκη, άρθρα και βιβλιοκρισίες στο περιοδικό Σύναξη (τριμηνιαία έκδοση σπουδής στην Ορθοδοξία που κυκλοφορεί και σήμερα), διαλέ­ ξεις και δημόσιες συζητήσεις με θέ­ ματα όπω ς «Ορθοδοξία και αναρ-

χία», «Ορθοδοξία και αμφισβήτηση» ορίζουν τη δεκαετία του ’80 ω ς τη χρυσή εποχή για το χριστιανικό βι­ βλίο, όχι μόνο εξαιτίας τω ν πωλήσεω ν και της διείσδυσής του στον κόσμο αλλά και σε αξία θεολογικοΰ προβληματισμού και επιρροής του σε ένα κοινό που φαίνεται, για διαφό­ ρ ους πολιτικο-κοινωνικούς λόγους, να αναςητά. Καππαδόκες πατέρες, Φιλοκαλία, Γρηγόριος Παλαμάς, ησυ­ χασμός, αγιορείτικος μοναχισμός, ορθόδοξη παράδοσ η γίνονται για πρώ τη φορά θέματα ανάγνωσης και συζήτησης και αφορμή για, σ ύγχρο­ νη με το βιβλίο, αναβίωση της βυζα­ ντινής μουσικής και ζωγραφικής, η οποία αργότερα θα δώσει τροφ ή σε εκδόσεις σχετικών έργω ν και λευκω­ μάτων, όταν θα κοπάσει ο ανατροφ οδοτικός προβληματισμός. Ποιος δεν έχει ή δεν έχει ξεφυλλίσει εκδόσεις για τους θησαυρούς του Αγίου Όρους; Όμως, οι παγκόσμιες εξελίξεις τπς δεκαετίας του ’90, οι γεωπολιτικές αλλαγές και η ιδεολογική ρευστό­ τητα, καθώς και η έντονη παρουσία της ελληνικής Εκκλησίας στη δημό­ σια σφαίρα καθόρισαν την αλλαγή προοπτικής του χριστιανικού βιβλίου στη δεκαετία του ’90, το οποίο επι­ κεντρώθηκε στο λεγόμενο γεροντι­ σμό, εις βάρος της θεολογικής σκέ­ ψ ης και αναζήτησης. Βέβαια, η αυ­ θεντικότητα της κάθε περίπτωσης διερευνάται και είναι υπό κριτική από σχετικούς ερευνητές, γιατί, από τη μια, η λεγάμενη θεολογική ανα­ γέννηση του ’60 και ’80 φαίνεται να μην έχει ερείσματα σ τον κόσμο,

ώστε στην πραγματικότητα να δρέπει καρπούς από το διάλογο και τις ζυμώσεις που προκάλεσε (μήπως τελικά κατέληξαν σε αδιέξοδο ή σε διο­ λίσθηση, άρα και στο τέλος, αναρω­ τιούνται σύγχρονοι θεολόγοι) και από την άλλη υφίσταται μία στροφ ή στη γεροντική θεολογία (ορθόδοξοι μο­ ναχοί που ασκούν εκκλησιαστικό /πνευματικό έργο) με ποικίλες ποιό­ τητες, αλλά με πλατιά εισχώρηση στο αναγνωστικό κοινό, σχετικό ή μη. Ποιος δεν έχει ξεφυλλίσει στις πρ ο­ θήκες όλων των βιβλιοπωλείων βι­ βλία του Παϊσίου ή του Πορφυρίου; Αυτά και παρόμοια, πολλών «γεροντάδων» από το εσωτερικό (κάθε αρ­ χιμανδρίτης ή ιεροκήρυκας των ενο­ ριών) ή από το Άγιο Ό ρ ος ή από το ορθόδοξο εξωτερικό (Ρουμανία, Σερ­ βία, Ρωσία κ.ά.), καθώς και λευκώ­ ματα τέχνπς και βιβλία συνταγών (μάλιστα και με αγιορείτες συγγρα­ φείς) διατήρησαν την άνθιση του χρι­ στιανικού βιβλίου μέχρι σήμερα. Πα­ ρόλο που στους ελληνικούς θεολογικούς κύκλους μιλούν αυτοκριτική για «διάψευση της εκκλησιαστικής αναγέννησης και ματαίωση του ελ­ ληνοχριστιανικού πολιτισμού», για εσω στρέφεια και θρησκευτικό απο­ χρωματισμό, η θρησκεία φαίνεται να επιστρέφει στη δυτική κοινωνία, μά­ λιστα, πολλάκις, χωρίς να συνδυάζε-

Μ. Διονυσίου, ΑΥ- Γεώργιος, Ο Προφήτης Ιωνάς,

H αφιέρωμα

ιθοδαξΐα και βιβλίο

Μ. Διονυσίου, Αγ. Ιωάννης ο Θεολόγος, Αινοι. Εξαπτερυγα.

8

60

ται πάντοτε με «επιστροφή και του θεού», όπω ς λέει ο Berger. Υφίστατα(ι δηλαδή, στη χώρα μας, από τη μια, ένα ενδιαφέρον για τη χριστια­ νική γραμματεία, ακαδημαϊκή, θεολογική και κυρίους λαϊκή. Κι αυτό αναδεικνύεται από την παραγωγή τίτλων, την εργασία εξειδικευμένων εκδοτι­ κών οίκων, που αναπτύσσουν περαι­ τέρω τις δραστηριότητές τους (π.χ. οι εκδόσεις Ακρίτας με τη χριστιανική παιδική λογοτεχνία) και την ύπαρξη σχεδόν σε κάθε περιοχή ειδικών βι­ βλιοπωλείων με εκκλησιαστικά και χριστιανικά βιβλία ή εκθέσεων χρι­ στιανικών βιβλίων. Όλα αυτά σημαί­ νουν, από την άλλη, διατήρηση των ηωλήσεων, ακόμη και αύξηση της αναγνωσιμότητας των χριστιανικών τίτλων, χωρίς αυτό να επιφέρει, συγ­ χρόνως, και καλλιέργεια εκκλησια­ στικής αυτοσυνειδησίας και ήθους. Πρόκειται, φυσικά, για ένα μετα-κοσμικό φαινόμενο, που από το 2001 και μετά παρατηρείται παγκόσμια, αλλά, ενώ στον υπόλοιπο κόσμο κά­ νει b est seller τη Βίβλο, στην Ελλάδα ηροκαλεί ρεκόρ ηωλήσεων και μετα­ φράσεις των βιβλίων με λόγια του γέροντος Παϊσίου (όχι αυτών που έχει συγγράφει ο ίδιος όσο ζούσε). Να ση­

μειωθεί ότι την ίδια ώρα κυκλοφο­ ρούν στην ελληνική αγορά κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες θεολογικές με­ λέτες και μεταφράσεις αξιόλογων θεολογικών βιβλίων από το εξωτε­ ρικό, χωρίς όμως να σημειώνουν τις ηωλήσεις ή να ηροκαλούν τον ανα­ βρασμό προηγούμενων δεκαετιών. Το παράδοξο, για το παρόν, το ση­ μειώνει ένας φίλος θεολόγος: «Εν μέσω οικονομικής κρίσης φαίνεται ότι οι χριστιανοί αγοράζουν πιο πολλά βιβλία». Μπορεί αυτή η ίδια η κρίση και η απορρέουσα ανασφάλεια να ηροκαλεί το ενδιαφέρον για το χριστιανισμό. Ίσως έτσι εξηγείται ότι, ανάμεσα σε άλλα, ένα βιβλίο με τίτλο

Διερχόμενοι δια του ναού. Μαθήματα κατήχησης για ενήλικες του Δημήτρη Μαυρόηουλου από τις εκδόσεις Δό­ μος, σε τρεις μήνες από την έκδοσή του, θα εκδοθεί για δεύτερη φορά. Και πρόκειται για ένα ακραιφνώς θεολογικό βιβλίο, που δείχνει ότι υπάρ­ χει κοινό που αναζητά, ακόμη, την αυθεντικότητα στο σύγχρονο θεολογικό λόγο και χριστιανικό βιβλίο που, ενώ δεν είναι πρακτικός οδηγός επι­ βίωσης, δημιουργεί αφορμές και ανα­ βαθμούς που, πιθανώς, μπορούν να βοηθήσουν κάποιον αναγνώστη να αποφασίσει να συζήσει και να ενσω­ ματωθεί μέσα στο Όλον. Και τότε καταργείται η απόσταση που χωρίζει θεολογία και ζωή. Μήπως, τελικά, ο λόγος του τίτλου να αναπεμφθεί ως: «Στο σπίτι να έχεις και χριστιανικά βιβλία»; 1 Ο Μάριος Κουκουνάρας-Λιάγκης είναι δρ. Κοινωνιολογίας της Θρησκείας.

Πέντε σημεία για τη σημερινή ορθόδοξη θεολογία καθηγητής συγκριτικής φιλοσοφίας της θρησκείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο κείμενο του, αναφέρεται σε κομβικά σημεία του ορθόδοξου χριστιανισμού, όπως τη σχέση του με τις εξελίξεις στη γενετική, βιοτεχνολογία, νευροβιολογία κ.ά. Τη σχέση της Ορθοδοξίας με την ψυχανάλυση. Της παιδοψυχολογίας με τη χριστιανική θρησκεία. Το πόσο ανοικτή είναι η θεολογία (η προσκείμενη στην Ορθοδοξία) σε επιρροές από άλλες θεολογικές σχολές. Για τους «ταλιμπάν» της Ορθοδοξίας. Και, τέλος, το πώς εξηγείται η μεγάλη διάδοση της μεταφυσικής, του εσωτερισμού, της αστρολογίας, του αποκρυφισμού, ενώ από την άλλη μεριά οι εξελίξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας είναι ταχύτατες και φυσιολογικά θα έπρεπε να αποτρέπουν μια τέτοια στροφή.

Ο

1.

Γενετική και θεολογία

Α σφαλώς η θεολογία δεν παραμένει ανεπηρέαστη από τις εξελίξεις στις βιοεπιστήμες (γενετική, βιοτεχνολο­ γία, νευροβιολογία), διότι συμπίπτουν στην πραγμάτευση του ίδιου θέματος που είναι ο «βίος», η ζω ή του αν­ θρώπου. Ω στόσο ο ρυθμός πληρο­ φ όρηση ς είναι απελπιστικά βραδύς και από τις δυο πλευρές (θεολογία και βιοεπιστήμες), τόσ ο για λόγους με­ θοδολογικούς όσο και για αιτίες ιστο­ ρικές, δεδομένου ότι ακόμα σήμερα είμαστε εθισμένοι στην υπερεξειδίκευση τω ν επιστημών και στο ριζικό διαχωρισμό τους σε επιστήμες της φύσης και επιστήμες του ανθρώπου. Οι ραγδαίες εξελίξεις σ τις βιοεπιστήμες είναι μια πρώ της τάξεως αφ ορμή και ευκαιρία για την αλληλοπεριχώρηση των ανθρωπιστικών και των θε­ τικών επιστημών. Συγκεκριμένο πα­ ράδειγμα επιρροώ ν τω ν βιοεπιστη­

μών σ τη θεολογία είναι η ογκούμενη κατά τα τελευταία έτη ορθόδοξη ελ­ ληνική θεολογική βιβλιογραφία γύρω από ζητήματα βιοηθικής, αφ ού τώρα πια έχουμε βιβλία συσχέτισης της θε­ ολογίας με την βιοηθική, που π ρ οέρ­ χονται μάλιστα από την πένα λογιών επισκόπων, ό πω ς του Μητροπολίτη Μ εσογαίας Νικολάου και του Μητρο­ πολίτη Ν αυπάκτου Ιεροθέου, οι οποίοι προσβλέπουν θετικά στις βιοεπιστήμες και επιχειρούν να διασώσουν την ακεραιότητα του ανθρωπί­ νου προσώ που με τον εννοιολογικό εξοπλισμό τη ς ορθόδοξης θεολο­ γίας.

2.

Ορθοδοξία και ψυχανάλυση

Εντυπωσιακά αξιοσημείωτη εμφανί­ ζεται η αναφ ορά της ελληνικής ορ ­ θόδοξης θεολογίας στην ψ υχανά­ λυση, όχι μόνο ποσοτικά αλλά και ποιοτικά. Πλειάδα εγγάμων ιερέων με

ΜάΡκ* Μπένζος

και βιβλίο

δ:· αφιέρωμα

σ οβαρές θεολογικές περγαμηνές και πιστοποιημένη ψυχιατρική ιδιότητα, καθώς επίσης δοκιμασμένη ψ υχοθε­ ραπευτική εμπειρία, όπω ς ο η. Αδα­ μάντιος Αυγουστίδης και ο π. Βασί­ λειος Θερμός, έχουν καταθέσει πάρα πολύ αξιόλογα έργα στον τομέα αυ­ τόν στις τελευταίες δυο δεκαετίες. Αξίζει να επισημάνουμε το πρώιμο ενδιαφέρον του Αρχιεπισκόπου Αθη­ νών Ιερωνύμου για τη σύγκληση δυο συνεδρίων με αναφορά στο θέμα των σχέσεων θεολογίας και ψ υχοθερα­ πείας, που έλαβαν χώρα προ δεκα­ πενταετίας στη Λειβαδιά, όταν ήταν ακόμα τότε Μ ητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας. Η έκδοση των πρα­ κτικών αυτών των συνεδρίων και η ευρεία κυκλοφορία τους από εκκλη­ σιαστικούς εκδοτικούς οίκους διευ­ κόλυνε την ψυχαναλυτική ενημερό­ τητα του πληρώματος της Εκκλησίας και σήμανε ένα σπουδαίο, μολονότι δύσκολο, εγχείρημα, αφού οι αντι­ στάσεις απέναντι στον ψυχαναλυτικό λόγο πλεονάζουν μέσα στο θεολογικό κλίμα και όχι μόνο σε αυτό. Αρκούμαι στις μείζονες βιβλιογραφικές αναφορές στο θέμα και παραλείπω άλλες μικρότερες σε όγκο αλλά ση­ μαντικές σε περιεχόμενο ορθόδοξες θεολογικές απόπειρες κριτικού δια­ λόγου Ορθοδοξίας και ψυχανάλυσης στον τόπο μας κατά τα τελευταία χρόνια.

3.

Φανατικοί και Ορθοδοξία

Οι φανατικοί δεν λείπουν, δυστυχώς, πουθενά και θα ήταν αλλόκοτο εάν κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε στην Ορ­ θόδοξη Εκκλησία του τόπου μας. Βέ­

βαια, είναι παρήγορο ότι οι φωνές των κάθε είδους φονταμενταλιστών δεν εισακούονται, παρόλο που είναι ε κκω φ αντικές και εντυπωσιακές. Ω στόσο ο υπερσυντηρητικός λόγος, με το φοβικό κλίμα που διαμορφώ­ νει, καθηλώνει ακόμα και τα πιο ανοι­ κτά σε διάλογο ηγετικά κλιμάκια της Εκκλησίας, παρεμποδίζει τη διεξα­ γωγή μιας γόνιμης συνάντησης της θεολογίας με το εκάστοτε άλλο της και προσθέτει δυσχέρειες. Παρατηρείται μάλιστα η κραυγαλέα αντί­ φαση στην εκκλησιαστική βιβλιο­ γραφία να κυκλοφορούνται και να διαβάζονται από το πλήρωμα της Εκ­ κλησίας περιοδικά, φυλλάδια και έν­ τυπα με φονταμενταλιστικό περιεχό­ μενο, καταφερόμενα εναντίον αλλο­ θρήσκων και ετεροδόξων, ενώ την ίδια στιγμή οι επίσημες εκκλησιαστι­ κές εγκύκλιοι, οι λόγοι ηγετών της Εκκλησίας, από τον Οικουμενικό Πα­ τριάρχη Βαρθολομαίο μέχρι τον Αρ­ χιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο, κα­ θώ ς επίσ ης σ οβα ρ ές θεολογικές πραγματείες, να επιχειρούν ένα ρω­ μαλέο άνοιγμα στην κοινωνία, τις άλ­ λες χριστιανικές ομολογίες και τα ποικίλα θρησκεύματα, προω θώντας τον διάλογο. Συγκρίνοντας κάποιος τα δύο είδη εκκλησιαστικού λόγου, επίσημου διαλογικού και ανεπίσημου φονταμενταλιστικού, μένει με την εν­ τύπωση ενός κάποιου σχίσματος που επισημαίνει τη δυσκολία της Ιεραρ­ χίας και της θεολογίας να διαφωτί­ σουν το πλήρωμα της Εκκλησίας και να το αποδεσμεύσουν από τους φ α­ νατισ μένους ψ ευ δοπ ροφ ή τες του φονταμενταλισμού.

4. Ορθόδοξη και ετερόδοξη θεολογία Είναι ευτύχημα που ανέκαθεν η ορ­ θόδοξη θεολογία, μέσα στο πλαίσιο τω ν πανεπιστημιακών θεολογικών σχολών, είχε την πρωτοβουλία επί σειρά δεκαετιών να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με την ετερόδοξη θεολογική σκέψη, τόσο τη ρωμαιοκα­ θολική όσο και με την προτεσταντική. Η επικοινωνία των θεολόγων συνεχίζεται αμείωτη και αναφέρεται σε άμεσα κοινωνικά προβλήματα, όπω ς είναι το οικολογικό, το πολυπολιτισμικό κ.λπ. Άλλωστε οι πανε­ πιστημιακοί θεολόγοι, ω ς άτυποι ή ακόμα κι ω ς επίσημοι σ ύμβουλοι της Ιεραρχίας, έφεραν σε επαφ ή την εκ­ κλησιαστική ηγεσία με αυτόν τον κοι­ νωνικό προβληματισμό σε επίπεδο παγχριστιανικό πολύ ενωρίς, ήδη από την εποχή του ψυχρού πολέμου. Στην μεταψυχροπολεμική εικοσαετία ήταν πάλι οι θεολόγοι που ω ς συνο­ μιλητές με ετεροδόξους συναδέλ­ φ ους τους αντιμετώπισαν την κρίση των ιδεολογιών και το οικολογικό πρόβλημα. Σήμερα πάλι, ενόψει της οικονομικής μετανάστευσης και του κοινωνικού αποκλεισμού, είναι η ορ­ θόδοξη θεολογία που επωμίζεται τη διαλογική πρωτοβουλία με κοινωνι­ κούς φ ορείς και κρατικές αρχές για την επιτυχή αντιμετώπιση παρόμοιων προβλημάτων, σε αγαστή συνεργα­ σία με ρωμαιοκαθολικούς και διαμαρτυρόμενους θεολόγους.

5. Εσωτερισμός και επιστήμη Η προ εικοσαετίας πτώση του υπαρ­ κτού σοσιαλισμού δημιούργησε ένα

σοβαρό ιδεολογικό κενό και η οικο­ λογική κρίση επέφ ερε την αναξιοπιστία της τεχνικής. Το δίδυμο ίνδαλμα της νεωτερικότητας, πολιτική και τε­ χνική, και το δίητυχο ιδεώ δες της ατομικής ελευθερίας και της βιοτικής ευημερίας κλονίσθηκαν στις συνει­ δήσεις των συνανθρώπω ν μας, με αποτέλεσμα να επιχειρηθεί να καλυ­ φθεί μέσα στη μετανεωτερικότητα αυτό το κενό του ορθολογισμού με περισσεύματα ανορθολογισμού που σηματοδοτήθηκαν με τη βίαιη επανάκαμψη μειζόνων μονοθεϊστικών θρησκευμάτων στο ιστορικό πρ ο­ σκήνιο (φονταμενταλισμός) και με τη στροφ ή στην εσωτερικότητα, τον αποκρυφισμό, τον μυστικισμό, την νέα πνευματικότητα, την αστρολογία κ.λπ. Ετσι ερμηνεύεται το παράδοξο φ αινόμενο ότι διαβρώθηκαν από τον ανορθολογισμό κοινωνίες ιδιαζόντως εξορθολογισμένες, όπω ς π βορειοαμερικανική και η δυτικοευρωπαϊκή. Η επιστημονική πρ ό ο δος χρειάζεται, αλλά δεν αρκεί μόνη της για να απο­ τραπεί ο ανορθολογισμός. Αυτό που επείγει να συμβεί είναι η κοινωνικο­ ποίηση του ατομικισμού και η αυτο­ κριτική οριοθέτηση του ορθολογι­ σμού στην κατεύθυνση μιας αποφατικότητας, δηλαδή της γνωσιολογικής επιφυλακτικότητας σωκρατικού τύπου («εν οίδα ότι ουδέν οίδα»), που τοποθετείται πέρα από τον αδαή ορ ­ θολογισμό και τον αφελή ανορθολογισμό. 1

Μ. Διονυσίου, Αγ. Ιωάννης ο Θεολόγος. Η Εξορία του Ιωάννη στην Πάτμο και η Σωτηρία Νέου από Ναυάγιο.

αφιέρωμα ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟ

Δημήττρης Κ. Κόκκινος

Καιρός δημιουργίας σε κλίμα καταλλαγής Ο Δ η μ ή τρ η ς Κ ό κ κ ιν ο ς η γ είτα ι εδώ κ α ι πάνω από 30 χρ ό νια ενό ς ισ το ρ ικο ύ , θ ρ η σ κ ευ τικ ή ς κ α τ ε ύ ­ θυνσης, ε κ δ ο τικ ο ύ ο ίκ ο υ κ α ι είνα ι ο πιο κ α τά λ ­ λη λο ς να σ κια γρ α φ ή σ ει α υ τό ν το χώ ρο.

και βιβλίο

Είστε πάνω από 3 0 χρόνια ένα ε ξειδ ικευ μ ένο ς εκδοτικός οίκος. Τι έχ ε τε αποκομίσει όλα αυτά τα χρόνια;

δ 64

85

Συγχαρητήρια και ευχαριστίες οφεί­ λονται στους συντάκτες του περιοδι­ κού Διαβάζω για την ιδέα τους να πα­ ρουσιάσουν την εκδοτική δραστηριό­ τητα ενός χώρου, άγνωστου έως περιφρονημένου από πολλούς: Του χώρου του ορθόδοξου χριστιανικού εντύπου και ιδιαίτερα του βιβλίου. Μπορεί να φαίνεται υπερβολική αυτή η παρατή­ ρηση, ίσως και εσφαλμένη, καθώς βα­ σίζεται σε προσωπική εμπειρία του γράφοντος, που προκύπτει από τις πρώτες αποτυχημένες προσπάθειές του να συμπεριληφθεί η εκδοτική προσπάθεια του «Ακρίτα» ισότιμα με τις άλλες, «θύραθεν» εκδόσεις στο σχολιασμό του Διαβάζω. Εμμέσως πλην σαφώς αφέθηκε να εννοηθεί ότι το Διαβάζω δεν ασχολείται με «αγιω­ τικά» έντυπα. Και καλά έκανε, εάν με «αγιωτικά» εννοούμε έντυπα που διαπνέονται από θρησκευτικό φανατισμό και μονομέρια, με την συνακόλουθη έπαρση που συνοδεύει την αυτοδικαιωτική και απόλυτη άποψη περί θρησκευτικής πίστεως των συντελε­ στών τους. Όμως, ούτε ο πρωτεργά­ της Αστέρας του Παπαδημητρίου, ούτε επί παραδείγματι, ο «Ακρίτας» ή ο «Δόμος» που ξεκίνησαν την ίδια εποχή, πριν από 31-32 χρόνια -και

προηγήθηκαν του Διαβάζω-, ούτε αρ­ γότερα ο «Αρμός» ή πιο πρόσφατα οι εκδόσεις «Εν πλω» ή ο «Μαΐστρος» και κάποιες άλλες αξιόλογες εκδοτικές προσπάθειες στον ίδιο χώρο, εδώ και στην Θεσσαλονίκη, μπορούν να χα­ ρακτηριστούν απ’ αυτή την έπαρση που, ειρήσθω εν παρόδω, μάλλον κα­ πηλεύεται το Ευαγγέλιο, παρά το εκ­ προσωπεί, και συχνά χρωματίζει αρ­ νητικά την δραστηριότητα της Εκκλη­ σίας του Χριστού. Ναι, οι προαναφερθέντες και ειδικά ο «Ακρίτας» που έχω βιώσει προσω­ πικά, εμφορούνται από μία δόση, μι­ κρή ή μεγάλη, ιεραποστολικού κινή­ τρου και ενθουσιασμού. Αυτό εντού­ τοις δεν τους κάνει λιγότερο αξιόλο­ γους από άλλους κοσμικούς εκδοτι­ κούς οίκους. Αν και στον βιβλιοεκδοτικό χώρο, η πνευματική έφεση (διά­ βαζε «λόξα») είναι, ευτυχώς, πάντα πα­ ρούσα σε ποικιλία αποχρώσεων και ποσοτήτων. Το αποτέλεσμα αυτού του παραμερι­ σμού του ορθόδοξου βιβλίου, όχι τόσο από το Διαβάζω, όσο από άλλα, μεγά­ λης κυκλοφορίας μέσα μαζικής ενημερώσεως -περιοδικά και εφημερί­ δ ε ς - επέτεινε τον διαχωρισμό των εκ­ δόσεων σε «δικαίους» και «αδίκους», - (με τον καθένα να παίρνει τη θέση που τον βολεύει), με μεγάλη δόση πε­ ριφρόνησης έως σκληρότητας εκατέ­ ρωθεν, και χωρίς σεβασμό στον κόπο,

στην προσφορά, στις οικονομικές και ηθικές δοκιμασίες που παραμένουν κοινές σε αμφότερες τις «παρατά­ ξεις». Ετσι, οι «χριστιανοί», γενικά, κλείστηκαν ζηλότυπα σε έναν χώρο που τους καταλάβαινε απόλυτα, έπαψαν να κάνουν προσπάθειες να επι­ κοινωνήσουν με τον έξω κόσμο. Δεν το είχαν δα και ανάγκη, αφού η στροφή προς την Ορθοδοξία, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας, προερχόμενη από ποικίλους κοινωνικούς και ιστορικούς λόγους, και στην οποία οι ίδιοι συντελούν και εμπλέκονται, τους δίνει μια αίσθηση αυτάρκειας και δικαίωσης. Πώς κ α τα φ έρ ν ετε να αν τα η εξ έλ θ ετ ε, λειτουργώ ντας μέσα σε μια αγορά που έχει σκληρούς α ν­ ταγω νιστικούς ν ό μ ο υ ς ;

Και εδώ έγκειται η εγγενής «αδυναμία» των Ελλήνων: συνήθως ξεκινούμε να πούμε ένα τραγούδι όλοι μαζί, και στο ρεφρέν τσακωνόμαστε... Εντός των ημερών εκδίδεται από τον «Ακρίτα» μία αξιόλογη μελέτη του δόκτωρος Αλεξάνδρου Παπαδερού, της γνω­ στής Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης, που αναφέρεται στον βίο και στην προσφορά δύο μεγάλων Ελλήνων, πριν από την επανάσταση του ’21: του Κοραή και του κληρικού Οικονόμου εξ Οικονόμων. Οι αξιολογότατοι αυτοί νεοέλληνες συμφωνούσαν στην κεν­ τρική ιδέα να φέρουν τη νέα Ελλάδα πιο κοντά στα (ρώτα της πολιτισμένης Ευρώπης, σε μια κίνηση Μετακένωσης (αυτός είναι και ο τίτλος του βιβλίου), όσων είχε χάσει λόγω της σκλαβιάς και έπρεπε να τα ανακτήσει και με τη βοήθεια των Ευρωπαίων. Το πρό­

βλημα γεννήθηκε λίγο αργότερα, όταν έπρεπε να αποφασιστεί από πού θα έπρεπε να ζητηθεί η μετακένωσις των κοινών ευρωπαϊκών φώτων, από την ορθόδοξη Ρωσία του Οικονόμου ή από τη Γαλλία του Διαφωτισμού του Κοραή. Σήμερα που βλέπουμε το πρό­ βλημα από κάποια απόσταση, θα λέ­ γαμε σαφώς και από τους δύο, όπως και τελικά έγινε στην πράξη. Αλλά οι δύο άνδρες έπρεπε να έρθουν σε ρήξη. Και πολύ πιο κοντά μας, τη μω­ ρία των δύο μεγάλων κομμάτων εξου­ σίας σήμερα, μετά τις πρώ τες αβρό­ τητες, να έρθουν σε ρήξη για κάτι που και οι δύο βασικά συμφωνούν, όπως και ο λαός. Υπεραπλουστεύω τα πράγματα; Κρίνετέ το, και αναλύ­ στε το, όπω ς νομίζετε. Αλήθεια, μέτρησε ποτέ κανείς τον αριθμό των αναγνωστών των «θρησκευτικών» βι­ βλίων; Και για να υπενθυμίσω εις εαυτούς και αλλήλους ότι το βι­ βλίο είτε είναι χ ρ ισ τ ια ν ικ ό , είτε άθεο είτε βαρύ ή ελα­ φρύ σε περιε­ χόμενο είτε αι­ ρετικό ή κοσμικό (μόνο εφόσον δεν εί­ ναι σ απρό και χυ­ δαίο) είναι έργο που αξίζει να το αποδε­ χτούμε, με σεβασμό στο δημιουργό του, κι αν διαθέτουμε την ωριμό­ τητα και την δύναμη, να

Δημήτρης Κ. Κόκκινος

αφιέρωμα

και βιβλίο

τολμήσουμε να το μελετήσουμε και να πάρουμε ό,τι καλύτερο έχει να μας δώ­ σει. Κάθε προσπάθεια ή διάθεση αντι­ παλότητας κάνει κακό στην πνευμα­ τική μας υγεία και κατ’ επέκταση ανα­ στέλλει την κοινωνική και πολιτιστική μας ωριμότητα. Με αυτές τις α ποστροφές απαντώ, εν μέρει και στο πρώτο ερώτημα που μου ετέθη: Τι απεκόμισα τόσα χρόνια ω ς υπεύθυνος ενός εξειδικευμένου εκδο­ τικού οίκου. Μα, ανοχή και κατα­ νόηση, και τη χαρά της προσφοράς, χωρίς να μειωθεί η πίστη στις αρχές και στις πεποιθήσεις μου (θρησκευτι­ κές ή άλλες) που αποτέλεσαν τα κίνη­ τρα της εκδοτικής μου εμπλοκής. Ως προς το δεύτερο ερώτημα: Πώς κα­ ταφέρνουμε να ανταπεξέλθουμε μέσα σε μία αγορά που έχει σκληρούς αν­ ταγωνιστικούς νόμους, η απάντηση εί­ ναι προφανής: Με την ποιότητα, την εφευρετικότητα και τις συνεργασίες! Αυτό, βέβαια, ισχύει ή πρέπει να ισχύει σε κάθε ανθρώπινη προσπάθεια.

δ

66 85

Μ. Διονυσίου, Αγ. Ιωάννης ο Θεολόγος. Η Ανάσταση του Δόμνου (λεπτομέρεια)

Ποια είναι η μεγαλύτερη εκ δ ο ­ τική σας επιτυχία;

Ο «Ακρίτας» υπήρξε, κατά κοινή ομο­ λογία των αναγνωστών του, και μάλι­ στα των νεότερων, που σήμερα έχουν μεγαλώσει, πρωτοπόρος σε ένα χώρο (τον θρησκευτικό κυρίως) που είχε περιπέσει στις επαναλήψεις και στην ατολμία. Εφερε ένα νέο και φρέσκο πνεύμα, κάνοντας προσιτές στο μέσο, λίγο ή πολύ καλλιεργημένο αναγνώ­ στη, κάποιες ξεχασμένες αλήθειες που όταν τις ξαναθυμηθεί και μάλιστα τις βιώσει τον βοηθούν να γίνει πιο ελεύ­ θερος και τίμιος με τα ανθρώπινα. Κι αν θέλετε πιο πιστός. Ετσι, ο «Ακρί­

τας» από την αρχή πουλούσε και που­ λάει. Εάν, δε, λάβουμε υπόψη την πρό­ σφατη υπαγωγή του στον όμιλο Π. Κυριακίδη, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι θα διατηρήσει τη δυναμική του πα­ ρουσία για πολύ διάστημα ακόμη. Την πιο μεγάλη εκδοτική μας επιτυχία την διεκδικεί το κλασικό πια βιβλίο νη­ στίσιμων συνταγών, με τίτλο Σαρακοστιανά της Μαρίας Κοκκίνου (μητέρας της νυν διευθύντριας του Ακρίτα) και της Γεωργίας Κοφινά. Με 24 εκδόσεις από 4.000-5.000 αντίτυπα η καθεμία, ξεπέρασε τα 110.000 αντίτυπα σε 25 χρόνια. Παρά το γεγονός ότι πολλοί το μιμήθηκαν, το βιβλίο αυτό συνεχίζει, λόγω της σαφήνειας και της χρηστικότητάς του, να πουλιέται πολύ ικα­ νοποιητικά. Υπάρχουν βέβαια και άλλα με 5-15 ανατυπώσεις (του Α. Bloom, Πορεία και Συνάντηση -το πρώτο μας βιβλίο- ή το Αρχιεπίσκο­ πος Λουκάςτου Αρχιμ. Νεκταρίου της Μονής Σαγματά, Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία του Αρχιεπισκόπου Αλβα­ νίας Αναστασίου, το Μεγάλη Σαρακοστή του ρωσο-αμερικανού επισκόπου Schmemann, κ.ά. Ν ο μ ίζετε πως η εποχή μας έχει ανάγκη το θεολογικό βιβλίο και πώς βλέπ ετε τη μεγάλη στροφή στον εσωτερισμό, στον αποκρυφι­ σμό, στην παραψυχολογία, στην αστρολογία κλπ. στις μ έρ ες μας;

Ως προς την άλλη ερώτησή σας σχε­ τικά με τη στροφή πολλών στον εσω­ τερισμό, αποκρυφισμό, στην παραψυ­ χολογία και στην αστρολογία, στην εποχή μας, επιτρέψτε μου να ξεκι­ νήσω από τη γενική αρχή που έχω προαναφέρει, του σεβασμού δηλαδή

στις επιλογές των ανθρώπων που τις αποτολμούν. Η άποψή μου είναι ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν είναι καλά πληροφορημένοι ή, το πιο πι­ θανό, πληροφορημένοι κατά αρνητικό τρόπο, από εκείνους που θα έπρεπε να μεταδίδουν σωστά την αλήθεια της αγάπης του Θεού. Παραθρησκείες και παραδοξασίες πάντα υπήρχαν, πριν και μετά τον Χριστιανισμό. Όλοι μας έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε σε κάτι πέρα από μας, είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Ιδιαίτερα σε μια εποχή η οποία κυριαρχείται από την αδιαφο­ ρία, την άρνηση και την εχθρότητα στα πνευματικά, αλλά και από την οι­ κονομική, διάβαζε, καπιταλιστική, κα­ ταπίεση. Το ό,τι πολλοί από τους αν­ θρώπους ακολουθούν αυτές τις δοξα­ σίες σήμερα, συμβαίνει κατά την τα­ πεινή γνώμη μου, διότι αυτοί δεν πρό­ λαβαν να γνω ρίσουν ή γνώρισαν στραβά το Ευαγγέλιο του Χριστού. Κι αυτό, με τη σειρά του, παραπέμπει στις ευθύνες της κατεστημένης Εκ­ κλησίας και των λειτουργών της. Μην πιάσουμε, όμως, να κρίνουμε και κα­ τακρίνουμε όποιους μας βολεύουν. Σε μια ελεύθερη επιλογή, (και ευχόμαστε να είναι ελεύθερη κι όχι συνέπεια γοη­ τείας, αγυρτείας ή καταπιέσεως), η ευ­ θύνη είναι πάντα προσωπικά δική μας. Ως προς τη συνέχεια της ίδιας ερωτήσεως, εάν η εποχή μας έχει ανάγκη από το θεολογικό βιβλίο, και κατ’ επέ­ κταση από την πίστη στο Θεό γενικό­ τερα, θα μου επιτρέψετε να ανα­ φ ερθώ στην προσωπική μου εμπειρία πάνω σ’ αυτό το θέμα. (Είμαι αρκετά μεγάλος σε ηλικία για να τολμώ να εξομολογηθώ, χωρίς να ντρέπομαι σε νεότερους...): Εχω παρατηρήσει ότι

κάθε επιλογή μου που είναι μακριά από το θέλημα του Θεού (Ποιο είναι αυτό; Αναζητήστε το στο Ευαγ­ γέλιο, στους Πατέρες της Εκκλησίας, από κάποιο συνετό ποιμένα, και τελικά μέσα σας, μη ρωτάτε εμένα...), με οδηγεί σε ψυχική αναστάτωση και εχ­ θρότητα προς τους συνάνθρωπους και την οικογένειά μου. Αντίθετα, κάθε προσπάθειά μου να θέλω ελεύ­ θερα να προσεγγίζω την αγάπη του Θεού μου φέρνει γαλήνη, ευδιαθεσία, καλές ανθρώπινες σχέσεις και όρεξη για δημιουργικότητα... Κ άνατε μια μεγάλη επένδυση στον εκδοτικό σ ας οίκο. Ποιοι είναι οι μελλοντικοί εκ δο τικ οί σας σ τό ­ χοι;

Η ευχή μου παραμένει η ίδια, όπως είχε αποτυπωθεί στο τευχίδιο για τα 2 0 χρόνια του «Ακρίτα»; «Μαζίμε την

ποιότητα (ειλικρίνεια, τιμιότητα) και ποσότητα (μέγεθος, διάρκεια) του μαρτυρίου και της μαρτυρίας του προσωπικού και συλλογικού «Ακρίτα», καιρός να ελεγχθεί και η συνέπεια προσηλώσεως του στους αρχικούς στόχους που έθεσε:... να προσπαθούν (οι εκδότες του) να υπη­ ρετήσουν τον αρχικό σκοπό της αναζητήσεως και αποκαλύψεως των ορ­ θοδόξων χριστιανικών καταβολών του τόπου μας, ορμώμενοι όχι από την θέση του επαΐοντος, αλλά από την σκοπιά του αγνοούντος, ερευνώντος και αμφισβητούντος μη ειδικού. Ετσι που οι περισσότερες από τις εκδόσεις του «Ακρίτα», να (μην πάψουν να) εί­ ναι απαντήσεις σε ερωτήματα και αναζητήσεις που απασχολούν τους ίδιους...» ■

Ή Κ αινή Διαθήκη, τό πρω τότυπο κείμενο μέ νεοελληνική μετάφραση. Σχήμα: 12X18, Σελίδες: 1024, Τιμή: 11€, Κ.Α.: 01.002

Στήν Αφρική, Α ρχιεπισκόπου Τ ιράνων κ α ί πάσης Α λβανίας κ. Α ναστασίου. Τά βιώ ματα άπ ό τήν Ιεραποστολική δράση τοϋ σ υγγραφ έω ς, όπω ς κα ταγρ άφ ο ντα ι στό προσωπικό ήμερολόγιο. Σχήμα: 15X22, Σελίδες: 480, Τιμή: 20€, Κ.Α.: 11.058

ίΤΥΙΚΜΜΘΝ

Τό Συνοδικόν τής έν Έ λλάδι Εκκλησίας, Αριστείδου Π ανώτη. Μ ιά έξαιρετικά τεκμηριωμένη μελέτη στήν όποία κα ταγρ άφ ο ντα ι μέ γ λα φ υρ ό τητα άγνω στες στό εύρΰ κοινό πτυχές τώ ν σ χέσεων τής έν 'Ελλάδι Ε κκλησίας μέ τό Ο ικουμενικό Π ατριαρχείο κ ατά τήν περίοδο 1850-1922 Σχήμα: 18X25 Σελίδες: Τιμή: 35€ Κ.Α.:16.23.005

r ji

Μ

-

Ό έπιούσιος άρτος, Μητρ. Εδέσσης Π έλλης κα ί Α λμω πίας κ. Ιω ήλ Οί Αναγνώ στες θ ' ά νακαλύψουν σ’ αυτό τό έργο τή χαρισματική έμπνευση καί τόν έρμηνευτικό δυναμισμό τοϋ σ υγγρ αφ έα πού ξεδιπλώ νοντα ι μέ άφορμή τά Α ποστολικά κα ί Ε ύαγγελικά Α ναγνώ σματα σέ διάφορες σ τιγμές τοϋ λειτουργικού έτους. Σχήμα: 14Χ 21, Σελίδες: 600, Τιμή:15€, Κ.Α.: 05.031 Ε πικράνθη, Ψ ηφιακός δίσκος (CD), Χρόνης Αηδονίδης & Ν εκταρία Κ αραντζή, Σα ρά ντα ύ μνοι τής "Μ. 'Έ βδομάδος ' " * κ α ί' ένας λ αϊκός θρήνος τής Μ. Παρασκευής. Τιμή: 17€, Κ.Α.: 21.038

Ή Θεραπευτική τώ ν πνευμ ατικώ ν νοσημάτων, τόμοι A' & Β', Jean Claude Larchet, (Μ ετάφραση Χρίστου Κούλα). ι Στό παρόν έργο, Α ναλύεται ή πίστη στόν Χριστό ώς Ιατρ ό «τών ψ υχών κ α ί τώ ν σωμάτων», τής άσκήσεως νοουμένης ώ ς μέσο θ ερ απεία ς καί έπιστροφής τής νοσούσας Ανθρώπινης φύσης στήν προπτωτική μακαριότητα. Σχήμα: 14X21, Σελίδες: 656, Τιμή: 18€, Κ.Α.: 08.055 & 08.056

Π ρ ό ςτό έκούσιον πάθος, ;επιστημίου Ά νδρέα Θεοδώρου(+). Ε ρμηνευτικό σχόλιο στην Ιελίδες: 472, Τιμή: 16£Κ.Α.: 16.014 >

εγάληΈ βδομάς, >Π ρίγγου, Άρχο\ ιού ^.ιότου^Βϊαο ώργιος Ν :Κ ωνστ

ΗΆΜ ΜI u m m

Τοϋ Δωδεκάμερου κ α ί τής Λαμπρής, Ζωής Κ ανάβα, (εικονογράφηση: Σπόρου Γούση ). Π αιδικές ιστορίες πού ξεδιπλώ νοντα ι μέ έπίκεντρο τίς έορταστικές περιόδους τών Χ ριστουγέννων κ α ί τοΰ Πάσχα. Σχήμα: 17X24, Σελίδες: 104, Τιμή: 8€, Κ.Α.: 14.051

Γιά τήν ά ξία τοΰ Χριστιανισμού κ α ί τήν ά π α ξία ΐώ ν Χριστιανών, Ν ικολάου Μ περντιάεφ, (μετάφραση π. Χρήστου Καραγιώργου). Ό Ρώσος φιλόσοφος στό παρόν έργο ά πολογητικοΰ χαρακτήρα, έπιχειρ εΐ ν ά δώσει μία άπάντηση στούς κατήγορους τοΰ Χριστιανισμού πού βασίζουν τήν Απαξίωση τής Α λήθειας τοϋ Ε ύαγγελίου σ τά ιστορικά σφ ά λμ ατα τοΰ κλήρου κ α ί τοΰ χριστιανικού πληρώματος. Σχήμα: 13X19, Σελίδες: 88, Τιμή: 6€, Κ.Αι: 12.020

Χ ρ ισ τ ια ν ισ μ ο ύ Χ ρ ισ τ ια ν ό ν

;..............’■ “ <Ρ. 1, i n

n r r m ii 21 A I) ι) * a , %i| A . 21!) 7 2 7 2 3 3 1 ,

w ;// w , a ρ o 3 i ο i 1 k 1- il i s iii i l l

1i

2i

$ a $ £> H Ik 1- ύ i a

21

h i

210 7 2 7 2 33 U

k υ si 1μ * £ x

l i u l 21 ®

2&JsYTi £ r r t i i i i

h L g ,s

δ : βιβλιοπαρουσίαση ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου Ο προφήτης της δικαιοσύνης Παρατηρητής, 2005 σ. 196, € 13,52

ιβλικός θεολόγος με ειδικές σπουδές στις φιλολογίες των λαών της αρχαί­ ας Μεσοποταμίας, της Συρίας και της Πα­ λαιστίνης, ο Μιλτιάδης Κωνσταντίνου κα­ ταπιάνεται στο σύγγραμμά του αυτό με την εμφάνιση του Αμώς ως προφήτη τον 8ο αιώνα π.Χ„ εμφάνιση που αποτελεί τομή στην ιστορία της βιβλικής προφητείας. Το κήρυγμα του Αμώς αναφέρεται σε μεγά­ λο βαθμό στην κοινωνική κατάσταση της εποχής του. Η κριτική όμως που ασκεί κατά της κοινωνικής αδικίας δεν σιηρίςεται στην όποια αυθεντία διαθέτει ως προφή­ της, αλλά στην ακλόνητη πεποίθησή του — ότι κλήθηκε από τον Θεό για το έργο αυτό. q Ο Αμώς δεν εξαγγέλλει απλώς κάποιες ζ αλήθειες τις οποίες οι άνθρωποι είναι 3 υποχρεωμένοι να αποδεχθούν ως προερμ χόμενες από τον Θεό. Αντίθετα, απευθύ­ νεται στη λογική των ακροατών του με πα­ ραδείγματα και εικόνες από την καθημε­ ρινή ζωή και συγκροτημένο σκεπτικό, αποφεύγοντας τις αινιγματικές και γριφώδεις εκφράσεις. Από τον Αμώς διατυπώ­ νεται για πρώτη φορά η άποψη ότι ο Γιαχβέ, ως ο απόλυτος κύριος του σύμπαντος, δεν είναι ο αποκλειστικός Θεός του Ισραήλ, αλλά ο Θεός όλων των λαών και ο ρυθμι­ στής της παγκόσμιας ιστορίας.

Β

[Δ . Β. Τ.]

ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Προφητολόγιον

Klaus Koch

Τα λειτουργικά αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη Επιμέλεια: Μιχάλης Χατζηγιάννης Ελληνική Βιβλική Εταιρεία, 2009 σ. 724, €15

Οι προφήτες

ύχρηστη έκδοση της Ελληνι­ κής Βιβλικής Εταιρείας με εκτενή και κατατοπιστική εισα­ γωγή του καθηγητή της θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Μιλτιάδη Κωνσταντίνου. Το Προφητολόγιον είναι το λειτουργικό βιβλίο της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο οποίο περιέχονται οι περικοπές από την Παλαιά Διαθήκη που διαβάζονται κατά τις ιερές ακολουθίες του εκ­ κλησιαστικού έτους, επειδή μέσα από τα κείμενα αυτά αποκαλύ­ πτεται το σχέδιο του Θεού για τον κόσμο και προαναγγέλλεται η σωτηρία που φέρνει ο Χριστός στην ανθρωπότητα. Το Προφητολόγιον, μαζί με το Εκλογάδιο (που περιέχει τις αντίστοιχες πε­ ρικοπές από την Καινή Διαθήκη), είναι δύο από τις πλέον χρήσιμες εκδόσεις, οι οποίες στοχεύουν στην κάλυψη των λειτουργικών, κατηχητικών και άλλων πνευματι­ κών αναγκών του ορθοδόξου πλη­ ρώματος, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην διασπορά του ελληνι­ σμού.

Ε

[Δ. Β. Τ.]

Μετάφραση: Πολυξένη Αντωνοπούλου Αρτος Ζωής, 2009, σ. 565, € 39

Σ

υνολική παρουσίαση του ιουδαϊκού προφητικού λό­ γου, η οποία, ενώ ανταποκρίνεται στις υψηλές επιστημονικές απαιτήσεις, φιλοδοξεί, παράλ­ ληλα, να είναι προσιτή σε κάθε καλλιεργημένο αναγνώστη. Στο πρώτο μέρος εξετάζει το κίνημα της κριτικής προφητείας και την καθοριστική επίδραση που άσκησε στη θρησκεία του αρ­ χαίου Ισραήλ: διαμόρφωσε την ιουδαϊκή ιδέα περί μονοθεϊσμού και την έννοια της κοινωνικής ευθύνης του ανθρώπου, θεμε­ λιώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη σκέψη, την πίστη και της ζωή του ιουδαϊσμού και του χρι­ στιανισμού. Στο δεύτερο μέρος εξετάζει το προφητικό κίνημα μετά την κατάρρευση του κρά­ τους του Ιούδα και τη βαβυλώνια αιχμαλωσία. Κατά την πε­ ρίοδο αυτή, οι προφήτες ωθούν­ ται από τα ίδια τα γεγονότα να αλλάξουν το κήρυγμά τους και να ενσωματώσουν σ’ αυτά θέ­ ματα όπως ο νόμος του Θεού και η ελπίδα για το μέλλον του Ισραήλ. [Δ. Β. Τ.]

ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ

ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Γεώργιος Π. Πατρώνος

Η Αγία Γραφή

Μιλτιάδη Κωνσταντίνου Δαμιανού Δόικου Στοιχεία βιβλικής εβραϊκής γλώσσας - Γλωσσική ανάλυση της Πεντατεύχου Επίκεντρο, 2008, σ. 448, € 28

Παλαιά και Καινή Διαθήκη

Η ιστορική πορεία του Ιησού

Βιβλική Εταιρεία, 2008 σ. 1.975, €17

Από τη φάτνη ώς τον κενό τάφο Δόμος, 1997 σ. 577, € 24,45

α εβραϊκά είναι η γλώσσα στην οποία γράφτηκαν τα ιερά κεί­ μενα της Παλαιός Διαθήκης που ο ορθόδοξος θεολόγος δέχεται ως τη θεόπνευστη, ισότιμη και ισόκυρη με την Καινή Διαθήκη πηγή της θεί­ ας αποκαλόψεως. Στόχος του πα­ ρόντος έργου είναι να καταστήσει εύ­ κολη την πρόσβαση στο πρωτότυπο κείμενό της, βοηθώντας τον μελε­ τητή να υπερβεί τις ιδιαιτερότητες της εβραϊκής γλώσσας (γραφή, ανά­ γνωση, συνεςευγμένη κατάσταση, διαθέσεις κ.λπ.), που σε πρώτη προ­ σέγγιση εμφανίζονται αποθαρρυντικές για την εκμάθησή της, μέσα από μια μέθοδο που προέκυψε από την εμπειρία της μακρόχρονης δι­ δασκαλίας της γλώσσας σε αρχάρι­ ους φοιτητές. Το δεύτερο μέρος πε­ ριλαμβάνει πέντε κείμενα της Πεν­ τατεύχου με πλήρη γραμματική ανά­ λυση των λέξεών τους, ένα πλήρες εβραιο ελληνικό λεξικό της Πεντα­ τεύχου και τρία ευρετήρια που θα δι­ ευκολύνουν τον μελετητή να ανα­ ζητήσει αντίστροφα, με βάση την ελ­ ληνική μετάφρασή τους, τις εβραϊκές λέξεις του πρωτοτύπου.

αλαίσθητη έκδοση του θεμε­ λιώδους κειμένου της χριστια­ νικής πίστης. Περιλαμβάνει τον επο­ νομαζόμενο «κανόνα» των κειμένων της Παλαιός και Καινής Διαθήκης σε μετάφραση από το πρωτότυπο. Κατά τους επιμελητές της έκδοσης, επει­ δή τόσο στη χειρόγραφη παράδοση του κειμένου της Παλαιός Διαθήκης όσο και στην πρακτική διαφόρων Εκ­ κλησιών δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς τη σειρά των βιβλίων, στη συγκεκριμένη μετάφραση τα βιβλία παρατέθηκαν κατά τη σειρά της κριτικής έκδοσης του κειμένου των Εβδομήκοντα από τον A. Rahlfs. Το κείμενο έχει υποδιαιρεθεί, για την ευ­ κολότερη μελέτη του, σε θεματικές ενότητες με αντίστοιχους τίτλους. Κάτω από μερικούς τίτλους, σε πα­ ρένθεση, σημειώνονται και οι πα­ ράλληλες περικοπές, όπου υπάρ­ χουν τέτοιες, για συγκριτική μελέτα Πριν από κάθε βιβλίο υπάρχει σύν­ τομη ασαγωγή και διάγραμμα του πε­ ριεχομένου του. Για την καλύτερη κα­ τανόηση του κειμένου δίνονται σε μορφή υποσημειώσεων πληροφο­ ρίες εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα.

Α

[Γ. Ν.]

[Δ. Β. Τ.]

Τ

Κ

ν και ξεκίνησε ως ένα «σώμα» παραδόσεων για το μάθημα της «Ιστορίας της Καινής Διαθή­ κης», το εν λόγω πόνημα του Γε­ ωργίου Π. Πατρώνου αποτελεί μια συγκροτημένη και ολοκληρωμένη επιστημονική προσέγγιση ενός από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα της σύγ­ χρονης θεολογικής επιστήμης. Ο ίδιος ο συγγραφέας δεν διστάζει, στην εισαγωγή του βιβλίου, να δη­ λώσει πως «εκφράζει την προσωπι­ κή πίστη και κάποια ερμηνευτική θεολογική ιδιαιτερότητα προς τα γε­ γονότα αυτά της ιεράς ιστορίας της Καινής Διαθήκης». Παράλληλα όμως, ευθαρσώς αναγνωρίζει πως η ιστορία και η θεολογία είναι οι δύο όψεις της ιστορίας της Καινής Δια­ θήκης, η διάζευξη των οποίων οδη­ γεί σε αιρετικές αποκλίσεις, αφού η θεία αποκάλυψη έχει άμεση σχέση με την ιστορία και τη δημιουργία. Μέσα από την ιστορική πορεία του Ιησού ο συγγραφέας βλέπει τη φα­ νέρωση του θεού στους ανθρώπους, μια φανέρωση που δεν νοείται έξω από την ιστορία και έξω από την ιστορική εμπειρία του ανθρώπου. [Δ. Β. Τ.]

δ:βιβλιοπαρουσίαση ΒΥΖΑΝΤΙΟ Συλλογικό

Βυζάντιο και Ισλάμ Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, 2009 α 211, €14,63

Λ πό τη σειρά «Κείμενα εκ της καθ’ *ΓΑημάς σοφίας» το μικρό αυτό βιβλίο περιλαμβάνει κείμενα του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού, του Βαρθολομαίου Εδεσσηνού, του Μακαρίου Σαμωνά και του Μανουήλ του Παλαιολόγου, αναδεικνύοντας ένα θέμα με ιδιαίτερη ση­ μασία για την εποχή μας, που δεν είναι άλλο από τη σχέση του ελληνισμού, και κατ’ επέκταση του χριστιανισμού, με το Ισλάμ κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Μέσα από τα κείμενα των βυςανηνών λο­ γιών που παρουσιάζονται στο βιβλίο, με εκτενή και άκρως κατατοπιστική εισα­ γωγή του Αλέξανδρου Καριώτογλου, ο δ αναγνώστης έρχεται σ’ επαφή με την i j γραμματεία που διαμορφώθηκε και η ο ^ οποία έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά: 8 έναν απολογητικό χαρακτήρα και μια διάθεση πολεμικής στάσης. Ο απολο­ γητικός χαρακτήρας θεμελιώνεται στη διάθεση των συγγραφέων να βοηθήσουν τους μουσουλμάνους να κατανοήσουν γιατί η χριστιανική διδασκαλία υπερέχει της ισλαμικής, ενώ η πολεμική στάση των βυζαντινών στοχεύει στην παρου­ σίαση της πλάνης των ισλαμικών θέσε­ ων πάνω σε βασικά θεολογικά, ανθρωπολογικά και κοσμολογικά θέματα.

L

[Δ. Β. T.J

ΒΥΖΑΝΤΙΟ Σοφία Πατούρα-Σπανού Χριστιανισμός και παγκοσμιότητα στο πρώιμο Βυζάντιο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, 2008 σ. 456, € 45

ξαιρετικά ενδιαφέρον και πρωτό­ τυπο το επιστημονικό θέμα που διαπραγματεύεται η Σοφία ΠατούραΣπανού στο βιβλίο της. Ταυτόχρονα εί­ ναι και ιδιαίτερα επίκαιρο σε μια εποχή όπου η λέξη «αυτοκρατορία» και παγ­ κοσμιότητα έχουν καταστεί όροι πρω­ τεύουσας σημασίας στο δημόσιο διά­ λογο για τα φλέγοντα ζητήματα της επο­ χής. Μέσα από ένα εξαντλητικό ταξίδι στον αχανή κόσμο του πρώιμου Με­ σαίωνα, η συγγραφέας παρουσιάζει με ιδιαίτερη επιτυχία αλλά και λεπτομερή τεκμηρίωση την οικουμενική ιδεολογία του Βυζαντίου και τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε ολόκληρο το αυτοκρατορικό οικοδόμημα, το οποίο χα­ ρακτηριζόταν από μια γενικευμένη αί­ σθηση για την παγκόσμια κυριαρχία της αυτοκρατορίας και την κοσμοκρατορία του βυζαντινού αυτοκράτορα. Ενδια­ φέρουσα είναι η θέση της συγγραφέως, σύμφωνα με την οποία οι Βυζαντινοί εξα­ κολουθούσαν να συντηρούν μέχρι τέ­ λους την πεποίθηση και ενίοτε ιδεολη­ ψία ότι η αυτοκρατορία τους είχε το μο­ ναδικό δικαίωμα στην παγκοσμιότητα και η ορθόδοξη πίστη τους στην οικουμενικότητα.

Ε

[Δ . Β. Τ.]

ΒΥΖΑΝΤΙΟ Timothy S. Miller Η γέννησις του νοσοκο­ μείου στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία Μετάφραση: Ν. Κελερμένος Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 1998, σ. 366, C 25

m i r ε πρόλογο του τότε X V «.μητροπολίτη και νυν αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου, το εν λόγω βιβλίο, η πρωτό­ τυπη έκδοση του οποίου έγι­ νε από τον εκδοτικό οίκο The Johns Hopkins Univer­ sity Press, αποτελεί μια ιδι­ αίτερη συμβολή στη μελέτη του βυζαντινού πολιτισμού. Ο συγγραφέας, αμφισβη­ τώντας την άποψη που θέλει την εμφάνιση του θεσμού των νοσοκομείων ως προϊόν της βιομηχανικής εποχής κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, διεξάγει μια συ­ στηματική έρευνα για τα νο­ σοκομεία της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ιχνηλατεί την γέννηση και την ανάπτυξη των βυζαντι­ νών ξενώνων ή νοσοκομεί­ ων, από την εμφάνισή τους τον 4ο αιώνα μ.Χ. μέχρι την παρακμή τους τον 15ο αι­ ώνα, λίγο πριν την πτώση της Κωνσταντινούπολης. [Δ . Β. T.]

ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Β. Ν. Τατάκη Χριστιανική και βυζαντινή φιλοσοφία Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2007, σ. 316, € 10

ρόκειται για ακριβή ανατύπωση του κλασικού πλέον έργου του μεγάλου έλληνα στοχαστή Β. Ν. Τατάκη, το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1952, γνώρισε επανειλημμένες εκδόσεις και από χρόνια είχε εξαντληθεί και το αναζητούσαν πολλοί ρέκτες των κειμένων περί του βυζαντινού πολιτισμού. Στο σημαντικό αυτό κείμενο ο Β. Ν. Τατάκης, με εμπεριστατωμένο και επι­ στημονικό τρόπο, παρουσιάζει τη χριστια­ νική και βυζαντινή φιλοσοφία ως συνέχεια της φιλοσοφίας της κλασικής εποχής της αρ­ χαιότητας αλλά της ελληνιστικής εποχής. Με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο παρουσιάζει τις σχολές της φιλοσοφικής σκέψης κατά τη διάρκεια των χιλίων ετών του βυζανηνού πο­ λιτισμού και τεκμηριώνει τη συνέχεια των φι­ λοσοφικών αναζητήσεων στις νέες συνθή­ κες της αυτοκρατορίας. Μέσα από τις σε­ λίδες του βιβλίου παρελαύνουν όλες οι με­ γάλες μορφές της εποχής, ενώ παράλληλα παρουσιάζονται διεξοδικά τα φιλοσοφικά ερωτήματα και απαντήσεις που έδωσαν. Ιδι­ αίτερα χρήσιμο και πολύτιμο βιβλίο για όλους εκείνους που θέλουν να μελετήσουν τον φιλοσοφικό στοχασμό του Βυζαντίου και την επιρροή που άσκησε στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον της εποχής.

Π

[Δ. Β. Τ.]

Π. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ ΑΣ. •Τηλ: 210-5245 500, 210-5242 010, 210-9314 968, 210-9334 554, fax: 210-9404 950 •Κ ατάστημα: Στοά του Βιβλίου, Πεσμα'ζόγλου 5, 105 64 Α θήνα, τηλ.: 210-3247 678 •Υ ποκατάστη μα: Α γίας Σ ο φ ία ς 40, 546 22 Θεσσαλονίκη, τηλ.: 2310-241613 •E-mail: akritas@pkbooks.gr • www.akritas.net.gr

δ : βιβλιοπαρουσίαση ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός

μεγάλος βυςανπνολόγος σε μια σειρά διαλέξεών του αναφέρ­ θηκε στο Πατριαρχείο Κωνσταντι­ νουπόλεως για την περίοδο λίγο πριν την άλωση έως και την επανά­ σταση του 1821. Στόχος του να πα­ ρουσιάσει τις επίσημες και ανεπίση­ μες σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων στη διάρκεια της κατοχής των Τούρ­ κων. Πρόκειται για περίοδο με πολύ λίγα στοιχεία Ο ίδιος πιστεύει πως εκείνη την περίοδο υπήρξαν εξαίρε­ τοι Ελληνες όπως και εξαίρετα Τούρ­ κοι. Αναφέρει ότι οι Ελληνες σφάλλουν που δεν αναφέρονται σε αυτήν την περίοδο γιατί περιέχει πολλά σημεία θάρρους αλλά και αρκετά μελανά στοιχεία. Για τον ίδιο είναι πολύ ενδιαφέρον πώς αντιδρά ένας λαός όταν α πολίτες του γίνονται δευτέρας κατηγορίας, κάτι που ακόμα και σή­ μερα δεν έχει εξαλειφθεί σε αρκετές χώρες του κόσμου. Ο Runciman με­ λετάει τις σχέσεις ορθοδοξίας και ελ­ ληνισμού στο επίπεδο της θρησκείας, αλλά και σε αυτό της πολιτικής, κρί­ νοντας τη μετεξέλιξή τους στη διάρ­ κεια της εξεταζόμενης περιόδου. Ενα αξιοσημείωτο βιβλίο.

Α

Ο

-----

δ| 8

ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Steven Runciman Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία Μετάφραση: Πολυξένη Αντωνοπούλου Γκοβόστπς, 2010, σ. 512, € 29

[Γ. Ν. Μ.]

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ιωάννη Ε. Αναστασίου

Περί Θεού και Θεανθρώπου

Εκκλησιαστική Ιστορία

Μετάφραση: Ιωάννης Γρ. Πλεξίδας Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, 2009, σ. 208, €12,54

Επίκεντρο, 2005 Τόμ. Α', σ. 600, € 50,16 Τόμ. Β', σ. 717, € 54,34

πό την σειρά «Κείμενα εκ της καθ’ ημάς σοφίας» και με εκτε­ νή εισαγωγή του Διαμαντή Κρυωνίδη παρουσιάζεται ένα από τα πλέον σημαντικά κείμενα της πατερικής γραμματείας με τίτλο «Εκδοσις ακρι­ βής της ορθοδόξου πίστεως». Στον παρόντα τόμο έχουν επιλεγεί για με­ τάφραση τα κεφάλαια εκείνα τα οποία παρουσιάζουν και αναλύουν τον τρόπο ύπαρξης των τριών θεϊ­ κών υποστάσεων, καθώς και τον τρόπο ένωσης των δύο φύσεων στο ένα πρόσωπο του Υιού Λόγου. Στο πρώτο μέρος -περί Θεού- πα­ ρουσιάζεται το θεολογικό μέρος της δογματικής διδασκαλίας, ενώ στο δεύτερο -περί Θεανθρώπουπαρουσιάζεται ο τρόπος ύπαρξης του προσώπου του Χριστού και κα­ τατίθεται αναλυτικά το χριστολογικό δόγμα.

γκώδες, εμπεριστατωμένο και ενδιαφέρον το δίτομο έργο του Ιωάννη Ε. Αναστασίου, στο οποίο ξετυλίγεται όλη η εκκλησια­ στική ιστορία από τον πρώτο μ Χ αι­ ώνα μέχρι τις μέρες μας. Στον πρώ­ το τόμο ο συγγραφέας εξιστορεί τα γεγονότα που συνθέτουν την ιστο­ ρία από τον πρώτο αιώνα μέχρι το σχίσμα των Εκκλησιών τον 11ο αι­ ώνα. Στον δεύτερο πιάνει το νήμα από εκεί που σταματάει ο πρώτος και η αφήγηση φτάνει μέχρι τις μέ­ ρες μας. Παρόλο που το έργο γρά­ φτηκε για να χρησιμοποιηθεί ως εγ­ χειρίδιο για τους φοιτητές της Θεολογικής Σχολής, εντούτοις αποτελεί ένα πρώτης τάξεως ανάγνωσμα για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται για την εκκλησιαστική ιστορία ως αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτι­ σμικής διαδικασίας. Εκείνο που αξί­ ζει ιδιαίτερης μνείας είναι ότι ο συγ­ γραφέας εξιστορεί τα γεγονότα όχι μόνο της ανατολικής αλλά και των δυτικών Εκκλησιών, προσφέροντας έτσι ένα ιστορικό πανόραμα πλήρες και κατανοητό.

[Δ . Β. Τ.]

Ο

[Δ . Β. Τ.]

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Οι ήρωες της Ορθόδοξης Εκκλησίας Επιστημονική επιμέλεια: Ελεωνόρα Κουντουρά-Γαλάκη Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, 2004 σ. 518, € 3 5

νδιαφέρουσα συλλογική δουλειά με εισηγήσεις από το διεθνές συμπό­ σιο που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Βυ­ ζαντινών Ερευνών, οι άξονες προβλη­ ματικής του οποίου ήταν η ιστορικότητα των αγίων και τα ανθρωπολογικά τους χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, οι επι­ στήμονες στις ανακοινώσεις τους ασχο­ λήθηκαν με την ιστορικότητα των προ­ σώπων, την παρουσία της πραγματικής ιστορίας και τον ιστορικό χρόνο μέσα στους βίους, καθώς και την εξέλιξη και διαφοροποίηση του μοντέλου του αγί­ ου - ήρωα στους εννέα αιώνες της υπό εξέταση περιόδου, η οποία ήταν από τον 8ο μέχρι τον 16ο αιώνα. Ο προ­ βληματισμός επεκτάθηκε στην εξέτα­ ση της εμπλοκής του αγίου ως ιστορι­ κού προσώπου στα πνευματικά κινή­ ματα, ιδεολογίες ή έριδες της εποχής του, αλλά και στη χρήση του βίου του ως εργαλείου για την αντιμετώπιση αντίπαλων ιδεολογικών κινημάτων, όπως η εικονομαχία, ή δογματικών αποκλίσεων ή, αντίθετα, για την προώ­ θηση νέων θρησκευτικών αξιών και πνευματικών ρευμάτων, όπως ο ησυ­ χασμός.

ΑΚΡΙΤΑΣ

Ε

[Δ . Β. Τ.]

Π. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ AJE. •Τηλ.: 210-5245 500, 210-5242 010, 210-9314 968, 210-9334 554, fax: 210-9404 950 •Κ ατάστημα: Στοά το υ Βιβλίου, Πεσμαξόγλου 5, 105 64 Αθήνα, τηλ.: 210-3247 678 • Υ ποκατάστημα: Α γίας Σ ο φ ία ς 40, 546 22 Θ εσσαλονίκη, τηλ.: 2310-241613 • E-mail: akritas@pkbooks.gr • www.akritas.net.gr

δ : βι βλιοπαρουσίαση ________ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ον 8

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Απόστολος Β. Νικολαίδης

Κοινωνιολογία των αιρέσεων

Το Άγιο Φως

Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου, Α'τόμος Ψυχογιός, 2009, σ. 753, € 28

Γρηγόρης, 2009 σ. 236, € 22

Π. Κυριακίδης, 2008 σ. 124, € 6

ολυσήμαντο θεολογικό συνέ­ δριο που διεξήχθη στην Κό­ ρινθο, την πόλη που δόξασε ο Από­ στολος Παύλος και την κατέστησε παγκοσμίως γνωστή με τις προς Κορινθίους επιστολές του. Επικεφαλής της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου ήταν ο Στυλιανός Γ. Παπαδόπουλος, ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Πανεπι­ στημίου Αθηνών. Μια σειρά από τις ομιλίες αφορούσαν την κοινωνική κατάσταση της Κορίνθου την επο­ χή του Απόστολου Παύλου και τη βιογραφία του Απόστολου Παύλου. Οι περισσότερες ομιλίες αφορούσαν αυτό το ίδιο το περιεχόμενο των επιστολών. Τη φιλοσοφία τους, το ρόλο τους στην Καινή Διαθήκη, την έννοια της αγάπης, την έννοια της σαρκός, τον ρόλο των γυναικών, στοιχεία νηπτικής εσχατολογίας κ.ά. Επίσης εξετάζονται οι επιστολές σε σχέση με τους αντιπάλους του Παύ­ λου, σε σχέση με τη Ρώμη, τους Εβραίους κ.λη. Ο τόμος είναι δί­ γλωσσος (και στα αγγλικά) και προ­ σφέρει πλούσιο θεολογικό υλικό στους μελετητές.

τη μονογραφία αυτή επιχειρείται η κοινωνιολογική προσέγγι­ ση της χριστιανικής αίρεσης, όπως αυτή προσδιορίζεται από τον Ernst Troeltsch, γερμανό θεολόγο και κοινωνιολόγο, σε σχέση προς τη χρι­ στιανική Εκκλησία και το χριστιανι­ κό μυστικισμό. Πρόκειται για τρεις διαφορετικούς βασικούς κοινωνιο­ λογικούς τύπου του χριστιανισμού ως συνέπειες του Ευαγγελίου και βα­ σικές παραμέτρους της ιστορίας. Για την πληρέστερη κατανόηση όμως του προβληματισμού, θα πρέπει ο αναγνώστης να λάβει υπόψη του ότι τα παραπάνω σχήματα δεν αποτε­ λούν τόσο στην ιστορία του χρι­ στιανισμού, όσο εναλλασσόμενους τρόπους κοινωνικής έκφρασής του. Με άλλα λόγια είναι δυνατός ο εν­ τοπισμός της αίρεσης μέσα στην εκ­ κλησία, της εκκλησίας μέσα στην αί­ ρεση, του μυστικισμού στην αίρεση και την εκκλησία. Το βιβλίο αυτό εί­ ναι μια κοινωνιολογική προσέγγιση των σύγχρονων θρησκευτικών και μη θρησκευτικών αιρέσεων και της σχέσης τους προς την χριστιανική πίστη και εκκλησία.

Σ

ασισμένη σε βυζαντινές και με­ ταβυζαντινές πηγές, η εργασία του μοναχού Ιωσήφ αναφέρεται στο θαύμα της ελεύσεως του Αγίου Φωτός κατά την Ακολουθία της Αναστάσεως. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει για τον αναγνώστη η πληθώρα των αναφορών στις μαρτυρίες συγ­ χρόνων μας κληρικών και λαϊκών. Κατά τον συγγραφέα, μόνο δια του Ορθοδόξου Πατριάρχη εηιτελείται το θαύμα του Αγίου Φωτός, το οποίο στη συνέχεια πιστοποιείται από το πλήρωμα της Εκκλησίας. Επίκαιρο βιβλίο, το οποίο στο παράρτημα που παραθέτει ο συγγραφέας περι­ λαμβάνει την περίφημη συνθήκη, βάσει της οποίας ο διάδοχος του Μωάμεθ και πρώτος μουσουλμάνος κατακτητής Omar Khattab, παρα­ χωρεί στον πατριάρχη Σωφρόνιο αναφαίρετα δικαιώματα και προνό­ μια του Ελληνορθόδοξου Πατριαρ­ χείου εις το διηνεκές.

Π

----δ.

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Απόστολος Παύλος και Κόρινθος

[Γ. Ν. Μ.]

Ιωσήφ Μ. Δ.

[Δ. Β. Τ.]

Β

[Δ. Β. Τ.]

δ:βιβλιοπαρουσίαση ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

_______________ ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ

Δημήτριος Ν. Μόσχας

Συνοπτική ιστορία της χριστιανικής Εκκλησίας

Η ζωή και το έργο των Κυρίλλου και Μεθοδίου

Γέρων Αμβρόσιος Λάζαρης

Τόμ. Α', Η πρώτη χιλιετία Ακρίτας, 2008, σ, 242, € 17

Κέντρο μελέτης πολιτιστικής κληρονομιας Κυρίλλου και Μεθοδίου / Univer­ sity Studio Press, 2009, σ. 217, € 25

Π. Κυριακίδης, 2008, σ. 278, € 15

----δ μ2 ο| 8

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ιερά Μπτρόπολις Φθιώτιδος Ιερά Μονή Δαδίου «Παναγία η Γαυριώτισσα»

^συγκινητικό βιβλίο, συλλογική Αίπροσηάθεια μερικών από εκεί­ νους που γνώρισαν από κοντά τη μορφή του σεβάσμιου, ταπεινού μοναχού Αμβρόσιου, ο οποίος αφού πρώτα ασκήτευσε στο Άγιο Όρος στη συνέχεια περιπλανύθη­ κε στον κόσμο βοηθώντας τους ανθρώπους με αγάπη ανιδιοτελή, φωτίζοντας με την παρουσία του κληρικούς, μοναχούς και λαϊκούς, οι οποίοι μετά την κοίμησή του, με πολλή νοσταλγία και αγάπη περι­ γράφουν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού τις εμπειρίες τους αλλά και το πόσο άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο άρχισαν να αντιμετωπίζουν τη ζωή, τις δυσκολίες της, αλλά και τον πλησίον τους, μετά την γνωριμία τους μαζί του. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το γεγονός ότι το βιβλίο αυτό γνώρι­ σε επανειλημμένες εκδόσεις μέσα σε λίγους μόλις μήνες από την πρώτη του έκδοση. [Δ . Β. Τ.]

Αντώνιος - Αιμίλιος Ταχιάος

ο βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να αποδώσει διαγραμματικά την ιστορία της χριστιανικής Εκκλησίας κατά την πρώτη χιλιετία της ζωής της, μια χιλιετία της οποίας το τέ­ λος συμπίπτει με το Μέγα Σχίσμα Ανατολής και Δύσης. Σκοπός του συγγραφέας, όπως δηλώνει ο ίδιος στην εισαγωγή του τόμου αυτού, είναι να δώσει μόνο ένα οδηγητι­ κό νήμα, που σχηματίζεται με τις μεθοδολογικές προϋποθέσεις που τίθενται στην αρχή, και κατόπιν να επιτρέψει στον αναγνώστη να συ­ νεχίσει μόνος του την έρευνα με την βοήθεια της σχετικής βιβλιο­ γραφίας. Καλογραμμένο ιστορι­ κό εγχειρίδιο, απαύγασμα της δι­ δακτικής εμπειρίας του συγγρα­ φέα, το οποίο αποτελεί ένα θαυ­ μάσιο πρώτο βήμα για τον μη μυημένο αναγνώστη που θέλει να αποκτήσει τις πρώτες γνώσεις πάνω στο αντικείμενο της εκκλη­ σιαστικής ιστορίας.

Τ

[Δ . Β. Τ.]

τ* j r ια ακόμη σημαντική ψηφίδα στο IV Χτεγάλο έργο του πιο γνωστού έλληνα σλαβολόγου, του Αντώνιου - Αιμί­ λιου Ταχιάου, ο οποίος από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, με εμπεριστατω­ μένες ιστορικές μελέτες, κατέδειξε τόσο την ελληνικότητα των Κυρίλλου και Με­ θοδίου όσο και την τεράστια ιστορική σημασία της πορείας τους προς βορρά και του εκχριστιανισμού των Σλάβων. Στο παρόν έργο με λεπτομέρειες και δια­ τυπωμένη με επιστημονική υπευθυνό­ τητα παρουσιάζεται η ζωή, το έργο και η συμβολή των αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου στις σλαβικές χώρες, η δημι­ ουργία του αλφάβητου στη γλώσσα των λαών αυτών, καθώς και η εισαγωγή του γραπτού λόγου στον πολιτισμό τους. Μέσα από το έργο αυτό ο ανα­ γνώστης μαθαίνει πώς μεταβιβάστη­ καν στους Σλάβους τα βυζαντινά πολι­ τιστικά στοιχεία, με την εισαγωγή με­ ταφράσεων κειμένων, νομοθετημάτων, αλλά και όλων εκείνων των στοιχείων που συνέβαλαν στην εκκλησιαστική και κρατική οργάνωση. Αναμφίβολα πρό­ κειται για ένα εξαιρετικής σημασίας επι­ στημονικό έργο, περισσότερο επίκαιρο από ποτέ άλλοτε. [Δ . Β. Τ.]

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Αντώνιος - Αιμίλιος Ταχιάος Ο όσ ιο ς Παΐσ ιος Β ελιτσ κόφ σκι University Studio Press, 2009 σ. 301, € 24

ε την εμβληματική μορφή του μεγάλου ασκητή και κοινοβιάρχη οσίου Παΐσιου Βελιτσκόφσκι, ο οποίος συνέβαλε τα μέγιστα στην αναβίωση της ησυχαστικής πνευματικότητας στον ορθόδοξο κόσμο κατά τον 18ο αιώνα, ασχολείται ο ακάματος μελετητής των σλαβικών Εκκλησιών, ομότιμος κα­ θηγητής της θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Αντώνιος - Αιμίλιος Ταχι­ άος. Επί σαράντα πέντε ολόκληρα χρόνια ο συγγραφέας μελετάει τη ζωή, το έργο και τη συμβολή του ΠαΓσιου Βελιτσκόφσκι και μετά από πο­ λύχρονες έρευνες και μελέτες πα­ ρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο έργο για την πνευματική αυτή μορφή μαζί με πρωτότυπα κείμενα σε μετάφρα­ ση, σε μια προσπάθεια συνολικής κα­ ταγραφής των δημοσιευμάτων που τον αφορούν. Ο συγγραφέας, που πρώτος είχε παρουσιάσει διεθνώς τα κείμενα στη ρωσοσλαβονική γλώσ­ σα, τα προσφέρει σήμερα και σε ελ­ ληνική μετάφραση, για να γίνουν γνωστά στο κοινό της χώρας μας. Πρόκειται για μια εργώδη και σπου­ δαίας σημασίας επιστημονική ερ­ γασία. [Δ. Β. Τ.]

Μ

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Βασίλειος Γ. Μαραγκός Π αΐσ ιος Χιλανδαρ ινό ς και Σω φ ρ ό ν ιο ς Β ράτσης Εθνικό Ίδρυμα Ε ρευνώ ν/ ; Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, 2009, σ. 403, € 28

την ενδιαφέρουσα μελετη του Βασιλείου Γ. Μαραγκού πα ρουσιάζεται γλαφυρά ο ρόλος που έπαι­ ξε η ελληνική παιδεία στη διάπλαση της βουλγαρικής ταυτότητας και οι κοινές ρίζες Ελλήνων και Βουλγάρων, τις οποίες ο συγγραφέας ανάγει στην Ορθοδοξία αλλά και στον Δια­ φωτισμό, αλλά και ο μηχανισμός αποχωρισμού των Βουλγάρων από την κοινότητα των Ορθοδόξων. Οι προσωπικότητες του Παΐσιου Χιλανδαρινού (1720-1773) και του Σω­ φρονίου Βράτση (1739-1813) απο­ τελούν συνδετικούς κρίκους ανάμε­ σα στην παραδοσιακή ορθόδοξη χριστιανική ιδεολογία και τις νεωτερικές ιδέες του Διαφωτισμού και του εθνικισμού. Ανάμεσα στους επι­ γόνους του Παΐσιου και του Σω­ φρονίου ξέσπασε διαμάχη για τον ρόλο της ελληνικής γλώσσας και παι­ δείας, που π έκβασή της καθορί­ στηκε περί τα μέσα του 19ου αιώνα. Τότε πττήθπκε π ελλπνόφιλπ μερίδα της βουλγαρικής διανόησης. Το βι­ βλίο είμαι μια εμπεριστατωμένη με­ λέτη σχετικά με τη διαμόρφωση των εθνικών ταυτοτήτων στα Βαλ­ κάνια. [Δ. Β. Τ.]

Σ

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Κώστας Σαρδελής Μ ά ξιμ ο ς ο Γραικός Βιβλιοπωλείον της Εστίας σ. 343, €14

μορφή του Μάξιμου του Γραικού έχει συγκινήσει και γοη­ τεύσει πλήθος λογοτεχνών, οι οποί­ οι προσπάθπσαν να αναπαραστή­ σουν τπ ζωή, το έργο και τη συμ­ βολή του, μέσα από τις βιογραφίες που παρουσιάστηκαν κατά και­ ρούς. Ο Κώστας Σαρδέλης, στο τιμημένο με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας έργο του δίνει την δική του εκδοχή για τη ζωή και την εποχή που έζπσε ο Μάξιμος ο Γραικός, αυτός ο δεύτερος φωτιστής των Ρώσων, όπως έχουμε συνπθίσει να τον αποκαλούμε. Ας μην ξε­ χνάμε ότι ο Μάξιμος ήταν η πρώτη μεγάλη, ευρωπαϊκών διαστάσεων μορφή που ανέδειξε ο ελλπνισμός κατά τπν τουρκοκρατία. Μεγάλος αναμορφωτής, συγγραφέας, μετα­ φραστής, εκδότπς ο Μάξιμος, λόγω των κοινωνικών προοδευτικών του αντιλήψεων ήρθε σε σύγκρουση με την τσαρική εξουσία και καταδι­ κάστηκε σε ειρκτή 25ετή. Το βιβλίο του Κώστα Σαρδέλη είναι ένα γοη­ τευτικό και συναρπαστικό ανά­ γνωσμα για τη ζωή του μεγάλου αυ­ τού Ελληνα.

Η

[Δ . Β. Τ.]

6 : βι βλιοπαρουσίαση ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Ιερομόναχος Χαράλαμπος Μάξιμος ο Γραικός. Ο αγιορείτης Απόστολος του Βορρά Μετάφραση: Ολέγ Τσιμπένκο Μαΐστρος, 2009, σ. 173, € 15,80

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Αλέκα Ρήσου

Μάξιμος

Ο Άγιος Σιλουανός της Οικουμένης

Αρμός, 2009 σ. 273, €1 4

Ακρίτας, 2009 σ. 169, € 8

ύο ρωσικές πηγές που αποδί­ δουν με εντιμότητα και ειλι­ κρίνεια τα οφειλόμενα στον ταπεινό αγιορείτη μοναχό παρουσιάζονται στα ελληνικά σε μετάφραση του Ολέγ Τσιμπένκο και με επίμετρο του Νικολάι Κοστομάροφ. Πρόκειται για τον «Βίο του όσιου πατέρα μας Μάξιμου του Ελληνα», του ανθρώ­ που που δικαίως έχει χαρακτηρισθεί ως ο δεύτερος φωτιστής των Ρώ­ σων, αφού ήταν εκδότης ιερών κει­ μένων, μεταφραστής και συγγρα­ φέας έργων πολύ σημαντικού χα­ ρακτήρα, αλλά και άνθρωπος που συνέβαλε στην αναμόρφωση πολ­ λών πραγμάτων στη ρωσική αυτο­ κρατορία του 16ου αιώνα. Η πολυ­ σχιδής δράση του, αλλά κυρίως οι παρεμβάσεις του, ενόχλησαν τελικά την τσαρική εξουσία και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του φυ­ λακισμένος και μάλιστα σιδηροδέ­ σμιος. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το κείμενο του μεγάλου ρώσου ιστο­ ρικού Νικολάι Κοστομάροφ, ο οποί­ ος με λόγο επιστημονικό φωτίζει πολλές πτυχές του έργου του οσίου Μάξιμου του Γραικού.

υθιστορηματική βιογραφία του Μάξιμου του Γραικού ή η ιστόρηση του βίου ενός ξεχωρι­ στού ανθρώπου. Η ταραγμένη του εποχή, οι δύσκολες ημέρες και η φωτεινή του προσωπικότητα. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ο ανα­ γνώστης μαθαίνει ακροθιγώς τις θέσεις του, που εύκολα αναγνωρί­ ζονται ως απαντήσεις στην υπαρ­ ξιακή αγωνία της δικής μας εποχής. Ξεπροβάλλει η μορφή του Μάξιμου μέσα από την αφήγηση και βλέ­ πουμε την ηρωική του αντίσταση απέναντι σε μια πανίσχυρη εξουσία υπερασπιζόμενος την αλήθεια. Ακο­ λουθεί το μαρτύριο αλλά και ο άθλος. Οι αγώνες του, οι νίκες, η ηθι­ κή πτώση και, συνάμα, το μεγαλείο της μεγαλύτερης αυτοκρατορίας της ιστορίας μέσα από μια προσω­ πική μαρτυρία αγάπης. Ο Μάξιμος ο Γραικός, ο φωτιστής των Ρώσων, ο έλληνας δάσκαλος, ο όσιος της ρωσικής Εκκλησίας, η γέφυρα των πολιτισμών και η συνάντηση των αν­ θρώπων. Η Αλέκα Ρίτσου μας δίνει μια γλαφυρή περιγραφή του βίου της σπάνιας αυτής προσωπικότητας.

[Δ . Β. Τ.]

[Δ. Β. Τ.]

Δ

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Συλλογικό

Μ

ε κείμενα επιφανών θεολό­ γων, όπως των I. Ζηζιούλα, ο Αντώνιου - Αιμίλιου Ταχιάου, ο Κάλλιστου Ware, Ovilier Clement, Fairy Von Lilienfeld, Enzo Bianchi, τα οποία ήταν εισηγήσεις για το συνέ­ δριο - μνημόσυνο του Αθωνίτη αγί­ ου Σιλουανού (1866 - 1938), το οποίο οργανώθηκε στο ρωμαιοκα­ θολικό κοινόβιο του Bose της Βό­ ρειας Ιταλίας, κυκλοφορεί ο μικρός αυτός τόμος - απαύγασμα της μο­ ναστικής εμπειρίας και του θεολογικού αναστοχασμού της. Στο συ­ νέδριο έλαβαν μέρος περισσότεροι από εκατό άνθρωποι, επίσκοποι και μοναχοί των εκκλησιών Δύσης και Ανατολής, ιστορικοί, θεολόγοι και πατρολόγοι απ’ όλοι τον κόσμο. Ένα πραγματικά αξιόλογο βιβλίο, μια σπάνια όαση πνευματικότητας και συνεργασίας ανάμεσα σε ανθρώ­ πους διαφορετικών θεολογικών δογ­ μάτων, που όμως πασχίζουν και αγωνίζονται για την ενότητα των εκ­ κλησιών, των πιστών, της οικουμέ­ νης.

Μ

[Δ . Β. Τ.]

ΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ

Α ρτος Ζ ωή ς - λ — 25

Ειρήνη Κασάπη Οι ανακηρύξεις αγίων στη ρωσική Εκκλησία κατά την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα Ουρανός, 2009, σ. 216, € 10

Ζ Π Γ ίΓ ν χ PAUL RICCEUR - ANDRE LAC0CQUE ΑΣ ΣΚΕΦΤ0ΥΜΕ ΤΗ ΒΙΒΛΟ μιφρ. Αλεξάνδρα Παπαθανασοπούλου. Φώτηε Σιαιίτσαε Δύο κορυφαίεε πνευματικέε ηροσωπικότητεε, έναε φιλόσοφοε και έναε βιβλικόε θεολόγοε, ενώνουν τιε δυνάμειε τουε σε ένα συναρπαστικό τα­ ξίδι σε κρίσιμα χωρία τηε Βίβλου. Μια σπάνια ερμηνευτική συνάντηση, που αποτελεί ταυτόχρονα υψηλό μάθημα για τον τρόπο κριτικήε συνομιλίαε με τα μεγάλα κείμενα του παρελθόντοε. KLAUS KOCH 01 ΠΡΟΦΗΤΕΣ μιφρ. ΠολυξένηΑνιωνοπούλου

ε το αμφιλεγόμενο θέμα της ανακήρυξης αγίων από τη ρω­ σική Εκκλησία κατά την τελευταία δε­ καετία του 20ού αιώνα καταπιάνεται η συγγραφέας στο πόνημά της αυτό, το οποίο παρουσιάστηκε ως διπλωματική εργασία στο τμήμα θεολογίας του Πα­ νεπιστημίου Αθηνών το 2004. Η αλή­ θεια είναι ότι η συγγραφέας με νηφα­ λιότητα περιγράφει την υφιστάμενη κατάσταση και θέτει προβληματισμούς που προκύπτουν αυθόρμητα από την ενασχόληση με το συγκεκριμένο θέμα. Δίχως να αποφεύγει το «καυτό» ζήτη­ μα των κριτηρίων αγιοποίησης, η συγ­ γραφέας συγκέντρωσε και παρουσιάζει τις αναγνωρίσεις από την Εκκλησία της Ρωσίας κατά το χρονικό διάστημα που καλύπτεται από τις δύο επετειακές Συνόδους της ρωσικής Εκκλησίας, την τοπική σύνοδο του 1988, αφιερωμένη στην επέτειο των 1.000 χρόνων από τον εκχριστιανισμό των Ρώσων, και την το­ πική σύνοδο του Ιωβηλαίου το 2000. Μια σημαντική προσπάθεια πάνω στο αγιολογικό αντικείμενο, το οποίο βοη­ θάει στην κατανόηση της πρόσφατης ιστορίας της μεγάλης αυτής ομόδοξης Εκκλησίας.

Μ

[Δ . Β. Τ.]

Συνολική παρουσίαση του ιουδαϊκού προφητικού λόγου, γραμμένη από έναν κορυφαίο ιστορικό και βιβλικό θεολόγο, η οποία, ενώ υπακούει στιε υψηλότερεε επιστημονικέε απαιτήσειε, θέλει ταυτόχρονα να είναι προ­ σιτή σε κάθε μορφωμένο αναγνώστη.

ERIC J. SHARPE ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΟΛΟΓΙΑ μιφρ. Σιέλιοε Λ. Παπαλεξονδρόπουλοε Μια από τιε καλύτερεε εισαγωγέε στην επιστήμη τηε θρησκειολογίαε και μια κλασική επισκόπηση τηε ιστόρισε τηε.

ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ Μπουμπουλίνοε 28-106 82 Αθήνα Τηλ.: 2108824547 Fax: 210 8228791 e-mail: artos@otenet.gr www.artoszoes.gr

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΟΣ Μαυροκορδάιου 11 -106 78 Αθήνα Τηλ.:2103304196,3830604 Fax: 2103819439 Πρασακάκη5 - 546 22 θεοσολονίκη Τηλ.: 2310220992 Fax: 23tO220910

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ Μαρία Σ. Βασιλειάδου

Νικολάου, Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Εκεί που δεν φαίνεται ο Θεός Σταμούλης, 2009 σ.261, € 1 2

Προαγωγή ψυχικής υγείας ©εολογική προσέγγιση Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 2 009 σ. 110, €1 0

δημιουργία του αντικειμένου της Προαγωγής Ψυχικής Υγείας θεω­ ρείται σήμερα ως μία από τις πλέον ση­ μαντικές προσπάθειες για τον περιορισμό της αύξησης των κρουσμάτων των ψυχι­ κών διαταραχών, αφού στοχεύει όχι απλώς στην καταπολέμηση των παραγόντων κινδύνου αλλά κυρίως στην ενίσχυση των παραγόντων οι οποίοι συνιστούν την ψυ­ χική υγεία, καθώς και εκείνων οι οποίοι σχετίζονται με τη διατήρηση και προστα­ σία της. Στα κεφάλαια του βιβλίου αναφέρονται τα βασικά προβλήματα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τα οποία καλείται να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άν­ θρωπος, καθώς επίσης οι τρόποι με τους οποίους οι επιστήμονες Προαγωγής Ψυ­ χικής Υγείας επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα αυτά και παρατίθενται, υπό τύπον παραδειγμάτων, στοιχεία της ορ­ θόδοξης χριστιανικής διδασκαλίας, ηροκειμένου να αναδειχθούν οι δυνατότητες εμπλουτισμού του αντικειμένου της Προ­ αγωγής Ψυχικής Υγείας με ορθόδοξες ανθρωπολογικές αρχές και να διαφανούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να αναζητηθούν για το σκοπό αυτό σχετικά στοιχεία από την αγιογραφική και αγιοπατερική διδασκαλία.

Η

[Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Σ

το βιβλίο αυτό ο φωτισμένος ποιμένας Νικόλαος, μητροπο­ λίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, μέσα από απλά γεγονότα, διαλό­ γους, προβληματισμούς, περιγράφει την πάλη του ανθρώπου να αποκαλύψει το πρόσωπο του Θεού εκεί που το σκεπάζει η λογική αυτού του κόσμου, η φυσική αντίληψη των πραγμάτων και η υπεροπτική απαί­ τηση της ανθρώπινης μικρότητας. Είναι γεμάτο απαιτητικά ερωτήματα και έντονο προβληματισμό, που πολύ φυσιολογικά απασχολούν, ζα­ λίζουν και ενίοτε σκανδαλίζουν την ανθρώπινη ψυχή. Δεν δίνει όμως κα­ μιά άμεση απάντηση, ούτε προ­ σπαθεί να πείσει με τρόπο λογικό και εντυπωσιακές επιχειρηματολογίες. Επιδιώκει να δώσει τη λεπτή αί­ σθηση της διακριτικής αλλά πειστι­ κής παρουσίας του αληθινού Θεού εκεί που Αυτός δεν διακρίνεται, μέσα στον πόνο, στην αναπηρία, στην τραγικότητα της ζωής, στον αδυσώπητο θάνατο, όπως αυτή προβάλλεται σε αληθινά γεγονότα και αντανακλάται στη ζωή αυθεντι­ κών ανθρώπων. [Δ . Β. Τ.]

Ιωσήφ, Μητροπολίτου Προικοννήσου

Οσμή ζωής Άθως, 2010 σ. 333, € 12,50

υλλογή άρθρων και δη­ μοσιευμάτων τα οποία είδαν το φως της δημοσιό­ τητας σε ένα διάστημα δώ­ δεκα χρόνων, άλλα στην Ελλάδα και άλλα στην Αυ­ στραλία. Τα θέματα είναι ποικίλα, κεντρικός όμως άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται όλα είναι ένας: η ζωή και η παράδοση της Εκκλησίας και του γέ­ νους. Το χαρμολυηικό βίω­ μα της ρωμηοσύνης. Είναι η «οσμή ζωής» και το από­ σταγμα εμπειριών και βιω­ μάτων ενός ποιμένα στην άλλη άκρη του κόσμου, που με αίσθηση ευθύνης μετα­ φέρει στον αναγνώστη, προ­ σπαθώντας να μεταγγίσει σ’ αυτόν την αγάπη για τον θεό αλλά και το συνάνθρω­ πο μέσα στο πλαίσιο της χρι­ στιανικής αγάπης και εν Θεώ ζωής.

Σ

[Δ. Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ Δημήτρης Μαυρόπουλος

Alexander Schmemann

Για να ζήσει ο κόσμος

Διερχόμενοι διά του ναού

Μετάφραση: Ζήσιμος Λορεντζάτος Δόμος, 2006 σ. 171, €12,54

Δόμος, 2009 σ. 366, € 15

^ Τ ' να από ία πιο σημαντικά βιβλία ΧΖιτου μεγάλου ρώσου θεολόγου της Διασποράς Αλέξανδρου Σμέμαν, σε υποδειγματική μετάφραση του Ζήσιμου Λορεντζάτου. Είναι ένα βι­ βλίο γεμάτο χαρά, χαρά για τον άν­ θρωπο και τον κόσμο, ένα βιβλίο γε­ μάτο ελπίδες για την πορεία και τη μοίρα του ανθρώπου. Μια χαρά που μόνο η γεμάτη αγάπη εν Χριστώ ζωή μπορεί να δώσει στον μεμονωμένο άνθρωπο, αλλά και στην καθόλη αν­ θρωπότητα Ο Σμέμαν, ως γνήσιο τέ­ κνο της ρωσικής θεολογικής ανα­ γέννησης του 20ού αιώνα, κατορ­ θώνει να συνδέσει τις μακραίωνες παραδόσεις της ορθόδοξης παρά­ δοσης με τον σύγχρονο κόσμο, να δει τον κατακερματισμένο αυτό κό­ σμο μέσα στην ενότητά του, να δια­ κρίνει και να περιγράφει την πορεία προς την πνευματική του ολοκλή­ ρωση. Ένα βιβλίο το οποίο, παρά το γεγονός ότι γράφτηκε πολλές δε­ καετίες πριν, παραμένει επίκαιρο και στις μέρες μας. [Δ . Β. Τ.]

ραμμένο με πολλή αγάπη από τον ιδρυτή του εκδοτικού οίκου Δόμος, το βιβλίο αυτό περιέχει σει­ ρά μαθημάτων όπου γίνεται η έκ­ θεση των όρων της πίστης και των τρόπων που οι πιστοί οδεύουν προς τη θεογνωσία. Οι όροι αυτοί δεν εκτίθενται κατά τρόπο συστηματι­ κό, αλλά με έναν τρόπο εποπτικό, όπως αντιλαμβανόμαστε τα στοιχεία της πίστης να μας αποκαλύπτονται βαδίζοντας σε έναν ορθόδοξο ναό, από τη δύση προς την ανατολή, από την αυλή του μέχρι το ιερό βήμα. Κάθε μέρος του ναού παραπέμπει ή υπενθυμίζει ορισμένα στοιχεία της πίστης. Το κύριο στοιχείο των μα­ θημάτων αυτών είναι να υπενθυμί­ σουν και να διασαφηνίσουν τους όρους της πίστης. Δηλαδή, ουσια­ στικά, να σχολιάσουν και να ερμη­ νεύσουν το «τι» της Εκκλησίας, αλλά και να περιγράφουν το «πώς» της Εκκλησίας. Με άλλα λόγια θέ­ λουν να οριοθετήσουν τι είναι η Εκ­ κλησία και το πώς αυτή πορεύεται μέσα στην ιστορία.

Γ

[Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ Παναγιώτης Σημάτος Η ηατερική στάση στους θεολογικούς διαλόγους και ο Οικ. Πατριάρχης Βαρθολομαίος Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, 2008, σ. 279, € 8,36

οκίμιο κριτικής και πολεμικής των θέσεων που υποστηρίζει το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κων­ σταντινούπολης απέναντι στο διά­ λογο μεταξύ των Εκκλησιών. Ο συγ­ γραφέας, στηριζόμενος στα πατερικά έργα αλλά και σε αποφάσεις οι­ κουμενικών συνόδων, προσπαθεί να θεμελιώσει την κριτική του και να προτείνει την καταδίκη της επονο­ μαζόμενης «οικουμενιστικού και ουνιτικού τύπου» θεολογίας, με ανα­ φορές σε κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας, αλλά και στη μακραίωνη παράδοση που διαμορφώθηκε μετά το σχίσμα των Εκκλησιών τον 11ο μ.Χ. αιώνα. Ο συγγραφέας θεωρεί πως οι διάλογοι μεταξύ των Εκκλη­ σιών είναι αδιέξοδοι και αποτυχη­ μένοι και πως το Οικουμενικό Πα­ τριαρχείο από θεματοφύλακας της πίστης έναντι των αλλόδοξων έχει μετατραπεί σε κερκόπορτα για την είσοδο αιρετικών αντιλήψεων στην καθ’ ημάς πίστη.

Δ

[Δ . Β. Τ.]

f δ:βιβλιοπαρουσίαση

----^ g2 δ| 8

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Mix. Κ. Μακράκης Ο Θ εό ς τ ου Κ αζαντζάκη και η απόλυτη αλ ή θεια Μαΐστρος, 2009 0.70, €11

Π. Βασίλειος Θερμός Εκκλησία και νέοι χωρίς α ερ ό σ ακο Μαΐστρος, 2006 σ. 186, € 13,60

Τ. S. Eliot Η ιδ έα μιας χριστιανικής κοινω νίας Μετάφραση: Λένα Παπαθεμελή Παρατηρητής, 1991, σ. 142, € 8,32

τ-τνευμ ατικό παιδί του Ρωσικού JLΑΐνστιτούτου Θεολογίας του Αγιου Σέργιου στο Παρίσι, ο συγ­ γραφέας έχει διακριθεί εδώ και πολλές δεκαετίες τόσο με τη συγ­ γραφική όσο και με τη διδακτική δράση, ενώ τα έργα του για τον Τολστόι και τον Ντοστογιέφσκι παραμένουν μέχρι σήμερα κλασι­ κά στην ελληνική βιβλιογραφία. Στο νέο του πόνημα ο Μιχ. Κ. Μα­ κράκης καταθέτει μια πολύτιμη και ψύχραιμη μαρτυρία και σπου­ δή για τη θρησκευτική ταυτότητα του Νίκου Καςαντάκη, προσεγγίζοντας με νηφαλιότητα τις υπαρξιακές αναζητήσεις του Κρητικού στοχαστή. Η προσέγγιση του θέματος από τον συγγραφέα, πέραν της νηφαλιότητας που την χαρα­ κτηρίζει, γίνεται με θεολογική και λογοτεχνική ευαισθησία, πράγμα που του επιτρέπει να καταθέσει μια πολύτιμη και ψύχραιμη μαρτυρία και σπουδή, η οποία αποτελεί μια νέα, φρέσκια ματιά στο έργο του «ανήσυχου Κρητικού», όπως τον χαρακτηρίζει.

7%/Γ ικρ° ’ ευσύνοπτο αλλά ενAV Α,διαφέρον βιβλίο ενός «μά­ χιμου» κληρικού, το οποίο ασχολείται με ερωτήματα όπως αν μπο­ ρούν να συναντηθούν πραγματικά Εκκλησία και νέοι, και, αν ναι, αν εί­ ναι δυνατόν η συνάντησή τους να μην είναι τραυματική. Παράλληλα, το ερώτημα που τίθεται είναι αν και πώς θα επιτύχουν να αφαιρέσουν τους «αερόσακους» που χρησιμο­ ποιούν και οι δύο πλευρές για να αποξενώνονται. Ο συγγραφέας προσπαθεί να διερευνήσει το ζή­ τημα των απαντήσεων στα υπαρ­ ξιακά ερωτήματα των νέων, να ιχνηλατήσει τις περιπέτειες της θρησκευτικότητας στους εφήβους και, κυρίως, το γιατί οι νέοι έλκονται από τη μαγεία. Δεν παραλείπει, μάλιστα, να θίξει και ζητήματα που έχουν σχέση με την ουσιαστικότε­ ρη παιδεία, που είναι ένα από τα με­ γάλα αιτούμενα της εποχής μας. Βι­ βλίο χρήσιμο, που απευθύνεται σε γονείς, εκπαιδευτικούς, κληρικούς αλλά και κάθε σκεπτόμενο άν­ θρωπο.

ΤΓ^ργο που ο Τ. Σ. Ελιοτ έγραψε το JC il938 και αποτελεί την κορυφαία έκφραση των αναζητήσεών του σχε­ τικά με τον πνευματικό χάρτη της Ευ­ ρώπης. Αποτελεί τον καρπό της στρο­ φής του προς τον πηγαίο και σταθερό δυναμισμό της χριστιανικής πνευμα­ τικότητας για τη μορφοποίηση της ει­ κόνας μια ανανεωμένης ευρωπαϊκής κοινωνίας, ενός ώριμου και κριτικού διαλογισμού με σαφείς αποστασιο­ ποιήσεις όχι μόνο από τις συγκεκρι­ μένες εκκλησιαστικές ή ομολογιακές εκφράσεις του χριστιανισμού αλλά επίσης και από τις λανθασμένες επι­ λογές τους στην κοινωνική πράξη. Η Ιδέα μιας χριστιανικής κοινωνίας αν­ τανακλά όχι τόσο την αναζήτηση ενός χριστιανού αλλά κυρίως την αγωνία ενός Ευρωπαίου για τη διάσωση της ταυτότητας του ευρωπαϊκού πολιτι­ σμού, γι’ αυτό είναι έτοιμος να απο­ συνδέσει την «ιδέα» από την «πίστη» και να προτείνει το χριστιανικό πολι­ τισμό ως κοινή ιδεολογική βάση για όλους τους ευρωπαϊκούς λαούς, ανε­ ξάρτητα από την οποιαδήποτε θετική ή αρνητική τους ατάση έναντι της θρη­ σκευτικής πίστης.

[Δ . Β. Τ ]

[Δ. Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

[Δ. Β. Τ.]

gg UNIVERSITY STUDIO PRESS Εκδόσεις Επιστημονικών Βιβλίων & Περιοδικών

Ο ΟΣΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΒΕΛΙΤΣΚΟΦΣΚΙ

S δ Avuivios-Aipiflios Taxidos Ο ΟΣΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΒΕΛΙΤΣΚΟΦΣΚΙ

I 1

2 I

I Mntp. ΑρκαΑοχωρίου Ανδρ. Νανάκηε ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΝΕΟΤΕΡΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ (τόμοι A' & Β )

Mniponoflitns Πριγκηποννήσων ΙάκωΒοί ΤΡΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ

Κωνσχανιίνο5 KafloxOpns ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΙΙΑ

Γεώργιο* ΠειρόπουΒοε, Παναγιώιηε Pizonouflos Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΟΛΩΝΙΑ

Xpiotos θ. Κρικώνηε ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Ο ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ

Avubvios-Aipiflios Taxiaos ΒΥΖΑΝΤΙΟ - ΣΛΑΒΟΙ - ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Αρμενοπούλου 32, 546 35, Τηλ. (2310) 208731, Fax 216647, e-mail:info@universitystudiopress.gr ΑΘΗΝΑ ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Πεσμαζόγλου 5, 105 64, Τηλ. & Fax (210) 3211097

w w w .u n i v e r s i t y s t u d i o p r e s s .g r

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Φίλιππος Ζυλιάν Ο Θ ε ό ς στην ψυχή μας Μετάφραση: Παναγιώτης Βαρδής Αρμός, 2009 σ. 177, € 12

Ιωάννης Κορναράκης Ψυχολογία και πνευματική ζωή Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, 2010, σ. 249, € 15,68

ιακεκριμένος θεολόγος ο Σωτήρης Γουνελάς, στο πόνημά του αυτό πραγματεύεται το πνευματικό κενό, από τη μια πλευρά, και την οικονομοκρατία, από την άλλη, που σχηματίζουν τις συμπληγάδες του σύγχρονου κό­ σμου. Δεν μένει όμως στο πεδίο της απαισιοδοξίας αλλά προχωρά παραπέ­ ρα και διερευνά τις αναζητήσεις του σύγ­ χρονου ανθρώπου για τις φωτεινές όψεις της ζωής, την ελπίδα της αλλαγής που θα του δώσει και πάλι ρυθμό, νόη­ μα και ελευθερία, αποκαθιστώντας αυ­ θεντικούς λόγους και πράξεις, επαναφέροντας στο προσκήνιο χαμένα οράματα και ευαισθησίες που αντιστέκονΤαι στην ευτέλεια και τη μικροψυχία. Ετσι, ο αναγνώστης, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, από κοινού με τον συγ­ γραφέα, προχωράει εντοπίζοντας τα σημεία ενός αντιχριστιανικού και μηδενιστικού πνεύματος που απλώνει στην ανθρωπότητα ένα δίχτυ ναρκισσισμού, ηδονισμού και ατομικισμού, το οποίο ισοπεδώνει την ευαισθησία, την αναζή­ τηση και την έφεση του ανθρώπου για αλήθεια, ελευθερία, ομορφιά και αγάπη.

νδιαφέρουσα προσέγγιση των σχέσεων μεταξύ ψυχανάλυ­ σης και θρησκείας, όπου ο συγ­ γραφέας δείχνει ότι ιστορικά η απάντηση διαφοροποιείται σύμ­ φωνα με τρία ρεύματα -το υ Φρόυντ, του Γιουνγκ και του Λακάν- σύμφωνα πάντα με τις δια­ φορετικές τους καταγωγές: την ιουδαϊκή, την προτεσταντική και την καθολική αντίστοιχα. Παράλ­ ληλα, δείχνει ότι «η» θρησκεία δεν υπάρχει. Απεναντίας, υπάρ­ χουν θρησκείες, ιδιαίτερη η κάθε μία, και στον ανθρώπινο ψυχισμό ενυπάρχει η «θρησκευτικότητα». Ο Φίλιππος Ζυλιάν είναι καθηγητής φιλοσοφίας, ψυχαναλυτής και συγ­ γραφέας. Υπήρξε μέλος της Φροϋ­ δικής Σχολής των Παρισίων. Τε­ λευταία είναι μέλος της ψυχανα­ λυτικής σχολής «Το λακανιανό γράμμα», όπου διδάσκει, και του Κέντρου Ερευνας Ψυχανάλυσης και Γραφών.

υλλογή με τις ραδιοφωνικές εκπομπές που έκανε ο συγ­ γραφέας από το ραδιοφωνικό σταθμό Θεσσαλονίκης (ΕΙΡΤ) τη διετία 1973-75.0 ίδιος στον πρό­ λογό του σημειώνει πως αυτές δεν αποτελούν συνήθως μια διε­ ξοδική και μεθοδική αντιμετώπιση ενός θέματος ή προβλήματος και ότι ο προορισμός τους μάλλον εί­ ναι να προκαλούν παρά να προ­ σφέρουν μια ολοκληρωμένη έκ­ θεση ή κατατόπιση. Παράλληλα, σημειώνει πως η περιοχή των κοι­ νών σημείων ψυχολογίας και πνευ­ ματικής ζωής είναι κατάσπαρτη από υπαρξιακές προκλήσεις, αλλά οι τέλειες λύσεις μόνο στο Ευαγ­ γέλιο του Χριστού περιέχονται κι αυτό γιατί, κατά τη γνώμη του, η πνευματική διαδρομή από την πρόκληση στην τέλεια λύση είναι χρέος του ανθρώπου που σέβεται τον εαυτό του.

Δ

___ 8 86 |> ο

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Σωτήρης Γουνελάς Ο αν τιχρισ τιανισ μός Αρμός, 2009 σ. 158, € 11

[Δ . Β. Τ.]

Ε

[Δ . Β. Τ.]

Σ

[Δ. Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Κωνσταντίνος Δ. Καλοκύρης

Κλάους Κένεθ

Τέχνη και Ορθοδοξία University Press Studio, 20 04 σ. 249, € 15

Χιλιάδες μίλια προς τον τόπο της καρδιάς Μετάφραση: Ιφικράτης Πολάλης Εν πλω, 2009, σ. 418, € 18

ξι μελέτες του γνωστού καθηγητή του ΑΠΘ, οι οποί­ ες, παρά τις διαφορές των θεμάτων, έχουν ως κοι­ νό στοιχείο τις σχέσεις της τέχνης με την Ορθοδοξία, αλλά και με ορισμένους επίκαιρους προβληματισμούς. Οι δύο πρώτες αφορούν το αρχαίο και βυζαντινό θέα­ τρο ως και την αρχαία λατρεία και προβάλλουν την επί­ δρασή τους στη λειτουργική παράδοσης της Ορθοδο­ ξίας. Οι άλλες τέσσερις αναφέρονται, κατά σειρά, στον εορτασμό των ναών της του «Θεού Σοφίας», σε ειδωλολατρικές παραστάσεις που βρίσκονται σε συγκε­ κριμένο ορθόδοξο ναό της Μακεδονίας, στη σύγχρο­ νη ναοδομία και στη σχέση μοντέρνας και βυζαντινής ζωγραφικής. Ανάμεσα στα πλεονεκτήματα του βιβλί­ ου αυτού είναι ότι προσάγονται γνώμες αρχαίων διανοητών που επεξηγούν τη χριστιανική μνημειακή αρ­ χιτεκτονική, αλλά και εξέχοντα αρχαία μνημεία και αρ­ χιτεκτονικά μέλη που χρησιμοποιήθηκαν «εν επιγνώσει» από την Εκκλησία στους ναούς της, με τα οποία αναιρείται η δήθεν «επίσημη» εχθρική στάση των χρι­ στιανών απέναντι στα μνημεία και, εν γένει, στην αρ­ χαία τέχνη. [Δ . Β. Τ.]

Ε

R

συγκλονιστική ιστορία ενός ανθρώπου που έζησε στο πιο πυκνό σκοτάδι του μίσους -μια μαρτυρία για την πρόνοια του Θεού, που αναζητά τον κάθε άνθρωπο ακό­ μη και μέσα στους πιο απόκρημνους γκρεμούς. Ο Κλάους Κένεθ γεννήθηκε στην Τσεχοσλοβακία τη μέρα που την κα­ ταλάμβανε ο Κόκκινος Στρατός το 1945. Σε νεαρή ηλικία κακοποιείται σεξουαλικά από έναν καθολικό ιερέα, πράγ­ μα που τον κάνει να αποστραφεί βαθιά τον χριστιανισμό. Εφηβος πια έχει αντικοινωνική και αναρχική συμπεριφο­ ρά, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Γίνεται μέλος συμμο­ ριών και ζει έντονη νυχτερινή ζωή. Στη συνέχεια σπουδά­ ζει στο πανεπιστήμιο, βυθίζεται στον κόσμο των ναρκω­ τικών και περιπλανιέται στην Ανατολή αναζητώντας την αλήθεια. Γνωρίζει τον ισλαμισμό, τον βουδισμό, τον ιν­ δουισμό και θητεύει για χρόνια στις τάξεις του. Ακολουθεί η Λατινική Αμερική με τον αποκρυφισμό και τη μαγεία, ώσπου σε ηλικία 36 ετών έρχεται σ’ επαφή με τον προτε­ σταντισμό. Το 1983 γνωρίζει τον γέροντα Σωφρόνιο, ο οποί­ ος γίνεται πνευματικός του πατέρας και σημαδεύει τη μετέπειτα ζωή του. Αυτό το βιβλίο είναι η ίδια του η ζωή.

Η

u n c im a n

[Δ . Β. T.]

[...] μια μοναδική συνεισφορά στην κατανόηση της Βυζαντινής Ορθόδοξης Εκκλησίας, των παραδόσεών της και της αξιοθαύμαστης επιβίωσής της Donald Μ. Nicol Ιωάννης Κανιακουζηνός - ΟΑπρόθυμοςΑυιοκράιορας

Μ 6Γ Λ Λ Η ΚΚΛΗΣ1Α Α ΙΧ Μ Α Λ Ω ΣΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ« Α0ΗΝΑ·ΤΗΑ.: 2103815433 |

iuiDis.goiigstis.Dre

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ Χρηστός Γιανναράς Α λφ α β ητάρ ι τη ς πίστης Δόμος, 2006 σ. 251, € 12

πρώτη έκδοση του βιβλίου αυτού έγινε το 1983 κι έκτοτε γνώρισε επανειλημμένες επανεκδόσεις. Βασικός στόχος του επιφανούς διανοητή της εποχής μας, του Χρήστου Γιανναρα, είναι να ξεχωρίσει αυτό που είναι η χρι­ στιανική πίστη απ’ ό,τι δεν είναι χρι­ στιανική πίστη. Να αναιρέσει, όσο μπορεί, τη σύγχυση που μοιάζει να υπάρχει σήμερα στις συνειδήσεις σε σχέση με την αλήθεια της χρι­ στιανικής Εκκλησίας. Να ξεκαθα­ ρίσει αυτήν την αλήθεια από αλλότριες και ξένες προσμείξεις που τείνουν να την υποκαταστήσουν. Γραμμένο πριν από τρεις περίπου δεκαετίες, το μικρό αυτό βιβλίο παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά θεολογικά κείμενα της εποχής μας. Ο συγγραφέας, σε μια εποχή γενικευμένης ανασφάλειας και κατάρ­ ρευσης όλων των βεβαιοτήτων, προσφέρει μια διέξοδο στον ανα­ γνώστη, μακριά από τυπολατρικές υπερβολές και ανούσιες διδα­ χές που δεν έχουν καμιά σχέση με το προσωπικό βίωμα της θρη­ σκευτικής πίστης.

Η

— δ

8

[Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ

Νικόλαος Μπερντιάεφ Για την αξία του χριστιανισμού και την απαξία των χριστιανών Μετάφραση: Χρήστος Καραγιώργος Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2007, σ. 80, € 6

Eric J. Shapre Συγκριτική θρησκειολογία Μετάφραση: Στέλιος Λ. Παπαλεξανδρόπουλος Άρτος Ζωής, 2008, σ. 570, € 39

, . Τ τ μεγαλύτερη αντινομία του ' ' i J L χριστιανισμού είναι οι ίδιοι οι χριστιανοί». Αυτό πιστεύει ο ρώσος φι­ λόσοφος Νικόλαος Μπερντιάεφ στη μι­ κρή αυτή μελέτη του. Ο συγγραφέας αναρωτιέται αν τα σκάνδαλα, η δια­ φθορά, η μικρότητα των χριστιανών μειώνουν την αλήθεια του Χριστού ή εκείνα είναι που εμπόδισαν την κυ­ ριαρχία του χριστιανισμού σε όλο τον κόσμο. Ο Μπερντιάεφ αναφέρεται στη δυσκολία τού να είσαι χριστιανός, αφού θεωρεί τη χριστιανική θρησκεία ως μια δύσκολη πίστη σε σχέση με άλ­ λες. Αναφέρεται αναλυτικά στις αστο­ χίες αλλά και τις αδυναμίες της εκ­ κλησιαστικής ιστορίας, που πολλές φο­ ρές υπονόμευσαν τη χριστιανική αξία. Ο Μπερντιάεφ κατηγορεί τη χριστια­ νική ανθρωπότητα ότι παραποίησε και πρόδωσε τον χριστιανισμό αλλοι­ ώνοντας το πνεύμα του, ενώ συγκρί­ νει τις εξαγγελίες άλλων δογμάτων (ηθικολογικών, ιδεολογικών, πολιτι­ κών) με αυτές του Χριστού. Καταλήγει ότι οι πιστοί αναζητούν την αλήθεια χωρίς μεσάζοντες και μεταπράτες της χριστιανικής ουσίας.

η ρ ο βιβλίο του Eric J. Shapre θεJL ωρείται διεθνώς ως ένα από τα καλύτερα και αρτιότερα για την επι­ στήμη που έχει ως αντικείμενο τη θρησκεία ή τις θρησκείες ως επι­ τεύγματα του δυτικού πνεύματος. Μέσα από την προσωπική ερμη­ νευτική ματιά του συγγραφέα, ο αναγνώστης έρχεται σ’ επαφή με τις αρχαίες ρίζες της θρησκειολο­ γίας, την ίδρυσή της ως ιδιαίτερου γνωστικού αντικειμένου από τα μέσα του 19ου αιώνα, τους αγώνες της για καθιέρωση στον ακαδη­ μαϊκό κόσμο, τις μεταμορφώσεις της μέσα από την επιρροή των με­ γάλων πνευματικών ρευμάτων της νεότερης και σύγχρονης Δύσης, το διάλογό της με άλλες επιστήμες, τη συνεχιζόμενη πάλη της για αυτοσυνειδησία και αποσαφήνιση της ταυτότητάς της, προσφέροντας έτσι όλα τα απαραίτητα, βασικά στοιχεία για μια γνωριμία με αυτό το δημοφιλές σήμερα και πάντα γοητευτικό γνωστικό αντικείμενο.

[Δ . Β. Τ.]

[Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ε τον υπότιτλο «Κεφάλαια εκκλησιαστικής αυτογνωσίας» τα κεί­ μενα και οι ομιλίες του τόμου αυτού ψηλαφούν την οδύνη του Σώματος του Χριστού, δηλαδή της Εκκλησίας, όπως αυτή αναδύεται μέσα από τις ατομικές και συλλογικές ατέλειες. Νοοτροπίες και στά­ σεις ασύμβατες με το εκκλησιαστικό φρόνημα, αλλά από πολύ καιρό εγκατεστημένες στην καρδιά του εκκλησιαστικού γίγνεσθαι, προκαλούν οδύνη, η οποία, όμως, κατά την άποψη του συγγραφέα, μπορεί να έχει τη δυνατότητα να γίνει αφυπνιστική. Ταυτόχρονα, τα κείμενα του βιβλίου επιδιώκουν να καλέσουν σε ενότητα κληρικών και λαϊκών. Ενότητα στη διάγνωση των ασθενειών, ενότητα στην από κοινού θε­ ραπεία τους. Γιατί, όπως λέει και ο συγγραφέας, το βολικό ξεφόρτω­ μα της ευθύνης είναι πια παρελθόν και μόνο προσθέτει στην οδύνη μας.

Μ

Π. Βασίλειος Θερμός Ο δ ύν η Σ ώ μ ατο ς Χριστού Ακρίτας, 2009, σ. 251, € 14

[Δ . Β. Τ.]

να πολύτιμο βοήθημα για εκείνους που θέλουν να βιώσουν εν­ συνείδητα την πνευματική ένταξη της Μεγάλης Εβδομάδας, την κορυφαία πράξη της χριστιανικής διδασκαλίας, αποτελούν τα κείμε­ να του βιβλίου αυτού, γραμμένα από τον γνωστό μακαριστό πλέον πνευ­ ματικό γέροντα Lev Gillet, γνωστό και ως «ένα Μοναχό της Ανατολι­ κής Εκκλησίας», του οποίου οι πνευματικές ανησυχίες και αναζητή­ σεις τον οδήγησαν στον πλούτο της Ορθοδοξίας. Μέσα από τις σελί­ δες του βιβλίου ο αναγνώστης έρχεται σ’ επαφή με το βίωμα του συγ­ γραφέα και μπορεί αν θέλει να ακολουθήσει τα «ίχνη» που εκείνος άφη­ σε στην προσπάθειά του να ζήσει σε όλη της την ένταση την περίο­ δο πριν το Πάσχα με την κορύφωση της Μεγάλης Εβδομάδας ως μια ακόμη ευκαιρία πνευματικού προβληματισμού, προσευχής, προσέγ­ γισης του Θεού και αποφάσεων μετάνοιας. [Δ . Β. Τ.]

Ε

Lev Gillet Πασχαλινή κατά νυξη Μετάφραση: Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου Ακρίτας, 2009, σ. 138, €1 0

ΓΕΩΡΓΙΟ Υ X. ΓΚΙΤΖΙΟΥ

ΤΟ Τ Χ Μ Χ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Ν ό η σ η Ζωοδόχου Πηγήί 91, Αθήνα 11473 I.: 21064.29.961 -Τηλ,/Fax: 21064.61.660

w w w .n o is i.in fo

...Ταλαιπωρημένο5 φυγά5, ύστερα από μια μεγάλη περιπέτεια έφτασε στο Άγιο Opos και μόνασε σ' ένα από τα μοναστήρια του. Όμως, όλα αυτά τα έκανε χωρίς να σκεφτεί ότι άφηνε το εφτάχρονο παιδί του έρημο και μοναχό του στη ζωή. Οι συγκλονιστικές στιγμές, οι παράξε­ νες περιπέτειες και συμπτώσεις στην πο­ ρεία Tns μοναχικής ζωής του είναι πρωτό­ γνωρες για τον αναγνώστη. Άραγε βρήκε το παιδί του, το αντάμω­ σε; Όλα αυτά θα τα μάθει ο αναγνώστη όταν διαβάσει «Το Τάμα».

8 : βι βλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Riccardo Chiaberge Το σ ω ματίδιο του Θ εο ύ Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς Περίπλους, 2 009 σ. 185, € 24,04

ο βιβλίο αυτό είναι μια εξαιρε­ τικά ενδιαφέρουσα συζήτηση ανάμεσα σε δύο γοητευτικούς αν­ θρώπους, το νομπελίστα φυσικό Amo Allan Penlias και στον αστρο­ νόμο του πάπα, ιησουίτη καθηγητή και καρδινάλιο George Coyne, οι οποίοι, ο καθένας από την σκοπιά του, συζητούν για την πορεία από το μπιγκ μπανγκ μέχρι τη θρησκεία, την επιστήμη και τη θεωρία των χορδών. Είναι κοινός τόπος ότι η αντιπαρά­ θεση ανάμεσα στην Εκκλησία και την επιστήμη διαρκεί εδώ και εκα----- τοντάδες αιώνες. Οι δύο συνομιλη8 τές ακολουθώντας το μίτο μιας παΜΖ θιασμένης ανταλλαγής απόψεων, 2 ϊ* __ ο ^ επικεντρώνουν την προσοχή τους σε g γεγονότα, τόπους και πρόσωπα που αποτελούν το σύμβολο των συνό­ ρων μεταξύ της λογικής και της θρη­ σκείας. Ο νομπελίστας δεν πιστεύει στην ύπαρξη του Θεού και της ψυ­ χής, ο Ιησουίτης θεωρεί το επιστη­ μονικό έργο αδιαχώριστο από την προσευχή και από τη σχέση με τον Δημιουργό. Το σωματίδιο του Θεού είναι ένα βιβλίο από το οποίο δεν πρόκειται να πλήξει κανένας ανα­ γνώστης. [Δ . Β. Τ.]

Τ

ι

,

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Ο κόσ μος σ την επιστήμη και τη θρ η σ κεία Επιμέλεια: Αργύρης Νικολα'ίδης Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, 2008, σ. 269, € 14,20

Κ. Βεργόπουλος, X. Γιανναράς, Θ. Διαμαντάπουλος, Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος Παγκοσμιοποίηση και Ορθοδοξία Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κ. Καραμανλής, 2001, σ. 40

υλλογικό έργο, καρπός του διε­ πιστημονικού προγράμματος «Συμβολή στο διάλογο ανάμεσα στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και τη θεολογία», στο οποίο γίνεται προ­ σπάθεια να απαντηθεί το ερώτημα: κάτω από ποιους όρους και ποιες συνθήκες θα μπορούσε να οικοδομηθεί ένας διάλογος ανάμεσα στην επιστήμη και τη θεολογία; Μέσα από τις ενότητες του βιβλίου, «Η φύση», «Η ζωή και ο άνθρωπος», «Βιοτε­ χνολογία και βιοηθική», «Περί Θεού λόγος» και «Γλώσσα», επιστήμονες από διάφορα πεδία της γνώσης συνδιαλέγονται, ανταλλάσσουν από­ ψεις, έρχονται σε αντιπαράθεση αλλά και σύνθεση, σε μια προσπά­ θεια σύγχρονης και εποικοδομητι­ κής επικοινωνίας γύρω από ζητή­ ματα επίκαιρα αλλά και κλασικά. Η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε το 2002 και ολοκληρώθηκε το 2008 μέσα από διαλέξεις, σεμινάρια και εκδη­ λώσεις, χάρη στην υποστήριξη του Templeton Foundation και αποτελεί ένα θετικό παράδειγμα που πρέπει να ακολουθήσουν και άλλα ιδρύ­ ματα και φορείς της ακαδημαϊκής μας κοινότητας. [Δ. Β. Τ.]

Γ»-ια υλικά ενός συμποσίου που JL διοργάνωσε το Ινστιτούτο Δη­ μοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμαν­ λής και στο οποίο συμμετείχαν με ει­ σηγήσεις διαφορετικής προέλευ­ σης ομιλητές. Ο Κώστας Βεργό­ πουλος εισηγήθηκε το θέμα ως ένας άνθρωπος που δεν πιστεύει, αλλά που σέβεται τους πιστεύοντες. Ο Χρ. Γιανναράς κατέθεσε τον προβλη­ ματισμό του για τη σχέση κοινωνίας και θρησκευτικής εμπειρίας. Ο Μη­ τροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος μί­ λησε για το πώς αντιμετωπίζει η επί­ σημη Εκκλησία την πρόκληση της παγκοσμιοποίησης και το πώς πρέ­ πει να προσελκύσει τους μη πι­ στούς. Ο Θ. Διαμαντάπουλος στην ομιλία του αναφέρθηκε στο ρόλο της Ορθοδοξίας σε σχέση με ένα μεταλλασσόμενο συνεχώς πολιτικό σύστημα. Παρεμβάσεις έκανε ο Κ. Ζουράρις, που αναφέρθηκε στο θέμα της ταυτότητας, και ο I. Βαρβιτσιώτης, που αναφέρθηκε στην ανάγκη της Ορθοδοξίας να λάβει θέση απέναντι στα σύγχρονα παγ­ κόσμια προβλήματα.

Σ

[Γ. Ν. Μ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ι συγγραφείς παρατήρησαν ότι ασθενείς που πίστευαν ότι πήραν κάποιο νέο φάρμακο εναντίον της αρρώστιας τους (καρκίνος) για­ τρεύονταν, ανεξάρτητα αν αποδεικνυόταν ότι επρόκειτο για απλό νεράκι. Και όταν οι ίδιοι μάθαιναν ότι τους κοροΐδεψαν κατρακυλούσαν πάλι στην αρρώστια τους. Έτσι τέθηκε το ερώτημα γιατί πιστεύουμε, τι είναι αυτό που κάνει τον εγκέφαλό μας να στρέφεται προς την πίστη, προς τον Θεό; Αυτό προσπάθησαν σε αυτό το βιβλίο να διερευνήσουν οι δύο συγ­ γραφείς, με απλή γλώσσα, κοντά όμως στην επιστήμη και τα συμπεράσματά της. Τα θέματα που πραγματεύονται είναι το πώς το μυαλό κα­ τασκευάζει την πραγματικότητά μας, τα πνευματικά πιστεύω και ο εγ­ κέφαλος, με παραδείγματα από διάφορες θρησκείες και άθεων που ανα­ ζητούν τον Θεό. Συμπερασματικά οι συγγραφείς θα καταλήξουν πως χω­ ρίς «πιστεύω» δεν υπάρχει η πραγματικότητα. [Γ. Ν. Μ.]

Ο

Άντριου Νιούμπεργκ - Μ. Ρ. Γουόλντμαν Γιατί πιστεύουμε Μετάφραση: Παναγιώτα Γκουμέα Αβγό, 2010, ο 416, € 24

ο βιβλίο αυτό ερευνά μια πτυχή του δυτικού πολιτισμού, τις δια­ φορετικές μορφές που προσλαμβάνει η έννοια του Κακού στο πέ­ ρασμα του χρόνου, ακολουθώντας τα βήματα του διαβόλου. Όλα ξε­ κινούν, κατά τον συγγραφέα, τον 12ο αιώνα, όταν στην Ευρώπη απο­ κρυσταλλώνεται η εικόνα του Σατανά με τη διπλή μορφή του Εωσφό­ ρου αλλά και του βδελυρού κτήνους που ελλοχεύει μέσα στα σωθικά του αμαρτωλού. Στη διάρκεια των αιώνων ο διάβολος άλλαξε πολλές φορές όνομα και ρόλους, ανάλογα με την εποχή, επηρεάζοντας κατα­ λυτικά την ανθρώπινη ιστορία και αφήνοντας τα ίχνη του ξεκάθαρα στο χώρο της τέχνης. Ο συγγραφέας, χρησιμοποιώντας ευρύ φάσμα έντυ­ που και εικαστικού υλικού, από την εικονογράφηση των μεσαιωνικών χειρογράφων ώς τις πιο πρόσφατες παραγωγές του Χόλιγουντ, και τα πορίσματα ερευνητών από πολλούς τομείς, αναλύει τις πολιτικές και θρη­ σκευτικές πτυχές του θέματος. [Δ . Β. Τ.]

Robert Muchembled Μ ια ιστορία το υ διαβόλου, Ί 2 ο ς -2 0 ό ς α ιώ νας Μετάφραση: Ευγενία Τσελέντη Μεταίχμιο, 2003, σ, 465, € 28

Τ

δ:βιβλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης Έ ρ ω ς και θά ν α το ς Ακρίτας, 2009 σ. 434, € 27

Κάλλιστος Ware Φ ω ς..., Κ αθ’ ο δ ό ν Μετάφραση: Πολυξένη ΤσαλίκηΚιοσόγλου - Θάνος Β. Κιοσόγλου Ακρίτας, 2009, σ. 78,100, € 8,5,50 (αντίστοιχα)

Π. Βασίλειος Θερμός Σ ύνεσ ις και παράνοια Γρηγόρη, 2007 σ. 215, € 17

ια προσπάθεια «ανασκαφής» του συγγραφέα σε αναζήτη­ ση της αληθινής Εκκλησίας. Μια «ανασκαφή» που μαζί με την απο­ κάλυψη του λησμονημένου θα επι­ τρέψει, κατά τη γνώμη του, και την ανακάλυψη όλων εκείνων των επι­ πέδων των επιχωματώσεων, που σταδιακά και ανεπαίσθητα έκρυ­ ψαν το πρόσωπο της ορθόδοξης θεολογίας, αναδεικνύοντας στη θέση της τα φετίχ μιας ιδεολογικής θεολογίας και Ορθοδοξίας. Δηλαδή μιας θεολογικής ειδωλολατρίας, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση της αντί­ στοιχης ποιμαντικής ειδωλολατρίας, που αντλεί, πότε από την ολοκλη­ ρωτική ομογενοποίηση, την κατάρ­ γηση δηλαδή του πολύτροπου της οικείωσης του Ευαγγελίου, και πότε από την απόλυτη ιδιώτευση, την αδυναμία του εκκλησιασμού της όποιας διαφορετικής και εκ των πραγμάτων υποκειμενικής - υπο­ στατικής κατανόησης. Μια ρηξικέ­ λευθη πρόταση θεολογικής ανά­ γνωσης.

ύο μικρά ευσύνοπτα βιβλία με κείμενα του Κάλλιστου Ware, κατά κόσμον Timothy Ware, ο οποίος είναι αντιπρόεδρος της Αδελ­ φότητας των Αγίων Αλβανού και Σέργιου και διατελεί ως ένας από τους εκδότες του περιοδικού της αδελφότητας Sobomost (Συνοδικότητα). Ο επίσκοπος Κάλλιστος γεννήθηκε στο Σόμερσετ της Με­ γάλης Βρετανίας. Σπούδασε στο σχολείο του Γουέστμίνστερ στο Λονδίνο και στο Κολέγιο Μαγκνταλέν της Οξφόρδης, όπου έλαβε αρι­ στείο στις κλασικές σπουδές και στη συνέχεια σπούδασε θεολογία. Από το 1966 έως το 2001 δίδαξε στη Θεολογική Σχολή της Οξφόρδης ως εν­ τεταλμένος υφηγητής στις Ανατο­ λικές Ορθόδοξες Σπουδές. Είναι συγγραφέας αρκετών βιβλίων και επιστημονικών εργασιών, συμμεταφραστής δύο λειτουργικών βι­ βλίων καθώς επίσης και της Φιλο­ καλίας, από την οποία έχει εκδώσει μέχρι σήμερα τέσσερις τόμους.

Τ^ξαιρετικά ενδιαφέρον το βιβλίο Χϋιαυτό, θέτει ένα ζήτημα που απασχολεί επί μακράν την κοινότη­ τα των θεολόγων, αλλά και εκείνες των κληρικών και του εκκλησιά­ σματος. Το ζήτημα της μετάφρασης των λειτουργικών κειμένων της Εκ­ κλησίας στη σημερινή γλώσσα, έτσι ώστε να γίνουν προσιτά στο σημε­ ρινό άνθρωπο, η γλωσσική παιδεία του οποίου διαφέρει κατά πολύ από εκείνη των παλαιότερων γενιών. Ακανθώδες το ερώτημα, προκαλεί αντιπαραθέσεις, αλλά συνάμα θέτει και ένα ευρύτερο ζήτημα που έχει να κάνει με τη σχέση της παράδοσης και της σύγχρονης εποχής. Ο συγ­ γραφέας με νηφαλιότητα, ψυχραιμία και ευπρέπεια αναλύει τις θέσεις του και ανακρούει τις αντίθετες παρου­ σιάζοντας μια ολοκληρωμένη θεώ­ ρηση υπέρ της μετάφρασης των λει­ τουργικών κειμένων, μια πρόταση που αξίζει να μελετηθεί, ιδιαίτερα σή­ μερα που επανέρχεται στο προ­ σκήνιο η επανασύνδεση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού με την ορ­ θόδοξη παράδοση.

Μ

[Δ. Β. Τ.]

Δ

[Δ . Β. Τ.]

[Δ . Β. Τ.]

At A ( A t

Χ Θ Χ Χ Ν Λ .ΙΟ Ν ¥

Εκδ όσεις

Καρνεάδου 9, 106 75 Α8ήνα Τ η λ.: 210 9029 800, Fax: 210 9022 534, e-mail: alithia@otenet.gr

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Jurgen Moltmann Τι είναι θεο λ ογ ία σήμερα; Μετάφραση: Πέτρος Γιατζάκης Αρτος Ζωής, 2008 σ. 146, € 15

τα δύο δοκίμια που αποτελούν το περιεχόμενο αυτού του βι­ βλίου, ο συγγραφέας επιχειρεί κατ’ αρχάς μια συνοπτική έκθεση της σύγχρονης θεολογίας, των προ­ βλημάτων και των στόχων της, κα­ θώς και των σημαντικότερων τάσεών της. Ο ίδιος, άλλωστε, δηλώ­ νει, πως δεν αποπειράται να παρά­ σχει μια απλή αντικειμενική έκθεση, γιατί έχει συνείδηση ότι κάθε ένας που μιλάει ως σύγχρονος θεολόγος για τη σύγχρονη θεολογία μιλάει πάντα υποκειμενικά και ως άμεσα εμπλεκόμενος. Παράλληλα, εκθέτει με σαφήνεια την αναγκαιότητα και τις δυσκολίες της επικαιροποίησης της θεολογίας, με τις οποίες έχουν να αντιπαλέψουν όλοι οι θεολόγοι, ιδίως όμως οι θεολόγοι της σύγ­ χρονης εποχής. Και αυτό γιατί η σύγ­ χρονη θεολογία δεν είναι μόνο κατά χρονολογική έννοια θεολογία του παρόντος: πρέπει να είναι σύγχρο­ νη και σύμφωνα με τη θεολογική έν­ νοια του «καιρού».

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Φρανσουάζ Ντολτό Τα Ευαγγέλια και η πίστη. Ο κίνδυνος μιας ψυχαναλυτικής ματιάς Μετάφραση: Ελισάβετ Κούκη Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2009 σ. 453, € 24,50

Σ

[Δ. Β. Τ.]

γ « τ ο βιβλίο αυτό συγκεντρώνονΛ·ΐται τα σχόλια που προκάλεσε στη Φρανσουάζ Ντολτό η ανάγνω­ ση των Ευαγγελίων. Μεγαλωμένη με τις αρχές της καθολικής πίστης, από μικρή η Φρανσουάζ Ντολτό «ονειρευόταν» διαβάζοντας τα Ευαγ­ γέλια. Αργότερα, ως ψυχαναλύτρια, ανακαλύπτει ότι η θρησκευτική αγωγή που είχαν δεχτεί πολλοί από τους ασθενείς της είναι η έχθρα της χαράς και της φιλανθρωπίας, σε πλήρη αντίφαση με το χαρμόσυνο μήνυμα της αγάπης που η ίδια διέκρινε στα Ευαγγέλια. Η ίδια μάλιστα δηλώνει στο βιβλίο της: «Στο ψυ­ χόδραμα που διηγούνται τα Ευαγ­ γέλια βλέπω μια εικόνα των σύγ­ χρονων ανακαλύψεων της ψυχα­ νάλυσης, της διαλεκτικής και της δυ­ ναμικής του ασυνειδήτου». [Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Παναγιώτης Κανελλόπουλος Ο Χριστιανισμός και η εποχή μας Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2004 σ. 300, € 16

ισός αιώνας συμπληρώθηκε από τότε που πρωτοκυκλοφόρησε το βιβλίο του Παναγιώτη Κανελόπουλου, του μεγάλου αυτού έλληνα στοχαστή, Ο χριστιανισμός και η εποχή μας. Η Εστία αποφάσισε να το επανεκδώσει με πρόλογο του Μάριου Μπέζγου. 0 ίδιος ο Παναγνώτης Κανελόπουλος είχε δηλώσει πως «κανένα βιβλίο μου δεν είναι τόσο δικό μου όσο είναι αυτό». Είναι, επομένως, λογικό, ότι το έργο αυτό συνιστά την καλύτερη γνωριμία για κάθε αναγνώστη με τον άνθρωπο Πα­ ναγιώτη Κανελόπουλο, σε ευθύ λόγο, προσωπικό ύφος και εξομολογητικό κλίμα. Αξίζει να παραθέσουμε λίγα λόγια του ίδιου του συγγραφέα: «Το βιβλίο μου τούτο δεν είναι μόνο για τους χριστιανούς. Αλλά και ο ίδιος ο χριστιανισμός δεν είναι μόνο για τους χριστιανούς ... Ο Ιησούς δεν ανήκει μόνο σε όσους ανήκουν στον Ιησού». Γι’ αυτή και μόνο την τελευ­ ταία φράση αξίζει να κυκλοφορεί ένα τέτοιο έργο ανάμεσα μας, σημει­ ώνει ο Μάριος Μπέζγος στον πρό­ λογό του και δύσκολα θα βρεθεί κα­ νείς που θα διαφωνήσει μαζί του.

Μ

[Δ . Β. Τ.]

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Ο

Χανς Κινγκ σπούδασε θεολογία και φιλοσοφία στο Γρηγοριανό Πα­ νεπιστήμιο της Ρώμης, δίδαξε για πολλά χρόνια σε διάφορα πανε­ πιστήμια και από το 1995 είναι πρόεδρος του Ιδρύματος για μια Παγκόσμια Ηθική. Στο συγκεκριμένο δοκίμιο ο συγγραφέας επικεντρώνεται στην αρχή όλων των πραγμάτων, του χρόνου, του κόσμου, του ανθρώπου, και, από το μπιγκ μπανγκ μέχρι τη θεωρία της σχετικότητας, εξετάζει τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς σχετικά με τις απαρχές του σύμπανιος και της ζωής. Επιχειρεί να συμφιλιώσει τη θεολογία με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις και ισχυρίζεται ότι είναι πλέον αναχρονιστικό το μοντέλο σύγκρουσης μεταξύ τους. Ενώ δέχεται την εξέ­ λιξη όπως την περιγράφουν οι επιστήμονες, είναι υπέρμαχος του ρόλου που είχε ο Θεός στη θέσπιση των νόμων της φύσης και τη διευκόλυν­ ση της περιπέτειας της Δημιουργίας. [Δ . Β. Τ.]

Hans Kung Η αρχή τω ν πάντων Φυσικές επιστήμες και θρησκεία Μετάφραση: Ευάγγελος Θεοδώρου Ουρανός, 2009, σ. 433, € 22

ρόκειται για μια νέα προσέγγιση του χριστιανισμού και του ισ­ λαμισμού από την πένα του γνωστού γερμανού ρωμαιοκαθολικού θεολόγου, ειδικευμένου σε ζητήματα της Καινής Διαθήκης, στο οποίο επιχειρείται μια σύγκριση της Αγίας Γραφής και του Κορανίου, των δύο ιερών βιβλίων των θρησκειών αυτών, πάνω σε μια ποικιλία θεμάτων πίστεως και ήθους. Παράλληλα, ο συγγραφέας καταβάλλει μια προσπάθεια ανίχνευσης των επιδράσεων που ασκήθηκαν στον Μωάμεθ και στο Κο­ ράνιο από τον ιουδαϊσμό, αλλά και από ένα τμήμα χριστιανών στοχα­ στών, τα ίχνη των οποίων χάνονται μετά την πρώτη χιλιετία. Η συγκε­ κριμένη μελέτη βοηθάει τον αναγνώστη να καταλάβει τις διαδικασίες γένεσης αλλά και την πολυμορφία του αρχέγονου χριστιανισμού, ενώ παράλληλα πληροφορείται για τη διαδικασία διαμόρφωσης του Ισλάμ, το οποίο με φρενήρεις, σχεδόν, ρυθμούς, διαδόθηκε στην περιοχή της Μεσογείου. [Δ . Β. Τ.]

Joachim Cnilka Χ ρ ισ τιανισμός και Ισλάμ Μετάφραση: Σωτήριος Σ. Δεσπότης Ουρανός, 2009, σ. 408, € 22

ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Π

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΕΡΕΥΝΑ

ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

Γιώργος Μυτιληνός Μ. Γ. Βαρβούνης Οι ιερ ές σκήτες του Α γίου Ό ρ ο υ ς Χελάνδιον, 2007, σ. 115, € 20

Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτου Α γιον Ό ρ ο ς και κοινω νία Αρμός, 2009, σ, 777, € 31,50

ξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο το οποίο επιχειρεί να απαντήσει σε ένα από τα πλέον κρίσιμα και φλέ­ γοντα ερωτήματα της εποχής μας: μπορεί στη σύγχρονη πραγματικό­ τητα το σχολείο να προκαλέσει την κοινωνική αλλαγή και να κάνει τον κόσμο καλύτερο; Παράλληλα, προ­ σπαθεί να διερευνήσει το αν πι­ στεύουν σήμερα οι νέοι, ποια είναι η σχέση τους με την Εκκλησία, τι πι­ στεύουν για τους μουσουλμάνους και τις άλλες θρησκείες, πόσο ανε­ κτικοί και πόσο ρατσιστές είναι και το αν αλλάζουν οι στάσεις και οι αντιλήψεις τους για την ετερότητα. Ο συγγραφέας πραγματοποίησε έρευνα, τα ευρήματα της οποίας αναλύονται, αξιολογούνται και στηρί­ ζουν προτάσεις βάσει των οποίων, πρώτον, ο πολιτισμός και η εκπαί­ δευση μπορούν να έχουν βασικό ρόλο στη δράση για τον κοινωνικό μετασχηματισμό και, δεύτερον, η θρησκευτική αγωγή πρέπει να πα­ ρέχεται σε όλους ανεξαιρέτως στα πλαίσια όμως μιας διαπολιτισμικής εκπαίδευσης.

T k f t ε φωτογραφίες του Γιώργου i f ΑΜυτιλπνσύ και κείμενα του Μ. Γ. Βαρβούνη στο λεύκωμα αυτό παρουσιάζονται οι ιερές σκήτες της περιώνυμης χερσονήσου του Άθωνα. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ενό­ τητες με σχετικά διαφορετικές πα­ ραμέτρους καλλιτεχνικής προσέγ­ γισης, δράσης και αποτύπωσης, όπως σημειώνει ο Γιώργος Μυτιληνός. Μέσα από τις σελίδες του λευ­ κώματος κυριαρχούν οι αρχιτεκτο­ νικές δομές των ιερών σκητών, οι περίτεχνοι τρούλοι που στεφανώ­ νουν τον κεντρικό ναό της λατρείας -Κυριάκό- τα επιβλητικά καμπανα­ ριά με τις εύηχες καμπάνες, οι ιστο­ ρικές αγιογραφίες, τα ξωκλήσια, οι ανθισμένοι κήποι και όλα αυτά δο­ σμένα σε θαυμαστή συμμαχία με τα κορεσμένα χρώματα της πυκνής αγιορείτικης φύσης. Το λεύκωμα Οι ιερές σκήτες του Αγίου Όρους είναι μια περιήγηση στην αθωνική πολι­ τεία, μια φωτογραφική αποτύπωση ενός ταξιδιού και προς τον έσω κό­ σμο του ευσεβούς περιηγητή που θέλει να γνωρίσει μιαν άλλη όψη του κόσμου τούτου.

ισηγήσεις του γνωστού στο ευ­ ρύτερο κοινό αγιορείτη μοναχού Μωυσή κατά τα έτη 2001-2008 πε­ ριλαμβάνονται στον παρόντα, δεύ­ τερο, τόμο των μελετημάτων του. Πρόκειται για εισηγήσεις και ομιλίες με αντικείμενο διάφορα θέματα της σύγχρονης ζωής, ιδωμένα μέσα από την ματιά του ανθρώπου που αφιέ­ ρωσε τη ζωή του στη διακονία, την άσκηση, την προσευχή και τη μο­ ναστική ζωή. Η ευρυμάθεια του μο­ ναχού Μωυσή, αλλά και η φρέσκια ματιά του πάνω σε διάφορα ζητή­ ματα, έχουν από καιρό τώρα προσελκύσει την προσοχή του κοινού, που θέλει να ακούσει μια άλλη, δια­ φορετική προσέγγιση των ζητημά­ των που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο. Οι εισηγήσεις σε επιστη­ μονικά, ιατρικά, θεολογικά και ιστο­ ρικά συνέδρια του μοναχού Μωυσή είναι η φωνή του ανθρώπου που μέσα στην ερημιά του Αγίου Όρους αφιερώνει τη ζωή του στην υπηρε­ σία του ανθρώπου και παραδίδει μα­ θήματα αγάπης και αυταπάρνησης.

Ε

----δ μ2 οτΐ 8

ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

Μάριος Κουκουναράς-Λιάγκης Ο Θεός ο δικός μου, ο δικός σου. Πολιτισμός, εκπαίδευση, ετερότητα: Έρευνα για τη διαπολιτισμική επικοινωνία Γρηγόρης, 2009, σ. 424, € 25

[Δ . Β. Τ.]

[Δ. Β. Τ.]

Ε

[Δ. Β. Τ.]

ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

ο τετράτομο αυτό έργο του αείμνηστου L Μ. Χατζηφώτη έρχεται να συμπληρώσει την περιηγητική βιβλιογραφία για το Άγιον 'Ορος, έναν τόπο που ο συγγραφέας αγάπησε και θέλησε να καταγράψει τις φυσι­ κές ομορφιές αλλά και τον πνευματικό του πλούτο. Με την περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, του τόπου άσκησης των μοναχών, του μυστικισμού, της διοίκησης και, τέλος, των αγιορείτικων μοναστηριών, ο συγγραφέας ουσιαστικά μυεί τον αναγνώστη στον θαυμαστό και μυ­ στήριο, για έναν λαϊκό, κόσμο της αγιορείτικης παράδοσης και κληρο­ νομιάς. Γραμμένο με αγάπη και μεράκι, το τετράτομο αυτό έργο απο­ τελεί έναν πρώτο εισαγωγικό οδηγό για τον νέο περιηγητή του Αγίου Όρους, αλλά και μια εμβριθή μελέτη του τρόπου ζωής εκείνων που απο­ φάσισαν να εγκαταλείψουν τα εγκόσμια και να αφιερωθούν στη διακο­ νία του Θεού. [Δ. Β. Τ.]

Τ

I. Μ. Χατζηφώτης Μ ο νές τ ο υ Α γίου Ό ρ ο υ ς Τόμ.Α’/Β ’/Γ ’/Δ ’ Χελάνδιον 2009, σ. 163,175,163,150, € 15

ε πρόλογο του Αναστάση Βιστωνίτη και φωτογραφίες των Fred Boissonnas και Τάκη Τλούπα κυκλοφορεί το βιβλίο του διακε­ κριμένου αμερικανού ποιητή και πεςογράφου Κρίστοφερ Μέριλ, ο οποί­ ος βρέθηκε για πρώτη φορά στο Άγιο Όρος τον Μάρτιο του 1998, σε μια περίοδο προσωπικής, οικογενειακής και υπαρξιακής κρίσης. Εχον­ τας περάσει από το σφαγείο του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία, τον οποίο κάλυψε δημοσιογραφικά, η αθωνική εμπειρία, όπως παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο, όχι μόνο σήμανε μια στροφή στη ζωή του αλλά υπήρ­ ξε και μάθημα αυτογνωσίας, αποκαλύπτοντας ένα πεδίο αναφοράς για τον τρόπο με τον οποίο κρίνει κάποιος τα γεγονότα στον σύγχρονο κό­ σμο. Γραμμένο με τον γοργό ρυθμό του ρεπορτάζ, διαβάζεται από την πρώτη έως την τελευταία σελίδα με αμείωτο ενδιαφέρον.

Κρίστοφερ Μέριλ Τ αξίδι σ τον Ά θ ω Μετάφραση: Νίκος Κούτρας Μεταίχμιο, 2005, σ. 389, € 22

Μ

[Δ. Β. Τ.]

ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ κείμενα και βιβλιογραφία επιμέλεια: θεοδότα Νάντσου, Μωυσής Κουρουζίδης

Μπορεί ο διάλογος Οικολογίας και Εκκλησίας να οδηγήσει στην έξοδο του σύγχρονου κόσμου από την οικολογική κρίση;

»"τ| Βακτριανής 43, 157 72 Ζωγράφου Γ Τ Ι TnA.-Fax: 210 77 70 249, E-mail: elevaton@otenet.gr σε συνεργασία με την Ευώνυμο Οικολογική Βιβλιοθήκη

δ : βι βλιοπαρουσίαση ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ Ανδρέου Μοναχού Αγιορείτου Το Γεροντικό του Α γίου Ό ρ ο υ ς Άθως, 2009 0 .448, € 22

ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Πέτρος Βασιλειάδης Ενότητα και μαρτυρία Επίκεντρο, 2007 σ 489, € 33,44

ρία βιβλία, τρεις μαρτυρίες μιας από την πλέον σεβάσμιες και φωτεινές προσωπικότητες της σύγχρονης εκκλη­ σιαστικής ζωής, του Αναστασίου, αρχιε­ πισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας, ο οποίος πέρασε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του διακονώντας το ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας στην Αφρική. Στο πρώτο βιβλίο, ο συγγραφέας, μέσα από τα ιστορικά ιεραποστολικά του μελετήματα, μας ξεναγεί στον πλήρη αγώνος και μαρτυρίου κόσμο της ορθόδοξης ιερα­ ποστολής, φέρνοντας στο φως τη μα­ κραίωνη ιεραποστολική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο δεύτερο βι­ βλίο καταγράφονται οι εμπειρίες του από την «πορεία στην Αφρική», καθώς και μελετήματά του για την αφρικανική θρη­ σκευτικότητα, που καταδεικνύουν με πόσο σεβασμό και γνώση προσπάθησε να προσεγγίσει την αφρικανική ψυχή, προσφέροντάς της το θησαυρό της ορθόδο­ ξης αλήθειας, της σταυρωμένης αγάπης και της αναστάσιμης ελπίδας του Χριστού. Τέλος, στο τρίτο βιβλίο, η ιεραποστολή παρουσιάζεται στις πραγματικές υπαρξια­ κές, εκκλησιαστικές και πανανθρώπινες διαστάσεις της, ξυπνά συνειδήσεις, απο­ καλύπτει ευθύνες και γεμίζει την καρδιά [Δ. Β. Τ.] επίγνωση και ελπίδα.

αθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ ο Πέτρος Βασιλειάδης, διδάσκει εκτός από το μάθημα της Καινής Διαθήκης και τα μαθήματα της Ιεραπο­ στολικής και του Διαθρησκειακού Διαλόγου. Οι όροι «ενότητα» και «μαρτυρία», οι οποίοι συνθέτουν το γενικό τίτλο αυτού του βιβλί­ ου, εκφράζουν τον απώτερο στό­ χο και τον αυθεντικό τρόπο άσκησης της χριστιανικής ιερα­ ποστολής σήμερα, κατά τη γνώ­ μη του συγγραφέα. Ο οποίος απώτερος στόχος της θείας οι­ κονομίας, και κατ’ επέκταση της αποστολής της Εκκλησίας, δεν μπορεί αρά να είναι η ενότητα όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και του συνόλου της κτιστής δημι­ ουργίας. Από την άλλη μεριά, κατά τον συγγραφέα, ο αυθεντι­ κός τρόπος άσκησης αυτής της αποστολής δεν μπορεί να είναι η οποιαδήποτε επιθετική και επε­ κτατική συμπεριφορά των χρι­ στιανών, αλλά η εκ του περισ­ σεύματος της ευχαριστιακής εμ­ πειρίας κατάθεση μαρτυρίας των πιστών. [Δ. Β. Τ.]

Τ

-----

ο| 8

ματα εκείνων που άγιασαν το Όρος και αγιάστηκαν σ’ αυτό, καταγεγραμμένα σε γλώσσα κατανοητή στο σύγχρονο αναγνώστη και ευελπιστεί να μιλήσει στην ψυχή του. Το Γε­ ροντικόν του Αγίου Όρους είναι ένα βιβλίο για τους πνευματικούς άθλους των πατέρων που μόνασαν σ’ αυτήν την Κιβωτό της Ορθοδοξίας, στο Περιβόλι της Παναγίας. Είναι αφηγή­ σεις που σώθηκαν με την προφορική παράδοση και αποτελούν τον ςώντα θησαυρό των μοναχών του Αγίου Όρους. Ο μοναχός Ανδρέας ηροσήλθε στο Άγιο Όρος σε ηλικία 17 ετών, όπου μόνασε, μελετώντας, παράλληλα, βυζαντινή μουσική. Εχει συγγράφει πολλά πνευματικά έργα, μουσικά βιβλία, καθώς επίσης ηχογράφησε ασκήσεις και ύμνους βυ­ ζαντινής μουσικής. Το Γερονακόν του Αγίου Όρους εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1878 και γνώρισε επανει­ λημμένες επανεκδόσεις. Η παρούσα έκδοση είναι εμπλουτισμένη με σπά­ νιες ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Αγίου Όρους κατά τις δεκαετίες 1950-1970. [Δ. Β. Τ.]

ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Αναστασίου, Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας 'Εως εσχάτου της γης, 2009 Στην Αφρική, 2010 Ιεραποστολή στα ίχνη του Χριστού2007 Αποστολική Διακονία της Εκκλησίαςτης Ελλάδος

Κ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΒΙΒΛΙΚΗ

ΕΤΑΙΡΙΑ

Η Α γ ί α Γραφή γ ι α ό λ ο υ ς

Η Αγία Γραφή σε μετάφραση στη δημοτική Τριάντα περίπου χρόνια εργάστηκαν 12 ειδικοί Έλληνες Θεολόγοι, Καθηγητές Πανεπιστημίου (Παλαιός και Καινής Διαθήκης) για να μεταφράσουν την Αγία Γραφή από τα πρωτότυπα κείμενα στη γλώσσα που όλοι μιλάμε σήμερα. Με την Ευλογία και Έγκριση της Ιερός Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο ελληνικός λαός έχει σήμερα στη διάθεσή του ολόκληρη τη Βίβλο, εμπλουτισμένη με επι­ στημονικές Εισαγωγές στα επιμέρους βιβλία, ιστορικούς - χρονολογικούς Πίνα­ κες Λεξικό και έγχρωμους Χάρτες, όλα στην υπηρεσία του αναγνώστη για την καλύτερη κατανόηση των ιερών κειμένων.

Η Καΐνή Διαθήκη

- π ρω τότυπο κείμενο μ ε μ ετά φ ρ α σ η στη δη μο τική

Το κείμενο της Πατριαρχικής έκδοσης του 1904 με παράλληλη μετάφραση στη δημο­ τική των Π. Βασιλειάδη, I. Γαλάνη, Γ. Γαλίτη, I. Καραβιδόπουλου (1989). Η έκδοση έχει την Ευλογία και Έγκριση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων. Αποσπάσματα αυτής της μετάφρασης χρησιμοποιούνται στα διδακτικά εγχειρίδια του μαθήματος των Θρησκευτικών στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Προφητολόγιον Όλα τα λειτουργικά αναγνώσματα (εκτός των Ψαλμών) από την Παλαιά Διαθήκη. Πρωτότυπο κείμενο με μετάφραση στη δημοτική γλώσσα. Το πρώτο δείγμα από την υπό έκδοση μετάφραση της Παλαιός Διαθήκης από το κείμενο των Εβδομήκοντα που ετοιμάζουν εδώ και χρόνια οι καθηγητές των Θεολογικών Σχολών των Πανεπιεπημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης. ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΙΖΕΙ Μ Ε ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Ο ΜΑΚΑΡΙΟΤΑΤΟΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ Α ΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑ ΣΗ Σ ΕΛΛΑΔΟΣ κ .κ . ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ Β '

Τα παιδιά διαβάζουν τη Βίβλο Μια έγχρωμη εικονογραφημένη Βίβλος για παιδιά που θέλει να συνοδεύσει τους μικρούς και μεγάλους αναγνώστες της σε ένα εξερευνητικό ταξίδι στον κόσμο της Βίβλου. Οι σημαντικότερες και γνωστότερες ιστορίες από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη παρουσιάζονται με απλό και κατανοητό τρόπο. Η διήγηση συνδέεται στενά με το κείμενο της Βίβλου αλλά παρουσιάζεται απλά, έτσι ώστε τα παιδιά να μπορούν να την κατανοούν. Πολύτιμοι βοηθοί στη μελέτη των παιδιών είναι οι εικόνες και οι χάρτες που περιλαμβάνει η έκδοση.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΒΙΒΛΙΚΗ

ΕΤΑΙΡΙΑ

♦ ΕΜΜ. ΜΠ ΕΝ Α ΚΗ

50,

10681, ΑΘΗΝΑ

Τ Η Λ : 2 1 0 3 8 1 3 0 2 0 , 2 1 0 3 8 1 6 1 3 8 ♦ F A X : 2 1 0 3 8 4 2 S 8 2 ♦ E - m a il: g r b ib s o c @ a th .f o r th n e t.g r

δ:κριτικογραφία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Μάγνη Ευανθία: Ο χορός των ψυχών (Μ. Τσελέντη, Ο Κόσμος του Επενδυτή, 23.1.10) Μαμαλούκας Δημήτρης: Κοπέλα που σε λένε Φίνι (Κ. Κουνινιώτη, Πελοπόννη­ σος, 24.1.10)

Αλεξάνδρου-Σταγκά Χριστίνα: Λαλιγκιούλ (Α. Κούρος, Βράδυνή, 23.1.10) Ανδρονίκου-Βασιλάκη Θεοφανία: Δ ε­ σποινίς ετών29... και κάτι ψιλά (Μ. Τσελέντη, Ο Κόσμος του Επενδυτή, 16.1.10) Αποστολίδης Ανδρέας: Είσαι ο Παπα­ δοπούλας (Β. Χάτζηβασιλείου, Ελευθε­ ροτυπία, 31.1.10)

Μάτεσις Παύλος: Graffito (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 10.1.10, Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 16.1.10, Δ. Αθηνάκης, Αυγή, 17.1.10, Κ. Κουνινιώτη, Πελοπόννη­ σος, 17.1.10, Γ. Ξενάριος, Διαβάζω, 01/10) Μιχαηλίδης Τεύκρος: Αχμές, ο γιος του φεγγαριού (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 24.1.10)

Βαλαωρίτης Νάνος: Μα το Δία (Μ. Μοίρα, Αυγή, 31.1.10)

Παπαδημητρακόπουλος Ηλίας: Ο θη­ σαυρός των Αηδονιών (Μ. Θεοδοσοπούλου. Ελευθεροτυπία, 8.1.10, Σ. Γιανναράς, Καθημερινή, 30.1.10) Παπαχρήστος Δημήτρης: Γιουχανάν (Σ. Δούκα, Βραδυνή, 17.1.10)

ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2010

Βουτυράς Δημοσθένης: Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες (Μ. Θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 31.1.10) Γαροφάλλου Βαγγέλης: Η βασίλισσα του βυθού (Ε. Γκίκα, Εθνος, 24.1.10) Γκιμοσούλης Κωστής: Το φάντασμά της (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 19.1.10) Γρηγοράκης Γιάννης: Ο διαβήτης του Πλάτωνα (Μ. Βαλάσογλου, Διαβάζω, 01/10) Γρηγοριάδης Θεόδωρος: Δεύτερη γέννα (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 22.1.10) Δημητρακάκη Άντζελα: Μέσα α’ ένα κο­ ρίτσι σαν κι εαένα (Γ. Βαϊλάκης, Ημερή­ σια, 23.1.10, Κ. Κατσουλάρης, Veto, 31.1.10)

δ

100 Δημητρίου Σωτήρης: Τα ζύγια του προ°3 μ

σώπου (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 17.1.10) Διβάνη Λένα: Τι θα γίνω άμα δεν μεγα­ λώσω (Λ. Εξαρχοπούλου, Ελευθεροτυ­ πία, 8.1.10) Κονομάρα Λίλα: Η αναπαράσταση (Κ. Κατσουλάρης, Veto, 17.1.10) Κουγιουμτζή Μαρία: Άγριο βελούδο (Α. Ζήρας, Διαβάζω, 01/10) Λαμπαδαρίδου-Πόθου Μαρία: Υγρό φεγγαρόφωτο (I. Κολοβού, Βραδυνή, 16.1.10) Λαμπράκος Γιώργος: Αναμνήσεις από το ρετιρέ (Γ. Βαρθαλίτης, Αυγή, 26.1.10) Λυκεσάς Απόστολος: Το τσίρκο των ψύλλων (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 19.1.10)

Πεντζίκης Γ. Ν.: Γραφή κατοχής (Λ. Σκουζάκης, Ελευθεροτυπία, 15.1.10) Ραχιώτης Θοδωρής: Βασανιστές (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 5.1.10, Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 15.1.10, Γ. Περαντωνάκης, Διαβάζω, 01/10) Σερέφας Σάκης: Θα σε πάρει ο δρόμος (Κ. Κατσουλάρης, Veto, 10.1.10) Σκαμπαρδώνης Γιώργος: Μεταξύ αφύρας και Αλιάκμονος (Β. ΖωγράφουΠόνσε, Αυγή, 24.1.10, Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθεροτυπία, 29.1.10, Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 30.1.10) Σταμάτης Αλέξης: Σκότωσε ό,τι αγαπάς (Ε. Γκίκα, Έθνος, 10.1.10) Στρατηγοπούλου Αγγελική: Ευαγγελι­ σμός (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 31.1.10) Συμεωνίδου Αλεξάνδρα: Ο γιος του Σαουδάραβα (Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 30.1.10) Σωτηροπούλου Έρση: Εύα (Δ. Ρουμ­ πούλα, Έθνος, 16.1.10, Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 16.1.10, Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 17.1.10, Ο. Σελλά, Καθημερινή, 30.1.10) Χατζητάτσης Τάσος: Ακροτελεύτιοι εσπερινοί (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 10.1.10, Μ. Θεοδοσοπούλου, Ελευθερο­ τυπία, 22.1.10) Χουζούρη Έλενα: Πατρίδα από βαμβάκι (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 30.1.10)

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Γκραφ Εκατερίνα: Το τέρας της Πε­ τρούπολης (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος,17.1.10) Κάζας Ρος Αντόνι: Το θεώρημα του Αλμοδόβαρ (Λ. Καλοσπύρος, Διαβάζω, 01/10) Κις Ντανίλο: Κλεψύδρα (Ε. Παναγιώτου, Αυγή, 12.1.10) Κολέτ: Cheri (I. Κολοβού, Βραδυνή, 30.1.10) Κολέτ: Η γάτα (Τ. Θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 9.1.10, Γ. Παπασωτηρίου, Βραδυνή, 9.1.10) Λάρσον Στιγκ: Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά (Ε. Γκίκα, Έθνος, 31.1.10) Μονιούδης Περικλής: Ξηρά (Λ. Σκουζά­ κης, Ελευθεροτυπία, 22.1.10) Μπάροουζ Ουίλιαμ: Τζάνκι (A. Basko, Διαβάζω, 01/10) Μπάρυ Σεμπάστιαν: Η μυστική γραφή (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 15.1.10) Μπολάνιο Ρομπέρτο: Τηλεφωνήματα Πουτάνες φόνισσες (Ε. Γκίκα, Έθνος, 3.1.10) Νουαβίλ Φλοράνς: Η γονική παροχή (Ν. Κοκκινάκη, Ελευθεροτυπία, 15.1.10) Νταλί Σαλβαδόρ: Κρυμμένα πρόσωπα (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 9.1.10) Ντε Θερβάντες Μιγκέλ: Δον Κιχότε ντε λα Μάνταα (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 16.1.10) Ντι Μωριέ Δάφνη: Μετά τα μεσάνυχτα Έρχεται κακοκαιρία (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 8.1.10) Ντι Μωριέ Δάφνη: Ρεβέκκα (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 17.1.10) Πριντς Μάρτιν: Ο ληστής μαραθωνο­ δρόμος (Ν. Κουνενής, Αυγή, 10.1.10) Σάπτον Λιάν: Η δημοπρασία (Ε. Καρ­ κίτη, Αγγελιοφόρος, 31.1.10) Τραπιέγιο Αντρές: Μέρες και νύχτες (Σ. Νικολάίδου, Τα Νέα, 2.1.10, Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 17.1.10) Τσέχοφ Άντον: Πόσο αργεί να ξημερώ­ σει (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 24.1.10) Φίτσεκ Σεμπάστιαν: Πείραμα - Θερα­ πεία (Ε. Γκίκα, Έθνος, 17.1.10)

Φο Ντάριο: Ο έρωτας και η ειρωνεία (Γ. Παπασωτηρίου, Βράδυνή, 2.1.10) Φόερ Τζόναθαν Σάφραν: Εξαιρετικά δυνατά και απίθανα κοντά (Σ. Λούκα, Βραδυνή, 3.1.10, Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφό­ ρος, 10.1.10) Φουέντες Κάρλος: Τα κρυστάλλινα σύ­ νορα (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 10.1.10) Χώθορν Ναθάνιελ: Η ιστορία του Μπλάιθντεηλ (X. Σπυροπούλου, Ελευ­ θεροτυπία, 15.1.10) ΑΙ Aswany Alaa: Σικάγο (Μ. Μοδινός, Τα Νέα, 23.1.10) Bachi Salim: Σκοτώστε τους όλους! (Π. Χατζημωυσιάδης, Αυγή, 10.1.10) Celine Louis - Ferdinand: Συνομιλίες με τον καθηγητή (Τ. Θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 23.1.10) Chirbes Rafael: Σκηνές κυνηγιού (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 17.1.10) Dahl Arne: Misterioso (Π. Μάρκαρης, Τα Νέα, 16.1.10) Diaz Junot: Η σύντομη θαυμαστή ζωή του Όσκαρ Γουάο (θ. Γρηγοριάδης, Τα Νέα, 9.1.10) Dugain Marc: Μια συνηθισμένη εκτέ­ λεση (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 2.1.10) Highsmith Patricia: Ο ταλαντούχος κύ­ ριος Ρίπλεϋ (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 9.1.10) Houdart Celia: Τα θαύματα του κόσμου (Μ. Μοδινός, Τα Νέα, 16.1.10) Huston Nancy: Ίχνη ρήγματος (Μ. Δρουκοπούλου, Lifo, 14.1.10, Σ. Νικολάίδου, Τα Νέα, 23.1.10) Jardin Alexandre: Το σπίτι της διαφθο­

β ι β λ ί α

ράς (Μ. Τσελέντη, Ο Κόσμος του Επεν­ δυτή, 30.1.10) James Henry: Το αυθεντικό (Ν. Ξυδάκης, Καθημερινή, 3.1.10, Β. Πατσογιάννης, Κα­ θημερινή, 10.1.10, Μ. ©εοδοσοπούλου, Η Εποχή, 17.1.10) Lapid Yair: Διπλό παιχνίδι (Ν. Κουρμούλης, Αυγή, 26.1.10, Β. Πεσμαζόγλου, Τα Νέα, 30.1.10) Lodge David: Ανήκουστος βλάβη (Μ. Μοδινός, Τα Νέα, 30.1.10) Maugham William Somerset: Η κόψη του ξυραφιού (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 23.1.10) Ondaatze Michael: Divisadero (Θ. Γρη­ γοριάδης, Τα Νέα, 2.1.10) Roth Philip: Φεύγει το φάντασμα (Κ. Κατσουλάρης, Veto, 24.1.10) Saviano Roberto: Το αντίθετο του θα­ νάτου (Λ. Εξαρχοπούλου, Ελευθεροτυ­ πία, 8.1.10) Wiazemsky Anne: Κορίτσι (Γ. Ζουμπουλάκης, Το Βήμα, 31.1.10)

ΠΟΙΗΣΗ Βαλαβάνη Νάντια: Η μεγάλη εποχή (Ε. Πατρικίου, Αυγή, 5.1.10) Δήμου Νίκος: Ποιήματα (I. Σούσης, Ελευθεροτυπία, 8.1.10) Μπουκάλας Παντελής: Ρήματα (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 31.1.10) Παπαγεωργίου Κώστας: Η λύπη των άλ­ λων (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 3.1.10, Α. Σουλονιάννη, Καθημερινή, 5.1.10, Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 31.1.10)

Παπαγεωργίου Χρίστος: Το γήπεδο γέρνει (Γ. Μπαλούρδος, Αυγή, 24.1.10) Πατίλης Γιάννης: Ακτή Καλλιμασιώτη και άλλα ποιήματα (X. Παπαγεωργίου, Δια­ βάζω, 01/10) Ράντεβα Μαρναρίτα: Συννέφιασε το άσπρο μου (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 24.1.10) Ρίτσος Γιάννης: Ποιήματα, 14ος τόμος (Γ. Λίλλης, Αυγή, 3.1.10) Σαράκης Σωτήρης: Πάθη των φθόγγων (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 10.1.10) Στίνκας Γιάννης: Ισόπαλο τραύμα (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 24.1.10) Τριανταφυλλίδου Γεωργία: Δικαίωμα προσδοκίας (Δ. Κόκορης, Αυγή, 31.1.10) Χρηστάρα Χαρά: Ποιήματα 1981-2008 (Α. Ζήρας, Αυγή, 31.1.10)

ΔΟΚΙΜΙΑ ΑποστολίδηςΑνδρέας: Ταπολλάπρόσωπα του αστυνομικού μυθιστορήματος (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 22.1.10) Αταλί Ζακ - Μπονβισινί Στεφάνι: Η ιστο­ ρία του έρωτα (Μ. Αθανασοπούλου, Li­ fo, 29.1.10) Μεταξάς Α.-Ι.: Υπαινικτικά πορτραίτα (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 29.1.10) Ντε Ρομιγύ Ζακλίν - Τρεντέ Μονίκ: Μα­ θήματα ελληνικών (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 24.1.10) Πανταλέων Λίνα: Αναγνωστικά δικαιώ­ ματα (Κ. Ματσούκας, Ελευθεροτυπία, 29.1.10) Orwell George: Κάρολος Ντίκενς (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 16.1.10)

ε κ δ ό σ ε ι ς

τα Ο κ τ ω β ρ ι α ν ά Ο αντιπρόσωπος του Διαβάζω στην Κύπρο Πωλήσεις τευχών και συνδρομές για το Διαβάζω κα Θέκλα Κιττου Ομηρου 3κ Λευκωσία 1097, Κύπρος · τηλ.; 22 672801

δ:κριτικογραφία

ΙΣΤΟΡΙΑ Βαλντέν Σωτήρης: Παράταιροι εταίροι (Σ. Κακουριώτης, Διαβάζω, 01/10) Βαρών-Βασάρ Οντέτ: Η ενηλικίωση μιας γενιάς (Δ. Μουσμούτης, Ελευθε­ ροτυπία, 22.1.10) Βασιλόπουλος Χρίστος: Ιστορίες από τη «Μηχανή του χρόνου» (Σ. Λούκα, Βραδυνή, 3.1.10) Βλάσσης Σάββας: Άγνωστοι στρατιώτες (Λ. Μπλαβέρης, Απογευματινή, 5.1.10) Γιαλαμά Διονυσία: Ελληνίδες μάγισσες στη Βενετία 16ος-18ος αιώνας (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 31.1.10) Γιούργος Κωστής - Καμπύλης Τάκης Μπέκετ Τζέιμς: Η ταράτσα της Μπουμπουλίνας (Η. Μαγκλίνης, Καθημερινή, 9.1.10) Μάγερ Χέρμαν Φρανκ: Αιματοβαμμένο εντελβάις (Σ. Αποστολίδης, Ελευθερο­ τυπία, 15.1.10)

Flemming Κ. Ε.: Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 31.1.10, Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 31.1.10) Mazower Mark: Η αυτοκρατορία του Χίτλερ (Π. Βόγλης, Τα Νέα, 16.1.10, Α. Βι­ στωνίτης, Το Βήμα, 17.1.10)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Γέλινεκ Ελφρίντε: Εκβαθέων (Κ. Σχινά, Ελευθεροτυπία, 24.1.10) ' Ισακσον Βάλτερ: Αϊνστάιν (Γ. Ασδρα­ χάς, Εξπρές, 17.1.10) Καρώνη Τούλα: Ζορζ Μπρασένς (I. Κο­ λοβού, Βραδυνή, 16.1.10) Κλαρκ Τζέραλντ: Καπότε (Γ. Παπασωτηρίου, Βραδυνή, 16.1.10) Κύρκος Λεωνίδας: Στιγμές III (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 31.1.10) Λαπαθιώτης Ναπολέων: Η ζωή μου (Α. Δανιήλ, Καθημερινή, 12.1.10)

Μαγκλιβέρας Κωνσταντίνος: Το ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων για τις λεηλασίες κατά τη ναζιστική κατοχή της Ελλάδος. Η περίπτωση του νομισματι­ κού χρυσού των Εβραίων (Α. Βιστωνίτης. Το Βήμα, 31.1.10) Μακρής-Στάικος Πέτρος: Βρετανική πο­ λιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα (Δ. Μουσμούτης, Ελευθεροτυ­ πία, 15.1.10) Παπαφλωράτος Ιωάννης: Η ελληνοϊτα© λική κρίση του 1923 (Δ. Μουσμούτης, 1 0 2 Ιστορία, 01/10)

Μέσνερ Ράινχολτ: Η ζωή μου ατο όριο (Κ. Μπούρας, Ελευθεροτυπία, 29.1.10) Μπάλαρντ Τζέιμς Γκρέιαμ: Θαύματα της ζωής (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 30.1.10) Νταλί Σαλβαδόρ: Η απόκρυφη ζωή μου (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 9.1.10)

2 > Συλλογικό: Νέοι στη δίνη της Κατοχικής ° d Ελλάδας. Ο διωγμός και το Ολοκαύτωμα Μ των Εβραίων 1943-1944 (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 31.1.10,0. Βαρών-Βασάρ, Αυγή, 31.1.10) Χριστοδουλίδης Νίκος: Τα σχέδια λύσης του Κυπριακού 1948-1978 (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 17.1.10, Α. Συρίνος, Καθημερινή, 19.1.10) Beevor Antony: D-Day (X. Δημακοπούλου, Εστία, 16.1.10) Bookchin Murray: Η Τρίτη επανάσταση (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 29.1.10) Catherwood Christopher: Ιράκ, το ολί­ σθημα του Τσώρτσιλ (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 01/10)

Τριανταφύλλου Σώτη: Ο χρόνος πάλι (Λ. Εξαρχοπούλου - Σ. Σταυρόπουλος, Ελευθεροτυπία, 15.1.10) Τρίχα Λύντια: Χαρίλαος Τρικούπης (Γ. Μαλούχος, Το Βήμα, 24.1.10) Φορεστιέ Φρανσουά: Αριστοτέλης Ωνάσης (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 23.1.10) Ellmann Richard: Όσκαρ Ουάιλντ (X. Μεγαλυνός, Ελευθεροτυπία, 8.1.10) Lunday Elizabeth: Η μυστική ζωή των μεγάλων ζωγράφων (Ε. Καρκίτη, Αγγε­ λιοφόρος, 3.1.10)

Σιάφκος Χρήστος: Μιχάλης Κακογιάννης (Δ. Τριανταφυλλίδης, Διαβάζω, 01/10) Τοντ Ολίβιε: Αλμπέρ Καμύ, μια ζωή (Δ. Αθηνάκης, Αυγή, 19.1.10, Γ. Στάμος, Ελευθεροτυπία, 22.1.10)

Tompson David: Rosebud, η ζωή του Όρσον Γουέλς (Γ. Βαϊλάκης, Ημερηαία, 9.1.10)

ΜΕΛΕΤΕΣ Αδάμ - Μαγνήσαλη Σοφία: Η απονομή της Δικαιοσύνης στην αρχαία Α θήνα 5ος και 4ος αι. (X. Δημακοπούλου, Εστία, 23.1.10) Ανδρεάδης Γιάγκος: Από τον Αισχύλο στον Μπρεχτ (Λ. Πολενάκης, Ελευθε­ ροτυπία, 29.1.10) Αρμένη Ελένη: Εμισκοβόλουνε (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 23.1.10) Αυδίκος Ευάγνελος: Εισαγωγή στις σπουδές του λαϊκού πολιτισμού (Γ. Παπασωτηρίου, Βραδυνή, 30.1.10) Βάϊου Ντίνα - Στρατηγάκη Μαρία (επιμ.): Το φύλο της μετανάστευσης (Δ. Παρσάνογλου,Αυγη, 17.1.10) Κύρτσης Αλέξανδρος - Ανδρέας: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Τεχνολο­ γική και οργανωτική πορεία 1950- 2000 (Τ. Τύμπας, Αυγή, 31.1.10) Μακρυνικόλα Αικατερίνη - Μπουρνάζος Στρατής (επιμ.): Ο ποιητής και ο πολίτης Γάννης Ρίτσος - Οι εισηγήσεις του Δ ιε­ θνούς Συνεδρίου (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 10.1.10, Κ. Παπανεωργίου, Ελευθεροτυ­ πία, 22.1.10) Μπελογιάννης Νίκος: Σχέδιο για μια Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 24.1.10) Μπουντά Ελένη: Ιστορική γνώμη σκέψη (Γ. Παπαγιαννόπουλος, Αυγή, 17.1.10) Σταματόπουλος Δημήτριος: Το Βυζάν­ τιο μετά το έθνος (Ν. Καραπιδάκης, Κα­ θημερινή, 17.1.10, Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 01/10) Carpentier Jean - Lebrun Francois (επιμ.): Η ιστορία της Μεσογείου (Δ. Μουσμούτης, Ελευθεροτυπία, 22.1.10, Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 01/10) Coutelle Louis: Μελέτη για την ποιητική διαμόρφωση του Διονυσίου Σολωμού 1815-1833 (Γ. Ασδραχάς, Εξπρές, 24.1.10) Gauchet Marcel: Η άνοδος της Δημο­ κρατίας (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθερο­ τυπία, 15.1.10) Nilson Μ. Ρ.: Ιστορία της αρχαίας ελλη­ νικής θρησκείας (Δ. Μουσμούτης, Ιστο­ ρία, 01/10) Owen Davjd: Ασθενείς ηγέτες στην

εξουσία (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 9.1.10, Γ. Μαλούχος, Το Βήμα, 17.1.10)

ΜΑΡΤΥΡΙΑ Αποστολόπουλος Βασίλης: Επί ξυρού ακμής (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 01/10)

ΠΟΛΙΤΙΚΗ Λαδάς Βασίλης: Μουσαφεράτ (Κ. Τσιτσελίκης, Τα Νέα, 30.1.10) Παπασαραντόπουλος Πέτρος (επιμ.): Λεωνίδας Κΰρκος - Εκ βαθέων (Ν. Μαραντζίδης, Το Βήμα, 10.1.10, Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 31.1.10) Τερζάκης Φώτης: Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα (Μ. Στεφανίδης, Διαβάζω, 01/10) Green Nancy: Οι δρόμοι της μετανά­ στευσης (Κ. Τσιτσελίκης, Τα Νέα, 30.1.10) Malaparte Curzio: Η τεχνική του πραξι­ κοπήματος (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 10.1.10) Weiss John: Συντηρητισμός και ριζο­ σπαστική δεξιά (Π. Μανδραβέλης, Κα­ θημερινή, 26.1.10)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Τόλιος Γιάννης: Περιβάλλον και αγρο­ τική πολιτική σε συνθήκες παγκοσμιο­ ποίησης (Π. Τριγάκης, Αυγή, 24.1.10)

ΠΑΙΔΙΚΟ - ΝΕΑΝΙΚΟ Γιαλουράκη Σοφία: Έθιμα παιχνιδίσματα στου χρόνου τα γυρίσματα (Σ. Τσούπρου, Αυγή, 17.1.10) Ζάβουρα Χρυσάνθη: Νίρα, το μικρό ξω­ τικό (Μ. Τσελέντη, Ο Κόσμος του Επεν­ δυτή, 10.1.10) Goscinny Rene - Sempe Jean Jacques: Ο μικρός Νικόλας - To κόκκινο μπαλόνι και άλλες ανέκδοτες ιστορίες (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 2.1.10)

Φ ΙΛ Ο ΣΟ Φ ΙΑ Μπάλλα Χλόη (επιμ.): Φιλοσοφία και ρητορική στην κλασική Αθήνα (Κ. Αλα-

τζόγλου-Θέμελη, Αυγή, 10.1.10) Ντρουά Ροζέ - Πολ: Το βιβλίο της φιλο­ σοφίας (Δ. Τριανταφυλλίδης, Διαβάζω, 01/10) Adorno Theodor: Πρωτόκολλα ονείρων (Α. Αρτινός, Ελευθεροτυπία, 22.1.10) Badiou Alain: Η κομμουνιστική υπόθεση (Γ. Σιακαντάρης, Τα Νέα, 9.1.10, Α. Αρτινός, Ελευθεροτυπία, 15.1.10)

ΘΕΑΤΡΟ Orton Joe: Loot (I. Κολοβού, Βραδυνή, 30.1.10)

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ Deleuze Jilles: Κινηματογράφος I, Η ει­ κόνα - κίνηση (Φ. Τερζάκης, Ελευθερο­ τυπία, 22.1.10)

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Κουραβέλος Θανάσης (επιμ.): Κοινω­ νίες μοιράσματος (Γ. Σταυρακάκης, Τα Νέα, 2.1.10) Τσίρκας Στρατής: Νουρεντίν Μπόμπα (Γ. Παπαθεοδώρου, Τα Νέα, 30.1.10) Burke Peter: Τι είναι πολιτισμική ιστορία (Μ. Ζορμπά, Τα Νέα, 9.1.10) Sahlins Marshall: Ιστορικές μεταφορές και μυθικές πραγματικότητες (Μ. Ψάλ­ του, Αυγή, 24.1.10)

ΕΠΙΣΤΗΜΗ Μπιτσάκης Ευτυχής: Η εξέλιξη των θε­ ωριών της Φυσικής (Π. Παπακωνσταν­ τίνου, Καθημερινή, 24.1.10)

Νταλί Σαλβαδόρ: Το ημερολόγιο μιας μεγαλοφυΤας (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 9.1.10)

ΛΕΥΚΩΜΑ Καμπάνης Μάρκος: Ζωγραφίζοντας στο Άγιον Όρος (Σ. Γουνελάς, Καθημε­ ρινή, 24.1.10) Σταϊνχάουερ Γεώρνιος: Ιστορική γεω­ γραφία του αρχαίου κόσμου (X. Δημακοπούλου, Εστία, 16.1.10) Σταματόπουλος Κώστας - Σαμαντζής Αχιλλέας - Δαλέζιος Ευγένιος: Κων­ σταντινούπολή (I. Κολοβού, Βραδυνή, 2.1.10, Μ. Καραβία, Ελευθεροτυπία, 8.1.10)

ΜΟΥΣΙΚΗ

Πικ Πασκάλ: Εξηγώντας στα παιδιά τη θεωρία της εξέλιξης (Σ. Τσούπρου, Κα­ θημερινή, 19.1.10)

Λιάβας Λάμπρος: Το ελληνικό τραγούδι από το 1821 έως τη δεκαετία του 1950 (I. Τουλάτου, Το Βήμα, 10.1.10)

Τσόρης Σταμάτης: Τα όρια της Λογικής (Γ. Τσεβρένης, Καθημερινή, 17.1.10) Gribbin John: Μια βιογραφία του Ζΰμπαντος (Κ. Κουνινιώτη, Πελοπόννησος, 10.1.10)

Πλάτης Νίκος: Γατικόλεξικό (Τ. Θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 9.1.10)

Levi - Strauss Claude: Θλιβεροί τροπι­ κοί (Μ. Μοδινός, Τα Νέα, 2.1.10)

Ψ ΥΧΟΛΟΓΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Γιάλομ Ίρβιν: Ενδο-νοσοκομειακή ομα­ δική ψυχοθεραπεία (Γ. Ασδραχάς, Εξ­ πρές, 31.1.10) Ζαχαριάδης Τρύφων: Ποιος εκπαιδεύει συναισθηματικά ποιον; (Β. Δαλακούρα, Καθημερινή, 19.1.10)

ΛΕΞΙΚΟ

ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ Adorno Theodor - Mann Thomas: Αλλη­ λογραφία 1943-1955 (Α. Βιστωνίτης, To Βήμα, 24.1.10)

ΤΑΞΙΔΙ Βέης Γιώργος: Από το Τόκιο στο Χαρ­ τούμ (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 15.1.10, Β. Ζωγράφου - Πόνσε, Αυγή, 17.1.10) Twain Mark: Καν-καν, γάτες και πόλεις από στάχτη (Σ. Νικολαϊδου, Τα Νέα, 30.1.10) 1

δ:ευπώλητα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΛΑΣΟΓΛΟΥ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

Ελληνική λογοτεχνία Α/ Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ό λα σου τα 'μαθα μα ξέχασα μια λέξη Ιμαρέτ. Στη σκιά του ρολογιού Ο χρόνος πάλι Αγιος Αγύρτης Η εκδίκηση της Σιλάνας Φ ωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα Οι κόρες της λησμονιάς Ό λα πάνε ρολόι (ή σχεδόν) Θολός βυθός Η δεξιά τσέπη του ράσου

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Δημήτρης Μπουραντάς Γιάννης Καλπούζος Σώτη Τριανταφύλλου Δημήτρης Καμπουράκης Γιάννης Ξανθούλης Ρέα Γαλανάκη Θοδωρής Παπαθεοδώρου Στυλιάνα Γκαλινίκη Γιάννης Ατζακάς Γιάννης Μακριδάκης

Πατάκης

Ελληνική λογοτεχνία Ό λα σου τα 'μαθα μα ξέχασα μια λέξη Ιμαρέτ. Στη σκιά του ρολογιού Ο χρόνος πάλι , 4 | Ό λα πάνε ρολόι (ή σχεδόν) 5 Η εκδίκηση της Σιλάνας 6 Αγιος Αγύρτης 7 Θολός βυθός 8.| Οι κόρες της λησμονιάς 9 Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα 10| Γιατί δεν αυτοκτόνησες; 1

Η · 3

Ιμαρέτ. Στη σκιά του ρολογιού

Ο χρόνος πάλι

Αγιος Αγύρτης * 1 Ό λα σου τ α' μαθα μα ξέχασα μια λέξη 5 Η δεξιά τσέπη του ράσου 6 | Η εκδίκηση της Σιλάνας 7 Αχμές, ο γιος του φεγγαριού Το χρονικό μιας μοιχείας 9 Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα 10 Εύα

11

·Η Η

Ελληνικά Γράμματα Καστανιώτης Ψυχογιός | Μελάνι '·- « Μ Άγρα Εστία

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων Δημήτρης Μπουραντάς Πάννης Καλπούζος Σώτη Τριανταφύλλου Στυλιάνα Γκαλινίκη Γιάννης Ξανθούλης Δημήτρης Καμπουράκης Γιάννης Ατζακάς Θοδωρής Παπαθεοδώρου Ρέα Γαλανάκη Βλάσης Γωγούσης

Ελληνική λογοτεχνία 1 ,| | 3

; Πατάκης

Πατάκης

Μεταίχμια ■ Πατάκης Ελληνικά Γράμματα Πατάκης Αγρα

Ψ υχογιός..-

nm m

Καστανιώτης

MPPPHII—

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία Γιάννης Καλπούζος Σώτη Τριανταφύλλου Δημήτρης Καμπουράκης Δημήτρης Μπουραντάς Γιάννης Μακριδάκης Γιάννης Ξανθούλης Τεύκρος Μιχαηλίδης Μάρω Βαμβουνάκη Ρέα Γαλανάκη Έρση Σωτηροηούλου

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ι. Στην Ελληνική Πεζογραφία, στο γενικό πίνακα, μετά τους ίο πρώτους ακολου­ θούν οι κάτωθι τίτλοι: Αχμές, ο γιος του φεγγαριού, Τεύκρος Μιχαηλίδης, (Πόλις) - Γran δεν αυτοκτό-

Μεταίχμιο

■ Πατάκης ΫΜ* Πατάκης Εστία Ξλληνικά Γράμματα Πόλις

Ψ υχογιός,

m

Καστανιώτης Πατάκης

νησες;, θλάσης Γωγούσης, (Ιανός) - Το χρονικό μιας μοιχείας, Μάρω Βαμβουνάκη, (Ψυχογιός) - Εύα,Έρση Σωτηροπούλου, (Πατάκης) -Γ ια την αγάπη των άλλων, Ιουστίνη Φραγκούλη, (Ψυχο­ γιός) - Μαμά κι εγώ δε σ'αγαπώ, Μαρ-

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

=ένη λογοτεχνία

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Το χαμένο σύμβολο

m i Το μουσείο της αθωότητας 3 4 5

.6 7 8 9

Να βλέπεις στον έρωτα Στην καρδιά των μουσώνων Να σου πω μια ιστορία Το κορίτσι με το τατουάζ Χαραυγή Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά Ισ τορίες να σκεφτείς

10 Αγανάκτηση

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Νταν Μπράουν Ορχάν Παμούκ Χόρχε Μπουκάι Τζούλια Γκρέγκσον Χόρχε Μπουκάι Στιγκ Λάρσον Στεφάνι Μέγιερ Στιγκ Λάρσον Χόρχε Μπουκάι Φίλιη Ροθ

Λιβάνης

Κ

Μ

Μ

Πλατύηους Ψυχογιός Opera Πόλις

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων

=ένη λογοτεχνία Το χαμένο σύμβολο gggg Το μουσείο της αθωότητας 3 Να βλέπεις στον έρωτα

Νταν Μπράουν

Λιβάνης

Ορχάν Παμούκ

Ωκεανίδσ .

Χόρχε Μπουκάι

Opera

Μ Η Στην καρδιά των μουσώνων

Τζούλια Γκρέγκσον

4ώ *κκι [

1

5

Να σου πω μια ιστορία m i Το κορίτσι με το τατουάζ 7 Ισ τορίες να σκεφτείς 8 Έκλειψη 9 Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά 10 Χαραυγή

Χόρχε Μπουκάι Στιγκ Λάρσον Χόρχε Μπουκάι

Opera £ £ £ Ψυχογιός Opera

Στέφανι Μέγιερ

m U H H IH B H H H I

Στιγκ Λάρσον Στέφανι Μέγιερ

Ψυχογιός Πλατύηους

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία

=ένη λογοτεχνία 1 2 3

·

Opera Διόπτρα Opera

Το χαμένο σύμβολο Το μουσείο της αθωότητας Να βλέπεις στον έρωτα Μ ϋϋ Στην καρδιά των μουσώνων 5 Αγανάκτηση 6 Χαραυγή 7 Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά 1ΒΒΒ Το κορίτσι με το τατουάζ 9 Να σου πω μια ιστορία 10 Το παιχνίδι του αγγέλου

Νταν Μπράουν Ορχάν Παμούκ Χόρχε Μπουκάι Τζούλια Γκρέγκσον Φίλιπ Ροθ Στέφανι Μέγιερ Στιγκ Λάρσον Στιγκ Λάρσον Χόρχε Μπουκάι Κάρλος Ρουίθ Θ αφόν

γαρίτα Φρανέλη, (Πατάκης) - Graffito, Παύλος Μάτεσις, (Καστανιώτης) - Η εξομολόγηση μιας τελείας, Λουδοβίκος των Ανωγείων, (Λιβάνης) - Λωξάντρα (επετειακό), Ιορδανίδου, (Εστία) - Όπως ήθελα να ζήσω, Ελένη Πριοβόλου, (Κα­

Λιβάνης

'■

Opera ■ = ν ■ Πόλις Π λίΐϊύ ήο ύ ς ’ >> Ψυχογιός

ι ι

Opera

m n s M s ···

στανιώτης). Η λίστα των βιβλιοπωλείων από τα οποία αντλούνται τα στοιχεία είναι «ανοιχτή». 3. Τα στοιχεία για τα «Ευπώλητα Ιανουά­ ριου 2θΐο» προέρχονται από π βιβλιοπω­ λεία που έδωσαν ακριβή αριθμό 2.

δ:ευπώλητα ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

Ποίηση

Γενικός πίνακας

Α /Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 6 7

Το Μονόγραμμα Ερωτικά ποιήματα Αναγκαία λήθη Αμοργός Ποιήματα Ποιήματα Δύο μέρη σιωπή ένα μέρος λέξεις H i 'Ερωτας ο ε πρώτο πρόσωπο 9 Ποιήματα Τα άνθη του κακού (δίγλωσσο) m

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Οδυσσέας Ελύτης Πάμπλο Νερούδα Κατερίνα Κατσίρη Νίκος Γκάτσος : Οδυσσέας Ελύτης Κική Δημουλά Σταύρος Σταυρόπουλος Κική Μαυρίδου Ντίνος Χριστιανόπουλος Σαρλ Μποντλέρ

Ίκαρος

Ποίηση 1 m u 3

Οδός Πανός

ί ΓΚηόκης | Ίκαρος Μεταίχμιο Ιανός ’ Μ εταίχμιο

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων

Το Μονόγραμμα Αναγκαία λήθη Δύο μέρη σιωπή ένα μέρος λέξεις

Οδυσσέας Ελύτης Κατερίνα Κατσίρη Σταύρος Σταυρόπουλος

4

Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο

Κική Μαυρίδου

5

Ποιήματα

Ντίνος Χριστιανόπουλος

Ιανός

6

Ερωτικά ποιήματα

Πάμπλο Νερούδα

Πατάκης

7

Τα άνθη του κακού (δίγλωσσο) Οσποδάρος χρόνος Ποιήματα

Σαρλ Μποντλέρ Γιώργος Κ ιουρτίδης Κική Δημουλά

Ίκαρος

9

Ποίηση

Ίκαρος

■■■■■■■■ Μ εταίχμιο Απόπειρα

Μ εταίχμιο

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία

πωληθέντων αντιτύπων. Δημοσιεύονται σε κάθε κατηγορία τα ίο πρώτα σε πωλήσεις. 5- Συνολικά δόθηκαν από τα βιβλιοπωλεία

4.

47 τίτλοι για την ελληνική πεζογραφία, 45 για την ξένη, 41 για την ποίηση, 37 για τα δοκίμια, 57 για την παιδική & εφηβική λογοτεχνία και 51 για τα διάφορα.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

Δοκίμια

Γενικός πίνακας

Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 m 7 8 9 10

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Γιατί το Βυζάντιο

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ

των Αμερικανών Ταξίδι στο παρελθόν μου Η σοφία του Ρίλκε Εκεί που δεν φ αίνεται ο Θεός Ειρήνη, η ασυμβίβαστη πριγκίπισσα Τι ε ίν' η πατρίδα μας Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας Ημών των ιδίων Η κομμουνιστική υπόθεση

Λιβάνης

Βασίλης Παπαζάχος Ούρλιχ Μπάερ Νικόλαος, Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Εύα Σελάντα Αννα Φραγκουδάκη, Θάλεια Δραγώνα Αλέν Ντε Μποτόν Διονύσης Χαριτόπουλος Α λεν Μπόντιου I

Ζήτη Πατάκης

1 2

Γιατί το Βυζάντιο Τ αξίδι σ το παρελθόν μου Ίμια: Τα απόρρητα τηλεγραφήματα 3 των Αμερικανών H H Η σοφ ία του Ρίλκε Εκεί που δεν φ αίνεται ο Θεός

Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ Βασίλης Παπαζάχος

των Αμερικανών 3 Η σοφία του Ρίλκε ;4 '- Ειρήνη, η ασυμβίβαστη πριγκίπισσα 5

10

Ελληνικά Γράμματα

Μ Μ Η Η ΙΒ Η Η Λιβάνης

Ούρλιχ Μπάερ Νικόλαος, Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής

Σταμούλης

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία

Γιατί το Βυζάντιο

2

6 7 - ,8 \ 9

Αλεξάνδρεια Π £$φ$ις, ' | Τόπος Πατάκης Η Η Η ·

Έ λλις - Ιγνατίου

Δοκίμια 1

Σταμούλης Φ ερενίκη Η Η Η Η

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων

Δοκίμια

5

Ελληνικά Γράμματα

Έ λλις - Ιγνατίου

Τι ε ίν ' η πατρίδα μας Οι χαρές και τα δ εινά της εργασίας Ημών των ιδίων Η κομμουνιστική υπόθεση Τα Βαλκάνια Τι είναι το Βυζάντιο

Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ

Ελληνικά Γράμματα

Έ λλις - Ιγνατίου

Λιβάνης

Ούρλιχ Μπάερ Εύα Σελάντα Αννα Φ ραγκουδάκη, Θάλεια Δραγώνα Αλέν Ντε Μποτόν Διονύσης Χαριτόπουλος Α λ εν Μπάντιου Μαρκ Μαζάουερ Τζούντιθ Χέριν

6. Στην κατηγορία Δοκίμια περιλαμβάνονται: λογοτεχνικά δοκίμια, μελέτες, (κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, ιστορικό βιβλίο).

η.

Πατάκης -Φ β ρ ε γ ίιΐ» ·' Αλεξάνδρεια |■

■ ■ Τόπος

■

Πατάκης Τ ΩκεάνίδΟ

:.·■,·■

Μ

Η ·

Στην κατηγορία Διάφορα περιλαμβάνον­ ται: λευκώματα, μαγειρική, ταξίδια, μαρτυρίες, τεχνικά κ.λπ. 8. Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρ-

δ:ευπώλητα ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

Παιδική & Εφηβική λογοτεχνία Α /Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 2 3 4 5 '■:.β·'Ι 7 8 9 im

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Ρενέ Γκοσινί Σύγχρονοι Ορίζοντες Τζεφ Κίνι | ι& ιχαγιός Αντουάν ν τε Σαίντ Εξυπερύ Πατάκης Τζεφ Κίνι ψυχογιός u m m Άλισον Νόελ Ψυχογιός Ρενέ Πκοαινί Σύγχρονοι Ορίζοντες Ρικ Ριόρνταν Πάπυρος

στο σκουηιδονήσι Θέλω να σας πω την αλήθεια Τα τρία μικρά λυκάκια

Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Πατάκης

Αλεξάνδρα Μήτσιαλη Ευγένιος Τριβιζάς

Πατάκης Μίνώας Η

Παιδική & Εφηβική λογοτεχνία Ο μικρός Νικόλας. Το κόκκινο μπαλόνι Ο Μικρός Πρίγκιπας Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα 3 Η μικρή γοργόνα πώς να ζήσει 5 στο σκουηιδονήσι 6 Θέλω να σας πω την αλήθεια 7 Ο μικρός Νικόλας 1 ΐ ; . Αιώνια δική σου 9 Τα τρία μικρά λυκάκια 10 Τα μυστικά του δάσους

1 H i 3 ||§ |§

Παιδική & Εφηβική λογοτεχνία 1 Ο μικρός Νικόλας. Το κόκκινο μπαλόνι Το ημερολόγιο ενός σπαοίκλα 3 3 Ο Μικρός Πρίγκιπας Ο Πέρσι Τζάκσον και η κλοπή της αστραπής 5 Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα Αιώ νια δική σου 7 Ο γαργαληστής Ο ψεύτης παππούς 9 39 στοιχεία. Ο λαβύρινθος των σκελετών ϋ Β 8 Ο μικρός Νικόλας

Hg

.ϋ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Ο μικρός Νικόλας. Το κόκκινο μπαλόνι Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα 3 Ο Μικρός Πρίγκιπας Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα Αιώνια δική σου Ο μικρός Νικόλας Ο Πέρσι Τζάκσον και η κλοπή της αστραπής

· ·

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων Ρενέ Γκοσινί Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Τζεφ Κίνι Τζεφ Κίνι Βαγγέλης Ηλιόπουλος Αλεξάνδρα Μητσιάλη Ρενέ Γκοσινί Αλισον Νόελ Ευγένιος Τριβιζάς Μαρί - Ανζ Λε Ροζέ

Σύγχρονοι Ορίζοντες .Πατάκης | Β Η Η Η Ψυχογιός Ψυχογιός Πατάκης ,|1ια$$κης. Σύγχρονοι Ορίζοντες Ψυχογιός Μίνωας Άγκυρα

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία Ρενέ Γκοσινί Σύγχρονοι Ορίζοντες Τζεφ Κίνι ·.'■O u x o y ^ m B B i Αντουάν ν τ ε Σ αίντ Εξυπερύ Πατάκης Ρικ Ριόρνταν Τζεφ Κίνι Ψυχογιός Άλισον Νόελ ρ ω η γ ιά ς ' Δημήτρης Μπασλάμ Επόμενος Σταθμός Άλκη Ζέη Ρικ Ριόρνταν Άγκυρα Ρενέ Γκοσινί | Σύγχρονοι Ορίζοντες

χονται τα στοιχεία είναι: ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, Ιωάννινα, 26510 349Π ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 2103615077- ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΣΤΗ ΣΤΟΑ, Χα­ λάνδρι. 2ΐο 6800644 - ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα.

)

ΗΗΗΗ

23ΐο 276447- ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310 67276 - ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210 3650000 - ΠΑΠΥΡΟΣ-ΑΙΓΕΑΣ, Χίος. 22710-21550 ΑΒΑΚΙΟ, Θεσσαλονίκη, 2310-410520 ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 2ΐο-

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

Γενικός πίνακας

Διάφορα Α /Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Απόστολος Δοξιάδης LOGICOMIX Ράντα Μπερν To μυστικό 3 Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο, γονείς θέλουν Νίκος Σιδέρης W ffll Ο δ ρόμος της αυτοεξάρτησης Χόρχε Μπουκάι Ανδρέας Λ. Σεφίχα 5 Αναμνήσεις μιας ζωής κι ενός κόσμου Χρήστος Βασιλόπουλος Ισ τορίες από τη μηχανή του χρόνου m Συλλογικό 7 Guinness W orld Records 2010 Βίκυ Χατζηβασιλείου $ 1 Ό μορφ α μυστικά Γιώργος Πίττας 9 Η αθηναϊκή ταβέρνα Ε,Χ.Γκόμηριτς 10 Μικρή ιστορία του κόσμου

Ίκαρος

1

m

1 3 ,* 5 6 7 « 9 10

Το μυστικό LOGICOMIX Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο, γονείς θέλουν Αναμνήσεις μιας ζωής κι ενός κόσμου Ο δρόμος της αυτοεξάρτησης Ό μορψ α μυστικά Διονύσης Σαββόηουλος: Του '6 0 οι εκδρομείς Η αθηναϊκή ταβέρνα Η μυστική ζωή των μεγάλων ζωγράφων Αριστοτέλης Ωνάσης

Ρόντα Μπερν Απόστολος Δοξιάδης Νίκος Σιδέρης ΑνδρέΟς Λ. Σεφίχα Χόρχε Μπουκάι Βίκυ Χατζηβασιλείου Συλλογικό Γιώργος Πίττας Ελίζαμπεθ Λά ντεϊ Φρανσουά Φ ορεστιέ

Διάφορα

Λιβάνης S S S 'K o p o c iS B fflB S B Μεταίχμιο Opera ■ Ε

Μ Ι ^ Η Sui Generis

· · · 1

Αιώρα Μελάνι

Ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία

LOGICOMIX Τα παιδιά δ εν θέλουν ψυχολόγο, γονείς θέλουν Ισ τορίες από τη μηχανή του χρόνου 3 Μικρή ιστορία του κόσμου im 5 Ο δρόμος της αυτοεξάρτησης Η τελευταία διάλεξη 6 7 Το σύστημα του Tiger Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα ΉϋΒ 9 Guinness W orld Records 2010 Μ Η Μαθήματα ελληνικών 1

Ιανός H S ftn 1 m Χρυσή Πέννα Φ ερενίκη Ίνδικτος Πατάκης

|

Αλυσίδες βιβλιοπωλείων

Διάφορα ■1

Μ εταίχμιο

Απόστολος Δοξιάδης Νίκος Σιδέρης Χρήστος Βασιλόπουλος Ε.Χ.Γκόμπριτς Χόρχε Μπουκάι Ράντι Πάους Νέιτ Μπουθ Ντέιβιντ Τζ. Γουάλας Συλλογικό Ζ ακλίν Ντε Ρομιγύ

3258440 -ΓΩΝΙΑΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Πάτρα, 2610-223688 - ΤΟ ΦΩΤΟΔΕΝΤΡΟ, Ηρά­ κλειο, 2810-3411589. Στον πίνακα «Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων»

Ίκαρος Μ εταίχμιο Πατάκης Opera . 1Π ατάκης | Η Η Η Ι Κλειδάριθμος Χρυσή Πέννα

περιλαμβάνονται: ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, ΙΑΝΟΣ. Στον πίνακα «Ανεξάρτητα Βι­ βλιοπωλεία» άλατα υπόλοιπα.

δ :βιβλία στον κόσμο

Χαρακώματα

νέας εποχής

Ο Β' Π αγκόσμιος Π όλεμος έρχεται πρώ τος στη θεματολογία τω ν ευπώλητω ν στη Βρετανία. Έ νας π ό λ εμ ο ς π ου εξακολουθεί να ενδιαφέρει, ένα ς κύ­ κ λ ο ς που κλείνει. Με το θά νατο του Τς. Ντ. Σάλιντζερ, έγρ α ψ ε ένα ς ά γγλος κριτικός, μια αξιοσημείω τη π ερ ίοδος της αμερικανικής λ ο γοτεχνία ς έφ τα σ ε σ το τ έλος της.

Ελένη Καρρά

δ 110

ζ. Ντ. Σάλιντζερ, Κουρτ Βόνεγκατ, Νόρμαν Μέιλερ, Τςον Αττντάικ, όλοι πέθαναν την τελευταία τριετία και όλοι υπηρέτη­ σαν στον μεγάλο πόλεμο. Εκείνη η γενιά σβήνει, και μαζί σβήνουν κι οι μνήμες, οι αφηγήσεις, οι λέξεις που, έχοντας ρουφήξει τη μυρωδιά του παραλογισμοϋ και του θανάτου, θέ­ λησαν να λειτουργήσουν ω ς ασπίδα ενάντια στην επανάληψη της φρίκης. Ο Νόρμαν Μέιλερ φέρεται να είχε πει, λίγο πριν πεθάνει, ότι για μια ολό­ κληρη γενιά συγγραφέων η λογοτε­ χνία υπήρξε ένα τεράστιο «σχέδιο ανοικοδόμησης». Η ανοικοδόμηση τελείωσε. «Όπως η συνείδησή μας δεν εγγράφει τα πολύ μικρά ερεθί­ σματα, έτσι δεν κατορθώνουμε να αναπαραστήσουμε στον εαυτό μας το κακό όταν αυτό είναι υπέρμετρο... Ανάπηρη φαντασία! Νεκρή φαντα­ σία!», σημειώνει ο γάλλος συγγρα­ φέας Πιερ Πεζά στο Γέλιο του δρά­ κου (Ποταμός, 2007), αναφερόμενος στη σκοτεινή περίοδο του Β’ Παγκο­ σμίου Πολέμου και στον τρόπο που το αίμα του τότε συνεχίζει να κυλάει, ασημένιο νερό, στις λίμνες του αύ­ ριο. Ενας δράκος είναι εκεί έξω, έτοι­ μος πάντα να καταπιεί τα παιδιά που γεννιούνται. Κι ο φύλακας μιας εφ η­

Τ

βείας που θα μπορούσε να δει το αύ­ ριο ανθισμένο κλείνει τις πόρτες μιας επίμονης αφάνειας. Ο Σάλιντζερ κατάφερε, σε όλη του τη ζωή, να μείνει μακριά από τα φ ώτα της δημοσιότη­ τας - η Τέλεια μέρα για μπανανόφαρα, το Ψηλά σηκώστε τη σκεπή Σέιμουρ και, φυσικά, ο Φύλακας στη σίκαλη υπήρξαν η εικόνα του στον κόσμο. Εκείνοι οι συγγραφείς, που γεννήθη­ καν στις πρώ τες δεκαετίες του εικο­ στού αιώνα, είχαν μια διαφορετική αί­ σθηση του τι σημαίνει δημοσιότητα η προβολή συμβάδιζε, συχνά, με ένα είδος στράτευσης, η αποφυγή της με κάποιον φιλοσοφ ικό ερμητισμό. Τώρα οι κώδικες έχουν μεταβληθεί. Το γαλλικό κράτος, διαβάζουμε, ανα­ ζητά μαικήνες που θα σώσουν τα αρ­ χεία του Γκι Ντεμπόρ από την πώλησή τους σε αμερικανικό πανεπι­ στήμιο, οι βιογραφίες μικρών ζώων κάνουν θραύση στη βρετανική εκδο­ τική αγορά, η νορβηγικής καταγωγής συγγραφέας Σίρι Χούσβεντ (σύζυγος του Πολ Όστερ) γράφει, στο τελευ­ ταίο της βιβλίο, με κλινικό τρόπο για τη νεύρωσή της... Και, φυσικά, ένα καινούργιο κεφάλαιο στο κυνήγι των χειρογράφων ανοίγει. Αφού το σίριαλ με την ανέκδοτη Λώρα του Ναμπό-

κοφ τελείωσε και το ατελές μυθιστό­ ρημα δημοσιεύτηκε, τώρα φαίνεται ότι αρχίζει το κεφάλαιο Σάλιντζερ ήδη κυκλοφορούν φήμες για το αδη­ μοσίευτο έργο του δημιουργού που με τόσο π άθος υπερασπίστηκε το δι­ καίωμά του να παραμένει αφ ανής-

το Χόλιγουντ περιμένει κι οι βιογρά­ φοι ακονίζουν τις πένες τους. Σ’ αυ­ τόν τον αναίμακτο μα τόσ ο βίαιο πό­ λεμο του θεάματος, το τράβηγμα της κουρτίνας αποτελεί την ύστατη πράξη... ■

Ιταλία

τάμε στο δρόμο, στη στάση του λεωφορείου, στους σιδηροδρομικούς σταθμούς και στους κάθε λογής χώ ­ ρους όπου διαδραματίζεται η καθημερινότητά μας, ούτως ώστε να σπά­ σει ο πάγος της αδιαφορίας και της εσω στρέφειας στις πόλεις. Ο κ. Σκιαρίτι όμως δεν αρκέστηκε στην πρ ο­ κήρυξη και δημιούργησε ομάδα στο Facebook, η οποία ήδη αριθμεί κοντά 200.000 μέλη, ενώ 15.000 μέλη δή­ λωσαν ότι στις 26 Μαρτίου θα χαρί­ σουν ένα βιβλίο σε κάποιο άγνωστο πρόσωπο. Βέβαια, διαβάζοντας τις λογοτεχνικές προτιμήσεις των μελών της ομάδας, διαπιστώνει κανείς ότι δεν λάμπουν για την πρωτοτυπία τους: Dan Brown, Ιλλουμινάτι, συ­ ναισθηματικό μυθιστόρημα αποτε­ λούν τις κύριες προτάσεις τους. Μή­ πω ς τελικά το ζήτημα δεν είναι η πο­ σότητα αλλά η ποιότητα; 1

Maurizio De Rosa

17χρονης (που όταν το έγραφε ήταν ακόμα 16χρονη). Η νεαρή Βερολινέζα Χελένε Χ έγκεμαν αφηγείται στο πρώ το τη ς μυθιστόρημα Axolotl Roadkill (εκδ. Ullstein, Berlin) την ιστορία μιας Ιθχρονης κοπέλας, της Miftl, η οποία μετά το θάνατο της μη­ τέρας της συζεί με τα ετεροθαλή της αδέλφια σε ένα ωραίο διαμέρισμα στο Mitte - ο πατέρας, περιθωριακός καλλιτέχνης, μένει με τη νεαρή φίλη του λίγα τετράγωνα π αρακάτω - έχει

Έλενα Παλλαντζά

Χειρότεροι από εμάς; ίναι γνωστό από όλες τις στατι­ στικές για το βιβλίο ότι περίπου το 60% των Ιταλών δεν διαβάζει ούτε ένα βιβλίο το χρόνο και ότι κάθε Ιτα­ λός διαθέτει κατά μέσο όρο κάτι λι­ γότερο από 25-30 ευρώ σε δώδεκα μήνες για να αγοράσει βιβλία. Με δ ε­ δομένη την απελπιστική αυτή κατά­ σταση, ο μπλόγκερ Α λμπέρτο Σκιαρίτι προτείνει από το ιστολόγιό του στους αναγνώστες να καθιερώσουν την 26η Μαρτίου ω ς μέρα αφιερω­ μένη στο βιβλίο και την ανάγνωση («Leggere, leggere, leggere!», διαβά­ στε, διαβάστε, διαβάστε, λέει στους συμπατριώτες του ο κ. Σκιαρίτι) και εκείνη την ημέρα να χαρίσουν ένα βι­ βλίο σε κάποιον από τους πολλούς άγνωστους ανθρώπους που συναν­

Ε

Γερμανία Λογοκλοπή ή διακειμενικότπτα - πάλι τα τέλη του Ιανουάριου κυκλο­ φόρησε ένα μυθιστόρημα που έτυχε πρω τοφανούς διθυραμβικής υποδοχής από τους κριτικούς, ενώ στη συνέχεια άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου. Οι ιδιαιτερότητές του ήταν εξαρχής αρκετές, με κυριότερη το γεγονός ότι αποτελεί το πόνημα μιας

Σ

δ :βιβλία στον κόσμο

δ

112

φίλους διαφόρων ηλικιών, παίρνει ναρκωτικά, κάνει σεξ όπω ς κι αν εί­ ναι, δεν πηγαίνει σχολείο αλλά σε πάρτυ και φυσικά στο κλαμπ Berghein, όπου όλα επιτρέπονται, σέρνο­ ντας μαζί της σε μια πλαστική σα­ κούλα το αξολότλ, μια σαλαμάνδρα προσκολλημένη στο στάδιο του γυ­ ρίνου και ικανή να αναγεννά τα ακρωτηριασμένα της άκρα. Η Mifti αυτοπροσδιορίςεται με αφοπλιστικό τρ ό π ο σ το ημερολόγιό της: «Η αδελφή μου... αναγνωρίζει σ ’ εμένα ένα βαθιά τραυματισμένο, υπερευ­ φυές, παραστρατημένο άτομο που απευθύνει από το χείλος του γκρεμού ...την περίφημη κραυγή βοήθειας. Εγώ, πάλι, τη βρίσκω με την τέλεια σ κηνοθετημένη εικόνα μου του υπερφίαλου κωλόπαιδου που ναρκισσεύεται με τη σνομπ σαπίλα του ξεσκεπάζοντας ταυτόχρονα τη σα­ πίλα των γύρω του». Και ενώ ακόμη οι κριτικοί υμνούσαν τη σαρωτική δύναμη ενός εκπληκτι­ κού μυθιστορήματος ενηλικίωσης

και οι διανοούμενοι εξομολογούνταν δημοσίως την επιθυμία τους να υπάρ­ ξουν για μερικά κεφάλαια πατέρες της Mifti (βλ. Μάξιμ Μπίλλερ, FAZ, 23-1-2010), ξέσπασε το σκάνδαλο: Ενας μπλόγκερ αποκάλυψε την πρό­ δηλη παραφραστική αλλά και αυτο­ λεξεί λογοκλοπή από το μυθιστό­ ρημα Strobo ενός άλλου μπλόγκερ με το ψευδώνυμο Airen, αίφνης σε πολλά σημεία του βιβλίου εντοπί­ στηκαν copy-paste πόσης φύσεως από ποικίλες πηγές που δεν αναφέρονται πουθενά, το βιβλίο της παρα­ μένει στη λίστα των υποψηφίων για την έκθεση της Λειψίας και η ανή­ λικη Χέγκεμαν καλείται να πάρει θέση σε ένα ερώτημα αιώνων. Κά­ ποτε αμήχανα, κάποτε αλαζονικά, ανάμεσα σε «συγγνώμες» και «απε­ ρισκεψίες» και «μετασχηματισμούς», αποφαίνεται: «Πρωτοτυπία δεν υπάρ­ χει. Υπάρχει μόνο αλήθεια». Αβά­ σταχτη εφηβική ελαφρότητα ή χά­ σμα γενεών και ανάγκη νέας νοηματοδότησης; 1

Ρωσία

Μια νέα βιογραφία για τον συγγρα­ φέα παιδικών βιβλίων Αρκάντι Γκαϊντάρ προκαλεί μεγάλο θόρυβο αυτές τις μέρες στους λογοτεχνικούς κύ­ κλους της Ρωσίας. Σύμφωνα με το συγγραφέα της νέας αυτής βιογρα­ φίας, Μπορίς Καμόφ, επί δύο και πλέον δεκαετίες μετά την κατάρ­ ρευση της ΕΣΣΔ ο Αρκάντι Γκαϊντάρ δέχτηκε άπειρες ανοίκειες επιθέσεις για υποτιθέμενα εγκλήματα που διέπραξε κατά τη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου πολέμου το διάστημα 191719. Μετά από έρευνες αρκετών ετών ο Μακόφ κατόρθωσε, στηρίζόμενος σε αρχειακό υλικό, να αποδείξει το άδικο των επιθέσεων αυτών. ■

Συνεργατική λογοτεχνία Ποιος είπε ότι η συγγραφή είναι μο­ ναχική δουλειά; Δυο από τους πλέον γνω στούς ρώσους συγγραφείς απο­ φάσισαν να αποδείξουν το αντίθετο. Ο λόγος για την Τατιάνα Ουστίνοβα και τον Πάβελ Αστάχοφ, οι όποιοι συνέγραψαν από κοινού ένα αστυ­ νομικό μυθιστόρημα με τίτλο Θείο δώρο για τη σειρά «Η ώ ρα του δικα­ στή» του εκδοτικού οίκου ΕΚΣΜΟ. Μένει τώρα να δούμε την αντίδραση κοινού και κριτικών στην κοινή πρ ο­ σπάθεια των δύο αυτών συγγρα­ φέων.

TSEtROpOJ-IS miww.metropolis.gr Πανεπιστημίου 5 4 & Εμμ. Μπενάκη, 106 77. Αθήνα Τ: + 3 0 21 0 3801179, F: + 3 0 210 3 8 4 5 5 1 5

M U S IC F IL M S BOOKS

GAMES T IC K E T S CLOTHES TOYS &

C O F F E E iA

| H

δ:βιβλιοθήκες ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΑΣΟ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

Εγκληματικότητα

ή διάβασμα; οδηγός του ταξί, με το οποίο σ υνοδεύαμε την κοπέλα, ήταν σ α­ φ ής. Η περιοχή αυτή, έλεγε, είναι εν­ τάξει: έχει βαθμό 3 στα 5, άρα δεν υπάρχει σ οβαρός κίνδυνος. Α πό τα 4 και πάνω υπάρχει λόγος ανησυχίας!» «Οπότε όλα μέλι-γάλα;» «Όχι, ακριβώς. Γιατί, ένα μήνα αργό­ τερα, μάθαμε πω ς της επιτέθηκαν και τη λήστεψαν στη γωνιά του δρόμου της». «Αναρωτιέμαι, τι δουλειά είχατε με τον φίλο σου να περιφ έρεστε νύχτα στην Κ αρθαγένη τη ς Κολομβίας. Και μακριά απ’ το κέντρο». «Ε, φταίει το αντρικό φιλότιμο. Κι ακόμη, η περιέργεια. Να δούμε μια πλευρά τη ς πόλης διαφορετική από εκείνη που φαίνεται σε όσ ους τουρί­ σ τες καταπλέουν με τα κρουαζιερόπλοια, εντυπωσιάζονται από τις πα­

114 2> °Η

Βιβλιοθήκη Βαρθολομαίου Κάλβο, Καρθαγένη Κολομβίας.

ραλίες και τις πολυκατοικίες, χα ­ ζεύουν τις παλιές οχυρώ σεις και το κάστρο και δροσίζονται στα μπαρ». «Ωραία. Ετσι, διαπιστώσατε (ευτυχώς όχι με πρ οσ ω π ική εμπειρία) την ύπαρξη της εγκληματικότητας». «Διαπιστώσαμε, όμως, κάποια άλλη στιγμή, και τη φιλομάθεια τω ν κατοί­ κων. Στο κέντρο τη ς παλιάς πόλης, ανάμεσα στα τουριστικά κοπάδια, ο εγχώ ριος πληθυσμός συρρέει στην τοπική βιβλιοθήκη». «Μήπως υπερβάλλεις;» «Καθόλου. Και όποιος το αμφισβητεί, ας επισκεφθεί την Καρθαγένη». «Λες και μιλάμε για την Πάτρα ή, έστω, για το Παρίσι! Ας είναι. Ακούω τα όποια επαινετικά λόγια για τον ναό τη ς μελέτης». Ο Βαρθολομαίος Κάλβο, δικηγόρος και δημοσιογράφ ος του 19ου αιώνα, έμεινε στην ιστορία ω ς ο πολιτικός που κατέλαβε το προεδρικό αξίωμα για δυόμισι μόλις μήνες, στο μέσο ενός εμφύλιου πολέμου και χω ρίς να έχει εκλεγεί δημοκρατικά. Τίποτε το αξιοπερίεργο σε λατινοαμερικανικό κράτος, θα πει κανείς. Ω στόσο, η έν­ τονη ενασχόλησή του με τα γράμ­ ματα, οι εκδοτικές του δραστηριότη­ τες και ο ποιητικός του οίστρος, σε συνδυασμό με την αγάπη του για την πατρίδα, οδήγησαν του ς νεότερους να ονομάσουν την κυριότερη βιβλιο­ θήκη τη ς γενέτειράς του π ρ ος τιμήν του. Το κτίριο, στο οποίο αυτή στεγάζε­ ται, οικοδομήθηκε στα 1907 για τις ανάγκες της περιφερειακής τράπε­ ζας, αποκτήθηκε στα 1939 από την

κεντρική τράπεζα της Κολομβίας κι αργότερα από τοπικές αρχές για τη λειτουργία των υπηρεσιών τους. Στα τέλη της δεκαετίας του 7 0 μετατρά­ πηκε σε βιβλιοθήκη. Η εν λόγω π ρ ο ­ ϊστορία εξηγεί ίσως την επικέντρωσή της ιδίως σε βιβλία οικονομικής επι­ στήμης και πολιτικής ιστορίας. Εξάλλου, η διακόσμηση της βιβλιο­ θήκης με έγχρω μα βιτρό, τα οποία αντικατέστησαν τα κοινά παράθυρα στην πίσω πλευρά, έδωσαν την ευ­ καιρία στον μεν καλλιτέχνη να εμ­ πνευστεί από την ελληνική μυθολο­ γία, στους δε σημερινούς υπεύθυ­ νους να κατευθύνουν περαιτέρω το γνωστικό αντικείμενο. Πράγματι, οι εικόνες παριστάνουν γυναίκες με φ ο ­ ρ εσιές που πα ραπέμπουν στην

αστρολογία, στον χορό, στη μου­ σική, στο θέατρο, στην κωμωδία και στην τραγωδία. Ό σον αφορά τα αριθμητικά στοιχεία, περί τα εκατό χιλιάδες λήμματα βρί­ σκονται στη διάθεση των περίπου χιλίων πεντακοσίων αναγνωστών που την επισκέπτονται καθημερινά (εδώ αξίζει να επισημανθεί ότι ο πληθυ­ σ μός της Κ αρθαγένης κυμαίνεται γύρω στο ένα εκατομμύριο). Συνέ­ πεια λογική, η ανάγκη να δημιουργηθεί παράρτημα, δεδομένου ότι το πα­ ραδοσιακό κτίριο δεν επαρκούσε πλέον. Η ικανοποίηση τω ν χωροταξικών απαιτήσεων αποτέλεσε την ευτυχή συγκυρία για να καλυφθεί μια ακόμη ανάγκη: αυτή των χαμηλότερων ηλι-

•ΛΛετά ι^ δ 5 8 ‘χρ όν ια ιστορίαδ ηο χώρο ms ΕμηορώΙ:.και ξπεξεργα<3ία5^αρτοιΗΜ ιιρείο ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ ^ΓΕΩΡΓΑΚ0(10ΥΑ0ΣΑΕΒΈ;:· ϊ

, ,^ ονο μα^ έν^ σβ A & G PAPER ΑΕΒΕ, |

υνέ χ ^ ίτ η ν ς ^ δική πόρεία ms με νέο λογότυπό: 1 » '

?‘ την ίδια ειί)ύνη prOus πελάτφ ms, ·#*

τον'ίδιοσΛσμόσΓ^ονθρώ ηι^^ΐΛ'δμικότή'δ

’

κα ^$ •ίδιε^ιρχέ&.'κρι-'α&ι?.^-*^

Έγχρωμα βιτρό στο εσωτερικό της βιβλιοθήκης.

116 η

κιακά ττληθυσμιακών στρωμάτων και κυρίως των μικρών παιδιών, που δεν είχαν άνετη πρόσβαση στο πολύ­ βουο κέντρο της παλιάς πόλης. Θα μπορούσε κάποιος κακεντρεχής να προσθέσει ότι η απομάκρυνση από το γειτνιάζον Μουσείο της Ιεράς Εξέ­ τασης ήταν και κατά τούτο ωφέλιμη: τα εκθέματά του, μα και η ιστορία του καθαυτή, δεν είναι ό,τι το καλύ­ τερο έχει να επιδείξει στους νέους ο χριστιανικός πολιτισμός. Και έχει μεγάλη ανάγκη για αγαθά πρότυπα η νέα γενιά. Στην Κολομβία της ανέχειας και της αβεβαιότητας, των καρτέλ της κοκαΐνης και των φ ο­ νικών απαγωγών, της εγκληματικό­ τητας και του αναλφαβητισμού που υπολογίζεται γύρω στα 20% (μπορεί και περισσότερο), η βιβλιοθήκη στέ­ κεται αρωγός των νέων. Διαθέτει με­ γάλη επιλογή σε όλους τους τομείς της γνώσης, ειδικότερα δ ε στην παι­ δική και εφηβική λογοτεχνία. Προ­ σφέρει κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους. Θέτει ω ς σ τόχο της να βοη­ θήσει τη νεολαία στην προσέγγιση

και την αγάπη του βιβλίου, να καλ­ λιεργήσει τη φαντασία και τη δημι­ ουργικότητα. Οργανώνει εκδηλώσεις για ομαδική ανάγνωση, παιχνίδια για να δοθεί έναυσμα στην αυθόρμητη έμπνευση, μαθήματα για τη σύνταξη μικρών παραμυθιών. Εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις ευ­ καιρίες που παρέχουν οι καινούργιες τεχνολογίες, προβάλλοντας βιντεο­ ταινίες για κάθε ηλικία. Βίντεο λογο­ τεχνικά, με έργα κολομβιανών και, γενικότερα, λατινοαμερικανών συγ­ γραφέων, βίντεο παιδικά, με περιε­ χόμενο ψυχαγωγικό και παιδαγω­ γικό. Ταινίες με σκοπό τη γνωριμία με τον κόσμο της μουσικής: κλασι­ κής, σύγχρονης, παραδοσιακής. Και, προφανώς, δίνει τη δυνατότητα δα­ νεισμού, τόσο σε άτομα όσο και σε σχολεία, μικρότερες βιβλιοθήκες και άλλους φορείς, δημόσιους ή ιδιωτι­ κούς. «Υποθέτω ότι όλα αυτά τα ενδιαφέ­ ροντα συνοδεύονται από χαμόγελο και ευγένεια. Στο ίδιο μήκος κύματος με τη γενικότερη συμπεριφορά των ανθρώπων που σε έχει ήδη εντυπω­ σιάσει». «Η υπόθεση είναι σωστή. Αν και θα ήταν σφάλμα να παρασυρθεί ο πα­ ρατηρητής από την ευχάριστη εικόνα και να ηαραβλέψει τα προβλήματα. Η εγκληματικότητα όχι απλώς ελλο­ χεύει αλλά κάνει αισθητή την παρου­ σία της. Η φτώχεια περιορίζει τον χρόνο και τη διάθεση για εκπαί­ δευση. Οι εξωτερικές απειλές, τα εσωτερικά κινήματα, οι κίνδυνοι οι­ κονομικής επίθεσης κατά των ηλουτοπαραγω γικώ ν πηγώ ν αποσπούν την προσοχή από την παιδεία. Αλλ’ η προσπάθεια που καταβάλλεται για να ορθοποδήσει η χώρα είναι αξιέπαινη. Και αισιόδοξη». ■

διπρόσωπα ΑΠΟ ΤΟΝ ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΑΛΟΣΠΥΡΟ

J. D. Salinger

ένα ς μύθος για κάθε εφηβεία «Αν θέλετε λοιπόν στ’ αλήθεια να τ’ ακούσετε...» J. D. Salinger (1919-2010)

Ποια είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον αδιαμφισβήτητα αμερικά­ νικο λογοτεχνική φωνή; Η εμμονή με τη νεότητα και ο πόνος της απώλειας, υποστήριξε πέρυσι ο Ντον ΝτεΛίλλο στον επικήδειο που εκφώνησε στη μνήμη του αδικοχαμένου David Fos­ ter Wallace, κατά τη διάρκεια της σ ε­ μνής τελετής που έλαβε χώρα στο

ISBN: 978-960-452-068-8

Skirball C enter του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Μια φωνή που απέ­ κτησε την ανεξίτηλη υποβλητική χροιά της μέσα από το έργο του Τςερόμ Ντέιβιντ Σάλιντςερ, ενός από τους τελευταίους τιτάνες της αμερι­ κάνικης λογοτεχνίας, που, πλήρης ημερών, αποχαιρέτισε στις 27 Ιανουά­ ριου, 91 χρόνια μετά τη γέννησή του στο Μανχάταν, τον κόσμο που τόσο πολύ μισούσε και αγαπούσε την ίδια στιγμή. Νεότητα κι απώλεια, οι αιώ­ νιες εμμονές της αμερικάνικης λογο-

ISBN: 978-960-452-049-7

ISBN: 960-7308-93-χ

διπρόσωπα

τεχνίας, οι θεμελιώδεις άξονες πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε το συγ­ γραφικό όραμα του ιδιόρρυθμου συγ­ γραφέα. Χόλντεν Κόλφιλντ και Οικο­ γένεια Γκλας, οι αντίστοιχες θρυλικές μετωνυμίες τους. Ο Φύλακας στη σί­ καλη το «φαβορί αουτσάιντερ» στον απατηλό αγώνα για το Μεγάλο Αμε­ ρικάνικο Μυθιστόρημα. Μικρή σημασία έχει αν ο Χόλντεν Κόλφιλντ είναι ο Σάλιντζερ ή «πόσος Σάλιντςερ» μεταγγίστηκε στον εμβληματικό ήρωα της αμερικάνικης λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα. Ο Χόλντεν είναι αυτός που είναι, απρό­ σβλητος από ιστοριοδιφικές αναλύ­ σεις και λογοτεχνικές ανεκδοτολο­ γίες: ένας τετραπέρατος, δαιμόνιος, αξιολάτρευτος, αυθάδης, ευφυέστα­ τος, είρωνας, κυκλοθυμικός, υπε­ ρευαίσθητος ήρωας, ο μακρινός ξάδελφ ος του Χάκλμπερι Φιν, ο χλευα­ σ τής των απανταχού «κάλπηδων» όλου του κόσμου. Θα συγκινεί πάντα τους μυαλωμένους φοιτητές, τους «αιώνια έφηβους» μεσήλικες, τους συνεσταλμένους θεωρητικούς, τους μόνιμα ανικανοποίητους που τρώ ­ γονται με τις σάρκες τους, επειδή εί­ ναι ένας από τους ελάχιστους ήρωες στην ιστορία της λογοτεχνίας που κά­ νει ό,τι κάνει χωρίς να έχει συγκεκρι­ μένο σκοπό, χωρίς να ελπίζει σε κά­ ποιο αντάλλαγμα ή να υποκύπτει σε μ ικρο-υπολογιστικούς ψυχαναγκασμούς ή να ακολουθεί συνειδητά κά­ ποιο προκατασκευασμένο χιμαιρικό όραμα. Ο κώδικας ηθικής του είναι επίσης έντιμος και αγνός, μακριά από παγίδες καντιανών προστακτικών και νιτσεϊκών αηλουστεύσεων. Η νεό­ τητα ω ς αναζήτηση του αυθεντικού. Αν ο Φύλακας στη σίκαλη ήταν η πηγή όλων των «δεινών» που ακο­ λούθησαν για τον Σάλιντζερ - η φήμη που τον αφαίμαξε χωρίς να την έχει

επιδιώξει, το μέγεθος της επιτυχίας του με το οποίο ποτέ δεν τόλμησε να αναμετρηθεί στα ίσ α- η οικογένεια Γκλας ήταν η λύτρωσή του, το προ­ σωπικό του άβατο που κανείς δεν τόλμησε να βεβηλώσει, ένα φρούριο πιο καλά οχυρω μένο και από το πε­ ριφραγμένο με τοίχο ύψους δυόμισι μέτρων σπίτι του στο Νιου Χαμσάιρ, στο οποίο έζησε τα τελευταία πε­ νήντα χρόνια σε καθεστώς πλήρους απομόνωσης. Δεν ξέρουμε πολλά για τους Γκλας, δεν καταφέραμε να μά­ θουμε όσα πιθανώς θα θέλαμε να ξέ­ ρουμε γι’ αυτήν την τόσο περίεργη οι­ κογένεια με τους παραιτημένους γ ο­ νείς και τα επτά «ηαιδιά-θαύματα» (ο Σέιμουρ αυτοκτονεί στο τέλος της

Ιδανικής μέρας για μπανανόψαρα, καταδικάζοντας τους υπόλοιπους να ζούνε μόνιμα βασανισμένοι από τον πόνο της απώλειάς του), ούτε προ­ λάβαμε να εντοπίσουμε τις πηγές των ενοχών τους κάθε φορά που αι­ σθάνονταν ευχαρίστηση ακόμη και για την πιο ασήμαντη αφορμή: τα μέλη της οικογένειας που εμφανί­ ζονται στις νουβέλες, τα διηγήματα και τα αφηγήματά του -σ τ α ελληνικά εκδόθηκαν με τον τίτλο τού πιο διά­ σημου διηγήματος του, Ιδανική μέρα για μπανανόψαρα-, μοιάζουν περισ­ σότερο με προσχέδια χαρακτήρων για ένα μελλοντικό work-in-progress που δεν πρόκειται να εκδοθεί ποτέ· μια χαιρέκακη φάρσα που σκάρωσε εναντίον μας ο σαρδόνιος συγγρα­ φέας. Ο Σάλιντζερ δεν ήταν απλά ένας συγ­ γραφ έας ήρωας ή ένας «συγγραφέας-φάντασμα». Ή ταν ένα σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής, ακόμη και της σ ύγχρονης non κουλτούρας. Νεότητα κι απώλεια. Αυτή είναι η φωνή του Σάλιντζερ, αμερικάνικη. Οικουμενική. ■

Κάθε τι έχει ένα κρυμμένο νόημα...

www.ododeiktes.gr

δ:περιοδεύω ν ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗ

«...δεν παραδέχτηκα έτοιμες λύσεις εκεί όπου δεν υπάρχουνε λύσεις»· στοχασμοί μετά από «θείο κολύμπι σε μια ερημωμένη ακτή»... Όμως ο καιρός κρατά ακόμηπολύ...

πουνέντες Στη νεοελληνική σάτιρα και τις απαρχές της, ιδιαίτερα στον Σολωμό και την επτανησιακή λο­ γοτεχνία, αφιερώνει τις σελίδες μαΐστρος Με στόχο να προωθήσει του 133ου τεύχους του το τριμη­ τον διάλογο και την ανταλλαγή ιδεών νιαίο κερκυραϊκό περιοδικό ΠΟΡ­ στο χώρο των ιστορικών σπουδών με ΦΥΡΑΣ. Εισηγήσεις από το ομό­ τη διεθνή κοινότητα των ερευνητών, το τιτλο επιστημονικό συνέδριο που Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών πραγματοποιήθηκε στο νησί πριν του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, για από εννέα χρόνια, δεν ευτύχησαν έκτη συνεχή χρονιά, εκδίδει την επε­ να βρουν το δρόμο της έκδοσης σε τηρίδα THE HISTORICAL REVIEW/LA ενιαίο τόμο. Σταθμίζοντας, αφενός, REVUE HISTORIQUE, με άρθρα ελλήτην ισχνή ελληνική βιβλιογραφία νων και ξένων ιστορικών, γραμμένα, για το θέμα και, αφετέρου, την όπως γίνεται κατανοητό και από τον δί­ «τρέχουσα γενική οικονομική κρί­ γλωσσο τίτλο, στα αγγλικά και τα γαλ­ ση», οι εκδότες του περιοδικού λικά. Η κυκλοφορία του παρόντος αποφάσισαν να δώσουν στη δη­ τόμου (VI) συμπίπτει με τη συμπλή­ μοσιότητα, μέσω των σελίδων του, ρωση 50 ετών από την ίδρυση του ΕΙΕ g όσες συμβολές είχαν συγκεντρώ- και στις σελίδες του φιλοξενείται, πέ­ 120 σει, καθώς, ακόμη και έτσι, δίνεται ραν της συνήθους ύλης, ένας φάκελος 2> στον αναγνώστη η ευκαιρία να με άρθρα κορυφαίων ξένων ιστορικών ° 5 σχηματίσει μια συγκροτημένη ει- (J. Davis, G. Pecout, Ε. Eldem, G. Μ κάνα για την πορεία του είδους, Levi), που επιχειρούν να απαντήσουν από τις απαρχές του, την περίοδο στο ερώτημα για τη συνάφεια της νε­ του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, οελληνικής ιστορίας και κουλτούρας με μέχρι τον Σολωμό και από τον την παγκόσμια ιστορία, στο πλαίσιο Σουρή έως τον Καρυωτάκη και τον μιας συγκριτικής προοπτικής. [THE HISTORICAL REVIEW, Σεφέρη... [ΠΟΡΦΥΡΑΣ, Τ.Θ. 206, 491 0 0 Κέρκυρα, τηλ.: 26610-31923, dimkonidaris@yahoo.gr]

ΙΝΕ/ΕΙΕ, Β. Κωνσταντίνου 48,116 35, Αθήνα, τηλ.: 210-72.73.554, historical_review@eie.gr, www.historicalreview.org]

λεβάντες Αν αναρωτιέστε τι μπορεί να είναι ΤΑ ΝΕΦΟΥΡΙΑ, εκτός από

Ένα φυλλάδιο της «Διαμέτρου», του γνωστού βιβλιοπωλείου και εκ­ δοτικού οίκου της Χαλκίδας, το ολι­ γοσέλιδο τριμηνιαίο περιοδικό σπεύ­ δει να το διευκρινίσει από το εξώ­ φυλλό του κιόλας: «Παν ρεύμα θα­

λάσσιον αντίθετον προς άλλον», λέξη προερχόμενη από το «αναφόριν». Δεν χρειάζεται να γνωρίζει κα­ νείς περισσότερα για να τοποθετή­ σει την έδρα του στις ακτές του Ευρίπου... Με ένα σχέδιο του Δ. Μυ­ ταρά στο εξώφυλλο (καθώς και ποί­ ημα και πεζό στις εσωτερικές σελί­ δες), το φυλλάδιο φέρει τη σφραγί­ δα καλαισθησίας του επιμελητή του, Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου. Πέραν της ύλης που αφορά θέματα ευβόίκά ή σκαριμπικά, ξεχωρίζει η ανα­ δημοσίευση καταγραφών του Ζήσιμου Λορεντζάτου από το προ ετών εξαντλημένο (και αποκηρυγμένο από τον ίδιο) Ημερολόγιο [Ρόδος], ένα μικρό διαμάντι της ταξιδιωτικής μας λογοτεχνίας για το οποίο ση­ μειώνει ο επιμελητής: «Αν βρεθεί στην πλώρη σας... μην το χάσετε». [ΤΑ ΝΕΦΟΥΡΙΑ, «Διάμετρος», πάροδος Ιφιγένειας, 34 100, Χαλκίδα, τηλ.: 22210-21796]

6:com ics ΤΗΣ ΛΗΔΑΣ ΤΣΕΝΕ

Asterios Polyp ή the space between...

0 D avid M azzucchelli είναι ένα ς δη μ ιου ρ γό ς με μια ιδιαίτερα ενδ ια φ έρ ο υ σ α και τα υ τ ό χ ρ ο να ιδιόμ ορ φ η πορ εία . Έ γινε γ ν ω σ τ ό ς κυρίω ς μ έσ α απ ό τη σ υνερ γα σ ία του με τ ο ν Frank Miller στις δη μοφ ιλείς ιστορίες D a re d e v il: B o rn A g a in και B a tm a n : Y e a r O ne. Ό μω ς τα m ainstream c o m ics μά λλον δ εν ήταν ο τ ο μ έα ς του. Στις α ρ χ έ ς τη ς δεκ α ετία ς το υ ’9 0 α π ο φ ά σ ισ ε να πειραματιστεί και να διερ ευνή σ ει λίγο π ε ρ ισ σ ό τ ερ ο το μ έσ ο εκ δίδοντα ς ή μά λλον αυτο-εκ δίδοντα ς τρία τ εύχη το υ R u b b e r B la n k e t Στη σ υνέχεια , σ υνερ γά σ τη κ ε με τ ο ν Paul Karasik σ ε μια συγκλονιστική μ εταφ ορ ά σ ε com ic του C ity O f G lass του Paul A uster. Έ κτοτε, ο M azzucchelli σ χ ε δ ό ν εξαφ ανίσ τη κε, έχ ο ντ α ς μ ό ν ο κ άπ ο ιες αραιές εμ φ α νίσεις σ ε α ν θ ο λ ο γίες και εκ θέσ εις.

ια δεκαπέντε χρόνια σχεδόν έμεινε στην αφάνεια και οι πε­ ρισσότεροι άρχισαν να φαντά­ ζονται ότι εγκατέλειψε το χώρο. Ό μως είχε τους λόγους του και μάλι­ στα ήταν αρκετά σοβαροί. Ο ταλαν­ τούχος αυτός δημιουργός επέλεξε να αποχαιρετίσει το 2009 και να δωρίσει σε όλους εμάς για το 2010 ένα gra­ phic novel που, κατά την προσωπική μου άποψη, συγκαταλέγεται ανά­ μεσα στα κορυφαία όλων των επο­ χών. Για δεκαπέντε χρόνια λοιπόν ο Maz­ zucchelli έγραφε και σχεδίαζε μια ιστορία, η οποία παρόλο που δεν πα­ ρουσιάζει κάποια σεναριακή καινο­ τομία -άλλω στε οι περισ σότερες ιστορίες έχουν πια ειπωθεί και μάλι­ στα αρκετές φ ο ρ έ ς- αποτελεί ένα πραγματικό αριστούργημα, το οποίο συστήνω ανεπιφύλακτα σε όλους όσοι διαβάζουν. Ο Asterios Polyp είναι ένας επιτυχη­

Γ

|ξ 5

David Mazzucchelli Asterios Polyp Μετάφραση:

Ρίτα Κολαϊτή Pantheon Books, σ. 344, $29.95

μένος αρχιτέκτονας, παρόλο που κα­ νένα από τα κτίρια που σχεδιάζει δεν έχει ποτέ κατασκευαστεί, καθηγητής σε κάποιο πανεπιστήμιο, συγγραφέας βιβλίων με τίτλους όπω ς Modernism with a Human Face. Ιδιαίτερα ευ­ φυής, εστέτ, ισχυρογνώμων και ίσως λίγο φαντασμένος, στα 50ά γενέθλιά του βλέπει το σπίτι του να καίγεται και αναγκάζεται να αποδράσει από τη ζωή του. Με λιγοστά ρούχα και όσα χρήματα έχει στο πορτοφόλι του κα­ ταλήγει σε μια επαρχιακή πόλη όπου πιάνει δουλειά σαν βοηθός μηχανι­ κού. Ο Stiffly (Stiff) Majo, το αφεντικό του και η οικογένειά του (ξεχωρίζει η γυναίκα του Stiff, Ursula) γίνονται η καινούργια του καθημερινότητα, που καμία σχέση δεν έχει με αυτό που έχει ζήσει μέχρι τώρα. Ανάμεσα στις εμπειρίες του παρόν­ τος του, αντιπαραβάλλονται, με τη μορφή flash back, ιστορίες από το παρελθόν του, με ιδιαίτερη έμφαση

στο γάμο, την αντιπαράθεση και τε­ λικά το διαζύγιο με την πρώην γυ­ ναίκα του Hana. Ξεφυλλίζοντας το βι­ βλίο πολλές είναι εκείνες οι στιγμές που νιώθουμε την έντονη απουσία της H ana από τη ζωή του, μέσα από τις σκέψεις του Asterios. Εκτός όμως από τη Hana, μια ακόμη απουσία βασανίζει τον ήρωα. Είναι αυτή του δίδυμου αδελφού του, ο οποίος δεν γεννήθηκε ποτέ και που εμφανίζεται είτε ω ς αφηγητής είτε ως συμπρωταγωνιστής σε κάποιες από τις σελίδες του comic. Ο αγέννητος δίδυμος αδερφ ός είναι και η αιτία που ο Asterios εμφανίζει μια εμμονή με τα δίπολα και τη διαλεκτική, κάτι που εί­ ναι διάχυτο σε όλη τη δομή του βι­ βλίου: Asterios και Hana, άνδρας και γυναίκα, γραμμή και φόρμα, αφηρημένο και συγκεκριμένο, πραγματικό και ιδεατό. Ό πω ς πολύ εύστοχα πα­ ρατηρεί ο Charles Hatfield, «εκεί που ο Asterios βλέπει δύο σχήματα, σε μια μακέτα με δύο κτίρια το ένα δίπλα στο άλλο, η Hana βλέπει τρία, τα σχή­ ματα αλλά και τον αρνητικό χώρο που τα ενώνει ή τα διαχωρίζει. Εκεί που ο Asterios, όταν κλείνεται στον εαυτό του, απεικονίζεται σαν ένα αρ­

χιτεκτονικό σχήμα ζωγραφισμένο σε μπλε τόνους, η Hana γίνεται ένα κυ­ κλικό σχήμα που χαρακτηρίζεται από ένα πλέγμα γραμμών σε κόκκινη m a­ genta». Σε αυτό το βιβλίο τίποτα δεν είναι τυ­ χαίο. Τα fonts των γραμματοσειρών, αλλά και τα balloons αλλάζουν ανά­ λογα με τον χαρακτήρα. Οπως επίσης αλλάζουν και τα χρώματα, τονίζοντας παρελθόν και παρόν, συναισθήματα και πρόσωπα, κινούμενα στην παλέτα των βασικών τυπογραφικών χρωμά­ των, cyan, m agenta, yellow. Με μια έντονη φιλοσοφική διάθεση (ιδιαί­ τερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ση­ μείο που αναφέρεται στην ανάκληση των αναμνήσεων), αλλά και με σπά­ νιες αλλά έντονες συναισθηματικές εξάρσεις (χαρακτηριστική είναι η βουβή αφήγηση με τις αναμνήσεις από την καθημερινότητα της Hana), άπειρους συμβολισμούς, κάθε σε­ λίδα του Asterios Polyp είναι μια πρό­ κληση για τον αναγνώστη. Αν δεν το έχετε διαβάσει, διαβάστε το και, αν το έχετε διαβάσει, όπω ς λέει και ο Scott McCloud, ξαναδιαβά­ στε το! ■

Του δρόμου... #48 δ

ΣΤΟΥΣ ΟΝΕΙΡΟΠΑΡΜΕΝΟΥΣ ΔΙΧΩΣ ΟΝΕΙΡΑ...

124 °d

...που ψάχνουν τη σωτηρία σ ' ένα όργανο που λέγεται Ecofin, λέξη που προέρχεται από την αγγλική coffin, που σημαίνει φέρετρο.

Βι βδί α που α ξ ί ζ ε ι να δ ι α β α σ τ ο ύ ν ΙΗ Ν Ι Κ Η - Ξ Ε Ν Η

\£ λ λ η ν ικ ά ] ^ ά ρ . |Λ α τ α

Η εκδίκη ση της Σ ιλά να ς

Γιάννης Ξανθούλης Γιάννηε Ξανθούληε

Η εκδίκηση ins ΣιΑάναε Το μυθιστόρημα με χιούμορ και τρυφερότητα παρουσιάζει ανάγλυφα την επώδυνη μετάβαση από την παιδική στην εφηβική ηλικία, το «τέλοε τηε επιείκειαε», την παντόε είδουε εκπαί­

Η εκδίκ ησ η τη ς Σ ιλά να ς

δευση στην υπερβόρεια ε λ ­ ληνική επαρχία κατά τα τέλη του '50 και τιε αρχέε του '60.

GGGGGGGGGG

ennHNiKH

Γιώργοε Ικαμπαρδώνηθ

Μεταξύ σφύραε και ΑΑιάκμονοε Το νερό, η υπέρβαση ins αντοχήε, η απώλεια. Οι δύσκολεε σχέσειε, η φθορά, η μοναχικότητα, τα ζώα. 0 φόβοε, η ματαιότητα, το αναπά­ ντεχο, το τυχαίο. 27 διηγήματα μεταξύ σφύραε

!

^

και Αλιάκμονοε...

• ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ · ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ 1993 · ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΉΜΑΤΟΣ «ΔΙΑΒΑΖΩ» 2004

Αγγέλα Καστρινάκη

Έρωιαε στον καιρό m s ειρωνείαε Το αιώνιο θέμα τηε φθοράε των σχέσεων και τηε απιοτίαε. Με πάθοε και χιούμορ, η ηρωίδα, πιστή στο δόγμα «θεμέλιο του γάμου είναι η απιστία», θα οδηγηθεί στην απώλεια του αυτοελέγχου. Εντέλει, όμωε, η κριτική απόσταση τηε ειρωνείαε θα επιστρέφει...

• ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Βασίληε Σαμπράκοε

Σκίσε το manual Μπράβοι, υπόκοσμοε, πόρνεε πολυτελείαε, μάνατζερ που στήνουν παιχνίδια, πρόεδροι, διαιτητέε, δημο­ σιογράφοι, ητΊθλίαρχεε bookm aker και bet fixere συμπρωταγωνιστούν στιε ιστορίεετηε επαγγελματικήε ζωήε ενόε αθλητικού δημοσιογράφου και τον οδη­ γούν στην επανάστασή του... Ένα roman a clef.

• ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

iliinikagraTnmata.gr TTvrAf.eUinikagraininata.gr

r.Y.ellinikagrammat

e n n H N iK H

GO

Γιώ ργοε Μ α νιώ ιη ε

Μίξερ Άνθρωποι, κατοικίδια ζώα και ηλεκτρικέε συσκευέε παίρνουν το λόγο και διηγούνται την ιστορία tous. Ιστορίεε στιε οποίεε εναλλάσσονται το κωμικό με το τραγικό, ο παραλογισμόε τηε καθημερινότηταε με τα σπουδαία ζητήματα τηε ζωήε, στο μίξερ τηε σύγχρονηε πραγματικότηταε.

• ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Αργυρά) ΜαντόγΑου

Όλα σιο μηδέν w ila w m

Με φόντο τον φαντασμαγορικό κόσμο του καζίνου, τυχοδιώκτεε, γυναίκεε μόνεε και λιποτάκτεε, πρώην ευνοημένοι και νυν υποταγμένοι, άνθρωποι εθισμένοι στην ελπίδα, εξαγοράζουν τη λήθη και επενδύουν σε σχέσειε υψηλού ρίσκου, προσδοκώνταε το νεύμα τηε «άστατηε θεάε».

!

Ιτόχοε, η παραμονή στο παιχνίδι.Ένα παιχνίδι, καθ' ομοίωση τηε ίδιαε τηε ζωήε.

• ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Χρήστοε Χαρτοματσίδηε

Μια εταίρα θυμάται Παιχνίδια κατασκοπείαε και αντικατασκοπείαε στην αρχαία Σπάρτη, παράνομοι έρωτεε, νόθα παιδιά, δού­ λοι που κοπιάζουν για την ελευθερία τουε, εταίρεε σε ρόλο κατασκόπων... Μια συναρπαστική, αντιηρωική ματιά στο παρελθόν.

• ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

www.ellinikagratnTnata.grWTra.ellinikagratnmata.gr www.ellinikagrammat

&00000&0G&

ΞΕΝΗ

Ρέντζο Μ π ιαζιό ν

Στρατιά «σ' αγαπώ» Το βιβλίο που λατρεύτηκε στην Ιταλία, μεταφράστηκε σε πολλέεχώρεε και ενέπνευσετηνταινία Mediterraneo (Όσκαρ καλύτερηε ξένηεταινίαε 1992). 0 Μπιαζιόν συμμετείχε στην ιταλική εκστρατεία εναντίοντηε Ελλάδαε κατά τον Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο, και έγραψετο Στρατιά «Σ'αγαπώ»\\α να ξορκίσει τουε εφιάλτεε του πολέμου.

• ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ· ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΠαναγιώτηεΤσιαμούραε

Τ ζό ζεφ Ι μ ι θ

0fliJKos Το ημερολόγιο ενόε μοναχικού λύκου, στα πρόθυρα τηε λιμόκτονίαε, ο οποίοε ενεδρεύει σε ένα δρυμό που δοκιμάζεται από τη βαρυχειμωνιά. 0 Σμιθμάε ταξιδεύει στιεχιονισμένεε κρυψώνεε του δάσουε το χειμώνα, όπου ο λύκοε, ιχνηλατώνταε την οσμή του φόβου και του θανάτου, προσπαθεί απελπισμένα να εξασφαλίσει τροφή... Ένα βιβλίο-αλληγορία. Μια συγκλονιστική ιστορία που δείχνει τον κόσμο από τη σκοπιά του κυνηγού σε όλη του την αγριότητα και την ακαταμάχητη γοητεία. • ΝΟΥΒΕΛΑ · ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Γιάννοε Ποδυκανδριώτηε · ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ευτυχία Παναγιώτου

Ανιόν Τσέχοφ

Πόσο αργεί να ξημερώσει 15 σύντομεε ιστορίεε - 1 5 λογοτεχνικά διαμάντια από τον μετρ του είδουε, από τον Ρώσο συγγραφέα που αναγνωρίζεται ωε ο δάσκαλοε όλωντωνσημαντικών σύγχρονων λογοτεχνών παγκοσμίωε. Με ακρίβεια, ευαισθησία, χιούμορ και με το εξαιρετι­ κά διεισδυτικό του βλέμμα, ο Τσέχοφ παραμένει πά­ ντοτε σύγχρονοε. • ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ· ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:ΜήτσοεΑλεξανδρόπουλοε

ellinikagrammata.gr TmY.eUinikagrammata.gr -

>rν.ellinika gr ammal

ΟΘΟΘΘΘΟΘΘΟ Ελένη Γ λύκαχζη -Α ρ βελέρ

Γιατί ίο Βυζάντιο Μια ιστορική επισκόπηση tns παρεξηγημένηε και σχετικά άγνωστηε βυζαντινήε αυτοκρατορίαε. Στο παρόν βιβλίο παρουσιάζονται οι σχέσειε τηε πολιτείαε με την εκκλησία, του κέντρου με την περιφέρεια, του Βυζαντίου μετουε πολυποίκιλουε γείτονέετου. Η πτώση μιαε αυτοκρατορίαε προλό­ γισε τελικά τη χαλεπότητα τήε μετέπειτα εποχήε των Νεοελλήνων που θε­ μέλιο τηε ωστόσο μένει η πολύχρονη βυζαντινή εμπειρία.

D aniel Goleman

Οικολογική Νοημοσύνη «0 κόσμοε μαε, έναε κόσμοε υλικήε αφθονίαε, φέρει ένα κρυμμένο τίμη­ μα. Δεν μπορούμε να δούμε τον βαθμό στον οποίο τα πράγματα που αγο­ ράζουμε και χρησιμοποιούμε καθημερινά έχουν κόστοε σε άλλα επίπεδα -αγνοο ύ με τι στοιχίζουν στον πλανήτη, στην υγεία και στουε ανθρώπουε που ο μόχθοε τουε παρέχει τιε πολυτέλειέε μαε». Daniel Goleman Ένα βιβλίο περί Οικολογικήε Νοημοσύνηε από τον συγγραφέα του μπεστ-σέλερ «Συναισθηματική Νοημοσύνη».Ένα βιβλίο που ασχολείται με τη λογική η οποία θα μαε επιτρέψει να φερθούμε ευφυώε ωε προε τιε οικολογικέε συνέπειεε του τρόπου ζωήε μαε. • ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Nikos Σταμπάκηε · ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Δήμητρα Τουλάτου

Γ. Β ο ύλ γα ρ η ε, Η. Ν ικ ο λ α κ ό π ο υ λ ο ε, I . Pizds, Τ. Ια κ ε λ λ α ρ ό π ο υ λ ο ε , I. Σχεφανίδηε

Ελληνική Πολιτική Ιστορία 1950-2004 Το βιβλίο αυτό παρουσιάζει με απλό και περιεκτικό τρόπο την πολιτική ιστορία τηε Ελλόδαε από το τέλοε του Εμφυλίου μέχρι και τιε μέρεε μαε. Στα πέντε κεφάλαιά του, γραμμένα από έγκριτουε επιστήμονεε και μελετητέε, καλύπτονται η περίοδοε από το τέλοε του Εμφυλίου μέχρι τη δικτα­ τορία, τα επτά χρόνια τηε δικτατορίαε, η Αντίσταση κατά τα χρόνια αυτά, το Κυπριακό (αγώναε για την ένωση, Ανεξαρτησία, τουρκική εισβολή) και η δημοκρατική περίοδοε τηε Ελλόδαε (1974-2004). Μια άκρωε ενδιαφέρουσα συλλογή κειμένων, προσιτή σε οποιονδήποτε επιθυμεί να γνωρίσει την πρόσφατη πολιτική ιστορία τηε χώραε του.

.kagrammata.gr \vvnv.elllnikagrammata.gr mvw.ellinlkagrammata.gr mv'.v.ellinikagramm:

ν '-ώ ή