Τεύχος 383

Hltivoc Ηονιοϋέων ΐϋενο Χουζούρπ

Ρ 0I Β

S£K m /tf &

QRAQ

Νεκροί που βγαίνουν από τους τάφους τους, ςευγαρω νουν ρε τους ζωντανούς, εισβάλλουν στον εγκέ φαλό τους, τυραννούν τα όνειρα και την καθη μερινότητά k O A d Z tt τους. Σε μια πόλη που στα σπλάχνα της κρύβει ένα τρομερό»., μυστικό, η διαστροφή, f η παραίσθη on και ο πα ραλογισμός γίνονται κα Β νόνας. Η Αποκάλυψη Ϊα J^ te rx p o N H Ι Λ είναι ήδη | f '’ Ε d |] P εδώ. Βιβλίο κολασμένο, εωσφορικό, γκροτέσκο, ηφαιστειακό, για τους φανα­ τικούς του horror, που πιστεύουν ότι τίποτα πια δεν μπορεί να τους ερεθίσει.

T r iT Z c ffld ft

ταλική ογοτεχνία

κδόσεις

Μετάφραση: Παναγιώτης Σκόνδρας

erugia

.(

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ®

PERUGIA

TINA ΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ Λόντου 8 - Σόλωνος 116,106 81 Αθήνα Τηλ.: 3816559, 3803193, Fax: 3821158

ΕΠΙΚΑΙΡΙΚΑ 3 Be

I 10 Σημειώσεις στο ne-

οιθώοιο Επιμέλβια: Λάμπρος Κουλελής 11 Ποοδηι

0 Μιμικά Κρανάκη: Κέα 15

Άοθοο Βαγγέλης Αθανασόπουλος ΑρχβΙο φωνών, Α/.

ίών. 18 Το Εένο βιβλίο Επιυέ-

λβια: ΗλΙας ΜαγκλΙνης 2 2 Σαλόνι ίλενα Χουζούρη: «Ο φίλος μου ο κ. Γουτεμ8έργιος» 24ΠαοουοΙαση Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών 26 ΜΟΑΙΖ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ Συνεργά­ στηκανα: ΤιτίκαΔημητρούλια, Βρασίδας Καραλής, ΚωνσταντίνοςΔ. Μαλαφάντης, Νίκος ΜολυΒιάτης, Σωτήρης Ντάλης, ΧρΙοτος Παπαγεωργίου, Γιάννης Παπαδάτος, Τάσος Παππάς, Αλέξης Σταμάτης ΜΜΕ 4 0 Πρεμιέρα Ευγένιος Ο' Νηλ: Φεγγάρι για καταραμένους Επιμέλεια: Μυρτώ Ράις 4 2 Κοντρόλ Μασκαρέματα και,, «δήθεν» Γράφει ο Κώστας Πάρλας ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ Μάνος Κοντολέων: «Είμαι μοντέρνος συγγραφέας» Τη συνέντευξη πήρε ο

Ουίϋιαμ I . (ΪΙπόροουζ

(1914 - 1997 )

Γιάννης Παπαδάτος ΚΡΙΤΙΚΕΣ 62 Σε πρώτοηοάοωπο Ελένη Λαδιά 63 ΕλληνικήΠεΕονοαφ|α Ελένης Λαδιά: Ταάλση της Περσεφόνης Γράφει η Νένη Ευθυμιάδη 66 Σε πρώτο πρόσωπο Βασίλης Μηούτος 67 Ελληνική ΠεΕονοαφία Βασλη Μπούτου: Ησυκοφαντία του αίματαος 70 Σε πρώτο πρόσωπο Κωνταντίνος Τσουκαλάς 71 Κοινωνιολονία Κωνσταντίνου Τσου­ καλά: Ταξίδι στο Λόγο και την Ιστορία Γράφει ο Βρασίδας Καραλής 7 7 Βιογραφία Ανίτα Μπέρντμαν Φέφερμαν: ΠολιτικήΛογική κα Έρωτας - Ηζωή του Ζαν ΒανΧάιγενουρτ Γράφει ω Τάσος Παππάς ΤΑ ΠΑΛΙΑ 80 Ξένο διήνηυα Γκυγιώμ Απολλιναίρ: Ηεξαφάνισις 84 Φιλο­ λογικά χοονονοαφήυαια Φώτου Πολίτη: ΚωνσταντίνοςΧατζόπουλος ΔΕΛΤΙΑ 01 Βιβλιογρα­ φικό 103 Κριτικονοαφία 113 ΤΟ ΟΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ Ουίλιαμ 1. Μπάροουζ 114 Ηλίας Μαγκλίνης: Χρονολόγιο Ουίλιαμ Ζ Μπάροουζ (1914-1997) 119 Νάνος Βαλαωρίτης: Ουίλιαμ Μπάροουζ: «Ηγλώσσα είναι ένας ιός» 123 Γ. Αλβξόηουλος: Ο Ουίλιαμ Μπάοαβ^Καω Ντ. Κρόνενμπεργκ για την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου «Γυμνό rath » ,127 Σώτη Τριαντάφυλλου: Ο Ουίλιαμ Μπάροουζ καθρεφτίζεται στο CD. 129 Σώτη Τριαντάφυλλου: ό Ουίλιαμ Μπάροουζ είναι ο Έλβις των γραμμάτων 131 Ηλίας Μαγκλίνβς: «ΤΙπΜδεν elvaiM

«Είμαι μοντέρνας συγγραφέας»

λήθεια, όλα επιτρέπονται» - Ηαποθέωση τουμεταμοντέρνου 135 0' 1 ιΜπό, χχλ j ip σπάσματααπό δύο συνεντεύξεις 139 Ελληνική βιβλιογραφία Ουίλιαμ Μπάροουζ 141 Αλληλογραφία 142 Βιβλιοοταυρόλεξο

________ Μ Η Ν Ι Α Ι Α

________ Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η

Τ Ο Υ

Β Ι Β Λ Ι Ο Υ

No 363 ΜΑΡΤΙΟΣ 1998 ISSN1106-1383 Σύνταξη:33.01.313-33.01.239 Λογιστήριο:33.01.241 Διαφήμισές: 33.01.313 Συνδρομές:33.01.315 Fox:33.01.315 Ιδρυτής:ΠερικλήςΑθανασόπουλος Διευθυντής: ΗρακλήςΠαηαλέξης Σύνταξη:ΓιώργοςΓαλάντης, ΚατερίναΓρυηονησιώτη, ΒασίληςΚαλαμαράς, ΝένηΡάις, ΒάσωΣπάθή. Υπεύθυνηοικονομικών: ΒάσωΣπάθή Συνδρομές:ΑθανασίαΣπάθή Διαφημίσεις: ΗρακλήςΠαηαλέξης Καλλιτεχνικήεπιμέλεια: ΜαρίαΖαχαριουδάκη Επιμέλεια- Διορθώσεις: ΒίκυΚωτσοβέλου Στοιχειοθεσία-ΗλεκτρονικήΣελιδοποίηση-Φιλμ-Μοντάζ: ΜΥΡΙΚΗΓραφικέςΤέχνες, ΖωοδόχουΠηγής36, τηλ.: 38.44.265-38.12.373 Εκτύπωση:Δ. Πρίφτης& Υιοί ΟΕ, Σωνιέρου6, ιηλ.: 5232323 Βιβλιοδεσία: Μ. Φουντουλάκης, Παπανικολή13,Αιγάλεω, τηλ.: 5987432 Διανομή: ΝέοΠρακτορείοΤύπου Ιδιοκτησία: ΓιώργοςΓαβαλάς&ΣΙΑΕ.Ε. Εκδότης:ΓιώργοςΓαλάντης Κεντρικήδιάθεση: Αθήνα: «Διαβάζω». Α. Μεταξά26, Αθήνα 10681. Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο«Κέντροτουβιβλίου», Λασσάνη9, τηλ. 237.463 Σύνθεσηεξωφύλλου: ΜαρίαΖαχαριουδάκη

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου &

ο Διαμαντής Αϊδίνης

#

τ ο ΑΜ Μ ΟΣ

σ π ίτ ι

#

π ο υ

π ε τ α ε ι

ΙΠ Π Ο Κ Ρ Α Τ Ο Υ Σ 43 , Α Θ Η Ν Α 106 80 , Τ Η Λ .: 3 6 3 3 0 8 3 , 3 6 3 2 6 6 9 , F A X : 36 36 41 5

15/1 έως 14/2 1998 Τα φμπορικότφρα Βιβλία του μήνα, σύμφωνα μι τα οτοιχα'α που μας παραχώρησαν 30 βιβλιοπώλες απ' όλη την Ελλάδα, δηλώνοντας ο καθένας τους τέσσερα Βιβλία που είχαν τις περισσότερες πολήσεις.

Τα QTOiytia παοαγώοποαν τα ΒιΒλιοπωλεία; Αριστοτέλης-ΑΘ. Βαγιονάκης-ΑΘ. Δημητριάδης-Καλαμάια. ΔιάλογοςΒύρωνας. Δοκιμάκης-Ηράκλειο. Δωδώνη-Γιάννινα. ΕλευθερουδάκηςΑθ. Ενδοχώρα-ΑΘ. Εοτία-ΑΘ. Ευριπίδης-Χαλάνδρι. Ζαφειρίου-Νέα Λιόσια. Θεωρία-Ζάκυνθος.ΉλιοςΔράμα. Θησαυροφυλάκιοτης Γνώσης-Κως. Ιανός-θεσσ. ΚαραβιάςΡουσσόπουλος-ΑΘ. Κεντρί-Θεσσ. Κουρκάκης-Καρδίτσα. Λέσχητου Βιβλίου-ΑΘ. Λοξιάς-Θεσσ. ΜεθενίτηςΠάτρα. Μιχαλάς-ΑΘ. Paper-TownΑμπελόκηποι. Πλέθρον-Αθ. ΠολιτείαΑθ. Πρίσμα-Πειραιάς. Σάκης-Νέα Σύνορα. Σύγχρονη'ΕκφρασηΛειβαδιά. Φελούρης-Παλαιό Φάληρο. Φιλιππάτης-ΑΘ.

Επιλεκτική καταγραφή σημαντικών, ενίοτε αξιοπερίεργων γεγονότων από τον κόσμο της λογοτεχνίας και της τέχνης

επιμέλεια: ΗΑΙΑΖ ΜΑΓΚΛΙΝΗΖ

στην Ελλάδα...

3 Μαρτίου 1869: Γεννιέται ο λυρικός ποιητής Μιλτιά­ δης Μαλακάσης (χρ. θαν. 1943).

4 Μαρτίου 1851: Γεννιέται στη Σκιάθο ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (χρ. θαν. 1911).

5 Μαρτίου 1939: Γενέθλια παράσταση της Λυρικής Σκηνής Αθηνών.

5 Μαρτίου 1945:0 Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957) α­ ποτυγχάνει να εκλεγεί μέλος της Ακαδημίας Αθηνών για δύο μόλις ψήφους.

6 Μαρτίου 1838: Γεννιέται στο Ναύπλιο ο ποιητής Αχιλλέας Παράσχος (χρ. θαν. 1895).

6 Μαρτίου 1994: Πεθαίνει σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης η Μελίνα Μερκούρη (χρ. γένν. 1922).

8 Μαρτίου 1849: Γεννιέται στη Βιζύη, κωμόπολη της α­ νατολικής Θράκης, ο Γιώργος Βιζυηνός (χρ. θαν. 1896).

10 Μαρτίου 1942: Πεθαί­ νει στην Αθήνα ο ποιητής Ιωάννης Γρυπάρης (χρ. γένν. 1872).

11 Μαρτίου 1978: Πεθαί­ νει η τραγουδίστρια Σο­ φία Βέμπο.

14 Μαρτίου 1888: Πρώτη παράσταση ελληνικού με­ λοδράματος στην Αθήνα.

15 Μαοτίου-15 Απριλίου 1798: Χρονικό διάστημα στο οποίο γεν­ νήθηκε ο Διονύσιος Σολωμός (χρ. θαν. 1857) στη Ζάκυνθο. Φέ­ τος κλείνουν 200 χρόνια από τη γέννησή του.

15 Μαρτίου 1986: Πεθαίνει ο πεζογράφος και ποιητής Παντελής Πρεβελάκης (χρ.γένν. 1909).

16 Μαρτίου 1853: Καταδικάζεται σε θάνατο ο Στρατηγός Μακρυγιάννης (1797-1864).

18 Μαρτίου 1996: Πεθαίνει στο σπίτι του στην Αθήνα ο Νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης (χρ. γένν. 1911).

19 Μαρτίου 1960: Τα οστά του Ανδρέα Κάλβου (1792-1869) μεταφέρονται στην Ελλάδα από την Αγγλία.

20 Μαρτίου 1966: Πεθαίνει ο χαράκτης Δημήτρης Γα­ λάνης (χρ. γένν. 1879).

23 Μαρτίου 1986: Πεθαίνει ο πρωτοπόρος γλύπτης Αχιλλέας Απέργης.

25 Μαρτίου 1833: Θάνατος του Αδαμάντιου Κοραή (χρ. γένν. 1748).

25 Μαρτίου 1965: Η Ακαδημία Αθηνών απονέμει στον Φώτη Κόντογλου (1895-1965) το Αριστείο Γραμμά­ των και Τεχνών.

Τον Μάρτιο τοιι 1904 δημοσιεύεται στο περιοδικό «Παναθήναια» η μελέτη του Γρ. Ξενόπουλου (1867-1951) για τον Κ.Π. ΚαΒάφη (1863-1933) με τίτλο: ''Ένας ποιητής». Ο Ξενόηουλος είναι ο πρώτος που αναγνωρίζει τη μεγάλη σημασία της ποίησης του Αλεξανδρινού. Τον Μάρτιο του 1957 ο Γιάννης Ρήσος (1909-1990) γράφει στη Σάμο τον «Αποχαιρετισμό», ποίημα στο οποίο περιγράφει τις τελευταίες ώρες του Κύπριου αγωνιστή Γρηγόρη Αυξεντίου μες τη φλέγόμενη σπηλιά.

26 Μαρτίου 1934: Πεθαίνει ο λαϊκός ζωγράφος Θεό­ φιλος (χρ. γένν. 1873).

28 Μαρτίου 1884: Γεννιέται στη Λευκάδα ο Άγγελος Σικελιανός (χρ. θαν. 1951).

28 Μαρτίου 1988: Απονέμεται στον Μίλτο Σαχτούρη (1919) το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή «Εκτοπλάσματα».

29 Μαρτίου 1958: Πεθαίνει ο διηγηματογράφος Δη­ μοσθένης Βουτυράς (χρ. γένν. 1872).

2 Μαρτίου 1930: Πεθαί­ νει από φυματίωση ο Άγγλος συγγραφέας Ντέιβιντ Χέρμπερτ Λό­ ρενς (χρ. γένν. 1885).

11 Μαρτίου 1904: Γεννιέται ο σουρεαλιστής ζω­ γράφος Σαλβαντόρ Νταλί (χρ. θαν. 1989).

12 Μαρτίου 1922: Γεννιέται ο Αμερικανός συγ­ γραφέας Τζακ Κέρουακ θίρ. θαν. 1969).

13 Μαρτίου 1879: Ο Φίοντορ Ντοστογιέφσκι (18211881) δίνει δείπνο προς τιμήν του Τουργκένιεφ (18181883). Ο Ντοστογιέφσκι προσβάλλει τον Τουργκένιεφ με μια ερώτηση που του κάνει και ο τελευταίος ανα­ γκάζεται να φύγει.

15 Μαρτίου 1948: Ο Αντονέν Αρτο (χρ. γένν. 1896) βρίσκεται νεκρός στο διαμέρισμά του.

20 Μαρτίου 1828: Γεννιέται ο μεγάλος Νορβηγός δρα­ ματουργός Χένρικ Ίψεν (χρ. θαν. 1906).

22 Μαρτίου 1832: Θάνατος του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (χρ. γένν. 1749). Μια μέρα, ενώ δίδασκε σε ένα πανεπιστήμιο, τα παράθυρα της αίθουσας, στην ο­ ποία βρισκόταν, έσπασαν από πέτρες φοιτητών που έ­ καναν διαδήλωση και ο Γκαίτε αναφώνησε: «Να μια δυ­ σάρεστη ευκαιρία για να πεισθούμε ότι ο εξωτερικός κόσμος είναι πραγματικός».

29 Μαρτίου 1969: Ο Γιώργος Σεφέρης (1900-1971) δίνει στη δημοσιότητα τη Δήλωση με την οποία κα­ ταγγέλλει τη δικτατορία.

30 Μαρτίου 1910: Πεθαίνει ο Ζαν Μορεάς (Ιω. Παπαδιαμαντόπουλος).

31 Μαρτίου 1964:0 Πρόεδρος της Κυπριακής Δημο­ κρατίας Αρχιεπίσκοπος Μακάριος στέλνει επιστολή στον Γιάννη Σκαρίμπα (1893-1984), επιστολή που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Ευβοϊκός Λόγος».

23 Μαρτίου 1842: Θάνατος του Σταντάλ (χρ. γένν.

1783).

25 Μαρτίου 1962:0 βαριά άρρωστος Γάλλος συγγρα­ φέας Ζορζ Μπατάιγ (1897-1962) γράφει: «Η θεραπεία που ακολουθώ μέχρι στιγμής δεν έχει φέρει άλλο απο­ τέλεσμα παρά να με διαλύσει». Τέσσερις μήνες αργό­ τερα, στις 8 Ιουλίου, ο Μπατάιγ πεθαίνει.

26 Μαρτίου 1911: Γεννιέται ο Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας Τένεσι Ουίλιαμς (χρ. θαν. 1983). Είχε πει: «Αν οι άνθρωποι συμπεριφέρονταν έτσι όπως συμπερι­ φέρομαι τα έθνη, θα ήταν όλοι δεμένοι με ζουρλομαν­ δύα».

26 Μαρτίου 1959: Πεθαίνει ο Αμερικανός συγγραφέας Ρέιμοντ Τσάντλερ (χρ. γένν. 1888).

27 Μαρτίου 1941: Η Βιρτζίνια Γουλφ (χρ. γένν. 1882) αυτοκτονεί στα νερά του ποταμού Άουζ, στο Μπράιτον της Αγγλίας.

28 Μαρτίου 1994: Πεθαίνει στο Παρίσι ο Ευγένιος Ιονέσκο (χρ. γένν. 1912).

30 Μαρτίου 1853: Γεννιέται ο με­ γάλος ζωγράφος Βίνσεντ Βαν Γκογκ (χρ. θαν. 1890).

31 Μαρτίου 1853: Γεννιέται ο Άγγλος συγγραφέας Τζον Φάουλς στο Λονδίνο. «Η τραγωδία της ζωής μου είναι που δεν είμαι ο Καβάφης ή ο Σεφέρης», θα πει σε συνέντευξή του στο διαβάζω.

Τον Μάρτιο του 1926 ο Αμερικανός συγγραφέας Ντάσιελ Χάμετ (1884-1961) εγκαταλείπει το γράψιμο για να αναλάβει το τμήμα διαφημίσεων της εταιρείας κοσμημάτων Σάμιουελς. Αργότερα, θα αφιερώσει το μυθιστόρημα «Η κατάρα των Νιέην» στον κοσμηματοπώλη Α. Σάμιουελς. Τον Μάρτιο του 1933 ο Ουαλός ποιητής Ντύλαν Τόμος (1914-1953) δημοσιεύει το πρώτο του ποίημα (And Death Shall have no Dominion) στη New English Weekly mu Λονδίνου.

επετηρίδτ

Κτερίσματα

τελούσαν, κατά κάποιο τρόπο, τότε κοινωνικό θε­ σμό... Πάντως η κοινωνία ανεχόταν αισθητά και τη σχετική ζωή, και πολύ περισσότερο τη σχετική λο­ γοτεχνία, έγραφε ο Γιώργος Ιωάννου στο εισαγω­ γικό σημείωμα της συλλογής που μετέφρασε από την Παλατινή Ανθολογία. Σήμερα, 2000 χρόνια μετά, η παιδεραστία θεωρεί­ ται ποινικό αδίκημα και γίνεται πρώτη είδηση στα ΜΜΕ. Γι’ αυτό και η ομολογία του δΟχρονου Βρε­ τανού συγγραφέα 80 περίπου βιβλίων επιστημονι­ κής φαντασίας Άρθουρ Κλαρκ ότι είναι παιδερα­ στής - γράφουν τα ΝΕΑ - έγινε πρωτοσέλιδο στη ΣάντεϊΜίρορ. Το ενδιαφέρον μου για τα αγόρια χρονολογεί­ ται από τεσσαρακονταετίας. Τα παιδιά απο­ λαμβάνουν τις πρώιμες σωματικές εμπειρίες και δεν βλάπτονται απ’ αυτές. Στη Σρι Λάνκα εκεί ζει και εργάζεται 40 χρόνια καθηλωμένος σε αναπηρική πολυθρόνα - φτωχά αγόρια εύ­ κολα πείθονται να γίνουν σύντροφοι ανδρών για 5.000 δρχ. Ο Άρθουρ Κλαρκ ένας από τους προφήτες-συγγραφείςτου αιώνα μας συνεχίζει ακάθεκτος. Την περισσότερη ζημιά κάνουν οι υστερικοί γονείς. Αν αρέσει στα παιδιά και δεν τα νοιά­ ζει, τότε δεν τους κάνει κακό... στη Δύση υπάρ­ χει υστερία σχετικά με το ζήτημα αυτό.

Ι

Φρανκφούρτη και Αβάνα Η ΠΟΕΒ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών-Βιβλιοπωλών) άνοιξε επιτέλους τα φτερά της. Έλαβε μέρος για πρώτη φορά στην 8η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στην Αβά­ να με εθνικό περίπτερο, εκθέτοντας κυρίως βιβλία Τέ­ χνης από την Ελλάδα, πιστεύοντας ότι το ελλήνικό βι­ βλίο θα προσελκύσειτο ενδιαφέρον του ισπανόφωνου κοινού της Λατινικής Αμερικής. Κάθε αρχή και δύσκολη. Έτσι δεν έγινε και με την έκθεση της Φρανκφούρτης; Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές ο διευθυντής

Q-

Ο Δημοσθένης Κούρτοβικ στην κριτική για το βι­ βλίο του Ισμαήλ Κανταρέ Spiritus (Εκδόσεις του Ει­ κοστού Πρώτου) γράφει μεταξύ άλλων στα Νέα. Ο Βόγκλι αναλαμβάνει να εκτελέσει το σχέδιο στην πόλη του και φυτεύει κορι­ ούς στα ρούχα όλων όσοι θεωρούνται ύποπτοι, ανά­ μεσα τους και ο Γκουραζίου. Αλλά όταν ο τελευταί­ ος σκοτώνεται σε δυστύ­ χημα κι ενταφιάζεται βια­ στικά, ξεχνούν να του βγάλουν το μικρόφωνο. Θα το θυμηθούν μόνον έ­ πειτα από χρόνια.

■ ι Για μια ακόμη φορά, ο Κ. διηγείται μια ιστορία I που κινείται στο μεταίχμιο ανάμεσα στην τραI I γωδία και τη φάρσα. Αυτό όμως που διαβάσαμε στα ψιλά εφημερίδας ξεπερνάει τα όρια της τραγωδίας και της φάρσας διότι, απλούστατα, δεν πρόκειται για σύλληψη μυθιστοριογράφου, αλλά για ένα αληθινό περιστατικό που συνέβη τον Ιανουάριο σε χωριό της Ισπανίας. Οι κληρονόμοι ενός 76χρονου ζήτησαν το ά­ νοιγμα του τάφου του για να μπορέσουν να βρουν έ­ να πολύτιμο χαρτάκι: ένα ΛΟΤΤΟ που κέρδιζε πέντε εκατομμύρια πεσέ­ τες. Ο αποθανών θάφτηκε με το ίδιο κοστούμι που φορούσε την ημέρα που αγόρασε το τυχε­ ρό ΛΟΤΤΟ. Αν όμως το πολυπόθητο χαρτάκι δεν βρεθεί, τότε οι κληρονόμοι του 76χρονου θα κάνουν μήνυση στο γραφείο κηδειών. Διότι δεν πιστεύουν πως το ΛΟΤΤΟ «ανελήφθη στους ουρανούς μαζί με τον κάτοχό του».

της έκθεσης Πέτερ Βάιντχαας αναμένεται να ανακοινώ­ σει επισήμους την έγκριση της υποψηφιότητας της Ελλά­ δας ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Έκθεση της Φρανκφούρτηςτο 2001. Τουλάχιστον ένα δις θα χρειαστεί να δαπανηθεί για την ευπρόσωπη συμμετοχή μας στην Έκθεση και δουλειά υ­ ποδομής για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Τέτοιες ευκαιρίες δεν πρέπει να χάνονται. ΓΓ αυτό οι διοργανωτές πρέπει να αρχίσουν από σήμερα να κατα­ στρώνουν τα σχέδιά τους. Και προπαντός, όχι μίζερες ε­ πιλογές, όχι αρπαχτές για να ξεγελάσουμε τους ξένους.

Βραχυγραφίες

Ποίηση και Οι μεγαλύτεροι θυ μο ύ νται την κ α ν τά τα του Μιχάλη Γρηγορίου «Ανεπίδο­ τα Γράμματα» βασ ισ μένη σε ποίηση του Άρη Αλεξάνδρου με την Αφροδίτη Μάνου και τον Σάκη Μπουλά. Επειδή έχουν περάσει από τότε πάνω από 20 χρόνια, η Λύ­ ρα ξανακυκλοφόρησε το κλασικό πλέον έργο σε CD θεωρώντας ότι οι ποιοτικές δουλειές και ιδίως το ευτυχές πάντρεμα ποίησης και μουσικής είναι διαχρονικό. Αλλά και το ορατόριο του ίδιου συνθέτη «Σκο­ τεινή Πράξη» σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες σε 2 CD με σοπράνο τη, γνωστή σε όλους, Σαβίνα Γιαννάτου, τον τενόρο Μ. Χριστογιαννόπουλο, βαρύ­ τονο τον Τ. Χριστογιαννόπουλο, την «Ορχή­ στρα των Χρωμάτων» και τη χορωδία «Fons Musicalis» εντάσσεται στην ίδια λογική της ευ­ τυχούς συνύπαρξης ποίησης και μουσικής. Διότι ο Μιχάλης Γρηγορίου δεν μελοποιεί α­ πλώς τα ποιήματα του Αλεξάνδρου και του Λειβαδίτη· συνεργάζεται σε κάθε βήμα με το στίχο επιθυμώντας να τονίσει τα ψυχολογικά επίπεδα του ποιητικού λόγου.

Είναι λογοΉχνία το δημοτικό

Διαβάσαμε στο ειδ ι­ κό π ερ ιο δ ικ ό RAM άρθρο του Χάρη Καμπουρίδη με τίτλο «Η λογοτεχνία στον κυβερνοχώρο» και αποLJ I \ ρήσαμε με κάποια ερωτήματα που θέτει ο αρθρογράφος. Είναι «τέχνη του λόγου» η παραλογοτεχνία, η οποία άνθησε μ ετά την ανάπτυξη της τυπο­ γρ αφ ία ς στον 19ο αιώνα, δίνοντάς μ ας τα

Βραχυγραφ κς _

Το πρώτο β ι­ βλίο τ η ς Δ έ ­ σπ οινας Γλέζου με τ ίτ λ ο «Ρ αβασάκι στον Αδάμ» (Ν. Σύνορα) δεν το δια β ά­ σαμε ακόμη. Διαβάσαμε όμως το μακροσκελές βιογραφικό της σημείωμα στα αυτιά των εξωφύλλων. Απόσπασμα αναδημοσιεύουμε χωρίς σχόλια. ... Μοναδική γυναικεία ροκ-εντ-ρολ φυσιο­ γνωμία στον ελληνικό χώρο, υπήρξε σφρα­ γίδα της μουσικής δεκαετίας του 70. Με πέντε δίσκους LP στο ενεργητικό της... τε­ λειοποιημένη σε μουσικές και θεατρικές σπουδές, πάνω στον κολοφώνα της δόξας της, διάσημη, περιζήτητη και πλούσια από τις οικονομικές απολαβές των δίσκων και των παρουσιών της με το γκρουπ (Νοστράδαμος), εν μία νυκτί παρατάει όλο το σκη­ νικό της ζωής της, το διαγράφει, το απο­ ποιείται και εξαφανίζεται μ ’ ένα μικρό σακ βουαγιάζ, αφού πρώτα έχει χαρίσει στους φίλους της όλα τα κινητά υπάρχοντά της...

«μυθιστορήματα-ποταμός», όπως ονομάστη­ καν τα έργα σε συνέχειες του Αλεξ. Δουμά, ή ο δικός μας «Τσακιτζής» και «Μικρός Ήρωας;». Είναι λογοτεχνία το δημοτικό τραγούδι, ο Κα­ ραγκιόζης, οι β ίο ι αγίω ν και γενικά όλα τα προφορικά καλλιτεχνήματα του λόγου, τα ο­ ποία κάποτε μ εταβιβάζονταν από στόμα σε στόμα και πρόσφατα καταγράφηκαν σε γρα­ πτό κείμενο;... Όπως η ιστορία δεν γυρίζει πίσω, έτσι και δεν τί­ θε τα ι ζήτημα αν τα «έργα σε συνέχειες» του Αλεξ. Δουμά ή το δημοτικό τραγούδι - για να α­ ναφερθούμε σε δυο και μόνο παραδείγματα του αποσπάσματος - είναι λογοτεχνία ή όχι. Αυτά τα ερωτήματα, αν κάποτε διατυπώθηκαν έχουν από καιρό απαντηθεί.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ - ΙΣΤ Ο Ρ ΙΑ Ένας πρωτότυπος συνδυασμός των αρχαιολογικών ευρημάτων, της γλωσσολογίας και της πολεμικής τέχνης που αποδεικνυει πως οι νεκροί των μυκηναϊκών τάφων ήταν νεόφερτοι στον ελλαδικό χώρο.

Άνοδος και πτώση του πολυεθνικού επίλεκτου σώματος του οθωμανικού στρατού που έφτασε μέχρι την Ουγγαρία και που το έτρεμε ακόμη και ο Σουλτάνος.

Ιστορία ενός έθνους από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα που αποσαφηνίζει το ρόλο των Αλβανών κατά την Τουρκοκρατία. Αλλά και η ιστορία του αλβανικού κράτους και των περιπετειών του που κορυφώνονται σήμερα στο δρόμο προς τον πλουραλισμό.

Η ιστορία της Αθήνας δεν τελειώνει με τη μάχη της Χαιρώνειας. Από την επικράτηση των Μακεδόνων μέχρι την κατάλυσή του από τον Οκταβιανό, το αθηναϊκό κράτος -περισσότερο ή λιγότερο αυτόνομοσυνεχίζει να λειτουργεί, ενώ η αίγλη της Αθήνας ως πνευματικής οικουμενικής μητρόπολης διατηρεί την ακτινοβολία της. Μ Ο Λ ΙΣ ΚΥΚΛΟ Φ Ο ΡΗΣΕ

Στο άκουσμα της λέξης Τσιγγάνος ή Γύφτος έρχεται στο νου μια εικόνα οικεία από ένα χώρο ανοίκειο. Η μελέτη αυτή προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την καταγωγή, την ιστορία και τα χαρακτηριστικά αυτής της ξεχωριστής πληθυσμιακής-εθνοτικής ομάδας. Ξεκινώντας από το Μεσαίωνα και φθάνοντας έως τις μέρες μας, το βιβλίο αυτό αποκαλύπτει την εντυπωσιακή περιπλάνηση των Τσιγγάνων. Μ Ο Λ ΙΣ ΚΥΚΛΟΦ ΟΡΗΣΕ

ΕΚ Δ Ο Σ ΕΙΣ Ο Δ ΥΣΣΕΑ Σ ΑΝΔΡΕΑ ΜΩΡΑΪΤΗ 3 - 114 71 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36.24.326, 36.25.575 - FAX 36.48.030 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ - ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 - ΤΗΛ. 32.12.111

επιμέλεια: ΛΑΜΠΡΟΙ ΚΟΥΛΕΛΗΖ

«...ύψωσε τη φωνή του...» «Κατά την κρισιμωτάτην περίοδον της Επαναστάσεως αύτη μου έκαμε την τ ι­ μήν να ζητήση την γνώμην μου περί του πρακτέου και η γνώμη μου, μορφωθείσα μετά επιτόπιον μελέτην των πραγμάτων, ήτο ότι ο Στρατός έπρεπε να επαν έλθ η το ταχύτερον εις τους στρατώνας, ίνα αφοσιωθή ολοψύχως εις το επεί­ γο ν έργον της στρατιωτικής ανασυντάξεως, αξιών προς τούτο και επιβάλλων εν ανάγκη την σύγκλησιν Αναθεωρητικής Βουλής... ΦΩΝΑΙ. Συντακτική, Συντακτική. ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αξιών και επιβάλλων εν ανάγκη την σύγκλησιν Αναθεωρητι­ κής Βουλής... ΝΕΑΙ ΦΩΝΑΙ. Συντακτική, Συντακτική. ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Επαναλαμβάνω, ότι έδωκα την γνώμην να αφοσιωθή ο Στρα­ τός εις το επ είγο ν έργον της ανασυντάξεως των στρατιωτικών δυνάμεων της χώρας και συγχρόνως έδωκα εις τη ν Επανάστασιν τ η ν συμβουλήν να αξιώση και να επιβάλη την σύγκλησιν Αναθεωρητικής Βουλής... ΦΩΝΑΙ. Όχι. Όχι. ΕΤΕΡΑΙ ΦΩΝΑΙ. Σιωπή, σιωπή. ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ... Αναθεωρητικής Βουλής, ήτις θ α προέβαινεν εις την αναθεώρησιν των διατάξεων εκείνων του Συντάγματος, την ανάγκην της μεταρρυθμίσεως των οποίων είχε καταδείξει η πείρα ημίσεως σχεδόν αιώνος, ενώ αφ’ ετέ­ ρου ούτω θ α προελαμβάνετο η ολέθρια εντύπωσις ό τι ο αγών απέτυχε, θ α υπεδύετο δε ούτος, του λοιπού, άλλην μορφήν».

(Εφημερίς Βουλής Ελλήνων, Παράρτημα. Π Κοινοβουλευτική Ιστορία του Ελευθερίου Βενιζέλου. Τόμος Α' (1910-1914). Επιμέλεια Κώστα Παππά, Αρίστου Περίδη. Αθήναι, 1936. Σελίδα 10)

Αντλούμε απ' το μεμονός αυτό το παμάδαμμα του ημέτη που δεν διστάζα να εκφράοα μνώμη αντίθετη μ ε τη μνώμη του λαού. Και διαπιστώνουμε ότι όταν ένας άνθρωπος εκφράζει μ ε σταθερότητα το πιστεύω του. τα αποτελέσματα ξεφεύμουν απ' τις προβλέψεις της ποσοτικής λομικής του «ένας εναντίον όλων»... Διαπίστωση που ενισχύει την ελευθερία της γνώμης.

«... Η αναμέτρηση δεν αποφεύχθηκε στο τέλος. Όταν όμως ήρθε, τη χειρίστηκε ο Βενιζέλος. Στον ιστορικό λόγο του στην πλατεία Συντάγματος αντιμετώπισε ένα τεράστιο αντιβασιλικό πλήθος, που τον διέκοπτε απορρίπτοντας την Ανα­ θεωρητική και ζητώντας Συντακτική Βουλή. Εκείνος επέαεινε. ύΦωσε τη Φωνή του πάνω από την κραυγή του πλήθους κι επέβαλε σταθερά τη δική του γνώυη. 0 λαός σώπασε. Στο περίφημο αυτό περιστατικό, η ελληνική ιστοριογραφία είδε την επιβεβαίωση της εξαιρετικής επίδρασης που μπορεί να έχει στην ι­ στορία ένας χαρισματικός ηγέτης - και αυτή είναι μια σωστή θέση. Θα σώπαινε όμως το πλή θος αν δεν ήταν ο χαρισματικός ηγέτης στο μπαλκόνι, αλλά ο πράος αρχηγός του συνδέσμου; Θα προχωρούσε έτσ ι η ελληνική κοινωνία στον αστικό μετασχηματισμό της; Και τ ι θ α γινό ταν αν ο ομιλητής ήταν κάποιος Έ λληνας B a b o e u f ; Το π λήθος είχε συγκεντρω θεί μόλις πενήντα τόσα μέτρα από τη Βουλή και πεντακόσια απ’ τα ανάκτορα». (Γιώργος Δερτιλής,

Κοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση 1880-1909. Αθήνα, Εξάντας, 1977. Σελίδα 209).

Κέα

Μιμίκας Κρανάκη

Το κείμενο της Μιμίκας Κρανάκη για την Κέα, μεταφρασμένο στα γερμανικά, κυκλοφορεί σ’ ένα «οδοιπορικό» της Ελλάδας με τίτλο «W O H IN IC H A U C H REISE»...

L ITERARISC H E BESCHREIBUNG GRIECH ENLANDS («Όπου κι αν πάω»... Λογοτεχνική περιγραφή της Ελλάδας). Στον ίδιο τόμο υπάρχουν κείμενα για την Ελλάδα m v Παπαδιαμάντη, Μωραϊτίδη, Βενέζη, Μυριβηλη, Μουρσελά, Ουράνη, Ι.Μ . Παναγιωτόπουλου, Καρκαβίτσα, Μίνου Αργυράκη, Ρ. Κακλαμανάκη, Λουκάτου, Σαμαράκη κ.ά. Θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις (Romiosini Verlag, Koln, 1998) στα μέσα Μαρτίου. προδι

Γ · τ ις στεριές τ ης ξενιτιάς, τις αχανείς και βλοσυ| ρές, κατάλαβα επιτέλους, γ ια τ ί τ ο πέλαγος ο I ποιητής το ’πε κρασί «οίνοπα πόντον»: είναι όL ντως αλκολίκι, βίτσιο και μέθη του μπεκρή και δί­ ψα ασίγαστη, το ’νιωσα κι εγώ σαν το στερήθηκα στα ξένα, το ’χαμέ με το σταγονόμετρο κι ένα μονάχα τό ­ τ ε ονειρευόμουνα, να ’χω μια μέρα ένα σπίτι πάνω στη θάλασσα, να λούζεται απ’ τα κύματα. Ήρθε η ώρα και το ’χτισα, τ ’ απόκτησα με τη μεταπο­ λίτευση σαν άνοιξε πια ο δρόμος για την Ελλάδα, με­ τά το 74.

- Και γ ια τί διάλεξες την Κέα; ρωτούσε όποιος ερχό­ ταν σπίτι.

- Εν πρώτοις διάλεξα τη θάλασσα, όχι ένα νησί. Κι έ­ πειτα γιατί όχι τη Τζια; Μια πηδηξιά είναι απ’ την Αθή­ να, 16 μίλια απ’ τ ο Λαύριο, ούτε μιάμιση ώρα με το πλοίο. Πετάγεσαι όποτε θέλεις.

- Μμμμ, κοντά, μια κουβέντα είναι (το χαβά του ο φί­ λος). Όταν βγαίνει απαγορευτικό, με τα 9-10 μποφόρ κι ούτε πλοίο φεύγει, ούτε δελφίνι ιπτάμενο, ούτε ελι­ κόπτερο και μένει αποκλεισμένο το νησί, τότε τ ι σ’ ω­ φελεί που είσαι κοντά; Ό ταν ούτε τράπεζα έχεις, ού­ τ ε ένα κινηματογράφο, ούτε ιατρικό κέντρο, ούτε καν υπόνομο. Γιατί δεν πήγαινες σε καμιάν άλλη ακρογια­ λιά, πολιτισμένη;

Ε κδόσεις Π οιότητας Σειρά: ΙΣΤΟΡΙΑ (Αρχαία - Μεσαιωνική - Νεότερη)

COKINNE GOULET Καθηγήτρια Πανεπιστημίου

ΜΕΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΑΛΑΑΑ

Μ ετά φ ρ α σ η Κώστας Τ σιταράκης Μ ε 287 σελίδες

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Π ρο σ φ ο ρ ά στο ν Π ο λιτισ μ ό

- Ήθελα, βλέπεις, ν’ αποφύγω τ α τουριστικά νησιά της μόδας, την κουλτουριάρικη ρύπανση, όπου βήμα δεν κάνεις χωρίς να πέσεις στο παγκόσμιο τζετ-σετ, εδώ η Τσιτσολίνα, παρακάτω ο Γκορμπατσόφ, παρα­ πέρα ο Πάπας και ούτω καθεξής. Και την επάτησα, βέβαια. Γιατί δε γλίτωσα την άλλη ρύπανση, την αν­ θρώπινη, τον πυρετό του Σαββατόβραδου με τις ορ­ δές των οργισμένων νέων, ρε μαλάκα, ρε μαλάκα, τα decibels, τ α μηχανάκια, τη βρόμα και τα ρέστα.

- Ε, τότε; - Τι «ε, τότε»; Το είπα, νομίζω, άλλο με κράτησε στην Κέα, ή Κέως, αργότερα την είπανε και Τζια: η θάλασ­ σα, η νοσταλγία. Βρήκα την προπολεμική Ελλάδα· Βαλκάνια, όχι Ευρώπη, χωματόδρομος με κάτιτόοοσες λακούβες κι αυλάκια μές στη μέση, κουνούπια, γεύσεις παιδικές, σταφύλι ή πεπόνι με τυρί φέτα, πι­ λάφι με γιαούρτι, τη σάρκα ενός τόπου αλλοτινού. Δεν είναι καν νησί θαλασσινό, με καράβια, ναυτικούς και ψαροκάικα, δε μυρίζει φρέσκο φύκι, ούτ’ έχει κοχύλια να τα μαζεύεις γιαλό-γιαλό, όπως μαζεύεις στη στεριά σαλίγκαρους και μανιτάρια. Και ναι μεν έχει την τυπική νησιώτικη δομή Χώρα-Λιβάδι (Χώρα, η πρωτεύουσα Ιουλίδα, εκεί-ψηλά, Λιβάδι, το λιμάνι της Κορησίας), όμως οι κάτοικοι είναι αγρότες, γεωργοί και κτηνοτρόφοι κι άλλοτε ζούσανε κι απ’ τ α χαρού­ πια. Μπορεί, λοιπόν, το ψάρι ναν’ ακριβό, συχνά κατεψυγμένο, όμως φ ιλέτο μοσχαρίσιο πιο τρυφ ερό απ’ της Τζιας, δε θα ’βρεις σ' όλο το Αιγαίο. Στην αρ­ χή το νησί μού φάνηκε μικρό, γιατί είναι αραιά κατοικημένο (1.700 κάτοικοι σε 1.300 τετραγ. χιλ.). Περπα­ τάς, περπατάς και δε συναντάς ψυχή ζώσα. Κι ενώ εί­ ναι το έκτο, κατά σειρά κυκλαδονήσι, πιο μεγάλο απ’ τη Μύκονο, η ενδοχώρα κατοικείται απ’ τις δρυς, με τη σγουρή, τη σκούρα φυλλωσιά τους. Έ χουν να πουν, μέσ’ απ’ το ξύλο της δρυός μιλούσε κάποτε ο Δίας στη Δωδώνη. Να, ακριβώς για τούτο άραξα στην Τζια, γ ιατί είναι μνήμη καμωμένη πέτρα και νερό, τοπίο αρχαϊκό, κυρά αρχοντοξεπεσμένη που θυμάται περασμένα με­ γαλεία. Και μήπως όλη η Ελλάδα δε σέρνει αυτή τη νοσταλγία; Τι λέω η Ελλάδα, όλη η Μεσόγειος. Λοιπόν, θυμάται, το στοχαστικό νησί με τις βελανι­ διές, κεντημένο όλο σταυροβελονιά με την ξερολιθιά των όχτων - την πέτρα της υπομονής που την τρυπάνε πού και πού, τετράγωνες, οι παραθούρες - θυμά­ ται τις πανάρχαιες κυκλαδικές του ρίζες. Ήρθαν στο φως με τις ανασκαφές του Αμερικανού αρχαιολόγου Caskey, στην Αγία Ειρήνη, πλάι στο Βουρκάρι, τη δ ε­ καετία του 70. Βρέθηκε οικισμός του 2000 π.Χ. όμοι­ ος μ’ άλλους που ήδη ξέραμε σ’ άλλα κυκλαδονήσια,

Ιπ π ο κρ ά το υ ς 8 Α θ ή ν α Τ η λ .: 36.27.318

--------------------------------- προδημοσίευση

βρέθηκαν κείνα τα μοντερνίσιμα κυκλαδικά ειδώλια, τα μαρμαρένια, λαξεμένα απ’ τη σμίλη κανενός Τζιακομέτι της προϊστορίας. Με τον καιρό τα ευρήματα ανέβηκαν στη Χώρα, στο Μουσείο. Παλιά, είπανε τ ’ αρχιπέλαγος «Κυκλάδες» γιατί σχέ­ διαζε ένα κύκλο γύρω απ’ το ιερό νησί της Δήλου, ό­ που η Λητώ γέννησε τον Απόλλωνα και την Άρτεμη. Σήμερα οι χ ρισ τιανικές Κυκλάδες απλώνονται σαν κομπολόι γύρω από άλλη ιερή μορφή, την Παναγιά. Απ’ τη μια άκρη του Αιγαίου ως την άλλη, τα μονα­ στήρια τη ς Παναγιάς ορθώνονται σε βράχους και γκρεμούς, βίγλες ακοίμητες για να φρουρούν το πέ­ λαγος. Να, πρώτο-πρώτο, εδώ το μοναστήρι της Καστριανής, το σκηνικό του θίασου Παπαδιαμάντη. Μια ώρα παρακάτω, στην Κύθνο, αντίλαλος της Καστριανής η Παναγιά Κανάλα, κι άλλος αντίλαλος πιο κάτω, η Χρυσοπηγή, στη Σίφνο, κι η Χοζοβιώ τισσα στην Αμοργό κι όλο το περιδέραιο είναι ένα τάμα και προ­ σκύνημα στη Μεγαλόχαρη της Τήνου-θαυματουργή, λένε οι πιστοί.

Εκδόσεις Π οιότητας Σειρά: ΙΣΤΟΡΙΑ (Αρχαία - Μεσαιωνική - Νεότερη)

Β.ΓΚΑΦΟΥΡΟΦ ΛΤΣΙΜΠΟΥΚΙΛΗ Καθηγητές Πανεπιστημίου

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΟΜΑΚΕΛΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΑΤΟΛΗ

Κι η Παναγιά των βράχων αρμενίζει τώρα με το νου στη χρυσή την εποχή, εκείνη που ο αρχαϊκός και ρω­ μαλέος Κούρος τ ης Κέας έβγαινε από τα σπλάχνα τούτης δω της γης (7ος-5ος αιώνας). Πήγε κι αυτός αργότερα να βρει τ ’ αδέρφια του στο αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας. Ή ταν η εποχή που ζούσε κι έ­ γρ αφ ε ο π οιητής ο Σιμωνίδης. Ό ποιος δεν έμαθε σχολειό τα δυο του επιγράμματα, τα πιο σπουδαία, να σηκώσει το χέρι. Το ένα για την εν Μαραθώνι μά­ χη, το 490 π.Χ.: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν». Και το άλλο, για τους τριακοσίους Σπαρτιάτες του Λεωνίδα, τους θυμάστε, που έπεσαν στις Θερμοπύ­ λες, δέκα χρόνια αργότερα: «Ω ξειν’ αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι». Μπράβο, Σιμωνίδη, μπράβο σου που ’κλεισες σε τό ­ σο λίγες λέξεις, δυο φωτεινές ώρες της ρωμιοσύνης και της ανθρωπότητας. Αν ήταν είδος λογοτεχνικό, η Κέα θα ’τανε επίγραμμα. Μια στιγμή, δεν τελειώσαμε. Την ίδια αρχαϊκή εποχή δίνει κι η Τζια τον οβολό της στη φιλοσοφία. Επώνυ­ μος σοφιστής, ο Πρόδικος ο Κείος σηκώνεται και πά­ ει στην Αθήνα κι έπιασε κι αυτός να «διαφθείρει τους νέους», σαν τον Σωκράτη, σιγά μην είχαν δα ανάγκη από δαύτονε, το Άστυ κι η χρυσή του νεολαία. Και λί­ γο πριν, γεννιέται δω ένας βασιλιάς, σήμερα θρονια­ σμένος πάνω-κει, έξω απ’ τη Χώρα, ο Λέοντας με της Τζοκόντας το αινιγματικό μειδίαμα.

προδημοσίευση________________________________

Μ ετά φ ρ α σ η Γ. Στεργίου Μ ε 736 σ ελίδες, 31 εικόνες, 9 σχεδια γράμματα κ α ι 2 χάρτες

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Π ρ ο σ φ ο ρ ά σ το ν Π ο λ ιτ ισ μ ό Ιπ π ο κ ρ ά το υ ς 8 Α θ ή ν α Τ η λ .: 36.27.318

Λέγονταν τότε το νησί «Τετράπολις» κι οι πόλεις, ό­ πως σήμερα Κορησία, Ιουλίς (η Χώρα, η πρωτεύου­ σα) Ποιήεσσα (οι Πησσες με την εύφορη κοιλάδα) και Καρθαία. Τα ερείπια της Καρθαίας σήμερα είναι ένα must, μπορείς να πας από στεριά, πεζή ή με μου­

Βορειοηπειρώτες Gastarbeiter, εκατοντάδες, το ένα πέμπτο περίπου απ’ τους ντόπιους. Έρχονται την ά­ νοιξη, δουλεύουν ως το φθινόπωρο σ’ εστιατόρια, οι­ κοδομές, ό,τι βρεθεί κι ύστερα επιστρέφουν στην Αλβανία, μ’ όσα δολάρια κονομήσανε, ψυγεία, τηλεο­

λάρι απ’ τα Χαβουνά, είτε από θάλασσα, αν κάνεις το γύρο του νησιού. Τα παρακάτω λίγο-πολύ, τα ξέρουμε: έρχονται, όπως και σ’ άλλα νησιά, οι Ενετοί, χτίζουν το Κάστρο, πάνω στη Χώρα, μαθαίνουμε τον κόσμο μπάλο, να τον χο­ ρεύουν με ζευγάρια, καθώς στα πανηγύρια σήμερα. Κι έρχονται οι Τ ούρκοι να το υ ς διώξουν, κι ο Λά­ μπρος Κατσώνης ο θαλασσόλυκος να διώ ξει του Οθωμανούς. Κάποτε που του ’χαν αποκλεισμένα τα καράβια του στον κόλπο του Αϊ-Νικόλα, κει στο βά­ θος, τα πέρασε πάνω από τη στεριά, από το στενό της Κόκκας και τα ’ρίξε στο πέλαγος. Σαν έφεξε τρίβαν τα μάτια τους οι Τούρκοι. Σία κι αράξαμε, τέλος του ταξιδιού μέσα στο χρόνο. Ήρθαν καιροί μεταμοντέρνοι, ήρθανε και τουρίστες, 30.000 τ ο χρόνο, και τώρα οι Τζιώτες ζούνε το πιο πολύ απ’ αυτούς. Αντίο χαρούπια, το εργοστάσιο έ­ κλεισε με τα εμαγιέ κι ούτε ματάδαμε πλοίο να ’ρθει εδώ-πέρα ν’ ανθρακεύσει. Τα οικόπεδα πουλιούνται σ’ αστρονομικές τιμές. Άμα ξαφρίσει Κυανή Ακτή και Κύπρο, η ρωσική μαφία μπορεί να κάνει καμιά βόλτα κι από δω. Προς το παρόν, το νησί έχει χωριστεί στα δύο, σε πα­ τρικίους και πληβείους, Νότο και Βορρά. Όμως οι διάφοροι επώνυμοι, πολιτικοί, καλλιτέχνες, συγγρα­ φείς ζούνε σκόρπιοι, άλλοι στη χώρα τη νεοκλασική, άλλοι στο λόγγο ή σ’ ερημικά ακρογιάλια. Ο Νότος ο Κούνδουρος - με τα μεγάλα πέτρινα σπίτια, τους κήπους, τη λίαν εγγλέζικη σιωπή και το ξενοδοχείο που λέγεται, επί το αριστοκρατικότερον Κέα Beach, είναι η περιοχή των πατρικίων. Στο Βορρά - Κορησία, Βουρκάρι, Οτζιάς - μαζεύεται η πλέμπα, όχι η φτώ­ χεια, κάθε άλλο: η βία η νεόπλουτη, τ ’ αυθαίρετα, πα­ ράνομα τερατουργήματα, η άγρια λεηλασία του πε­ ριβάλλοντος, το κάθε λογής αλισβερίσι. Από την Πα­ ρασκευή, ο όρμος στο Βουρκάρι πήζει από σκάφη, γιωτ, κοτέρατα κι άλλα καταραμένα κι επειδή υπόνο­ μος δεν υπάρχει, όλες οι ακαθαρσίες στεριάς και θά­ λασσας πέφτουν απευθείας στο νερό, χωρίς χημικό ή βιολογικό καθαρισμό, Θεέ μου, τι μπόχα. Εδώ ήταν άλλοτε μια λίμνη ιριδιστή σαν αλυώτις.

ράσεις κ,λπ. Το Μάρτη πάνε πάλι πίσω στην Ελλάδα, λαθραία ή όχι, πεζοί ή όχι, αναλόγως. Πώς είπατε; Πώς τα πάνε με τους Τζιώτες; Με την ξενοφοβία; Κα­ λά, ευχαριστώ. Κατ’ ανάγκη. Εγκληματικότης μηδέν

Μεταμοντερνισμός, συνέχεια. Τα τελευταία χρόνια μάς ήρθε κι ένα νέο είδος τουρίστες, οι Αλβανοί και

στις Κυκλάδες, ως γνωστόν. Πού θέλετε να το σκά­ σει ο δράστης ο δόλιος, πού να κρυφτεί; Κι ίσως γ ι’ αυτό πολλά νησιά γίνανε κάτεργα και φυλακές, στρα­ τόπεδα συγκέντρωσης, να φερ’ ειπείν η Μακρόνη­ σος, εκεί απέναντι τη βλέπετε; ανήκει στο δήμο Κορησίας κι ήταν στρατόπεδο συγκέντρωσης για τους αριστερούς, ως το 1949, στον εμφύλιο πόλεμο που συνέχισε τον άλλο, τον παγκόσμιο. Βραδιάζει. Ο ήλιος χάθηκε πίσω από τη Μακρόνησο και τον φάρο του Αϊ-Νικόλα. Στην πιο ψηλή κορφή της Τζιας, ο προφήτ’ Ηλίας κουκουλωμένος με τ ’ ά­ σπρο του ξωκλήσι, πάει κι αυτός για ύπνο. Τα μάτια του γλαρώνουνε, ωστόσο πριν τον πάρει, βάλθηκε να θυμάται, ν’ αφουγκράζεται. Βάζει στ’ αυτί, ν’ ακούσει τη βουή τ ης θάλασσας, το στρογγυλό κογχύλι που λέει τα πάθη του, τότε που ήταν ναυτικός καραβοτσακισμένος, τα όσα τράβηξε στον οίνοπα τον πόντο, τόσο που πήρε των ομματιών του κι έφυγε, πήρε την ανηφόρα με το κουπί στον ώμο, μακριά απ’ τη θά­ λασσα την πικροκυματούσα, να γιατρευτεί απ’ το βί­ τσιο της, δω στα ψηλώματα και τις βουνοκορφές, ό­ πως ορμήνεψε τον Οδυσσέα ο Τειρεσίας στη Χώρα των Νεκρών. Ακριβώς έτσι. έρχεσθαι δη έπειτα λαβών ευήρες ερετμόν, εις ο κε τους αφίκηαι, οι ουκ ίσασι θάλασσαν ανέρες ουδέ θ’ άλεσσι μεμιγμένον είδαρ έδουσιν Σήμα δε τοι ερέω μάλ’ αριφραδές, ουδέ σε λήσει. Οπότε κεντοι συμβλημένος άλλος οδίτης φήη αθηρηλοιγόν έχειν ανά φαιδίμω ώμω, και τότε δη χαίη πήξας ευήρες ερετμόν, ρέξας ιερά καλά Ποσειδάωνι άνακτι θάνατος δε τοι εξ αλός αυτώ αβληχρός μάλατοίος ελεύσεται..........» Αυτά είπε το κοχύλι σ’ όλους τους θαλασσινούς, γ ι’ αυτό μονάχα στα ψηλώματα και στις βουνοκορφές στέκει ο προφήτ’ Ηλίας. Ο

ΠΟΟΟΙΗΜ

Αρχείο φωνών, Αρχείο Βαγγέλη ΑΒανασόπουλου

Λ

'■ -3V :,φ»■ ♦ 1 Φωνές τηςΓραφής itipliaa:Μ ΙΙΛΦ .\Ι£ : \ YiKW EtonoM Tiapciy

^ Σ Τ^ΓΗΙ^ ^ ^ Ε ΧΝΟΝ&ΓΡ|^ΛΤΟΚ: y j ^ :|

Φωνές της γραφής Τριάντα δύο συγγραφω'ς αυτοβιογραφούνται Αποσπάσματα από ανέκδοτες πχογραφημένες συνεντεύξεις. Επιμέλεια: Μισέλ Φάις, Υπουργείο Πολιτισμού Αθήνα, Στέγη Καλών Τεχνών και Γραμμάτων, 1997

ρχείο Φωνών» ονομάστηκε το συγκεκριμέ-

/ / U ν0 n P°YPa lJija τ ΠΡ Στέγης Καλών Τεχνών « I Τ | και Γραμμάτων. Αυτό το αρχείο φωνών εί" I I ναι και αρχείο ιδεών, τρόπων έκφρασης και σκέψης, αρχείο στάσεων απέναντι στη ζωή και στην τέχνη. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στη διάσωση του προφορικού λόγου των λογοτεχνών μας, δηλαδή επη δυνατότητα της παράλληλης ύπαρξης του προφορι­ κού με τον γραπτό λόγο τους. Τα κριτήρια επιλογής των 32 λογοτεχνών, που περιλαμβάνονται στην πρώ­ τη σειρά, είναι ανοιχτά σε ποικίλες ιδεολογικές και αι­ σθητικές τάσεις, ενώ το ηλικιακό όριο καθορίστηκε από το έτος 1940, πριν από το οποίο έχουν γεννηθεί όλοι όσοι ηχογραφούνται. Η επιλογή των συγκεκρι­ μένων λογοτεχνών δεν θέλει να είναι αξιολογική αλ­ λά ενδεικτική της ποικιλίας της λογοτεχνικής έκφρα­ σης. Παρ’ όλα αυτά δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί η αξιολογική προοπτική, την οποία θα μπορούσε κά­ ποιος να αναζητήσει και στις διαφορές που παρατη­ ρούνται ως προς τη διάρκεια του λόγου καθενός από τους 32, η οποία κυμαίνεται από 6.43 έως 16.42 λε­ πτά. Το γεγονός, ωστόσο, ότι η διάρκεια της ηχογρά­ φησης ήταν ίδια για όλους τους λογοτέχνες (90’), κά­ νει φανερό πως αυτή η τελευταία διαφορά θα μπο­ ρούσε ενδεχομένως να δικαιολογηθεί από το παρουσιαζόμενο μικρότερο ή μεγαλύτερο σχετικό ενδιαφέ­ ρον, το οποίο οδήγησε τον επιμελητή στην αντίστοι­ χη επιλογή μεγαλύτερων ή μικρότερων αποσπασμά­ των. Πρόκειται, επομένως, για μια μικρή γεύση από ένα πλουσιότερο υλικό που βρίσκεται στη Στέγη Κα­ λών Τεχνών και Γραμμάτων, το οποίο θα αποδειχθεί

πολύτιμο στους ερευνητές. Η συνέχισή του, επομέ­ νως, η οποία ήδη έχει αναγγελθεί, επιβάλλεται. Αναφερόμενος στους ερευνητές δεν εννοώ μόνο τους γραμματολόγους και τους ιστορικούς της λογο­ τεχνίας, αλλά και τους κριτικούς. Παρά τις ισχυρές σχετικές επιφυλάξεις των θεωρητικών της λογοτε­ χνίας, οι μαρτυρίες των ίδιων των λογοτεχνών σχετι­ κά με το έργο τους είναι χρήσιμες για την ερμηνεία και κριτική του. Χρήσιμες ή, πιο συγκεκριμένα, επιβοηθητικές για την ερμηνεία και κριτική είναι και οι βιογραφικές πληροφορίες, παρότι αυτές μπορούν να αποτελέσουν υλικό για μια επιλήψιμη μορφή της λο­ γοτεχνικής κριτικής, τη βιογραφική. Είναι, ωστόσο, δυνατό να αποτελέσουν χρήσιμο υλικό για μορφές κριτικής που εξακολουθούν να είναι αποδεκτές, ό­ πως εκείνη της ψυχαναλυτικής κριτικής. Ο τίτλος των έξι σιντί, «Φωνές της Γραφής», είναι πο­ λύ επιτυχημένος από την άποψη αιπή επειδή αποθα­ νατίζει τη φωνή κάποιων που τους γνωρίζουμε - και αναγνωρίζουμε - κατ’ εξοχήν ως γράφοντες. Λέγο­ ντας «φωνές» της γραφής πρέπει να καταλάβουμε δύο πράγματα: Πρώτα το ηχόχρωμα της φωνής του λογοτέχνη, που μπορεί να βοηθήσει στην εξακρίβω­ ση του πραγματικού τόνου μέσα στο έργο του, δηλα­

ΕΚΔΗΛΩΣΗ Στις πολιτιστικές αίθουσες Οδυσσέας Ελύτης (πρώην αίθουσα τέχνης ΩΡΑ, Ξενοφώντος 7, Σύνταγμα) στις 23 Μαρτίου 1998 (8 μ.μ.) ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου θα παρουσιάσει το πεζογραφικό έργο των Σωτηρη Δημητρίου και Μισέλ Φάις. Οι ηθοποιοί Όλια Λαζαρίδου και Μάνια Παπαδημητρίου θα διαβάσουν ανέκδοτα κείμενα των συγγραφέων.

δή στην εξακρίβωση της στάσης που αυτός τηρεί α­ πέναντι στο θέμα του, στο κοινό του, αλλά και στον ε­ αυτό του. Η βοήθεια αυτή σε ό,τι αφορά στην κριτική του ποιητικού κειμένου είναι πολύτιμη, επειδή εκεί ο τόνος από το ένα μέρος αποτελεί ένα βασικό κλειδί της ερμηνείας, ενώ από το άλλο μέρος η εξακρίβωσή του δεν είναι πάντοτε εύκολη επειδή στοιχειοθετείται μέσα από ένα πολύ διακριτικά ρυθμισμένο περιβάλ­ λον συμφραζομένων. Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο που πρέπει να κατα­ λάβουμε λέγοντας «φωνές της γραφής» αναφέρεται σε μια μεταφηγηματική λειτουργία του λόγου του λο­ γοτέχνη. Σύμφωνα με τη λειτουργία αυτή, ο εξομολογητικός λόγος του αποτελεί μιαν αυτοανακλαστική και αυτοκριτική πράξη που μεταξύ των άλλων ασχολείται είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, είτε σαφώς εί­ τ ε με λανθάνοντα τρόπο, και με την αποσαφήνιση του (γλωσσικού ή γενικότερα συμβολικού) κώδικα που χρησιμοποιεί. Είτε συνειδητή είτε ασυνείδητη είναι αυτή η μεταφη­ γηματική λειτουργία, η χρησιμότητά της είναι αναμ­ φισβήτητη. Η χρησιμότητα αυτή αποκτά μια σημασία που δεν περιορίζεται στην ερμηνεία ενός συγκεκρι­ μένου έργου, αλλά αναφέρεται γενικώς στη θεωρία της λογοτεχνίας, στην περίπτωση κατά την οποία εί­ ναι σαφής η δυνατότητα του λογοτέχνη για μιαν ανα­ γωγή τ ης εξομολογητικής διήγησης σε μια κριτική μεταγλώσσα. Τη δυνατότητα αυτή διαθέτουν οι δισυ­ πόστατοι λογοτέχνες - και - κριτικοί, δείγματα των ο­ ποίων υπάρχουν ανάμεσα στους 32 ηχογραφούμενους - όχι όμως τόσα όσα θα περίμενε κάποιος. Μείζον ζητούμενο σε αυτές τις συνεντεύξεις θα ήταν η εξακρίβωση της ποιητικής του κάθε λογοτέχνη, ε­ πειδή μέσω αυτής της εξακρίβωσης διευκολύνεται η ερμηνεία του έργου του και γίνεται έτσι δυνατή η λει­ τουργική και όχι απλώς χρονολογική ένταξή του στην ιστορία της λογοτεχνίας μας. Αυτή, όμως, η δυνατό­ τητα δεν προκύπτει σε όλες τις περιπτώσεις, επειδή αρκετές από τις τριάντα δύο αυτοδιηγήσεις δεν κα­ τορθώνουν να αναχθούν στο επίπεδο μιας τ έτοιας κριτικής χρησιμότητας και αναλώνονται στην παροχή πληροφοριών που αποσκοπούν στη συμπλήρωση του ψηφιδωτού της προσωπικής ιστορίας τους, με λεπτομέρειες που είναι μεν χαρακτηριστικές του τρό­ που ζωής μιας ιστορικής περιόδου ή ενός τόπου, αλ­ λά σκιάζονται από την τάση να τονιστούν οι περιστά­ σεις της ζωής και να δοθεί σε αυτήν μια σημασία με­ γαλύτερη από εκείνη του λογοτεχνικού έργου του ο­ ποίου «ξενιστής» υπήρξε αυτή η ζωή. Δίνεται έτσι η εντύπωση πως τα περιστατικά της ζωής τους δεν γί-

νονται αντιληπτά ως συνθήκες ή προϋποθέσεις του έργου τους, αλλά ότι διαθέτουν μιαν αυτοτελή αξία. Μια τέτοια αντίληψη φανερώνει την τάση μερικών λο­ γοτεχνών να μυθοποιήσουν το πρόσωπο του λογοτέ­ χνη και να τό δουν ως σημαντικό ανεξάρτητα από την κοινωνική μυθοπλασηκή λειτουργία του.

1

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΜΙΛΤΟΧ Α . Λ ΙΑ Ω ΡΙΚ Η Σ

Ακόμη, όμως, και σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται δυνατό μέσα από τ ις αυτοδιηγήσεις να εξακριβώ­ σουμε την αντίληψη του ομιλούντος για τη λογοτε­ χνία και για την ιδιότητα του λογοτέχνη. Η αντίληψη αυτή μπορεί να είναι από μυθοποιημένη έως ρεαλι­ στική, και έμμεσα φανερώνει τον αντίστοιχο τρόπο με τον οποίο ο σμιλών θα ήθελε να προσληφθεί το έργο του από την κριτική και το κοινό. Κάποια, επίσης, στοιχεία της ποιητικής τους θα μπο­ ρούσαμε να συμπεράνουμε μέσα από τη συχνά διαφαινόμενη τάση ορισμένων να στηρίξουν το έργο του ς και να δώσουν στην ερμηνεία και κριτική του την κατεύθυνση που οι ίδιοι θεωρούν ως ορθή. Η σχετική προσπάθεια μερικές φορές είναι αρκετά γό­ νιμη και αποδεικνύεται χρήσιμη ως εξωτερική μαρτυ­ ρία περί του νοήματος του έργου. Η εξωτερική μαρ­ τυρία είναι, βεβαίως, ιδιωτική και ιδιοσυγκρασιακή, ε­ πειδή συνίσταται από αποκαλύψεις για τις αιτίες ή τις συνθήκες γραφής ενός έργου. Από την άποψη αυτή η εξωτερική μαρτυρία περί του νοήματος του έργου σίγουρα είναι λιγότερο αξιόπιστη από την εσωτερική που είναι δημόσια, μια και ανακαλύπτεται μέσω των δομών μιας γλώσσας που γνωρίζουν και χρησιμοποι­ ούν όλα τα μέλη μιας κοινότητας. Μια έσχατη κριτική χρησιμότητα και ένα απώτερο λο­ γοτεχνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συνεντεύξεις και ως μορφές αφήγησης, ως δυνατοί τρόποι διήγη­ σης των γεγονότων της ιδιωτικής ζωής, τρόποι που καθορίζονται πότε από την πολύ κοντινή απόσταση από την οποία βλέπει ο διηγούμενος τη ζωή του - ο­ πότε αφήνεται στις απολαύσεις του ναρκισσισμού και πότε από μια μεγάλη απόσταση που μπορεί να πάρει τόνο σαρκαστικό. Από την άποψη αυτή οι συ­ νεντεύξεις γίνονται αφηγήσεις βίων που, πέρα από το γεγονός ότι συνοψίζουν τα χαρακτηριστικά σημα­ ντικών ιστορικών περιόδων, πόλεων, κοινωνικών τά ­ ξεων, πολιτικών και άλλων ιδεολογιών, και τρόπων ζωής, αποτελούν διαχρονικά και υπεριστορικά δ είγ­ ματα στάσεων απέναντι στη ζωή - και η στάση που τηρεί απέναντι στη ζωή ένας σημαντικός λογοτέχνης είναι γενικότερα ενδιαφέρουσα, επειδή προϋποτίθε­ ται πως αυτός αποτελεί ένα άτομο που μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο προηγείται ως προς τη συνειδητοποίηση του πραγματικού νοήματος της ζωής. □

Δ ιη γ ή σ ε ι ς σε π ρώ το π ρό σ ω π ο Διηγήσεις μ ε ψήγματα αυτοβιογραψικά, με ήρωες που υπήρξαν ή μπορούσαν να έχουν υπάρξει και σε μία διαχρονική διαδρομή από το 1945 έως σήμερα. Και εντέλει, πρωτοχρονιά του 2000 στον υπόγειο σταθμό της πλατείας Συντάγματος του Μετρό, όπου η ιχνηλασία για υπαρξιακά αγκυροβόλια διαπλέκεται με τον καθ’ ημέραν βίο.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ

j

cnqicXcra: HAIAZ ΜΑΓΚΑΙΝΗΖ

Ποίηση και πολιτική Τι κάνουν οι Ρώσοι πολιτικοί όταν διαισθάνονται ότι έ­ χουν χάσει την επαφή τους με το λαό; Την απάντηση δίνουν, μέσα από τη μελέτη τους «Η ποίηση της δύνα­ μης», οι Μιχαήλ Κοσολάποφ και Γκαλίνα Γκλάζκο: γράφουν ποίηση. Στη συγκεκριμένη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό «Πούσκιν», το ο­ ποίο εκδίδεται στη Μόσχα, αναφέρεται ότι γύρω στα 1917, η ποίηση του Γεωργιανού πολιτικού Ιωσήφ Ντζουγκασβίλι (τον οποίο όλοι γνωρίζουμε ως Ιωσήφ Στάλιν!) είχε εκπληκτικά αποτελέσματα ως προς την απήχηση που είχε στο λαό. Εξάλλου, όταν το 1924 ο Λένιν πέθανε, ο Στάλιν έγινε ο απόλυτος κυρίαρχος της χώρας για τριάντα περίπου χρόνια με τις γνωστές συνέπειες... Σήμερα, ένας στρατιωτικός με πολιτικές φιλοδοξίες, ο στρατηγός Λέμπεντ επιδίδεται στη συγγραφή χάι-κου, ενώ ο ίδιος ο Μπόρις Γιέλτσιν αγαπάει την αρχαία Κο­

ρεατική και Κινεζική ποίηση. Λένε μάλιστα πως δεν μπορείς να καταλάβεις την πολιτική του Γιέλτσιν αν δεν έχεις διαβάσει Κομφούκιο...

Ο Αδ ό λφ ο ς X irA cp , μια μεγαλοφ υ ϊα ... Γράφ ει στο βιβλίο του «Πώς σπαταλήσαμε το Ράιχ» (How we squandered the Reich - μεταφρασμένο από τα γερμανικά στα αγγλικά α­ πό τον G.T. Waddington, εκδ. Wilby: Michael Russell, σελ. 391) ο Αυ­ στριακός Ράινχαρντ Σπίτσι (Reinhard Spitzy): "'Οταν στα 1807 ο Γκαίτε είπε στον Ρίμερ Οι εξαιρετικοί άνθρωποι βρίσκονται πέρα από τα όρια της ηθικής. Σε τελική ανάλυση, λειτουργούν περισσότερο σαν φυσικά στοιχεία, όπως η φωτιά και το νερό” και αν, όπως είπε ο Χέγκελ, “Οι με­ γάλες προσωπικότητες έχουν το δικαίωμα της ενοχής”, δεν μπορούμε να πούμε τα ίδια και για τον Αδόλφο Χίτλερ;». Ο Σπίτσι υπήρξε υψηλό στέλεχος του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος, αλλά αποσύρθηκε σχετικά νωρίς για να παντρευτεί μιαν Αγγλίδα, αλλά και γιατί είχε απογοητευθεί από την τότε γερμανική εξωτερική πολιτική. Το βιβλίο του έχει ενοχλήσει πολλούς στη Βρετανία καθώς προέρχεται από έναν άνθρωπο που, ναι μεν κατακρίνει τους Ναζί, από την άλλη πλευρά όμως, η στάση του είναι ύποπτα μετριοπαθής, ενώ σχόλια όπως αυτό που έχουμε παραθέσει, αρκούν για να καταλάβει κανείς πως ο συγγραφέας προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα...

ΏΘ-

ξένο βιβλίο

Ο πολυγαμικός κύριος Γιουνγκ Μια νέα βιογραφία ενός μεγάλου της ψυχανάλυσης, του Καρλ Γιουνγκ, κυκλοφόρησε πρόσφατα στη Μεγάλη Βρετανία με τίτλο: «Ο Άρειος Χρι­ στός: Η μυστική ζωή του Καρλ Γιουγκ» (The Aryan Christ: The secret life of Carl Jung», εκδ. Macmilan, σελ. 334). Συγγραφέας της ο Ρίτσαρντ Νολ (Richard Noll) ο οποίος, ανάμεσα στα άλλα, κάνει λόγο στο βιβλίο του για την πολυγαμία του Γιουνγκ ως μέρος της φιλοσοφίας του. Ο Γιουνγκ ήταν για κάμποσα χρόνια παντρεμένος με τρεις γυναίκες ταυτόχρονα, καθώς πίστευε βαθιά ότι η πολυγαμία μπορούσε να προκαλέσει μιαν αφύπνιση της συνείδησης και να απελευθερώσει την καταπιεσμένη δημιουργική ε­ νέργεια ενός ανθρώπου - γι’ αυτό και τη συνιστούσε ανεπιφύλακτα στους άντρες ασθενείς του. Αν είναι όντως έτσι τα πράγματα, όπως μας τα λέει ο Νολ, εύλογα αναρρωτιέται κανείς: μια καταπιεσμένη γυναίκα ,για να α­ πελευθερώσει τη δική της ενέργεια και δημιουργικότητα, πόσους άντρες πρέπει να παντρευτεί;

Φ ά κ (λ ο $ του Kivoci* για τη στξουαλική ζω ή του Μ πάροουζ Γράφαμε στο προηγούμενο τεύχος για το διάσημο Αμερικανό σεξολόγο Άλφρεντ Κίνσεϊ, του οποίου η βιογραφία εκδόθηκε πρόσφατα στην Αμε­ ρική. Όπως έχει σημειωθεί από κάποιους δημοσιογράφους, ο βιογράφος του, Τζέιμς X. Τζόουνς, παρέλειψε να αναφέρει στο βιβλίο ότι ο Κίνσεϊ εί­ χε έρθει σε επαφή με τη Γενιά Μπιτ. Ο Κίνσεϊ είχε γνωριστεί με τον θρυλι­ κό κλέφτη και τοξικομανή Χέρμπερτ Χάνκι, ο οποίος του έφερε να εξετά­ σει (με το αζημίωτο) τον Μπάροουζ, τη γυναίκα του και τον Γκίνσμπεργκ. Στη βιογραφία του για τον Μπάροουζ (διαβάζω, αρ. 379, ο Τεντ Μόργκαν αναφέρει, με κάποια απογοήτευση, ότι υπάρχει ακόμα φά­ κελος του Μπάροουζ στο αρχείο του Ινστιτούτου Κίνσεϊ, ο οποίος περιέ­ χει στοιχεία για τη σεξουαλικότητά του, τις επιθυμίες του, τις επιδόσεις του, ακόμα και μετρήσεις του πέους του. Η απογοήτευση του Μόργκαν έ­ γκειται στο γεγονός ότι ο φάκελος αυτός είναι απόρρητος...

Τα ακραία οράματα τ ο ν ποιητόν «Η ποιητική τρέλα και η φαντασία των Ρομαντικών» (Poetic Madness and the Romantic Imagination», εκδ. University Park: Pensylvania State, σελ. 307) του Φρέντερικ Μπάργουικ (Frederic Burwick) και «Οραματιστικές μυθοπλασίες. Αποκαλυπτικά κείμενα από τον Μπλέικ στη σύγχρο­ νη εποχή» (Visionary Fictions-Apocalyptic writing from Blake to the Modern Age, εκδ. Yale University Press, σελ. 198) του Έντουαρντ Τζ. Άχερν (Edward J. Ahearn), είναι οι τίτλοι δύο συναρπαστικών μελετών που αφο­ ρούν στην αποκαλυπτική και οραματιστική ποίηση. Εξετάζονται έργα των Μπλέικ, Μπάιρον, Σέλεϊ, Νοβάλις, Χέλντερλιν, Λοτρεαμόν κ.ά. αλλά και συγγραφέων όπως ο Χόφμαν και ο Μπάροουζ. Προσπαθώντας να τοποθετήσουν όλα αυτά τα κείμενα σε ένα κοινό πλαί­ σιο, οι συγγραφείς των δύο αυτών βιβλίων ουσιαστικά ανατρέχουν στην παράδοση που ξεκίνησε από την αρχαιότητα που ήθελε τον ποιητή «δέ­ σμιο» ενός προσωπικού «δαίμονα», ο οποίος απελευθέρωνε από μέσα του εικόνες, οράματα ενός κόσμου που βρίσκεται έξω από την καθημερινή πραγματικότητα, ενός κόσμου άλλοτε ονειρικού και άλλοτε εφιαλτικού.

ξένο Βιβλίο

■Ή©

όζουμε το ycyovi

Για συνδρομή δύο χρόνων προνομιακή τιμή 2 5 .0 0 0 δρχ. (κανονική τιμή 3 0 .0 0 0 δρχ.) έκπτωση 3 0 % στις τιμές όλων των προηγούμενων τευχών του διαβάζω (1976-1996)

nfrf-nffl-CTp

• “J X j / i ; j j j

^ J j{ j J J jJ ij h 'X ij J j l j O p

Πληροφορίας στα τηλέφωνα: 33 0 .1 2 .3 9 - 330.13.15, fa x : 330.13.15

m Eουζούρη: Χ

Για τα δέκα χρόνια inc ραδιοτρωνικητ; εκπομπήζ 0 ipilloc μου ο kupioc Γουιεμβέρνιοε Διαβάζω: Η ραδιοφωνική εκπομπή σας «Ο φίλος μου ο κύριος Γουτεμβέργιος», για τους συγγραφείς και τα βιβλία τους, κλείνει φέτος δέκα χρόνια ζωής. Κάνοντας σήμερα έναν ειλικρινή απολογισμό τι δεν πραγματοποιήσατε απ’ αυτά που είχατε κατά νου και τι εντέλει καταφέρατε στην πορεία των δέκα αυτών χρόνων; Έλενα Χουζούρη: Είμαι ευχαριστημένη. Και χαρούμε­ νη. Γιατί δεν είναι καθόλου εύκολο να διατηρηθεί μια εκπομπή για το βιβλίο δέκα ολόκληρα χρόνια. Όταν μάλιστα σ’ αυτά τα χρόνια έχουν αλλάξει εκ βάθρων όλα τα σκηνικά. Παγκόσμια και εντόπια. Και οι συνει­ δήσεις, βέβαια, και οι ψυχολογίες και οι σχέσεις και οι συμπεριφορές και οι συνήθειες, ΟΛΑ!! Κι εσύ πίσω από ένα μικρόφ ω νο να π ροσπαθείς με π είσμα πάντα - να πείσεις ότι ο Γουτεμβέργιος δεν πάλιωσε, δεν πέρασε σ τ’ αζήτητα, ούτε τον καταβρόχθισε η πανταχού παρούσα τηλεοπτική εικόνα, αλλά είναι εκεί, με τη γενειάδα του, ένας πανέμορφος παππού­ λης γεμάτος από την ιστορία του κόσμου, από την ιστορία του ανθρώπου, δηλαδή το ΒΙΒΛΙΟ. Ν απεί-

σεις με τη μέθοδο τη ς «ραδιοφωνικής γοητείας» τους ακροατές και τις ακροάτριες να μην αλλάζουν πρόγραμμα, αλλά να σε ακόυσουν γιατί ό,τι λες είναι και δικό τους. Να πείσεις - ακόμη δυσκολότερο σας βεβαιώ - και τους εκάστοτε διευθυντές σου ότι μια εκπομπή για το βιβλίο γ ια ένα δημόσιο ραδιόφωνο και προπαντός για ένα πρόγραμμα της πανελλαδικής εμβέλειας του Α! Είναι εκ των ων ουκ άνευ. Κι εδώ, δέκα χρόνια ,θέλω δημόσια να ευχαριστήσω τον Βασίλη Ριγιώτη, διευ­ θυντή, του Α’ Προγράμματος, το 1988 όταν ξεκίνησε η εκπομπή στο τό τε «ζωντανό», κυλιόμενο πρωινό πρόγραμμα, τη Μαρλένα Πολιτοπούλου, υπεύθυνη της τό τε πρωινής ζώνης και προπαντός τον Γιάννη Κουτζουράδη που από τ ις δ ιά φ ο ρ ες υπεύθυνες θέσεις που είχε όλα αυτά τα χρόνια στο Α’, στήριζε την εκπομπή και δ εν άφηνε να τη «φάει το μαύρο σκοτάδι» όταν αρκετές φορές κινδύνεψε να συμβεί. Δηλώνω, λοιπόν, και πάλι χαρούμενη και ευχαριστη­ μένη. Η έγνοιά μου όλα αυτά τα χρόνια ήταν να μάθει το κοινό τους συγγραφείς, να τους ακούσει να μιλά­ νε για το βιβλίο τους, να πληροφορηθεί για το καλό

βιβλίο, την καλή λογοτεχνία, πεζογραφία αλλά και ούτε λιγότερη σοβαρότητα, ούτε μειωμένη υπευθυ­ ποίηση. Και ποιος δεν ανέβηκε στην ΕΡΤ. Δεν νομίζω νότητα. Αντίθετα κοντά σ’ αυτά, απαιτείται ευελιξία, ότι ξέχασα κάποιον που το βιβλίο του κυκλοφόρησε εγρήγορση, ευστροφία, συνεχής αγωνία αν ο ακροα­ αυτά τα χρόνια. τ ή ς δεν θα α λ λ ά ξει πρόγραμμα και ικανό τη τα να «φέρνεις» τον ακροατή στο στούντιο. Να τον κάνεις Βέβαια αυτό μπορεί να φανεί υπερβολικό, σίγουρα δεν ήρθαν ό λο ι όσ οι γράφ ουν. Έ κανα ε π ιλογές. δηλαδ ή να α ισ θ ά ν ετα ι ό τι η εκπομπή π ρώτα και κύρια α φορά αυτόν και όχι δυο περισπούδαστους Αλλά νομίζω με σωστά κριτήρια. Προς όφελος πάντα π ερ ίερ γ ο υ ς τύπ ους που μιλάνε μετα ξύ τ ο υ ς για της λογοτεχνίας. Πρέπει να πω ότι η εκπομπή διαφο­ ροποιήθηκε από τό τε που έγινε «ζωντανή», όχι με π ρ άγματα που μόνον α υ τού ς ε ν δια φ έρ ο υ ν . Μια δική μου σύμφωνη γνώμη. Ναι μεν απέκτησε μεγαλύ­ εκπομπή για το βιβλίο, επειδή το ίδιο της το αντικεί­ μ ενο ε ίν α ι σοβαρό και κάπως βαρύ, χ ρ ε ιά ζ ε τ α ι τερη επαφή με τους ακροατές και μέτρησε την ακροπ ιστεύω μεγ α λ ύ τερ η π ροσπάθεια να κάνεις το ν αματικότητά της - η οποία με εξέπληξε -, αλλά έγινε ακροατή να σε ακούσει. Κι εδώ είναι αυτό που ήδη πιο δημοσιογραφική, πιο πληροφοριακή, πιο επιφα­ είπ α «ραδιοφ ω νική γ οητεία». νειακή. Που εμένα προσωπικά τ ο παι­ Δεν δεσπόζει πια ο συγγραφέας χ νίδι που μου π ρ οσ φ έρ ει μου Η όγνοιά μου όλα αυτά και το βιβλίο του, αλλά η είδ η ­ αρέσει πάρα πολύ. ση, το ρεπορτάζ. Και όμως οι τα χρόνια ήταν να μάθαι ακροατές - απ’ όσο μου έχουν το κοινό τους Η εκπομπή σας απευθύνεται πει - θ έλο υν ν ’ ακούσ ουν το ν συγγραφβίς, να τους αποκλειστικά στους σ υ γγρ α φ έα και λ ιγ ό τ ε ρ ο τη ν ακούσβι να μιλάνβ για το βιβλιόφιλους; ε ίδ η σ η που μπορούν να τη βιβλίο τους, να Ελπίζω ότι απ’ όσα σας είπα να βρουν κι από αλλού. Έτσι, λοι­ πληροφορηθαί για το πόν, κλείνοντας αυτόν τον μικρό καταλάβετε ότι «ο φίλος μου, κ. καλό βιβλίο, την καλή απ ο λογισ μό, θέλω να πω ό τι Γ ο υ τε μ β έρ γ ιο ς » κάθ ε άλλο μου λείπ ει ο «ηχογραφημένος» παρά απευθύνεται μόνον στους λογοτθχνία, ποζογραφία β ιβ λ ιό φ ιλ ο υ ς . Κι αλ ίμ ο ν ο αν Γουτεμβέργιος, μ ε τ ’ αφιερώμααλλά και ποίηση. ήταν έτσι. Αντίθετα η εκπομπή, τ ά το υ , τ ις μεγάλες σ υνεντεύ­ όλα αυτά τα χρόνια φιλοδόξησε ξεις του, τα εκ βαθέων «παιχνινα κάνει βιβλιόφιλους. Και νομίζω ότι κάτι πέτυχε. δίσματά» του, με την «άλλη» ποιότητά του, αυτή που Τουλάχιστον απ’ ό,τι μου λ ένε ο ι ίδιοι οι ακροατές βασίζεται στη γερή αρματωσιά της βραδύτητας κι όχι στην έωλη ταχύτητα.

Πώς λειτουργεί το ραδιόφωνο ως μέσον προώθησης του βιβλίου και της ανάγνωσης; Το ραδιόφωνο ως μέσον προσφέρει μεγάλες δυνα­ τ ό τ η τ ε ς σ την επαφ ή το υ κοινο ύ με τ ο β ιβ λίο. Μ πορείς να δ ημ ιο υ ρ γή σ εις κ ά τι παραπάνω από «σχέσεις στοργής» μεταξύ κοινού και βιβλίου, αρκεί να μυηθείς στην τέχνη της «ραδιοφωνικής γοητείας». Ξέρετε, ορισμένοι άνθρωποι του βιβλιοχώρου, οι λογοτέχνες περισσότερο, νομίζουν ότι όποιος γνωρί­ ζει λογο τεχνία, ή γ ρ ά φ ει μπορεί να κάνει και μια ραδιοφω νική εκπομπή γ ια το βιβλίο. Ή ότι σε μια τ έ τ ο ια εκπομπή θα π ρέπ ει ν ’ α κ ο ύ γ εσ α ι βαρύς, αυστηρός, βαθύτατα μελαγχολικός, απόμακρος κι από καθέδρας. Αυτά είναι μεγάλα λάθη. Το ραδιό­ φωνο είναι ένα μέσον που έχει τους δικούς του κώδι­ κες, τους οποίους όποιος το μ εταχειρίζεται οφείλει να του ς σέβεται. Το να το υ ς σ έβετα ι δεν σημαίνει σ α λ ό ν ι---------------------------------------------------

που, κάποιοι απ’ αυτούς, ακούν χρόνια την εκπομπή.

Ποια είναι τα σχέδιά σας για το μέλλον της εκπομπής; Ποια είναι τα σχέδιά μου; Θα εξαρτηθεί από τη βιωσι­ μότητα ή όχι της εκπομπής. Όπως, ίσως, δεν γνωρί­ ζετε, η εκπομπή ανανεώνεται κάθε τρεις μήνες, όπως όλες των επί συμβάσει έργου συνεργατών. Αυτή τη φ ο ρ ά η σύμβαση ε ίν α ι ε ξά μ ην η . Ά ρ α θ ’ α κ ο ύ τε σίγουρα τον Γουτεμβέργιο μέχρι και τον Ιούνιο. Από κει και πέρα ο υ δ είς γν ω ρ ίζει τ ι μ έλ λ ει γενέσ θαι. Άλλωστε εγώ γενικά μακρόχρονα σχέδια δεν κάνω για τίπ οτε, γ ια τί στον επαγγελματικό μου χώρο το μόνο βέβαιο είναι το αβέβαιο. Μήπως όμως είναι έτσι και στη ζωή; Πάντως το σίγουρο είναι ότι θα τα γιορτάσουμε τα 10 χρόνια με μια ημερίδα και ένα πάρτυ στη Στοά του Βιβλίου και γ ι’ αυτήν τη γιορτή βάζουν το χεράκι τους και το υ ς ευχαριστώ, η ΕΡΑ και προσωπικά ο Γ εν. Δ/νπίς της Γ. Τζανετάκος, το EKEBI και η ΠΟΕΒ. □ ------------------------------------------------------- S ©

ΛΕΞΙΚΟ ; J ^ \ H

N Q N

:

Κ Α ΛΛ ΙΤΕΧ Ν Ω Ν

εκδοτικός οίκος «Μέλισσα» έχοντας πριν είκοσι χρόνια ξεκινήσει μια προσπάθεια σύνοψης της πο­ λύπλευρης καλλιτεχνικής ζωής, θεώρησε επιτακτική την ανάγκη της έκδοσης ενός νέου Λεξικού Ελλήνων Καλλιτεχνών, τετράτομου αυτή τη φορά, δεδομένου ό­ τι η πολύμορφη ανάπτυξη του καλλιτεχνικού κόσμου διαμορφώνει νέες αισθητικές αξίες και επιφέρει σημα­ ντικές αλλαγές στον τρόπο θέασης και προσέγγισης των καλλιτεχνικών δρώμενων.

Ο

Προς τούτο από το 1992 περισσότεροι από 80 ιστορικοί της τέχνης, τεχνοκρίτες, ακαδημαϊκοί, πανεπιστημιακοί, μια μόνιμη συντακτική ομάδα ερευνητών, ιστορικών της τέχνης, φιλολόγων και προγραμματιστών συνεργάστη­ καν για να ανακεφαλαιώσουν και να αξιοποιήσουν διά­ σπαρτες μελέτες, μονογραφίες και δημοσιεύσεις με σκοπό να συγκεντρώσουν και να παρουσιάσουν ένα α­ νέκδοτο και πρωτότυπο αρχειακό και φωτογραφικό υλι­ κό. Το σύνολο των πληροφοριών με την πλούσια εικο­ νογράφηση καλύπτει όλους τους τομείς της εικαστικής δημιουργίας προσφέροντας ένα πανόραμα της ελληνι­ κής τέχνης από τον 16ο αιώνα ως τις μέρες μας, λεξικο­ γραφώντας Έλληνες και Κύπριους καλλιτέχνες, ομογε­ νείς από την Ευρώπη, την Αμερική, την Αυστραλία, αλ­ λά και ξένους που εργάζονται στην Ελλάδα. Κάθε τόμος, 500 περίπου σελίδων, περιλαμβάνει λήμ­

ματα για 1.200 περίπου καλλιτέχνες στα οποία αναφέρεται η καλλιτεχνική τους πορεία, κριτική ανάλυση του έργου τους και η παρουσία τους στον εικαστικό χώρο. Όταν το έργο ολοκληρωθεί, στις 2.000 σελίδες του θα μπορεί κανείς να αναζητήσει το έργο 5.000 καλλιτε­ χνών: ζωγράφων, γλυπτών, χαρακτών, κεραμιστών, σκιτσογράφων, καλλιτεχνών του θεάτρου σκιών, των happenings, των performances, της video art, της computer art, δημιουργούς κατασκευών κ.ά. Η έγκυρη και πολυφωνική πληροφόρηση και η κριτικά τεκμηριωμένη γνώση για τους δημιουργούς και τα επι­ τεύγματα της ελληνικής τέχνης στην ιστορική της πο­ ρεία ως τις σύγχρονες εκφάνεις της καθιστά το Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών- με τη γνώριμη αισθητική αρτιό­ τητα που χαρακτηρίζει τον εκδοτικό οίκο «Μέλισσα» έργο πολύτιμο, απαραίτητο για την πανεπιστημιακή δι­ δασκαλία, την επιστημονική έρευνα, τις βιβλιοθήκες των πνευματικών ιδρυμάτων, των σχολείων, των μου­ σείων, των πινακοθηκών και βοήθημα για μελετητές, ι­ στορικούς τέχνης, σπουδαστές, συλλέκτες και φιλότε­ χνους. Το Λεξικό σύντομα θα κυκλοφορήσει και σε CD-ROM. Η.Π.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΤΣΙΛΙΔΗΣ Μετά τη Βροχή (ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ) Η συλλογή διηγημάτων « Μετά τη βροχή » αποτελείται από έξι διηγήματα. Στα τρία πρώτα ο συγγραφέας, με φόντο τα δύσκολα χρόνια τής πρόσφατης ιστορίας μας, επικεντρώνεται στους απλούς και καθημερινούς ανθρώπους που ζουν τα ίδια τα γεγο­ νότα, αλλά και τις συνέπειές τους, μακριά από τα φώτα και τη θαλπωρή τής δημοσιό­ τητας, μακριά από τις θέσεις τών πρωταγωνιστών. Στα άλλα τρία διηγήματα η έμ­ φαση δίνεται στις διαπροσωπικές σχέσεις και στις εύθραυστες ψυχικές ισορροπίες τής εποχής μας. 0 άνθρωπος κάθε εποχής, ιδιαίτερα της δικής μας, δεν αποτελεί απλώς μέλος τού θιάσου τής ιστορίας, αλλά, κυρίως, μια ξεχωριστή οντότητα που πασχίζει να επιπλεύσει και να επιβιώσει σε μια πραγματικότητα που συνθλίβει.

« Είναι διηγήματα που σου αφήνουν μια βαθειά συγκίνηση. Γραμμένα με λόγο λιτό και σαφή που αναπαριστά με ακρίβεια την ατμόσφαιρα μιας άλλης ή αλλιώτικης εποχής» Σ.Καργάκος

Ταξίδευε με πάντα στην ψυχή σου (ΠΟΙΗΜΑΤΑ) Στη νέα αυτή ποιητική συλλογή τού Μ.Πιτσιλίδη, δεσπόζουσα θέση κατέχει και πάλι η γλώσσα. Η λεκτική επικοινωνία, ξεπερνώντας τη συνήθη χρήση τών λέξεων, προ­ σπαθεί να διαμορφώσει και να εκφράσει τον κόσμο τού ποιητή, σχηματίζοντας τα πλούσια εκφραστικά της μέσα, αναπλάθοντας τις εικόνες της μέσα από τις λέξεις που αποκτούν νέες διαστάσεις. Η ποίηση τού Μ.Πιτσιλίδη δε θητεύει στο ακατανόητο και στο απροσπέλαστο. Υπηρετεί την αισθητική τέρψη και την ψυχική ευχαρίστηση τού αναγνώστη, συνδυάζοντας με τρόπο ίσως μοναδικό, μορφή και περιεχόμενο. «... μια ποιητική δημιουργία που αποτελείται από στίχους σταλαχτίτες και σταλαγμίτες» Σ.Καργάκος « Αν η ποίηση είναι η μετακένωση ενός κόσμου ξαναπλασμένου στα βάθη της ευαισθη­ σίας μας -νοητικής και γλωσσικής- τότε τα γραφτά σας είναι αληθινή ποίηση » Γ.Μπαμπινιώτης

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ ΛΕΩΦ. ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗ! 2, 166 73 ΒΟΥΛΑ. ΤΗΛ. 96 59 935

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: Ε. ΠΟΛΥΖΟΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. ΜΑΡΝΗΣ 5 - ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 52 21 744, 52 27 678

€Π·|κλ«α: ΗΡΑΚΑΗΖ ΠΑΠΑΑΕΞΗΖ

Το παιχνίδι της αγρυπνίας ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΜΕΛΑΣ Μήνα, Κοστονιώτης, 1997. Σελ. 123

Γκόρκας ΣΠΥΡΟΣ ΓΚΡΙΝΤΖΟΣ Μήνα, Πατακης, 1997. Σελ. 354

Τρία διηγήματα αφηγη­

Ο «Γκόρκας» είνα ι το

ματικής και φαντασιακής δύναμης, συνειρμικής γρα­

πρώτο βιβλίο της σύγχρο­ νης τριλογίας του συγγρα­ φέα Σπύρου Γκρίντζου- τα δύο επόμενα είναι το «Πα­ ραλάβατε διορισμόν» και η «Θαλπωρή των κατόπτρων».

φής και, ταυτόχρονα, πειθαρχημένης συναισθηματικότητας. Ο σ υγγραφ έας

Το έργο αναφέρεται στις αρχές του αιώνα, όταν η μεγαλοϊδιοκτησία της υπαίθρου, δηλαδή το τσιφλίκι, απο­ τελούσε έντονο κοινωνικό και πολιτικοοικονομικό θέμα στο οποίο αναφέρθηκαν πολλοί δημιουργοί, και εκείνων αλλά και των επόμενων γενεών και εποχών. Η ιστορία (που παραπέμπει στις αγροτικές εξεγέρσεις του 1910) του αγροτικού γιατρού και της νεαρής δα­ σκάλας αποτελεί μια τραγική περίπτωση για τα ελληνι­ κά λογοτεχνικά χρονικά, έτσι που αν είναι αληθινή και όχι αποτέλεσμα φαντασίας, δίνει ένα στίγμα σημαντι­ κό και ιστορικά καταγεγραμμένο. Αποκαλυπτικό, εν κατακλείδι, μυθιστόρημα, το οποίο γραμμένο με έντο­ νη ψυχολογική περιγραφή και αφηγηματική τεχνική, α­ ποκτά αξία κλασικού έργου, γ ι’ αυτό και τιμήθηκε δι­ καίως με το βραβείο «Μενέλαος Λουντέμης». Χρ. Παπαγεωργίου

γνωρίζει άριστα πώς να ξε­ τυλίγει το νήμα της διήγη­ σής του με ένταση και πάθος μέσα από το λαβύρινθο των τοπίων της φαντασίας του. Αξιοθαύμαστο το δεύτερο διήγημα «Πάρε με μαζί σου όταν φύγεις», ένα είδος φανταστικής αναπλάσεως του θανάτου του Σολωμού, που ξαφνιάζει με τη διακειμενι­ κή του φύση και την παράλληλη συμπόρευση χρονι­ κών στιγμών. Το γλωσσικό αισθητήριο του διηγηματογράφου είναι εξίσου ενδιαφέρον και μέσα του τα γλωσσικά παιχνί­ δια και οι συναισθηματικές αντιπαραθέσεις δημιουρ­ γούν μια ατμόσφαιρα έντασης και μυστηρίου που ανα­ καλεί στη μνήμη τα διηγήματα του Πολυλά, του Βιζυηνού και του Παπαδιαμάντη. Δεν πρόκειται απλώς για πρώτο βιβλίο ούτε αναμφίβο­ λα για πρωτόλειο· είναι πρώτης τάξεως αφηγηματική δεινότητα που αδημονούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξή της. Β. Καραλής

μ ό λ ις κ υ κ λ ο φ ό ρ η ι

Το τραγούδι της ψ υ χή ς

Α υ τόχ« ρ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ Μήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Ιϊλ. 388

ΜΙΧΑΗΛ ΜΗΤΣΑΚΗΣ Μήνα, Ιστός, m s. Ιελ. 72

Το αν πρόκαται για μια ι­

Ο Αυτόχορας του Μ. Μητσάκη, ο οποίος εξακολου­ θεί να παραμένει άγνωστος στο ευρύτερο κοινό, είναι η πέμπτη έκδοση που πραγ­ ματοποιείται μέσα σε δέκα χρόνια. Έχει όμως μια ση­ μαντική διαφορά από τις υ­ πόλοιπες: αναπαράγει το κείμενο από ένα χειρόγραφο του Μητσάκη που φυλάσσεται στο ΕΛΙΑ και, συνεπώς, είναι η πλέον αξιόιπιστη όσον αφορά την ορθογραφία και τη στίξη του κειμένου. Βεβαίως, επειδή το χειρό­ γραφο αυτό δεν είναι το τελικό που δημοσιεύτηκε στην Ακρόπολη το 1895, υπάρχει η πιθανότητα να υ­ πάρχουν κάποιες αποκλίσεις σε σχέση μ’ αυτό - που πλέον είναι πολύ δύσκολο ίσως να επισημανθούν. Εί­ ναι όμως εξίσου βέβαιο ότι κάποια λάθη, οφειλόμενα σε παραδρομή του τυπογράφου ή του εκάστοτε διορ­

ΛΥΤΟΧΕΙΡ

στορία πέρα για πέρα αλη­ θινή - όπως μας πληροφο­ ρούν τα λίγα λόγια στο οπι­ σθόφυλλο του βιβλίου - εί­ ναι κάτι που αφορά τον συγγραφέα, το περιβάλλον του και ίσως κάποιους ανα­ γνώστες με τάσεις περιέργειας. Το σίγουρο είναι πως ο Λεονάρδος, στο νέο του μυθιστόρημα, μας παραδίδει προς αναγνωστική τέρψη μια ηρωίδα που θα ’θελαν πολύ, πριν απ’ αυτόν, να πλάσουν άλλοι συνάδελ­ φοί του συγγραφείς. Μια ηρωίδα που επισκιάζει τα γεγονότα και τους άλ­ λους ήρωες του βιβλίου, που δεν υποχωρεί προ ουδενός προσώπου και ουδεμιάς κατάστασης. Μια δυναμική γυναίκα στις ταραγμένες δεκαετίες του αιώνα μας, ανάμεσα στο ‘20 και το ‘60, που αντιπαρατίθεται με τα πρότυπα και τα καθιερωμένα της εποχής

#

της. Έτσι, λοιπόν, τη συναντάμε λίγο πριν τη Μικρασιατική καταστροφή, στο Κορδελιό, να βιώνει το θάνατο μέσα απ’ το χαμό του πατέρα της και ταυτόχρονα να παίρ­ νει την απόφαση, που θα χαράξει τη μοίρα αυτής και της οικογένειάς της. Την ακολουθούμε στην Αλεξάνδρεια, εκεί όπου οι ελ­ λείψεις είναι ραγδαίες και καταλυτικές. Θα σηκώσει το βάρος των επιλογών της, θα παλέψει και θ’ αγωνιστεί να ξεφύγει απ’ τη μιζέρια. Θα τα καταφέρει αφού η τύχη βοηθά τους τολμηρούς. Θα αποκομίσει πλούτη, θα ζήσει κοσμική ζωή και την αποδοχή των γύρω της, μα πάνω απ’ όλα θα αποκτή­ σει πείρα, ωριμότητα, πλούτο ψυχής. Θα φύγει απ’ αυτή τη ζωή έχοντας φτάσει στην Ιθάκη της και έχοντας χιλιοτραγουδήσει το τραγούδι της

θωτή, όπως το «τα καράβια εσιγκινούντο» αντί του ορ­ θού «τα καράβια εσιγοκινούντο», έχουν διορθωθεί. Πόσο σημαντική είναι η ορθογραφία, η στίξη αλλά και η διάταξη του κειμένου στο χαρτί για τη λογοτεχνία, είναι γνωστό. Πόση σημασία είχε για την ιδιότυπη γραφή του Μητσάκη, φαίνεται από τα λόγια του Παλαμά, όταν έστειλε στο Νουμά προς δημοσίευση δύο κεί­ μενα του Μητσάκη: «παρακαλώ το Νουμά να φυλάξει ευλαβητικά και την ορθογραφία του χειρογράφου. Όλα έχουν το λόγο τους και δείχνουν κάτι». Ως εκ τούτου, είναι πολύ σημαντικό ότι, μέσα από την έκδοση αυτή, ο αναγνώστης, εκτός από το πνεύμα, προσεγγίζει και το γράμμα της νουβέλας του Μητσά­ κη. Ο στοχασμός για τη μοίρα των αυτοκτόνων που η ζωή τούς προσπερνά ορμητική, για τη μοίρα των μο­ ναχικών ξένων που παραμένουν μόνοι και στο θάνατο, διατηρεί όλη του τη ζωντάνια και αναδεικνύει το ταλέ­

ψυχής της.

ντο του Μητσάκη. Χρ. Παπαγεωργίου

μό λ ις κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ α ν

Τ. Δημητρούλια

Εγώ που δε γνώρισα τους άντρες ΙΑΚΛΙΝ ΧΑΡΠΜΑΝ Μτφρ.\ Σπίλβο Πραοοου Μήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 206

Morbus Kitahara ΚΡΙΣΤΟΦ ΡΑΝΣΜΑΓΕΡ Μτφρ:. Ιάκωβος Κοπερτί Μήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 366

Δύσκολο και σχεδόν α ­ π ρ όσ ιτο μυθισ τό ρη μα, προορισμένο να βραβευ­ τ ε ί και να μελετηθεί παρά να διαβαστεί για την απλή χαρά τη ς ανάγνωσης. 0 συγγραφέας πλέκει αναμ­ φίβολα ένα πυκνό και σχε­ δόν αδιαπέραστο κείμενο ψυχολογικών και φιλοσο­ φικών αναφορών που γίνεται κάποτε αλληγορικό και άλλοτε πολιτικό κατά τρόπο αδιαφανή και κρυπτικό. Ίσως φυσικά εδώ να βρίσκεται και η γοητεία του έρ­ γου: η αοριστία του ιστορικού περίγυρου, μια ομι­ χλώδης υπερατλαντική Βραζιλία, το περίεργο σκηνι­ κό του Βάλτου με το Βασιλιά των Σκύλων να θυμάται το στρατόπεδο συγκέντρωσης και, τέλος, η περίερ­ γη αρρώστια που θολώνει το βλέμμα, όλα συμβάλ­ λουν στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας σκοτεινής, γεμάτης φαντάσματα, σκιές και άσαρκους εφιάλτες. Μοναδικός χειρ ιστής της αφήγησης ο Ρανσμάγερ κατορθώνει να πείσει τον αναγνώστη με τη δύναμη του λόγου του να συνεχίσει την ανάγνωση και να τον ακολουθήσει στην περιπλάνησή του στο ονειρικό το­ πίο των προσωπικών μας φόβων. Το μυθιστόρημα εί­ ναι σημαντικό και ενδιαφ έρον προαπαιτεί επιμονή και υπομονή από τον αναγνώστη και όποιος δεν δια­ θέτει αυτές τις αρετές, καλό θα ήταν να μην ξεκινή­ σει να το διαβάσει. Φανταζόμαστε την εξάντληση του μεταφραστή, αφού είχε να αντιμετωπίσει ένα τέ­ τοιο κείμενο.

Η μυθολόγηση της γυναι­ κείας εμπειρίας έχει λάβει στις μέρες μας ανησυχητι­ κές διαστάσεις λογοτεχνι­ κής επιδημίας. Ενώ το ερώ­ τημα της θηλύτητας παρα­ μένει αναπάνπττο και άλυτο, ο τρόπος που μεταποιείται λογοτεχνικά παραμένει ανεπαρκής και οπωσδήποτε αμετάδοτος. Ο αναγνώστης του μυθιστορήματος της Χαρπμάν έχει την αίσθηση ότι το όλο έργο αποτελεί μια οπισθοδρόμη­ ση σε σχέση με τα μυθιστορήματα της Βιρτζίνια Γουλφ, της Γκέτρουντ Στάιν και της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. Ο λόγος είναι προφανής: το κείμενο είναι ένας δραματικός μονόλογος παρά μυθιστορηματική αφήγηση. Η ψυχαναλύτρια συγγραφέας του γνωρίζει τις τεχνικές, τα σύμβο­ λα και τις συμβάσεις μιας παράδοσης, την οποία εκλαϊ­ κεύει και σχεδόν αποσυναρμολογεί. Λίγος εφιαλτικός Κάφκα, λίγη παροξυσμική Γουλφ, πολ­ λή ερωτική αμφιρρέπεια, ένα πονηρό παιχνίδισμα των ματιών και ο αναγνώστης ερεθίζεται αισθησιακά, αλλά δεν ικανοποιείται αισθητικά. Το έργο χαρακτηρίζεται α­ πό κοινοτοπίες και αδυναμίες που το καθιστούν ένα εύπεπτο λάίκό-ψυχολογικό μυθιστόρημα. Ίσως μάλιστα και σε αυτό το επίπεδο να κρύβεται η κάποια αξία του. Β. Καραλής

Η πόλη της «ρήνης ΑΝΤΡΕΑ ΝΤΕ ΚΑΡΛΟ Μτφρ:. Μνα Τοχμοζίδου Μήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 376

Β. Καραλής lU p ic p y o μυθιστόρημα που αφ ήνει σε αμηχανία τον αναγνώστη του για το κατά πόσο έχει κάποια λο­ γοτεχνική αξία ή για το αν αποτελεί ένα ακόμη δείγ­ μα μεταμφ ιεσμένου λ α ϊ­ κού μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας γνωρίζει να ελίσσεται με επιτυχία α­ νάμεσα στα λογοτεχνικά είδη, το προσωπικό απομνημόνευμα, το δραματικό έργο, το παιδαγωγικό μυ-

2 ©-

κυκλοφ όρησαν

θιστόρημα, ακόμα και το αυτοβιογραφικό δοκίμιο. Η τεχνική της αφήγησής του είναι σύνθετη και πολυ­ διάστατη, ενώ σε ορισμένες σελίδες υψώνεται σε αυτό που κατά παράδοση αποκαλούμε αληθινή τ έ ­ χνηΆλλοτε πάλι ακολουθεί την πεπατημένη των γνω­ στών συνταγών καταστρέφοντας τη δύναμη και την ψυχολογική ακρίβεια του λόγου του σε κοινοτοπίες. Π αρ’ όλα αυτά, ο αναγνώστης βρίσ κεται από τ ις πρώτες σελίδες μέσα στο δίχτυ μιας πολυεπίπεδης αφήγησης, γοητευτικής και παράλληλα κουραστι­ κής. Άνισο έργο, επομένως, που τα χάρισματά του γίνο­ ν ται ελαττώ ματα και τα ελαττώ ματα χαρίσματα. Ίσως τελικώς αυτή η απορία, η έλλειψη πόρου μέσα από τις περίτεχνες δομικές του συμβάσεις να αποτε­ λεί και την οριστική εντύπωση του αναγνώστη.

ακούγονται γλυκερές και ελαφρώς παιδιάστικες. Η φ ιλοδοξία του συγγραφέα, ωστόσο, να χαρτογρα­ φήσει αυτήν την τεράστια περιοχή του ανθρώπινου λόγου είναι αξιοθαύμαστη και σημαντική. Το μόνο που μένει να ρωτήσουμε στο τέλος είναι σε ποιον συγκεκριμένο άνθρωπο αναφέρεταί' υπάρχει ένα συγκεκριμένο άτομο ή η καθολική ανθρωπότη­ τα; Ο Ντ’ Ορμεσόν μιλάει για την ανθρωπότητα· πού θα βρούμε αυτή τη μαγευτική αφαίρεση, είναι μια άλλη υπόθεση. Ίσως θα έπρεπε να κοιτάζει περισσότερο γύρω του, και λιγότερο στα μουσεία ή, ακόμα χειρό­ τερα, μέσα του. Η ιστορία είναι αφήγηση ανθρώπι­ νων πράξεων και όχι φαντασιοκοπημάτων καλλιτε­ χνικής αληθοφάνειας. Β. Καραλής

Β. Καραλής

BMuamsca Συνοπτική Ιστορία του Παντός IAN NT ΟΡΜΕΣΟΝ Μτφρ.: Αχ/ΑΑέος Κυρ/σϋτίδι/ς Μήνα, Καοτανιώτης, 1997. ΣεΑ.398

Αυτό που εντυπωσιάζει στο «μυθιστόρημα» είναι κατ’ αρχήν ο μόχθος και η ευσ το χ ία επ ιλογώ ν του μεταφραστή, η ικανότητά του να μετα π λά θ ει το πρωτότυπο σε ζω ντανά και πολυδιάστατα ελληνικά. Το ίδιο το έργο είναι ένα περίεργο μίγμα εσωτερικής βιογραφίας της ανθρω­ πότητας, μια πτήση πάνω από την ανθρώπινη ιστο­ ρία, που τέμνει τα λογοτεχνικά είδη και δια λύει τις καλλιτεχνικές βεβαιότητες. Πρόκειται μάλλον για ένα δοκίμιο μεταφυσικής πάνω στην ανθρώπινη ιστορία, γεμάτο παρατηρήσεις, στο­ χασμούς και διαπιστώσεις, που ενίο τε λάμπουν με την αυθεντικότητά τους και άλλοτε καταβαραθρώνο­ νται από την κοινοτοπία του ς. Η πολυμάθεια του συγγραφέα παραμένει πολλές φορές χωρίς κεντρική εστία, διατρέχοντας τους αιώνες και τις εποχές με εξαπλουστευτική άνεση και με πολύμορφη φαντασία. Το «μυθιστόρημα» επιχειρεί να μας προσφέρει μια νέα φιλοσοφία της ιστορίας, μια νέα θεωρία για την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Δεν πετυχαίνει πάντο­ τε, αφού οι γενικεύσεις και οι καθολικές αρχές του

μόλις κυκλι

Απόβαρο Θ.Π. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. ΣεΑ. 70

Ποίηση που ανασκάπτει το ν εαυ τό της, με προεξάρχον τ ο υγρό στοιχείο «τη γλώσσα που μιλούν τα δέντρα I η θάλασσα έμαθε απ' τ ις ρ ίζες τους». Ανα­ μνήσεις και φευγαλέες ει­ κόνες, «τ ις π όρ τες τους θυμάσαι ακόμα I μ ε τα μικρά τους ονόματα», το ά­ νοιγμα της πτήσης και ο χρόνος μέσα από το ισομοίρασμα της μέσης ηλικίας, το κάδρο της ζωής όπως χαρ άζεται στη μέση «ο χρόνος προσθέτει χρόνια στους ανθρώπους I και τ ' α φ αιρ εί συγχρόνως», η βιολογία του χρόνου που ανακυκλώνει την ομορφιά και οι λέξεις που γερνούν και ρίχνουν τις σκιές τους στο μέλλον. Ιδιότυπος λυρισμός, αναπόληση και νο­ σταλγία σε ένα ισόρροπο ποιητικό μίγμα που ζυμώ­ νεται με πρώτη ύλη τα μεγάλα θέματα του έρωτα, της γέννησης και του θανάτου και πενθεί για μια χα­ μένη, ανεπιστρεπτί, αθωότητα. Α. Σταμάτης

-2 ®

Οσημέραι ΤΑΣΟΣ ΚΑΠΕΡΝΑΡΟΣ Μήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 46

Ό σημέραι

Αυτή είναι η τέταρτη ποιη­ τική συλλογή του Τάσου Καπερνάρου. Ποίηση χαμηλό­ % φωνη, όπου συνήθως μέσα από έναν ρεαλισμό προβάλ­ λεται το αναπάντεχο, η άλ­ λη όψη του νομίσματος. Η εικόνα είναι η αφετηρία και από κει ξεπηδούν οι λέξεις. Μέσα σε μιαν ατμόσφαιρα ε­ ρωτισμού, με ψιθυριστούς υπαινιγμούς και χαμηλό φω­ τισμό, ο Κύριος Γκόρντον και η Δεσποινίς Φίλιπς, ένα ι­ πτάμενο μυρμήγκι και μια πιστή καρέκλα, σύντροφοι των μορφών (της μορφής) του ποιητικού έργου, τον πα­ ρακολουθούν όπως βιώνει τη ζωή σαν έναν εξαναγκα­ σμό ('... πεσμένοι στα τέσσερα I βόσκουμε λαίμαργα I τον χλοοτάπητα I της εύφορης εταιρίας...), όπου μόνον ο έ­ ρωτας έτσι όπως εμφανίζεται ρευστός, με τη μορφή μι­ κρών στιχουργικών σταγόνων μοιάζει να είναι η λύτρω­ ση. (... Τι ποδόλουτρο κι αυτό! I Κι όχι επειδή τζάμπα ή­ ταν το σαπούνι I και απαλά σαν χάδι τα μαλλιά της...) Ποίηση με προσωπικό στίγμα, στάση μιας περιπέτειας εν εξελίξει. Α. Σταμάτης

Μουζικούλες ΗΜΑΣ ΛΑΓΙΟΣ Μήνα, Ερατώ, 1997. Σελ. 41

λέξεις σε ρυθμικά σχήματα. Αλλά και η σολωμικής κατα­ γωγής εικόνα των φίλων που μετριούνται στα δάχτυλα, συμβολισμός εξαιρετικής ισχύος που απασχόλησε και πρόσφατα τον Βύρωνα Λεοντάρη. Ο απολογισμός, το ζύγιασμα, δυο χρόνια πριν το 2000, φαίνεται πως δεν α­ φήνει την ποίηση ασυγκίνητη. Α. Σταμάτης

Ιδεογράμματα ΑΡΓΥΡΗΣ ΧΙΟΝΗΣ Χοϊκού και Ιάνκα Αθήνα, Τατραμάκια, 1997. Σελ. 26

ΟΈλληνας αναγνώστης της ποίησης είναι λίγο πολύ εξοικειωμένος με την τεχνι­ κή των χαϊκού (ιαπωνική στιχουργική φόρμα που απαρ­ τίζεται από στίχους των 5, 7 και 5 συλλαβών), είδος στο οποίο έχουν επιδοθεί και αρκετοί Έλληνες ποιητές. Τα τάνκα, όμως, που γράφει στη συλλογή αυτή ο Αργύρης Χιόνης, είναι λιγότερο γνωστά. Πρόκειται για μια ιαπωνικής προέλευσης στιχουργική που συντίθεται από 31 μόρια (συλλαβές) σε στίχους των 5, 7, 5, 7 και 7 συλλαβών. Επιτρέπονται υπερσυλλαβικοί αλλά όχι υποσυλλαβικοί στίχοι. Οι τρεις άνω γραμμές (κάμι νο κου) και οι 2 κάτω (σίμο νο κου) σε αρκετές περιπτώσεις, όπως στους στίχους του Χιόνη, είναι διαχωρισμένες. Ο ποιητής ισορροπώντας στέ­ ρεα και στα δύο είδη αποδίδει τη γνωστή του εικονοποιία που συναντάμε και στις ποιητικές του συλλογές σε ε­ λεύθερο στίχο.

Ο Η λίας Λ ό γ ιο ς μοιάζει να διασχίζει το ποτάμι των λέξεων και των εικόνων με άνεση και στις συχνές του στάσεις να αλιεύει από το βυθό εικόνες μυστικές, στο­ λισμένες με την ιδιότυπη χλωρίδα της τόσο προσωπι­ κής του γλώσσας. Ασκήσεις ύφους και ομοιοκαταληξίας με αναπάντεχα αποτελέσματα, με σχόλιο πάνω στην ίδια την κατασκευή (... Αυτό το δήθεν ποίημα παρομοιάζει με σονέτο...), η μοίρα, αν και μη-ευκλείδεια υπακούει στο πρωταρχικό σχήμα (... Κύκλος/Αυτό είναι η ζωή, όχι το να διαβαίνεις ίσιο κάμπο...). Συγκινητική είναι η ελεγεία μιας αέναης εφηβείας μέσα από την όψη του θεόμορφου τρομοκράτη στα μέτρα μιας μουσικής που ισορροπεί τις

m-

Α.Σταμάτης

Φ ορτίο ΔΗΜΗΤΡΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 98

Αυτή «'ναι η έκτη ποιητι­ κή συλλογή της Δήμητρας Χριστοδούλου. Στους στί­ χους της κυρίαρχα θέματα είναι η φύση (... Όποιος νο­ μ ίζει ότι δεν μπορεί η θά­ λασσα I Να γ ίν ει μάνα I Έχει σ φαίρα ξεχασμένη

μόλις κυκλοφόρησαν

στο θώρακα... I ... Πεθαίνοντας το γιγάντιο πεύκο I μου έγνεψε να πάω κοντά του...), μια άχρονη Ιστορία («Ημέρες δόξας»), ο καθημερινός άνθρωπος και τα πάθη του, η ζωή στην επαρχία (... Λησμονούσε I Κι άκουγε που γαβγίζανε δεμένα I Των μεθυσμένων σκυ­ λιά...), μύθοι με στοιχεία επικαιρικών παραβολών (Σύ­ ρανε τον υπέργηρο μονάρχη ως το θρόνο / Τον κάθι­ σαν. Στερέωσαν το ένα χέρι του / Πάνω στο γύπα. / Το άλλο το 'κρυψαν στις γούνες του. / Δεν είχε πια όλα του τα δάχτυλα...). Ενδιαφέρον έχει το υγρό στοιχείο σαν ένας συμπυκνωμένος μετρονόμος του Χρόνου (... Εκείνου τ ’ άνοα μάτια ήξεραν / Να μετρούν σταγόνα σταγόνα I Το πέτρωμα του νερού...). Ποίηση μελωδική, με κατανοητά στέρεα σχήματα, την οποία διατρέχει έ­ νας τόνος νοσταλγίας, αναπολώντας μιαν αθωότητα, που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Α. Σταμάτης

mm] tuotraaffl Οι γόμοι του Ουρανού και της Κόλαοης W/LLM/W BLAKE Μτφρ./Βσαγωγή/1ημέΐώσέη Χέρι;ς Βλσβ/ονός Μήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ. 110 «Οι Γόμοι του Ουρανού και της Κόλασης» ξεχω­ ρίζουν από το corpus των έργων του Μπλέηκ, μια και πρόκειται για μια σύνθεση γραμμένη κυρίως σε πρό­ ζα, με στόχο να κρυσταλ­ λώσει το καλλιτεχνικό και φιλοσοφικό credo του οραματιστή ποιητή, που λοιδωρήθηκε στην εποχή του για να καταξιωθεί αργότερα σαν ένας από τους μείζονες, αν όχι ο μείζων ποιητής της αγγλικής λογοτεχνίας. Το βιβλίο ανοίγει με μία «Σύνοψη», που θεωρείται το πρώ­ το ποίημα σε ελεύθερο στίχο στην αγγλική γλώσσα, και κλείνει με το «Τραγούδι Ελευθερίας» που παρου­ σιάζει την ανατροπή, μέσω της φαντασίας, κάθε μορ­ φής θρησκευτικοπολιτικής τυραννίας. Στο ενδιάμεσο έχουμε μια ριζοσπαστική ανάγνωση του «Paradise Lost» του Μίλτον, τις «Αξιομνημόνευτες Φαντασιώ­ σεις» και τις «Παροιμίες της Κόλασης», εβδομήντα ιδι­ αιτέρως οξείς αφορισμούς. Οι εκδόσεις Νεφέλη πα­ ρουσιάζουν ένα βιβλίο-κομψοτέχνημα που περιλαμβά­ νει τις 27 έγχρωμες χαλκογραφίες του πρωτοτύπου,

μόλις κυκλι

μαζί με μια κατατοπιστική εισαγωγή του Χάρη Βλαβιανού, ο οποίος έκανε και την εξαιρετική μετάφραση. Α. Σταμάτης

Κατάη EZRA POUND Έισαγωγή-Μετάφραση·. Τάκης Μενίράκοο, Μήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 70 Μετά το θάνατο του μεγά­ λου σινολόγου Έρνεστ Φενολόζα, η χήρα του Μαίρη παρέδω σε στον Πάουντ δεκαέξι χειρόγραφα σημει­ ωματάρια του συζύγου της, με τη βεβαιότητα πως θα μπορούσε να τα αξιοποιήσει μια και το έως τότε έργο του είχε συγγένειες με την τέχνη του Ιμαζισμού. Οι σημειώσεις έφεραν τον ποιητή κοντά στο όραμά του για την ποίηση, που ήταν απομάκρυνση από τις ε­ πιβεβλημένες μετρικές φόρμες και τον εύκολο συναι­ σθηματισμό και προσήλωση στη λειτουργία της εικό­ νας. Ο Πάουντ επέλεξε δεκαεπτά ποιήματα και έδωσε στη συλλογή τον τίτλο Κατάη, που είναι η αρχαία ονο­ μασία της Κίνας. Αργότερα προσέθεσε ένα ακόμα, το «Στην όχθη του ποταμού των αστεριών». Στα ποιήματα εμφανής είναι η καταγωγή από τον κινέζικο λυρικό λό­ γο, μέσα από τον οποίο όμως διακρίνεται έντονη η σφραγίδα του μεγάλου ποιητή. Άρτια μεταγραφή με ευαισθησία και πληρότητα από τον Τάκη Μενδράκο.

Α. Σταμάτης

Γλυκεία μου Λούλα ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Μήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 266

Ρ ι τ ε ο ς; Γ λυκ ε ία μ ο υ

Για την έβδομη επέτειο α­ πό το θάνατο του Γιάννη Ρίτσου, η ανιψιάτου Δέσποινα Γλέζου παρέδωσε στη δη­ μοσιότητα την αλληλογρα­ φία του με τη μητέρα της, α­ δελφή του ποιητή, Λούλα. Ο

Α οϋλα is

·

■SO

Γιάννης Ρίτσος είναι εξόριστος (1949-1952) και οι επι­ στολές είναι στην ουσία δελτάρια των δέκα γραμμών λόγω λογοκρισίας. Η αγάπη του ποιητή για την αδελφή του είναι γνωστή, έ­

ναι τα πολυπληθέστερα), «Τα συναφή» (ματιές και παρα­ τηρήσεις, πέρα από τη μουσική, στον κόσμο της παρά­ δοσης), «Θεσσαλικά» (κλείνουν με τη χρήσιμη στις πλη­ ροφορίες της «Δισκογραφία δημοτικών τραγουδιών δυ­

χει αποτυπωθεί με την πιο σπαρακτική τρυφερότητα στο Τραγούδι της Αδελφής μου. Οι σύντομες αυτές επιστο­ λές παρουσιάζουν όμως μια άλλη πλευρά της αγάπης των δύο αδελφών, την καθημερινή και δύσκολη. Ο ανα­

τικής Θεσσαλίας»). Η μητέρα του, λέει ο συγγραφέας, σχεδόν ως τα γερά­ ματά της (πέθανε «στα ενενηντατρία της χρόνια») «τρα­ γουδούσε με πολύ μεράκι και μ’ ένα ήρεμο πάθος». Ακριβώς μ’ αυτά τα δύο πολύτιμα στοιχεία έχει γραφτεί και το βιβλίο, που περιέχει και σχετική βιβλιογραφία, κα­ θώς κι ένα «φωτογραφικό παράρτημα», με φωτογρα­ φίες μουσικών οργάνων, οργανοπαικτών και τραγουδι­ στών, σημαντικών μορφών της μουσικής λαογραφίας, μουσικών και μουσικοχορευτικών σκηνών.

γνώστης εικάζει τις επιστολές της Λούλας μέσα από τα λεγάμενα του ποιητή. Στις επιστολές του ποιητή, η α­ δελφή του είναι ο άνθρωπός του, είναι η μητέρα - με ό­ λη τη σημασία της λέξεως. Μέσα στις δέκα γραμμές του δελταρίου, η Δούλα χωράει όλη τη φροντίδα, την έγνοιά της και τον καημό της απουσίας. Ο ποιητής όλη την ευ­ γνωμοσύνη, την αγάπη, την πίκρα και τη μοναξιά του, ό­ λη την γκρίζα καθημερινότητα που προσπαθεί να φωτί­ σει για ν’ αντέξει. Το καλυβάκι, η ακροθαλασσιά, το παλ­ τό, το χαρτί ακουαρέλας, ο αγέρας, όλα γίνονται επιστο­ λή - κι η επιστολή, φορές-φορές, ποίημα. Είναι βέβαιο, ότι σε πολλές επιστολές κυριαρχεί η επα­ νάληψη, που χαρακτηρίζει την καθημερινότητα. Όλες μαζί όμως συγκροτούν ένα σώμα κειμένων, από το ο­ ποίο αναδύεται γνήσια η παρουσία του ποιητή. Κι αυτόν τιμάμε. Τ. Δημητρούλια

Για τη λαϊκή μουσική μας παράδοση ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΙΙΑΝΑΣ Μικρά μεΚετήματα Μήνα, Τυπωβήτω-ΓιώργοςΔορδονός, 1997. Σελ. 376.

Ένας απ’ τους καλύτερους φιλολόγους της σειράς του, ευαίσθητος ποιητής τεσσά­ ρων συλλογών, ο Θεσσαλός κ. Ν. Μπαζιάνας, μελετά πα­ ράλληλα ή μάλλον βιώνει μια ζωή την παραδοσιακή λαϊκή μουσική, για την οποία ήταν υπεύθυνος επί μια δε­ καετία περίπου σε σχετικές εκπομπές της ΕΡΤ1. Πέντε χρόνια θήτευσε δίπλα στο Σίμωνα Καρά. Ομολογεί πως την αγάπη του στο δημοτικό τραγούδι ο­ φείλει στη μάνα του, στην οποία και αφιερώνει το βιβλίο. Το αποτελούν περισσότερα από 30 κείμενα, που εκφρά­ ζουν την πολύχρονη ενασχόλησή του με τη λαϊκή μουσι­ κή. Τα διαιρεί σε τρεις ομάδες: «Μουσικοχορευτικά» (εί­

Μ.Γ. Μερακλής

Περιβάλλον και Συνείδηση στην Αρχαία Ελλάδα ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Μήνα, ΑρσενΟηι;, 1997. Σίλ. 112 Όσο πλησιάζει ο αιώνας στη δύση του όλο και περισ­ σότερο αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος, από τη μια πλευ­ ρά, ότι χρειάζεται όραμα και προοπτική για το μέλλον, κι από την άλλη, ότι αν αυτό το όραμα δεν έχει σχέση με την οικολογική οπτική τόσο περισσότερο το ζήτημα της ίδιας του της επιβίωσης οξύνεται. Όπως θα έλεγε ο Ε. Morin, οι συγκεκριμένες διαδικασίες και διεργασίες για την οικολογικοποίηση της σκέψης του ανθρώπου τίθενται πλέον ως επιτακτική ανάγκη για την «εκτίναξη της ανθρωπότητας». Μιας σκέ­ ψης στην οποία, πάλι σύμφωνα με τον ίδιο, ανάμεσα στ’ άλλα θα πρέπει να αναδυθεί το παρελθόν ως κριτικό πλέον γεγονός ερμηνευμένο και ενσταλαγμένο στη σύγ­ χρονη αναγκαιότητα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο κινείται τού­ το το βιβλίο. Το περιεχόμενό του αναφέρεται στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη μυθική και λογική πρόσληψη του περιβάλλοντος. Ενός περιβάλλοντος που είχε κατα­ στραφεί πολλαπλώς τα αρχαία χρόνια, ιδίως προς το τέ­ λος της δεύτερης π.Χ. χιλιετίας. Η ανάμνηση τέτοιων κα­ ταστροφών πέρασε μέσα από θεμελιώδεις έννοιες και μύθους και μετουσιωμένη ως οικολογική συλλογιστική,

μόλις κυκλοφόρησαν

με προεξάρχον το «μυθικό» στοιχείο, λειτουργεί ως πρό­ ταση για μια διαφορετική αντιμετώπιση της σημερινής οικολογικής κρίσης. Κοντολογίς, πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα εργασία, η οποία συμβάλλει σε μια άλλη οπτική ερμηνείας των σύγ­ χρονων οικοκαταστροφών καθώς και της αντιμετώπισής τους. Γ. Παπαδάτος

Εθνικός δρυμός, το φαράγγι της Σαμαριάς ΑΣΤΕΡΙΟΣ 7ΑΧΑΡΗΣ Μήνα, Μπόστας-Πλέσσας. 1997. ϊελ. 182 Φ α ρ ά γ γ ι Σ α μ α ρ ιά ς. Ίσως το σήμα κατατεθέν της Κρήτης. Χιλιάδες είναι αυτοί που το επισκέπτονται κάθε χρόνο για να απολαύ­ σουν τη μοναδικότητα ενός δρυμού που η ομορφιά και ο πλούτος του το κατατάσ­ σουν σ’ ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της φύσης παγκοσμίως. Με πλούσιο φωτογραφικό υλικό κι άφθο­ νες πληροφορίες. Ο συγγραφέας (δασολόγος στο επάγγελμα) Α. Ζάχα­ ρης προσφέρει έναν οδηγό που παρόμοιό του, αν μη τι άλλο, θα έπρεπε να είχε φροντίσει να δώσει εδώ και καιρό η πολιτεία. Όμως έχει άλλες έγνοιες, όπως λ,χ. τη μετατροπή των δασικών εκτάσεων σε βοσκοτόπους και τη νομιμοποίηση των αυθαιρέτων. Πού καιρός για τέτοια... Ν. Μολυβιάτης

Συνεκπαίδευση παιδιών με ή χωρίς προβλήματα μάθησης και συμπεριφοράς Ε. ΤΑΦΑ (IΕπιμέλεια) Μήνα, ΕλληνικόΓράμματα, 1997. Σελ. 416 Α ν η οικουμενικότητα με ανθρώπινο πρόσωπο, και όχι με τ ις προδιαγρα­

μόλις κυκλοφόρηι

φές της επιταχυνόμενης παγκοσμιοποίησης, θα είναι το κύριο ζητούμενο του αιώνα που έρχεται, τότε σί­ γουρα η αποδοχή της διαφορετικότητας του Άλλου θα κατέχει μια κεντρική θέση σ’ αυτή τη συλλογιστι­ κή. Μια διαφορετικότητα που θα οικοδομείται και μέ­ σα σε ένα «Σχολείο για όλους», το οποίο θα διέπεται από τις αρχές της ισοτιμίας, της συνεργασίας, της αλληλεξάρτησης και της αλληλοαποδοχής. Στο συ­ γκεκριμένο βιβλίο παρουσιάζονται μελέτες ειδικών επιστημόνων, Ελλήνων και ξένων, οι οποίες πραγμα­ τεύονται ιδεολογικές συνιστώσες ενός τέτοιου σχο­ λείου σχετικές με την υλική υποδομή και την οργά­ νωσή του, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, τη σημασία εφαρμογής πρότυπων προγραμμάτων. Επί­ σης περιέχονται διάφορες εφαρμοσμένες μέθοδοι, αλλά και στοιχεία που έχουν σχέση με τη συνεκπαί­ δευση των παιδιών στις ΗΠΑ, τις αναπαραστάσεις των εκπαιδευτικών, τις δυνατότητες των παιδιών και των χαρακτηριστικών ειδικών δυσκολιών τους. Είναι ένα βιβλίο χρήσιμο στην ελληνική βιβλιογραφία - δεν υπάρχουν άλλωστε κι αρκετά - που κομίζει αρ­ κετά νέα δεδομένα. Γ. Παπαδάτος

Συντακτικό ΕΛΕΝΗ ΔΕΛΙΑΛΗ-ΔΑΠΗ Αναλυτικό ευρετήριο λέξεων και πραγμάτων του Αχιλλέα Τζύρτζανου, Νεοελληνική Σύνταξις (της κοινής δημοτικής). ΕποπτείαΜιχ. Ιετάτος. Θεσσαλονίκη, Πανεπιστήμιο Θεσσα­ λονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ιδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη, 1997. Σελ. 132 Το Σ υντα κ τικ ό του Αχ. Τζάρτζανου αποτελεί σημαντικό βοήθημα στη διδα­ σκαλία, εκμάθηση και έρευνα της γλώσσας μας. Για τους μελετητές της νέας ελληνικής το έργο αυτό α­ ποτελεί βασικό βιβλίο αναφοράς όχι μόνο για συντα­ κτικά φαινόμενα, αλλά και για άλλα γλωσσικά στοι­ χεία, μια και τα στοιχεία της γλώσσας συνδέονται στενά μεταξύ τους. Ωστόσο η χρήση του βιβλίου δυσχεραίνεται από το γεγονός ότι ο Πίνακας πραγμάτων και λέξεων που έ­ χει είναι ανεπαρκής και δεν επιτρέπει την άμεση και εξαντλητική πρόσβαση στο πλουσιότατο υλικό του. Γ ια το λόγο αυτό το Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη αποφά-

σισε να εκδώσει έναν αυτοτελή και πληρέστερο πί­ νακα λέξεων και πραγμάτων της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου του Τζάρτζανου.

0 πίνακας αυτός με την αναλυτική παρουσίαση λέ­ ξεων (γραμματικών δεικτών, λέξεων, μορίων, φρασε­ ο λο γιώ ν ενοτήτων κ.λπ.) και πραγμάτων (κατηγο­ ριών, φαινομένων, σημασιών κ.λπ.) αποτελεί ένα χρήσιμο βοήθημα για τους φιλολόγους και γενικότε­ ρα για τους μελετητές της γλώσσας μας, καθώς πε­ ριλαμβάνει πολλές σημειωτικές διαστάσεις, όπως η συντακτική και φωνητική διάσταση, η σημαντική, η πραγματολογική, η αξιολογική κ.ά. Κ.Δ. Μαλαφάντης

Ασφάλεια στη Νοτιο-Ανατολική Ευρώπη και Ελληνοαμερικανικες σχέσεις 0. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ Δ. ΚΑΙΡΙΔΗΣ R. PML7ZGMFF ( Επιμέλεια) Μήνα, I. Σιδέρης, 1997. Σελ. 347 Τον Μάιο του 1996, το Ίδρυ­ μα Κωνσταντίνος Καραμανλής, το Ίδρυμα Λίλιαν Βουδούρη, το Institute for Foreigh Policy Analysis και το Πρόγραμμα Διεθνών Σπουδών της Σχολής Νομικής και Διπλωματίας Fletcher του Πανε­ πιστημίου Tufts, οργάνωσαν διήμερο συνέδριο με τίτλο: Security in Southeastern Europe and the U.SGreek Relationship. Τα πρακτικά εκείνου του συνε­ δρίου κυκλοφόρησαν πρόσφατα σε ελληνική έκδο­ ση. Ανάμεσα στα θέματα που θίγονται στην έκδοση αυτή είναι: το βαλκανικό μεταψυχροπολεμικό σκηνι­ κό, οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις, η ελληνική εξω­ τερική πολιτική μετά τον Α. Παπανδρέου, ο ρόλος της Ελλάδας στη νέα Ευρώπη και οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας. Πρόκειται για μια πολύ χρήσιμη έκδοση, η οποία συ­ γκεντρώνει τ ις απόψεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων και έγκυρων αναλυτών από την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σ. Ντάλης

Η ταραγμένη c$acria (1961-67) ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Μήνα, Προσκήνιο, 1997. Σελ. 322 Ο πρώην υπουργός Εξωτερι­ κών είναι, όπως σωστά σημειώ­ νει στον πρόλογό του ο Παύλος Πετρίδης, «μια γοητευτική πα­ ρουσία με γνώση και πηγαίο χιούμορ. Βαθύτατα μορφωμένος και πολυγραφότατος διακρίνεται για την κριτική του το­ ποθέτηση επί παντός επιστητού στο δημόσιο βίο». Η ε­ ξαετία που περιγράφει με λεπτομέρειες ο Μ. Παπακων­ σταντίνου ήταν κρίσιμη και γεμάτη γεγονότα (εκλογές βίας και νοθείας, αποχώρηση Καραμανλή, ανένδοτοι α­ γώνες, αποστασία, χούντα), τα οποία σημάδεψαν την πολιτική ζωή του τόπου. Πρωταγωνίστησε από τις τάξεις της Ένωσης Κέντρου και ξεχώρισε για τη μετριοπάθεια και την οξυδέρκειά του. Δηλώνει θαυμαστής του Γεωργίου Παπανδρέου, δεν διστάζει όμως να τον απομυθοποιήσει χωρίς πάντως να φτάνει στο σημείο να μηδενίσει την προσφορά του. Σκιαγραφεί το πορτρέτο του με τιμιότητα και δεξιοτεχνία: «Βαθιά η μόρφωσή του μα ξεπερασμένη, σαν στο­ χαστή θα τον τοποθετούσε κανείς στον 19ο αιώνα. Ενώ η διαύγεια του πνεύματός του ήταν καταπληκτική και η διατύπωση της ορθής γραμμής πάντοτε στη γλώσσα του, η ουσία των πραγμάτων καμιά φορά γλυστρούσε κάτω από την αριστοτεχνική έκφραση. Παρέμεινε αντιβασιλικός χωρίς ποτέ να πάψει να είναι συντηρητικός». Αξίζει να διαβαστεί το βιβλίο γιατί περιλαμβάνει αποκα­ λυπτικές μαρτυρίες, ντοκουμέντα και είναι γραμμένο με γλαφυρό τρόπο, στοιχείο που απουσιάζει από ανάλογες συγγραφικές προσπάθειες πολιτικών που έδρασαν την ίδια περίοδο. Τ. Παππάς

Η νέα 6·{8νής τάξη και η Ελλάδα ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 607 Ο απαιτητικός και υπο­ ψιασμένος αναγνώστης εί­ ναι έκδηλα επιφυλακτικός, για να μην πούμε προκαταβολικώς εχθρικός, με τα βι­ βλία εκείνα που περιέχουν τα άρθρα των συγγραφέ-

μόλις κυκλοφόρηι

ων, τα οποία εγράφησαν για τις πιεστικές ανάγκες της πολιτικής συγκυρίας, αλλά έξω απ’ αυτήν δεν έχουν παρά μικρή θεωρητική αξία. Στην προκειμένη περί­ πτωση τα πράγματα αλλάζουν, γιατί ο Τάκης Φωτόπουλος, που μας «βομβαρδίζει» ανά 15μερο από τις στήλες της «Ελευθεροτυπίας», με τις αιρετικές από­ ψεις του, καταφέρνει με τη διεισδυτική ανάλυσή του να δώσει στα εφημεριδιακά πονήματά του εμβέλεια που ξεπερνά τις δεσμεύσεις της επικαιρότητας. Λόγος πυκνός, καίριος, επιστημονικά δομημένος, μαχητικός, ενίοτε οριακός, αλλά πάντοτε πιστός στη μεγάλη αυτονομιστική παράδοση, η οποία, κατά το συγγραφέα, «είναι η μόνη εναλλακτική αριστερή παράδοση προς την αποτυχημένη κρατικοσοσιαλιστική». Τα άρθρα πρωτοδημοσιεύθηκαν στην «Ελευθεροτυπία» και κα­ λύπτουν την περίοδο 1987-96. Αποτυπώνουν τη δια­ χρονική εξέλιξη του προβληματισμού του Τ. Φωτόπουλου για τη Νέα Οικονομική Τάξη, τη Νέα Πολιτική Τά­ ξη, τη δημοκρατία, την ιδεολογία, την κουλτούρα και τα ΜΜΕ. Τ. Παππάς

ί ιουναμπόμπερ Μήνα, Ποντίκι, 1997. Σελ. 159 Πρόκειται για το «μανιφέ­ στο» του μοναχικού τρομο­ κράτη που παρέμεινε ασύλ­ ληπτος επί 17 χρόνια. Έστελνε γράμματα-βόμβες σε καθηγητές ή τοποθετού­ σε βόμβες σε πανεπιστη­ μιακούς χώρους. Ο απολο­ γισμός της δράσης του ή­ ταν τρεις νεκροί, 23 τραυματίες και ένα κείμενο 35.000 λέξεων που δέχθηκε να δημοσιεύσει η «Ουάσιγκτον Ποστ» υποστηρίζοντας ότι το κάνει για να σταματήσει ο Θίοντορ Κατζίνσκι να σκοτώνει ανθρώπους. Είναι ένα κείμενο με αναφορές στην πολιτική, την ιστορία, την κοινωνιολογία, την επιστήμη, με το οποίο ο βομβιστής καλούσε για την πραγματοποίηση μιας μη πολιτικής ε­ πανάστασης, στη διάρκεια της οποίας θα καταστρέφο­ νταν τα εργοστάσια και τα βιβλία θα καίγονταν έτσι, ώ­ στε η ανθρωπότητα να σωθεί από την οικονομική και τε­ χνολογική σκλαβιά. Τι είναι τελικώς ο «Γιουναμπόμπερ»; Αναρχικός; Μοναχικός και ασυμβίβαστος επαναστά­ της; Ακραίος οικολόγος; Ένοπλος ακτιβιστής; Ή μήπως παράφρων; Το σίγουρο είναι ότι έχουμε να κάνουμε μ’ έναν ευφυή άνθρωπο που έζησε στην «κόψη» της λογι­

μόλις κυκλοφόρησαν

κής και κατέληξε αποσυνάγωγος. Στο βιβλίο επίσης υ­ πάρχουν πολλά στοιχεία για τη ζωή του, τη δράση του και τη σύλληψή του. Τ. Παππάς

Αναμνήσεις £RWS7Z/LL£R Μ. Καρδαμίτση-Μόμη, Α. Παπανικολάου-Κρίστενοεν Μήνα, Libra, 1997. Σελ. 174 Ο Ern st Z ille r ήταν Γερ­ μανός, γεννημένος στη Σα­ ξονία το 1837. Σε ηλικία μό­ λ ις 22 ετώ ν ήρθε στην Ελλάδα και παντρεύτηκε τη Σοφία Δούδου, ζώντας όλη την υπόλοιπη ζωή του στη χώρα μας, όπου και πέθανε το 1923. Ο Ziller συνδέθη­ κε με τα σημαντικότερα έργα της νεόδμητης Αθήνας που υπάρχουν λειτουργικά έως σήμερα στην πόλη. Στην προσπάθεια να πραγματώσει το αρχιτεκτονικό του όραμα, ο Ziller συνδέθηκε με τη βασιλική Αυλή, τους μεγάλους ευεργέτες Σίνα και Συγγρό, αλλά και με ληστές της Απικής και άλλους περίεργους τύπους. Το βιβλίο αυτό βασίζεται σε δύο χειρόγραφα τετράδια με τις αναμνήσεις του αρχιτέκτονα που βρήκε η κα Καρδαμίτση-Αδάμη στα περιεχόμενα των Γενικών Αρχείων του Κράτους, τα οποία πούλησε στο ΓΑΚ ο γιος του αρχιτέκτονα, Όθων-Βάλτερ, στις αρχές του 70. Α. Σταμάτης

Η πόλη στην Ευρώπη

Ξεν ά γη σ η στις ευρωπαϊ κές πόλεις με στόχο την α ναζήτηση στοιχείων, που ί σως συμβάλλουν στη διά σωση της πόλης της γηραι άς ηπείρου, επιχειρεί ο L Benevolo. Ένας πανεπιστη­ μιακός δάσκαλος που για χρόνια δίδαξε την ιστορία της

■3©

αρχιτεκτονικής σε πολλά πανεπιστήμια της Ιταλίας. Οι πόλεις σήμερα με τις τεράστιες πληθυσμιακές συγκε­ ντρώσεις και τις δομικές αλλαγές του τρόπου ζωής σ’ αυτές κινδυνεύουν με οριστική απώλεια της ταυτότητάς τους. Το οδοιπορικό του συγγραφέα, εκτός από όλα τ ’ άλλα, είναι και μια κατάθεση των ευαισθησιών του απέ­ ναντι στην τέχνη που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι με πολλές μορφές - της πόλης. Η ανάγνωση του συγκε­ κριμένου βιβλίου θέτει στον αναγνώστη το ερώτημα: Ποια είναι η δική του σκοπιά απέναντι στην πόλη του σή­ μερα; Αλήθεια, εσείς έχετε αναρωτηθεί ποτέ; Ν. Μολυβιάτης

Ζαν τα χελιδόνια ΕΛΕΝΗ ΚΑΤΣΑΜΑ Μήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 72 Είναι επίτευγμα το πώς συνταιριάζονται αφηγηματι­ κά και μορφικά τόσο πολλά γεγονότα σ’ αυτή τη μικρή νουβέλα. Κι ο μικρός Δημήτρης, δηλαδή με τα καλο­ καίρια του στο Γαλατά, κι ο παππούς του, ένας εραστής της θάλασσας που ακροβατούσε μεθυσμένος ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία - χάθηκε τελικά στη θάλασσα και στις ιστορίες του γι’ αυτήν, κι η γραφι­ κή γιαγιά του, κι η Τσιγγάνα Αντέλ. Κι ακόμα οι έξοχες περιγραφές της γεωγραφίας του κειμένου κι εκείνη, η αριστουργηματική, της σκηνής των Τσιγγάνων. Οι μεταμυθοπλαστικές αρετές του κειμένου, η ανέμελη ζωή του Δημήτρη με μια δίχως διδακχισμό, αλλά με διαπολιτισμική συλλογιστική ιστορία με Τσιγγάνους, αποτυπωμένα με απλότητα συνάμα και ποιητικότητα, δίνουν στον ανα­ γνώστη μια μοναδική απόλαυση με συνεχώς αλληλοεπηρεαζόμενα συναισθήματα ανάμεσα στη δράση του Δημήτρη μέσα στο τοπίο και στη σχέση του με την Τσιγ­ γάνα και σ’ αυτήν με τον παππού του και τις ονειρικές α­ φηγήσεις του. Η Ελένη Κατσαμά παρουσιάζεται για πρώτη φορά με αυτό της τα βιβλίο. Και δείχνει ότι το μέλλον της θα είναι λαμπρό. Γιατί τα τόσο δυνατά εκφραστικά μέσα, ο άνε­ τος χειρισμός του λόγου και η έξοχη μεταμυθοπλαστική δεινότητα δεν νομίζουμε ότι εμφανίζονται συχνά στη σύγχρονη πραγματικότητα της ελληνικής παιδικής λο­

© <3-

γοτεχνίας, ιδιαίτερα σε νέους και πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς. (Για παιδιά από 10 ετών και για μεγάλους) Γ. Παπαδάτος

Το ΚίΒι ΚΑΡΜΕΝ ΝΤΕ ΠΟΣΑΔΑΣ Βίκον.·. Α. Τέγιο Μτφρ.: Τζ. Γοβολό*/; Μήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 72 Είνα ι δ ύ σκο λο και ανα­ γκαίο συνάμα στην εποχή μας, όπου ταχύτατα οι κοι­ νωνίες γίνονται πολυπολιτισμικές, κάποιος να αποδε­ χτεί τη διαφορετικότητα μα και να την περιφρουρήσει κιόλας. Έτσι κι ο σκύλος ενός αγροκτήματος, υπεύθυ­ νος για την ασφάλειά του, αποφάσισε να κρατήσει ένα αυγό που εστάλη ταχυδρομικά. Τα υπόλοιπα ζώα προέβαλαν διάφορα εμπόδια. Όταν όμως ήρθε στον κόσμο ένα παράξενο ζώο, το οποίο έμοιαζε με όλα τα άλλα, το Κίβι (συμμετείχε μάλιστα κι ο σκύλος στη γέννησή του αφού κλωσούσε το αυγό!), και που γρήγορα η φήμη του απλώθηκε παντού, τότε ήταν που τα άλλα ζώα το ζητού­ σαν από το σκύλο, ο οποίος, φυσικά, φροντίζοντάς το ως αληθινός πατέρας, αρνήθηκε κατηγορηματικά. Είναι μια τρυφερή ιστορία της οποίας η μικρή πλοκή γε­ μίζει συγκίνηση και το τέλος της δίνει μια άφατη χαρά και πολλά, δίχως διδαχές, σύγχρονα μηνύματα στους μι­ κρούς αναγνώστες. Η εικονογράφηση είναι απλή και η φιγούρα του Κίβι εκπληκτική. (Για παιδιά από 5 έως 8 ετών)

Τζιαφέρ Γιασίντ Αλή ΜΑΡΙΑ ΠΥΛΙΩΤΟΥ Μήνα, Πατόκης, 1997. Σελ. 176 'Ενας έρωτας ενός αυτόμολου Τουρκοκύπριου και μιας Ελληνοκύπριας είναι το θέμα τούτου του μυθι­ στορήματος της Κύπριας συγγραφέως. Με πλαίσιο τα σύγχρονα ιστορικά δε­ δομένα, από τη μια πλευ-

μόλις κυκλοφόρησαν

ρά, καταγγέλλεται η αδικία που συντελείται από την η­ γεσία του ψευδοκράτους κι αποτυπώνεται η διάθεση των δύο κοινοτήτων να ζήσουν ειρηνικά, κι από την άλ­ λη, «κηρύσσεται» η υπερίσχυση αξιών και πανανθρώ­ πινων μηνυμάτων μέσα από τη σχέση και τις υποσχέ­ σεις των δύο νέων. Η συγγραφέας είναι γνωστή κι από άλλα της βιβλία με θέματα που σχεδόν πάντα, ανεξάρ­ τητα από το περιεχόμενο, αναφέρονται στην κατάστα­ ση που επικρατεί στο μαρτυρικό νησί. Ξέρει δε να στή­ νει τις ιστορίες μ’ έναν τέτοιο τρόπο, που και διδακτι­ κές να μην είναι, αλλά και, παρουσιάζοντας έμμεσα την ιστορική πραγματικότητα, να την υπερβαίνει- και εδώ, με απλή απλή αλλά βαθιά ιστορία αγάπης, να δί­ νει γενέθλιες αξίες που μέλλουν να ζήσουν πάνω και πέρα από το σύγχρονο πρόσωπο αυτής της πραγματι­ κότητας και ταυτόχρονα να το «υπονομεύει», δίνοντάς του το ειρηνικό και οικουμενικό περιεχόμενο που απαι­ τείται. Για μια ακόμη φορά η Μαρία Πυλιώτου με αυτή της τη λογοτεχνική κατάθεση βρίσκεται, από την πλευρά τούτη τη φορά της ομορφιάς των ανθρώπινων σχέσε­ ων, στις επάλξεις της σύγχρονης ιστορίας του νησιού της και όχι μόνο. (Για παιδιά από 11 ετών και για εφήβους) Γ. Παπαδάτος

Έ·, κουκλίτσα ΝΤΕΜΠΟΡΑ ΧΟΤΣΙΓΚ Μτφρ.: Ρ. Χάτχουτ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 168 Δύο έφηβος γνωρίζονται σ’ ένα σχολείο κι αμέσως δένονται με ένα ακαθόρι­ στο, αόριστο συναίσθημα έλξης που φ ορές αγγίζει τα όρια συγκεκριμένης σε­ ξουαλικής έλξης. Η ενοχή που νιώθουν αρχικά, μέσω της ειλικρίνειας, της διερεύνησης και της εμπιστοσύνης που νιώθει η μία για την άλλη μεταλλάσσεται σιγά-σιγά σε αδιάσπαστη και διαχρονική φιλία. Πρόκειται για ένα αξιόλογο μυθιστόρημα όχι μόνο για την πρωτοτυπία, για τα δικά μας δεδομένα, του θέμα­ τός του, αλλά και για τα σημαντικά ερωτήματα που θέ­ τει. Ερωτήματα που εμπίπτουν σ’ εκείνες τις λεπτές διαχωριστικές (;) γραμμές, τις ασαφείς όμως κι αδιό­ ρατες, που εμφιλοχωρούν ανάμεσα σε συναισθήματα

μόλις κυκλοφόρησαν

όπως η φιλία, η αγάπη, ο έρωτας. Και κοντά σ’ αυτά πρέπει να σημειώσουμε τις αφηγηματικές αρετές του κειμένου, την εύστοχη χαρακτηρολογία του και τη γνώση της εφηβικής ηλικίας από τη συγγραφέα. (Για εφήβους και για μεγάλους) Γ. Παπαδάτος

• Ζτο πέρασμα των θεών • Τα λυχνάρια τ' ουρανού ΕΥΓΕΝΙΑ ΠΕΡΙΟΡΗ ΐικον.: Ε. Τοακμάκη Μήνα, Φυτράκης, 1997. Σελ. 78,78 Η παιδαγωγική αξία των μύθων και των σημαινομένων τους είναι γνωστή. Το πόσο δε αναπτύσσει τη φα­ ντασία, κυρίω ς των παι­ διών, πηγαίνετε σε μια Τρί­ τη τάξη του Δ ημοτικού Σχολείου να το δείτε. Αλλά μόνο εκεί. Γιατί σε καμιά άλλη τάξη δεν διδάσκονται, παρά μόνο σποραδικά. Εδώ θα μου πείτε ότι ούτε το παραμύθι δεν υπάρχει ουσιαστικά στο σχολείο! Τέλος πάντων... Σ’ αυτά τα δύο βιβλία παρουσιάζονται οι Νύμφες, η Δάφνη, η Αλκυόνη, ο Υάκινθος, η Ηχώ και ο Νάρκισσος, ο Φαέθοντας, ο Ορφέας και η Ευρυδίκη, ο Περσέας, ο Κέφαλος... Πρόσωπα που πόνεσαν, αγάπησαν, μίσησαν, ανοσιούργησαν και που έγιναν τελικά παρανάλωμα κουβαλώντας την ανθρώπινη μοίρα δίνοντάς της συμ­ βολικά διαχρονική αξία... Τα κείμενα είναι καλοδουλεμένα κι η εικονογράφηση ενδιαφέρουσα. (Για παιδιά 8-12 ετών) Γ. Παπαδάτος

Η £ξομολόγηση ΑΝΤΩΝΗΣ ΔΕΛΩΝΗΣ Εικον.·. Κ. Γκούρο Μήνα, Άγκυρα, m i. Σελ. 128 Το πόσο ανάγκη έχουν οι έφηβοι από βιβλία στα ο­ ποία αποτυπώ νονται τα βιώματά τους και ανιχνεύονται οι ανησυχίες το υ ς και τα αδιέξοδά τους δεν είν α ι ανάγκη να τ ο τονί-

-NSSfias •Τα βιβλία του Κώστα Τομανά για την Θεσσαλονίκη •Π . Ριζάλ (Ιωσήφ Νεχαμά) Θεσσαλονίκη η περιπόθητη πόλη •Ο ι ζωγράφοι, Γκόγια, Γκρός, ΜάλεΒιτς •Η Σκόπελος και οι λογοτέχνες της: Κ. Δαπόντες, I. Δρακιώτης, Π. Νιρβάνας •Δοκίμια των Ε. Π. Τόμσον,Γκύ Ντεμπόρ, Λ. Μάμφορντ, X. Σεμπρούν •Λιούις Μάμφορντ, Η ιστορία των ουτοπιών •Η φωτιά του Προμηθέα: Κριτικά δοκίμια για τον σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό

σουμε. Εκείνο όμως που πιστεύουμε είναι ότι παρό­ μοιες συγγραφικές απόπειρες προϋποθέτουν γνώση της εφηβικής ηλικίας και των προβλημάτων της και βέβαια ικανότητα μυθοπλαστική, που σε τέτοιες πε­ ριπτώσεις γίνεται ακόμη πιο δυσέμπνευστη, αφού υ­ πάρχει, ανάμεσα στ’ άλλα, ο κίνδυνος της κοινοτο­ πίας και του παιδαγωγισμού. Σ’ αυτό το βιβλίο, ένας έφηβος, ο οποίος μπλέκεται στον κόσμο των ναρκω­ τικών, καταφέρνει να απομακρυνθεί με τη συγκατά­ θεσή του βέβαια, αλλά κυρίως με την έμμεση και ου­ σιαστική βοήθεια ενός κοριτσιού, ενός καθηγητή του κι ενός ιερωμένου, που μετά από συνεννόηση, και με τον τρόπο του ο καθένας, αναλαμβάνουν να του συμπαρασταθούν ουσιαστικά. Είναι μια ρεαλι­ στική ιστορία που, με εναλλάξ ασθμαίνουσα παρά­ θεση των περιστατικών (της φρικτής περιπέτειας στον κόσμο των ναρκωτικών, των συναντήσεων του εφήβου με τα παραπάνω πρόσωπα), αποφεύγει τα όσα αρνητικά αναφέρθηκαν και παράλληλα ανιχνεύει, από μια άλλη οπτική, τρόπους παιδαγωγικής συ­ μπεριφοράς απέναντι στα άτομα που καταφεύγουν, εν αγνοία τους τις περισσότερες φορές, στον κόσμο των ναρκωτικών. Γιατί πέρα από το ενδιαφέρον της αφήγησης, όπου τα δρώμενα στήνονται με γνώση και φαντασία, ενδιαφέρουσα είναι η πρακτική του καθηγητή και κυρίως του ιερέα, ο οποίος, χρησιμο­ ποιώντας την ουσία της πίστης του, έμμεσα και μάλ­ λον μέσα από κοινωνικούς δρόμους κι εμπειρίες, προσπαθεί να κάνει τον έφηβο να κατανοήσει τη στάση του και να λυτρωθεί. Καταφεύγει ακόμη και στο ψέμα προκειμένου να τον πείσει για τις προθέ­ σεις του! Πρόκειται για ένα αξιόλογο μυθιστόρημα ενός συγ­ γραφέα, ο οποίος έχει εντρυφήσει στο είδος και στη συγκεκριμένη θεματολογία (έχει γράψει κι άλλο βι­ βλίο με παρόμοιο θέμα: «Επιχείρηση Άσπρη Αρά­ χνη»), που αξίζει να το διαβάσουν όχι μόνο οι έφηβοι αλλά και οι μεγάλοι. Οι τελευταίοι, κυρίως για τους τρόπους παιδαγωγικής συμπεριφοράς που αποτυπώνει. (Για έφηβους και για μεγάλους). Γ. Παπαδάτος

μόλις κυκλοφόρησαν

ΜΑΝΩΛΗΣ ΡΟΔΑΝΑΚΗΣ

ΟΙ Δ ΡΟ Μ Ο Ι ΤΗ Σ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΜΕ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΕΛΑΣ στο πέλαγος -μια καινούργια μέρα ξημερώνει. Ο θαλασσοπόρος ανοίγει τα μάτια αντικρίζει κάθε φορά μιαν αυγή αλλιώτικη από τις άλλες. Τη νύχτα ονειρεύεται έναν ξεκόσμο και το πρωί το όνειρο βγαίνει αληθινό. Στην καθαρή γραμμή του ορίζοντα ο ήλιος ανεβαίνει σαν διαμαντόπετρα. Ορίζει πορείες και στίγματα. Στον καθρέφτη του εξάξεχωρίζει η διαδρομή του. Ψηλώνει για να κάνει τον κύκλο του, να ζεστάνει τις καρδιές ανθρώπων που τον περιμένουν. Για τους θαλασσινούς είναι σημάδι ελπίδας. Αρμενίζουν ψάχνοντας στο φως του ένα Κάπου εκεί απέναντι, στα σύνορα της στεριάς και της θάλασσας όπου σκάει το κύ­ τους περιμένουν άγνωστοι άνθρωποι. Ταχυδρόμοι του καλού, δεσμοί και αιμοδότες της ζωής, έρχονται να διαμοιράσουν τα τους. Να φέρουν ισορροπία εκεί που ξέφυγε η ζυγαριά του πλάστη. Να φορτώόπου υπάρχει περίσσευμα και να το κουβαλήσουν στης γης τους στερημένους. Να τις παγωμένες καρδιές, να ανακουφίσουν τους πεινασμένους, να κάνουν έναν κόσμο καλύτερο. Ιεραπόστολοι της αγάπης, προσκυνούν όλους τους θεούς και γίνονται κατακτητές κόσμου. Βουτηγμένοι στις αμαρτίες τους, εξιλεώνονται στην αλμύρα του κύματος. Πραματευτές στον περίπλαυ των πόντων, μοιράζουν ζωή και δίνουν αγάπη. Κρατούν δικές τους μόνο λίγες σταγόνες. ;ο χάρτη να ανακαλύψουν τον εαυτό τους κι ένα καλύτερο αύριο.

Γεράσιμου Τσάκαλου Η ΑΘΛΙΑ ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ (Μυθιστόρημα) Ένα τολμηρό μυθιστόρημα για την αγάπη, τον έρωτα, την αθωότητα. Ένα μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές.

Στρατής Τσίρκας: Ο Γ. Τ. είναι ένας συγγραφέαςευρωπαϊκού επιπέδου. Έλλη Αλεξίου: Μόνο ένας Τσέχοφ ή ένας Γκόρκι θαμπορούσε να γράψει αυτό το αριστούργημα του Γ. Τ. το Κάποτε στοχωριό Γκαζλίνγκα. Γιάννης Ξανθούλης: Ταβώλία του έχουν τη δική τουςδύναμη, ανήκουν σε άνθρωπο που ξέρει να καταθέτει ψυχή. Κώστας Ταχτοής: Ο Γ. Τ. έπρεπε να είχε καθιερωθεί από καιρό. Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ: Ο Γ.Τ. είναι ένα διαβολεμένο ταλέντο.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΠΤΗ Ζαλόγγου 11-106 78 Αθήνα Τηλ. 330.12.08 Fax: 382.25.30

(πιμέλεια: ΜΥΡΤΟ ΡΑΤΖ

Ε υ γ έν ιο ς Ο ’Νηλ: Φ εγγά ρι για κα τα ραμ ένους

«Μακάρι η ευχή σου να β γει αληθινή και να πεθάνεις στον ύπνο σου, Τζιμ καλέ μου, μακάρι ν ’ αναπαυθείς για πάντα εν ειρήνη»

' αυτά τα λόγια της Τζόσι Χόγκαν κλείνει το έργο του Ευγένιου θ' Νηλ «Φεγγάρι για κα­ ταραμένους». Λόγια που μέοα από την Τζόσι απευ­ θύνει ο ίδιος ο συγγραφέας στον αδελφ ό του. Άλλωστε αυτά τα λόγια περικλείουν την πρόθεσή του για τη συγγραφή του έργου. Ένα «ρέκβιεμ» για τον μεγαλύτερο αδελφό του Τζέημς 0' Νηλ που πέθανε μετά το θάνατο της μητέρας του από τις βαριές επιπτώσεις του αλκοολισμού.

Μ

Στο έργο του «Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα», ο 0' Νηλ καταγράφει την τραγωδία της οικογένειάς του, ενώ το «Φεγγάρι για καταραμέ­ νους» είναι η προσωπική τραγωδία του αδελφού του μέσα από τις εκμυστηρεύσεις του. Σ' αυτό το έργο, το τελευταίο αυτοβιογραφικό, ο 0' Νηλ προσπάθησε να καταγράψει τις διαφορές του με τους Γιάνκης του Νέου Λονδίνου της Αμερι­ κής, που ποτέ δεν αποδέχτηκαν την οικογένειά του που ήταν Ιρλανδοί μετανάστες. Είναι ίσως το πιο ιρλανδικό έργο του συγγραφέα· γι' αυτό και οι

ήρωές του, ο πατέρας Φιλ Χόγκαν και ιδιαίτερα η κόρη του Τζόσι Χόγκαν (που στο «πρόσωπό της ε ί­ ναι αποτυπωμένος ο χάρτης της Ιρλανδίας», όπως αναφέρει στις σημειώσεις του), φέρουν χαρακτη­ ριστικά κατοίκων της Βόρειας Ιρλανδίας: ανυπότα­

Το έργο διαδραματίζεται από τις 12 το μεσημέρι

κτοι άνθρωποι, με χιούμορ, αισιόδοξοι, παρ’ όλες

ες. Και φως, τι φως!». Είναι γνωστό ότι ο Ευγένιος

τις αντιξοότητες της ζωής, και πότες.

θ' Νηλ ήταν λάτρης της αρχαίας ελληνικής τραγω­ δίας.

της μιας μέρας μέχρι την αυγή της άλλης, όπου ο ήρωας του έργου Τζιμ Τάιροουν λέει: «Κοίτα τι υ­ πέροχο ξημέρωμα. Σαν κάθαρση. Σαν το τέλ ο ς μιας τραγωδίας που οι θεοί λυτρώνουν τους ήρω-

Η ιστορία είναι απλή. Ο Φιλ Χόγκαν προσπαθεί να πείσει την κόρη του Τζόσι να παντρευτεί τον Τζιμ Τάιροουν, ιδιοκτήτη του κτήματος που νοικιάζουν

τό εξαιρετικά σημαντικό για τον ίδιο τον συγγρα­

από αυτόν, για τη δική της ευτυχία αφενός, αλλά

φέα. Σε προσωπικό επίπεδο, δεν θα κατόρθωνε

και για να εξασφαλίσουν το κτήμα αφετέρου. Ο Τζιμ Τάιροουν αναχωρεί την άλλη μέρα για τη Νέα Υόρκη. Η συνάντηση της Τζόσι και του Τζιμ κάτω α­

γνώμη, την αγάπη του και την επιθυμία του για την

πό το φως του φεγγαριού θα φ έρει στην επιφά­ νεια την αθέατη πλευρά της προσωπικότητάς τους με απροσδόκητες εξελίξεις. Οι μάσκες θα πέσουν. Έτσι συντελείται μια δραματι­ κή αντιπαράθεση του είναι και του φαίνεσθαι απ' ό­ που μια άλλη μορφή αγάπης θα αναδυθεί, μια αγάπη πέρα από τις προσωπικές και εγωιστικές απαιτήσεις.

Δύο ήταν κυρίως οι λόγοι που έκαναν το έργο αυ­

ποτέ (λόγω της ασθένειάς του) να εκφράσει, μέσα από κάποιο μελλοντικό του έργο, τη δική του συγ­ ψυχική λύτρωση του αδελφού του. Σε δημιουργικό επίπεδο, το φάντασμα του μεφιστοφελικού ασκη­ τή Τζέημς θ' Νηλ, που κατάτρεχε αυτόν και τα έρ­ γα του, χρόνια τώρα, θα εύρισκε επιτέλους τη γα­ λήνη που αποζητούσε. Η σκηνοθεσία θέλησε, χωρίς να παραβλέψει τα ρε­ αλιστικά στοιχεία που υπάρχουν στο έργο, να ανα-

Παράλληλα η σχέση της Τζόσι και του πατέρα της,

δείξει την ποίηση, το χιούμορ και την αγάπη του

θα φιλτραριστεί μέσα από το «φως του φεγγαριού» της συγκεκριμένης νύχτας και μια δυνατή αγάπη

συγγραφέα για τους ήρωές του.

με έντονη εξάρτηση, αλλά και απόλυτη σιγουριά, θα ξεκινήσει την καινούρια μέρα.

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ θέατρο: Απλό (Χαρ. Τρικούπη 4 Καλλιθέα) Συγγραφέας: Ευγένιος Ο'Νηλ Σκηνοθεσία: Αντώνης Αντύπας Μετάφραση: Ερρίκος Μπαλιές Σκηνικά-Κοστούμια: Γιώργος Πάτσας Μουσική: Ελένη Καραΐνδρου Σύνθεση ήχων: Δημήτρης Ιατρόπουλος Φωτισμοί: Ανδρέας Στασινός Παίζουν οι ηθοποιοί: Μάνια Παπαδημητρίου, Άρης Λαμπασόπουλος, Γιώργος Μωρόγιαννης, Νίκος Ορφανός, Πβρικλής Λιανός

πρεμιέρα

ΑΝΤΩΝΗΖ ΑΝΤΥΠΑΖ

αθώς ο χειμώνας οδεύει προς τη Πήξη του, δεν θα ήταν κακή ιδέα ν' αποτοΠμήσει κανείς μια συνοπτι­ κή, πρώτη αποτίμηση των τηΠεοπτικών «πεπραγμένων» - μέχρι τη στιγμή, φυσικά, που γράφονται αυτές οι γραμμές. Και το επισημαίνουμε αυτό, γιατί έως ότου τυ­ πωθούν και έρθουν στην κρίση του αναγνώστη θα έχει περάσει ακόμη πιο ποΠύς (πραγματικός και τηλεοπτικός) χρόνος, αΠλά, τι να κάνουμε; αυτό είναι το τίμημα της καΠής προετοιμασίας ενός μηνιαίου περιοδικού.

Κ

ΠοΠύ νερό έχει ήδη κυΠήσει, έτσι κι αΠΠιώς στο αυΠάκι, πράγμα που κάνει εφικτή τη στάθμιση αυτή. Νερό πο­ λύχρωμο, ποικίλο, που όμως δεν φαίνεται να έχει τη διάθεση και τη δυνατότητα να χαράξει νέες ευρύτερες «όχθες» στη θολή πορεία του. Ιδιαίτερα αν δει κανείς τα πράγματα από μια πιο απομακρυσμένη, περισσότερο θεωρητική πλευρά. Χρώμα κιτρινόμαυρο, με ελάχιστες φωτεινότερες απο­ χρώσεις, χαρακτηρίζει το τηλεοπτικό υλικό που διοχετεύθηκε από την κοίτη των ιδιωτικών καναλιών από την αρχή του χειμώνα και της καινούριας χρονιάς μέχρι τη στιγμή που γράφεται αυτή η σελίδα του διαβάζω. Η έν­ νοια της ψυχαγωγίας παραπαίει παραζαλισμένη από την επικράτεια των ξανθών παρουσιαστριών στα απωθητικά κατασκευάσματα που βασίζονται στην ανθρώπινη δυ­ στυχία και τον κοινωνικό περιγελώ της ατομικής μειονεκτικότητας. Σεβαστό κομμάτι της εξακολουθεί να βρί­ σκεται στα χέρια της «χοντρής» κωμωδίας που είναι κα­ τάλληλη μόνο για τους έχοντες νοητικά προβλήματα, ενώ ένα μικρό μέρος της «υποδύεται» την ποιοτική πα­ ρουσία: Εδώ τα πράγματα είναι αρκετά πονηρά. Ένα ό­ νομα συμπαθούς ή δημοφιλούς ηθοποιού (συνήθως οι δύο ιδιότητες δεν πάνε αναγκαστικά μαζί), η κάποια α­

ληθοφάνεια στις ερμηνείες δεν σημαίνουν αναβάθμιση ενός συνόδου. Ιδιαίτερα όταν ο μύθος, η πλοκή, οι διά­ λογοι, η γενική αντίληψη ελάχιστα ξεφεύγουν από το ε­ πίπεδο της κατάφωρης απλοϊκότητας, που όμως έχει τη δυνατότητα να μασκαρεύεται σε - τάχα - υψηλό ποιοτι­ κό αποτέλεσμα. Διερωτάται όμως κανείς ποιον προσπα­ θούν να κοροϊδέψουν... το κοινό, πρώτα απ' όλα βέβαια. Επιμένουν να μη σκέφτονται όμως.οι υπεύθυνοι των α­ πανταχού καναλιών ότι σιγά-σιγά το κοινό ξυπνάει (πο­ λύ αργά αλλά σταθερά) από τον βαθύ του ύπνο και ότι σίγουρα αντιλαμβάνεται ότι έστω μια ή δυο φτιασιδωμένες εκπομπές δεν μπορούν να αποκαταστήσουν το μηδέποτε καταισηθέν επίπεδο...

• Στα κρατικά κανάλια τα πράγματα πήγαν κάπως καλύ­ τερα, αλλά όχι χωρίς ισχυρές απογοητεύσεις. Οι καλές προθέσεις και των δύο σταθμών εξακολούθη­ σαν να είναι εμφανείς, αλλά δεν μπόρεσαν να κρύψουν τις αδυναμίες τους. Δεν μπορεί η μια, η πραγματικά ενδιαφέρουσα εκπομπή του Γ. Βέλτσου να φέρει την άνοιξη, όπως δεν μπορεί το αμήχανο μαγκαζίνο της Μπήλιως Τσουκαλά ν' απαλ­ λαγεί από την ασχετοσύνη των συμπαρουσιαστών της και το τορπίλισμα του αποτελέσματος, ακόμα και όταν οι καλεσμένοι της είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντες και έ­ χουν πραγματικά να πουν κάτι. Δεν μπορεί ακόμα, ο ορυμαγδός του ποδοσφαίρου να υποκαθιστά κατηγορίες άλλων ενημερωτικών εκπο­ μπών, ούτε και το πλήθος των καλεσμένων της μετα­ μεσονύκτιας «πολιτιστικής εκπομπής» της NET να υποκαταστήσει και να αναιρέσει την ατολμία και απειρία της κατά τ' άλλα ευειδούς παρουσιάστριας. Και το κυριότερο:

κο ντ ρ ό λ

Δεν μπορεί η έξωθεν καλή μαρτυρία ίου Κώστα Κουτσομύτη να εξουδετερώσει το απίστευτο θέαμα - έργον των χειρών του - που μας προσφέρεται υπό τον τίτλο «Η αγάπη άργησε μια μέρα».

καταστροφική της μανία) προσπαθεί να σε ελκύσει (τρόπος του λέγειν) με το να προσπαθείς - εσύ σαν θε­ ατής - να καταλάβεις τα λόγια της που εκπέμπονται επί της κεφαλής σου ως ακατάληπτοι συριγμοί κακού όφεως.

Ναι, τ' ομολογώ: Σπάνια ένιωσα τόση απογοήτευση και τέτοιο γκρέμισμα προσδοκιών από αυτήν που με γέμισε Να μιλήσει κανείς για τους αναχρονισμούς και τα γιγαη μεταφορά του ανεκδιή­ ντιαία λάθη που γίνονται; γητου βιβλίου της κ. Λ. Ζωγράφου στη μικρή οθό­ Ποιος μπορεί να μας πείσει νη. Και ποιος καλόπιστος ότι στις αρχές της δεκαε­ τηλεθεατής δεν θα είχε τία ς του '60 ακόμη και ελπίσει ότι ο καλός σκη­ στην ελληνική επαρχία οι νοθέτης θα ξεπερνούσε καθημερινοί άνθρωποι μι­ τις παγίδες (τις νάρκες θα λούσαν μεταξύ τους με 'πρεπε να πω) του πρω­ τον ψεύτικο αυτόν τρόπο, ότι επικρατούσαν τόσο α­ τότυπου και θα φρόντιζε (όπως είχα ευχηθεί σε πανεκδιήγητες οικογενειακές λιότερο κείμενο της σελί­ και κοινωνικές καταστά­ δας αυτής) να ξεπεράσει σεις και ότι κυριαρχούνταν οι πάντες από τόσο απω­ τα κακώς κείμενα και να εθητικές θεωρίες περί κοι­ ξωραΤσει κινηματογραφικό την τελική έκδοση της νωνικής ανόδου; Σίγουρα, θα μπορούσε να ανατάξει δουλειάς του; Μέχρι στιγ­ Η Καρυοφύλλια Καραμπέτη ατο σίριαλ κανείς ότι η πραγματική μής όμως τα πάντα βαί­ «Η αγάπη άργησ€ μια μέρα» ζωή αποδεικνύεται συνή­ νουν από το κακό στο χει­ θως πολύ σκληρότερη και ρότερο. 0 Κουτσομύτης πιο ακραία από κάθε μυθιστορηματική φαντασία. Ο προ­ φάνηκε, τελικά, δέσμιος της παρωχημένης δραματικόορισμός, όμως, ενός συγγραφέα - πόσο μάλλον ενός τητας του πρωτότυπου, εγκατέλειψε κάθε πρόθεση ε ­ σκηνοθέτη - είναι ν' απογειώσει το οποιοδήποτε έργο κτόξευσης του συνόλου σε επίπεδα ευρύτερα και φυσι­ του από το Ειδικό στο Γενικό, μέσα από μια διαλεκτικόκά διαχρονικότερα, και αποδείχθηκε πρόθυμος να βυθι­ τητα, μέσα από την ψυχολογική εδραίωση, μέσα από στεί στη γραφικότητα ενός βουκολικο-αστικού δράμα­ την εκλογίκευση των ανθρώπινων Παθών. Και φυσικά τος που θυμίζει τις λαϊκές επιφυλλίδες ή τα μυθιστορή­ δεν είναι η απλή παράθεση ανατριχιαστικών, σπαρακτι­ ματα της πεντάρας των αρχών του αιώνα. Το αποτέλε­ κών, υπερδραματικών ΕΙΚΟΝΩΝ που το μόνο που προσμα της απόφασής του αυτής ήταν να παγιδευτεί και να καλούν στο μυαλό σου είναι ένα μεγάλο «γιατί;». παγιδεύσει. Έπιασε τον εαυτό του στο δόκανο μιας απίστευτης α­ ψυχολόγητης, έωλης και χωρίς καμιά δραματουργική αι­ τίαση σκληρότητας, συσσώρευσε χονδροειδείς απάν­ θρωπες καταστάσεις, συγκέντρωσε γύρω του όλη την κακία και τη μοχθηρία του κόσμου, κρότησε δυο-τρεις χαρακτήρες που ανεβαίνουν όλον αυτόν το «γολγοθά» της συγκεντρωμένης μανίας και αναπόφευκτα παγίδευσε τους πάντες: ευτυχώς που ο χαρακτήρας της μάνας που υποδυόταν η εξαίρετη Α. Γρηγοριάδου μετέβη εις τόπον χλοερόν και διεσώθη. 0 κ. Μ. Χατζησάββας, ό­ μως, έδωσε και δίνει την εντύπωση ότι παίζει σε ταινία τρόμου του παλαιού γερμανικού κινηματογράφου, ο κ. Μοσχίδης σκάρωσε μ' ευκολία μια καρικατούρα τόσο υ­ περβολική που προκαλεί γέλιο, η κ. Τ. Τρύπη λιώνει ευσυνειδήτως μέσα στα δάκρυά της δερόμενη και βιαζόμενη αλληλοδιάδοχος, ενώ η κ. Κ. Καραμπέτη όταν δεν βυσσοδομεί σατανικώς και κυρίως κοινωνικώς εναντίον των αδελφών της (όσες απέμειναν αλώβητες από την

Το γράφω και πάλι ελπίζοντας ότι είναι η τελευταία φο­ ρά: Δεν φτάνει, στον Κουτσομύτη ή σε οποιονδήποτε άλλο καλό σκηνοθέτη, η μαρτυρία της καλής γραφής και της αξιοπρεπούς σκηνοθεσίας. Ένας καλός κινημα­ τογραφιστής στηρίζεται στο κάθε είδους καλό υλικό του και πριν απ' όλα στην πρώτη ύλη του, το σενάριο. Μια το «νυφικό» και η «πρόβα» του, δύο η «αγάπη που άργησε» (η επιτυχία η πραγματική θ' αργήσει, σίγουρα, περισσότερο από μια μέρα) ελπίζουμε να μην υπάρξει τρίτη ανάλογη περίπτωση. Ας μη μας ταλαιπωρούν με τα «δήθεν». Η τηλεοπτική αναβάθμιση θέλει δουλειά σε βάθος, θέ­ λει απλότητα, θέλει καθημερινή ζωή, δροσιά, έρωτα και αλήθεια σε όλους τους τομείς. Και κυρίως ρηξικέλευθους σκηνοθέτες, που μ' αφορμή την όποια πρώτη ύλη τους, θα μας συμπαρασύρουν σε κάποιον από τους παραδείσους της σκέψης... □

τη συνέντευξη πήρε ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΑΤΟΖ Θυμάμαι, είχα γνωρίσει τον Μόνο Κοντολέων όταν τον καλέσαμε να συμμετάσχει ως ομι­ λητής στην πρώτη ίσως μεγάλη εκδήλωση στο χώρο της εκπαίδευσης, για το παιδικό Βι­ βλίο, στην αίθουσα της Πανελλήνιας Πολιτιστικής Κίνησης που στεγαζόταν τότε στην Πραξιτέλους.Ήταν Γενάρης του '8 2 ... Κι ανάμεσα στους άλλους ομιλητές η'Ελλη Αλεξίου κι ο Αημήτρης ΡαΒάνης-Ρεντής... Ο Μόνος Κοντολέων λίγα χρόνια πριν είχε κάνει τα πρώτα του λογοτεχνικά Βήματα. Σή­ μερα, ύστερα από 19 χρόνια δημιουργικής πορείας, έχει στο ενεργητικό του πολλά Βιβλία για μικρούς και μεγάλους. Είναι από τους ελάχιστους «χρεωμένους» στην παιδική λογο­ τεχνία συγγραφείς, που πετυχαίνει, με τη θεματική και τις τεχνικές στην υφολογία των περισσότερων έργων του, να «γεφυρώνει» αναγνωστικά διαφορετικές ηλικίες. Γεγονός που υποδεικνύεται και στο τελευταίο του βιβλίο Μάσκα στο Φ ίγγάρι, το οποίο είναι και η αφορμή αυτής της συνέντευξης. Η Μ άσκα στο φεγγάρι είναι ένα μυθιστόρημα που «πραγματεύεται» τη σχέση ζωής και θεάτρου. Μια σχέση όπως τη Βιώνουν δύο έφηβοι με μια καθηγήτριά τους που «αναλαμβάνουν» να διερευνήσουν το μυστήριο της αυτοχει­ ρίας του διάσημου ηθοποιού Λουκά Αλεξίου, ο οποίος κάθε φορά βίωνε τραγικά τους ρό­ λους από το παγκόσμιο δραματολόγιο, που ερμήνευε. Πρόκειται για μια δύσκολη «απόπει­ ρα» που δείχνει τη θαυμαστή άνεση του Μάνου Κοντολέων να κινείται στα βιβλία του α­ νάμεσα σε σύγχρονα θέματα και προβλήματα της κοινωνικής ζωής. Θα λέγαμε ότι είναι ένας συγγραφέας των «νέων» γενικά ανθρώπων, του οποίου οι ήρωες αναζητώντας την αυγή των πραγμάτων κι ανατέμνοντας την πραγματικότητα στις δύσκολες συνθήκες της εγγαστρίμυθης εποχής μας, γίνονται συνάμα εκφραστές μιας νεότητας που αενάως ζητά διεξόδους για να διευρύνει κάθε φορά τα όρια της ελευθερίας της.

rji.

Γιάννης Παπαδάτος: Ας ξεκινήσουμε την κουβέντα μας με μια διαπίστωση. Σε πολλά από τα βιβλία σου - πάνω από τριάντα δεν χρησιμοποιείς παρόμοιες αφηγηματι­ κές τεχνικές. Κι ακόμα παρουσιάζεις μια συνεχή εξέλιξη, υφολογική και θεματική. Έχεις κάτι να παρατηρήσεις πάνω σ’ αυτό; Μάνος Κοντολέων: Πιστεύω απόλυτα στη στενή και στην άμεση σχέση που συνδέει την καθημερινή ζωή του συγγραφέα με το έργο του. Ως άνθρωπος, λοι­ πόν, αν και δείχνω άτομο χαμηλών τόνων, εντούτοις, είμαι γεμάτος πάθη και οράματα, αντιθέσεις και ανα­ σφάλειες. Ό λα αυτά τα στοιχεία, το κοινωνικό μου πρόσωπο, υπάρχουν και καθορίζουν το συγγραφικό μου έργο. Μου αρέσει να ψάχνω, να αμφισβητώ το τι έχω κατακτήσει, να προχωρώ, να ξαφνιάζω, να σοκά­ ρω, αν θες... Τα πολλά πρόσωπα ενός ανθρώπου, οι πολλαπλές εκφράσεις ενός συγγραφέα.

----------------------

Έχεις γράψει βιβλία για μικρούς και μεγά­ λους, ενώ παράλληλα έχεις έντονη παρου­ σία και στο χώρο της κριτικής. Μέσα σε ό­ λη αυτή την πορεία, θα μπορούσες να στα­ θείς στους πιο χαρακτηριστικούς σταθ­ μούς του έργου σου; Βέβαια, είναι λίγο δύσκολο για ένα συγγραφέα να ξεχω ρίσει κάποιους σταθμούς, αλλά θα έλεγα ότι οι μεγάλοι σταθμοί του έργου μου παρουσιάζονται κάπου εκεί με το τέλο ς της δ εκαετία ς του ‘80. Τότε δηλαδή που κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά μου, το «33», «Οι δυο του ς κι άλλοι δυο», «Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο» και, λίγο αργότερα, «Ο Δομήνικος» και οι συλλογές διηγημάτω ν «Μαγική Μητέρα» και «Ερωτικές ιστορίες παιδικής ηλικίας». Και βέβαια, βασικός σ ταθμός θεωρώ ό τι είν α ι η «Γεύση π ικραμύγδαλου», ένα μ υθιστόρημα που καθώς τόσο πολύ αγαπήθηκε και αγαπιέται, μου ά-

______________________________________ συ νένκυξη

ί ji i t e g Είμαι μ ο ντέρ νο ς σ υγγρα φ έα ς σματα της σοφίτας», είναι πράγματι βιβλία που εκτι­ μώ και αγαπώ. Τα αγαπούν και τα εκτιμούν και οι α­ ναγνώστες μου. Έχουν και αυτά την προσωπική μου σφραγίδα. Αλλά έπρεπε, με βάση την ερώτηση που μου έθεσες, να αναφέρω εκείνα τα έργα που εγώ θεωρώ σαν σταθμούς... Παρ’ όλα αυτά, έχεις γράψει ακόμα αρκετά βιβλία για μικρούς και μεγάλους. Αλλά εσύ, καθώς τα αποσιωπάς, είναι σαν να συντάσσεσαι με μια αδικία που, κατά τη γνώμη μου, σου έχει γίνει. Είσαι αναγνωρισμένος δηλαδή ως συγγραφέας βιβλίων για παιδιά, αλλά αγνοείσαι, σχεδόν, ως συγγραφέας βι­ βλίων για ενήλικες. φωτο: N. Αποστολόπουλος

νοιξε το δρόμο για να φτάσω στην πιο ολοκληρω­ μένη πια πρόταση-σταθμό στη συγγρ αφ ική μου πορεία, που είναι το τελευτα ίο μου βιβλίο «Μάσκα στο φεγγάρι». Θα πρότεινα και άλλα δύο: «Ο αδελφός της Ασπασίας» και «Τα φαντάσματα της σοφί­ τας». Είναι δύο παιδικά βιβλία με έντονη τη σφραγίδα ενός ιδιαίτερου τρόπου γραφής. Ε, εντάξει, είναι ιδιαίτερος, το ομολογώ, και θα έλε­ γα ακόμη ότι συχνά ξαφνιάζομαι και με τα γράμματα των αναγνωστών. Δεν ξαφνιάζομαι επειδή δέχομαι γράμματα, αυτό συμβαίνει και σε άλλους συγγρα­ φείς - αλλά με τον πολύ προσωπικό τρόπο που μου μιλούν οι αναγνώστες. Νομίζω κι εγώ, λοιπόν, ότι πράγματι γράφω με τη διάθεση αυτής της προσωπι­ κής προσέγγισης με τον αναγνώστη μου. Τώρα, σχε­ τικά με τον «Αδελφό της Ασπασίας» και τ α «Φαντά-

συνέντευξη

Τώρα ανοίγεις ένα μεγάλο θέμα. Μπορώ να πω ότι από ένα σημείο και μετά δεν πιστεύω στους διαχω­ ρισμούς των ειδών. Άλλωστε στο «Μάσκα στο φεγ­ γάρι» - μυθιστόρημα γ ια νέους - έ χ ει έναν ήρωα που πρωτοδημιουργήθηκε, πρωτοπαρουσιάστηκε σε ένα άλλο, π αλαιότερο μυθιστόρημα, στο «Με στοιχεία προσωπικών συνεντεύξεων», που ήταν κα­ θαρά μυθιστόρημα ενηλίκων. Θα απαντήσω στην ε­ ρώτησή σου με κάθε ειλικρίνεια. Θεωρώ και εγώ ότι όλα μου τ α έργα για μεγάλους έχουν κάπως αγνοη­ θεί. Άξιζαν σίγουρα μεγαλύτερης προσοχής. Να το πω, αν θες, πιο ξεκάθαρα; Αλλοι συγγραφείς, συνο­ μήλικοί μου ή και ν εότερ οι μου, με έργο λιγότερο ποσοτικά και παρόμοιο ποιοτικά, έχουν πολύ περισ­ σότερο από μένα προβληθεί. Είναι ένα γεγονός που το αναγνωρίζω μεν, αλλά δεν το αποδέχομαι. Θεω­ ρώ τον εαυτό μου θύμα της τυποποίησης, αυτής της τυποποίησης που έχουν επιβάλει τα ΜΜΕ και η γενι­ κότερη καταναλωτική τάση της εποχής μας. Ίσως εί­ ναι περίεργο, αλλά ζούμε σε μια χώρα που δεν απο­ δέχονται εύκολα τον πλουραλισμό και το δικαίωμα για την ιδιαιτερότητα, ένα δικαίωμα που τόσο έχει α­ νάγκη η εποχή μας. Θέλω όμως να είμαι και δίκαιος

και αντικειμενικός: λοιπόν, μπορεί το έργο μου για μεγάλους να έχει την αξία του, που απόλυτα δεν έχει αναγνωριστεί, αλλά το έργο μου για παιδιά, και ειδικά εκείνο γ ια νέους,

φείς παιδικών βιβλίων σε λογοτεχνι­ κές συναντήσεις. Λες και από μόνοι τους θεμελιώνουν την περιθωριοποί­ ησή τους. Αλλά πιστεύω ότι είναι λά­ θος. Λάθος ιδ εο λ ο γ ικ ό και λάθ ος

πιστεύω ότι είναι περισσότερο ση­ μαντικό στον αντίστοιχο χώρο του. Γι’ αυτό κι εγώ στα βιβλία-σταθμούς τ η ς πο ρείας μου γ ια τ α οποία με ρώτησες, έμεινα κυρίως σ’ αυτά. Με αυτά που προείπες υ­ πονοείς προφανώς ότι οι συγγραφείς που γράφουν για παιδιά δεν εκτιμώνται και τόσο από τους κριτικούς και από τους κυκλοφορού­ σ ες στους λογοτεχνικούς χώρους;

Μου αρέσει να ψάχνω, να ιμφισβητώ το τι έχω κατακτήσω, να προχωρώ, να ξαφνιάζω, να σοκάρω...

που προέρχεται και από τις δύο πλευρές. Η λογοτε­ χνία, πάντα το πίστευα και πάντα το έγραφα, είναι μόνον μία. Και σε ποιες ηλικίες αναγνώστη απευθύ­ νεται δεν θα πρέπει να μας απασχολεί εκ των προτέρων, κι αν θέλετε, ούτε και εκ των υστέρων. Ας αφήσουμε τα κείμενα να εκπέμπουν την όποια δυναμική διαθέτουν. Και ας αφήσουμε ακόμα, αν θέλεις, τις α­ ναγνωστικές προτιμήσεις του καθένα να βρουν ό,τι

Ναι, έτσι είναι. Θα έλεγα μάλιστα ότι υπάρχουν και κάποιοι που δεν αναγνωρίζουν καν το είδος της παι­ δικής λογοτεχνίας και το λέω ξεκάθαρα, αυτοί κά­ νουν λάθος. Η λογοτεχνία για παιδιά έχει τα δικά της μέτρα και μυστικά, αλλά παραμένει μέσα στα πλαί­ περισσότερο, την κάθε στιγμή, τους ταιριάζει. Είναι σιά της και τις δυνατάτητές της στα όρια της εν γέη ικανότητα της τέχνης να μεταβάλ­ νει λογοτεχνίας. Εμπορικά είναι ένα λει την πεζή καθημερινότητα σε μια ιδιαίτερο είδος και γ ι’ αυτό πολλοί μαγική στιγμή. εκδότες ανακαλύπτουν ατάλαντους Η ΜΑΓΙΚΗ ΜΗΤΕΡΑ συγγραφείς και εκδίδουν τα βιβλία Μ ε αυτή την τελευταία σου φράση του ς. Το κοινό, από την άλλη, κα­ με φέρνεις πολύ κοντά στο θέμα θώς μένει ουσιαστικά ανενημέρωτο του τελευταίου σου βιβλίου, το μυ­ από την κριτική, δεν μπορεί εύκολα θιστόρημα «Μάσκα στο φεγγάρι». να συγκροτήσει ένα πλαίσιο κριτη­ Σε αυτό το μυθιστόρημα, η τέχνη ρίων αξιολόγησης. Κάτι που συμβαί­ μέσω του θεάτρου γίνεται αφορμή νει στην... άλλη λογοτεχνία. Όμως ώστε οι βασικοί ήρωες να αποκτή­ τελικά, εκείνοι που έχουν αξία ξεχω­ σουν αυτογνωσία, να υπερνικήσουν ρ ίζουν και, το κυριό τερο , επιβιώ­ προβλήματα και αδιέξοδα. Από την νουν. Μόνο που επιβιώνουν ερήμην άλλη, ο ηθοποιός Λουκάς Αλεξίου, της λογοτεχνικής κριτικής. Υπάρχει, αθέατος πρωταγωνιστής του βιβλί­ δ ηλαδή, μια σχέση ανά μεσ α στο ου σου, μέσω της τέχνης έφτασε στην αυ­ συγγραφέα που γράφει για παιδιά και νέους με τον τοχειρία. αναγνώστη του πολύ πιο άμεση απ’ ό,τι εκείνη που υπάρχει στη λογοτεχνία των ενηλίκων. Απουσιάζει ό­ Η τέχνη πιστεύω πως λειτουργεί καταλυτικά και απε­ λευθερωτικά. Μπορεί στο συγκεκριμένο βιβλίο τους μως ο ενδιάμεσος κρ ιτικός λόγος. Σπανιότατα οι δύο βασικούς ήρωες να τους οδηγεί στην αυτεπί­ στήλες των εφημερίδων και των λογοτεχνικών πε­ γνωση και στην ωριμότητα και τον αθέατο, όπως τον ριοδικών αφιερώνουν χώρο για κριτική παρουσίαση παιδικών βιβλίων. Και όσα γράφονται δεν είναι και τα χαρακτήρισες, πρωταγωνιστή, στο θάνατο, αλλά και στις δύο περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με την ίδια πλέον κατάλληλα από την πλευρά της αντικειμενικής κριτικής προσέγγισης. ποιότητα αυτογνωσίας. Άλλωστε δεν νομίζω ότι ή­ ταν το θέατρο αυτό καθεαυτό που οδήγησε στην αυ­ Πάντως, γ ι’ αυτό τον περιορισμό της παιδικής λογο­ τεχνίας, φταίνε και οι ίδιοι οι συγγραφείς της. Για τοκτονία, αλλά η ίδια η ζωή. Αυτή είναι και αυτή ήταν παράδειγμα, σπάνια θα συναντήσει κανείς συγγρα­ πάντα η άποψή μου για τη λειτουργία της τέχνης. Σε

συνέντευξη

ό,τι αφορά τα ερωτήματα που τίθενται κατά τη διάρ­ κεια της συγγραφής, εκείνο που μπορώ να πω από την πείρα μου και να το καταθέσω είναι πως (όσο με­ ταφυσικό κι αν ακούγεται αυτό) δεν οδηγώ εγώ τα πρόσωπα στην πορεία τους εντός του μυθιστορήμα­ τος αλλά αυτά τα ίδια. Αφού πρώτα εγώ ο ίδιος τ α φέρνω στη ζωή, καθορίζουν στη συνέχεια τα ίδια το πώς θα αντιδράσουν. Στην περίπτωση πάντως του Λουκά Αλεξίου, τα πράγματα καθορίστηκαν από τον ίδιο, πίστεψέ με. Έ μεινα και εγώ έκπληκτος, όταν συνέλαβα το έργο, το πόσο ξαφνικά ολοζώντανος ορθώθηκε μπροστά μου αυτός ο άνθρωπος και μου μίλησε για τη ζωή του όλη. Από τη στιγμή που τον είχα αφήσει όταν τ ε ­ λείωνα το «Με στοιχεία προσωπικών συνεντεύξεων» μέχρι τη μέρα του θανάτου του. Αυτός νομίζω καθόρι­ σε με τον τρόπο του και το τ ι θα έ ­ κανα με τα άλλα πρόσωπα του έρ­ γου. Αυτή τη σχέση του συγγρα­ φέα με τους ήρωές του την έχεις και άλλες φορές χρη­ σιμοποιήσει. Συχνά, πολύ συχνά μπαίνεις και συ, άλ­ λες φορές ως ένας απλός θεατής των γεγονότων κι άλλοτε, πάλι, ως ένα από τα δρώντα πρόσωπα. Η αυτοαναφορικότητα τι ρόλο παίζει στο έργο σου; Ό ταν γράφω, θεωρώ τον ε αυτό μου ως ένα μικρό Θεό. Εγώ είμαι αυτός που πλάθει τα πρόσωπα, αυτά που μέσα από τις σελίδες του έργου μου θα ζήσουν. Αλλά όμως κι αυτά πάλι, με τη σειρά τους, θα έλεγα πως ψάχνουν να βρουν τον αναγνώστη εκείνο με τον οποίο θα μοιραστούνε εμπειρίες και συναισθήματα. Και μάλιστα, εγώ ο ίδιος δεν έχω μό­ νον συ νείδη ση τ η ς σ υ γγρ α φ ικ ή ς μου ιδιότητας, αλλά και της ιδιότη­ τά ς μου ως ενός πολύ ευαίσθητου αναγνώστη. Και με αυτή μάλιστα την ιδιότητα έχει τύχει να συναντηθώ με πρόσωπα πολύ ενδιαφέροντα. Την Μπλανς Ν τιμπουά π.χ., ή τ α μέλη τη ς οικογένειας των Φορσάιθ. Να, λοιπόν, γ ια τ ί α ρ κετά συχνά μέσα στα έργα μου υπάρχουν, συνυπάρ­ χουν μάλλον, και οι ήρωες και οι α­ ναγνώστες και ο συγγραφέας. Έτσι κι αλλιώς, ο αναγνώστης του κάθε

συνέντευξη

έργου είναι αυτός που δίνει την τελική μορφή του. Πιστεύω, δηλαδή, στη δημιουργική ανάγνωση. Αυτή η τεχνική, θα έλεγα, που χρησιμοποι­ είς στην πιο ακραία της μορφή εμφανίζεται στο μυθιστόρημά σου «33». Ακόμα και το τέλος του μυθισ το ρή μ ατο ς αρνείσαι να γράψεις και το αφήνεις στα «χέρια» των η­ ρώων σου, αλλά και των αναγνωστών σου... Έ τσι είναι. Το «33» υπήρξε νομίζω κάτι το απόλυτα πρωτοποριακό για την ελληνική λογοτεχνία για παι­ διά και νέους, όσον αφορά στην τεχνική του. Το ίδιο

Θεωρώ τον «αυτό μου θύμα της <ι έχουν επιβάλει ΙΕ και η γενικότερη τάση της εποχής μας

κάνω, ίσως με πιο δια φορετικό τ ρ ό ­ πο, και στη «Γεύση πικραμύγδαλου». Ναι. Από ένα σημείο και έπειτα ο α­ ναγνώστης υποψιάζεται ότι το μυθι­ στόρημα ολόκληρο είναι βγαλμένο μέσα α­ πό ένα άλλο μυθιστόρημα που το διαβά­ ζουν οι ήρωες του πρώτου. Και βέβαια, νο­ μίζω ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στο τελευταίο σου βιβλίο, στο «Μάσκα στο φεγ­ γάρι». Ναι, στο «Μάσκα στο φεγγάρι» οι σχέσεις ηρώων, συγγραφέα και αναγνώστη υλοποιούνται πια με μια καθαρά μυθιστορηματική μορφή. Ο κεντρικός ήρωας ζει και πράττει, άλλοτε ως ο εαυ­ τός του κι άλλοτε πράττει σαν να ε ί­ ναι ο Άμλετ, ή ο Λεονάρντο, ή η Ηλέκτρα, ή ο Οιδίποδας... Πώς μεταπλάθεις τέτοια διακειμενι­ κά στοιχεία στο έργο σου; Πώς τα εντάσσεις σ ’ αυτό; Νομίζω ότι χρη­ σιμοποιείς πολλών ειδών αφηγή­ σεις, από την πιο κλασική μέχρι την πιο εξεζητημένη. Διαλέγω κάθε φορά εκείνη την τεχνι­ κή αφήγησης που πιστεύω ότι ταιριά­ ζει περισσότερο με την ουσία του θέ-

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ TO ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ HEADINGTON Ιστορία της Δυτικής Μουσικής ττ. 1, 2

ΣΤΑΜΕΛΟΣ Νεοελληνική Λαϊκή Τέχνη a*

FRYE Ανατομία της Κριτικής a*

ΣΙΑΦΛΕΚΗΣ Η Εύθραυστη Αλήθεια

ΚΑΛΑΣ Εστίες Πυρκαγιάς

«...Το α π όκ ρ υ φ ο της τέχνης μου και το π α ρ ά δ ειγμ α των μεγάλων.» Δ. ΧΟΛΩΜΟΣ

GUTENBERG m-

Ζούμε σε μια χώρα που δεν αποδέχονται εύκολα τον πλουραλιομό και το δικαίωμα για την ιδιαιτερότητα

ματος και με αυτό που θέλω να πω. Προεκτείνω στα άκρα το θέμα μου χρησιμοποιώντας κάθε φορά και μια άλλη που, κατά τη γνώμη μου, είναι η πιο κατάλ­ ληλη τεχνική. Μ’ άλλα λόγια, πιστεύω ότι μορφή και περιεχόμενο πάνε πάντα μαζί. Στο «Μάσκα στο φεγ­ γάρι» θέλησα να φέρω δίπλα δίπλα καταξιωμένα πρόσωπα του παγκόσμιου θεάτρου με τους δικούς μου ήρωες. Στην ουσία προσπαθώ να ενώσω το δια­ χρονικό με το επίκαιρο. Και απ’ όλη αυτή την ένωση να δημιουργείται, και νομίζω ότι δημιουργείται, μια νέας εκκίνησης διαχρονικότητα. Δηλ. ο Λουκάς Αλε­ ξίου είναι προϊόν αυτής της συνένωσης. Ένα πρόσω­ πο που ξεκίνησε να είναι καθημερινό και εξακοντί­ στηκε μόνο του στο διαχρονικό. Η κριτική έχει από πολύ νωρίς επισημάνει στο έργο σου κινηματογραφική δομή. Νο­ μίζω πως από τις αρχές της δεκαετίας του ‘80 με το μυθιστόρημά σου «Με στοιχεία προσωπικών συνεντεύξεων», θέλησες να μπολιάσεις την αφηγηματική τεχνική της λογοτεχνίας με δομές κινηματογραφικής α­ φήγησης. Π.χ. στο «Δομήνικο» έβλεπα στοι­ χεία επιστημονικής φαντασίας από ταινίες του Σπίλμπεργκ, αλλά και Ταρκόφσκι, όσον αφορά στην ατμόσφαιρα και στο χρώμα... Της εσωτερικότητας... Ναι, αυτό θέλω να κάνω. Ο κι­ νηματογράφος είναι η τέχνη που δημιούργησε ο αι­ ώνας μας. Κι η λογοτεχνία, πολλοί θεώρησαν ότι κιν­ δυνεύει από τον κινηματογράφο. Αλλά το μεγάλο

ιεντευξη

κακό, ο μεγάλος εχθρός της λογοτεχνίας είναι η τη­ λεόραση, η οποία είναι ένα παραπαίδι, κατά κάποιο τρόπο, του κινηματογράφου. Όμως εγώ προσωπικά λατρεύω και πιστεύω στη μαγεία της λογοτεχνίας. Αλλά με μαγεύει και ο κινηματογράφος και βρίσκω ότι η τηλεόραση είναι ένα πάρα πολύ χρήσιμο εργα­ λείο. Θέλησα, λοιπόν, να «παντρέψω», κατά κάποιο τρόπο, όλ’ αυτά και έτσι οδηγήθηκα κάποιες φορές σε έργα που η δομή τους πλησιάζει την εσωτερική δομή ενός σεναρίου πάνω στο οποίο χτίζεται μια ται­ νία. Ενώ παράλληλα ποτέ δεν σταμάτησα να θέλω με αυτό που φτιάχνω να αγγίζω την ομορφιά, τη δυ­ ναμική, την οντότητα των κλασικών στοιχείων που διαθέτουν τα έργα του λόγου.

του Μάνου Κοντολέων Οι γονείς μου ήρθαν και οι δυο πρόσφυγες, το 1922, από τη Σμύρνη της Μ ικρός Ασίας. Ρίζω­ σαν στην Αθήνα, γνωρίστηκαν το 1940 και μετά από έξι χρόνια γεννήθηκα εγώ. Το πρώτο και μόνο τους παιδί. Μεγάλωσα, λοιπόν, μ ε τις αναμνήσεις για μια χαμένη - αλλά αξέχαστη - πατρίδα, μέσα σε μια πόλη που σταδιακά έστηνε το ευρωπαϊκό πρόσωπό της. Είμαι, λοιπόν, αστός. Την Αθήνα την αγαπώ. Δ εν μπορώ να κάνω

Κάποια μυθιστορήματα σου κυκλοφορούν και στη Γάλλία. Θεωρείς τον εαυτό σου μο­ ντέρνο συγγραφέα; Κυκλοφορούν κάποια βιβλία μου στη Γαλλία, τα «Οι δυο τους κι άλλοι δύο» και «Γεύση πικραμύγδαλου» και νομίζω, ναι, είμαι μοντέρνος συγγραφέας. Και όπως είπα και πιο πριν, θέλω παράλληλα να χρησι­ μοποιώ και στοιχεία της κλασικής αφήγησης, θέλω δηλαδή οι χαρακτήρες να είναι πολύ καλοφτιαγμένοι, ολοκληρωμένοι. Θέλω να υπάρχει και σ ’ αυτά που γράφω και σ ’ αυτά που διαβάζω μια μαγεία, μια υπέρβαση της πραγματικότητας, την ίδια ώρα που αυτή η πραγματικότητα υπάρχει, με πλήρη θα έλεγα συνείδηση των δυνατοτήτων της. Αδιαφορώ γ ια κάποιες, τουλάχιστον, τάσεις που τώρα τελευ ­ τα ία τ ις βλέπω να π αρουσιά ζονται στα έργα των νεότερων, κυρίως, συγγραφέων, μιλώ δηλαδή για την καταγραφή συμβάντων που θα έλεγα ότι αγγί­ ζουν τα όρια μιας δημοσιογραφικής προσέγγισης. Για μένα η τέχνη, η λογοτεχνία ειδικότερα, πρέπει να έχει ύφος και όραμα. Μπορεί στο έργο σου να π ε ρ ιγ ρ ά φ εις κά τι χυ δα ίο , α λλά τ ο ίδ ιο το έρ γ ο πρέπει να μην είναι χυδαίο. Διαβάζω πολύ ξένη λο­ γ οτεχνία και μεταφρασμένη και στο πρωτότυπο. Εκείνο που έχω διαπιστώσει είναι ακριβώς αυτό, ό­ τ ι υπάρχει μια έντονη τάση και στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο να δημιουργείται μια μαγεία στον τρόπο που λέμε τα πιο καθημερινά και πιο πε-

διαφορετικά. Είναι η πόλη που μέσα της μεγά­ λωσα, έπαιξα, ανακάλυψα τις δυνάμεις μα και τις αδυναμίες μου. Είναι η πόλη που στέγασε τα όνειρά μου, που μου χάρισε τον έρωτα, που γέννησε τα παιδιά μου. Είναι η πόλη που στα σπλάχνα της κοιμούνται οι γονείς μου - το πι­ θανότερο από την Αθήνα κάποια στιγμή θα ξε­ κινήσω κι εγώ το μεγάλο, το άγνωστο ταξίδι. Αγαπώ κι άλλες πόλεις - τη Σμύρνη, γιατί συμ­ βολίζει ένα παρελθόν που δε χάνεται, το Παρί­ σι, γιατί στεγάζει την ελευθερία του πνεύματος, τη Νέα Υόρκη, γιατί τολμά να ζει μέσα στις αντι­ θέσεις, το Σορέντο, γ ια τ ί π ροσφέρει φωλιά στον έρωτα, τη Θεσσαλονίκη, γιατί ξέρει να μη χάνει την εφηβικότητά της. Το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον, η εφηβεία, η δημιουργία και ο έρωτας. Όλες αυτές είναι οι πιο αγαπημένες μου αξίες. Αλλά πάνω κι από αυτές η αξία του να ξυπνάς κάθε μέρα, να βλέπεις το φως του ήλιου και να νιώθεις πως είσαι υγιής - η αξία της ζωής και της ειρήνης. Στην Αθήνα, λοιπόν, βλέπω κάθε μέρα τον ήλιο, δουλεύω, διαβάζω, γράφω τα βιβλία μου, βλέ­ πω τους φίλους μου, ζω δίπλα στους αγαπημέ­ νους. Σ την Αθήνα είναι το σπιτικό μου. Σ την Αθήνα λέω «καλημέρα» τα πρωινά και δίνω το τελευ τα ίο φ ιλ ί της κάθε μ έρ α ς στον Κώστα, στην Άννα και στο Δομήνικο - σ' αυτούς που έ­

Υπάρχουν και κάποιοι που δεν αναγνωρίζουν καν το είδος της παιδικής λογοτεχνίας και, το λέω ξεκάθαρο, αυτοί κάνουν λάθος...

συνέντευξη

χω τη χαρά να ονομάζω γυναίκα μου, κόρη μου και γιο μου. Η Αθήνα είναι η βιογραφία μου. Η μοίρα της δί­ κιά μου μοίρα.

ζά πράγματα. Από αυτή την άποψη θεωρώ τον ε ­ αυτό μου και ως ένα μοντέρνο συγγραφέα και ως ένα συγγραφέα Ευρωπαίο. Θέλω να μείνω λίγο ακόμα στη θεματική πολλαπλότητα με την οποία εκφράζεσαι. Από τον ερμητικό συμβολισμό, θα έλεγα, του «Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο» στην παγανιστική δυναμική της «Μαγι­ κής Μητέρας». Από την παντοδυναμία της φαντασίας στο «Δομήνικο» στη διερεύνηση των καθημερινών οικογενειακών σχέσεων στο βιβλίο σου «Γεύση από πικραμύγδαλο», και στο εν­ διάμεσο, παίζεις και μιλάς χαμογελώντας για το θάνα­ το στο βιβλίο σου «Τα φα­ ντάσματα της σοφίτας», ε ­ νώ παράλληλα η παιδική η­ λικία άλλοτε παίρνει μια τρα γικ ό τη τα , όπως στο «Ερωτικές ισ το ρ ίες μιας παιδικής ηλικίας», κι άλλοτε γίνεται δείγμα κριτικής του κόσμου των ανηλίκων, ό­ πως στο ν «Αδελφό της Ασπασίας». Έπειτα όλ’ αυ­ τά χάνονται και μας οδηγείς μέσα από μια άλλη σύνθεση αυτών των στοιχείων στο «Μάσκα στο φεγγάρι». Πρέπει να το ομολο­ γήσω, όταν διάβασα αυτό το τελευταίο σου έργο σκέφτηκα πως τέτοια βιβλία δεν γρά­ φονται συχνά. Και είσαι ακόμη νέος. Με τη «Μάσκα στο φεγγάρι» λες και έδωσα όλα όσα μια ολάκερη ζωή μάζευα. Έμεινα άδειος. Θέλω να πιστεύω όμως ότι θα βγουν κι άλλες εμπειρίες ζωής και κουλτούρες, οι οποίες μπορεί να βγαίνουν ήδη και να π ροετοιμάζω κάτι νέο. Πάντως, μιας και έθιξες το θέμα της ηλικίας, πιστεύω ότι η πέ­ μπτη δεκαετία του ανθρώπου είναι η πιο σοφά δημιουργική· ό,τι έχει μαζέψει κανείς μέχρι αυτό το ση­ μείο, αρχίζει να δίνει τον ώριμο καρ­ πό τ ου. Υπάρχει μια έντονη δημι­ ουργικότητα καθώς νιώθει κανείς ό­ τ ι πλησιάζει προς τις τελευταίες δε­ καετίες. Ό ,τι μένει πίσω είναι πάντα περισσότερο από αυτό που μπορεί

Είσαι σε μια ώριμη περίοδο. Αλλά παράλλη­ λα δεν εγκαταλείπεις τις πολλές και έντονες δραστηριότητες, όπως π.χ. την κριτική. Ναι. Λοιπόν, κάνω κριτική και για έργα λογοτεχνίας των ενηλίκων και για έργα που ανήκουν στη νεανική λογοτεχνία. Πάντα πίστευα στην κριτική σκέψη και στο λόγο που αρθρώνει. Τον βλέπω αυτό το λόγο ό­ χι ως ένα λόγο μιας μορφής εξουσίας, αλλά ως ένα λόγο που επιδιώκει την ανάπτυξη ενός προβληματι­ σμού. Μπορεί να αποδέχομαι το αξίωμα «μου αρέσει κάτι» και «δεν μου αρέσει κάτι άλλο». Αλλά το θεω­ ρώ ιδιαιτέρως επικίνδυνο να παίρνει τις διαστάσεις «αυτό που μου αρέσει» και μόνο να είναι και καλό. Κάθε έργο π ροτείνει κάποια πράγματα. Και τις προτάσεις αυτές τ ις υλοποιεί σύμφωνα με κά­ π οιες δ ικ ές το υ απόψεις. Συζητώ, λοιπόν, και προβληματίζομαι για τις προτάσεις αυτές και ψάχνω να βρω

Η λογοτίχνία, πάντα το πί Γτα το έγραφι η μόνο μία

αν η υλοποίησή τους γίνεται κάτω από τις απόψεις που και το ίδιο τ ο έργο έχει επιλέξει. Παλαιότερα δημοσίευα πολύ συχνά στο διαβάζω. Τώρα στην «Αυγή της Κυριακής» κάνω κατά καιρούς κριτική έρ­ γων για μεγάλους, ενώ στην «Καθημερινή» έχω μια μόνιμη στήλη κριτικής έργων της παιδικής λογοτε­ χνίας. Ομολογώ πάντως ότι θεωρώ τον εαυτό μου ως έναν «περιπατητικό» (;) κριτικό της λογοτεχνίας για μεγάλους, αλλά αντίθετα νομίζω ότι είμαι ένας ι­ διαίτερα συνεπής κριτικός της παιδι­ κής και τη ς νεανικής λογοτεχνίας. Εκεί, ξέρεις, την επιλογή την έκανα συνειδητά. Θα ήθελα να ασχολούμαι και με τ α δύο είδ η τ ο ίδιο, αλλά ο χρόνος μου δεν είναι απεριόριστος, κι έπειτα πιστεύω ότι η παιδική λογο­ τ ε χ ν ία στο σ τά δ ιο που β ρ ίσ κ ετα ι χρ ειάζεται μια κριτική προσέγγιση. Πιστεύω πολύ και στην επιστημονική κριτική και στη δια ισ θητική κριτική και γενικότερα στον κριτικό λόγο, έ­ ναν κριτικό λόγο όμως που δεν είναι λόγος εξουσίας - το τονίζω αυτό.

αυνέντ<υξη

Αν και εγώ πιστεύω ό τι στην Ελλάδα περισσότερο η κριτική εκφράζει αναφομοίωτα στοιχεία λογοτεχνι­ κών θεωριών. Δεν ξέρω αν βοηθάει αυτό. Εγώ θα γίνω πιο σκληρός και θα πω ότι πολλές φορές εκφράζει τη διά­ θεση μας να υποστηρίξουμε την πα­ ρέα μας ή ακόμα και τις προσωπι­ κές μας εμπάθειες, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Συμφωνώ. Τώρα όμως θέ­ λω να μου απαντήσεις σε μια άλλη, κρίσιμη κατά την άποψή μου, ερώτηση. Ποια είναι η γνώμη σου για τη σύγχρονη ελληνική παι­ δική λογοτεχνία; Νομίζω ότι, το είπα και πιο πριν, η παιδική λογοτε­ χνία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο. Μετά τη μεγά­ λη άνθισή της, το 1975, έχει φτάσει σε ένα όριο των σχέσεων θέματος και τεχνικής. Θα πρέπει, πιστεύω, να αρχίσουν οι συγγραφείς μας να ψάχνουν όχι τό ­ σο γ ια νέα θέματα, που έτσ ι κι αλ­ λιώς δεν υπάρχουν, όσο για νέες τε­ χνικές και, πάνω απ’ όλα, να μπολιά­ ζουν τα έργα τους με μια πιο πλού­ σια κου λτού ρ α. Δεν θα ήθ ελα να μπω σε α υ τό τ ο θέμα , α λ λ ά δ εν μπορώ και να μην το πω ότι, αν εξαι­ ρέσει κανείς έστω δέκα συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας, οι οποίοι δια­ θέτουν μια πλατιά και συνεχώς ε­ μπλουτιζόμενη παιδεία, οι υπόλοι­ ποι είναι εφησυχασμένοι στη μακα­ ρ ιότητα των καλών πωλήσεων και ουδόλως προβληματίζονται γ ια τη δική τους πνευματική πορεία μα και για το μέλλον του χώρου. Εγώ ποτέ μου δεν φοβή­ θηκα να αναγνωρίσω τ ις νέες δυνάμεις, τ ις τ α λ α ­ ντούχες. Αν μάλιστα διαπιστώσω ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο, τότε και το χαίρομαι και παράλληλα αισθάνο­ μαι κάτι να με σπρώχνει να δημιουργήσω και εγώ πια κάτι άλλο που θα υπερβαίνει αυτό που διάβασα. Δη­ λαδή μιλάμε για τη ν άμιλλα. Πιστεύω πάρα πολύ στην άμιλλα. Η άμιλλα, με άλλα λόγια, και η αναγνώ­ ριση, η δίκαιη και αυστηρή αναγνώριση του παρελ­ θόντος πάνω στο οποίο στήριξες το δικό σου έργο. Για παράδειγμα, εγώ δεν μπορώ παρά να απονείμω τ ις δ έο υσ ες τ ιμ έ ς σε κάποιους σ υ γ γ ρ α φ είς τ η ς

ουνεντευξη

Δεν οδηγώ εγώ τα πρόσωπα στην πορεία τους εντός του καθορίζουν πώς 8α ανπ δράσουν

π ρ οη γούμενης γ ε ν ιά ς απ’ τη δική μου, για τα έργα τους που μου άνοι­ ξαν το δρόμο για να γράψω εγώ τ α δικά μου. Και θα τολμήσω να γίνω περισσότερο σαφής και να αναφέρω τα ονόματα εκείνων που εγώ θεωρώ, κατά κάποιο τρόπο, ως δασκάλους μου: τη Ζέη, τη Σουρέλη, την Πέτροβιτς, τη Σαρρή και, αν θες, προ­ χωρώντας, φ τάνοντας πια στη δική μου τη γενιά , βλέπω γύρω μου κι άλλους συγγραφείς που κι αυ­ τοί, όπως κι εγώ, στρέφονται κυρίως προς το μυθι­ στόρημα. Πάντως, θα ήθελα στο σημείο αυτό να πω, μιας και αναφέρθηκα σε γενιές και δεν πιστεύω πά­ ρα πολύ σ’ αυτούς τους διαχωρισμούς, ότι σήμερα, στην παιδική και νεανική λογοτεχνία γράφουν και υ­ πάρχουν συγγραφείς και από τις δύο γενιές. Και της γενιάς της Ζέη, δηλα­ δή σ υ γγρ αφ είς που εμφ ανίστηκαν πριν τη μεταπολίτευση, αλλά και κεί­ νοι που παρουσιάστηκαν αμέσως με­ τ ά τ η μετα π ολίτευ σ η . Σε χ ο ν τρ ές γραμμές αναφέρομαι στις δεκαετίες ‘60 και 70. Συνυπάρχουν και οι δύο. Πώς εξηγείς, αλήθεια, το γεγονός ό­ τι οι περισσότεροι συγγραφείς και της δικής σου γενιάς και των προη­ γούμενων στα πρώτα τους βήματα έδωσαν έργα για πολύ μικρά παιδιά; παραμύθια, ιστοριούλες κ.λπ. Και αυτή τη δεκαετία που περνάμε, γράφουν μυθιστορήματα κυρίως για εφήβους; Ναι, αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα που δεν νομίζω ό­ τ ι μπορούμε να το εξαντλήσουμε μέσα σε μια συνέ­ ντευξη. Θα μπορούσα επιγραμματικά να σου απαντήσω ότι η κοινωνία μας σήμερα, στο τέλος του αι­ ώνα, έχει πάρα πολλά θέματα, πολλά προβλήματα να αντιμετωπίσει. Προβλήματα που αφορούν και αγ­ γίζουν τόσο τους μεγάλους όσο και τους νέους και τα παιδιά και που η λογοτεχνία, και κατ’ επέκταση οι συγγραφείς της και οι αναγνώστες της, ζητάει να τα δει, να τα περιγράφει, να τα ερμηνεύσει με έναν α-

ντίσ τοιχα σύνθετο τρόπο, αντίστοιχα σύνθετο ως προς την υφή των προβλημάτων. Γι’ αυτό, λοιπόν, ε­ πιλέγεται ως τρόπος έκφρασης το μυθιστόρημα, και γι’ αυτό επιλέγεται ως είδος ανάγνωσης το μυθιστό­ ρημα που αφορά τα παιδιά. Τα παιδιά σήμερα, τα παιδιά των δώδεκα περίπου χρόνων στο τ έλος της δεκαετία ς του ‘90 είναι πολύ πιο ώριμα, έχουν μια διάθεση να δούνε με πιο σύνθετο τρόπο την καθημερινότητά τους απ’ ό,τι τα αντίστοιχα δωδεκάχρονα παιδιά της δεκαετίας του 70. Το μυθιστόρημα γνω­ ρίζει μια άνθιση και ξαναβρίσκει μια έντονη σχέση και ανταπόκριση από τους αναγνώστες.

τα. Αυτό με κάνει να νιώθω ότι είμ αι πιο κοντά σε ένα νεανικό κοινό. Διευθύνεις τη σειρά «Παρουσίες» στις εκ­ δόσεις Πατάκη. Αγκαλιάστηκαν από το κοι­ νό αμέσως μόλις κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο της σειράς. Μίλησέ μου λίγο για τη δραστηριότητά σου αυτή. Οι «Παρουσίες» ήταν μια νέα άποψη, αν θέλεις, και ήρθαν να καλύψουν ένα κενό. Αυτό που αφο­ ρά τ η λο γ ο τεχ ν ία των νεαρώ ν ενηλίκων, από τα δέκα πέντε μέχρι τα είκοσι περίπου χρόνια. Είναι οι αναγνώστες που μπορούν να επικοινωνήσουν

Όπως είπα και παραπάνω βέβαια, αυτό είνα ι ένα τερ ά σ τιο θέμα και θα έλ εγ α ό τι δεν είν α ι γενικό με το όποιο έρ γ ο τη ς ε λληνικής και τ η ς παγκό­ φαινόμενο. Είναι κάτι που συνήθως συμβαίνει, αλλά σμιας, τ η ς κλασικής και τη ς σύγχρονης λ ο γ ο τε ­ όχι σε όλους. Παρ’ όλα αυτά, χνίας. Απ λούστατα στη σειρά νομίζω ότι και μένα με έχει α­ αυτή τα έρ γ α που περιλαμβ ά­ πασχολήσει, γιατί και εγώ προ­ νονται, αν και διαθέτουν, το κα­ σωπικά ξεκίνησα μια τ έτο ιο υ Ομ<γάλος€χ8ρόςτης θένα με τον τρόπο του, μια αρ­ είδους πορεία. Γιατί ένας ενή­ λογοτεχνίας «ναι η τηλεόραση, η τ ιό τη τα στη λογο τεχνική του ς οποία είναι ένα παραπαίδι, κατά λικος γρ άφ ει γ ια παιδιά; Γράυπόσταση, έχουν παράλληλα κάποιο τρόπο, του φει, για τί θέλει να επικοινωνή­ ένα θεμ α τικ ό προβληματισ μό σει ξαφ νικά με ένα π αιδί που ήρθε πολύ κοντά του και που μπορεί να εκφ ράζει, ίσως, τη δική του παιδική ηλικία. Οι πε­ ρισσότεροι που γράφουν για παιδιά είναι και οι ίδι­ οι γονείς, ή έχουν μια στενή σχέση γενικότερα με το παιδί.

Η γνώμη σου για τη «λογοτεχνία ενηλίκων» ποια είναι; Και εδώ βλέπω να υπάρχει ένα πρόβλημα. Οι σύγ­ χρ ονοι σ υ γγρ αφ είς, στην π λειονό τη τά τ ο υ ς βέ­ βαια, ασχολούνται με θέματα που αφορούν μικρές κα ι κά π ο τε π ε ρ ιθ ω ρ ια κ ές ο μ ά δ ε ς ανθρώ πων. Έ χου ν δ ηλαδ ή ε γ κ λ ω β ισ τε ί μέσα σ τις π α ρ έες το υ ς και νομίζω πως δεν πιάνουν τ ο υ ς παλμούς και τ α πάθη του σύγχρονου Έλληνα, του σύγχρο­ νου Ευρωπαίου. Φταίνε πολλά. Και οι ίδιοι οι συγ­ γρ α φ είς και τ α ε κδ ο τικ ά κυκλώ ματα προβολής που συνεργάζονται με τα αντίστοιχα κυκλώματα των ΜΜΕ. Ό λα πάντως παραποιούν την πραγματι­ κότη τα και δημιουρ γούν εικ ό ν ες ψ εύτικες, είδη προς κατανάλωση. Φοβάμαι πως κάτι σάπιο, κάτι τ ο άρρωστο υπάρχει στο χώρο. Αν έγραφ α μόνο για μεγάλους, ίσως να είχα προτιμήσει τη σιωπή. Ευτυχώς όμως με τα παιδιά και τους νέους οι σχέ­ σεις που δ ημιουργεί ο συγγραφ έας δεν επηρεά­ ζονται, ακόμα τουλάχιστον, από αυτά τα κυκλώμα­

που αγγίζει του ς νέους. Η σει­ ρά στηρίχθηκε στα πρώτα τ ης βήματα σε ξένα έρ γ α από την Αγγλία και την Αμερική κυρίως, αλλά σιγά σιγά εμπλουτίζεται και με ελληνικά μυ­ θιστορήματα, κάτι που με χαροποιεί ιδιαίτερα.

Εκεί ενέταξες και τη «Γεύση πικραμύγδα­ λου» και τη «Μάσκα στο φεγγάρι». Να θεω­ ρήσω ότι από δω και πέρα αποφάσισες να κρατηθείς στο χώρο του μυθιστορήματος για νέους; ότι είσαι ένας συγγραφέας για νέους; Είναι ένας χώρος που μου αρέσει ιδιαίτερα. Και θα το συνεχίσω. Νομίζω ότι έχω ακόμα κι άλλα πράγμα­ τα να προσφέρω. Άλλωστε αν γράφω βιβλία που ε­ ντάσσονται στη σειρά για παιδιά ή νέους, είναι γιατί η δίκιά μου παιδική ηλικία και η δίκιά μου εφηβεία πα­ ραμένουν ζωντανές μέσα μου. Ζωντανές με όλες τις χαρές και τις αγωνίες που είχα. Γράφω για παιδιά ί­ σως να σημαίνει πως γράφω για εκείνους που ίσως δεν έχουν ξεχάσει τη δυναμική της παιδικής και εφη­ βικής τους ηλικίας. Δεν μπορώ να προεξοφλήσω ότι δεν θα επιστρέψω στα είδη λογοτεχνίας με τα οποία έχω μέχρι σήμερα, κατά καιρούς, ασχοληθεί. Γιατί α­ πό ένα σημείο και μετά, οι όποιες αποφάσεις μου έ­ χουν σχέση και με την ψυχολογική μου κατάσταση, αλλά και με το γενικότερο τρόπο που θέλω να αντί-

δράσω απέναντι στα όσα συμβαίνουν στους νέους του τόπου μας. Είχε γράψει κάποτε ο Κούντερα ότι το μυθι­ στόρημα δεν εξετάζει μόνον την πραγματι­ κότητα αλλά και την ύπαρξη. Με την έννοια της πορείας των ανθρώπινων δυνατοτήτων κάθε φορά σε ανώτερο επίπεδο. Είχε πει χαρακτηριστικά ότι «ο συγγραφέας ιχνο­ γραφώντας το χάρτη της ύπαρξης ανακα­ λύπτει τις ανθρώπινες δυνατότητες». Στο τελευταίο σου βιβλίο, λοιπόν, στη «Μάσκα στο Φεγγάρι», ως πού μπορούν να φτάσουν οι ήρωές σου; Στη «Μάσκα στο Φεγγάρι», σε ένα από τα πρώτα κε­ φάλαια, παρουσιάζονται οι δύο βασικοί ήρωες, δύο νέα παιδιά να βρίσκονται, καλοκαίρι, σε ένα κεντράκι και να ζητούν δύο παγωμένα αναψυκτικά και να τους φέρνει το γκαρσόνι δύο ζεστά και τελικά να τ α πί­ νουν. Το μυθιστόρημα τελειώνει στον ίδιο χώρο, με τα ίδια παιδιά, μετά από ένα χρόνο που έχει περάσει, να ζητούν πάλι δύο παγωμένα αναψυκτικά, να τους φέρνουν πάλι ζεστά, αλλά αυτή τη φορά να μην τ' α­ ποδέχονται. Τα επιστρέφουν και ζητούν να τους φέ­ ρουν αυτό που θέλουν. Μέσα από μια π ορεία που κρατάει περίπου ένα χρόνο, μέσα από ένα μυθιστό­ ρημα εξακοσίω ν σελίδων και με πρόσωπα που τα δύο παιδιά είχαν έρθει σε επαφή, πρόσωπα όπως ο Οιδίποδας, η Ηλέκτρα, ο Άμλετ, ο Οθέλλο, έφτασαν στο σημείο να βιώνουντη συνειδητοποίηση της οντότητάς τους και της διάθεσής τους να αλλάξουν τον κόσμο, όχι μόνο στις λεγάμενες μεγάλες στιγμές της ζωής τους, αλλά στην καθημερινότητα. Νομίζω ότι η λειτουργία της τέχνης έχει ακριβώς αυτό το στόχο. Να μετατρέψει τον απλό άνθρωπο σε έναν καθημερι­ νό ήρωα. Αυτό τ ο τόσο απλό, και τόσο σημαντικό συγχρόνως, προσπάθησα να το μετατρέψω σε ένα μυθιστόρημα που βέβαια, από κει και πέρα, περιλαμ­ βάνει ήρωες καθημερινούς που έρχονται σε επαφή, όπως είπα, με ήρωες διαχρονικούς, για να μορφοποιήσω αυτό ακριβώς το μίγμα, την αξία της τέχνης. Ο καθένας υπερβαίνει τις δικές του αδυναμίες στο συ­ γκεκριμένο μυθιστόρημα. Αδυναμίες που στην ουσία επεκτείνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες εξασκώντας την αυτογνωσία. Ό λοι οι ήρωες στο μυθιστόρη­ μα, ο καθένας με το δικό του τρόπο, έχουν επικοινω­ νήσει με αυτή την αυτογνωσία, την υπέρβαση, και νο­ μίζω ότι αυτό είναι που οφείλει να προσφέρει η τέχνη και είναι αυτό που οφείλει ο αναγνώστης να πάρει α­ πό την τέχνη. □

σ υ ν έ ν τ (υ ξ η

ORBIS L1TERAE MELVILLE Μόμπι-Ντικ STERNE Τρίστραμ Σάντι FIELDING Τομ Τζόοννς BUTLER Η Κοινή Ανθρώπινη Μοίρα HAWTHORNE Το Σπίτι με τα Εφτά Αετώματα LESAGE Ζιλ Μπλας VERGA Μαστρο-Ντον- Τζεζουάλντο

1998 GRIMMELSHAUSEN Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος MALORY Ο Θάνατος του Αρθούρου MELVILLE Γουάιτ Τζάκετ Μάρντι BROCH Βιργιλίου Θάνατος

Αριστουργήματα που δε χρειάζονται συστάσεις

GUTENBERG

cprim* if nil? m e· Μυθιστορήματα 1. «Ένα κι ένα κάνουν όσα θες». (μαζί με την Τιτίνα Δανέλλη), Καστανιώτης, 1988 (εξαντλημένο) 2. «Αφήγηση», Καστανιώτης, 1981 3. «Με στοιχεία προσωπικών συνε­ ντεύξεων», Καστανιώτης, 1984 - 2η εκδ. Πστάκης, 1996 4. «”Τα φ ώ τα!” είπε», Καστανιώ­ της, 1986 - 2η εκδ. Πστάκης, 1995, 3η εκδ. 1995 5. «Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο», Ρόπτρον, 1989 - 2η έκ­ δοση, Δελφίνι ,1993 6. «Γεύση Πικραμύγδαλου», Πατάκης, 1995 - 7η έκδ. 1997 (Κυκλοφορεί στα γαλλικά από τον εκδοτικό οίκο L’ecole des loisirs, 1997) 7. «Μάσκα στο φεγγάρι», Παπικής, 1997-2η έκδ. 1997

Διηγήματα 1. «Κι η σιδερώστρα έκοβε την τη­ λεόραση στα δυο», Καστανιώτης, 1982 (Έπαινος Εταιρείας Ελλήνων Λο­ γοτεχνών) 2. «Ερωτικές ιστορίες μιας παιδι­ κής ηλικίας», Πατάκης, 1992 - 3η έκδοση 1993 - 4η έκδ. 1998 3. «Μαγική Μητέρα», Δελφίνι, 1992

Για ιφήΒους και νέους 1. «Γάντι σε ξύλινο χέρι» (διηγήμα­ τα), Γνώση, 1986 - 2η έκδοση Πα­ τάκης, 1994 - 3η έκδοση 1994 - 6η εκδ. 1998 (Τιμητική διάκριση Κύκλου Ελληνι­ κού Παιδικού Βιβλίου) 2. «Οι δυο τους κι άλλοι δύο» (νου­ βέλα), Άμμος, 1987 - 2η έκδοση Πατάκης, 1994 - 5η έκδοση 1996 (Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδι­ κού Βιβλίου) (Κυκλοφορεί στα Γαλλικά από τον εκδοτικό οίκο L’ecole des loisirs, 1990) 3. «Το 33» (μυθιστόρημα), Πατά­ κης, 1989 - 7η έκδ. 1997

4. «Το ταξίδι που σκοτώνει» (μυθι­ στόρημα), Καστανιώτης, 1989 16η έκδ. 1998 5. «Δομήνικος» (μυθιστόρημα), Πα­ τάκης 1992 - 6η έκδοση 1998 (Τ ιμη τικό ς πίνακας Δ ιεθνο ύ ς Οργάνωσης Βιβλίων γ ια π αιδιά (ΙΒΒΥ) 6. «Μαγική Μητέρα» (διηγήματα), Δελφίνι, 1992 7. «Γεύση Πικραμύγδαλου» (μυθι­ στόρημα), Πατάκης, 1995 - 7η έκδ.

1997 (Κυκλοφορεί στα γαλλικά από τον εκδοτικό οίκο L’ecole des loisirs, 1997) 8. «Μάσκα στο φεγγάρι» (μυθιστό­ ρημα), Π ατάκης 1997 - 2η έκδ.

1997

έκδ. 1990 10. «Η Μάρω πάει...» (4 βιβλία),

Για παιδιά 1. «Κάποτε στην Ποντικούπολη» (παραμύθι), Καστανιώτης, 1979 7η έκδ. 1998 2. «Έξι Παραμύθια», Εστία, 1979 3. «Ο Φωκίων ήταν ελάφι» (παρα­ μύθι), Καστανιώτης, 1979 - 3η έκδ.

1995 (Έπαινος Εταιρείας Ελλήνων Λο­ γοτεχνών) 4. «Η Άννα και το τζιτζίκι» (παραμύ­ θια), Καστανιώτης, 1980 - 4η έκδ.

1992 5. «Ο Εέ από τ ’ άστρα» (μυθιστό­ ρημα, Καστανιώτης, 1981 - 13η έκδ. 1995 (Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λο­ γοτεχνών) 6. «Κοιμήσου Ορέστη» (νουβέλα), Καστανιώτης, 1982 7. «Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθε­ λε να λιώσει» (παραμύθια) ΑΣΕ, 1982 - 11η έκδ. Δελφίνι, 1993 - 16η έκδ. 1997 8. «Πέτρινα καθίσματα» (Ιστορίες από τ ο αρ χαίο θέα τρ ο), ΑΣΕ (1985-1989) - 2η έκδ. Πατάκης, 1992 - 8η έκδ. 1998 9. «Ένα συρτάρι γεμάτο όνειρα» (παραμύθια), Άγκυρα, 1988 - 3η

1. «Απόψεις για την Παιδική Λογο­ τεχνία», Πατάκης, 1988

Πατάκης, 1991 - 3η έκδ. 1995 11. «Δυο ιστορίες που ρωτάνε», Άγκυρα, 1990 - 3η έκδ. 1994 12. «Περιπέτεια στο υπόγειο» (νου­ βέλα), Ακρίτας, 1991 13. «Ο αδ ελφ ός τ η ς Ασπασίας» (μυθιστόρημα), Πατάκης, 1993 2η έκδ. 1993 - 3η έκδ. 1994 - 7η έκδ. 1998 14. «Ο Ορέστης και το υπόγειο», Πατάκης, 1995 - 5η έκδ. 1997 (συνέκδοση των «Κοιμήσου Ορέστη» και «Περιπέτεια στο υπόγειο») 15. «Τα φαντάσματα της σοφίτας», Πατάκης, 1996 - 3η έκδ. 1997

θεωρητικά

Ανθολογίες 1. Ελληνικά διηγήματα για τα Χρι­ στούγεννα και την Πρωτοχρονιά (μαζί με τη Γαλάτεια Σουρέλη), 2 τόμοι, Πστάκης, 1994 2. Ελληνικά διηγήματα για το Πά­ σχα (μαζί με τη Γαλάτεια Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκης, 1996 3. Ελληνικά διηγήματα και άλλα κείμενα για το βουνό και τη θάλασ­ σα (μαζί με τη Γαλάτεια Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκης, 1996 4. Ελληνικά διηγήματα και άλλα κείμ ενα για το τ α ξίδ ι (μαζί με τη Γ αλάτεια Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκης, 1996.

Βιβλία-Περιοδικά 1. Επτά βιβλία για παιδιά όλων των τάξεων του Δημοτικού (Εκδ. Καστανιώτη) 2. Τέσσερα βιβλία για παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου (Εκδ. Πατάκη)

συνέντευξη

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ » ΠΑΤ ΑΚΗ Μάνος Κοντολέων

Λ ογοτεχνία για Π α ιδ ια και για Ν έους Σ υλλογή Χ ελιδόνια (για παιδιά από 9 ετών) Πέτρινα καθίσματα, σελ. 160 Ο αδερφός της Ασπασίας, σελ. 144 Γάντι σε ξύλινο χέρι, σελ. 80 κυκλοφορεί επίσης σε κασέτα και CD (σειρά βιβλία που μιλούν)

Ο Ορέστης και το υπόγειο, σελ. 104 Σ υλλογή Π ε ρ ι σ τ έ ρ ι α (για παιδιά από 9 ετών) Το 33, σελ. 96 Δομήνικος, σελ. 136 Τα φαντάσματα της σοφίτας, σελ. 144 Σ υλλογή Κ ύκνοι (για παιδιά από 13 ετών) Οι δυο τους κι άλλοι δύο, σελ. 96

Π αρουσίες (σύγχρονη λογοτεχνία για νέους κάβε ηλικίας)

Μάσκα στο φεγγάρι, σελ. 512 Γεύση πικραμύγδαλου, σελ. 272

1

1

Σ ύγχρονη Ε αλ η ν ικ η Λ ογοτεχνία Ερωτικές ιστορίες μιας παιδικής ηλικίας, σελ. 84 «Τα φώτα!» είπε, σελ. 240 Με στοιχεία προσωπικών συνεντεύξεων, σελ. 192 Απόψεις για την παιδική λογοτεχνία, σελ. 84

ί··

%" Γάντι oc ξύλινο χέρι

·“

(Μ ελέτη)

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: EMM. ΜΠΕΝΑΚΗ 16, 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 38.31.078, FAX: 36.28.950 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: ΠΑΤΑΚΗ Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΓ 122,563 34,ΤΗΛ.:(031) 70.63.54-5 —Web site: http://www.conceptum.com.gr/patakis

ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ» Α.Α. ΛΙΒΑΝΗ

κυκλοφορεί ΓΙΑΝΝΗΣ

ΓΑΪΤΑΝΟΣ

«ΜΙΑ ΜΕΡΑ, ΜΙΑ ΖΩΗ» νουβέλα

Ο Γιάννης Γαϊτάνος περιγράφει την τραγωδία ενός συνηθισμένου ανθρώπου που εργάζεται σ’ έναν κρατικό τηλεοπτικά σταθμά στο έλεος ενός αδυσώπητου γραφειοκρατικού μηχανισμού και στον ολοκληρωτισμό του αδηφάγου κόσμου του θεάματος. Η καθημερινότητα του ηρώα θίγει το κρίσιμο ζήτημα της αποσύνθεσης του δημόσιου τομέα και τον τρόπο που άτομα με σπιθαμιαία επαγγελματικά αναστήματα καταλαμβάνουν τα «πόστα». Ώσπου μία μέρα, από σύμπτωση, μπλέκεται σε μια μυστηριώδη ιστορία με σκοτεινές πολιτικές προεκτάσεις και ο εφιάλτης αρχίζει...

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ «ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ» ΣΟΛΩΝΟΣ 98, ΑΘΗΝΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ

ΤΗ Σ « ΕΣ ΤΙ ΑΣ

»

Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ

ΑΘΗΝΑ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ-ΛΕΥΚΩΣΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΥ 7, 106 78 ΑΘΗΝΑ, τηλ. 33 04 196 - 38 30 604, fax: 38 19 439

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Μ.ΚΟΥΜΑ Ε ΙΣ Α Γ Ω Γ Η ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Έκδοση τοΰ κειμένου των σημειώσεων, πού ό Λαρισαιος λόγιος Κωνσταντίνος Μ. Κούμας (1777 - 1836) χρησιμοποίησε για τη διδασκαλία των φιλοσοφικών μαθημάτων του στο Φιλολο­ γικό Γυμνάσιο τής Σμύρνης λίγα χρόνια πριν άπό την Επανάσταση. Τό κείμενο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη απόπειρα μετακένωσης των αρχών τής κριτικής φιλοσοφίας τοΰ Kant στον ελληνικό χώρο και στο σύνολό του αποτελεί την σημαντικότερη γνωστή μαρτυρία για τό υψηλό επίπεδο τών φιλοσοφικών σπουδών στα ανώτερα σχολεία τοΰ Γένους κατά την περίοδο τοΰ Νεοελληνικοΰ Διαφωτισμοΰ.

Ή επανάσταση, όπως ή θρησκευτική πράξη, έχει ανάγκη άπό αγάπη. Ή ποίηση είναι ένα μύχιο όχημα τής αγάπης. 'Οφείλουμε, λοιπόν, εμείς ο'ι ποιητές να παράγουμε αυτόν τον «Ιδρώτα άπό αιμα» πού είναι ή άνύψωση σε τόσο βαθιές καί υψηλές ουσίες, οί όποΤες έκπηγάζουν άπ’ τή φτωχή, ωραία, άνθρώπινη ερωτική δύναμη.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΑΓΡΑ ΑΠΟ

ΤΟ

1979

£πένη A udio

γράφει για το ία άϋοπ me Περαεφόνης Το μυθιστόρημά «Τα άλση της Περσεφόνης» μου παρουσιάστηκε (πώς; από πού; - αυτά είναι τα περίερ­ γα της συγγραφής) με το σχήμα του κύκλου. Έτσι ένα 9εωρητικό πρόβλημα με βασάνισε μήνες, προτού αρχί­ σω. Πώς 9α γραφόταν ένα βιβλίο-κύκλσς, όπου οπωσ­ δήποτε σημείο της περιφερείας του 9α μπορούσε να αποτελέσει μια αρχή η ένα τέλος; Κά9ε σημείο αρχή και τέλος. Πολλές ιστορίες εμφανίστηκαν επίσης, σημαντικές ή δευτερεύουσες, που φιλοδοξούσαν να μπουν στον κύκλο και να γίνουν περιεχόμενά του. 0 συμβατικός χρόνος «ο γραμμικός» έδινε μια προτεραι­ ότητα στις ιστορίες, που συνδέονταν μεταξύ τους με μικρές, φανερές ή μισοφανερές, αλλά ουσιαστικές λεπτομέρειες. Πρόβαλλε όμως το ερώτημα: ήταν αυάεντικη αυτή η προτεραιότητα, αφού οποιαδήποτε αρχή και αν διάλεγα για το μυθιστόρημα, 9α ήταν το ίδιο έγκυρη με μύριες άλλες (όσες 9α επέτρεπαν δηλαδή τα σημεία της περιφερείας του κύκλου). Πώς, λοιιπόν, μπορεί ο συγγραφέας να ξεπεράσει με το πεπερασμένο του εργαλείο, τον λόγο, το 9έμα του χρόνου, και να αποδώσει λόγου χάρη την έννοια του ταυτόχρονου; Αυτό το ταυτόχρονο παρουσιάζεται στην ηρωίδα και αφηγήτρια του βιβλίου (Δήμητρα ή Περσεφόνη) με τη μορφή ενός ονείρου. «Ξαφνικά εμφανί­ στηκαν μπροστά της τέσσερις πανομοιότυποι άνδρες με πρόσωπα χωρίς χαρακτηριστικά και καλυμμένα με γύψο, όπως ήταν οι Τιτάνες όταν επιτέθηκαν στο

©a

παιδί-Διόνυσο. Οι πανομοιότυποι άνδρες έμοιαζαν με το τετραπλάσιο του ενός. Ταυτοχρόνως και με την ίδια φωνή τής είπαν...». Πώς, λοιπόν, 9α μπορούσε ο συγγραφέας να παρου­ σιάσει ταυτοχρόνως τέσσερις ιστορίες, κι αν το κατάφερνε (ποτέ δηλαδή), πώς αντιστοίχως 9α μπορούσε να το παρακολου9ήσει ο αναγνώστης; Και πώς 9α μπορούσε να επιλέξει κάτι για αρχή; Το πεπερασμένο του λόγου αποδεικνύει επακριβώς τον πεπερασμένο νου μας. Η ευφυής γεωμετρική λέξη Έστω γίνεται μία ακόμη δικλείδα ασφαλείας. Έστω... παραπλανά πι9ανόν πώς πρόκειται για αλή9εια, ενώ είναι απλώς μια υπό9εση. Η κά9ε αρχή δεν είναι αυ9εντική ούτε το κά9ε τέλος. Το μυ9ιστόρημα «τα άλση της Περσεφόνης» γράφεται με μια υπο9ετική αρχή κι ένα υπο9ετικό τέλος, που συμπίπτει με την αρχή κλείνοντας τον τίτλο. Τελικώς ο γραμμικός χρόνος επιβάλλεται, η ελευ9ερία δεν έχει πραγματική υπόσταση κι ο συγγρα­ φέας είναι ο εγκλωβισμένος του έργου του. Οι ιστο­ ρίες γράφτηκαν με μια προσπά9εια επίπλαστης ελευ9ερίας, έτσι που και με μια διαφορετική ταξινόμηση ως προς τη σειρά, να μην αλλοιώνονται ριζικά και να αποτελούν έναν και μοναδικό πυρήνα. Η τεχνική του μυ9ιστορήματος ήταν μια προσπά9εια μεγαλύτερης ελευ9ερίας (υπο9ετικής βεβαίως). Τι απέμεινε; Τι ήταν όλη αυτή η προσπά9εια; ήττα ή πύρρειος νίκη; Ένα είναι σίγουρο όμως, πως δεν πρόκειται για νίκη...

κριτική

ηλλκκεβκι

Ε Β Ξ © [π ? 5 \© 0 5 \

ΕΛΕΝΗ ΛΑΔΙΑ

Τα Άλση της Π£ροεφόν·|ς Μήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 538

Ο ιδθαλισ μός που αυτοαναιρβίται Νίνης Ευ&υμιάδη

X α μυθιστορήματα της Ελένης Λαδιά χαρακτηρίI ζονται από την αναζήτηση του απόλυτου σε έναν I κόσμο όπου και η σχετικότητα και η συνείδηση της σχετικότητας θριαμβεύουν. Συχνά η «αναζήτηση» γ ίν ε τ α ι επώδυνη δ ια δ ικα σ ία α υ τοκ α τα σ τρ οφ ή ς, άλλες φορές καταφεύγει αθόρυβα σε ιδεαλιστικούς χώρους. Δεν παραιτείται από το απόλυτο η συγγρα­ φέας στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Τα Άλση της Περσεφόνης». Όμως οι μέθοδοι που χρησιμοποιεί για την προσέγγιση το απειλούν. Καταρχήν από π λευράς μορφής. Το μυθιστόρημα δεν αρκείται στη μονοφωνία, δεν επαναφέρει εξωραϊστικές οπτικές, δεν ακολουθεί μονόγραμμες κατευ­ θύνσεις. Αντιθέτως, επιχειρεί τη συμπαράταξη μιας σειράς λογοτεχνικών ειδών που αγγίζουν εκ διαμέ­ τρου αντίθετες θέσεις του σύγχρονου πεζογραφικού πανοράματος. Η ζωή και η νοοτροπία μιας σειράς

κριτική

ανθρώπων που κατοικούν σε κάποιο ο ρεινό χωριό είναι ως σήμερα το επίκεντρο πολλών κειμένων, όμως για τα «Άλση της Περσεφόνης» γίνεται απλώς ο πρό­ λογος ενός συνόλου πολύμορφων καταγραφών. Στη συνέχεια εσωτερικοί μονόλογοι, εμπειρικές παρατη­ ρήσεις, γνωσιολογικές παρενθέσεις, δοκιμιακές αιχ­ μές, μύθοι γ ια αγγέλους, αλλά και μια σειρά ρομά­ ντζων, παράδοξων ή απλών, αποτελούν κάποια από τα τμήματα ενός μεγάλου ψηφιδωτού, πάντα με ύφος που προσαρμόζεται στις ειδικές συνθήκες. Όμως ο μορφολογικός επεκτατισμός δεν είναι άμοι­ ρος συνεπειών. Υπάρχει η κλασική θεωρητική αποδο­ χή πως η μορφή ταυτίζεται με το περιεχόμενο και από άλλη πλευρά το κάθε περιεχόμενο μεταφέρει φορτία ιδ εολο γικά . Άρα, η πο ικιλία ύ φ ους και ηθών σ τα «Άλση της Περσεφόνης» δεν είναι ο απλός περίπατος ανάμεσα σε λεξιλόγια και λογικές, είναι η συνδιαλλα-

^3®

γή με πολλαπλές απόψεις, το άνοιγμα στη διαφορετι­ κότητα, η κατάφαση στον πλουραλισμό. Αλλά ας προχωρήσουμε σε μερικά σημεία που προσφέρονται για ειδικές αποκωδικοποιήσεις. Το μυθι­ στόρημα συνεκτικό ιστό έ χει την ιστορία μιας συγγρ αφ έω ς που πριν από τ ο θάνατο α να τρ έχ ει στο παρελθόν αποσπασματικά, μιλώντας για πρόσωπα που αρνητικά ή θετικά τη σφράγισαν και για τις αντί­ στοιχες καταστάσεις. Στη διαδρομή δεν θα μπορού­ σε να π α ρ α λ ε ιφ θ ε ί το μ εγά λο κε φ ά λ α ιο τ η ς ανθρώπινης ζωής, ο έρω­ τα ς . Ό μω ς ο ι έρ ω τε ς αυτοτορπιλίζονται, εμφα­ νίζονται είτε σαν δια δικα­ σία ανεκπ λήρω της π ρο­ σμονής είτε σαν έκφραση ενός τερ ά σ τιου ανικανο­ ποίητου. Σε οποιαδήποτε περίπτωση η αίσθηση του ανο λο κλή ρ ω το υ θ ρ ια μ ­ βεύει, ακριβώς όπως και στην πραγματική ζωή, και εδώ θα μπορούσε να τεθεί ένα καίριο ερώτημα: τ ι υποδηλώνει αυτό το ανολο­ κλήρωτο; Την εκ των προτέρων νοητική προδιαγρα­ φή που ακρ ω τηρ ιάζετα ι σ την πράξη, δηλαδή την ανεπάρκεια της πρακτικής να ικανοποιήσει εύλογα οράματα ή, μήπως, τη φυσική πορεία των πραγμά­ των, αλλά με συνιστώσες που βρίσκονται αλλού και ο νους ή ο ψυχισμός δεν αποδέχεται; Δηλαδή φταίει η νοητική προδιαγραφή ή μήπως η πραγματικότητα, και υπάρχει θέμα απόδοσης ευθυνών στο ένα σκέ­ λος ή το άλλο για την αιώνια δυσαρμονία; Όμως, ας δούμε τους έρωτες του μυθιστορήματος από κοντά. Υπάρχει ο έρω τας του π ατέρα και της μητέρας της πρωταγωνίστριας, έρωτας περασμένων εποχών, που αφ ήνει τ ο δ ηλητηριώ δες στίγμα του μέσα από τη μετέπειτα υποτακτική, αν όχι υπηρετική, θέση της μητέρας έναντι του συζύγου και του αδη­

Ελλάδα. Ίσως δεν πρέπει να συμπαρατεθούν εδώ οι παθιασμένοι έρωτες των αγγέλων που ταυτίζουν τη συνεύρεση με την αμαρτία , όμως ενδιαφ έρουν οι δύο μεγάλοι έρω τες της πρωταγωνίστριας, ο ένας με τον μαλθακό σύζυγο και ο άλλος με το νευρωτικό εραστή. Στην πρώτη περίπτωση ο έρωτας αποσυντί­ θεται, βυθίζεται στο κοινοβιακό τέλμα, εκείνο που καταργεί το όνειρο μιας εξέλιξης προσωπικής, τέλος διακόπ τεται από την α ντί­ δραση τ η ς γυ ναίκας. Στη δ εύ τ ερ η περίπτω ση το ν

♦ Ένα μυθιστόρημα όπουεπιχειρείται η συμπαράταξη μιας σειράς

λογοτεχνικών ειδών που αγγίζουνεκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις του σύγχρονου πεζογραφικού πανοράματος ♦

φάγου οικογενειακού πλέγματος. Επίσης οι εξά ρ ­ σ εις τη ς φ ίλης Μ αρίνας απέναντι σε έναν ά ντρα εύθραυστο, αλλά αποφασισμένο να ακολουθήσει τον μοναχικό βίο, τον οποιονδήποτε βίο, όμως τον δικό του, που δεν θα καμφθεί από πειρασμούς και επ ιδ ρ ά σ ε ις ε ξω τ ερ ικ έ ς . Ακόμη τ ο α νεκδή λω το αίσθημα τη ς κόπτισσας από την Αίγυπτο, εκείνης που αποδέχεται να κάνει ένα γάμο λευκό και να εξυ­ πηρετήσει τη ν άρρω στη μητέρα του συζύγου και ευεργέτη της χάριν της σύννομης παραμονής στην

έρω τα σ υ νο δεύ ει ο συνε­ χής βασανισμός τη ς πρω­ ταγωνίστρια ς από τις ιδιο­ τροπίες ενός μικροαστού, π ρ ο σ κολλη μένο υ στη μνήμη τ η ς ν ε κ ρ ή ς α δ ελ ­ φής. Αλλά η προσκόλληση είναι μάλλον προσχηματική και καλύπτει μια κοσμοθεώ­ ρηση ανα χρ ονισ τική , μια βούληση ατροφική και μια πρακτική αστεία.

Η Ελένη Λαδιά α νήκει στους σ υγγραφ είς που δεν αναταράσσουν τους κοινωνικούς όρους της εποχής· από τ α «Άλση τ η ς Π ερσεφόνης» απουσιάζουν οι μεγαλόστομες κατηγορίες και ο σ τιγματισμός των οποιωνδήποτε εχθρών. Όμως πίσω από την περιγρα­ φή των ερώτων αυτών, των μαρτυρικών για τις γυναί­ κες, δ ια γράφ ετα ι σιωπηρά η περιφρόνηση γ ια το πολιτισμικό μας σύστημα, την πατρια ρχία, εκείνη που ανά τους αιώνες μεθόδευσε προνόμια και νοο­ τροπίες κυριάρχων, προκαλώντας αναπηρίες εφιαλ­ τ ικ έ ς . Α λλά η π α τρ ια ρ χ ία ή τα ν τ ο σ ύ σ τη μα το υ ακραίου ιδεαλισμού, αφού στηρίχθηκε στον τυφλό μονισμό και στη φανταστική ανισότητα των φύλων, θεσμοθετώντας καθεστώτα υποταγής. Δεν κάνει καμιά φ εμινιστική προπαγάνδα η Ελένη Λαδιά σ τα «Άλση τη ς Περσεφόνης»· το αντίθετο, προσποιείται πως θεω ρείτο πρόβλημα μη υπαρκτό, και από την αρχή των σελίδων δηλώνει πως θα κινή­ σ ει τ ο μυ θισ τό ρη μα γύρω από τ έσ σ ε ρ ις ά ξο νες ανδρικούς και αρχετυπικούς, τον πατέρα, τον σύζυ­ γο, τον εραστή και τον πνευματικό φίλο. Τελικά παρά τη δήλωση, το βιβλίο απλώνεται σε πολλές παραμέ­ τρους του κόσμου και οι τέσ σερις ανδρικοί άξονες γίνονται για τον αναγνώστη καρικατούρες θλιβερές, έ τσ ι καθώς αρ ν ο ύ ν τα ι τη ν π ρ α γ μ α τικ ό τη τα του «Άλλου» και την έντιμη συνδιαλλαγή. Αντιθέτως, τα γυναικεία πρόσωπα, τα κύρια, τα δευτερεύοντα, ως

και τα περιθωριακά στις σ ελίδες του βιβλίου έχουν σφρίγος και μαχητικότητα που ξαφνιάζει, γιατί πάντα οι αδικημένοι των συστημάτων αναγκάζονται να προ­ σπαθούν και ραπίζουν τον ιδεαλισμό της πατρια ρ­ χίας στην πράξη, με δράση και άρτια συμπεριφορά, ακόμη και από ρόλους ε πιβεβλημένης μειονεξία ς που δεν γ ίν ετα ι σ υνειδητή, ακόμη και με έ λλειψ η επαναστατικότητας ή συγκεκριμένης καταγγελίας, εκείνης που και από την τελευταία γυναίκα του πλα­ νήτη θα έπρεπε να προφερθεί. Και, το σοβαρότερο, στο μυθιστόρημα υπάρχει το πρότυπο της πρωταγωνίστριας, της συγγραφέως, που κα τα λή γει να α γκα λιά ζει ένα β αφ τισμένο με ανθρώπινο όνομα δέντρο, τη Μέλπω, συμπυκνώνο­ ντας την αγάπη της για το σύμπαν και τη ζωή, αλλά και την υπόγεια ορμή για το θάνατο. Είναι το πρότυ­ πο μιας γυ ναίκας που παρά τ ις σ υ ναισ θηματικές δ ια λύσ εις τη ς προσωπικής ζωής, δεν κάμφθηκε, α λ λ ά σ υ ν έ χ ισ ε τ η δ ια ν ο η τικ ή π ο ρ ε ία τ ο υ στον κόσμο, μη αποδεχόμενο παρά τους αναπόφευκτους περιορισμούς που η ίδια η ιστορία της σκέψης, της τέχνης και των λαών έχει ορθώσει, είτε εγκλωβίζο­ ντας ε ίτε απελευθερώνοντας ανάλογα με την οπτι­ κή. Στο χώρο αυτό, που ασ φ αλώ ς είν α ι από άλλο υς προσδιορισμένος, νεκρούς ή ζωντανούς, η πρωτα­ γωνίστρια στα «Άλση της Περσεφόνης» περιχαρακώ­ νει το διανοητικό τοπίο της ή, καλύτερα, οροθετεί το ε ύ ρ ο ς τω ν ε ρ ε υ ν η τικ ώ ν τ η ς περιπ λα νήσεω ν. Υπαρξιακή προβληματική, προσήλωση στην έννοια του χρόνου, φλέγόμενα ερωτήματα για το αν αυτός ο χρόνος που περικλείει και αποκλείει τα άτομα από το παιχνίδι του συμπαντικού θόλου είναι ευθύγραμμος ή κυκλικός, γνωστικές πηγές πολλαπλών τομέ­ ων, καταδύσεις στη φιλοσοφία της θρησκείας και η πίστη προς τη ν ε λλη νικό τη τα κάθε μο ρφ ής ε ίνα ι κάποιοι από το υ ς πόλους έ λ ξη ς μιας θεω ρητικής σκέψης ικανής για προσδοκώμενα και απροσδόκητα. Κάπου ανάμεσα σε αυτούς τους συχνά αντιθετικούς πόλους θα βρεθεί, κατά τη γνώμη μου, η αξία ή η σημασία ή απλώς η ουσία του βιβλίου. Γιατί, ενώ φαι­ νομενικά η Ελένη Λαδιά κινείται στους χώρους που οικειοπ ο ιήθ ηκε ο ιδεαλισ μό ς και α μφ ισβ ή τη σε ο ορθολογισμός, δεν αποφεύγει τη δια λεκτική μέσα από εμβόλιμες επισημάνσεις, όπως την περίφημη «η πίστη δεν έχει ηθική», επισήμανση που ανατινάζει το ιδεολογικό υλικό του βιβλίου. Με άλλες λέξεις, στα «Άλση της Περσεφόνης» κατα­ γ ρ ά φ ετα ι σύνθετα η π ορεία ε νός ιδεαλισμού που αυτοαναιρείται. □

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ m ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ Κουρδιστό Παιχνίδι: Ευρώπη Ποίηση

Δ' Ποιος είναι ο τελετάρχης Ποως είναι ο επινοήσας το σκότος Ποιος αποστρέφεται του φωτός Ποιος καταρρίπτει τον κόσμο; Ποιος μηχανεύεται πανικό Ποιος σπείρει τον φόβο και τον τρόμο Ποιος έρχεται καταστρώσας το σχέδιο Του θανάτου και ποιος της ζωής;

ΕΚ ΔΟ Σ ΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Ζαλόγγου 11- 106 78 Αθήνα Τηλ. 330.12.08 Fax. 382.25.30

- m

0 BaoiAiic IflnoAioi; γράφει για το βιβάίο ίου Συκοφανιία του αίμαιοε

Πολλές φ ο ρές με ρωτούν, παραφράζοντας μάλιστα το στίχο του Εγγονόπουλου, πώς εγώ, ένας Λαρισαίος, αποφάσισα να ασχοληθώ με την Κέρκυρα και μάλιστα για ένα τέτο ιο θέρα. Θα έλεγα πως καθοριστική σημασία στην επιλογή του δέματος έπαιζε ένα ρεπορτάζ του 1957 που είχα κάνει για το Ολοκαύτωμα και την

δια φορές. Και ενώ η πόλη της Κέρκυρας, παρά τους ανελέητους βομβαρδισμούς, διατήρησε την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της, η πολυφυλετική, πολύγλωσση, πολυ^ρησκευτική και πολυπολιτισμική κοινωνία της ίδιας αυτής πόλης υπέστη δραματικότατες αλλοιώσεις. 0 κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της έσβησε, μέχρι

εβραϊκή κοινότητα Λάρισας επ’ αφορμή των

που ο τουρισμός χρόνια μετά ήρθε να τονώσει,

αποκαλυπτηρίων του μνημείου τω ν Εβραίων

αλλά μακροπρόθεσμα να παραμορφώσει, το

Μαρτύρων Κατοχής της πόλης μου. Εκείνες οι

τραυματισμένο αριστοκρατικό πρόσωπό της.

εντυπώσεις από τις αφηγήσεις τω ν επιζησάντων

Η απουσία προσωπικών βιωμάτων έπρεπε να

του Ολοκαυτώματος και οι χαραγμένοι στα χέρια

α ντικατα σταΜ από πραγματολογικό υλικό

τους αριθμοί θανάτου αποτυπώ^ηκαν μέσα μου

ανάλογης σημασίας και αξίας. Η συλλογή των

ανεξίτηλα και δεν έπαψαν να στοιχειώνουν τη

πληροφοριών και η καταγραφή των μαρτυριών με

φ αντασία μου, μέχρι που αποφάσισα να τις

έφ ερνε πιο κοντά σε εκείνη την αποσιωπημένη

διηγη^ώ δημοσίως για να απαλλαγώ απ’ αυτές.

πραγματικότητα. Κι όσο πιο πολύ ψηλάφιζα τις

Έ τσι γεννήθηκε «Η συκοφαντία του αίματος».

κλειδωμένες ψυχές των επιζησάντων των

Τοποθέτησα τη δράση στην Κέρκυρα του 1944,

κρεματορίων, τόσο πιο πολύ ήθελα να τις

όπου Έλληνες χριστιανοί ορθόδοξοι και

γνωρίσω καλύτερα. Τώρα, ένα χρόνο μετά την

καθολικοί, Εβραίοι, Ιταλοκερκυραίοι και Μ αλτέζοι

έκδοση της «Συκοφαντίας του αίματος», θεωρώ

βίωναν από κοινού την αβάσταχτη

πως ήμουν τυχερός που ανακάλυψα μια τρεμάμενη

καθημερινότητα της γερμανικής Κατοχής, χωρίς

φλόγα μνήμης και με αυτή τη φλόγα κατάφερα

ωστόσο να έχουν εκλείψ ει οι μεταξύ τους

να βάλω φ ω τιά στα πέπλα της λήθης.

Θ&-

κριτική

ΒΑΣΙΛΗΣ MHO ΓΙ ΟΣ Ή συκοφαντία του αίματος

m r^@ n r? /i\@ n /i\ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΟΥΤΟΣ

Η συκοφαντία του αίματος Μήνα, ϋεφέλη, 1997. Σελ. 474

Ιστορία και Τάχνη: Σχάση διαπλακόμανη Χρίστου Παπαγ«ωργ·ου

ν α ν α λ ο γ ισ τεί κανείς πως ο ι μ ετα π ολεμικοί συγγραφ είς - πεζογράφοι και ποιητές - ανα­ λώθηκαν, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη και τη συμπάθεια των αναγνωστών, αποκλειστικά σε προ­ σπάθειες ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων, μετατρέποντάς τα σε λογοτεχνικά μοτίβα ικανά να συγκινήσουν, τ ό τε ο νεότατος δημιουργός Βασίλης Μπούτος μπαίνει σ’ αυτή τη χορεία. Διότι η «Συκο­ φαντία του αίματος», θα ’λεγε κανείς αναδρομικά και με την πάροδο ορισμένων δεκαετιώ ν, φ έρνει στην επιφάνεια ένα δριμύτατο ιστορικό συμβάν, με πολλαπλές δ υσ άρεστες και ανω φ ελείς π ροεκτά­ σεις, με μια μέθοδο όμως που ακουμπά στις δυνά­

Η

κριτική

μεις και στις δυνατότητες που προτείνει η διαφαινόμενή του εξίσωση με κάθε μορφής υπαρκτή αδικία, τόσο απέναντι σ’ έναν άνθρωπο, όσο και σε μια ολό­ κληρη φυλή. Έτσι, και αν ακόμη η όποια του απήχη­ ση, είτε ξυπνά μνήμες είτε τροφοδοτεί συνειρμούς, σήμερα και παρά την ενδόμυχη πρόθεση του συγ­ γρ αφ έα , που μπορεί να μας είνα ι άγνωστη, υπο­ πτευόμαστε όμως πως έγραψε γ ια ν’ ανασύρει απ’ το παρελθόν εικόνες πέτρινων χρόνων, η ουσία εί­ ναι πως δεν στοιχειοθετείται καν Ιστορικό μυθιστό­ ρημα- απλώς ο χρόνος, ο τόπος, οι πρωταγωνιστές και η ατμόσφαιρα παραπέμπουν σε δοκιμή μιας πε­ ζογραφίας που έχει χαρακτηριστεί ηθική, η μορφή

--------------------------------------------------------------© 5 7

της οποίας κατέχει όλα τα φόντα να ευαισθητοποιή­ σει, αφού κινητοποιεί εσώτερες αλλά και κοινωνικές διαδρομές ψυχικού μεγαλείου. Άλλωστε, το δεύτε­ ρο μέρο ς του υπό συζήτηση π ονήματος, καθώς

ναζιστικού αμοραλισμού και καταπάτησης της ελευ­ θερίας και συνάμα διαμόρφωσης μιας κατάστασης άκρως εκκω φαντικής, όπως έδειξα ν τ α αποτελέ­ σματα της πάλης κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Οι

συνδέεται βέβαια χρονολογικά με το πρώτο, παραμένοντας όμως τελείως αυτόνομο, αποδεικνύει πε­ ρίτρανα πως η φαντασία, που είναι το σημαντικότε­ ρο όπλο ενός ανθρώπου που γράφει ιστορίες, είναι κάτι παραπάνω από δεδο­ μένη. Έτσι, λοιπόν, μια έ­ ρ ευ να σε βάθ ος γ ια κά­ ποιες ανομολόγητες προ­ θέσεις, που έγιναν πράξη και έ τε ιν α ν στον αφ ανισμό ολό κλη ρ η ς τ η ς πα­ ροικίας των Εβραίων τ ης Κέρκυρας, ασφαλώς και διανθίζεται από προσωπι­ κά πιστεύω, δια βάσματα για τ ις συνθήκες εκείνης τη ς περιόδου, ακούσματα γνωστών γ ια τ α φιλοεβραϊκάτους αισθήματα κ.ο.κ., προκειμένου η λογοτεχνικότητα να ντυθεί με κύρος και επάρκεια και να λειτουργήσει όπως ο λόγος ο καθαρός υπόσχεται. Θα μείνουμε, λοιπόν, κι εμείς στην εμβέλεια και την ακτινοβολία, που ένα μυθιστόρημα όπως η «Συκο­ φαντία του αίματος» μπορεί να εκπέμπει, καθώς οι δύο όψεις του θεματικού ιστού απέχουν τόσο πολύ μεταξύ το υ ς, που και δ ια φ ο ρετική αντιμετώπιση χρειάζονται και διαφορετικούς στόχους εξυπονο­ ούν. Και πράγματι, έχουμε μπροστά μας το σκηνικό λίγων ημερών, από τη στιγμή δηλαδή που βγαίνει η απόφαση μέχρι τη ν αναχώρηση των Εβραίων με γερμανικά πλοία για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης τη ς κεντρ ικής Ευρώπης. Το υλικό δ ου λεύ ετα ι με τρόπο κινηματογραφικό, όχι από άποψη μονταρί­ σματος μόνο, αλλά και γ ια να χω ρέσει σε λογικά πλαίσια, σαν ποσοστιαία τεράστιο που είναι. Έτσι, γινόμαστε μάρτυρες σε προσπάθειες ανεπιτυχούς διαφυγής, σε δολοφονίες, σε πλιάτσικο κειμηλίων και άλλων αντικειμένων αξίας, σε αποκλεισμούς, σε συσσώρευση αδικίας, σε έλλειψη της παραμικρής ανθρωπιάς και τέλος σε επιβίβαση και αναχώρηση με προορισμό - τότε - το άγνωστο. Η όποια αντίρ­ ρηση μπορεί να προβληθεί, σχεδόν διαλύεται από την εμπεριστατωμένη λογοτεχνική προοπτική που ακολουθεί ο συγγραφέας, ο οποίος, από τη μεριά του, επιδιώκει με κάθε μέσο να διατηρήσει στο χρό­ νο και την αιωνιότητα αυτές τ ις τ αραγμένες ώρες της νεότερης Ιστορίας, η οποία βρίθει από πράξεις

Εβραίοι, αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού λαού, άνθρωποι προσηνείς, τίμιοι και πανέξυπνοι, που διακρίθηκαν σε πολλούς τομείς της κοινωνικής, πολιτι­ στικής και οικονομικής ζωής του τόπου, βρέθηκαν μπ ρ οσ τά στη χ ε ιρ ό τ ε ρ η ε κ μαυ λισ τική και εκφ υλιστική εκστρατεία εναντίον τους και οι περισσότεροι έ­ χασαν τ α πάντα. Ναι, λο ι­ πόν, ε ίν α ι σ ίγ ο υ ρ ο πως μιας τέτοιας μορφής γενο­ κτονία ήταν αδύνατο ν ’ α­

♦

Ένα μυθιστόρημα που φέρνει στην επιφάνεια ένα δριμύτατο ιστορικό

συμβάν, με πολλαπλές δυσάρεστες και ανωφελείς προεκτάσεις ♦

<3© -

φήσει ασυγκίνητο έναν ευ­

αίσθητο δημιουργό και πα­ ράλληλα ήταν ανέφικτο να μην ερευνήσει σχετικά, ώ­ στε η αληθοφάνεια του μυθιστορήματος να είναι η σημαντικότερή του αρετή. Και επιπλέον, θα ήταν α­ νούσιο, κάτω από πέπλα και μάσκες ανωνυμίας υ­ παρκτών ή ανύπαρκτων ηρώων, να πραγματοποιεί­ τα ι ένα κρυφτούλι απόψεων και κατάθεση λειτουρ­ γικών εμπειριών, αφού σε όλους μας είναι γνωστό πως, είτε έτσι ε ίτε αλλιώς, συγκεκριμένα πρόσωπα αναρριχήθηκαν κοινωνικά και οικονομικά σε θέσεις και αξιώματα στην Κατοχή, χάριν ευκολιών που ξε­ κινούσαν απ’ την απλή διερμηνεία και έφταναν μέ­ χρι την πλήρη συνεργασία. Ποιος δεν τα ξέρει όλα αυτά, ακόμη κι αν δεν τα ’ζησε, αφού μεταφέρθη­ καν αυτούσια, αφού στάθηκαν αιτία ακόμη και για χάσιμο ζωής, πέραν όλων των άλλων, για πολλούς συμπατριώτες μας, αφού οι δημιουρ γοί κάθε τ έ ­ χνης, σ τηρ ιζό μενο ι εκεί, πέτυχαν τ ις κα λ ύ τερ ες προδιαγραφές έργων αθάνατων και μοναδικών; Τι θα σήμαινε, λοιπόν, για ένα καλό βιβλίο λογοτεχνι­ κής χροιάς κάθε είδους αερολογία ή ανευθυνότητα απέναντι στις ιστορικές πηγές, που και πλούσιες εί­ ναι και προσβάσιμες, έτσι ώστε να δούμε την κατά­ θεση αποστασιοποιημένα και χαλαρά; Ασφαλώς τ ί­ ποτε. Οι προθέσεις θα ήταν χωρίς περιεχόμενο, το θέμα θα χώλαινε, η ατμόσφαιρα θα δημιουργούσε ρήγματα και εντέλει, μακριά από κάθε δρομολογη­ μένη έμπνευση, όλα θα λειτουργούσαν ισοπεδωτικά και χωρίς την παραμικρή συγγραφική δύναμη. Το δεύτερ ο - ας μου επιτραπεί - βιβλίο μέσα στη «Συκοφαντία του αίματος» μας μεταφέρει μια δεκαε­ τία, ίσως και περισσότερο, μετά την αποχώρηση των

κριτική

Γερμανών από το νησί, την εποχή, δηλαδή, της ανό­ δου της αστικής τάξης στη χώρα μας, την εποχή του ανοίγματος του τουρισμού, την εποχή της ανοικοδό­ μησης μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων αλλά και πολυκατοικιών, την εποχή της αρχής του αριβισμού, του καλοβολέματος, των σπουδών επαγγελματικής αποκατάστασης και πλουτισμού, την εποχή της έ­ ναρξης της σημερινής κοινωνικοοικονομικής υστε­ ρίας. Έ νας γάμος μπορεί να καλύψει, σε πλήρη ανά­ πτυξη, περίπου σαράντα σελίδες: ώστε ο ανάλογος μικροαστισμός, ιδεολογούμενος, να καλύψει κενά, να συμμορφώσει συνειδήσεις, να δημιουργήσει ανά­ γκες, που λύνονται κατά βάση μόνο με χρήμα, ώστε να επιδείξει όλη τη φτήνεια και τη γύμνια της άρχουσας τάξης του νησιού. Ένας παράνομος δεσμός θα διαρκέσει πολύ περισσότερο, σχεδόν σ’ ολόκληρο το δεύτερο μέρος: ώστε να μας γνωστοποιήσει πως κάποια μη συζυγική εγκυμοσύνη είναι πάντα πρό­ βλημα, να μας αποδείξει πως η τωρινή ανεγκεφαλιά έχει ρίζες, να μας τρομάξει για το είδος των ανθρώ­ πων που κατασκευάζει η ίδια η εξέλιξη, να μας κάνει κατήγορους ενός ανήθικου γεγονότος. Οι δουλειές πάντα μέσα στο παιχνίδι, ο βουλευτής δικός μας, η Τράπεζα συμφωνεί, χρ ειά ζετα ι ο προσηλυτισμός στη μασονία, είμαστε και με την κυβέρνηση, όλοι για να πείσουμε τη γριά Εβραία να δώσει το σπίτι της, ε­ ρωτικές δοσοληψίες μεταξύ κυρίων και ευκατάστα­ των δεσποινίδων, μια κοινωνία άρρωστη γεννιέται. Έτσι που, παρά τις όποιες ατυχείς λογοτεχνικά στιγ­ μές, στις οποίες ο νεότατος αλλά με έργο συγγρα­ φέας υποπίπτει, η εικόνα να είναι πλήρης, οι συνι­ στώσες, που θα τροχοπεδούσαν μια παρόμοια «ευ­ τυχία» ελάχιστες, λείπουν οι πάντες απ’ αυτή την ά­ νοδο στα ψηλότερα σκαλοπάτια, και κείνοι που αγω­ νίστηκαν και κείνοι που έχασαν δικούς τους ανθρώ­ πους στην προσπάθειά τους να διώξουν τους Γερ­ μανούς. Και φυσικά, όλα αυτά ο σ υ γγραφ έα ς τα γνωρίζει καλά, νιώθει συνυπεύθυνος, πρέπει ν’ αποκαλύψει το τίποτα που η αστική τάξη κουβαλάει και πολύ περισσότερο την κακογουστιά και το κιτς των επιλογών της, αλλά και την ιστορική τ ης καταγωγή, που έρχεται από μεγαλοϊδεατισμούς, φασισμούς και δικτατορίες, αλλά και σωματικές και πνευματικές α­ ναπηρίες. Γι’ αυτό είναι κάτι παραπάνω από αμείλι­ κτος, παρά τη φαινομενική ηρεμία που διακατέχει τη γραφή και το λογοτεχνικό π ροϊόν είναι ιδεολογικό τείχος στην παρακμή και την αποικιοκρατία, που θα ακολουθήσει, είναι μαχητής με διαφορετικό μανδύα, είναι ένα μέλος μιας κοινωνίας που κρατά ακόμη τις κεραίες του χωρίς να σκουριάζουν.

Είναι η «Συκοφαντία του αίματος», λοιπόν, ένα βι­ βλίο στο οποίο θα έμενε κανείς μόνο στη λογοτεχνι­ κή του αξία; Ασφαλώς όχι. Θα εισχωρούσε βαθύτε­ ρα, στον έντονο πολιτικοκοινωνικό προβληματισμό, στον οποίο δρομολογείται ένα σύνολο αντιλήψεων σύγχρονων και επονείδιστων, αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια όχι μόνον στην καρδιά αλλά και στη σκέψη ευαίσθητων, υποψιασμένων και καλλιεργημένων α­ ναγνωστών. Αυτή του η ιδιότητα αποκτά διαχρονική σημασία, έτσι ώστε ως έργο να συντελεί πληροφο­ ριακά, τόσο για συντελεσθέντα επεισόδια με χρώμα αντιφασιστικό, όσο και για νοοτροπίες, που στιγμά­ τισαν και σημάδεψαν τη χώρα κατά τις τελευτα ίες δεκαετίες. ΓΓ αυτό κάθε προσπάθεια απομόνωσής του από το πέταγμά του στο ευρύ κοινό πέφτει αυ­ τόματα στο κενό, απομονώνεται ηθικά, ενώ ταυτίζο­ ντας το επικοινωνιακό μέρος ενός μυθιστορήματος με το αποδεδειγμένα ή αναπόδεικτα πραχθέν, ισχυ­ ροποιεί τη θέση του λόγου σε μια πραγματικότητα, που χαρακτηρίζεται από πλήρη και ανελεύθερη συ­ γκομιδή άσκοπων θρυμματισμών. □

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Κ. I. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΧΡΟΝΟΛΟΓΗΤΑ

ΟΡΚΟΙ Κ ι αν δεν αντέξονμε το ψορτίο των όρκων δες τ ψ καρδιά σον οωα, αναηεηταμέντι, αναδυόμεντι δίκψ ηανοπερμίας ηανοελψων.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΔΕΛΦΙΝΙ

γράφει για ίο

Να γράφει κινείς για κάτι που έχει ήδη γράψει είναι πάντα άκομψο και, ίσως και, αμφίσημο. Αλλά υπάρχουν διαβαθμί­ σεις. Αν ο παρών λόγος για τον απελ9όντα λόγο έχει την έννοια της αποσαφήνισης ή της συμπλήρωσης ενός κειμένου που βρίσκεται ακόμα μέσα σου, μπορεί ακόμα και να δικαιο­ λογείται. Ως φρεσκοτυπωμένος και πρωτοδημοσιευόμενος, ο λόγος ανήκει ακόμα «σχεδόν» σε εκείνον που τον εξέφερε, ο οποίος και «δικαιούται» να βαυκαλίζεται ότι τον ερμηνεύει αυάεντικά. Τέτοιες εκλογικεύσεις δεν μπορούν όμως να ευστα9ήσουν όταν δεν πρόκειται για νέο κείμενο, αλλά για απάνθισμα παλιών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το εγχείρημα είναι εξ ορι­ σμού διαβλητό. Αντίθετα με την πρώτη δημοσίευση που μπο­ ρεί να είναι εν μέρει και ad rem, η αναδημοσίευση κειμένων που είναι εξ ορισμού νεκρά γίνεται πάντοτε ad personam. Και εκπληρώνει μιαν ανείπωτη επιάυμία που θυμίζει την οικουμενι­ κή φαντασίωση να παραστεί κανείς στην ίδια του την κηδεία. Τα παλαιά κείμενα ούτε εκφράζουν ούτε και μπορεί να εκφράσουν τίποτε άλλο από ιδέες που δεν σου «ανήκουν» πια, για τον απλούστατο λόγο ότι εισήλ9αν στο βασίλειο της λή9ης, δηλαδή του «τίποτα». Και η νεκρανάστασή τους δεν έχει, λοιπόν, άλλη έννοια από το να από-καάιστά τον πρώτο τους συντάκτη ως κατά τεκμήριον «άξιο» να «βιογραφηθεί πνευματικά». Το μωσαϊκό που είμαστε όλοι εξιδανικεύεται ως αξιομνημόνευτο παλίμψηστο. Και έτσι, αυτάρεσκα, ο ζων βιο­ γραφούμενος μπορεί να γίνει ο αναγνώστης του εαυτού του, με τους όρους όμως που έ9ετε ο Baudelaire: «hypocrite lecteur, - mon semblable- mon frere!». Προς τι, λοιπόν, οι αναδημοσιεύσεις; Γιατί η σχιζοφρένεια της γραφής να οδηγεί στη νέα σχιζοφρένεια της αναδημο­ σίευσης; Γιατί δέχτηκα την πρόταση του φίλου μου Τάκη £αφετζή, ο οποίος είναι και ο αποκλειστικός «υπεύθυνος» για την επιλογή και παρουσίαση των κειμένων που απαρτί­

Ε γ ­

ζουν το «Ταξίδι στο λόγο και στην ιστορία», προσπαθώντας να βάλει τάξη στο χάος όλων εκείνων που είχα κάποτε γρά­ ψει και τις περισσότερες φορές ξεχάσει; Ξαναδιαβάζοντάς τα, δεν έχω παρά μόνο μια απάντηση: ότι ορισμένα απ’ αυτά με «ενδιέφεραν». Ασχετα από το περιεχόμενό τους, και παρ’ όλο που σήμερα ούτε 9α μπορούσα ούτε 9α ή9ελα να πραγματευ9ώ τα 9έματα με τον ίδιο τρόπο - ούτε φυσικά, κατά μείζονα λόγο, να τα ξαναγράψω -, τα κείμενα αυτά με ξαναγύρισαν πίσω σε μιαν εποχή που φαίνεται να έχει περά­ σει ανεπιστρεπτί. Με έκαναν να σκεφτώ πως, όπως και όλα τα κείμενα, έτσι και τα δικά μου υπακούουν ά9ελά τους στους κανόνες που επιβάλλονταν από τις συγκυρίες μέσα στις οποίες τοπο9ετούνταν. Με έκαναν να αναρωτη9ώ κατά πόσον μέσα από τις ποικίλες και πολυπλόκαμες επεξεργασίες διάσπαρτων 9εματολογιών μπορώ να διακρίνω ορισμένες σταθερές που αναφέ^ονται στην ίδια τη δομή της προσωπι­ κότητας μου. Και με έκαναν να διακρίνω πως ίσως ήδη από τότε πολλές από τις τρέχουσες αντιφάσεις του «περί του κοινωνικού» λόγου που με απασχολούν σήμερα, ενυπάρχουν ήδη υπό τας γραμμάς σε αυτά που έγραφα τότε. Το ζήτημα της οριο9έτησης των συγκεκριμένων «κοινωνιών», το ζήτη­ μα των όρων παραγωγής των (σχετικά αυτόνομων) σημα­ σιών και το ζήτημα της προέλευσης και της λειτουργίας του Κράτους δεν έπαψαν να βρίσκονται στο επίκεντρο της προ­ βληματικής που διάλεξα. Αυτά όμως δεν αφορούν ούτε το τελικό προϊόν, ούτε τους αναγνώστες του, που βρήκαν ή δεν βρήκαν ανάλογα ενδιαφέροντα σε ένα βιβλίο που κυκλοφο­ ρεί ήδη εδώ και δύο σχεδόν χρόνια. Δεν έχω, λοιπόν, παρά να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον Τάκη Καφετζή που τόσο κόπιασε να τι9ασσεύσει ένα ασυμμάζευτο υλικό, κα9ώς και στον Λουκά Ρηνόπουλο που το έκανε βιβλίο. Οσο για το ερώτημα «προς τι», η μόνη απάντηση που μπορεί να δο9εί είναι «γιατί όχι;».

κριτική

Κ® 000® Κ ]0® Λ \® Η β \ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

Ταξίδι στο Λόγο και την Ιστορία Α+Β τόμοι Μήνα, Πλέβρον, 1997. Ίόμ. Α’ σελ. 265 και ταμ. Β’ σελ. 343

Π ροϋπ οθθσβις για μια πβριδιάβασπ Βρασίδα Καραλή

ν υπάρχει ένα ανολοκλήρωτο πρόταγμα της νεο­ ελληνικής κοινωνίας, δεν είναι ούτε εκείνο της νόθας αστικοποίησης ούτε το άλλο του εκσυγ­ χρονισμού και εξευρωπάίσμού της· είναι αντίθετα εκείνο που καθόρισε και τις δύο α υτές δια δικασίες τόσο στη Δ υτική Ευρώπη όσο και στις χώρες της αποικιακής εξάπλωσης. Πρόκειται για το πρόταγμα της πολιτικοποίησης της κοινωνικής σφαίρας και της εκκοσμίκευσηςτου πολιτειακού στοχασμού. Ξεκινάμε με μια παρόμοια γενικευτική διαπίστωση, γιατί δεν μπορούμε να διαβάσουμε το ταξίδι αυτό του Κωνσταντίνου Τσουκαλά μέσα στον λόγο και την ιστορία, χωρίς να το τοποθετήσουμε στο κατάλληλο πλαίσιό του, στο ερμηνευτικό πρότυπο, το οποίο μας

Η

κριτική

προσφέρει η νεοελληνική κοινωνία η ίδια και ο ειδικός τύπος στοχασμού πάνω στην πολιτική και την ανθρώ­ πινη μοίρα που αναπτύχθηκε μέσα σε αυτήν και μόνο. Σκοπός άλλωστε κάθε πολιτικής κριτικής είναι να δια­ πιστώνει προϋποθέσεις κατανοήσεως και να δια τυ­ πώνει παραμέτρους χαρτογραφήσεως των κοινωνι­ κών φαινομένων. Ο Τσουκαλάς ανήκει σε μια γενιά που επιζήτησε, με βάση την κριτική του μαρξισμού και αργότερα του μεταμαρξισμού, να αναθεωρήσει και να επαναδιαπραγματευτείτις συνθήκες νοηματοθεσίας και αξιο­ λογίας που έχουν θεσπιστεί από τις κρατικές υπηρε­ σ ίες μέσα σ τη ν εοελληνική π ρ αγματικότητα. Τα βιβλία του γ ια την εκπαίδευση και το κράτος στην

-----------------------

Ελλάδα αποτελούν τις σημαντικότερες καταθέσεις που διαθέτουμε για την ανάλυση του νεοελληνικού φαινομένου ως κοινωνικής μαρτυρίας, ως κρυσταλ­ λώματος δηλαδή μιας ιδιαίτερης κοινωνικής δομής, η

μοιος κίνδυνος βέβαια ελλοχεύει σε κάθε μαρξιστογενή κριτική που βασίζεται σε συγκρουόμενες πολώ­ σεις, οι οποίες υποτίθεται ότι οδηγούν σε κάποιου είδους διαλεκτική σύνθεση. Αυτά τα μηχανιστικά πρό­

ειδικότης της οποίας αποτελεί και τη σημασία της.

τυπα είχαν ήδη καταρριφθεί ακόμα και στη χώρα που μετά μανίας τα κατεβρόχθιζε επί δεκαετίες, τη Γαλλία. Εκεί η δομική ανθρωπολογία του Λέβυ-Στρως ουσιαστικά μεταμόρφωσε το διπολικό σχήμα σε ένα σ τό χ α σ τρ ο εντοπ ισμού πολιτισμικώ ν πρακτικώ ν, υποβιβάζοντας την πολιτική και την ταξική δια μάχη σε απλά επ ιφ α ιν ό μ εν α των διεργασιών βαθείας δομής που συμβαίνουν στις νοητικές δομές μιας κοινότητας. Αυτό, δυστυχώς, το παρά­ δειγμα δεν ακολούθησαν οι Έ λ λ η ν ε ς μ α ρ ξ ίζ ο ν τες ή ορθόδοξοι μαρξιστές. Ίσως γ ια τί τελικώ ς το σχήμα κ ατέρρ εε έ κ τω ν ένδον με αυτόν τον τρόπο, και εξατμιζόταν χωρίς καμιά πλέον ερμηνευτική αξία. Στο ίδιο σφάλμα υπέπεσε άλλωστε

Στα βιβλία του Τσουκαλά, όπως και σε εκείνα του Δερτιλή και του Μουζέλη, βλέπουμε την Ελλάδα να αναλύεται από τη σκοπιά της κοινωνικής της διόρθω­ σης, σαν έ νας ζω ντανός οργανισμός γεμάτος αντι­ φάσεις, στάσεις και εντά­ σεις. Ο Τσουκαλάς μάς έδωσε τ ις μ α ρ τυ ρ ίες του γ ια το ειδικό στίγμα του νεοελλη­ νικού φ αινομένου, βασι­ σ μένο ς σε α ντίσ το ιχ α ερμηνευτικά πρότυπα του γαλλικού μεταδιαφωτιστικού στοχασμού, τα οποία προεξέτεινε δημιουργικά και ανέπλασε με φαντασία για να εναρμονιστούν προς τον κοινωνικό λόγο που παρήγε η νεοελληνική κοινωνία. Είναι ο άνθρωπος που, αντικρύζοντας τους Νεοέλληνες, διατήρησε τις λιγότερες αυταπάτες και εμπνεύστηκε από τις πικρό­ τερες διαπιστώσεις. Η παρούσα συναγωγή των άρθρων του αποτελεί ένα είδ ο ς ιδεολογικής χρονογραφ ίας της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας και των εσωτερικών της διαφο­ ροποιήσεων για μια ολόκληρη εικοσαετία. Αποτελεί τα υ τό χρο να μιαν εσω τερική α υ τοβ ιογ ρ α φ ία του ίδιου, μια γραπτή τελετή μεταβάσεως από τον στρατευμένο λόγο του 7 0 στον στωικό και τον μάλλον διατακτικό τόνο των τελευταίω ν του κειμένων. Από το ν Μ αρξ αίφ νης καταλήγουμε σ τον Σενέκα, από έναν επαναστάτη σε έναν ηθολόγο. Ίσω ς η σοφία του χρόνου και η πολλαπλότης των εμπειριών να έπεισαν τον ίδιο ότι η καλύτερη απάντη­ ση στα αμετάθετα ερωτήματα του ανθρώπου βρίσκε­ τα ι στο μη αφηγήσιμο παρελθόν του καθενός μας, όπως δηλώνει κάπου αλλού, σε αυτό που δεν μπο­ ρούμε να πούμε με τη γλώσσα, αφήνοντάς το να δια­ γράφει μέσα από την αβεβαιότητα των διαπιστώσεών μας, που, αντί για συμπεράσματα, γίνονται ερωτήμα­ τα και διερωτήματα και, τελικώς, παράπονα και δια­ μαρτυρίες. Φαντάζομαι, βέβαια, ότι σήμερα το πρώτο του βιβλίο, τόσο δ ημοφιλές για τον πολιτικό του μελοδραματι­ σμό, θα πρέπει να τον φέρνει σε αμηχανία με τη σχηματικότητα και τον ιδεολογικό μανιχαϊσμό του. Παρό­

♦

Ίσως η σοφία τουχρόνου και η πολλαπλότης τωνεμπειριών ναέπεισαντονίδιο ότι ηκαλύτερη απάντηση στααμετάθεταερωτήματα του ανθρώπουβρίσκεται στομη αφηγήσιμο παρελθόν του καθενός μας ♦

και ο Νίκος Σβορώνος, ο πιο ενδιαφέρων μετά τον Κων. Κούμα ιστοριογράφος, η επισκόπηση της νεοελ­ λ ηνική ς ισ το ρ ία ς το υ οπ οίου έ χ ε ι π α γ ιδ ευ τεί σε αρχαϊκές μορφές πολιτικού στοχασμού και ερμηνευ­ τικών προσεγγίσεων και μιλάει καλύτερα, όπως θα έλεγε και ο Michelet, μέσα από τις σιωπές και τις απο­ σιωπήσεις της. Ως τιμω ρία άλλωστε γ ι’ αυτές τις αποσιωπήσεις, η επισκόπηση έχει καταστεί διδακτικό ε γχειρίδιο σε κάθε εκπαιδευτικό ίδρυμα, οργανισμό και νηπιαγω­ γείο. Είναι από τα λίγα βιβλία που ικανοποιούν τόσο επιτυχημένα την ανάγκη ενός έθνους να νιώθει ότι όλοι το καταδιώκουν, το πολεμούν και το ζηλοφθονούν, γιατί αυτό δηλώνει η περίφημη αντιστασιακότης των Νεοελλήνων. Η νεομαρτυρική αυτοθυματοποίηση είναι η κρυφή γοητεία της επισκόπησης. Και ποιος δεν εμπνέεται από μια μανία καταξίωξης από την οποία αναβλύζει ολόκληρη η εθνική του μυθολο­ γία... Γιατί όμως συνέβη αυτή η παράδοξη ασυμμετρία μεταξύ νεοελληνικής κοινωνίας και των ερμηνευτικών της προτάσεων; Είναι απλό, και εδώ επιστρέφουμε στην αφετηριακή μας διαπίστωση- διότι ο πολιτικός και πολιτειακός λόγος στην Ελλάδα δεν εκκοσμικεύτηκε ούτε πολιτικοποιήθηκε. Δεν αποκόπηκε δηλαδή από τη θρησκευτική, εκκλησιογενή χριστιανοθρεμμένη απολογητική τάση, η οποία βλέπει τον κόσμο υπό

κριτική

μορφή διπολικών αντιθέσεων. Αν δεν συνειδητοποιή­ σουμε αυτό το γεγονός, δεν θα μπορέσουμε να κατα­ νοήσουμε τα όρια των ερμηνευτικών καταθέσεων του Τσουκαλά, ούτε βέβαια και κανενός άλλου στοχαστή της σύγχρονης Ελλάδας.

πολιτική συνείδηση των εν λόγω χωρών και των εξου­ σιαστικών το υ ς ομάδων, ώστε τελικώ ς ο ι κρατικοί μηχανισμοί να αποδεχθούν ανάλογες μεθόδους δημι­ ουργίας εαυτοτήτων και ατομικών συνειδήσεων. Τα εκπαιδευτικά συστήματα αρκετών ευρωπαϊκών κρα­

Νομίζουμε μάλιστα ότι ο Τσουκαλάς παραγνωρίζει αυτό το γεγονός του εκκλησιογενούς πολιτικού και κοινωνικού φαντασιακού της σύγχρονης ελληνικής κοινότητας, με αποτέλεσμα η κριτική του να μιλάει για θεσμούς χωρίς να αγγίζει τις δομές, να αναφέρετα ι σε άτομα που διαμόρφωσαν πολιτική πρακτική, αγνοώντας την ιδεολογική τους διαμόρφωση. Δυστυ­ χώς, η νε ο ε λ λ η ν ικ ή σκέψ η δ εν ξ έφ υ γ ε από τη ν κεντρομόλο μιας εκκλησιοκεντρικής διαπλάσεως των βασικών τη ς δομικών λειτο υρ γιώ ν. Ο Τσουκαλάς παρατηρεί ότι στο εξωτερικό οι ελληνικές κοινότητες συσπειρώ νονται γύρω από τη ν εκκλησία- τ ο ίδιο όμως συμβαίνει και στην πατρίδα. Τα πολιτικά κόμμα­ τα της Ελλάδας διαδραμάτισαν ένα ρόλο σχισματι­ κών ε κκλησ ιώ ν, ο ίκ ο υ ς αιρ έσ εω ν, τω ν οποίων η συστημική οργάνωση ήταν πάντοτε βασισμένη στο

τών εκκοσμίκευσαντον πολιτικό στοχασμό με αντί­ στοιχα ιδεολο γήμ α τα κατά περίπτωση. Η Αγγλία έθεσε την αυτοκρατορία, η Γερμανία την άρια φυλή, η Γαλλία το γαλλικό πνεύμα, οι Ενωμένες Πολιτείες τον συνταγματικό κατοχυρωμένο ατομικισμό.

εκκλησιαστικό ιεραρχικό πρότυπο. Τόσο στη Γαλλία, όσο και στη Γερμανία, ακόμα και στην ίδια την Ιταλία, η ανατροπή της ηγεμονίας της παπικής ε κκλησ ία ς σ υνοδεύτηκε από κριτική των ερμηνευτικώ ν προϋποθέσεων τη ς θρησκεία ς. Για τούτο άλλωστε και ο Μαρξ παρατηρούσε το 1843 ότι προϋπόθεση κάθε κριτικής είναι η κριτική της θρη­ σκείας. Αιπή η κριτική επέτρεψε στον πολιτικό στοχα­ σμό πολλών χωρών να χειρ αφ ετηθεί, κατά το πρόταγμα του καντιανού διαφωτισμού, και να αρχίσει μια περιπέτεια διερευνήσεως των διαδικασιών πολιτικής νοηματοδοσίας και διατυπώσεως αξιακών προτάσε­ ων. Η περιπέτεια αυτή, αφού μας έδωσε αμέτρητα βιβλία και εκατοντάδες συνθήματα, έληξε τραγικά με την πτώση τ ου υπαρκτού σοσιαλισμού κατά το 1990. Έ κτο τε η ευρωπαϊκή σκέψη βρίσ κεται σε ένα κενό ηγεμονεύοντος φιλοσοφικού λόγου, σε ένα είδ ος μεσοβασιλείας και μεταβατικής περιόδου προς μια καινούρια πολιτική ταυτότητα, η οποία διαμορφώνε­ ται αυτή τη στιγμή. Για να εξελιχθεί η περιπέτεια αυτή ωστόσο, χρειάστη­ κε να πραγματοποιηθεί η αποκοπή, να συμβεί η τραυ­ ματική ανεξαρτησία της πολιτικής σφαίρας από το θρησκευτικό ερμηνευτικό παράδειγμα. Όσο όμως τραυματική και αν υπήρξε η εμπειρία της αποκοπής - και τ ι άλλο βλέπουμε άλλωστε στον γαλ­ λικό Διαφωτισμό παρά μια επιστροφή στον προ-χρισπανικό συγκρητισμό; -, επηρέασε βαθύτατα την

Το πρόταγματης εκκοσμικεύσεως, λοιπόν, δεν συνέ­ βη ούτε στον ίδιο βαθμό ούτε κατά την ίδια περίοδο σε ολόκληρη τη ν Ευρώπη. Ο υσιασ τικά βρίσ κεται ακόμα σε εξέλιξη, ενώ παρατηρούμε τις χώρες που πρωτοστάτησαν στο παρελθόν προς αυτή την κατεύ­ θυνση να βρίσκονται σήμερα ουραγοί και παθητικοί θεατές. Μετά την πτώση του κομμουνισμού η ανάγκη μιας νέας πολιτικής εαυτοδομής, αν επιτρέπεται ο βαρβαρίζων νεολογισ μός, τ ίθ ε τα ι παντού ως ανα­ γκαίο πρόταγμα γ ια ένα σύγχρονο κράτος όπου η πολλαπλότητα των λόγων υποδηλώνει πολλαπλότητα κέντρων εξουσίας και, επομένως, πολυμέρεια κοινω­ νικών δυνάμεων και ροπών. Ποια είναι όμως η θέση τη ς ελληνικής πολιτειακής πραγματικότητας σήμερα; Φυσικά δεν αποδεχόμα­ στε καθόλου τη μανιχάίστική και νεογνωστική άποψη, την οποία αποδέχεται ενμέρει και ο Τσουκαλάς, που θέλει την Ελλάδα παραπαίουσα αιωνίως μεταξύ ανα­ τολής και δύσης. Πρόκειται περί ναρκισσιστικού ψευδοδιλήμματος, αν και οι Έ λληνες δεν είναι οι μόνοι που γ λ υ κ α ίν ο ν τα ι με π αρ όμ οιες κ αρ αμέλες. Δεν υπάρχει ανατολή ούτε δύση. Οι κοινωνικές δομές των π έ ρ ιξ τ η ς Μ εσ ογείου κρατώ ν από τ η ν εποχή του Χαμουραμπί ώς εκείνες του Στάλιν, του Χίτλερ και της βαρώνης Θάτσερ, έχουν ελάχιστα αλλάξει ως προς τ ις π ρακτικές που εφαρμόζουν γ ια να επιβληθούν εμπορικά ή πολιτικά. Η περίεργη αντίληψη ότι η Ελλάδα είναι ένας ενδιά­ μεσος χώρος μεταξύ του δυτικού ορθολογισμού και τη ς ανατολικής πνευματοκρατίας είναι μια χυδαία εξαπλούστευση της ανεξέλεγκτης δυναμικής και των πολλαπλών ταχυτήτων που αναπτύσσονται σε κάθε κοινωνία. Δεν υπήρξε χειρότερη απολυταρχία από εκείνη του Χίτλερ στην καρδιά της Δυτικής Ευρώπης κατά τον εικοστό αιώνα. Κανείς όμως δεν υπαινίχθηκε ότι αυτό ο φ είλ ετα ι σε μια υποτιθέμενη ενδιάμεση θέση της Γερμανίας, εκτός από μερικούς νεοσυντηρητικούς ιστορικούς, οι οποίοι θεώρησαν τη Ρωσία ως την κατ’ εξοχήν ανατολική δύναμη και τη χώρα τους ως μια περιοχή μικτών πολιτισμικών προτύπων.

Η πολιτική περιπέτεια της νεότερης Ελλάδας καθορί­ στηκε από την αρχέκακη αδυναμία των εξουσιαστι­ κών της ομάδων να αποκοπούν από την εκκλησία και να δημιουργήσουν μηχανισμούς παραγωγής ατομι­

παράλογο; Η ιστορική συγκυρία, δηλαδή η συνισταμένη πολλών προσωπικών θελήσεων, αναγορεύει για μια ορισμένη χρονική π ερίοδο ηγεμόνα τον πρώτο γ ια να το ν δ ια δ ε χ θ ε ί α ρ γ ό τ ε ρ α ο δ εύ τ ερ ο ς . Ο

κών εαυτοτήτων με πολιτικές μεθόδους και προοπτι­ κές. Είναι περίεργο, αλλά το βιβλίο που ελάχιστα δια­ βάστηκε, σχολιάστηκε και συζητήθηκε από τους νεο­ έλληνες στοχαστές ήταν τα Πολιτικά του Αριστοτέλη. Ακόμα και ο μαρξιστικός στοχασμός του τελευταίου αιώνα στη χώρα μας εστιάστηκε σε μια ανόητη συζή­ τηση περί καλλιτεχνικής ελευθερίας και άλλων τέτοι­ ων βαρύγδουπων δηλώσεων εντυπωσιοθηρίας.

Τ σ ο υκ α λ ά ς υ π ο τά σ σ ετα ι στο λ ό γ ο σε βαθμό τυραννικό' για τούτο συχνά πυκνά βρίσκει καταφύγιο στη λογοτεχνία. Πρόκειται για μια σοφή λύση- οι πρά­ ξεις μας δεν λένε αυτό που θέλουμε να πούμε. Μόνο σε σπάνιες προνομιούχες στιγμές, μια χειρονομία, ένα άγγιγμα, μια γλωσσική μετατόπιση εξαφανίζουν την απόσταση μεταξύ προθέσεων και έργων. Τότε όμως μετατρέπεται σε ιδιωτική ιστορία και παύει να είναι συλλογική συναντίληψη. Τ έ το ιες π ρονομιούχες χ ε ιρ ονο μίες δεν βρίσ κει ο Τσουκαλάς μέσα στην πρόσφατη ελληνική ιστορίαούτε κατά τη διάρκεια τη ς δ εκαετία ς του 7 0 ούτε, ακόμα π ερισσότερο, κατά τη ν επόμενη δεκαετία . Κατά την εποχή του Παπανδρέου άλλωστε το μόνο που μπορούσαμε να δ ούμε ή ταν κ άκιστο θέατρ ο πολιτικού κωμειδυλλίου. Δυο ή τρεις γενιές εξευτελί­ στηκαν μέσα σε 4 χρόνια από την ανικανότητα και την ευ τέλ εια ενός ερασιτέχνη. Ο ίδιο ς ο Παπανδρέου

Με ε ξαίρεση το έ ργο του Γιώργου Σκληρού, τόσο πεπαλαιωμένο άλλωστε ήδη, και το ατελείωτο κείμε­ νο του Δημοσθένη Δανιηλίδη, θα πρέπει να φτάσουμε μετά τ ο 1945 σ τους Έ λληνες τη ς Διασποράς, τον Καστοριάδη, τον Αξελό, τον Παπαϊωάννου και τον Πουλαντζά, γ ια να μπορέσουμε να έχουμε γνήσιο πολιτικό και κριτικό λόγο, εκτός Ελλάδος, που συν­ δύαζε οικονομία, κοινωνία και νοοτροπία, όσο βεβαί­ ως και αν διαφωνούμε με τα συμπεράσματά τους. Οι Νεοέλληνες δεν παραλογίστηκαν αρκετά' δεν μας έδω σαν ένα απόθεμα από το λ μ η ρ έ ς υ ποθέσεις, μεγάλες αυταπάτες ή, τ έλ ο ς πάντων, τερ ατώ δ εις πλάνες, που θα δημιουργούσαν ζυμώσεις, αντιπαρα­ θέσεις, αναιρέσεις, δηλαδή διάλογο ζωντανών συνει­ δήσεων. Ο νεοελληνικός στοχασμός υπήρξε υπερβο­ λικά νομιμόφρων, επιφανειακός και επεισοδιακός, εξαιτίας του πρωταρχικού του αμαρτήματος, της μη αποκοπής του από τον εκκλησιαστικό λόγο. Ή θα ξαναπιάσουμε το πρόταγμα του Διαφωτισμού εμπλουτισμένο, διευρυμένο και, πάνω απ’ όλα, με γνώση των ορίων και των περιορισμών του ή θα διαιωνίζουμε ως εθνική παράδοση ένα λόγο θρησκευτικό και μεταφυσικό, ένα λόγο από τη φύση του οικουμενι­ κό και εξωκοσμικό. Θα πρέπει να παραλογιστούμε, να προβούμε σε ακραίες αφηγήσεις και σε ονομασιακές εκστρατείες που θα αποδείξουν την ειδική μας χρονικότητα, την ιδιαίτερή μας κοινωνική τοπηγορία. Το να εντασσόμαστε διαρκώ ς σ την Ευρώπη, την Ασία ή οπουδήποτε αλλού είναι απόσειση ευθυνών. Ή είμα­ στε ο εαυτός μας ή δεν είμαστε τίποτα. Δεν μπορούμε, λοιπόν, να εξηγήσ ουμε τη μοιραία προσκόλληση του Τσουκαλά στον λόγο με κεφαλαίο λάμδα, τον μεγάλο μύθο της δυτικής Ευρώπης, πράγ­ μα που μας θυμίζει τον άλλο δεισιδαίμονα του ορθο­ λογισμού Jurgen Habermas, ο οποίος για να μείνει πιστός στο αίτημα μιας εξορθολογισμένης κοινωνίας λίγο απέχει από ένα μηχανιστικό και αποπροσωποποιητικό νομικισμό. Τι είν α ι λ όγ ο ς και τ ι σ ημαίνει

άλλωστε και η τόσο εκκλησιαστική του γλώσσα υπο­ δαύλισε την άλλη νοθογονία της εν λόγω δεκαετίας, τον νεο-ορθοδοξισμό. Αυτός ο εξευτελισμός εξάλλου οδηγεί τον Τσουκαλά σε μια έντονη απαισιοδοξία, μια κάποια άφεση, που βλέπουμε να δια γράφ ετα ι στα κείμενα της τρεχούσης δεκαετίας. Δεν πρόκειται για προσωπικό αδιέξοδο ούτε για χρε­ οκοπία ιδεών. Πρόκειται για συνέπειες της συγκεκρι­ μένης πολιτικής που εφάρμοσε ένας ψευδοσοσιαλιστής λογοκλόπ ος από αρχομανία και φ ιλαυτία. Η σύγχυση της δεκαετία ς μας ο φ είλεται ακριβώς στη γελοιοποίηση που υπέστη κάθε πολιτικός λόγος από το ν σ ύ γ χ ρ ον ο Α λ κ ιβ ιά δ η . Η α π α ισ ιο δ ο ξία του Τσουκαλά εκφράζει αυτή την αμηχανία, το τέλος μιας ερμηνευτικής δυνατότητας, το αδιέξοδο μιας πίστης που, όπως και να τ ο κάνο υμ ε, ε ίν α ι πά ν το τε μια μελαγχολική υπόθεση. Ίσως να χρειαζόμαστε ένα μεγάλο μύθο για να βγού­ με από την αυταρέσκεια της απαισιοδοξίας και τον ναρ κισσισμ ό τη ς απελπισίας στον οποίο έχου με κατρακυλήσει μετά την πτώση του κομμουνισμού και το ναυάγιο τη ς δεκαετίας του ‘80. Ό σο πιο ουτοπι­ κός μάλιστα θα είναι ο μύθος τόσο πιο καίρια θα είναι η συμβολή του στη διαφοροποίηση της κοινωνίας. Γνω ρίζουμε πλέον ό τι δ εν υπάρχει πρόοδος, δεν υπάρχει λογική, δεν υπάρχει λόγος. Οι κοινω νίες παλινδρομούν και αιωρούνται μεταξύ των μορφών πολιτικής διοίκησης που εφαρμόζουν. Η πολιτική

είναι μοίρα- η λογοτεχνία είναι η ιδιωτική μας συζήτη­ ση μαζί της. Ένα περιθωριακό στρώμα, το σχισματικό προλετα­ ριάτο ή η δημιουργική μειονότηςτου Toynbee, ανα­ δύεται αιφνιδιαστικά και δίνει νέες κατευθύνσεις στο σύνολο. Η κοινότητα είναι άλλωστε πάντοτε ευεπίφο­ ρη σε αλλαγές- αποδέχεται με μεγαλύτερη άνεση και ευκολία αυτά που, για το επίσημο κράτος και την ιδε­ ολογία του, απαιτούνται δεκαετίες συζητήσεων και προγραμμάτων για να ενσωματωθούν στο κοινωνικό οικοσύστημα. Πού βρισκόμαστε σήμερα όμως; Το τέλο ς της ιστο­ ρίας βέβαια είναι ένα άλλο ψέμα, όπως άλλωστε και η επιβολή της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ως του δικαιότερου πολιτικού συστήματος. Η μάστιγα του AIDS α π έ δ ειξ ε π ερ ίτρ α ν α ό τ ι τ ο πρ όβ λη μα το υ ανθρώπινου λόγου είναι το ακατανόητο του σώματός του, της παρουσίας του στην ιστορία και ότι ο κύριος εχθρ ός τη ς ε ξο υ σ ίας δεν είνα ι μια άλλη εξουσία, αλλά η ιδιωτική ζωή των πολιτών ο μεγάλος αντίπα­ λος του κοινωνικού μας συστήματος εξακολουθεί να είναι η ελευθερία της επιθυμίας. Καθένας μας μέσα στις πόλεις είναι σήμερα «αφρήτωρ, αθέμιστος, ανέ­ στιος». Σε μια γενναία σ υνέντευξή του με το ν Βασ. Καλα­ μαρά ο Τ σο υκα λάς δήλω σε ό τι «ο α να τρ επ τικός λόγος τη ς λογοτεχνίας και της τέχνης εμφανίζεται σημαντικότερος παρά ποτέ»- μήπως όμως εδώ βλέ­ πουμε μια καλυμμένη καταδίκη του πολιτικού λόγου; Μήπως ο Τσουκαλάς τελικώ ς μιλάει γ ι’ αυτήν την αχειραφέτητη στάση του σύγχρονου ελληνικού κρά­ τους; Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε μια κοινωνική δομή που αναγκά­ στηκε εξ αρχής να είναι αυτάρκης. Γιατί, όπως παρατηρεί ο Τσουκαλάς, μπορεί στην Ελλάδα να έχουμε αύξηση αλλά όχι ανάπτυξη, αλλά τ ι ανάπτυξη θα μπορούσε να υπάρχει σε αυτήν τη χώρα; Η δυτική Ευρώπη δεν βάσισε την ανάπτυξή της σε κάποια υποτιθέμενη εξορθολογισμένη παραγωγι­ κή διαδικασία. Οι λεγάμενες αναπτυγμένες χώρες τη ς Δύσης βάσισαν τη λεγάμενη πρόοδό του ς στο παραγωγικό πλεόνασμα και την απλήρωτη εργασία που τους έστελναν οι αποικίες για διακόσια και τρια­ κόσια χρόνια. Η πρόοδός τους υπήρξε βία και κατα­ ναγκασμός. Αυτή η αλήθεια κρύβεται πίσω από τις μεγαλόπνευστες οικονομολογίες τω ν τελευ τα ίω ν αιώνων, μόνο που βρίσ κεται πάντα σε υποσημειώ­ σεις, ποτέ σε ολόκληρα κεφάλαια. Για τούτο και δεν κατανοούμε τη λανθάνουσα σύγκρι­ ση που πολλές φορές παρατηρούμε να γίνεται μετα­

κριτική

ξύ Ελλάδας και Δυτικής Ευρώπης. Οι Έ λληνες δεν είχαν αποικίες, δεν εκμεταλλεύτη καν κανένα, δεν κατέστρεψαν χώρες ολόκληρες για να σταθεροποιή­ σουν τη δική τους κοινωνία. Δεν έχουμε αρκετές ενο­ χές γ ια να μπορούμε να μ ιλάμε με ψέματα. Και το γεγονός ό τι αποδεχόμαστε ερμηνευτικά σχήματα, όπως εκείνα τα κέντρο-περκρέρεια, ανάπτυξη-υπανάπτυξη και τα συναφή, δείχνει ότι δεν αντικρύζουμε ακόμα την κοινωνία μας με τ ις νοητικές και ηθικές κατηγορίες που δημιούργησε η δική της δομή. Δεν είν α ι ά λ λ ω σ τε χω ρ ίς σ η μ α σ ία το γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο Φραντς Φανόν και η αντι-αποικιακή του χειραφέτηση απουσιάζει θεαματικά από τις σελίδες του Τσουκαλά. Δεν καταλαβαίνουμε δηλώσεις του τύπου «η συλλογι­ κή Ελλάδα μοιάζει ακόμα να αιωρείται πάντα “ κάπου μεσοστρατίς” ιδεών, λειτουργιών και “σταδίων” ανά­ πτυξης» (Β, σ. 158), ιδέα που επαναλαμβάνεται πολ­ λές φορές στα κείμενα του Τσουκαλά. Η δυσλειτουρ­ γία της νεοελληνικής κοινωνίας οφείλεται σε εσωτε­ ρικές αιτίες. Τι άραγε σημαίνει αυτή η περιβόητη αιώ­ ρηση και ποια είναι τα περίφημα αυτά στάδια ανάπτυ­ ξης; Μήπως τελικώς θα πρέπει να απελευθερώσουμε τις κοινωνικές μας αφηγήσεις από παρόμοια υπολείμ­ ματα αποικιοκρατικού λόγου; Κάθε κοινωνία διαγρά­ φει το δικό της δρόμο και το δικό της φαύλο κύκλο­ το πλήρωμα του χρόνου ε ίνα ι διαφορετικό για την καθεμιά. Ποιος ο λόγος να τις τυποποιούμε και να τις ομοιομορφοποιούμε, όταν αυτό που τελικώ ς ενδια­ φέρει είναι η ειδικότης και η ιδιομορφία τους; Το κύριο ελλείπον στοιχείο ταξιδιού του Τσουκαλά είναι η απουσία μιας ανάλυσης της ειδικής νοοτρο­ πίας τω ν Ελλήνων, μέσα σ τα δ εδ ομένα σ χήματα, τους τρόπους ανάπτυξης και τα συγκεκριμένα σύμ­ βολα, τις μεταφορές και τις μετωνυμίες που χρησιμο­ ποιήθηκαν από τους ίδιους για να διατυπώσουν τη θέση τους στον σημερινό κόσμο. Τι ενδιαφέρον έχει να πούμε ό τι η ελληνική κοινω νία δ εν εξελίχ θη κε όπως η γαλλική, αφού είναι εξ ορισμού αδύνατον να συμβεί κάτι τέτοιο; Μήπως τελικώ ς η εισαγωγή του μαρξισμού της δυτικής Ευρώπης σήμαινε υποταγή στην ερμηνευτική των κοινωνιών, όπως την ήθελαν οι δυτικοευρωπαϊκές κρατικές ιδεολογίες; Ο Τσουκαλάς δηλώνει πάλι ότι δεν υπάρχει Έλληνας Τόμας Μαν, γιατί στην Ελλάδα δεν είχαμε οικογένειες καπιταλιστών, όπως τους Μπούντενμπρουκ στη Γερ­ μανία. Ούτε και εδώ τον παρακολουθούμε απόλυτα. Ένα άλλο σημείο που ο Τσουκαλάς αναλύει συνεχώς, αλλά δ εν εξη γ ε ί επαρκώς, ως προς την κοινωνική νοοτροπία που υποδηλώνει, είναι εκείνο που αποκαλ ε ί «μορφω σιολατρία» τ η ς ε λ λ ην ικ ής κοινω νίας.

■#0

Κάποιος έχει την εντύπωση ότι σχεδόν απορρίπτεται μια από τις σημαίνουσες ιδιο ρρ υθ μίες του τόπου μας, το γεγονός ότι η μόρφωση γίνεται μοχλός κοινω­ νικής κινητικότητας καιτελικώς μετατρέπεται σε αξία. Αυτό δηλώνει πολλά για τη νοοτροπία των νεοελλή­ νων, κυρίως όμως ένα α ίτημα αυθυπέρβασης, που δεν παρατηρούμε ε ύκολα σε χώρες του πολύ ανα­ πτυγμένου καπιταλισμού. Η απέχθεια προς τη μόρ­ φωση πολλών τεχνολογικώς αναπτυγμένων χωρών είναι αιτία μεγίστης κοινωνικής ψυχοπαθολογίας και αφορμή ψυχολογικής ανομίας μεταξύ των πολιτών, που καταστρέφει τα άτομα σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο η μορφωσιολατρία. Ίσως θα πρέπει τελικώς να αποικήσουμε και το θάρρος να μιλάμε για τον εαυτό μας χωρίς α υταρέσκεια, γ ια τ ις κακίες μας χωρίς κρυφό θαυμασμό και για τις αρετές μας χωρίς κανέ­ να λανθάνοντα φόβο. Στο ταξίδ ι αυτό του Τσουκαλά διακρίνουμε τη δημι­ ουργική συνείδηση που μέσα από τον ελληνικό λόγο επιχειρεί να εντοπίσει αιτίες και προσχήματα υπάρξεως γ ια μια κο ινό τη τα που τ α λ α ν ίσ τη κ ε από το υ ς θεσμούς της, αλλά που είχε το θάρρος να ονειρεύε­ ται και να παραληρεί, έξω από τις κρατικές της υπη­ ρεσίες. Ο Τσουκαλάς αναλύει τους θεσμούς, τις κρα­ τικές λειτουργίες, τα ιδεολογικά κινήματα, με τρόπο

έγκυρο και αποδεικτικό, αλλά νομίζουμε ότι αφήνει έξω τα ιστορικά υποκείμενα, τους ίδιους τους ανθρώ­ πους, την πάσχουσα συνείδηση που βιώνειτη σωματικό τη τά τη ς. Εξαίρεση απ οτελείτο κείμενό του για τον Τίτο Πατρίκιο, που κλείνει το δ εύτερο τόμο, ως ένα είδος μνημόσυνου, εξομολόγησης και - γιατί όχι; - αγάπης. Ο Τσουκαλάς μάς ετοιμάζει το δρόμο αλλά, σαν γνή­ σιος προφήτης, ο ίδιος τον εγκαταλείπει μεσοστρατίς. Ίσως μάλιστα η πραγματική του μαρτυρία, η ζωογόνα αμφιβολία για τον ίδιο του το λόγο, να δηλώνεται με τα εισαγωγικά, τις αποσιωπήσεις, την ελαφρά ειρω­ νεία και τη λογοτεχνική διάθεση, που συνεπαίρνει τον ίδιο, όπως και κάθε σκεπτόμενη συνείδηση, όταν από την ανάλυση των ανθρώπινων δημιουργημάτων περά­ σει στην εποπτείατης ανθρώπινης μοίρας. Ίσως ο ιστορικός του μέλλοντος να μας μιλήσει γ ι’ αυτήν την Ελλάδα τη ς σωματικής παραφροσύνης, της καβαφικής ειρωνείας, που ακμάζει και βασανίζε­ ται όχι στο μεταίχμιο ανατολής και δύσης, λογικού και παραλογισμού, αλλά στην γκρίζα περιοχή των προ­ σωπικών περιπετειώ ν και μεταμορφώσεω ν, στον τόπο τ η ς α τομική ς μετά βασης από τη σιωπή των θεσμών στο αμφίσημο χαμόγελο των προσωπικών μας μυθολογιών. □

Ένα εύχυμο κείμ ενο Ένα καλογραμμένο παραμύθι, και με ω ραιότατες ε ικ ό ν ες, σχέδια και σκίτσα, μας δ ίν ε ι γ ι’ άλλη μια φορά η ξεχωριστή ζωγράφος Ζάννα Φ. Μελά-Φλώρου. Σεβ ό μενη απόλυτα όλους το υ ς δύσ κολους ρόλους της παιδαγωγικής, αλλά και της οικολογίας, γράφ ει μια πικάντικη ιστορία για να τέρ ψ ει και να δ ιδάξει πιν τρυφερή ηλικία του ανθρώπου. Ένα κεί­ μενο εύχυμο, γουστόζικο και, γιατί όχι, πρωτότυπο στο είδος του. Μ ελετημένα όλα, γραφή και εικόνες, που χ α ρ ίζου ν στον κ άθ ε αναγνώ στη ευχ ά ρισ τη εντύπωση.

Χρηστός

Ν.

Κουλούρης

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΩΛΚΟΣ

Ε γ ­

κριτική

ANITA ΜΠΕΡΝΤΜΑΝ ΦΕΦΕΡΜΑΝ

Πολιτική Λογική και Έρωτας Η ζωή του Ζαν Βαν Χάιγενουρτ Μήνα, Εκκρεμές, 1997. Σελ. 512

Ο σ ύ ντρ ο φ ο ς Βαν Ζαν Βαν Χάιγενουρτ ήταν ένας παγκόσμια γνωστός μελετητής της συμβολικής λογικής. Δεν ήταν όμως αυτή η ιδιότητά του που τον έκανε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πρόσωπα των τελευταίων πενήντα χρόνων. Ο σύντροφος Βαν, όπως τον αποκαλούσαν οι ομόδοξοι του, ήταν επί επτά χρόνια σωματοφύλακας και γραμματέ­ ας του δεύτερου στην ιεραρχία του μπολσεβίκικου κόμμα­ τος και οργανωτή του Κόκκινου Στρατού, του Λεφ Νταβίντοβιτς Μπρονστάιν (Τρότσκι). Βρέθηκε δίπλα στον «μεγάλο αιρετικό» ίσως στο πιο κρίσιμο διάστημα της πολιτικής πορείας του, αμέσως μετά την εξορία του από την ΕΣΣΔ. Κι όμως, κατά μία τραγική σύμπτωση ο Χάιγενουρτ δεν ήταν εκεί που έπρεπε να είναι τη μοιραία στιγμή της δολοφονίας του Τρότσκι από τον σταλινικό πράκτορα Ραμόν Μερκαντέρ. Είχε πάει στη Ν. Υόρκη με τη σύμφωνη γνώμη του μέντορά του για να ανασυγκροτή­ σει το τροτσκιστικό κίνημα των ΗΠΑ, το οποίο ταλανιζόταν από τις ατέρμονες διαμάχες των μελών του. Δεν ξέρουμε (ποιος άλλωστε μπορεί να ξέρει;) αν η παρουσία του σύντροφου Βαν στο περιβάλλον του Τρότσκι θα απέτρεπε

Ο

τη βδελυρή πράξη, πάντως ο Χάιγενουρτ φαίνεται πως δεν ξεπέρασε ποτέ αυτό το «μεγάλο πλήγμα». Τον βασάνι­ ζε μέχρι τα στερνά του (1986) κι ας είχε προ πολλού (από το 1948) ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με το μαρξι­ σμό και τις ιδέες του Τρότσκι. Από πολύ μικρός ο Χάιγενουρτ έδειχνε πως θα είχε μια λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα. Πρώτος στο δημοτικό, με εξαιρετικές επιδόσεις στο γυμνάσιο και το λύκειο, ταλέ­ ντο στα μαθηματικά, ήταν πάντοτε μέσα στους βραβευμέ­ νους. Το ανήσυχο πνεύμα του όμως σε συνδυασμό με μια διάθεση σύγκρουσης με ό,τι στον μαθησιακό περίγυρό του τον καταπίεζε τον έφεραν γρήγορα στο δρόμο της μαχόμενης πολιτικής. Η μύησή του στην οργανωμένη δράση έγινε μέσω μιας τροτσκιστικής γκρούπας στη Γαλ­ λία. Άρχισε να μελετά κείμενα του Τρότσκι και εντυπωσιά­ στηκε από τον χαρισματικό λόγο και την ευρυμάθεια του συντρόφου του Λένιν. Έτσι όταν του προτάθηκε να γίνει ο γραμματέας του Τρότσκι, που εκείνη την περίοδο βρισκό­ ταν στην Πρίγκηπο, δεν το σκέφθηκε καθόλου. Δέχθηκε αμέσως και ασμένως. Παράτησε τις σπουδές του και τη

μητέρα του με την οποία είχε μια πολύ στενή σχέση. Έγινε η σκιά, η ασπίδα του Τρότσκι. Δεν εκτελούσε μόνο χρέη σωματοφύλακα, ήτανταυτοχρόνως ο γραμματέας του, ενίοτε ο μεταφραστής άρθρων του και αυτός που ταξινομούσε με θρησκευτική ευλάβειατο πλούσιο αρχείο του. Η τελειομανία του Χάιγενουρτ στην τακτοποίηση των γραπτών του Τρότσκι συνέβαλε αποφασιστικά πολλά χρό­ νια αργότερα (τη δεκαετία του ‘80) στην αξιοποίηση του ογκώδους υλικού, το οποίο είχε περιέλθει στο πανεπιστή­ μιο του Χάρβαρντ με απόφαση του Τρότσκι λίγο πριν από το θάνατό του και βοήθησε τους ιστορικούς στην προσπάθειά τους να φωτίσουν μια, πλούσια σε γεγονότα αλλά και ταραγμένη, περίοδο. Ένα ερώτημα, που απασχολεί πολλούς μελετητές του μεσοπολέμου, είναι με ποιο κριτήριο κάποιος αριστερός εκείνης της εποχής επέλεγε να συνταχθεί με τον Τρότσκι και όχι με τον Στάλιν, ο οποίος στο κάτω-κάτω κυριαρχού­ σε στη Σοβιετική Ένωση και κατάφερνε μέχρι τότε να κρύ­ βει επιμελώς από τη διεθνή κοινή γνώμη τα αποτρόπαια εγκλήματάτου, παραμυθιάζοντας ακόμη και οξυδερκείς ανθρώπους. Η απάντηση που δίνει ο Χάιγενουρτ νομίζου­ με ότι καλύπτει πολλές από τις απορίες. «Όσον αφορά την επιλογή μου μεταξύ του Τρότσκι και του Στάλιν θα έλεγα ότι ήταν σχεδόν θέμα ύφους και μάλιστα λογοτεχνι­ κού. Η ανάγνωση πέντε προτάσεων του ενός και πέντε του άλλου ήταν αρκετή... Σ’ ένα λιγότερο λογικό επίπεδο, το γεγονός ότι ο Στάλιν είχε την εξουσία, ενώ ο Τρότσκι ήταν εξόριστος ήταν πολύ σημαντικό, γιατί συνδεόταν με

πράγματα βαθιά ριζωμένα μέσα μου (π.χ. ευαισθησία μου στη δυστυχία). Δεν ξέρω πώς θα είχα αντιδράσει αν ο Τρότσκι ήταν στην εξουσία! Αλλά από την άλλη μεριά ο Τρότσκι δεν μου έμοιαζε τόσο ηττημένος! Όχι, ο χαμένος ήταν ο Στάλιν που είχε εγκαταλείψει το λενινισμό και η εξόντωση όλων των παλιών μπολσεβίκων κατά τις εκκαθα­ ρίσεις μού φαινόταν ένα σημάδι ήττας του Στάλιν». Η συγγραφέας παρακολουθεί από κοντά τον Χάιγενουρτ και αφηγείται συναρπαστικά πλευρές της πολυτάραχης ζωής του. Δείχνει απέραντη κατανόηση και διακριτικότη­ τα. Χειρίζεται με ευαισθησία και εκμεταλλεύεται εξαντλη­ τικά το υλικό που της παρέχει ο Χάιγενουρτ, μόνο όμως σ’ ό,τι αφορά τη δεύτερη φάση της ζωής του. Αυτή της απο­ χής του από την πολιτική. Αν καιτο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην περίοδο της «συμβίωσης» Τρότσκι-Χάιγενουρτ, η συγγραφέας συλλαμβάνεται περί­ που ανυποψίαστη για τα όσα έλαβαν χώρα στην παγκό­ σμια σκηνή τη δεκαετία του ’30. Είχε να διαλέξει ανάμεσα σ’ ένα αδαμαντορυχείο και ένα ορυχείο χαλκού και προτί­ μησε δυστυχώς να «σκάψει» στο δεύτερο. Έτσι μαθαίνου­ με λίγα πράγματα για τον άνθρωπο Τρότσκι, για τις αδυ­ ναμίες του, τα πάθη του, δηλαδή για όλες εκείνες τις μικρές αλλά τόσο σημαντικές λεπτομέρειες του χαρακτή­ ρα ενός ανθρώπου, που είναι ζωτικές για να σκιαγραφηθεί με ακρίβεια και αντικειμενικότητα το πορτρέτο του. Δεν είναι δυνατόν να μην είχε αντιδράσει ο Τρότσκι όταν μάθαινε ότι οι σύντροφοί του στην ΕΣΣΔ συλλαμβάνονταν, παραπέμπονταν σε στημένες δίκες με αστήρικτες και γελοίες κατηγορίες και στη συνέχεια οδηγούνταν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα ως προδότες του σοσιαλισμού. Δεν είναι δυνατόν να είναι τόσο αναιμική η πληροφόρηση για την περίφημη «αντιδίκη» που οργάνω­ σε ο ίδιος ο Τρότσκι στο Μεξικό με τη συμμετοχή επιφα­ νών διανοουμένων ευρέος ιδεολογικού φάσματος απ’ όλο τον κόσμο, προκειμένου να καταρρίψει τις συκοφαντίες του Στάλιν. Δεν είναι δυνατόν να μένουν έξω από το πεδίο της έρευνας της συγγραφέως οι πολυήμερες συζητήσεις Τρότσκι-Μπρετόν για την τέχνη, στις οποίες ήταν παρών ο Χάιγενουρτ. Δεν είναι δυνατόν τέλος να «ξεμπερδεύει» η Φέφερμαν μέσα σε λίγες αράδες με τη συναισθηματική κατάσταση του Χάιγενουρτ την περίοδο της δολοφονίας του Τρότσκι. Δεν ξέρουμε αν τα κενά αυτά οφείλονται στην αδυναμία της βιογράφου ναπροσλάβειτη σπουδαιότητα των πολιτικών στιγμών ή στην άρνηση του βιογραφούμενου να δώσει περισσότερα στοιχεία. Υποπτευόμαστε βασίμως ότι ισχύει η πρώτη εκδοχή. Η Φέφερμαν «έπεσε» μάλλον τυχαία πάνω σ’ ένα σημαντικό άνθρωπο και δεν είχε την πολιτική παιδεία, τα ιδεολογικά ερεθίσματα και το αναγκαίο ερευνητικό πάθος για να διεκπεραιώσει μια φιλόδοξη αποστολή. Κοντολογίς το αποτέ­ λεσμα είναι άνισο. Το βιβλίο ξεκινά με τις καλύτερες προ­ ϋποθέσεις. Καθηλώνει τον αναγνώστη περίπου μέχρι με τη μέση της διαδρομής του και εκεί που περιμένεις από τη συγγραφέα να διεισδύσει βαθιά και να εξονυχιστικά στην προσωπικότητα του συντρόφου Βαν, αυτή παρεκκλίνει και εστιάζει το ενδιαφέρον της στα δευτερεύοντα. □

κριτική

F

e d e r ic o

A

ndahazi

Ο Α νατομος εντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι ο Μα­ τέο Κολόν, ένας ανατόμος της Αναγέννη­ σης, πρόσωπο υπαρκτό, που, σύμφωνα με τις πήγες, είναι αυτός στον οποίο οφείλεται η ανακάλυψη και περιγραφή της κυκλοφορίας του αίματος και της οξυγόνωσής του μέσω των πνευμόνων. Δεν είναι όμως αυτός ο λόγος για τον οποίο θα γίνει γνωστός. Ό ταν ερωτεύεται μια πόρνη από τη Βενε­ τία, τη Μόνα Σοφία, καταπιάνεται με την αναζήτηση ενός είδους φίλτρου που θα του επιτρέψει να κερδίσει τον έρωτά της. Ο ανα­ τόμος αρχίζει μια κουραστική εξερεύνηση της μυστηριώδους γυναικείας φύσης, οπότε στα μέσα του 16 ου αιώνα, χρόνια θρησκευτι­ κού σκοταδισμού, που η Ιερά Εξέταση είναι πανίσχυρη, ο Ματέο Κολόν, όπως ακριβώς ο

Κ

συνονόματος του από τη Γένοβα (στα ισπανικά ο Κολόμβος ονομάζεται Κολόν), έτσι κι αυτός ανακαλύπτει τη δική του «Αμερική», την A m o r V eneris (Έρως Αφροδίτης), το ανατομικό στοιχείο της κ λ ε ιτ ο ρ ίδ α ς , που ήταν άγνωστο μέχρι τότε στη Αύση. Ό ταν ο Ματέο Κολόν επιχειρεί να δημοσιοποιήσει την ανακάλυψή του, θα βρεθεί αντιμέτωπος με την αμείλικτη Ιερά Εξέταση ως αιρετικός. Θα αρχίσει, τότε, μια εκ­ πληκτική σε επιχειρηματολογία και από τις δύο πλευρές αποδεικτική διαδικασία ενώπιον του ανώτατου θρησκευτικού δικαστηρίου που μας αποκαλύπτει πτυχές της άγνοιας, της δεισιδαιμονίας, των θεολογικών απόψεων και της επιστημονικής γνώ­ σης μεσούσης της Αναγέννησης στην καθολική Ιταλία.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ 88,106 78 Αθήνα τηλ. 33 02 415, 38 20 612 - fax 38 36 658 · · Βιβλιοπωλεία: ·Γ. Γεναδίου 6,106 78 Αθήνα 38 06 661 - fax 38 36 658«Στοά Ορφέως, Στοά βιβλίου Πεσματζόγλου 5,105 59 Αθήνα τηλ. 32 11 246

Άγνωστα διηγήματα διάσημων συγγραφέων από το αρχείο του Γιώργου ΖεΒελάκπ

Γκυγιώμ Απολλιναίρ (1880-1918) Εφέτος, ογδόντα χρόνια μετά το θάνατό του, συνεχίζεται επίμονο το ενδιαφέρον του κόσμου της λογοτεχνίας για τη ζωή και το έργο του. «Φωτεινός και μαζί λυρικός, συναισθηματικός, φορτωμένος πάθη ερώτων τόσο απόλυτα βιωμένων, φαίνεται πως έπαιζε για τη χαρά του παιχνιδιού και μόνον, αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα», γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου με ταποιήματά του (εκδόσεις «Νεφέλη», 1982), η ποιήτρια Βερονίκη Δαλακούρα. Πολλά εργοβιογραφικά στοιχεία δίνονται και στο σχετικό αφιέρωμα του περιοδικού «Δέντρο», Αρ.

22, καλοκαίρι 1981. Ο Απολλιναίρ έχει περάσει στη χώρα μας ως ποιητής μ ε πολλές κατά καιρούς μεταφράσεις ποιημάτων του, είναι λίγο γνωστό το κριτικό του έργο και σχεδόν αγνοείται η πεζογραφική του παραγωγή. Σ ’αυτή την τελευταία ανήκει το «Περίεργον Γαλλικόν διήγημα»: «Ηεξαφάνισις» που εντοπίσαμε στο λαϊκό περιοδικό του μεσοπολέμου «Εβδομός», χρόνος Α ’, αρ. 13 της 7 Ιανουάριου 1928. Στα ξένα διηγήματα που δημοσιεύει την περίοδο αυτή η «Εβδομός», την οποία διευθύνει ο γνωστός λογοτέχνης ΦώτοςΓιοφύλλης, δεν σημειώνεται όνομα μεταφραστή. Κατ’εξαίρεση η μετάφραση του διηγήματος «Η εξαφάνισις», υπογράφεται με τα αρχικά Γ.Σ., που είναι πολύ πιθανό να αντιστοιχούν στον γνωστό μεταφραστή της γαλλικής λογοτεχνίας Γεώργιο Σημηριώτη, συνεργάτη του εν λόγω εντύπου.

Γ.Ζ.

ΓΚΥΓΙΩΜ ΑΠΟΛΛΙΝΑΙΡ

Η ΕΞΑΦΑΝΙΖΙΖ ΠΕΡΙΕΡΓΟΝ ΓΑΛΛΙΚΟΝ ΔΙΗΓΗΜΑ

Εβδομός 7 Ιανουάριου 1928

το πείσμα και των πιο ψιλοκοσκινισμένων ερευνών, η αστυνομία δεν εκατόρθωσε ποτέ να λύση το μυστήριο της εξαφανίσεως του Ονοράτου Σουμπράκ. Αυτός ήτανε φίλος μου κ’ επειδή εγνώριζα την αλήθεια σχετικά με το επεισό­ διό του, αιστάνθηκα την υποχρέωσιν να κάμω γνωστό στη δικαιοσύνη εκείνο που είχε συμβή. Ο δικαστής που επήρε τις πληροφορίες μου, αφού άκουσε την εξιστόρησίν μου, έλαβε απέναντι μου ένα ευγενικό ύφος τόσο τρομαγμένο που δεν εχρειάστηκα κανέναν κόπο να καταλάβω πως μ’ είχε θεωρήση για τρελλό. Του το είπα. Τότες έγινε ακόμη ευγενικώτερος, έπειτα σηκωνόμενος από την καρέκλα του, μ’ έσπρωξε προς την πόρτα, όπου είδα το θυρωρό του να σφίγγη τις γροθιές του, έτοιμος να ριχτή επάνω μου, αν έδινα σημείο πως θα μ’ έπιανε η μανία. Δεν επέμενα. Η περίπτωση του Ονοράτου Σουμπράκ είναι πραγματικά τόσο αλλό­ κοτη, που η αλήθεια φαίνεται απίστευτη. Όλοι ξέρουν από τις διηγήσεις των εφημε­ ρίδων πως ο Σουμπράκ περνούσε για ιδιότροπος. Χειμώνα-καλοκαίρι δεν ήτανε ντυμένος παρά μ’ ένα επανωφόρι· όσο για τα πόδια, εγώ δεν τα ’δα παρά μόνο με παντούφλες. Ή τανε πολύ πλούσιος, γ ι’ αυτό με σάστιζε ακόμη περισσότερο ο τρό­ πος του ντυσίματός του, κ’ έτσι μια μέρα τον ερώτησα την αιτία.

- Είναι για να μπορώ να γδύνομαι γοργότερα σε στιγμή ανάγκης, - μου απάντησε. Άλλως τε, συνηθίζει κανένας αμέσως να βγαίνη ελαφρά ντυμένος. Ασπρόρρουχα δε χρειάζονται, κ’ είναι ακόμη λιγώτερο χρειαστά τα παπούτσια και το καπέλλο. Ζω έτσι από είκοσι πέντε χρονών και δεν αρρώστησα ποτέ. Τα λόγΓ αυτά, αντίς να με φωτίσουνε, μου οξύνανε την περιέργεια.

Σ

ξένο διήγημα

- Γιατί - εσκεφτόμουν - ο Ονοράτος Σουμπράκ έχει ανάγκη να γδύνεται τόσο γρήγορα; Κ’ έκανα άπειρες υποθέσεις... Μια νύχτα γυρίζοντας στο σπίτι - θα ’τανε μία ή μία και τέταρτο - άκουσα μια χαμηλή φωνή να προφέρη τ ’ όνομά μου. Μου φαινότανε πως η φωνή ερχόταν από τον τοίχο που εβάδιζα κοντά του. Εσταμάτησα, δυσάρεστα ξαφνιασμένος.

- Δεν είναι κανένας στο δρόμο; - ξανάπε η φωνή. - Είμαι εγώ, ο Ονοράτος Σουμπράκ.

- Πού είσαστε; - εφώναξα κοπάζοντας παντού χωρίς να κατορθώσω να καταλάβω σε ποιο μέρος ήταν ο φίλος μου κρυμμένος. Είδα μονάχα το περίφημο επανωφόρι του πεταμένο στο πεζοδρό­ μιο κοντά στις όχι λιγώτερο περίφημες παντούφλες του.

- Ιδού μια περίπτωση - εσκέφ τη κα - που η ανάγκη έκαμε τον Ονοράτο Σουμπράκ να γδυθή όσο να πης τρία. Τέλος ήρθε η ώρα να μάθω ένα μεγάλο μυστήριο. Του αποκρίθηκα δυναμώνοντας τη φωνή: - Ο δρόμος είν’ έρημος αγαπητέ μου φίλε· μπορείτε να φανερωθήτε. Απότομα ο Ονοράτος Σουμπράκ εξεκόλλησε από τον τοίχο που επάνω του δεν το ν είχα ιδεί. Ή τανε τελ είω ς γυμνός, κ ’ επήρε πρώτ’ απ’ όλα το επανωφόρι του, που το φόρεσε και το κούμπωσε όσο μπορούσε ταχύτερα. Έπειτα εφόρεσε τις παντούφλες κι αρχίνησε να μου μιλά ελεύθερα συντροφεύοντάς με έως την πόρτα μου.

- Θα σαστίσατε - μου είπε - μα τώρα θα μάθετε την αιτία για την οποία ντύνομ’ έτσ ι παράξενα. Ως τόσο δ ε θα ’χετε καταλάβει ακόμη πώς εμπόρεσα να ξεφύγω τόσο τελείως από τα βλέμματά σας. Το πράγμα είναι πολύ απλό. Δεν υπάρχει σ’ αυτό παρά ένα φαινόμενο του μιμητισμού. Η φύσις είναι μια καλή μητέρα. Έδωσε στα παιδιά της που είναι πολύ αδύνατα και φοβερίζονται από κινδύνους για να υπερασπίζωνται, τη δύναμη να συνενώνονται με το περιβάλλον τους! Εσείς το ξέρετε αυτό. Οι πέταλούδες εξομοιώνονται με τα λουλούδια, μερικά έντομα με τα φύλλα, ο χαμαιλέοντας μπορεί να πάρει το χρώμα που θα τον έκρυβε καλύτερα και ο πολικός λαγός έχει γίνει άσπρος σαν το χιόνι. Έ τσι τ ’ αδύνατ’ αυτά ζώα ξεφεύγουνε τους εχθρούς τους μ’ ανάλογα μέσα προερχόμεν’ από κάποιο ενστικτώδες πνεύμα που μεταβάλλει την όψιν τους. Κ’ εγώ, που με καταδιώκει ένας εχθρός ακατάπαυτα, εγώ που είμαι φοβιτσιάρης και που νιώθω πως είμαι ανίκανος να υπερασπιστώ σε μια πάλη, μοιάζω μ’ αυτά τα ζώα: σμίγω, χάριν στη δύναμη της θελήσεώς μου και στην τρομάρα μου, με τα πράγματα που βρίσκονται τριγύρω μου. Εδοκίμασα για πρώτη φορά αυτή την ιδιότητα του ενστίκτου μου εδώ και μερικά χρόνια. Ήμουν είκοσι πέντε χρονών και γενικά οι γυναίκες μ’ εύρισκαν ευχάριστο και συμπαθητι­ κό. Μια, μέσα σ τις ά λλες, που ήτανε παντρεμένη, μου ’δ είξε τόση συμπάθεια που δεν εμπόρεσα ν’ αντισταθώ. Μοιραίος δεσμός... Μια νύχτα βρισκόμουνα στο σπίτι της ερωμέ­ νης μου. Ο άντρας της είχε αναχωρήση για μερικές ημέρες. Εμείς είμαστε γυμνοί όπως μας εγέννησε η μάννα μας, όταν άνοιξε η πόρτα ορμητικά και ο σύζυγος επαρουσιάστηκε μ’ ένα περίστροφο στο χέρι. Ο τρόμος μου ήταν ανείπωτος· αδύνατος καθώς ήμουνε και καθώς είμ αι ως τώρα, δεν μου απόμεινε παρά μία διέξοδος, να εξαφανιστώ. Έ βαλα τις πλάτες μου στον τοίχο κ’ εζήτησα να σμίξω μ’ αυτόν. Και το απρόβλεπτο γεγονός επραγματοποιήθηκε αμέσως. Επήρα το χρώμα της ταπετσαρίας και μου φάνηκε πως τα μέλη μου κρυβόμενα μ’ ένα θεληματικό και ακατανόητο κόλλημα, έγιναν ένα με τον τοίχο, σε τρόπο που ήταν αδύνατο να φαίνομαι. Κι αυτό έγινε πραγματικά. Ο σύζυγος μ’ εζητούσε για να με σκοτώση: μ’ είχε δη και του φαινόταν αδύνατο να ’χα φύγη. Έ γινε σαν τρελλός και, γυρίζοντας το θυμό του εναντίον της γυναίκας του, την εσκότωσε με αγριότητα, αδει­ άζοντας έξη σφαίρες του π εριστρόφου του στο κεφάλι της. Ύ στερα έφ υγε κλαίοντας απελπισμένα.

ξέ ν ο δ ιήγημα

Γκυγιώμ ΑποΑΑιναίρ

-© 0

Έ πειτ’ από την αναχώρησή του, ενστικτωδώς, το σώμα μου επήρε την κανονική του μορφή και το φυσικό του χρώμα. Εντύθηκα κ’ έφυγα πριν μαζευτεί κόσμος... Η ευτυχισμένη αυτή ιδιότητα, που μπορεί να παραβληθή με το μιμητισμό, κατόπι δε μ’ απαράτησε. Ο σύζυγος, αφού δεν εκατόρθωσε να με σκοτώση αφιέρωσε τη ζωή του σ’ αυτό το σκοπό. Με καταδιώκει από καιρό παντού, κ’ εγώ εκολακευόμουνε πως του ξέφυγα ερχόμενος να κατοικήσω στο Παρίσι. Μα ξανάδα αυτό τον άνθρωπο λίγα λεπτά πριν περάσετ’ εσείς. Από τον τρόμο χτυπούσανε τα δόντια μου. Δεν είχα καιρό να κάμω άλλο παρά μόνο να γδυθώ και να σμίξω με τον τοίχο. Εκείνος εδιάβηκε κοντά μου κοπάζοντας περίεργα αυτό το επανωφόρι κι αυτές τις παντούφλες που ήταν αφισμένα στο πεζοδρό­ μιο. Τώρα θα καταλάβατε αν είχα δίκηο να ντύνομ’ έτσι συνολικά. Αν εντυνόμουν όπως οι άλλοι άνθρωποι, δεν θα μπορούσα να εφαρμόσω τη μιμητική μου ιδιότητα. Δε θα μπο­ ρούσα να γδυθώ τόσο γρήγορα για να ξεφύγω τον καταδιώχτη μου, και το πρώτο στοι­ χείο της σωτηρίας μου, είναι αυτό, να βρεθώ γυμνός, σε τρόπον που τα φορέματά μου, όταν κρύβομαι επάνω στον τοίχο, να μην κάνουν άχρηστη την αμυντική μου εξαφάνισιν! Εκαλοτύχησα τον Ονοράτο Σουμπράκ γιατί κατείχε μιαν τέτοιαν ιδιότητα της οποίας είχα λάβη απόδειξη, και τον εζήλεψα. Τις ακόλουθες ημέρες δεν εσκεφτόμουν άλλο από αυτό, κι άρχισα να εξασκώ τη θέλησή μου με σκοπό να μεταβάλλω τη μορφή και το χρώμα μου. Εδοκίμασα να μεταβληθώ σε Πύργο Άιφελ, σε ακαδημαϊκό, σε κερδιστή λαχείου. Οι προσπάθειές μου επήγανε χαμέ­ νες. Δεν είχα τις χρειαστές ιδιότητες. Η θέλησίς μου δεν ήταν αρκετά δυνατή, κ’ έπειτα μου λείπανε ο ιερός τρόμος και ο τρομακτικός κίνδυνος που ’χάνε ξυπνήση τα ένστικτα του Ονοράτου Σουμπράκ. Από κάμποσον καιρό δεν εξανάιδα πια το φίλο μου, όταν μιαν ημέρα τον είδα να φθάνη στο σπίτι μου καταλαχανιασμένος: - Εκείνος ο άνθρωπος, ο εχθρός μου, - μου ’πε - μ’ ακολουθεί παντού. Του ξέφυγα τρεις φορές χρησιμοποιώντας την ιδιότητά μου, μα φοβούμαι, φοβούμαι, αγαπητέ μου φίλε. Παρετήρησα πως είχε αδυνατίση, μα επροφυλάκτηκα και δεν του τώπα.

- Δε σας απομένει παρά να κάμετε ένα πράγμα - του ξήγησα - για να ξεφύγετε ένα τόσο αδυσώπητον εχθρό: να φύγετε! Κρυφτήτε σε καμμιάν εξοχή. Αφήστε μου την φροντίδα των υποθέσεών σας, και διευθυνθήτε στον πιο κοντινό σιδηροδρομικό σταθμό. Ο Ονοράτος μου ’σφίξε το χέρι λέγοντας: - Συντροφεύτε με, σας παρακαλώ, φοβούμαι. Εβγήκαμε κ’ εβαδίζαμε σιωπηλοί. Ο Ονοράτος Σουμπράκ εγύριζε αδιάκοπα το κεφάλι κατά πίσω με ύφος ανήσυχο. Με μιας έβαλε μια φωνή κι’ αρχίνησε να τρέχη βγάζοντας το επανωφόρι και τις παντού­ φλες. Είδα πως ένας άνθρωπος τον ακολουθούσε τρέχοντος. Εζήτησα να τον σταματή­ σω, μα μου ξέφυγε. Εβαστούσε στο χέρι του ένα περίστροφο που εκάρφωνε στη διεύθυνσιτου Ονοράτου Σουμπράκ... Αυτός ευρέθηκ’ εκείνη τη στιγμή μπροστά στο μικρό τοίχο ενός στρατώνα κ’ εχάθηκε σαν από μαγεία. Ο άνθρωπος με το περίστροφο εσταμάτησε σαστισμένος, αφίνοντας μια μανιασμένη κραυγή, έπειτα, σα για να εκδικηθή τον τοίχο που έμοιαζε σαν να του άρπαξε το θύμα του, άδειασε το περίστροφο στο σημείο όπου είχε χαθή ο Ονοράτος Σουμπράκ. Έπειτα έφυγε τρέχοντος. Έ τρεξε κόσμος, μερικοί αστυφύλακες επήγανε να δια λύσουνετη συνάθροιση που 'χε σχηματισθή. Τότες εγώ έκραξα το φίλο μου, μα δεν έλαβα απάντηση. Έ γγιξα τον τοίχο- ήταν ακόμη χλιαρός κ’ εσημείωσα πως από τις έξη σφαίρες του περι­ στρόφου, τρεις εχτυπήσανε τον τοίχο στο ύψος της καρδιάς ενός ανθρώπου, ενώ οι άλλες είχανε γρατζουνίση τον ασβέστη ψηλότερα, εκεί που μου φαινότανε πως εδιάκρινα ακαθόριστα, πολύ ακαθόριστα, το περίγραμμα ενός προσώπου. □ ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΔΙΑΒΑΖΩ: Διήγημα του Γκυ ντε Μωπασάν

m ----------------

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Διατηρήσαμε την ορθογραφία της πρώτης δημοσίευσης. ξ έν ο διήγημα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ — νεες κυκλοφορίες— Λογοτεχνία

—

Μ άρτιος 1943. Βρισκόμαστε στον τ ρίτο χρόνο της γερμα­ νικής κατοχής. 0 Τομ Τζέρικο είνα ι ένας ιδιοφυής μαθημα­ τικ ό ς που επ ιστρατεύεται από το Κέντρο Αποκρυπτογρά­ φησης Μ πλέτσλι Παρκ, στο Λονδίνο, για να συμμετάσχει σε μια ομάδα αποκρυπτογράφων. Είναι ο μοναδικός που δ ια θ έ τε ι την ικανότητα να σώσει ολόκληρη την Ευρώπη α­ πό τις επ ιθ έσ εις των Γερμανών. Μ οναδική όαση σ ’ αυτή την έρημο είνα ι η Κλερ, που ο Τζέρικο ερ ω τεύ ετα ι παρά­ φορα. Εντελώς ξαφνικά, η Κλερ εξα φ ανίζεται από τη ζωή του. Ποιο μυστικό έ χ ε ι να κρύψει; Τώρα υπάρχουν δύο αι­ νίγματα στα οποία καλείτα ι να βρει λύση.

Μ ετάφραση: Φωτεινή Μεχαλουδη Μ ια νεαρή κοπέλα μέσα στη θύελλα της Π ολιτισ τικής Επα­ νάστασης, στα βάθη της απέραντης κινέζικης υπαίθρου. Η ΚΟΚΚΙΝΗ ΑΖΑΛΕΑ είν α ι ακριβώς η ιστορία της. Στα δ εκ α ε­ φτά της χρόνια η ηρωίδα υποχρεώνεται να φ ύγει από την πατρίδα τ ης τη Σαγκάη για να δουλέψ ει μαζί με άλλες ν εα­ ρ ές γυναίκες σε μια κολεκτίβα. Εκπαιδεύεται στο φόβο, τη στέρηση, τη σκληραγωγία. Κι όμως, μόλο που της είν α ι α­ παγορευμένο να μιλήσει, να ντυθεί, να διαβάσει, να γρά­ ψει, ν ’ αγαπήσει, αυτή μέρα με τη μέρα καταφ έρνει να βρει τρόπο να επιβιώ σει: βρίσ κει το δρόμο για τον έρω τα. Κι αυ­ τός ο ερω τισμός ε ίνα ι δ ιά χυτος στο βιβλίο.

Μετάφραση: Κώστια Κοντολέων Ο Ρόμιουλους Λέντμπετερ, είναι ένας ιδιόρρυθμος αλήτης που ζε ι σε μια σπηλιά μέσα σ’ ένα πάρκο της Νέας Υόρκης. Ένα χειμωνιάτικο πρωινό, ανακαλύπτει έξω από τη σπηλιά του το πτώμα ε νός εκπληκτικά ωραίου νεαρού. Η αστυνομία ανακοινώνει ότι ο θάνατος προήλθε εξαιτίας της έκθεσης στην παγωνιά. Ωστόσο, ο Ρόμιουλους έ χ ει άλλη γνώμη. Ο νε­ αρός που βρέθηκε νεκρός υπήρξε στο παρελθόν μοντέλο ε ­ νός διάσημου φωτογράφου που έ χ ει τη φήμη ανθρώπου δ ιε­ φθαρμένου. Ο Ρόμιουλους, ο οποίος έ χ ει δ ια λέξει τη ζωή του τρωγλοδύτη γιατί θ έλ ει να δ είξ ει την αντίδρασή του σε μια σάπια κοινωνία που την κυβερνούν οι ισχυροί του χρήματος, αποφασίζει να βρει μιαν άκρη σ’ αυτή τη βρόμικη ιστορία.

Μ ετάφραση: Μαρία Χωρεάνθη

------ Ένα δυναμικό «παρών» από τα πέρατα του κ ό σ μ ο υ .-------ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΑΕ · ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 1,106 79 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 36 02 535,36 18 654,36 36 011, FAX: 01-36 40 683

W\π

II Για πρόσωπα της ελληνικής λογοτεχνίας από το αρχείο του Γιώργου ΖεΒελάκη

Κωνσταντίνος Χατζόπουλος (1868-1920) 0 Φώτος Πολίτης αμέσως μετά το θάνατο του Κ. Χατζόπουλου γράψει εν θερμώ νεκρολογία για τον «πολύτιμο φίλο του» στην εφημερίδα «Η Πολιτεία» στις 30 Ιουλίου 1920.0χαρακτήρας του κειμένου προσδιορίζεται από αυτούς ακριβώς τους λόγους: Με την αίσθηση της χρονικής αμεσότητας και μέσα από μια προσωπική φιλική σχέση βγαίνει ως «αντανάκλαση» η θερμή και ζωηρή μορφή του συγγραφέα του «Φθινόπωρου». Αν συμβουλευτούμε τη «Βιβλιογραφία των κριτικών άρθρων του Φώτου Πολίτη (1914-1934)» βλέπουμε εκτός της νεκρολογίας δύο κριτικές: στην εφ. «Νέα Ελλάς», 6 Μαρτίου 1916 και στην εφ. «Πρόοδος», 7Μαΐου1917. Και οι δύο αυτές κριτικές έχουν περιληφθεί στους τόμους με τίτλο: «Εκλογή από το έργο του Φ. Πολίτη». Τοτρίτο και δυσεύρετο άρθρο που επιλέξαμε να δημοσιεύσουμε υπογράφεται με τα αρχικά Φ.Π. και εντάσσεται στη σειρά με το γενικό τίτλο «Εντυπώσεις και κρίσεις» της ημερήσιας πρωινής εφημερίδας «Η Πολιτεία» από την αρχή της έκδοσής της μέχρι το 1927. Γ.Ζ.

ΦΩΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΩΝ/ΝΟΖ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΧ [ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ] Εφ. ΠΟΛΙΤΕΙΑ 30 Ιουλίου 1990

© β-

κλεκτός λόγιος και, διά τον γράφοντα τας γραμμάς ταύτας, πολύτιμος φίλος, εχάθη απρόο­ πτα και άδικα, εις την ακμήν ακόμη της ζωής του και της δράσεώς του. Ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος. Το φιλολογικόν του έργον είναι ευρύ και πολύμορφον, η δράσις του αδιάκο­ πος και ποικίλη, η επίδρασίς του επί των συγχρόνων του θετική. Και όμως! Η λογοτεχνική του φυσιογνωμία, όπως χαράσσεται σήμερον εις τους μη γνωρίσαντας αυτόν προσωπικώς και όπως θα προβάλη αύριον εις όσους θα τον πλησιάσουν μόνον διά των έργων του, δεν είναι παρά η ωχρά αντανάκλασις μιας θερμής και ζωηρός μορφής, ενός πνεύματος ορμητικού και ανησύχου, καρδιάς πλημμυρισμένης από τον πόθον «της αυστηρός χαράς του στοχασμού». Όταν η κρι­ τική αναλύση το έργον του, και αν ακόμη φανή αυστηρά, ποτέ δεν θα το ανπκρύση με την αυστη­ ρότητα με την οποίαν το έβλεπεν ο ίδιος. Όμως τα ξεχωριστά κειμήλια υγιούς σκέψεως και παρατηρήσεως, τα οποία θα εύρη αφθόνως σκορπισμένα εις τας σελίδας των βιβλίων του, δεν είναι παρά ελάχιστοι μόνον κρυσταλλωθείσαι σταγόνες από το πλούσιον της καρδιάς του ξεχείλισμα. Ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος έκαμε την εμφάνισίν του εις τα ελληνικά γράμματα το 1898, με τα «Τραγούδια της ερημιάς» και με «Τα ελεγεία και τα Ειδύλλια». Τα πρώτα είναι νεανικά ακόμη ποι­ ήματα, γραμμένα με χάριν και ζωηρότητα, τα δεύτερα, λυρικοί απλώς διαθέσεις, αποδεικνύουσαι, κατά την έκφρασίν των, ισχυρόν επίδρασιν της σχολής των Γάλλων συμβολιστών. Ταυτοχρόνως, ο ενθουσιασμός με τον οποίον ησπάζετο ο κ. Χατζόπουλος κάθε ιδεολογίαν, τον παρεκίνησεν εις την έκδοσιν της «Τέχνης», του πρώτου καθαρώς δημοτικιστικού περιοδικού εις τας σελίδας του οποίου εζήτησε και κατώρθωσε να συγκεντρώση όλους τους λογοτέχνας της εποχής, οίτινες κοινόν σύμβολον είχον την επικράτησιν της δημώδους γλώσσης. Άμα ως έπαυσεν η έκδοσις του περιοδικού αυτού, ο Χατζόπουλος απήλθεν εις Γερμανίαν και όταν επέστρεψε πάλιν εις την Ελλάδα ησχολήθη κυρίως με μεταφραστικός εργασίας. Πολλαί μεταφράσεις του ποιημάτων Γερμανών, ως επί το πλείστον, συγγραφέων, εδημοσιεύθησαν εις το εκδιδόμενον τότε υπάτου αδελφού του κ. Δημ. Χατζοπούλου (Μποέμ) και του Καμπύση περιοδικόν «Διόνυ­ σος». Ολίγον αργότερα μετέφρασεν εμμέτρως την «Ιφιγένειαν» και τον «Φάουστ» του Γκαίτε, την «Βουλιαγμένην Καμπάνα» του Χάουπτμανν, την «Προμάμμην»και την «Ηρώ» του Γκριλλπάρτσερ και άλλα πλείστα δραματικά έργα, τα οποία με τόσην εππυχίαν επαίχθησαν εις το Βασιλικόν θέα-

Ε

φιλολογικά χρονογραφήματα

τρον και τόσον πολύ συνέτεινον εις την συμφιλίωσιν του κοινού με τας αντιλήψεις των δημοτικι­ στών και εις την επικράτησιν της δημώδους γλώσσης εις την ελληνικήν σκηνήν. Ο Χατζόπουλος, εν τούτοις, ουδεμίαν σημασίαν απέδιδεν εις τας μεταφράσεις του αυτάς, τας οποίας εχαρακτήριζε πάντοτε ως «βιαστικός» και προχείρους. Διά τούτο, όταν μετέβη και πάλιν εις την Γερμανίαν, εκτός των άλλων του πρωτοτύπων φιλολογικών εργασιών, ησχολήθη και με την διασκευήν, την συμπλήρωσιν και την εντελή αυτών τροποποίησιν, προέβη δε έπειτα εις την έκδοσιν της «Ιφιγένειας» και του πρώτου μέρους του «Φάουστ» του Γκαίτε, εις του οποίου την επεξεργασίαν αφιερώθη επί ολόκληρον δεκαετίαν με την χαρακτηρίζουσαν αυτόν ευσυνειδησίαν και αυστηρό­ τητα. Κατά το χρονικόν τούτο διάστημα μετέφρασεν επίσης την «Ηλέκτρα» του Χόφμαννσταλ, την «Μήδειαν» του Γκριλλπάρτσερ και, εμμέτρως, τον «Πέερ Γκυντ» του Ίψεν, ησχολείτο δε εσχάτως με την μετάφρασιντου δευτέρου μέρους του «Φάουστ». Παραλλήλως, και από του 1908, ήρχισεν ο Κ. Χατζόπουλος να δημοσιεύη και πρωτότυπα λογοτεχνήματα και κριτικός. Όπως ήτο αυστη­ ρός απέναντι του εαυτού του εδείχθη αυστηρός και απέναντι των συναδέλφων του, κινούμενος, εις τας κρίσεις του, από βαθύν σεβα­ σμόν προς την τέχνην και από μίαν έμφυτον συνείδησιν του καλού. Προεκάλεσεν, ως ήτο φυσικόν, διαμαρτυρίας, έχθρας, μίση. Κανείς όμως εκ των κριθέντων, οσαδήποτε και αν έγραψαν έπειτα εναντίον του Χατζοπούλου, δεν κατώρθωσε να κλονίση ή να ανατρέψη τας καταδικαστικάς εκείνου αποφάσεις και έτσι ό,τι είπεν αυτός περί των έργων των συγχρόνων του, έμεινε και εξακολουθεί να μένη η μόνη αλήθεια. Με το ίδιον αυστηρόν βλέμμα αντίκρυζεν ο Κ. Χατζόπουλος και τους ανθρώπους, ως χαρακτήρας, ως κοινωνικά όντα, ως άτομα. Εζήτει πάντοτε να ανεύρη το αρχικόν αίτιον κάθε πράξεώς των, και η τάσις του αυτή αντανακλάται εις το πρωτότυπον λογοτεχνικόν έργον του, εις τα διηγήματά του και τα μυθιστορήματα, όπου τα πρόσωπά του πότε κινούνται εντός ατμοσφαίρας ειρωνείας και σατυρικής προθέσεως, και πότε τα περιβάλλει η αγάπη και η βαθεία του συγγραφέως συμπάθεια, ο οποίος εγνώρισε την μοίραν των και τους ματαίους αγώνας της ψυχής των. Μετά το πρώτον του ηθογραφικόν μυθιστόρημα, τον «Πύργον του Ακροπόταμου», έγραψε τον «Υπεράνθρωπον», δηκτικήν σάτυραν του Ρωμηού αγύρτου, ο οποίος χρησιμοποιεί τας ιδέας ως προσχήματα και δικαιολογίας της παληανθρωπιάς του και ο οποίος εν τούτοις θαυμάζεται και εκθειάζεται από τον φιλολογικόν του τόπου μας όχλον. Το μυθιστόρημα αυτό είναι ζωντανή εικών, παρμένη από την πραγματικότητα, και αν, εδώ κ’ εκεί, παρατηρούνται μερικοί υπερβολαί και ακρότητες, δεν ξενίζουν όμως, διότι φαίνονται ως η τελική συνέπεια μιας πραγματικής καταστάσεως, ενώ επί του όλου έργου κυριαρχεί η βαθυτάτη αλήθεια ότι η ποιητική δύναμις προϋπο­ θέτει τελειότητα ηθικήν. Μετά τον «Υπεράνθρωπον» εξέδωκεν εις τόμον την «Τάσω», το «Στο Σκοτάδι», το «Όνειρο της Κλάρας» και άλλα διηγήματα, δημοσιευθέντα κατά καιρούς εις περιοδι­ κά και ημερολόγια, τέλος δε το μυθιστόρημα «Φθινόπωρο» και δύο ποιητικός συλλογάς, τους «Απλούς Τρόπους» και τους «Βραδυνούς Θρύλους». Εις τα τελευταία του αυτά έργα προσεπάθει να δώση μορφήν εις το ιδεώδες που τον ωδήγει εις τας παρατηρήσεις του και τας κρίσεις του επί των φαινομένων της ζωής, να πλάση ανθρώπους, όπως αυτός τους επόθει, και να εύρη την έκφρασιν της αλήθειας, που ωμίλει εις την ψυχήν του. Άδικος, πρόωρος, σκληρός θάνατος έκοψεν αποτόμως και οριστικώς την υπερτάτην αυτήν προσπάθειαν. Αν η απώλειά του γίνεται διά τούτο δεινώς αισθητή εις τα νεοελληνικά γράμματα, πώς να ξηρανθούν τα δάκρυα εις τα μάτια των φίλων του, τους οποίους εζωογόνει η συναναστροφή του και επλούτιζε το ξεχείλισμα της μεγάλης του ψυχής. □ Σημείωση: Την έκθεση με θέμα: “Η έκδοση του βιβλίου στην Ελλάδα 1900-1940’’, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου που εγκαινιάζεται στο Αρσάκειο στις 16 Μαρτίου 1998 επιμελούνται εκτός από τον ιστορικό Βάσια Τσοκόπουλο (που αναφέραμε στο προηγούμενο τεύχος) και οι: Αγγελική Πασσιά (φιλόλογος) και Γίάννης Χρυσοβέργης (ιστορικός).

φιλολογικά χρονογραφήματα _

ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΔΙΑΒΑΖΩ: Χρονογράφημα του Κωστή Παλαμά για το θάνατο του Ανδρέα Καρκαβίτσα

-© 0

Α Φ ΙΕ Ρ Ω Μ Α Τ Α ΖΕ Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι !

Ο. ντε Μπαλζάκ Αρ. 60*

Α. Κοραής Αρ. 82

Α. Κάλβος Αρ. 140

Δ. Γληνός Αρ. 61*

Κ. Μ αρξΑρ. 83*

Γ. Σεφέρης Αρ. 142

Τζ,ΤζόιςΑρ. 62*

Μ .Β ιάνΑ ρ.8 5

Κ. Χατζηαργύρης αρ. 63

Νέοι λογοτέχνες Αρ. 87

Ο. Έ κοΑρ. 145

Ζ. Ζενέ Αρ. 66

Κ. Βάρναλης Αρ. 88*

Α. Δουμάς Αρ. 147 Α. Κρίση Αρ. 149

Γ. ΦλωμπέρΑρ. 143

Νέοι Λογοτέχνες Αρ. 69

Τ. Μαν Αρ. 90

Αριστοφάνης Αρ. 72

Φ. Νίτσε Αρ. 91

Σ. ΦρόιντΑρ. 150

Ζ. Πρεβέρ Αρ. 73

Κ. Θεοτόκης Αρ. 92

Α. ΑρτώΑρ. 151

Μ. ντε Σαντ Αρ. 77

Ρ. ΜπαρτΑρ. 93

Ο. Ουάιλντ Αρ. 152

Κ.Π. Καβάφης Αρ. 78

Σ. ντε Μπωβουάρ Αρ. 136

Β. Γουλφ Αρ. 153

Χ.Λ. Μπόρχες Αρ. 79

Γ. ΘεοτοκάςΑρ. 137

Γ.Β. ΓκαίτεΑρ. 154

Μ. ΚούντεραΑρ. 80*

Φ.Σ. Φιτζέραλντ Αρ. 138

Κ. Καρυωτάκης Αρ. 157

Μ. Γιουρσενάρ Αρ. 8

Τ. ΟυίλιαμςΑρ. 139

Κ. Λεβί-Στρως Αρ. 158

Έ. ΧέμινγουεϊΑρ. 159

Κ. Πολίτης Αρ. 116

Ζ. Κοκτώ Αρ. 160

Α. ΠάλληςΑρ. 118

Γ. Βιζυηνός Αρ. 278

Μ. Χάιντεγκερ Αρ. 161

Β. Μαγιακόφσκι Αρ. 121

Ζ. Παπαντωντίου Αρ. 285

I. Καποδίστριας Αρ. 275

Β. Ναμπόκοφ Αρ. 162

Ε. ΙονέσκοΑρ. 122

Ν. Μ έηλερΑρ. 286

Α. Παπαδιαμάντης Αρ. 165

Μ. ΦουκώΑρ. 125

Μ. Τουρνιέ Αρ. 287

Α. Μπρετόν Αρ. 207

Ζ. ΛακάνΑρ. 126

Πίνδαρος Αρ. 294

Μ. ΜπρεχτΑρ. 211

Ζ.Π. Σαρτρ Αρ. 127

Α. Γκράμσι Αρ. 295

Α. Αλεξάνδρου Αρ. 212

Φ. Ντοστογιέφσκι Αρ. 131

Μ. Χάκκας Αρ. 297

Δ. Σολωμός Αρ. 213

Ντ. X. ΛώρενςΑρ. 132

Δ. Βουτυράς Αρ. 298

Α. ΛουπένΑρ. 218

Τ.Σ. Έ λιοτΑρ. 133

Π. Δέλτα Αρ. 300

Γκ. Γκ. Μάρκες Αρ. 223

Μ. Ν τυράςΑρ. 134

Μ. ντε Μονταίν Αρ. 304

Τζ. Ό ργουελΑ ρ. 226

Αριστοτέλης Αρ. 135

Α. Ρεμπό Αρ. 305

Τ. Λειβαδίτης Αρ. 228

Π. Λεκατσάς Αρ. 166

Α. Καρκαβίτσας Αρ. 306

Κ. Ντίκενς Αρ. 229

Αίσωπος Αρ. 167

Σ. Μυριβήλης Αρ. 309

Δάντης Αρ. 230

Λ. ΑραγκόνΑρ. 168

Μ. Αξιώτη Αρ. 311

Γκ. ΑπολιναίρΑρ. 231

Ά. Τσέχοφ Αρ. 169

Ε.Μ. ΦόρστερΑρ. 312

Ρ. Βελεστινλής Αρ. 235

Σ. ΤσίρκαςΑρ. 171

ΚολέτΑρ. 313

Σοφοκλής Αρ. 243

Τζ. Στάινμπεκ Αρ. 173

Κ. Χατζόπουλος Αρ. 319

Τζ. Κέρουακ Αρ. 249

Όμηρος Αρ. 174

Ρ. Κενό Αρ. 320

Μ. ΤουαίνΑρ. 252

Μ. ντε Θερβάντες Αρ. 176

Τ. Χάρντυ Αρ. 324 Κ. Κρυστάλλης Αρ. 326

Γ. ΜισίμαΑρ. 256

ΒολταίροςΑρ. 177

Μαριβό Αρ. 257

Έ. ΠάουντΑρ. 178

Γ. Σάνδη Αρ. 327

Μ. Καραγάτσης Αρ. 258

Μ ολιέροςΑρ. 179

Α. ντε Σ. Εξυπερύ Αρ. 330

Α. Μ ίλερΑρ. 259

Δ. Χατζής Αρ. 180

X. Τζέιμς Αρ. 260

X. Ίψ ενΑρ. 181

Η. Βενέζης Αρ. 337

Γ. Ξενόπουλος Αρ. 265

Ν. ΧάμετΑρ. 182

Λωτρεαμόν Αρ. 355

Γ. Γκριν Αρ. 267

Π. ΒαλερίΑρ. 183

Γ. Μαρής Αρ. 356

Ν. Λαπαθιώτης Αρ. 95

Ζ. ΜπατάιγΑρ. 187

Κ. Παλαμάς Αρ. 334

Κ. Μαλακάσης Αρ. 357

Ε. Ροΐδης Αρ. 96

Ν. Καζαντζάκης Αρ. 190

Ρ. Ντεκάρτ Αρ. 369

Ε. Ζολά Αρ. 97

Θουκυδίδης Αρ. 191*

Οδ. Ελύτης Αρ. 372

Σταντάλ Αρ. 98

Φ.Γ. ΛόρκαΑρ. 192

Ν. Καζαντζάκης Αρ. 377

Μακρυγιάννης Αρ. 101

Ρ. Τσάντλερ Αρ. 193

Π. Βερλέν Αρ. 378

Λουκιανός Αρ. 102

Β. ΡάιχΑρ. 197

Αρ. Νικολαΐδης Αρ. 379

ΝτιντερόΑρ. 103

Ρ. ΜούζιλΑρ. 199

Ν. Εγγονόπουλος Αρ. 381

Τ. Άγρας Αρ. 104

Λ. Τολστόι Αρ. 200

I. Βερν Αρ. 105

Π. ΕλυάρΑρ. 201

Θ. ΚάΐρηςΑρ. 106

Ζ. Σιμενόν Αρ. 202

Παραμυθάδες Αρ. 108*

Γ. ντε Μωπασάν Αρ. 204

Έ. Έσσε Αρ. 109

Γ. Ρίτσος Αρ. 205

Β. Ουγκώ Αρ. 111

Α. Ζιντ Αρ. 206

Έ. Α. ΠόεΑρ. 112

Γ. Σκαρίμπας Αρ. 269

* Τα αφιερώματα που

Φ. Κόντογλου Αρ. 113

X. Μίλερ Αρ. 273

σημειώνονται μ ε αστερίσκο

Σ. ΜπέκετΑρ. 115

Ρ.Μ.ΡίλκεΑρ. 274

έχουν εξαντληθεί

ΕΚΛΟΣΕΙΣ

ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ

ΜΑΡΝΗ 5 - 7 , 10433 ΑΘΗΝΑ ΤΗΑ. 5221744, 5227678, F a x (01) 5226581

Δ Α Ι Δ Α Λ Ο Σ Ι . Ζ Α Χ Α Ρ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ

Η ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ JEAN-JACQUES MAFFRE

ΟΜ ΗΡΟΣ JACQUELINE DE ROMILLY

Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΑ ΓΗ ΜΑΡΙΑΔΑΡΑΚΗ

Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ CLAUDE MQSSfi

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: Αρσάκη 6 - Τηλ. 3233271 - FAX: 3247791 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Πανεπιστημίου 18 - Τηλ. 3615011 - FAX: 3638536

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των Βιβλίων γίνεται με Βάση το γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης, προσαρμοσμένο στην ελληνική Βιβλιογραφία ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Δελτίο συντάσσεται με την πολύτιμη συνεργασία του Βιβλιοπωλείου της «Εστίας»

Αρ. 383 1 Ιανουάριου - 31 Ιανουάριου 1998

Βιβλιοθηκονομία

ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ Φ. Ωδώ. Αρμονία και έλεγχος. Τόμος Α’: Αρμονίας γένεσις. Αθήνα, Διογένης, 1997. Σελ. 262. Δρχ. 3.120. ISBN 960-7153-28-6.

ΤΖΟΝΣΟΝ Π. Φτιάχνω το δικό μου βιβλίο. Μετ. Γ. Σκαρβε'λη. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 124. Δρχ.

3.120. ISBN 960-210-271-3.

ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ Α. Εισαγωγή στην κατανοητική φιλοσοφία. Αθήνα, Ελεύθε­ ρος Τύπος, 1997. Σελ. 63. Δρχ.

1.040.

Εγκυκλοπαίδειες

ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Π.Δ. Αφορισμός. Αθή­ να, Ε.Ι.Ε., 1997. Σελ. 507. Δρχ.

7.000.

ISBN 960-7094-33-6.

Γενικά Έργα

Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαί­ δεια. Τόμος 22: Φιλοσοφία και κοι­ νωνικές επιστήμες. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1997. Σελ. 432. ISBN 960213-362-7. Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαί­ δεια. Τόμος 26: Παγκόσμια λογοτε­ χνία. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1997. Σελ. 416. ISBN960-213-361-9. Τύπος ΔΙΓΚΑΒΕΣ Κ.Ε. Ελληνικό και διεθνές Αλμανάκ 1998. Θεσσαλονίκη, Αλμα­ νάκ, 1998. Σελ. 503. Δρχ. 5.200. Σπάνια βιβλία ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ Ν. Ελληνικά ex-libris. Αθήνα, Διόπων, 1997. Σελ. 87. Δρχ.

12.480.

ΜΠΑΡΤΖΕΛΙΩΤΗΣ Λ.Κ. Πόλις και πολιτική επιστήμη. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 133. Δρχ. 3.120. ISBN 960-7643-50-Χ. ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ Ν.Α. Η ψυχή και τα είδωλα. Αθήνα, Κριτική, 1997. Σελ.

213. Δρχ. 2.910. ISBN 960-218149-4.

ARIES Ρ. Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου. Τόμος Α’. Μετ. Θ. Νικολαΐδης. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ.

438. Δρχ. 5.300. ISBN 960-050490-3.

WILSON Ε.Ο. Για την ανθρώπινη φύ­ ση. Μετ. Α. Ναθαναήλ. Αθήνα, Λέξη­ μα, 1997. Σελ. 151. ISBN 960-757807-4.

επιμέλεια: ΕΦΗ ΑΠΑΚΗ

Αρχαία φιλοσοφία ΠΑΠΠΑ Ε. Ο Πλάτωνας στην εποχή μας. Β’ έκδοση. Αθήνα, Εκδόσεις Του Εικοστού Πρώτου, 1997. Σελ.

309. Δρχ. 4.160. ISBN 960-705866-6.

Αποκρυφισμός ΓΚΟΛΦΙΝΟΠΟΥΛΟΥ I. Η προφητεία από το μπλε φως. Μει. Σ. Γιαννάτου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 257. Δρχ. 3.120. ISBN 960-237-134-Χ. ΣΕΦΕΡΟΥ Μ. Η απομυθοποίηση του Διαβόλου. Αθήνα, Ευρώτας, 1997. Σελ. 317. Δρχ. 3.640. Άνθρωποι ίου Ζεν. Εισ.-απόδ.-σχόλ. Β. Πετρόπουλος. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1997. Σελ. 154. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-336-021-Χ. Τα επόμενα βήματα. (Από τα άστρα). Αθήνα, Πύρινος Κόσμος, 1997. Σελ.

128. Δρχ. 2.600. ΑΝΤΕΡΣΟΝ Τ.Γ. Εκεί που περπατούν οι Άγγελοι. Μετ. Δ. Κουτσούκης. Αθή­ να, Πύρινος Κόσμος, 1997. Σελ. 206. Δρχ. 3.430. ISBN 960-430-033-1.

Γενικά

JANKELEW1TCHV. Η ειρωνεία. Μετ. Μ. Καραχάλιος. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ. 187. Δρχ. 4.680. ISBN 960-348-068-1.

ΜΟΛΕΝΜΠΟΥΡΓΚ Χ.Σ. Το βιβλίο των Αγγέλων. Μετ. Δ. Κουτσούκης. Αθήνα, Πύρινος Κόσμος, 1997. Σελ.

263. Δρχ. 4.160. ISBN 960-430040-7.

ΔΕΛΗΠΩΡΓΉ Α. Σύγχρονοι προβλη­ ματισμοί για έναν καλύτερο κόσμο. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ. 140.

ISBN 960-348-057-6.

HEATON J.-GROVES J. Ο Βιτγκενστάιν με εικόνες. Μετ. Γ. και ΚΛ. Κεντρωτής. Αθήνα, Δίαυλος, 1997. Σελ.

179. Δρχ. 2.600. ISBN 960-531-04-4.

SKINNER S. Φενγκ Σούι. Μει. Α. Νάνου-Τσάκαλη. Αθήνα, Πύρινος Κό­ σμος, 1998. Σελ. 160. Δρχ. 2.910.

ISBN 960-430-04-Χ.

Φιλοσοφία

Βιβλιογραφικό δελτίο

Ψ υχο λ ο γία

Success Dynamics, 1997. Σελ. 248. Δρχ. 2.600. ISBN 960-7604-21-0

Γενικά ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ-ΧΑΤΖΗΝΕΟΦΥΤΟΥ Λ. Τα 6 πρωία χρόνια της ζωής. Αθή­ να, Singular, 1997. Σελ. 937. Δρχ.

12.480. ISBN 960-85376-9-Χ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ Γ.Α. Θεωρίες προ­ σωπικότητας και κλινική πρακτική. Αθήνα, Ελληνικό Γράμματα, 1997. Σελ. 373. Δρχ. 4.680. ISBN 960344-399-9.

JUNG C.G. Η ψυχολογία της μεταβί­ βασης. Μετ. Λ. Μυγιάκης. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 1997. Σελ. 257. Δρχ.

3.700. ISBN 960-268-104-7. Ατομική ψυχολογία CARNEGIE D. Ανακαλύψτε τον εαυτό σας. Μετ. X. Νονοτά. Αθήνα, Το Κλει­ δί, 1997. Σελ. 365. Δρχ. 4.160. ISBN 960-237-136-8.

COLBERT T.C. Ενοχές χωρίς αίτια. Μετ. Μ. Κουλενπανού. Αθήνα, Θυμά­ ρι, 1997. Σελ. 157. Δρχ. 2.390. ISBN 960-349-020-1. Κοινωνική ψυχολογία GERGEN Κ. Κορεσμένος εαυτός. Μετ. Α. Ζώτος. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 511. Δρχ.

5.720. ISBN 960-344-038-1. Εφαρμοσμένη ψυχολογία ΦΩΚΑ Π. Οι καρδερίνες είναι πουλιά αποδημητικά. Πειραιάς, Οιακισιής, 1997. Σελ. 191. Δρχ. 3.430. ISBN 960-590-005-Χ.

HEIDEN L.A.-HERSEN Μ. Εισαγωγή στην κλινική ψυχολογία. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 493. Δρχ. 8.320. ISBN 960-344-422-7. Παραψυχολογία DYER W. Δημιούργησε το πεπρωμέ­ νο σου. Μετ. Α. Φύτρου. Αθήνα, Success Dynamics, 1997. Σελ. 191. Δρχ. 2.600. ISBN 960-7604-20-2.

PATENT A. Το πέρασμα στην αφθο­ νία. Μετ. Δ. Σταθοπούλου. Αθήνα, ©&■

Κ οινω νικές επιστήμες

Γενικά Γενικά Ορθοδοξία και η των πάντων ενότης. Άγιον Όρος, Ιερά Μονή Κουιλουμουσίου, 1997. Σελ. 272. Δρχ. 18.000.

ISBN 960-85639-3-3. ΒΟΥΛΓΑΡΑΚΗ Ε. Εκκλησιαστική ζωή στα Βαλκάνια. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 127. Δρχ. 1.300. ISBN 960-527042-0. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Ν. (ΑΡΧΙΜ.) Επιστροφή. Αθήνα, Ακρίτας, 1997. Σελ. 101. Δρχ. 1.250. ISBN 960328-013-5. ΓΡΟΛΛΙΟΣ Ε.Χ. Με τον Απόστολον Παύλον, οδεύοντας... Αθήνα, 1997. Σελ. 180. Δρχ. 6.240. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ Β.Α. Η τελευταία σφραγίδα του Θεού. Αθήνα, Κονιδάρης, 1997. Σελ. 239. Δρχ. 3.015.

ISBN 960-7136-78-0. ΣΩΤΗΡΧΟΣ Π.Μ. Ο δρόμος της υπακοής. Αθήνα, Αστήρ, 1997. Σελ.

173. Δρχ. 2.295. ISBN 960-203393-2.

MINGE J.-P. Ελληνική Πατρολογία. Τόμοι 45ος, 46ος. Αθήναι, Κέντρον Πατερικών Εκδόσεων, 1997. Σελ.

1324+1386. Δρχ. 4.680 (ο κάθε τό­ μος). Θρησκειολογία ΤΕΡΖΑΚΗΣ Φ. Μελέτες για το ιερό. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 461. Δρχ. 6.240. ISBN 960-344429-4. Ηθική ΑΡΣΕΝΙΟΣ (ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ). Ο έ­ ρωτας στην εν Χριστώ ζωή. Αθήνα, 1997. Σελ. 194. Δρχ. 2.870. ISBN 960-86047-0-2. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ Π.Δ. Άσκηση και αγιότητα στο γάμο. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 57. Δρχ. 730. ISBN 960527-040-4.

Σιωπηρές ιστορίες. Επιμ. Ε. ΑΒδελάΑ. Ψαρρά. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1997. Σελ. 462. Δρχ. 5.720. ISBN 960-221-140-7.

CANTARELLA Ε. Οι γυναίκες της αρ­ χαίας Ελλάδας. Μετ. Π.Δ. Δημάκης. Αθήνα, Παπαδήμας, 1998. Σελ. 191. Δρχ. 3.000. ISBN 960-206-435-8. Κοινωνιολογία ΘΕΟΔΟΤΟΣ Σ. Στην ερημιά των ρό­ δων απόμεινε η ελπίδα. Αθήνα, 1997. Σελ. 86. Δρχ. 1.040. ΚΟΙΛΙΑΡΗ Α. Ξένος στην Ελλάδα. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1997. Σελ. 94. Δρχ. 1.560. ISBN 960-260959- 1. ΣΕΦΕΡΟΥ Μ. Η κραυγή. Ναρκωτικά: Αρρώστια ή επιλογή; Αθήνα, Ευρώ­ τας, 1997. Σελ. 292. Δρχ. 3.640. ΤΣΙΒΑΚΟΥ I. Υπό το Βλέμμα του πα­ ρατηρητή. Αθήνα, Θεμέλιο, 1997. Σελ. 243. Δρχ. 3.950. ISBN 960-310227-Χ.

BRACH D. Γεννηθήκαμε ρατσιστές; Μετ. Α. Παπασταύρου. Αθήνα, Παιάκης, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 1.450.

ISBN 960-600-166-0. Πολιτική Το μειονοτικό φαινόμενο στην Ελλάδα. Επιμ. Κ. Τσιτσελίκης-Δ. Χριστόπουλος. Αθήνα, Κριτική, 1997. Σελ. 461. Δρχ. 5.500. ISBN 960218-148-6. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ Γ.Γ. Με όραμα και πρόγραμμα. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής/ΕΛΙΑΜΕΠ, 1997. Σελ. 379.

ISBN 960-260-955-9. ΚΟΥΡΗΣ Ν. Ελλάδα-Τουρκία. Ο πε­ ντηκονταετής «Πόλεμος». Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 451. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-236-847-0. ΜΑΓΚΑΚΗΣ Γ.-Α. Ίχνη του χθες με το Βλέμμα στο αύριο. Αθήνα, Παπαζήσης, 1997. Σελ. 499. Δρχ. 6.240. βιβλιογραφικό δελτίο

ISBN 960-02-1238-3. ΝΤΑΛΗΣ Σ. Από το Μάαστριχτ στο Άμστερνταμ. Αθήνα, Σιδέρης, 1997. Σελ. 534. Δρχ. 5.200. ISBN 960-080124-Χ. ΠΑΠΑΡΟΥΝΗΣ Π.Ν. Εξουσιαστική βία στον εικοστό αιώνα. Αθήνα, 1997. Σελ. 153. Δρχ. 2.600. ISBN 96090624-0-7. ΣΚΑΝΔΑΛΙΔΗΣ Κ. Πολιτεία ανθρώ­ που. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 417. Δρχ. 4.160. ISBN 960236-849-7. ΒΑΓΚ Τ. Η ομάδα Μπάαντερ-Μάινχοφ, η RAF και η ένοπλη πόλη στη Γερμανία 1963-1993. Μετ. Ν.Β. Αλε­ ξίου κ.ά. Αθήνα, Ελεύθερος Τόπος, 1997. Σελ. 254. Δρχ. 2.600. ΜΠΑΚΟΥΝΙΝ Μ. Απάντηση ενός διεθνιστή στον Τζουζέπε Ματσίνι. Μετ. Μ. Λογοθέτη-Π. Καλαμαράς. Αθήνα, Ελευθεριακή Κουλτούρα, 1997. Σελ.

79 Δρχ. 1.040. ΣΕΝΕΛΛΑΡ Μ. Μακιαβελισμός και κρατική σκοπιμότητα. Μετ. Δ. Αθανασάκης. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 158. Δρχ. 2.400. ISBN 960-05-0751-1.

ΠΕΛΑΠΔΗΣ Θ.Κ. Η ευρωπαϊκή ύφε­ ση και η «άλλη πολιτική». Αθήνα, Παπαζήσης, 1997. Σελ. 185. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-02-1232-5. ΤΣΟΛΑΚΙΔΟΥ Ε. Οι επαγγελματικές προτιμήσεις των εφήβων. Αθήνα, Προσκήνιο, 1997. Σελ. 104. Δρχ.

1.975. ISBN 960-7037-15-5. Χρήμα. Ιστορία. Επιμ. Jonathan Williams. Μετ. Μ. Κιτρόεφ-Α. Τζαμαλής. Αθήνα, Ποταμός, 1997. Σελ.

255. Δρχ. 12.500. ISBN 960-756317-4. Επικοινωνίες ΒΡΥΖΑΣ Κ. Μέσα Επικοινωνίας και παιδική ηλικία. Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 1997. Σελ. 161. Δρχ. 2.080. ISBN 960-288-048-1. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Σ. Η δύ­ ναμη της τηλεόρασης. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 475. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-03-1801-8.

Metro. Το Μετρό της Αθήνας. Αθήνα, Kauffmann, 1997. Σελ. 183. Δρχ.

15.000.

ISBN 960-7256-4-1. Δημόσιες σχέσεις

ΑΝΤΩΝΑΚΗΣ Ν. Άμυνα και οικονο­ μική ανάπτυξη στην Ελλάδα. Αθήνα, Διόπων, 1997. Σελ. 192. Δρχ. 3.640.

ISBN 960-7031-40-7.

10 χρόνια διαφημίσεις, 1950-1959. Αθήνα, Ανατολικός, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 3.950. ISBN 960-8429-09-9.

ΒΑΪΟΥ Ν.-ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗΣ Κ. Με τη ραπτομηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς. Αθή­ να, Εξάντας, 1997. Σελ. 249. Δρχ.

4.680.

ISBN 960-256-329-Χ.

ΠΑΠΑΠΟΛΥΖΟΣ Φ.-ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΣ Κ. HELLADS. Η Ελλάδα μέσα από τη διαφήμιση. 1940-1989. Αθήνα, 'Ομικρον. Σελ. 283. Δρχ. 12.000. ISBN 960-86097-1-2.

ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ Β. Εισαγωγή στην οι­ κονομική ιστορία της Ευρώπης. Αθή­ να, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 437. Δρχ.

4.370. ISBN 960-7643-49-6. ΠΑΛΑΣΚΑΣ Θ.Β.-ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Δ.Κ. Ποσοτικές μέθοδοι οικονομικής ανάλυσης. Αθήνα, Κριτική, 1997. Σελ.

288. Δρχ. 7.500. ISBN 960-218-150-8. βιβλιογραφικό δ ελτ ίο _______

ΧΑΝΙΩΤΗΣ Μ.Α. Παραδοσιακή μου­ σική Πάρου. Αθήνα, 1996. Σελ. 303. Δρχ. 4.160.

TOMANAS Κ. The coffee-houses of Old Thessaloniki. Thessaloniki, Nissides, 1997. Pag. 62. ISBN 9608480-25-6. Εθνολογία ΜΙΝΤΣΗΣ Γ.Ι. Εθνολογική σύνθεση της Μακεδονίας. Αθήνα, Ηρόδοτος, 1997. Σελ. 396. Δρχ. 6.760. ISBN 960-7290-52-6. Οικολογία ΜΠΡΑΟΥΝ Λ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Η κατά­ σταση του πλανήτη 1997. Επιμ. Μ. Μοδινός. Αθήνα, Σαββάλας, 1997. Σελ. 282. Δρχ. 5.200. ISBN 960-460254-3. Παιδαγωγική-Εκπαίδευση

Μ εταφορές

Οικονομία

ΚΙΟΧΟΣ Π.Α.-ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Γ.Δ. Χρήμα-πίστη-τράπεζες. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 498. Δρχ. 6.760. ISBN 960-344-406-5.

Κλασικές Εκδόσεις, 1997. Σελ. 189. Δρχ. 12.480. ISBN 960-85528-4-2.

Λ αογραφία ΜΠΟΥΤΣΙΚΑΣ Α.Δ. Η μάνα στη δη­ μοτική μας ποίηση. Αθήνα, 1997. Σελ. 111. Δρχ. 2.080. ISBN 96085239-4-Χ. ΞΗΡΑΔΑΚΗ Κ. Οι ξακουστοί πραμα­ τευτάδες. Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 198. Δρχ. 2.910. ΤΣΟΥΧΛΑΡΑΚΗΣ Ι.Θ.-ΤΣΟΥΧΛΑΡΑΚΗΣ Θ.Θ. Η ιστορία και η λαογρα­ φία της κρητικής φορεσιάς. Αθήνα,

Εκπαίδευση ΓΑΡΟΦΑΛΑΚΗ Μ. Φαντασία και αυ­ τενέργεια. Αθήνα, Ποταμός, 1997. Σελ. 130. Δρχ. 2.800. ISBN 9607563-13-1. ΘΕΟΦΙΛΙΔΗΣ X. Διαθεματική προ­ σέγγιση της διδασκαλίας. Β’ έκδοση. Αθήνα, Γρηγόρης, 1997. Σελ. 118. Δρχ. 2.200. ISBN 960-333-146-5. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Μ. Λειτουργικός αναλφαβητισμός: Σχολικός αποκλει­ σμός και σχολικός πόνος. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 261. Δρχ.

4.160. ISBN 960-236-845-4. ΣΙΒΡΟΠΟΥΛΟΥ Ρ. Η οργάνωση και ο σχεδιασμός του χώρου (νηπιαγω­ γείου) στο πλαίσιο του παιχνιδιού. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 145. Δρχ. 3.015. ISBN 960-600-289-6.

CARE W.-KEMMIS S. Για μια κριτική εκπαιδευτική θεωρία. Μετ. Α. Λαμπράκη-Παγανού κ.ά. Αθήνα, Κώδι­ κας, 1997. Σελ. 317. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-7332-31-8.

MODGIL S. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Πολυπολιτι-

-------------

σμική εκπαίδευση. Επιμ. Α. ΖώνιουΣιδέρη-Π. Χαραμής. Αθήνα, Ελληνι­ κά Γράμματα, 1997. Σελ. 359. Δρχ.

4.680. ISBN 960-344-300-Χ. Σχολικά ΓΙΑΝΝΟΘΑΝΑΣΗΣ Α.-ΓΙΑΝΝΟΘΑΝΑΣΗ Α. Λεξικό αρχαίας βυζαντινής και λόγιας ελληνικής γλώσσας. Για το Γυμνάσιο και την Α’ Λυκείου. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ. 300. ΔΡχ.

4.680. ISBN 960-01-0719-Χ.

JACQUARD Α. Ο άνθρωπος και τα γονίδιά του. Μετ.-επιμ. X. Καζλαρής. Αθήνα, Τραυλός-Κωσταράκη, 1997. Σελ. 128. Δρχ. 1.660. ISBN 9607122-78-Χ.

Το μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου. Κώδιξ 5 Ελληνικού Ινστιτούτου Βενε­ τίας. Αθήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 440. Δρχ. 39.520. ISBN 960-256-336-2.

Εφαρμοσμένες επιστήμες

ΚΑΡΝΑΣΙΩΤΗΣ Κ. Αισχύλου Προμη­ θέας Δεσμώτης. Αθήνα, Βιβλιοφιλία, 1997. Σελ. 229. Δρχ. 25.960. ISBN 960-85823-4-2.

Ιατρική

ΧΙΩΝΗΣ Δ.Γ. Η διαχρονικότητα της ελληνικής επιστήμης. Αθήνα, Άμιλλα, 1997. Σελ. 331. Δρχ. 3.640. ΑΪΝΣΤΑΙΝ Α. Αιθέρας, γεωμετρία και εμπειρία. Μετ.-σημ. Θ. Χριστακόπουλος. Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 1997. Σελ. 62. Δρχ. 1.040. ISBN 960-288049-Χ.

DYSON F. Μια πατάτα made in Άρης. Μετ. Μ. Κουλενπανού. Αθήνα, Τραυλός-Κωσταράκη, 1997. Σελ. 192. Δρχ. 3.000. ISBN 960-7122-83-6. Φυσική RIDLEY Β.Κ. Χώρος, χρόνος, πράγ­ ματα. Μετ.-επιμ. Γ. Κατσιλιέρης. Αθή­ να, Κάτοπτρο, 1997. Σελ. 243. Δρχ.

5.200. ISBN 960-7778-09-Χ. Γεωλογία ΣΑΜΨΩΝ Α. Το σπήλαιο των Λιμνών στα Καστριά Καλαβρύτων. Αθήνα, Εταιρεία Πελοποννησιακών Σπου­ δών, 1997. Σελ. 552. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-1107-96-81. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ Π.Ι. Χρονικό των σεισμών της Ελλάδος. Αθήνα, Δωδώ­ νη, 1997. Σελ. 453. Δρχ. 8.320. ISBN 960-248-865-4.

ΛΥΜΠΕΡΑΚΗΣ Σ.Α. Εγκέφαλος και ψυχολογία. Αθήνα, Ελληνικά Γράμ­ ματα, 1997. Σελ. 173. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-344-405-7. ΜΑΡΣΕΛΟΣ Μ. Εξαρτησιογόνες ου­ σίες. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ.

302. Δρχ. 6.450. ISBN 960-764348-8. ΓΚΑΛΑΑΝ Α.-ΓΚΑΛΛΑΝ Ζ. Το παιδί με νοητική καθυστέρηση και κοινω­ νία. Μετ. Ε. Κοσμά. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 272. Δρχ. 4.370. ISBN 960-600-290-Χ. Ηλεκτρονικοί υπολογιστές ΜΑΝΔΡΑΒΕΛΗΣ Π. Ο πρώτος μου υπολογιστής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 185. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-1991-Χ. Βιβλιοδεσία ΓΑΝΙΑΡΗΣ Α. Βιβλιοδεσία Γανιάρη. Αθήνα, Αδάμ, 1997. Σελ. 220. Δρχ.

13.000. ISBN 960-500-201-9. Τ έ χ ν ες

Γενικά

Βιολογία

ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ν. Εικόνες της Συλλο­ γής Βελιμέζη. Θεσσαλονίκη, Μουσείο Μπενάκη, 1997. Σελ. 406. Δρχ.

38.500.

ISBN 960-8452-43-0.

WILSON Ε.Ο. Για την ανθρώπινη φύ­ ση. Μετ. Α. Ναθαναήλ. Αθήνα, Λέξη­ μα, 1997. Σελ. 255. Δρχ. 3.740. ISBN 960-7578-07-4.

THOMPSON D. Αυγοτέμπερα. Μετ. Α. Σπανός. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 235. Δρχ. 4.160. ISBN 960527-045-5.

© 4 -------------------------------------

Πύλος. Ναβαρίνο-Νιόκαστρο-Ανάκτορο Νέστορος. Μνήμες και χρώματα. Αθήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 167. Δρχ. 13.000. ISBN 960-206-377-7.

BERTHERAT Μ. Το σώμα μου, η ε­ γκυμοσύνη μου κι εγώ. Μετ. Μ. Κουλεντιανού. Αθήνα, Θυμάρι, 1997. Σελ. 156. Δρχ. 3.640. ISBN 960-349027-Χ.

Θ ετικές επιστήμες

Γενικά

Λευκώματα

ΚΕΡΕΣΤΕΤΖΗΣ Μ. Σέριφος. Κυκλά­ δων ηλιακός λίθος. (Χωρίς εκδοτικά στοιχεία). Σελ. 286. Δρχ. 12.480.

ISBN 960-90727-0-4. ΧΑΡΓΓΟΠΟΥΑΟΣ Σ. Άγιον Όρος. Οι Άγιοι Τόποι της Μακεδονίας. Αθήνα, 1997. Σελ. 313. Δρχ. 22.880. ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣ Ι.Μ. Οι θησαυροί του Αγίου Όρους. Ιστορία-μνημεία-κειμήλια. Αθήνα, 1997. Σελ. 320. Δρχ.

15.600. Ζωγραφική Ακριθάκης. Θεσσαλονίκη, Ίτανος / Τδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, 1997. Σελ. 303. Δρχ. 12.480. ΒΑΡΛΑΜΗΣ Ε. Αλέξανδρος 2000. Έκθεση. Θεσσαλονίκη, 1997. Σελ.

15.600. ΙΩΣΗΦΙΔΗΣ Κ. To graffiti στην Ελλάδα. Αθήνα, Ακτή-Οξύ, 1997. Σελ. 126. Δρχ. 6.240. ISBN 9607614-48-8. ΜΗΤΣΕΑ-ΜΑΔΑΜΟΥ I. Ζωγραφική. Αθήνα, Μέλισσα, 1997. Σελ. 191. Δρχ. 12.480. ISBN 960-204-033-5. ΠΙΚΙΩΝΗΣ. Ζωγραφικά. Τόμοι Α’+Β\ Αθήναι, Ίνδικτος, 1997. Σελ.

323+257. Δρχ. 37.440 (οι δύο τό­ μοι). ISBN Set 960-518-025-1. Γλυπτική ΜΟΛΦΕΣΗΣ I. Γλυπτική των μεγά­ λων χώρων. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 207. Δρχ. 15.600 ISBN 960-03-2011-Χ. Βιβλιογραφικό S c A ti' o

Κινηματογράφος ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ I. Στο τέλος μι­ λάει το πανί. Αθήνα, Αμμος, 1997. Σελ. 335. Δρχ. 14.000. ISBN 960202-147-0.

Claude Chabrol. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 207. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-03-2017-9.

STERRITT D. Οι ταινίες του Άλφρεντ Χίτσκοκ. Μετ. Σ. Ζωγράφου. Θεσσα­ λονίκη, Παρατηρητής, 1997. Σελ. 266. Δρχ. 2.910. ISBN 960-260-912-5.

μπιακά Αγωνίσματα. Αθήνα, 1997. Σελ. 222. Δρχ. 10.400. ISBN 96086025-0-5. Οικιακή οικονομία ΛΕΒΙΔΗ Ε. Κολοκύθια με τη ρίγανη. Αθήνα, Libro, 1997. Σελ. 159. Δρχ.

6.500.

ISBN 960-490-016-1. ΡΟΥΣΣΟΥ Υ.Κ.-ΜΠΕΝΕΤΟΣ Λ.Π. Της Πάρος οι νοστιμιές. Πάρος, Μουσικοχορευτικό Συγκρότημα «Νάουσα Πάρου». Σελ. 171. Δρχ. 3.120. ISBN 960-86119-0-3.

Κλασική φιλολογία

Φ ωτογραφία Πενήντα μικρονησιά της Ελλάδας. Φωτ.-κείμ. Λ. Έβερτ. Αθήνα, Αστερισμός-Λίζα ΈΒερτ, 1997. Σελ. 261. Δρχ. 16.640. ISBN 960-85458-5-4. ΣΑΛΑΣ Ο.-ΣΑΛΑΣ Ρ. Ερνέστο Τσε Γκεθάρα. Φωτογραφικές μαρτυρίες. Μετ. Ν. Πρατσίνης. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 101. Δρχ. 3.120. ISBN 960-7643-52-6. ΣΚΟΥΛΑΣ Γ. Φάροι. Πέτρα και φως. Αθήνα, Αμμος, 1997. Σελ. 233. Δρχ.

18.000.

ISBN 960-202-172-1. ΦΑΣΙΑΝΟΣ Α. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. 39 καφε­ νεία και ένα κουρείο. Φωτογραφίες: Τ. Χατζηδημητρίου. Ηράκλειο, Πανε­ πιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1997. Σελ. 100. Δρχ. 8.320. ISBN 960-524044-0.

Nelly’s. From Athens to New York. Επιμ. K. Κοσκινά. Αθήνα, 1997. Σελ. 165. Δρχ. 8.320. ISBN 9607418-27-1.

KESSEL D. Ελλάδα του ‘44. Αθήνα, Άμμος, 1997. Σελ. 106. Δρχ. 7.500.

ISBN 960-202-176-4.

Γενικά ΠΛΗΘΩΝ Γ.Γ.-ΨΕΛΛΟΣ Μ. Μαγι­ κά λόγια του Ζωροάστρη. Εισ.-μετ. Μ. Κεκροπούλου. Αθήνα, Ενάλιος. Σελ. 237. Δρχ. 2.285. ISBN 960536-029-2. ΤΖΑΝΗΣ Γ. Αρχαία και Βυζαντινά επι­ γράμματα Θεσσαλονικέων και άλλων Μακεδόνων ποιητών. Θεσσαλονίκη, Μπίμπης, 1997. Σελ. 462. Δρχ.

6.240. ISBN 960-433-014-4. Αρχαίοι συγγραφείς ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Άπαντα 7. Δειπνοσοφιστών Ζ. Εισ.-μετ.-σχόλ. Θ.Γ. Μαυρόπουλος. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ.

334. Δρχ. 4.050. ISBN 960-352431-Χ. ΞΕΝΟΦΩΝ. Οικονομικός. Εισ.-μετ. Μ. Κεκροπούλου. Αθήνα, Ενάλιος, 1997. Σελ. 265. Δρχ. 2.495. ISBN 960-536-025-Χ.

Λογοτεχνία

Μουσική

Ποίηση

ΑΣΠΙΩΤΗΣ Ν.Σ. Αρχαίοι Έλληνες μουσικοί. Αθήνα, Δαυλός, 1997. Σελ.

238. Δρχ. 5.200.

16 νέοι Έλληνες ποιητές. Αθήνα, Θε­ ατρική Εταιρεία «Πράξη», 1997. Σελ.

75.

Αθλητισμός

Εγκώμια και θρήνοι για τις αλησμόνη­ τες πατρίδες. Επιμ. Α. Στεργίου. Θεσ­ σαλονίκη, Ιανός, 1997. Σελ. 238. Δρχ. 4.680. ISBN 960-7771-07-9.

ΣΑΚΕΛΛΑΡΗΣ Γ. Τα Αρχαία Ολυ-

Ποιητές του Μεσοπολέμου. Ανθολό­

Ενασχολήσεις

βιβλιογραφικό δελτίο ____

γηση: Σ. Τριβιζάς. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 211. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-1969-3. ΓΚΑΤΣΟΣ Ν.-ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ Μ. Αμορ­ γός. Αθήνα, Ίκαρος, 1997. Σελ. 90. Δρχ. 10.400. ISBN 960-7721-29-2. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ I. Ευχήν Οδυσσεί. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1997. Σελ.

75. Δρχ. 1.870. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ Μ. Μελοποιημένη ποίηση. Τόμος Α’: Τραγούδια. Αθή­ να, Ύψιλον/Βιβλία, 1997. Σελ. 443. Δρχ. 8.000. ΚΑΚΝΑΒΑΤΟΣ Ε. Χαοτικά I. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 66. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-325-239-5. ΚΑΝΑΡΗ Κ.Κ. Κολοκύνθες της ερή­ μου. Αθήνα, Πλανόδιον, 1997. Σελ.

93. ISBN 960-8432-04-9. ΚΑΡΑΝΤΩΝΗΣ Γ. Προβλήματα-πορίσματα. Αθήνα, Ύφος, 1997. Σελ. 63.

ISBN 960-7821-00-9. ΚΑΡΔΑΤΟΥ Μ. Αερολέσχη. Ποιήμα­ τα. Θεσσαλονίκη, Τα Τραμάκια, 1997. Σελ. 50. ISBN 960-7757-00-6. ΚΥΡΟΥ Κ. Εν όλω. Συγκομιδή 19431997. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 346. Δρχ. 4.990. ISBN 960-325-228-Χ. ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ Τ. Απάνθισμα. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 116. Δρχ. 2.200.

ISBN 960-04-1322-3. ΛΥΜΠΕΡΗ Κ. Η Πρωτοχρονιά του. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 29. ISBN 960-325-218-2. ΜΗΤΡΑΣ Μ. Η παράδοξη οικειότητα του αγνώστου. Αθήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 1.560. ISBN 960-309348-3. ΜΠΟΣΣΙΣ Μ.-Κ. Άραγε... (Ποιήμα­ τα). Αθήνα, Μόρφημα, 1997. Σελ. 71.

ISBN 960-7861-00-0. ΝΤΑΝΤΟΣ X. Για μια λευκή σελίδα. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 62.

ISBN 960-7601-77-7. ΝΤΟΚΟΣ Β. Η κοίμηση του κειμένου. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ. 70.

ISBN 960-348-066-5. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ Δ. Φτερουγίσματα.

----------------------------------------- © S

Ποιήματα. Αθήνα, 1997. Σελ. 86. Δρχ. 2.080.

Π εζογραφία

ΠΙΤΤΑΡΑΣ Δ. Την πόλη μου τη σή­ κωσαν οι άγριοι καιροί. Αθήνα, 1997. Σελ. 71.

Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο. Επιμ. Μ. Χαρτουλάρη. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 383. Δρχ. 4.800. ISBN 960-041420-3.

ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Β. Φάος το κενό που ποθώ. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ.

45. ISBN 960-348-049-5.

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ Κ. Ο γάιδαρος του αυτοκράτορα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 127. ISBN960-03-2038-1.

ΠΡΑΤΙΚΑΚΗΣ Μ. Η κοίμηση και η α­ νάσταση των σωμάτων του Δομήνικου. Αθήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ. 41.

ISBN 960-211-352-9.

ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ Μ. Το χαμένο μπλουζ. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 376. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-03-20454.

ΡΙΤΣΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ. Ποιήματα. Τόμος ΙΒ’. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 475. Δρχ. 7.000. ISBN 960-04-1398-3.

ΑΡΓΥΡΟΣ Π. Στο μπαρ του μυαλού μου. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 148. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-03-2030-6.

ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ Γ. Στη δόξα των που­ λιών. Αθήνα, Τκαρος, 1997. Σελ. 220. Δρχ. 3.120. ISBN 960-7721-284. ΣΕΡΕΦΑΣ Σ. Αλλόγλωσσα ποιήματα για τη Θεσσαλονίκη. Δίγλωσση έκδο­ ση. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 108. Δρχ. 2.500. ISBN 960-04-1316-9. ΣΙΜΟΣ Μ. Ποίηση I. Αθήνα, Από­ πλους, 1997. Σελ. 189. ΣΙΩΤΗΣ Ν. Τήνος. Νέα Υόρκη, Εκδόσεις Εκτός Εμπορίου, 1997. Σελ.

23. ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Κ. Αμμόχωστος Βασιλεύουσα. Β’ έκδοση. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 174. Δρχ. 3.330.

ISBN 960-325-222-0. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ Θ. Ωσεί παρόν. Χαλκίδα, Διάμετρος, 1997. Σελ. 47. Δρχ. 2.080. ISBN 960-746-04-Χ. ΧΩΡΕΑΝΘΗΣ Κ. Αστροθεσία. Αθή­ να, Αστρολάβος/Ευθύνη, 1997. Σελ.

81. ISBN 960-7033-71-Χ. ΨΑΡΑΛΙΔΗ Δ. Το ρίγος των φύλλων. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ. 91.

ISBN 960-348-065-7. ΖΟΥΒ Π.Ζ. Ποίηση. Απόδ. Ν. Λεβέ­ ντης. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 127. Δρχ. 1.870. ISBN 960-527-049-8.

LORCA F.G. Ποιητικά άπαντα. Τόμοι Ά+Β’. Μετ. Κ. Πολήης-Ρ. Καππάτος. Αθήνα, Εκάτη, 1997. Σελ. 268+224. Δρχ. 5.200 (οι δύο τόμοι). ISBN Set 960-7437-44-6.

ΑΡΛΕΤΑ. Από πού πάνε για την άνοι­ ξη; Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

130. ISBN 960-03-2054-3. ΒΕΪΝΟΓΛΟΥ Μ. Το πέρασμα της Μυκάλης. Αθήνα, Εναλλακτικές Εκδό­ σεις, 1997. Σελ. 172. Δρχ. 2.500.

ISBN 960427-0534. ΒΟΠΑΤΖΟΓΛΟΥ Β.Η. Ιστορίες του κ. Ιάκωβου. Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 94. Δρχ. 1.450. ΓΚΙΚΑ Ε. 'Ονειρα από toplexil. Διηγή­ ματα. Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ.

131. Δρχ. 1.870. ΓΛΕΖΟΥ Δ. Ραβασάκι στον Αδάμ. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 129. Δρχ. 1.870. ISBN 960-236-863-2. ΔΑΝΙΗΛΙΔΟΥ Μ.Α. Τα Χριστούγεννα της μάνας και το θαύμα. Αθήνα, Εντροπία, 1998. Σελ. 31. Δρχ. 520. ΔΕΛΗΣΑΒΒΑΣ Μ.Π. Παίδες εν καμίνω. Αθήνα, 1997. Σελ. 424. ISBN 960-90680-0-6. ΔΟΥΡΜΟΥΣΗ Μ. Μαντζάτο. Μυθι­ στόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 211. Δρχ. 3.120. ISBN 960-031975-8. ΕΣΚΕΝΑΖΗ Α. Στάλες έρωτα. Μυθι­ στόρημα. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1997. Σελ. 192. Δρχ. 3.120. ΖΑΧΑΡΗ Ν. Μάνα. Διηγήματα. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 126. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-2035-7.

ΖΥΡΙΝΗΣ Κ. Τα χαμένα γράμματα. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 252. Δρχ. 2.600. ISBN 960-210-316-7. ΚΑΛΙΟΣΗΣ Β. Όμηρος εταίρας. Διη­ γήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 83. Δρχ. 2.080. ISBN 960-032043-8. ΚΑΣΔΑΓΛΗΣ Ν. Κεκαρμένοι. Αθήνα, Bell, 1997. Σελ. 213. Δρχ. 2.000.

ISBN 960-620408-1. ΚΑΣΟΛΑΣ Μ. Αγγελίνα. Μυθιστόρη­ μα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

443. Δρχ. 4.680. ISBN960-03-1637-6. ΚΙΤΑΝΤΖΗ Τ. Οι Ελίνες της Ελίνας. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Διώνη, 1998. Σελ. 350. Δρχ. 3.640. ISBN 9607720-12-1. ΚΟΚΚΑΛΙΔΟΥ-ΝΑΧΜΙΑ Ν. Εξ Ιονίου Πελάγους. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 207. Δρχ. 2.600. ISBN 960-210301-9. ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΟΥΣΗΣ Π. Η ταβέρ­ να του Ζολά. Αθήνα, Ιστός, 1997. Σελ. 101. Δρχ. 2.080. ISBN 960320-063-8. ΚΩΝΣΤΑΝΤΕΛΛΟΣ Κ. Σεξ, κόκα, δόξα και μόντελινγκ. Αθήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ. 385. Δρχ. 5.200. ISBN 960-309-361-0. ΛΑΖΑΝΗΣ Ν. Ανθολόγιο. Ο πεζός λόγος στη νεοελληνική λογοτεχνία. Μέρος Α’. Αθήνα, Πιτσιλάς, 1997. Σελ. 279. Δρχ. 3.640. ISBN 9607826-07-8. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ Γ. Το τραγούδι της ψυχής. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 388. Δρχ. 4.160. ISBN 960236-843-8. ΜΑΓΤΙΝΑΣ Δ. Αληκτώ. Αθήνα, Δελ­ φίνι, 1997. Σελ. 136. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-309-349-1. ΜΑΑΑΜΑΣ Λ. Κατσαντώνης και Κλεφτουριά. Δ’ έκδοση. Γιάννινα, Ελεύ­ θερο Πνεύμα, 1997. Σελ. 502. Δρχ.

5.200. ΜΑΝΙΑΤΗ Ε. Εράν. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 158. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-03-1952-9. ΜΑΝΙΝΗΣ Δ. Θάνατος με τρικυμία. Βιβλιογραφικό δελτίο

Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 595. Δρχ. 5.200. ISBN 960-03-1979-0. ΜΑΡΜΑΤΙΟΥΡΗΣ Ε. Η αέναη σύ­ γκρουση. Μυθ-ιστόρημα. Αθήνα, Ελεύθερη Σκέψις, 1997. Σελ. 126. Δρχ. 2.080. ISBN 960-7199-95-2. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ Τ. Βαρόμετρο. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 75. Δρχ. 1.560. ISBN 960-7601-84-Χ. ΜΗΛΙΩΡΗ Π. Συμφωνία σε απαίτηση ελάσσονα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 293. Δρχ. 3.700.

ISBN 960-600-267-5. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Μ. Ο μηχανισμός της σύγχυσης. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέ­ δρος, 1997. Σελ. 360. Δρχ. 4.500.

ISBN 960-04-1402-5. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Η. Ανάλεκτα. Τόμος Α’. Αθήναι, 1997. Σελ. 381. Δρχ. 5.200. ΜΥΤΑΡΑΣ Δ. Ο σκύλος δαγκώνει. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 140. Δρχ.

1.900. ISBN 960-04-1390-8. ΜΩΡΑΪΤΙΔΗΣ Α. Χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Παιάκης, 1997. Σελ. 111. ISBN 960-600-112-4. ΝΕΛΛΑΣ Δ. Η κυρά-Φέγια. Αθήνα, Ίκαρος, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-7221-25-Χ.

ΠΙΠΠΑ Ε.Β. Ο ήλιος συλλογιέται. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 316. Δρχ. 3.640. ISBN 960-7601-83-1. ΠΙΤΣΙΛΙΔΗΣ Μ. Μετά τη βροχή. Αθή­ να, Αρχιπέλαγος, 1997. Σελ. 120. Δρχ. 2.700. ISBN 960-85636-4-Χ. ΡΩΜΟΣΙΟΣ Κ. Μεσσιανική αυτο­ κρατορία No 2. Η φωτιά περπατά μα­ ζί μου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 357. Δρχ. 3.000. ISBN 960237-133-1. ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΥ-ΤΣΑΚΑΛΙΑ Κ. Η Ελπίδα. Αθήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ.

317. Δρχ. 4.160. ISBN 960-309352-1. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗ Μ.Ε. Και νεκρούς ανασταίνει. Αθήνα, Πστάκης, 1997. Σελ.

120. Δρχ. 500. ISBN 960-600-263-2. ΣΚΟΥΝΤΡΙΑΝΟΥ Δ. Δάφνη. Αθή­ να, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1997. Σελ. 207. Δρχ. 2.910. ISBN 960427-051-6. ΣΟΛΟΜΟΣ Α. Ο αρχιμάγειρος της Ανδραβίδας. Αθήνα, Χατζηνικολή, 1997. Σελ. 94. Δρχ. 2.600. ISBN 960264-132-0. ΣΤΑΪΚΟΣ Α. Επικίνδυνες μαγειρικές. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 177. Δρχ. 2.700.

ΟΜΗΡΟΛΗ Ε. Σεισάχθεια. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 348. Δρχ.

3.950. ISBN 960-236-865-9.

ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ Β.Χ. Για μια σταγόνα αγάπης. Αθήνα, Ιωλκός, 1997. Σελ.

126. Δρχ. 2.080. ISBN 960-426069-3.

ΠΑΝΑΓΟΥ Ε. Ο έρωτας έβλεπε στη θάλασσα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κασιανιώτης, 1997. Σελ. 154. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-03-2001-2.

ΣΤΥΑΙΑΔΗΣ Χ.Ι. Η καρδιά του τρέ­ νου. Μυθιστόρημα. Θεσσαλονίκη, 1997. Σελ. 151. ISBN960-260-933-8.

ΠΑΝΟΥΣΗΣ Τ. Η ζάλη των τάξεων. Αθήνα, Opera, 1997. Σελ. 227. ISBN 960-7073-32-0.

ΤΑΜΒΑΚΑΚΗΣ Φ. Οι ναυαγοί της Πασιφάης. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 503. Δρχ. 4.800.

ISBN 960-05-0771-6.

ΠΑΠΑΠΑΝΝΗΣ Γ. Ο ύπνος περιβάλ­ λει. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Ιστός, 1997. Σελ. 131. Δρχ. 2.080. ISBN 960-320-060-3.

ΤΖΙΚΑΝΟΥΛΑΣ Γ. Αψυχολόγητος βιασμός. Θεσσαλονίκη, Παρατηρη­ τής, 1997. Σελ. 131. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-260-956-7.

ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ Ν. Κωδικός: Πράκτωρ Μακεδών. (Χωρίς εκδοτικά στοιχεία). Σελ. 249. Δρχ. 2.600. ISBN 96090195-0-1.

ΤΣΑΛΙΚΟΓΛΟΥ Φ. Έρως φαρμακο­ ποιός. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 186. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-2047-0.

Βιβλιογραφικό δελτίο

ΨΑΘΑΣ Δ. Μαντάμ Σουσού. Αθήνα, Μαρία Δ. Ψαθά, 1997. Σελ. 330. Δρχ. 4.160. ISBN 960-7572-14-9. ΨΑΡΑΥΤΗ Λ. Το μυστικό τετράδιο. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 192. Δρχ. 2.000. ISBN 960-600-291-8. Ανατριχιαστικές χριστουγεννιάτικες ιστορίες. Μετ. Ρ. Ρώσση-Ζαΐρη. Αθή­ να, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ.

237. Δρχ. 2.080. ISBN 960-344425-1. Ιστορίες από τον Παράδεισο. Μετ. F. Faryad. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ.

133. ISBN 960-527-036-6.

ANDAHAZI F. Ο ανατόμος. Μυθιστό­ ρημα. Μετ. Β. Νικολόπουλος. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 276. Δρχ. 3.640. ISBN 960-344-421-9. ΒΑΛΖΕΡ Ρ. Νάρκισσοι. Μετ. Σ. Τσερτσής. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 47. Δρχ. 500. ISBN 960-600-150-4. ΒΑΛΖΕΡ Ρ. Ο ονειροπόλος. Μετ. Σ. Τσερτσής. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 48. Δρχ. 500. ISBN 960-600149-0. ΒΕΡΝ I. Οι μαύρες Ινδίες. Μετ. Α. Πλατανιάς. Αθήνα, Ίνδικτος, 1997. Σελ. 425. Δρχ. 4.680. ISBN 960-518024-3.

WERFEL F. Οι σαράντα μέρες του Μουζά Νταγκ. Τόμος Γ’. Μετ. Α. Παρθένης. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 394. Δρχ. 4.500. ISBN 960-05-0320-6.

VILLEGAS Α.Τ. Όσα ξέρουμε για τον Ουρανό. Μετ. Ν. Σιδέρη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 352. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-236-559-4. ΖΟΜΜΕΡ-ΜΠΟΝΤΕΜΠΟΥΡΓΚ Α. Χάννα, το αγγελούδι του Θεού. Μετ. Δ. Παπαδοπούλου. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 160. Δρχ. 1.700. ISBN 960-600-042-7.

CERVANTES M.DE. Δον Κιχώτης. Τόμοι Α’+Β’. Μετ. Δ. Ρήσος. Αθήνα, Γράμματα, 1997. Σελ. 599+635. Δρχ.

6.000+6.000. ISBN τ. Α’ 960-329246-0. ISBNτ. Β’ 960-329-247-0.

CALVINOI. Το μονοπάτι με τις αραχνο­ φωλιές. Μετ. Α. Χρυσοστομίδης. Αθήνα,

----------------

θεμέλιο, 1997. Σελ. 239. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-210-225-3.

Σύνορα, 1997. Σελ. 345. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-236-853-5.

KADAREI. Spiritus. Μετ. Θ. Στεργιόπουλος. Αθήνα, Εκδόσεις Του Εικο­ στού Πρώτου, 1997. Σελ. 284. Δρχ.

4.160. ISBN 960-7058-65-8.

MAURESIG Ρ. Ο αντίστροφος κανό­ νας. Μυθιστόρημα. Μετ. Α. Ξύδη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 162. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-2003-Χ.

KING S. Η μακριά πορεία. Μετ. Τ. Σαράυτη. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 367. Δρχ. 4.500. ISBN 960-041253-7.

BURROUGHS W. Μια στις χίλιες. Μετ. Β. Κιζήλος. Αθήνα, Ακτή-Οξύ, 1997. Σελ. 83. Δρχ. 2.000. ISBN 9607614-46-1.

ΚΙΠΛΙΓΚΡ. Η πύλη των εκατό θλίψε­ ων. Μετ. Α. Χατζόπουλος. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 56. Δρχ. 500. ISBN 960-360-893-9.

BURROUGHS E.R. Ο Ταρζάν των πι­ θήκων. Μετ. Γ. Κουσουνέλος. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 413. Δρχ.

3.952. ISBN 960-236-846-2.

ΚΙΠΛΙΓΚΡ. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Μετ. Α. Χατζόπουλος. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 48. Δρχ. 500.

ISBN 960-600-245-4.

BEAGLE P.S. Η σονάτα του μονόκερου. Μετ. Α. Σφακιανάκης. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 236. Δρχ.

3.120.

ISBN 960-236-850-0.

CLARK Μ.Η. Ασε με να σε λέω αγα­ πημένη. Μετ. Κ. Παπαμιχαήλ. Αθήνα, Bell, 1997. Σελ. 384. Δρχ. 1.400.

ISBN 960-450-573-4.

BERNARDO J.R. Το μυστικό των ταύ­ ρων. Μετ. Σ. Παρίση. Αθήνα, Νέα Σύ­ νορα, 1997. Σελ. 512. Δρχ. 4.885.

ISBN 960-236-855-1.

KLIMA I. Περιμένοντας το σκοτάδι, περιμένοντας το φως. Μετ. X. Κούκιου. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ.

255. Δρχ. 3.120. ISBN 960-210305-1.

DECOIN D. Το κορίτσι με τα πουλιά. Μετ. Α. Σαλίμπα. Αθήνα, Σιδέρης, 1997. Σελ. 303. ISBN960-08-0989-8.

ΚΟΒΑΤΑ Τ. Σεξ; Καν’ το μόνος σου. Μετ. Π. Σκόνδρας. Αθήνα, Αστάρτη, 1997. Σελ. 177. Δρχ. 3.640. ISBN 960-263-04-7.

CONSTANT Ρ. Η κόρη του κυβερνή­ τη. Μετ. Ν. Σιδέρη. Αθήνα, Χατζήνικολή, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-264-131-2.

LUDLUM R. Η κραυγή της Χάλιντον. Μετ. Μ. Χρόνης. Αθήνα, Bell, 1997. Σελ. 544. Δρχ. 1.600. ISBN 960-450572-6. ΛΕΝΤΕΡΙΚ Μ. Τη νύχτα που βασίλε­ ψαν τα παιδιά. Μετ. Ν. Σιδέρη. Αθή­ να, Χατζήνικολή, 1997. Σελ. 253. Δρχ. 3.500. ISBN 960-264-134-7. ΜΑΖΑΡ Κ. Επιχείρηση Μαρσελλέν. Μετ. Σ. Μπερδένη. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 128. Δρχ. 1.900. ISBN 960-600-137-7.

MAILER Ν. Το Κατά Υιόν Ευαγγέλιον. Μετ. Μ. Αγγελίδου. Αθήνα, Νέα

0© ·

DICKENS C. Μεγάλες προσδοκίες. Μετ.-επίμετρο: Α. Σταμπουλοπούλου. Αθήνα, Πόλις, 1997. Σελ. 748. Δρχ.

7.280. ISBN 960-7478-46-0.

DEANE S. Διαβάζοντας στο σκοτάδι. Μετ. Α. Καλοφωλιάς. Αθήνα, Νέα Σύ­ νορα, 1997. Σελ. 427. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-236-851-9.

O’BRIAN Ρ. Οι τύχες του πολέμου. Μυθιστόρημα. Μετ. Γ. Σπανδωνής. Αθήνα, Ψυχογιός, 1997. Σελ. 267. Δρχ. 3.200. ISBN 960-274-256-9.

Μπερδένη. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 128. Δρχ. 1.900. ISBN 960600-136-9. ΡΕΝΤΕΛ Ρ. Το σπίτι του θανάτου. Μετ. Ε. Καλλκρατίδη. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1997. Σελ. 464. Δρχ. 3.600. ISBN 960-410-062-9.

RIEBE Β. Το παλάτι των γαλάζιων δελφινιών. Μετ. Μ. Κεκροπούλου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 568. Δρχ. 5.720. ISBN 960-236-848-9.

ROLIN J. Η οργάνωση. Μυθιστόρη­ μα. Μετ. Τ. Παπαϊωάννου. Αθήνα, Πόλις, 1997. Σελ. 236. Δρχ. 3.800.

ISBN 960-7478-50-9.

SALAMON J. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Μετ. Δ. Βελέντζας. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 170. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-236-858-6.

SANDFORD J. Νυχτερινό θήραμα. Μετ. Ν. Ρώντα. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 414. Δρχ. 4.800. ISBN 960-041295-2.

SHAKESPEARE Ν. Ο χορευτής του ε­ πάνω πατώματος. Μετ. Ε. Βαρβάκη. Αθήνα, Θεμέλιο, 1997. Σελ. 346. Δρχ. 4.160. ISBN 960-310-224-5.

SCHULMAN Α. Το κλουβί. Μετ. Β. Σπυροπούλου. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 219. Δρχ. 3.120. ISBN 960-210-304-3.

SPINRAD Ν. Οι πράκτορες του χά­ ους. Μετ. Γ. Ανδρέου. Αθήνα, Τρίτων, 1997. Σελ. 215. Δρχ. 2.600. ISBN 960-7479-14-9.

PARETSKY S. Ολική αναπηρία. Μετ. Π. Μάρκαρης. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1997. Σελ. 362. Δρχ. 4.680.

STAMADIANOS J. Κουτάκια μπίρας στον Ρίο δε λα Πλάτα. Μυθιστόρημα. Μετ. Κ. Τζωρίδου. Αθήνα, Καστανιώ­ της, 1997. Σελ. 207. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-2077-1.

PERRY Α. Το πρόσωπο ενός ξένου. Μετ. Χ.-Α. Κουλά. Αθήνα, Κανάκης. Σελ. 391. Δρχ. 3.640. ISBN 9607420-38-1.

TABACHNIK Μ. Ένα νοσηρό καλο­ καίρι. Μετ. Μ. Καρρά. Αθήνα, Πατά­ κης, 1997. Σελ. 320. Δρχ. 2.900.

ISBN 960-600-235-7.

ΠΡΑΤΣΕΤ Τ. Φορτηγατζήδες πάνω στη γη. Μετ. Α. Παπασταύρου. Αθή­ να, Πατάκης, 1997. Σελ. 242. ISBN 960-360-750-9.

JACQ C. Ραμσής. Τόμος Β’. Μετ. Κ. Κουνινιώτη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Δρχ. 4.680. ISBN 960-236670-5.

ΡΕΜΠΕΡ Ε. Η έκθεση. Μετ. Σ.

ΦΙΛΝΤΙΓΚ X. Η ιστορία του Τομ Τζόβ ιβ λ ιο γ ρ α φ ικ ό S c A ti'o

ουνς. Μετ. Φ. Κονδύλης. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 640. Δρχ. 6.000.

ISBN 960-600-236-5.

FITZGERALD Ρ. Το γαλάζιο άνθος. Μετ. Κ. Κονιολέων. Αθήνα, Νέα Σύ­ νορα, 1997. Σελ. 356. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-236-844-6.

HAND Ε. Ο Φρανισέζος. Μετ. Α. Σοκοδήμος. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 249. Δρχ. 2.600. ISBN 960-230130-7. ΧΕΡΝ Λ. Κείμενα από tnv Ιαπωνία. Εισ.-μετ. Σ. Χαλικιάς. Αθήναι, Ίνδικιος, 1997. Σελ. 440. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-518-019-7.

HIZUELOS Ο. Τα Χριστούγεννα του κυρίου Άιβς. Μετ. Κ. Τζωρίδου. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 315. Δρχ. 4.160. ISBN 960-03-1986-3. Ευθυμογραφικά ΚΑΡΑΜΑΝΟΣ Γ. Λαχανίδες και λα­ χανάκια Βρυξελλών. Αθήνα, Δήμος Μιδέας, 1997. Σελ. 399. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-7153-25-1. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ελλάς χάσαμε! Αθήνα, Αμμος, 1997. Σελ. 159. Δρχ.

2.500.

ISBN 960-202-175-6. Ταξιδιωτική λογοτεχνία LINNEER S. Μια Σουηδέζα στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Μετ. Χ.Παππάς. Αθήνα, Προσκήνιο, 1997. Σελ. 233. Δρχ. 4.885. ISBN 960-7057-12-0.

ΒΟΥΤΟΥΡΗΣ Π. Η συνοχή του το­ πίου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 297. Δρχ. 4.160. ISBN 960-032046-2.

ΚΑΛΑΣ Ν. Η τέχνη την εποχή της διακύβευσης. Μετ. Α. Παππάς. Αθήνα, Αγρα, 1997. Σελ. 279. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-325-224-7.

ΓΚΙΚΟΠΟΥΛΟΣ Φ.Κ. Στοιχεία για την ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1997. Σελ. 117. Δρχ. 2.285. ISBN 960-260554-0.

ΚΩΣΤΙΟΣ Α. Κείμενα Δημήτρη Μητρόπουλου. Αθήνα, Ορχήστρα Των Χρωμάτων, 1997. Σελ. 284. Δρχ.

3.500.

ISBN 960-05-0760-0.

ΖΑΡΟΓΙΑΝΝΗΣ Ι.Χ. Η πρώιμη ποίη­ ση του Βάρναλη και ο Σολωμός. Αθή­ να, Λωτός, 1997. Σελ. 155. Δρχ.

2.100. ISBN 960-7005-95-3. ΚΡΙΑΡΑΣ Ε. Κωστής Παλαμάς. Αθή­ να, Γκοβόστης, 1997. Σελ. 163. Δρχ.

3.500. ISBN 960-270-780-1. ΜΑΛΕΒΙΤΣΗΣ X. Ο νεοελληνικός λόγος. Δώδεκα Έλληνες συγγραφείς. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 279. Δρχ.

4.100. ISBN 960-527-037-4. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ Δ.Ν. Κειμενοφιλικά. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 122. Δρχ.

1.900. ISBN 960-04-1375-4. ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ Α. Ο δημιουργικός λόγος του Γιώργου Χειμωνά. Θεσ­ σαλονίκη, Παρατηρητής, 1997. Σελ.

326. Δρχ. 3.640. ISBN 960-260946-Χ. ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ Σ.Ν. Τόποι. Μελετήματα για τον αφηγηματικό λόγο επτά νε­ οελλήνων πεζογράφων. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1997. Σελ. 249. Δρχ.

4.160. ISBN 960-03-2042-Χ. Δοκίμια

ΛΕΝΤΑΚΗΣ Α. Ο έρωτας στην αρ­ χαία Ελλάδα. Τόμος Α’. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1997. Σελ. 305. Δρχ.

9.360. ISBN 960-03-2040-3. ΜΑΛΑΜΑΣ Λ. Εξιχνιάσεις Α'. Γιάννι­ να, Ελεύθερο Πνεύμα, 1997. Σελ.

111. Δρχ. 2.080. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ Κ. Η ζωή με εχθρούς. Αθήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ. 205. Δρχ.

2.600. ISBN 960-309-340-8. ΠΑΠΑΠΩΡΓΗΣ Κ. Αλέξανδρος Αδα­ μάντιου Εμμανουήλ. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 216. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-1914-6. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Λ.Π. Η ιστορικό­ τητα του έρωτα. Αθήνα, Διογένης, 1997. Σελ. 79. Δρχ. 1.040. ISBN 9607153-27-8. ΦΑΣΙΑΝΟΣ Α. Περιπλανώμενα. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 117. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-1962-6. ΒΑΝΕΓΚΕΜ Ρ.-ΡΟΥΡ Ρ. Η μουσική του ζώντος. Μετ. Α. Ζαγκούρογλου. Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1997. Σελ.

60. Δρχ. 1.040.

ΑΓΓΕΛΟΥ Α. Το κρυφό Σχολειό. Χρονικό ενός μύθου. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 81. Δρχ. 1.600. ISBN 96005-0770-8.

ΓΙΟΥΡΣΕΝΑΡ Μ. Με την επιφύλαξη της εξακρίβωσης. Μετ. Ν. Δομαζάκης κ.ά. Αθήνα, Χαιζηνικολή, 1997. Σελ. 211. Δρχ. 3.500. ISBN 960264-133-9.

ΒΑΚΙΡΤΖΗΣ Γ. Όλος ο κόσμος είναι ζωγραφική. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 138. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-2019-5.

ΕΚΟ ΟΥ. Πέντε ηθικά κείμενα. Μετ. Α. Παπασταύρου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 156. Δρχ.

2.600. ISBN 960-344-419-7.

Μελέτες

ΓΑΛΑΝΗΣ Ε. «Εκ Φαναριού...». Τό­ μος Β’. Αθήνα, Ακρίτας, 1997. Σελ.

277. Δρχ. 3.640. ISBN 960-328085-2.

ΑΛΕΞΙΟΥ Σ. Σολωμιστές και Σολω­ μός. Αθήνα, Στιγμή, 1997. Σελ. 189. Δρχ. 2.910.

ΔΗΜΟΥ Ν. Απολογία ενός ανθέλλη­ να. Αθήνα, Opera, 1997. Σελ. 181. Δρχ. 2.900. ISBN 960-7073-39-8.

QUINCEY T.DE. Οι τελευταίες ημέ­ ρες του Ιμμάνουελ Κανί. Μει. Σ. Βελέντζας. Αθήνα, Αγρα, 1997. Σελ.

165. Δρχ. 2.700. ISBN 960-325223-9.

ΛΙΟΥΤΠΡΑΝΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΕΜΩΝΑΣ. Πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη του Νικηφόρου Φωκά. Εισ.-μετ.-σχόλ. Δ. Δεληολάνης. Αθήνα, Στοχαστής, 1997. Σελ. 95. Δρχ. 1.560. ISBN 960303-065-1.

HORTON G. Σύγχρονη Αθήνα 1897. Μετ. Α. Δήμα. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 91. Δρχ. 6.500. ISBN 960600-093-1.

Βιβλιογραφικό S c A t io ________

ΜΑΛΕΒΓΓΣ Κ. Η τεμπελιά πραγματική αλήθεια του ανθρώπου. Σουπρεματι-

--------:-------

σμός. Μετ. Β. Τομανάς. Θεσσαλονί­ κη, Νησίδες, 1997. Σελ. 60. ISBN 960-8480-19-1.

MALRAUX Α. Σχεδίασμα μιας ψυχο­ λογίας του κινηματογράφου. Β’ έκδο­ ση. Μετ.-σημ. Α. Ζήρας,Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1997. Σελ. 45. Δρχ.

1.245. ΜΟΜ Σ. Οι αλήθειες της ζωής. Μετ. Α. Παναγή. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 56. Δρχ. 500. ISBN 960-600243-8.

BREATHNACH S. Απλή αφθονία. Μετ. Μ. Περαντάκου-Κουκ. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. ISBN 960344-399-1.

HUNTINGTON S. Η σύγκρουση Ανατολής-Δύσης. Αθήνα, Εναλλακηκές Εκδόσεις, 1997. Σελ. 174. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-427-053-2.

Θέατρο Έ ργα

ΜΑΤΕΣΙΣ Π. Βιοχημεία. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 101. Δρχ.

2.080. ISBN 960-03-2016-0. ΜΑΤΕΣΙΣ Π. Η Βουή. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 94. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-03-2014-4. ΜΑΤΕΣΙΣ Π. Η τελετή. Μονόπρακτο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 75. Δρχ. 2.080. ISBN 960-03-2015-2. ΜΑΤΕΣΙΣ Π. Περιποιητής φυτών. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 115. Δρχ. 2.080. ISBN 960-03-2013-6. ΜΑΤΕΣΙΣ Π. Το φάντασμα του κυρί­ ου Ραμόν ΝοΒάρο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 115. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-03-2012-8. ΠΕΓΚΑ Ε. Βαλς, εξττασιόν! Αθήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ. 88. Δρχ. 1.245.

ISBN 960-211-349-9. ΡΩΤΑΣ Β. Κολοκοτρώνης ή η νίλα του Δράμαλη. Αθήνα, Επικαιράτητα, 1997. Σελ. 154. Δρχ. 1.870. ISBN 960-205-384-4. ΡΩΤΑΣ Β. Λουτρόπολις. Αθήνα, Em----------------------------------

καιρότητα, 1997. Σελ. 110. Δρχ.

1.870. ISBN 960-205-385-2. ΧΡΥΣΟΥΛΗΣ Γ. Η επιστροφή των Τσε. Αθήνα, Δωδώνη, 1997. Σελ. 96. Δρχ. 2.080. ISBN960-248-892-1.

σμού. Τόμος Β’. Επιμ. Α.Γ.Κ. ΣαΒΒίδης. Αθήνα, Μέτρον/Ιωλκός, 1997. Σελ. 255. Δρχ. 3.500. ISBN 960-426060-Χ. Ελλάδα και Πολιτισμός. Ετήσιο λεύ­ κωμα πολιτισμού. Η Ελληνίδα Ευρώ­ πη. Άγιον Όρος, Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου, 1997. Σελ. 520. Δρχ.

14.000.

ISBN 960-85639-4-1.

CROMMELYCK F. Ο μεγαλοπρεπής κερατάς. Θέατρο. Μετ. Ε. Γιαννοπούλου. Αθήνα, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθη­ νών, 1997. Σελ. 145. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-8473-13-6.

Αρχαιολογία

BERGMAN I. Πέμπτη πράξη. Μετ. Ζ. Ψάλτης. Αθήνα, Γκοβόστης, 1997. Σελ. 198. Δρχ. 3.000. ISBN 960-270724-0.

ΣΑΜΨΩΝ Α. Η εθνοαρχαιολογία του Γυαλιού της Ντούρου. Αθήνα, 1997. Σελ. 271. Δρχ. 5.200. ISBN 96085568-2-1.

ΡΑΚΙΝΑΣ. Βερενίκη. Τραγωδία. Μετ. Σ. Πασχάλης. Αθήνα, Γαλλικό Ινσητούτο Αθηνών, 1997. Σελ. 119. Δρχ.

2.080. ISBN 960-8473-04-7.

Οι τάφοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ανθολ.-μετ.-επιμ. κετμ. Κ. Μάζη-Β. Μάστορη. Αθήνα, Ερμείας, 1997. Σελ. 139. Δρχ. 7.800. ISBN 960-216117-5.

SHAKEASPEARE W. Αντώνιος και Κλεοπάτρα. Μετ. Μ. Κακογιάννη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 451. Δρχ. 5.200. ISBN 960-03-2052-7.

TOMA Ρ. Το δωμάτιο με τους Μανδα­ ρίνους. Μετ. Π. Κοντού. Αθήνα, Δω­ δώνη, 1997. Σελ. 171. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-248-895-6. ΧΑΣΕΚ Γ. Ο καλός στρατιώτης ΣΒέικ. Διασκευή: Δ. Πιατάς. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1997. Σελ. 65. Δρχ.

2.285. Μελέτες ΓΡΑΜΜΑΤΑΣ Θ. Θέατρο και παιδεία. Αθήνα, 1997. Σελ. 510. Δρχ. 9.360.

ISBN 960-90774-0-4. ΣΟΛΟΜΟΣ Α. Το πολύχρωμο θέα­ τρο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

276. Δρχ. 4.160. ISBN 960-1970-7. Ο Στρίντμπεργκ και η σύγχρονη δρα­ ματουργία. Συμπόσιο στους Δελφούς. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 324. Δρχ.

4.000.

ISBN 960-05-0703-1.

Ιστορία Γενικά Εγκυκλοπαιδικό προσωπογραφικό λεξικό Βυζαντινής ιστορίας και πολιτι­

VANDENBERG Ρ. Ο θησαυρός του Πριάμου. Μετ. Μ. Κόντη. Αθήνα, Κονιδάρης, 1997. Σελ. 530. Δρχ. 6.240.

ISBN 960-7136-76-4.

DURANDO F. Ancient Greece.

Vercelli, White Star. Pag. 292. Drs. 18.500.

ISBN 88-8095-254-4. Μαρτυρίες ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ M. To χρονικό της Βεργίνας. Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυ­ μα Εθνικής Τραπέζης, 1997. Σελ.

252. Δρχ. 5.000. ISBN 960-250141-3. ΒΟΥΤΣΙΝΑΣ Α. Πίσω από τον κα­ θρέφτη. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ.

245. Δρχ. 2.600. ISBN 960-352499-9. ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ Κ. Το ημερολόγιο της Ανάφης στη Δικτατορία του Μεταξά. Αθήνα, Εντός, 1997. Σελ. 254. Δρχ.

3.120.

ISBN 960-8472-13-Χ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Π. Εκ Βαθέων. Αθήνα, θεμέλιο, 1997. Σελ. 441. Δρχ.

6.760. ISBN 960-310-226-1. ΙΟΡΔΑΝΙΔΗΣ Γ.Ι. Όσα θυμήθηκα...

1920-1973. Αθήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ. 228. Δρχ. 3.120. ISBN 960-211350-2. ΚΑΡΑΚΑΝΤΑΣ Α. Σκόρπιες αναμνή­ Βιβλιογραφικό δελτίο

σεις. Αθήνα, 1997. Σελ. 142. Δρχ.

1.560. ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Β. Αναμνήσεις. Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1997. Σελ. 132. Δρχ. 10.000.

ISBN 960-250-128-6. ΜΕΛΙΔΟΥ Α. Πικρό οδοιπορικό μιας Μικρασιάπσσας. Αθήνα, Εντός, 1997. Σελ. 186. Δρχ. 2.700. ISBN 9608472-12-1. ΜΠΑΛΑΝΟΣ Ν. Ο ανθόκηπος. Αθή­ να, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 100. Δρχ.

1.560. ISBN 960-90757-0-3. ΠΑΤΟΥΛΙΔΟΥ Β. Έκρηξη ψυχής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 587. Δρχ. 6.240. ISBN 960-03-2048-9.

LEVI Ρ. Εάν αυτό είναι άνθρωπος. Μετ. X. Σαρλικιώτη. Αθήνα, Άγρα, 1997. Σελ. 275. Δρχ. 4.160. ISBN 960-325-225-5.

ROSE W.K. Με τους Έλληνες στη Θεσσαλία. Μετ. Α. Δαρβέρης. Λάρι­ σα, Λαογραφικό Μουσείο Λάρισας, 1997. Σελ. 201. Δρχ. 6.240. ISBN 960-85937-1-9. Ελληνική ιστορία

ΚΑΛΕΜΗΣ Α. Περιπλανήσεις στο χώ­ ρο και στο χρόνο. Τόμος Α’: Βόρεια Εύβοια. Αθήνα, Κίνητρο, 1997. Σελ.

325. Δρχ. 11.440. ISBN 960-710316-5. ΚΟΥΡΟΣ Α.Χ. Τα Μετέωρα. Β’ έκδο­ ση. Αθήνα, Ιωλκός, 1997. Σελ. 75. Δρχ. 1.300. ISBN 960-126-072-3. ΜΑΚΡΥΔΗΜΗΤΡΗΣ Α. Οι πρωθυ­ πουργοί της Ελλάδος. 1828-1997. Αθήνα, Σιδέρης, 1997. Σελ. 483. Δρχ. 11.960. ISBN 960-08-0123-1. ΜΑΝΙΝΗΣ Δ. Ο Μέγας Αλέξανδρος στις πηγές της ιστορίας. Βιβλία 1, 2,3, 4, 5. Αθήνα, Ακρίτας, 1997. Σελ.

133 + 128 + 129 + 127+122. Δρχ.

8.840 (οι πέντε τόμοι). ΠΑΠΑΓΟΣ Α. Ο Ελληνικός Στρατός και η προς πόλεμον προπαρασκευή του. Αθήνα, Ίδρυμα ΓουλανδρήΧορν, 1997. Σελ. 635. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-7079-64-7.

ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Λ.Π. Αθέατες πλευρές της νεοελληνικής ιστορίας. Αθήνα, Διογένης, 1997. Σελ. 156. Δρχ. 1.560. ISBN 960-7153-26-Χ. ΠΑΡΘΕΝΙΟΣ Α. Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και Σμύρνη. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 301. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-03-2037-3.

Ομάδα Εργασίας 4ου Γυμνασίου Αργους. Γνωριμία με το Άργος. Άργος, Δήμος Άργους, 1997. Σελ.

358.

ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ Ν. Βρετανική διαμάχη και Ελληνική Αντίσταση. Θεσσαλονί­ κη, Κυρομάνος, 1997. Σελ. 86. Δρχ.

1.350.

Το εμπόλεμο Βυζάντιο. (9ος-12ος αι.). Αθήνα, Ίδρυμα ΓουλανδρήΧορν, 1997. Σελ. 281. Δρχ. 9.000.

ISBN 960-371-001-6.

ΣΤΑΜΠΟΓΛΗ Ε. Πρόσκληση σε γεύ­ μα. Αθήνα, Καλειδοσκόπιο, 1997. Σελ. 57. Δρχ. 3.000. ISBN 960-784603-6.

Τοις αγαθοίς Βασιλεύουσα Θεσσαλο­ νίκη. Ιστορία και πολιτισμός. Επιμ. Ι.Κ. Χασιώτης. Θεσσαλονίκη, Παρατηρη­ τής, 1997. Σελ. 530. Δρχ. 6.030.

ISBN 960-260-9524.

ΤΣΙΟΥΜΗΣ Κ.Α. Οι Πομάκοι στο ελ­ ληνικό κράτος (1920-1950). Θεσσα­ λονίκη, Προμηθεός, 1997. Σελ. 154. Δρχ. 3.500.

Βιβλιογραφικό δελτίο

WARD Α. Γεζίντι. Αθήνα, Ερμής, 1997. Σελ. 203. Δρχ. 3.120. ISBN 960-320-059-Χ.

DRIAULT Ε. Το Ανατολικό Ζήτημα. Μέρος Α’. Μετ. Λ. Σταματιάδη. Αθή­ να, Ιστορητής, 1997. Σελ. 527. Δρχ.

7.280. ISBN 960-7602-22-6.

Ταξίδια Κόσμος ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Δ.Ν. Γκρεκάνοι. Οι Έλληνες της Μάγκνα Γκρέτσια. Θεσ­ σαλονίκη, Ερωδιός. Σελ. 240. Δρχ.

3.120.

ΠΑΔΟΥΒΑΣ Κ.Ε. Κρήτη 1897-1913. Αθήνα, 1997. Σελ. 328. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-90418-0-9.

Η προσωπικότητα του Άρη Βελουχιώτη και η Εθνική Αντίσταση. Ένα επι­ στημονικό Συμπόσιο. Επιμ. Κλεομέ­ νης Κουτσούκης. Αθήνα, Φιλίστωρ, 1997. Σελ. 307. Δρχ. 4.160. ISBN 960-369-024-4.

ΑΝΤΩΝΙΟΥ Ε.-Β.. Η Χάλκη της Δωδεκανήσου. Ρόδος, Δημόσια Βιβλιο­ θήκη Ρόδου, 1997. Σελ. 365. ISBN 960-85947-2-3.

Παγκόσμια ιστορία ANGOLD Μ. Η βυζαντινή αυτοκρατο­ ρία από το 1025 έως το 1204. Μετ. Ε. Καργιανιώτη. Αθήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 572. Δρχ. 8.000. ISBN 960-206-379-3.

ΦΡΑΓΚΟΥ Φ.Δ. Ο στρατηγός Αθανά­ σιος Φράγκου και η 1η Μεραρχία των Θεσσαλών. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 191. Δρχ. 2.600. ISBN 9607809-17-3.

Παιδικά Γνώσεις ΜΗΛΙΑΣ Τ.-ΜΗΛΙΩΡΗΣ Γ. Βιολογία με κόμικς. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 110. ISBN960-03-1971-6. ΒΕΡΝΟΝ Ρ. Γνωριμία με Σοπέν. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 32. Δρχ.

3.000.

ISBN 960-600-110-5. Ελεύθερα αναγνώσματα ΓΙΑΛΟΥΡΗΣ Α. Το παιδί και το θαλασσοπούλι. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 50. ISBN960-03-1988-Χ. ΚΟΥΓΙΑΛΗ Γ. Παραμύθι με ωραίο τέ­ λος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

122. ISBN 960-03-21055-1. ΠΑΝΑΠΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΡΙΖΟΥ Λ. Το παραμύθι της αγάπης. Αθήνα, Άγκυ­ ρα, 1997. Σελ. 32. ISBN 960-234474-1. ΠΑΠΑΔΑΚΗ X. Αστέρια από δάκρυα. Αθήνα, Θυμάρι, 1997. Σελ. 36. Δρχ.

1.500.

ISBN 960-349-032-3. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Μ. Η μαρμαρωμένη

----------------

αρχοντοπούλα. Αθήνα, Σίγμα, 1997. Σελ. 66. Δρχ. 3.500. ISBN 960-425-052-3.

ΕΛΙΤΡΟΧΟΣ. Περιοδικό για τα γράμματα και τις τέχνες. Τεύχος 13. Δρχ. 1.500.

ΝΤΙΚΕΝΣ Κ. Νίκολας Νίκλεμπι. Μετ. Ε. Σγουρίδου-Κρυοβρυσανάκη. Αθήνα, Χ.Ε. Δαρδανός, 1997. Σελ. 64. ISBN 960-880-038-4.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ. Τεύχος 4. Δρχ. 750.

ΤΙΕΣ Π. Ο αγριάκος σε δύσκολη θέση. Μετ. Α. Φιλιππούσης. Αθήνα, Χ.Ε. Δαρδανός, 1997. Σελ. 104.

ISBN 960-380-028-7.

Περιοδικά ΑΚΤΗ. Περιοδικό λογοτεχνίας και κριτικής. Τεύχος 33. Δρχ. 1.250. ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ. Τεύχη 80, 81. Δρχ. 1.500.

ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ. Τριμηνιαία επιθεώ­ ρηση. Τεύχος 33-34. Δρχ. 2.080.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Τεύχος 100. Δρχ.

300.

Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ. Τόμος 21, 1997. Δρχ. 6.240.

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ. Δίμηνη επιθεώρη­ ση. Τεύχος 37.

ΕΥΘΥΝΗ. Περιοδικό ελευθερίας και γλώσσας. Τεύχος 313. Δρχ.

700.

Ο ΡΑΜΠΑΓΑΣ ΚΙ Ο ΣΚΥΛΟΣ. Φύλλο 224. Δρχ. 100.

ΙΑΤΡΙΚΗ. Μηνιαία έκδοση. Τόμος 72. Τεύχος 3.

ΑΤΡΑΠΟΣ. Τεύχος 1. Δρχ. 1.000. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Τριμηνιαίο περιο­ δικό. Τεύχος 65. Δρχ. 2.000. ΑΡΧΑΤΟΣ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχη 3 και 4, 1997. Δρχ. 1.560. ΒΙΓΛΑ. Εξαμηνιαία έκδοση. Τεύ­ χος 4. ΓΥΝΑΙΚΑ. Το κλασικό γυναικείο περιοδικό. Τεύχος 1151. Δρχ.

1.500.

ΠΑΡΑΛΛΑΞΗ. Τεύχος 39. Δρχ.

600.

ΕΠΤΑΚΥΚΛΟΣ. Τετράμηνη έκδο­ ση. Τεύχος 2-3. Δρχ. 2.500.

ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ. Το περιοδικό της σύγχρονης αναζήτησης. Τεύχος 22. Δρχ. 1.500.

ΑΡΒΑΝΟΝ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 1. Δρχ. 800.

ΠΑΝΔΩΡΑ. Περιοδική έκδοση λο­ γοτεχνίας. Τεύχος 2-3.

Ο ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ. Περιοδική έκ­ δοση. Τεύχος 29. Δρχ. 2.200.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΩΝ. Φύλλα 26, 27.

Τ’ ΑΠΕΡΑΘΟΥ. Φύλλο 124.

ΝΟΥΜΑΣ. Τεύχος 54. Δρχ. 500.

ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 6. Δωρεάν.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Τεύχος 12.

ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ. Μηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 949. Δρχ. 200.

ΝΙΚΗΤΕΣ. Φύλλο 203. Δρχ. 1.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. Τεύχος 354. Δρχ. 800. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 48. Δρχ. 2.000. ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Περιοδική έκδοση. Φύλλο 22. Δρχ.

300.

ΡΥΘΜΟΙ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύ­ χος 23. ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΗΜΑΤΑ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 104. Δρχ. 800. ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 64. Δρχ. 2.500. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨΗ. Δίμηνη έκ­ δοση. Φύλλο 2. ΣΥΝΑΞΗ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύ­ χος 64. Δρχ. 1.700. ΣΥΡΙΑΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 41. Δρχ. 1.200.

ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ. Περιοδι­ κόν σύγγραμμα. Τόμος 14ος, 1997. Δρχ. 5.200.

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΠΙΤΙ. 40ήμερο περιοδικό. Τεύχος 403. Δρχ.

700.

Η ΛΕΞΗ. Ελληνική και ξένη λογο­ τεχνία. Τεύχος 142. Δρχ. 3.000.

ΤΕΤΡΑΜΗΝΑ. Τεύχος 59-61. Δρχ.

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ ΝΕΑ. Φύλλο 37. Δρχ. 200. ΜΝΗΜΩΝ. Τόμος 19, 1997. Δρχ.

5.200.

2.000.

ΤΟΤΕ. Περιοδικό για την ελληνική ιστορία. Τεύχος 70. Δρχ. 800. ΥΠΑΙΘΡΟ. Περιοδικό δελτίο. Δω-

ΔΑΥΛΟΣ. Μηνιαίο περιοδικό. Τεύ­ χος 193. Δρχ. 1.500.

Η ΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Μηνιαία εφημε­ ρίδα. Φύλλο 100.

Η ΔΕΞΑΜΕΝΗ. Περιοδικό λόγου και τέχνης. Τεύχος 2.

ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ. Κείμενα παιδευτι­ κού προβληματισμού. Τεύχος 84. Δρχ. 1.250.

ARTI. Τεύχος 37. Δρχ. 2.600.

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Μηνιαία ε­ φημερίδα. Φύλλο 63. Δρχ. 600.

EURONNEA. Μηνιαίο έντυπο. Φύλ­ λο 3. Δρχ. 200.

ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου. Τεύχος 382. Δρχ. 1.500. ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Τριμηνιαίο περιοδι­ κό. Τεύχος 48. Δρχ. 650. ΕΚΗΒΟΛΟΣ. Τριμηνιαίο περιοδι­ κό. Τεύχος 18. Δρχ. 6.000.

---------------

ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ Ε.Λ.Ι.Α. Τεύχος 49. ΝΕΥΣΙΣ. Εξαμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 6. Δρχ. 2.500.

ΧΡΟΝΙΚΑ. Φύλλο 152. ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ, ΟΙ... ΠΥΛΕΣ. Τρι­ μηνιαία εφημερίδα. Φύλλο 18.

BESTSELLER. Το περιοδικό για το βιβλίο. Τεύχος 14. Δρχ. 1.500.

PRINT. Τεύχος 7. Βιβλιογραφικό ScAvio

Ζτην Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες Βιβλιοκρι και βιβλιοπαρουσιάσεις των ελληνικών εκδόσεων που δημοσιεύονται στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο

Αρ. 383

1 Ιανουάριου - 31 Ιανουάριου 1998

Λεξικά-Οδηγοί Εκδ. Αφοί Παγουλάτου: Νέο Υπερλε­ ξικό ιπς Νεοελληνικής Γλώσσας (Ε. Γκίκα, Έθνος, 11/1/98) Εκδ. Δίαυλος: Ο Βίιγκενσταίυ με εικό­ νες (Π. Σπίνος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Εκδ. Επικαιρόιητα: Λεξικόν της ελλη­ νικής νλώσσης (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) Εκδ. Νεφέλη: Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης: Λεξικό Τέχνης και Καλλι­ τεχνών (Η. Μαγκλι'νης, διαβάζω, 381) Εκδ. Φυτράκης: Μείζον ελληνικό λεξι­ κό (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυ­ πία, 4/1/98) Εκδ. Road: Χάρτης του Πηλίου (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 13/1/98) Κριαράς Εμμ.: Λεξικό της Μεσαιωνι­ κής Δημώδους Γραμματείας (11001669) (Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Καθημερινή, 20/1/98) Μπέλλος Λ.: Ημερολόγιου Κοζάνης 1998 (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 13/1/98) Σπανός I.: Έρευνα και διάσωση (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέπτης, Ιαν.

‘98) Τσίρογλου Δ.: Λεξικό Αρχαϊστικών φράσεων της Νέας Ελληνικής γλώσ­ σας (Γ. Σταματόπουλος, Ελευθεροτυ­ πία, 24/1/98) Πουασάντ Σ.: Πώς να σκέπτεστε σαν εκατομμυριούχος (Ε. Φωτοποΰλου, Penthouse, Ιαν. ‘98) Ημερολόγια Εκδ. Ελληνικά Γράμματα: Φανταστι­ κές πόλεις (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεό­ ραση, 3/1/98) Εκδ. Φιλιππότης: Αθηναϊκό ημερολό­ γιο (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) κ ρ ιτικο γρ αφ ία

Φιλοσοφία Αποστολόπουλος Θ.: Η θεωρία της «Αξίας» και της «Υπερ-Αξίας» του Μαρξ (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέ­ ψη, Δ.2) Βώκος Γ.: Η γραφομηχανή (Θ. Γεωρ­ γίου, Το Βήμα, 25/1/98) Γέροντας Δ.: Η Οδύσσεια της Ύπαρ­ ξης (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Γεωργίου Α.: Ηράκλειτος - Ο ηττημένος νικητής (Γ. Μαντζουράνης, Αυγή, 25/1/98) Φαράκλας Γ.: Θέση και αλήθεια (Ν. Σεθαστάκης, Καθημερινή, 6/1/98) Μάνχαϊμ Κ.: Ιδεολογία και ουτοπία (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Σκοτ Πεκ Μ.: Η άρνηση της ψυχής (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 11/1/98) Ψυχολογία Λιούις Ντ.: Πολεμήστε τη φοβία και νικήστε (Ε. Φωτοπούλου, Penthouse, Ιαν. ‘98) Τσόπρα Ντ.: Υποτάξτε τους εθισμούς. Η πνευματική λύση (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Κοινωνιολογία Παρασκευοπούλου Ν.: Η καταστολή της διάδοσης των ναρκωτικών στην Ελλάδα (Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Ελίας Ν.: Η εξέλιξη του πολιτισμού (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 381) Εργασία Σπανός Α.: Πώς παράγονται και πα­ ρέχονται αποτελεσματικά υπηρεσίες ποιότητας (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 29/1/98)

επιμέλεια: ΗΛΙΑΖ ΜΑΓΚΑΙΝΗΖ

Πολιτική Βερέμης Θ.: The Military in Greek Politics (Σ. Ντάλης, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 8/1/98) Κοζάκος Π.: Θεσμικές μεταρρυθμί­ σεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Σ. Ντά­ λης, διαβάζω, 381) Κεπέσης Ν.: Χρουστσώφ και Γκορμπατσώφ, οι δύο βασικοί κρίκοι της προδοσίας (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπά­ στης, 8/1/98) Μαρατζίδης Ν.: Οι μικρές Μόσχες (Ν. Μολυβιάτης, διαβάζω, 381) Μήλιος Γ.: Τρόποι παραγωγής και μαρξιστική ανάλυση (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28/1/98) Ντάλης Σ. (επιμ.): Από το Μάαστριχτ στο Άμστερνταμ. Αποτίμηση της Δια­ κυβερνητικής Διάσκεψης και ανάλυση της νέας Συνθήκης της Ε.Ε. (Γ. Ματζουράνης, Αυγή, 11/1/98) Στασινοπούλου Ό.: Ζητήματα σύγ­ χρονης κοινωνικής πολιτικής (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 381) Τριγάζης Π.: Οι πολίτες απαιτούν (Θ. Ψαλιδόπουλος, διαβάζω, 381) Φωτόπουλος Τ.: Η νέα διεθνής τάξη και η Ελλάδα (Φ. Τερζάκης, Καθημε­ ρινή, 27/1/98) Μπεκ Ο.: Τι είναι η παγκοσμιοποίηση; Πλάνες του διεθνισμού-Απαντήσεις στην παγκοσμιοποίηση (Θ. Γεωργίου, Το Βήμα, 4/1/98) Σόρις Ε.: New American Blues - A Journey Through Poverty to Democracy (Ντ. Σιώτης, To Βήμα, 11/1/98) Χερς Σ.: The Dark Side of Camelot (Ντ. Σιώτης, To Βήμα, 11/1/98) Χόφμαν Tz.: Πέραν του κράτους (Β. Χατζή βασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28/1/98) Οικονομία Εκδ. Δήλος: Η τέχνη του διευθύνειν

(Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομικός Ταχυ­ δρόμος, 29/1/98) Καπόπουλος Π. & Παπαδημητρίου Π.: Ενιαίο νόμισμα και ελληνική βιο­ μηχανία (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/1/98) Καραθανάσης Γ.Α. & Γκλεζάκος Μ. (επιμ.): Ο μηχανισμός ίων τιμών στα χρηματιστήρια αξιών: Εμπειρικές έ­ ρευνες με αναφορά στο Χρηματιστή­ ριο Αξιών Αθηνών (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/1/98) Μητσιόπουλος Γ.: Σύγχρονες χρημα­ τοοικονομικές αγορές και προϊόντα (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98), (Κ. Στεριώτης, Ναυτεμπορική, 11/1/98), (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 29/1/98) Τότσης X. & Μάρκου Α.: Γενικές αρ­ χές φορολογίας & φορολογικού δι­ καίου (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 29/1/98) Βανγκ Τ.: Η ομάδα Μπάαντερ-Μάινχοφ (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθερο­ τυπία, 11/1/98) Μάνκιγ Γ.: Μακροοικονομική θεωρία (Α’ Τόμος) (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 29/1/98) Λαογραφία Πασχαλέρη Κ.: Το Σιδηρόκαστρο τον παλιό καλό καιρό εκείνο (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 13/1/98) Σταμέλος Δ.: Λαογραφική Πινακοθή­ κη (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 29/1/98) Διοίκηση-Οργάνωση Τσιβάκου I.: Υπό το βλέμμα του παρα­ τηρητή. Περιγραφή και σχεδίαση κοι­ νωνικών οργανώσεων (Σ. Ντάλης, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 15/1/98 Λάντμπεργκ Ν.: Ξενοδοχειακές & Επισιτιστικές επιχειρήσεις (Σ. Χαλιώ­ ρης, Κέρδος, 29/1/98)

Ψυχογιός Θ.: Κώδικας εισπράξεως δημοσίων εσόδων και συναφή νομοθετήματα (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/1/98) Εκπαίδευση Εκδ. Ιδρύματος Μελετών Λαμπράκη και Καστανιώτη: Open Classroom II Conference (Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονο­ μικός Ταχυδρόμος, 29/1/98) Εκδ. Ίων: Αξιολόγηση της εκπαίδευ­ σης (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέφτης, Ιαν. ‘98) Τζούβαλη-Καριώτογλου Α.: Ζωντανό σχολείο (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 19/1/98) Φοντάνα Ν.: Ο εκπαιδευτικός στην τά­ ξη (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Οικολογία-Περιβάλλον Χρήστου Γ.: Η έννοια της κυριαρχίας επί της φύσης (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτη­ λεόραση, 10/1/98) Επιστήμες Κουγιάγκας Θ.: Τα τρία DNA (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 7/1/98) Παντανάσης Θ.: Η γνώση είναι δύνα­ μη (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 10/1/98) Δ. Σιμόπουλος: Ο θάνατος των ά­ στρων (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Αρχιτεκτονική Βιτρούβιος: Περί αρχιτεκτονικής / Δέ­ κα Βιβλία (Φ. Μαργαρίτη, Το Βήμα, 11/1/98) Εκδ. Ακρίτα: Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα. 19/1/98) Γλώσσα

Δίκαιο Βαρδάκης Αλ. & Χατζηδάκης Μ.: Βι­ βλιογραφία του διοικητικού και υπαλ­ ληλικού δικαίου (και του δικαίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης 1797-1997 (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98) Παπαδοπούλου Α.: Το δικαίωμα του δημιουργού για τη διατήρηση της ακε­ ραιότητας του έργου του (Σ. Χαλιώ­ ρης, Κέρδος, 8/1/98)

---------------

Ευαγγέλου I.: Γλώσσα και παιδεία (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) Παπαρίζος X.: Η μητρική γλώσσα στο σχολείο (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, 20) Χόλτον Ντ. & Μάκριτζ Π. & ΦιλιπάκιΟυόρμπάρτον Ειρ.: Greek. A compre­ hensive grammar of the modern lan­ guage (Ε. Γαλάνη, Καθημερινή, 4/1/98)

Ανθολογίες Βαροπούλου Ε. (επιμ.): Ορφέας και Ευρυδίκη στην ποίηση του ει­ κοστού αιώνα (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 21/1/98), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Εκδ. Ιανός: Η Θεσσαλονίκη των συγγραφέων. 20 διηγήματα για τη Θεσσαλονίκη (Λ. Κέζα, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Εκδ. Κέδρος: Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 27/1/98) Εκδ. Πατάκη: Άσεμνες ιστορίες (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 27/1/98) Σαμαρά Ζ. (επιμ.): Μίλτος Σαχτούρης. Φωνή από την άλλη ακρογια­ λιά (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθερο­ τυπία, 11/1/98) Φωστιέρης Α. & Νιάρχος Θ.: Έλληνες ποιητές για τη θάλασσα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 11/1/98)

Κλασική Φιλολογία / Λογοτεχνία Αγίου Δημητρίου: Θαύματα. Οι συλλογές Αρχιεπισκόπου Ιωάννου και Ανωνύμου (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 11/1/98) Αλκκρρόνας: Επιστολές από αρχαί­ ες εταίρες (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) Εκδ. Εξάντας: Το μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου (Σ. Κακλαμάνης, Το Βήμα, 4/1/98), (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 13/1/98) Εκδ. Επικαιρότητα: Αρχαίοι Έλλη­ νες Λυρικοί (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Ηλιόδωρος: Αιθιοπικά (Γ. Κουβαράς, Καθημερινή, 6/1/98) Πετρώνιος: Σατυρικόν (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 381) Σενέκας: Είναι μικρή η ζωή (Σ. Λα­ λιώτη, Βραδυνή, 25/1/98), (Π. Σπί­ νος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98)

Ποίηση Βαρβιτσιώτης Τ.: Αρωμα ενός κο­ μήτη (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 381) Βαρβιτσιώτης Τ.: Νήματα της Παρ­ θένου (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) _______________ κριτικογραφία

Γαρδικιώτη-Κοΐνη Κ.: Καλοκαίρι σε τραγούδησα (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπάστης, 29/1/98) Γεραλής Γ.: Ανθολογημένος και αυτο-ανθολογημένος (Μ. Σουλιώ­ της, Το Βήμα, 18/1/98) Δαλακούρα Β.: Άγρια αγγελική φωτιά (Π. Σπίνος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Δημητρίου Γ.: Δρομολόγιο ‘74 / Επιστροφή του Οδυσσέα (Μ. Κορνήλιος, Ριζοσπάστης, 8/1/98) Ελευθερίου Μ.: Το νεκρό καφενείο (Β. Χατζηθασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 14/1/98) ΚάλΒος Α.: Λύρα (Η. Κεφάλας, Ευ­ θύνη, 313) ΚάλΒος Α.: Ωδαί (Ε. Γαραντούδης, Το Βήμα, 18/1/98), (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 11/1/98), (Γ. Παπακώστας, Κα θημερ ινή, 13/1/98) Καπερνάρος Τ.: Οσημέραι (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπάστης, 29/1/98) ΚαραΒασίλης Π.: Πυρίδρομα (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 10/1/98) Καραντώνης Γ.: ΠροΒλήματα-Πορίσματα (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 21/1/98) Καρατζάς Δ.: Ανθοφορία της νύ­ χτας (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Κλειδαρά Ε.: Ποιήματα πόνου και αγάπης (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεό­ ραση, 3/1/98) Κοντός Γ.: Ο αθλητής του τίποτα (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 4/1/98), (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98), (Δ. Χουλιαράκης, Το Βή­ μα, 18/1/98) Κουγέας Β.: Του άλλοτε κατοικημένου (Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 27/1/98) Κάρου Κ.: Εν όλω. Συγκομιδή 1943-1997 (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98) ΛάνταΒος Κ.: Εκ Θεού αντιμισθία (Ε. Χωρεάνθη, Καθη μερ ινή , 27/1/98) Μαρκαντωνάτου Μ.: Από πτερόν φτερό (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης, 8/1/98) Μαρματσούρης Ε.: Η αέναη σύ­ γκρουση (Θ. Παξεινοπούλου, Ελεύθερη Ώρα, 25/1/98) Μεγάλου-Σεφεριάδη Λ.: Στις κρύ­ κριτικογραφία

πτες του χρόνου (Χρ. Παπαγεωργί­ ου, διαβάζω, 381) Μπέη Λ.: Ο πλανητικός Οδυσσέας (Γ.Ν . Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98) Οικονομίδου Ε.: Όλα για σένα (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 7/1/98) Παλιοκώστας Γ.: Η ιστορία του κό­ σμου (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 7/1/98) Παναγιωτάκης X.: Ονειροδρόμιο (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 7/1/98) Παπαδόπουλος Α.: Τα άλλα εμπό­ δια (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 21/1/98) Παράσχος Α.: Ερώτων λείψανα (Μ. Σουλιώτης, Το Βήμα, 18/1/98) Παυλόπουλος Γ.: Λίγος άμμος (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98) Πέτρου-Βλάσση Σ.: Μεταστροφή (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 7/1/97) Πορφύρης Δ.: Τα απόκρυφα ποιή­ ματα (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 381) Σαραντάρης Γ.: Στη δόξα των που­ λιών (Ε. Αρανίτσης, Ελευθεροτυ­ πία, 28/1/98) Σαχτούρης Μ.: Φωνή από την άλλη ακρογιαλιά (Μ. Σουλιώτης, Το Βή­ μα, 18/1/98) Σταυρόπουλος Π.: Ματωμένες φω­ νές (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ρι­ ζοσπάστης, 29/1/98) ΤαΒουλάρης Θ.: Στο ρεύμα της καρδιάς μου (Τ. Νατσούλης, Ελεύ­ θερος, 13/1/98) Τουμανίδης X.: Αντίστιξη των ά­ στρων (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98) Υφαντής Π.: Καταγραφή (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98) Φραντζεσκάκη Ν.: Γήινες γεύσεις (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης, 8/1/98) Φωκάς Ν.: Στον ποταμό Κολύμα (Γ. Κοροπούλης, Κα θημερ ινή, 20/1/98) Χρονάς Γ.: Κατάστημα νεωτερι­ σμών (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98), (Β. Χατζηθασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 28/1/98) Χωρεάνθης Κ.: Αστροθεσία (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Λόρδος Βύρων: Ο Γκιαούρ (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 25/1/98) Μπλέικ Ο.: Οι γάμοι του ουρανού και της κόλασης (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 4/1/98), (Ε. Γκίκα, Έθνος, 4/1/98), (Π. Σπίνος,

Ελευθεροτυπία, 11/1/98), (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Πάουντ Έ.: Κατάη (Γ. Ματζουράκης, Αυγή, 11/1/98)

Πεζογραφία Αθανασιάδης Κ.: Μικροί κόσμοι (Α. Ασωνίτης, Το Βήμα, 11/1/98) Αθανασίου Δ.: Ξεκούμπωτα λόγια (Ε. Δρόλαπας, Ριζοσπάστης, 15/1/98) Ακριβός Κ.: Στο κάτω κάτω της γραφής είναι ένα ψέμα (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 381) Αλεξάκης Β.: Ο μπαμπάς και άλλα διηγήματα (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Αμπατζόγλου Π.: Στη σιωπή του έ­ ρωτα (Δ. ΚούρτοΒικ, Τα Νέα, 27/1/98) Αρμένης Γ.: Μυρωδιά από χώμα (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Βαζάκας Κ.: Έχεις χάσει επεισόδια γλυκέ μου... (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 14/1/98), (Μ. Ψαρουδάκης, Βραδυνή, 17/1/98) Βαλάκα Μ.: Το χρώμα της σιωπής (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Βαλαωρίτης Ν.: Παραμυθολογία (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) ΒαμΒουνάκη Μ.: Ο πιανίστας και ο θάνατος (Ε. Αντωνίου, Δεξαμενή, 2)

Βλάχος Α.: Διηγήματα (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Βλάχος X.: Ζήτημα χρόνου (Κ. Πετρόπουλος, Diva, Ιαν. ‘98) Βογιατζόγλου Β.: Ιστορίες του κ. Ιά­ κωβου (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98), (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Βογιατζόγλου Σ.: Ύστερα, έφυγες στ’ αλήθεια (Μ. Γκαράνης, Ειδή­ σεις, 6/1/98) Γρηγοριάδης Θ.: Ο χορευτής στον ελαιώνα (Ε. Αντωνίου, Δεξαμενή, 2)

Δημητρακάκη Ά.: Ανταρκτική (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 11/1/98) ΔιΒάνη Λ.: Οι γυναίκες της ζωής της (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Ιαν. ‘98), (Λ. Εξαρχοπούλου, δια­ βάζω, 381), (Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 4/1/98) Δοξιάδης Α.: Τα τρία ανθρωπάκια (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 25/1/98), (Ντ. Πιέρρου, Ε ίναι, 20/1/98)

Ευαγγελίδης Π.: Κωνσταντίνος (Νι. Πιέρρου, Είναι, 13/1/98) Ζαφειροπούλου Β.: Ο πατέρας α­ φέντης (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 19/1/98), (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Ησαϊα Ν.: Η ιστορία τότε και τώρα (Μ.Γ. Μερακλής, Λέξη, 142) Θεοτοκάς Ν. & Σωτηρίου Κ.: Ο νάμπυκας (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98), (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98), (Χρ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 11/1/98) Λεονάρδος Γ.: Το τραγούδι της ψυ­ χής (Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορι­ κή, 11/1/98) Κακίσης Σ.: Αυτή η νύχτα μένει (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 10/1/98) Καραϊτίδη Ε.: Ονειρεύομαι πως γλύτωσα (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Κάσδαγλης Ν.: Κεκαρμένοι (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 10/1/98), (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 13/1/98) Κατσάνης Β.: Άλλος για τη Βαβυ­ λώνα (Μ. Πανώριος, Καθημερινή, 6/1/98) Κατσαρέα Ρ.: Νεκρή φύση με βα­ μπίρ (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 14/1/98) Κεσμέτη Ν.: Η Βίργκω της ερημιάς και τα κρυφά κελαϊδόνια (Ο. Αλεξάκης, Ευθύνη, 313), (Α. Ζήρας, διαβάζω, 381) Κοντέα Ρ.: Το νυστέρι (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98) Κοροπούλης Γ.: Σημειώσεις για τη βαρύτητα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 7/1/98) Κουλουμπή-Παπαπετροπούλου Κ. (επιμ.): Η τέχνη της αφήγησης (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαι­ δευτικών, 20) Κουτρουμπούσης Π.: Η ταβέρνα του Ζολά (Ε. Αρανίτσης, Ελευθερο­ τυπία, 7/1/98), (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 23/1/98) Κωστίδης Δ.: Η ιστορία του 'Αγγέ­ λου και της Ανιές Αγγέλου (Γ.Ν. Παπαγεωργίου, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Λαμπαδαρίδου-Πόθου Μ.: Πήραν την Πόλη πήραν την... (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 11/1/98) Μανιώτης Γ.: Crazy Love (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98), (Λ. Κέζα, Οικο­ νομικός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Μάρκογλου Π.: Σπαράγματα (Π.

Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98), (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 10/1/98) Μέσκος Μ.: Κομμένη γλώσσα. Ονόματα και ιστορίες (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 20/1/98) Μηλιώνης X.: Το μικρό είναι όμορ­ φο (Ν. Μπακουνάκης, M arie Claire, Ιαν. ‘98) Μητρέλη Ρ.: Παράθυρο στο φωτα­ γωγό (Π. Γερένης, Αυγή, 4/1/98) Μούλιος Φ.: Ο Ορφέας δεν είναι πια εδώ (Α. Πανσέληνος, Λέξη, 142) Μπακόλας Ν.: Η ατέλειωτη γραφή του αίματος (Ν. Χελιαδάκης, Αθη­ ναϊκή, 7/1/98) Μπουκουβάλα-Αναγνώστου I.: Λίγο μετά την πρώτη αγάπη (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 10/1/98) Νικολαΐδης Αρ.: Ο αιώνας τέλειωνε στην κόψη (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Ομηρόλη Ε.: Σεισάχθεια (I. Μούτσαινα, Βραδυνή, 17/1/98), (Μ. Παύλου, Δ ημ οκρ α τικός Λόγος, 25/1/98) Ορφανίδης Ν.: Ο Άγγελος έφυγε ευτυχισμένος (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Παπαθανασίου Β.: Οι Ερινύες πε­ θαίνουν στον καθρέφτη (Ε. Αντωνί­ ου, Δεξαμενή, 2) Παπανδρέου Ν.: Λεπτή γραμμή (Ε. Γκίκα, Έθνος, 4/1/98), (Α. Κέζα, Ο ικονο μ ικός

Ταχυδρόμος,

22/1/98), (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 27/1/98) Πιπίνου Τ.: Για να θυμάσαι τη Λοΐδα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 11/1/98) Πιτσιλίδης Μ.: Μετά τη βροχή (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 11/1/98) Ραπτόπουλος Β.: Δούλα (Λ. Κέζα, Ο ικ ονο μ ικός

Ταχυδρόμος,

22/1/98) Ροΐδης Ε.: Το παράπονο του νεκροθάπτου (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 11/1/98), (Π. Σπίνος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Σιατόπουλος Δ.: Ο τελευταίος των Θερμοπυλών (Τ. Νατσούλης, Ελεύ­ θερος, 13/1/98) Σιμώτας Τ.: Ο λάκκος (Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Σομμαρίπας Φ.: Η λάμψη του γκρί­ ζου (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 20/1/98), (Χρ. Παπαγεωργίου, Αυ­ γή, 25/1/98)

Σουρούνης Α.: Μισόν αιώνα άν­ θρωπος (Δ.Ι. Μουρατίδης, Νέο Βή­ μα, 29/1/98) Σπαρτιώτη Ε.: Τεσσάρι επί λεωφό­ ρου και το συνήθη ρουχισμό (Ε. Γκίκα, Έθνος, 4/1/98) Στασινού Ε.: Η κουμπάρα η μαργα­ ρίτα (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 19/1/98) Ταμβακάκης Φ.: Οι ναυαγοί του χρόνου (Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 17/1/98) Τσάκαλος Γ.: Η άθλια οικειότητα του έρωτα (Ε. Μπέλλα, Βραδυνή, 4/1/98) Τσαλίκογλου Φ.: 'Ερως φαρμακο­ ποιός (Ε. Γκίκα, Έθνος, 25/1/98), (Μ. Καραπάνου, Το Βήμα, 4/1/98) Φακίνου Ε.: Εκατό δρόμοι και μια νύχτα (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 17/1/98), (Ζ. Κατσιαμπούρα, διαβά­ ζω, 381), (Λ. Κέζα, Ο ικονομικός Ταχυδρόμος, 22/1/98), (Κ. Μπογδάνος, Bazar, Ιαν. ‘98), (Π. Μπου­ κάλας, Καθημερινή, 13/1/98) Φυτίλη Α.: Οι νύχτες της άχρωμης κιμωλίας (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Ιαν. ‘98) Χατζηβασιλείου Β.: Με την πλάτη στον τοίχο (Μ. Κοντολέων, Αυγή, 18/1/98) Χορτιάτη Θ.: Το τυχερό της Θάλει­ ας (Δ.Ι. Μουρατίδης, Ν έο Βήμα, 22/1/98) Αββάς Πρεβό: Μανόν Λεσκό (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 29/1/98) Ανταχάζι Φ.: Ο ανατόμος (Μ. Παύ­ λου, Δ ημ οκρ α τικός Λόγος, 18/1/98), (Δ. Ρουμπούλα, Bazar, Ιαν. ‘98) Βάργκας Γιόσα Μ.: Ο Πανταλέων και οι επισκέπτριες / Μια ιστορία για τον Μάυτα (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 4/1/98) Βάργκας Γιόσα Μ.: Ποιος σκότωσε τον Παλομίνο Μολέρο; (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 381) Βέργκα Τζ.: Νέντα και άλλα διηγή­ ματα (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 10/1/98) Βέρφελ Φ.: Οι σαράντα μέρες του Μουζά Νταγκ (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Βιντάλ Γκ.: Σε ζωντανή μετάδοση απ’ το Γολγοθά (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 381) Γεφτουσένκο Γ.: Μην πεθαίνεις

πριν το θάνατό σου (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 11/1/98)

Γκαρλασκέλλι Μη.: Βάλε κόκκινα στην κηδεία τους (Β. Αθανασόπουλος, διαβάζω, 381) Γκιλαντί Γ.: Το χρυσάφι της ζωής (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Ιαν.

‘98) Γοώ Η.: Επιστροφή στο Μπράιντσχεντ (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 20/1/98) Γουώ Η.: Πρόστυχα κορμιά (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Ιαν.

‘98) Ζάχερ-Μαζόχ Λ.: Η Αφροδίτη με τη γοΰνα (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 11/1/98) Θερβάντες Μ.: Δον Κιχώτης (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Θόμπσον Τζ.: Οι κλέφτες (Φ. Λά­ δης, Αδέσμευτος Τύπος, 18/1/98) Λουζ Α.: Οι άντρες προτιμούν τις ξανθές (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Καμπάν Τζ.: Μια βαθιά σιωπή (Ε. Φωτοπούλου, Penthouse, Ιαν. ‘98) Κανταρέ I.: Spiritus (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Καουαμπάτα Γ.: Ιστορίες της παλά­ μης (Ο. Δαβίας, Όζον, Ιαν. ‘98), (Τ.Μενδράκος, Αυγή, 4/1/98) Κάποτε Τ.: Πρόγευμα στο Τίφανις (Φ. Λάδης, Α δέσμευτος Τύπος, 18/1/98) Καριόν I.: Το πέρασμα του Δούνα­ βη (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) Κεσέλ Ζ.: Μεγάλο παζάρι (Φ. Λά­ δης, Αδέσμευτος Τύπος, 18/1/98) Κιουρέσι X.: Black Album (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98), (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 14/1/98) Κλαρκ Μακάρθι I.: Ο βασιλιάς των γερακιών (Θ. Παπανικολάοιυ, Κέρ­ δος, 14/1/98) Κλίμα I.: Περιμένοντας το σκοτάδι, περιμένοντας το φως (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Κοβάτα Τζ.: Σεξ; Κάντο μόνος σου! (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98), (Δ. Ρουμπούλα, Bazar, Ιαν. ‘98), (Ε. Φωτοπούλου, Penthouse, Ιαν.

‘98) Κόλις Τζ.: Βεντέτα-Η εκδίκηση της Λάκυ (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 11/1/98) Κοραγκχέζαν Μπόυλ Τ.: Αμέρικα (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) κριτικογραφία

Κράμλεϊ Τζ.: Το τελευταίο φιλί / Ο χορός της αρκούδας (Β. Ραπτόπουλος, Κλικ, Ιαν. ‘98) Κρίσγουελ Γ.: Πάθος και απάτη (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 3/1/98) Λάντλαμ Ρ.: Η κραυγή της Χάλιντον (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 11/1/98) Λέβι Π.: Εάν αυτό είναι ο άνθρω­ πος (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 27/1/98), (Λ. Τσιρικώμου, Το Βή­ μα, 18/1/98) Μάθερ Α.: Επικίνδυνος πειρασμός (Κ. Βαλέτας, Ρ αδιοτηλεόραση, 10/1/98) Μάιλς Ά.: Κομμάτια φυγής (Δ. Ρου­ μπούλα, Έθνος, 27/1/98) Μάκιν Α.: Η κληρονομιά (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 25/1/98), (I. Κολοβού, Crash, Ιαν.

‘98) Μακμίλαν Τ.: Μα πού πήγαν όλοι οι άνδρες; (Δ. Ρουμπούλα, Bazar, Ιαν,’98) Μακμίλαν Τ.: Μια νέα ζωή για τη Στέλλα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 25/1/98) Μακντόναλντ Τζ.: Λίλιθ (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Μόρισον Τ.: Sula (Σ. Λαλιωτίτη, Βραδυνή, 11/1/98) Μπαλζάκ Ο.: Βεντέτα (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Μπάρικο Α.: Μετάξι (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 15/1/98) Μπάροουζ Ο.: Μια στις χίλιες (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 4/1/98), (Ο. Δαβίας, Όζον, Ιαν.

‘98) Μπερνάρντο Χ.Ρ.: Το μυστικό των ταύρων (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Μπεσόν Π.: Το φιλί (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Μπίσον Τ.: Το πέμπτο στοιχείο (Κ. Πετρόπουλος, Diva, Ιαν. ‘98) Μπουλγκάκωφ Μ.: Διαβολιάδα (Φ. Λάδης, Α δ έσμ ευ το ς Τύπος, 11/1/98) Μπράγκανς Α.: Ανίβας (Ε. Φωτο­ πούλου, Penthouse, Ιαν. ‘98) Μπρούκνερ Α.: Απάτη (Σ. Γκανιά­ τσου, Cosmopolitan, Ιαν. ‘98) Ντίκενς Κ.: Μεγάλες προσδοκίες (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98), (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Ιαν.

‘98) Ντίκενς Κ.: Το παλαιοπωλείο (Σ.

Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 29/1/98) Ντίμπλιν Μ.: Νεκρή λιμνοθάλασσα (Κ. Πετρόπουλος, Diva, Ιαν. ‘98), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 7/1/98) Ντοστογιέφσκι Φ.: Μια αξιοθρήνη­ τη ιστορία (Ε. Γκίκα, Έ θνος, 4/1/98) Ξενάκη Φ.: Λυπάμαι πολύ, αυτό δεν γίνεται (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 14/1/98) Όλντεν Μ.: Η δικαιοσύνη του φό­ βου (Β. Ραπτόπουλος, Κλικ, Ιαν.

‘98) Παμούκ Ο.: Το μαύρο βιβλίο (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέφτης, Ιαν.

‘98) Πέλεβιν Β.: Η πολιτεία των εντό­ μων (Δ. Αναστασόπουλος, Ελευθε­ ροτυπία, 25/1/98) Προυστ Μ.: Ο ξανακερδισμένος χρόνος (Χρ. Παπαγεωργίου, δια­ βάζω, 381) Ράινχαρτ Λ.: Ο άνθρωπος ζάρι (Δ. Σπηλιώτης, Down Town, 30/1/98) Ρέντελ Ρ.: Το σπίτι του θανάτου (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 17/1/98) Ρόι Α.: Ο Θεός των μικρών πραγ­ μάτων (Λ. Κέζα, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 22/1/98), (Ν. Μπακου­ νάκης, Marie Claire, Ιαν. ‘98), (Τ. Μυλωνά, Α δ έσμ ευ το ς Τύπος, 12/1/98), (Μ. Τζιαντζή, Π ρ ιν, 18/1/98) Σέλενιτς Σ.: Φόνος εκ προμελέτης (Λ. Δημοπούλου, Το Βήμα, 18/1/98) Σέπαρντ Σ.: Διασχίζοντας τον Πα­ ράδεισο (Α. Παπαδοπούλου, Το Βήμα, 11/1/98) Σιμό: Τι λέει η Λιλά (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 381) Σμαρτ-Μπελ Μ.: Τελικό μοντάζ (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 7/1/98) Σοσέκι Ν.: Kokoro (Φ. Λάδης, Αδέ­ σμευτος Τύπος, 18/1/98) Σούλμαν Ο.: Το κλουβί (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 28/1/98) Σπίνραντ Ν.: Αγρια νύχτα (Φ. Λά­ δης, Αδέσμευτος Τύπος, 18/1/98) Σπίνραντ Ν.: Οι ειδήσεις των 11 (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 18/1/98) Σπίνραντ Ν.: Οι πράκτορες του χά­ ους (Ο. Δαβίας, Όζον, Ιαν. ‘98),

---------------

(Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 9/1/98) Τόλκιν Τζ.: Το Σιλμαρίλλιον (Σ. Λαλιώτη, Βραδννή, 25/1/98) Τόμσον Τζ.: Οι κλέφτες (Β. Ραπτό­ πουλος, Κλικ, Ιαν. ‘98) Τσάνχρα Β.: Κόκκινο χώμα και ρα­ γδαία βροχή (Μ. Τζιαντζή, Πριν, 18/1/98) Φίλιπς Γ.: Τασκαλούζα (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 18/1/98) Φόκνερ Ο.: Αβεσαλώμ, Αβεσαλώμ (Ντ. Τσιμπούκη, Το Βήμα, 28/1/98) Φόσνες Χάνσεν Ε.: Ψαλμοί στο τέ­ λος του ταξιδιού (Ε. Σαραυτίτη, Ελευθεροτυπία, 28/1/98) Φορντ Ρ.: Ο αθλητικογράφος (Μ. Παύλου, Δ ημ οκρ α τικός Λόγος, 18/1/98) Φουέντες Κ.: Αύρα-Τα γενέθλια (X. Κόμη-Καλλινίκου, Αντί, 2/1/98) Φουζίνι Ν.: Περισσότερο απ’ όλα μου άρεσε το στόμα (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 16/1/98) Φράνσις Ν.: Η τιμή των Κίνλοχ (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 16/1/98), (Β. Ραπτόπουλος, Κλικ, Ιαν.’98) Χάιμς Τ.: Οι ωραίοι δολοφόνοι (Β. Ραπτόπουλος, Κλικ, Ιαν. ‘98) Χίγκινς Κλαρκ Μ.: Άσε με να σε λέω αγαπημένη (Μ. Παύλου, Δ η­ μοκρατικός Λόγος, 11/1/98) Χόφμαν Ε.Τ.Α.: Βίος και πολιτεία του Γάτου Μουρ (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Ιαν. ‘98) Μελέτες Ανδρικόπουλος Γ.: Δημοσθένης Ζαδές (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 21/1/98) Βαγενάς Ν. (επιμ.): Από τον Λέαν­ δρο στον Λουκή Λάρα. Μελέτες για την πεζογραφία της περιόδου 1890-1880 (Ε. Γαραντούδη, Καθη­ μερινή, 13/1/98) Δημηρούλης Δ.: Ο ποιητής ως έ­ θνος. Αισθητική και ιδεολογία στον Γ. Σεφέρη (Α. Δρακόπουλος, Το Βήμα, 4/1/98) Κοκολάκη-Αντωνίου Σ.: Ιταλοβενετικές επιδράσεις στο δημοτικό τρα­ γούδι της Κρήτης (Γ.Κ. Μωραΐτης, Ριζοσπάστης, 22/1/98) Κονδύλης Π.: Θεωρία του πολέμου (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα,

---------------

16/1/98), (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊ­ κή, 7/1/98)

Κουφόπουλος Π.Μ. & Μαμαλούκος Σ.Β.: Αγιορείτικη Μεταλλοτε­ χνία (Δ. Φιλιππίδης, Αντί, 2/1/98) Λεντάκης Α.: Ο έρωτας στην αρ­ χαία Ελλάδα (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98) Μεντζενιώτης Δ.: Επίτομος πολυλο­ γία (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 9/1/98) Ντουνιά X.: Λογοτεχνία και πολιτι­ κή (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 11/1/98) Παπαγιώργης Κ.: Αλέξανδρος Αδα­ μάντιου Εμμανουήλ (Λ. Προγκίδης, Το Βήμα, 4/1/98) Παπαθανασόπουλος Θ.: Για τον ποιητή Τ.Κ. Παπατσώνη (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Σακελλαρίου X.: Πηνελόπη Δέλτα (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 381) ΣεΒαστάκης Ν.: Η ψυχή και τα εί­ δωλα (Σ. Ροζάνης, Αυγή, 15/1/98) Στεφανάκης Γ.: Αναφορά στον Καζαντζάκη (Η. Λογοθέτης, Βραδυνή, 25/1/98) Σιμόπουλος Κ.: Διανοούμενοι και καλλιτέχνες ευτελείς δούλοι της ε­ ξουσίας (Χρ. Παπαγεωργίου, δια­ βάζω, 381) Τερζάκης Φ.: Μελέτες για το Ιερό (Α. Συντέτα, Βραδυνή, 19/1/98) Λέσλυ Τζ.: Το τέλος του κόσμου (Ν.Σ. Μάργαρης, Το Βήμα, 18/1/98) Μανγκέλ Α.: Η ιστορία της ανάγνω­ σης (Λ. Κέζα, Οικονομικός Ταχυ­ δρόμος, 22/1/98), (Ν. Μπακουνά­ κης, Marie Claire, Ιαν. ‘98), (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 2/1/98) Μπίτον Ρ.: Η ερωτική μυθιστορία του Ελληνικού Μεσαίωμα (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 381) Μπρόντσκι Τζ. & Χίνι Σ. & Ουόλκοτ Ντ.: Homage to Robert Frost (Δ. Καψάλης, Κ αθημερινή, 27/1/98) Ονγκ Ο.: Προφορικότητα και εγγραμματοσύνη (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 18/1/98) Δοκίμια Αγγελάτος Δ.: Η «φωνή» της μνή­ μης (Ε. Γιαννακάκη, Το Βήμα, 11/1/98) Βακιρτζής Γ.: Όλος ο κόσμος είναι

ζωγραφική (Π. Σπίνος, Ελευθερο­ τυπία, 11/1/98) Βαλαωρίτης Ν.: Μοντερνισμός, πρωτοπορία και πάλι (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 10/1/98) Γέρας-Τριανταφύλλου Γ.: Μικρή προσωπική ανθολογία (Τ. Νατσού­ λης, Ελεύθερος, 21/1/98) Εκδ. Κάκτος: Εκλογή Έργων I. Συκουτρή (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 25/1/98), (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊ­ κή, 7/1/98) Κάλας Ν.: Εστίες πυρκαγιάς (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Κοιλιάρη Α.: Ξένος στην Ελλάδα/Μετανάστες, γλώσσα και κοινωνική ένταξη (Λ. Κέζα, Το Βή­ μα, 4/1/98) Κρίτας Θ.: Το θέατρο στον κόσμο (Π. Σπίνος, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Λέφκοδιτς Μ.: Η μαύρη Αθηνά-μύθος και πραγματικότητα (Δ. Παυλά­ κου, Αυγή. 25/1/98) Μαλεβίτσης X.: Η ζωή και το πνεύ­ μα (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 18/1/98) Μπακουνάκης Ν.: Το κρασί του Γουσταύου (Α. Πανσέληνος, Λέξη, 142) Μπουκάλας Π.: Ενδεχομένως Στάσεις στην ελληνική και ξένη τέ­ χνη του λόγου (Π. Σκορδάς, Αιολι­ κά Νέα, 12/1/98) Παλάντιος Μ.: Ορθή μεν η γλώσσ’ εστιν ασφαλής δ’ ο νους (Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 25/1/98) Πετρόπουλος Γ.: Τα προεπαναστα­ τικά (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης, 22/1/98) Πιερής Μ. (επιμ.): Γιώργος Σεφέρης: Φιλολογικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Δοκίμια εις μνήμην Γ.Π. Σαββίδη (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 18/1/98) Σολομός Α.: Το πολύχρωμο θέατρο (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 11/1/98) Τζιόβας Δ. (επιμ.): Greek Modernism and beyond (Α. Μαραγκόπουλος, To Βήμα, 4/1/98) ΥΠ.Ε.Π.Θ.-Παιδαγωγικό Ινστιτού­ το: Ελληνικός πολιτισμός (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτι­ κών, 20) Φιλιππίδης Δ.: Πέντε δοκίμια για τον Αρη Κωνσταντινίδη (Α. Γιακουμακάτος, Το Βήμα, 11/1/98) Φιοραβάντες Β.: Κοινωνική αισθη­ τική και διαπολιτισμικότητα (Χρ. κριτικογραφία

Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Χερνής Λ.: Κείμενα από την Ιαπω­ νία (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Βρισλάντερ X.: Ο άτυχος γάμος (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώ ρα, 19/1/98) Γουλφ Β.: Γράμμα σε έναν νέο ποι­ ητή (Β. ΡούΒαλης, Ελευθεροτυπία, 11/1/98) Μύλμαν Β.: Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία και παγκόσμιος πολιτισμός (Σ. Τσακνιάς, Το Βήμα, 4/1/98) Ταγκόρ Α.: Σαντάγκα ή οι έξη κα­ νόνες της ζωγραφικής (Π. Αθηναί­ ος, Ελεύθερη Ώρα, 19/1/98), (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 16/1/98) Παιδικά-Εφηβικά Αρναούτης Ν.: Το Λασπωμένο χω­ ριό (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 381) Βαλάση Ζ.: Η Πούλια και ο Αυγερι­ νός (Ε. Γκίκα, Έθνος, 25/1/98) Δελώνης Α.: Η εξομοΛόγηση (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαι­ δευτικών, 20) Δικαίου Ε.: Μου μαθαίνετε να χα­ μογελάω, σας παρακαλώ; (Γ. Πα­ παδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτι­ κών, 20) Μαβίλη Ε.: Ζωή ερήμην (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Ιαν. ‘98) Μελά-Φλώρου Ζ.: Στη φωλιά της αρκούδας (Μ. Κοντολέων, Κόσμος, 32) Μολυβιάτης Ν.: Μαθήματα στο πράσινο (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 11/1/98), (Γ. Σαρηγιάννης, Ριζο­ σπάστης, 15/1/98) Ντελόπουλος Κ.: Ο Ακης και οι άλ­ λοι (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 15/1/98) Παπαδάκη X.: Αστέρια από δάκρυα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 25/1/98) Ρουγγέρη Κ.: Κοππέλια (Γ. Παπα­ δάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτι­ κών, 20) Σακελλαρίου X.: Το θεριό που μέ­ ρωσε (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 381) Συμεωνίδου Α.: Εγώ και η μουσική (Ν. Μπακουνάκης, Δίφωνο, Ιαν.

‘98) ΤριΒιζάς Ε.: Όταν είναι να φύγει το τρένο (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) κριτικογραφκ

Ψαραύτη Λ.: Το μυστικό τετράδιο (Ε. Γκίκα, Έθνος, 11/1/98) Αντερσεν Χ.Κ.: Τα παραμύθια μου (Γ. Δανιήλ, διαβάζω, 381) Βέρνον Ρ.: Γνωριμία με τον Μότσαρτ (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 381) Γκουριέ Τζ.: Στο δάσος (Γ. Παπα­ δάτος, διαβάζω, 381) Μπεζουέλ Σ.: Στην εξοχή (Γ. Παπα­ δάτος, διαβάζω, 381) Κράντοκ X.: Η Αλίκη και οι κού­ κλες της (Ε. Γκίκα, Έ θνος, 25/1/98) Τουαίν Μ.: Οι περιπέτειες του Χακ Φιν (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 14/1/98) Φάιν Α.: Ο γουρλομάτης (Γ. Παπα­ δάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτι­ κών, 20) θέατρο Ευριπίδη: Ηλέκτρα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98) Αρχαιολογία Γουδής Δ.: Το Μαντείο των Δελ­ φών (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Λάζος X.: Τηλεπικοινωνίες των αρ­ χαίων Ελλήνων (Σ. Λαλιωτίτη, Βρα­ δυνή, 11/1/98) Ιστορία Βρετός Θ.: Υπόθεση Έλγιν. Το χρονικό της αρπαγής των μεγαλύ­ τερων θησαυρών της αρχαιότητας (Ν. Νίκολσον, Το Βήμα, 25/1/98) Γάσπαρης X.: Η γη και οι αγρότες στη μεσαιωνική Κρήτη, 13ος-14ος αιώνας (Α. Αβραμέα, Το Βήμα, 11/1/98) Γεωργίου Γ.Α.: Σελίδες από την ι­ στορία του Δήμου Ψαχνών (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 11/1/98) Δαφνής Γ.: Ιστορία μιας πολυτάρα­ χης εποχής (Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ναυ­ τεμπορική, 4/1/98) Δουκάκης Β.: Το χρήμα στην αρ­ χαιότητα (Γ. Αρτίκης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 8/1/98) Ζαρούκας Κ.: Αλέξανδρος ο Μέγας (Γ.Ν. Παπαγεωργίου, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Καρδάσης Β.: Ο Ελληνισμός του

Εύξεινου Πόντου (Λ. Κέζα, Οικονο­ μικός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Μαγουλάς Α.: Η ιστορία των ΗΠΑ. Οι ρίζες του Αμερικανικού Ονεί­ ρου, 1600-1900 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 14/1/98) Λιαπίκου Τ.: Η Αθήνα στα χρόνια του Περικλή (Τ. Νατσούλης, Ελεύ­ θερος, 7/1/98) Παξιμαδοπούλου-Σταυρινού Μ.: Η Δυτική Θράκη στην εξωτερική πολι­ τική της Βουλγαρίας. Το ζήτημα της βουλγαρικής οικονομικής διεξόδου στο Αιγαίο (1919-1923) (Κ. Κεντρωτής & Σ. Σφέτας, Καθημερινή, 27/1/98) Πάχος Κ.: Οι Λεριοί του Πειραιά και της Αθήνας 1929-1995 (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέφτης, Ιαν.

‘98) Σπυρόπουλος Π.: Χρονικό των σει­ σμών της Ελλάδος (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Στεφόπου Σ.: Ματιές και σκέψεις πάνω στην ιστορία / Η άλωση της Κύπρου (Αττίλες I και II) / Δικτατο­ ρία No 2 - Μεταπολίτευση (Τ. Να­ τσούλης, Ελεύθερος, 27/1/98) Φράγκου Φ.: Ο Στρατηγός Φρά­ γκου και η 1η Μεραρχία των Θεσσαλών (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Χαλκοκονδύλης Δ.: Βυζαντίου Άλωσις (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25/1/98) Άνγκχολντ Μ.: Η βυζαντινή Αυτο­ κρατορία από το 1025 έως το 1204 (Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 8/1/98) Γκρίντλεϋ Σ.: Ιστορική σκιαγραφία της Ελληνικής Επανάστασης (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Κάρτλιτζ Π. (επιμ.): Εικονογραφη­ μένη ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας (Ν. Βατόπουλος, Κ αθημερινή, 28/1/98) Κανταρέλα Ε.: Οι γυναίκες της αρ­ χαίας Ελλάδας (Χ.Ζ. Καρανίκας, Ο ικ ο ν ο μ ικ ό ς

Ταχυδρόμος,

15/1/98) Λάνγκλι Ά.: Η εποχή της βιομηχα­ νίας (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98) Μανφρέντι Β.: Οι Έλληνες της Δύ­ σης (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98), (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 25/1/98) Μέρφι Ντ. & Κοντράσεβ Σ. & Μπαίηλυ Τζ.: Battleground Berlin,

CIA vs. KGB in the Cold War (Tz. Περσικό, To Βήμα. 18/1/98) Μινανσιάν A.: Η δημοκρατία της Αρμενίας (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 381) Ντάβιντσον Μπ.: Ιστορία της Αφρι­ κής (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 18/1/98) Ουίλιαμς Τζ. & Κριμπ Τζ. & Έρινγκτον Ε. (επιμ.): Χρήμα, Ιστορία (Χ.Α. Παπαδημητρίου, Το Βήμα, 25/1/98) Φορέ Π.: Η καθημερινή ζωή την ε­ ποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Σ. Ντάλης, 29/1/98) Φυρέ-Νενί Ρισέ Φ.: Η Γαλλική Επανάσταση (Δ. Τσατσούλης, δια­ βάζω, 381) Χίλελ Μ.: Ο οίκος του Εβραίου (Σ. Ντάλης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 15/1/98) Μαρτυρίες Ελεθερίου Μ.: Το θέατρο στην Ερμούπολη τον 20ό αιώνα (Η. Λο­ γοθέτης, Βραδυνή, 18/1/98) Ιορδανίδης Γ.: Όσα θυμήθηκα...

1920-1973 (Σ. Ντάλης, Ριζοσπά­ στης, 15/1/98) Καναράκης Γ.: In the Wake of Odysseus (X.Z. Καρανίκας, Οικο­ νομικός Ταχυδρόμος, 15/1/98) Κρέμος Δ.: Χρονικό 1941-1944 (Δ. ΣέρΒος, Ριζοσπάστης, 15/1/98) Μιχαηλίδου-Αργυρού Δ.: Τα Βήμα­ τα των γιγάντων (Σ. Λαλιώτη, Βρα­ δυνή, 18/1/98) Μπακόλας Ν.: Ατέλειωτη ιστορία (Λ. Κέζα, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 22/1/98) Φιλίας Β.: Τα αξέχαστα και τα λη­ σμονημένα (Θ.Ε. Θεοδώρου, δια­ βάζω, 381) ΧαρδαΒέλλας Κ.: Όσα δεν είπα και δεν έγραψα (Λ. Θεοφανοποΰλου, Καθρέπτης, 11/1/98) Χριστιανόπουλος Ντ.: Πίσω από την Αγία Σοφία (Λ. Κέζα, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος, 22/1/98) Ζιντ Α.: Ο Όσκαρ Ουάιλντ κι εγώ (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 10/1/98), (Ε. Γκίκα, Έθνος, 11/1/98) Μαχφούζ Ν.: Η δική μας Αίγυπτος (Μ. Παύλου, Δημοκρατικός Λόγος, 25/1/98)

Βιογραφίες-Αυτοβιογραφίες Βικέλας Δ.: Η ζωή μου (Σ. Λαλιώ­ τη, Βραδυνή, 25/1/98) Γερμανός Φ.: Τερέζα (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Καψάλης Γ.: Ο Άρης Βελουχιώτης και η εποχή του (Κ. Βαλέτας, Ρα­ διοτηλεόραση, 3/1/98) Μουτζάν-Μαρτινέγκου Ε.: Αυτοβιο­ γραφία (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 381) Μπαστιάς Γ.: Ο Κωστής Μπαστιάς στα χρόνια του Μεσοπολέμου (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 11/1/98) Χατζηφώτη Λ.: Σελίδες ημερολογί­ ου (Γ.Ν. Παπαγεωργίου, Σύγχρονη Σκέψη, Δ.2) Καρντινάλε Κ.: Εγώ, η Κλαούντια (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Ιαν. ’98) Μωρουά Α.: Λόρδος Μπάιρον (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Ναμπόκοφ Β.: Μίλησε, μνήμη (Σ. Τσακνιάς, Το Βήμα, 25/1/98) Τζεφιρέλι Φ.: Τζεφιρέλι (Σ. Λαλιώ­ τη, Βραδυνή, 25/1/98) Τσανγκ Γ.: Οι αγριόκυκνοι (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 11/1/98) Φεγεράμπεντ Π.: Σκοτώνοντας το χρόνο (Ν.Γ. Ξυδάκης, Καθημερινή, 18/1/98) Φράνκλιν Π.: Η ζωή του Μάλερ (Γ.Π. Μαλούχος, Το Βήμα, 25/1/98) Χέρτλινγκ Π.: Σούμπερτ (Γ.Π. Μα­ λούχος, Το Βήμα, 25/1/98)

Λευκώματα Βολωνάκης I.: Της Αρχαίας Ελλά­ δας, οι μεγάλοι ηγέται (Σ. Λαλιώτη, Βραδυνή, 25/1/98) Εκδ. Άγρα/Άμμος: Σώμα και χορός (Μ. Φάις, Ε λεύθερος Τύπος, 15/1/98) Εκδ. Αδάμ: Βιβλιοδεσία Γανιάρη (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 4/1/98), (Μ. Φάις, Ε λεύθερος Τύπος, 15/1/98) Εκδ. Άμμος: Ελλάδα 1944 (Ε. Γκί­ κα, Έθνος, 11/1/98), (Δ. Κούρτο6ικ, Τα Νέα, 20/1/98) Εκδ. Αστερίας: Α. Πρωτοπάτσης 1897-1947 (Δ. Σταμέλος, Ελευθε­ ροτυπία, 7/1/98)

Εκδ. Δαρδανός: Κ. Ντίκενς - Ο Νίκολας Νίκλεμπι (Μ. Φάις, Ελεύθε­ ρος Τύπος, 29/1/98)

Εκδ. Εκδοτική Αθηνών: Φιλοσοφία και Κοινωνικές Επιστήμες (Χ.Ζ. Κα­ ρανίκας, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 15/1/98) Εκδ. Ερευνητής: Ιστορία της γραφής/Αρχαιολογία (Μ. Φάις, Ελεύ­ θερος Τύπος, 29/1/98) Εκδ. Μέλισσα: Ιωάννα Μητσέα-Μαλάμου. Ζωγραφική (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέπτης, Ιαν. ‘98) Εκδ. Μέλισσα: Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Ιαν. ‘98) Εκδ. Μίλητος: Ο ελληνισμός του Εύξεινου Πόντου (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Ιαν. ‘98) Εκδ. Μίλητος: Οι ελληνικοί σιδηρό­ δρομοι (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 10/1/98) Εκδ. Μπάστας-Πλέσσας: Η Ελλάδα-Φωτογραφικό και λογοτεχνικό ταξίδι στον 19ο αιώνα (Ν.Γ. Ξυδά­ κης, Madame Figaro, Ιαν. ‘98) Εκδ. Μπάστας-Πλέσσας: Εικόνες της Ζακύνθου (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 15/1/98) Εκδ. Ολκός: Ο αυτοχρωμικός Άθως (Ν. Μπακουνάκης, M arie Claire, Ιαν. ‘98), (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Ιαν. ‘98) Εκδ. Πατάκη: Ματιές στην Ιστορία: Η εποχή της Βιομηχανίας (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 29/1/98) Εκδ. Πατάκη: Του καφέ και του τσι­ γάρου (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Εκδ. Σύνολο: Ιόνια νησιά. Στα ίχνη του Οδυσσέα (Μ. Παύλου, Δημο­ κρατικός Λόγος, 11/1/98) Εκδ. Κάουφμαν: Metro, Το μετρό της Αθήνας. Η οδύσσεια ενός με­ γάλου έργου (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Εκδ. Κρηέιτορς: Ελλάδα, ταξίδι σ’ έναν κόσμο που χάνεται (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Εκδ. Όμικρον: Hellads. Η Ελλάδα μέσα από τη διαφήμιση 1940-1989 (Δ. ΚούρτοΒικ, Τα Νέα, 20/1/98) Ίδρυμα για το Παιδί και την Οικο­ γένεια: Οι 10 Βασικές αρχές της διακήρυξης των Ηνωμένων Εθνών Via τα Δικαιώματα του Παιδιού (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 29/1/98) Κολιού Ν.: Ενθύμιον εκπαιδεύσεως

θηλέων (Λ. Κεζα, Το Βήμα, 25/1/98) Κορόμηλά Μ. & Κονταράς Θ.: Ερυ­ θραία (Κ. Βαλέιας, Ραδιοτηλεόραση, 17/1/98) Κώτσου Ε.: Λαύριο. Τοπίο μνήμης (Γ. Δανιήλ, διαβάζω, 381) Παμπέρης Λ.: Οι πεταλούδες της Ελλάδας (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98), (Ν.Σ. Μάργαρης, Το Βήμα, 25/1/98), (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 381) Πρέκας Π.: Το ταξίδι μου (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 11/1/98) Σοφρά Ε.: Πνευματική και καλλιτεχνι­ κή προσφορά 1965-95 (Κ. Βαλέιας, Ραδιοτηλεόραση, 3/1/98) Ταλιάνης Δ.-Ροΰσκας Γ.: Ποτάμια, υ­ δάτινοι δρόμοι (Ν. Καραγιάννης, Down Town, 2/1/98) Φωτόπουλος Δ.: Η Ελλάδα του Μου­ σείου Μπενάκη (Λ. Θεοφανοπούλου, Καθρέπτης, Ιαν. ‘98), (Σ. Ντάλης, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 8/1/98) Χαριτάτος Μ. & Γιακουμάκη Π.: Η ι­ στορία του ελληνικού τσιγάρου (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 4/1/98) Χατζηδημητρίου Τζ.: 39 καφενεία και ένα κουρείο (Π. Σκορδάς, Αιολικά Νέα, 12/1/98)

Μουσική Γεωργιάδης Ν.: Από το Βυζάντιο στο Μάρκο Βαμβακάρη (Μ. Παύλου, Δη­ μοκρατικός Λόγος, 4/1/98) Δηματάτης Ντ.: Παύλος Σιδηρόπουλος. Το μοναχικό μπλουζ του πρίγκι­ πα (Ν. Μπακουνάκης, Δίφωνο, Ιαν.

‘98) Φιλόπουλος Γ.: Η πολυφωνική εκ­ κλησιαστική μουσική στην ελληνική κοινότητα του Λονδίνου (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 23/1/98)

Χιούμορ Κυρ: 23 χρόνια και 69 μέρες (Ε. Γκίκα, Έθνος, 18/1/98) Ταξιδιωτικά-Οδοιπορικά Χαλικιάς Σ.: Στο δρόμο του μεταξιού (Η. Λογοθέτης, Βραδυνή, 4/1/98) Αποκρυφισμός Αμπελάρ Τ.: Το πέρασμα των μάγων (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98)

Άρθρα-Επιφυληίδες Χρυσοσιομίδης Σ.: Τα πριν και τα με­ τά. Η καταγραφή μιας δεκαετίας (Σ. Παπασπηλιόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 8/1/98)

Ενασχολήσεις Μαμαλάκης Η.: Μαγειρικόν (Κ. Πετρόπουλος, Diva, Ιαν. ‘98) Διάφορα

Επιστολές-Αλληλογραφία Λάβκραφτ Χ.Φ.: Επιστολές (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 11/1/98) Μπάιρον Λ.: Επιστολές από την Ελλά­ δα 1809-1811 και 1823-1824 (Α. Παναγόπουλος, Καθημερινή, 6/1/98)

Εκδ. Γκούτενμπεργκ: Εστίες πυρκα­ γιάς (Ν. Χειλαδάκης, Αθηναϊκή, 7/1/98) Κιόχος Π.: Μεθοδολογία διεξαγωγής ερευνών (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 29/1/98)

Γ ρ α φ τ ε ί τ ε σ υ ν δ ρ ο μ η τ έ ς . . . σας σ υ μ φ έ ρ ε ι Συνδρομές εσωτερικού και Κύπρου Ετήσια: 15.000 δρχ. Σπουδαστική: 13.000 δρχ. Εξάμηνη: 8.000 δρχ. Σπουδαστική: 7.000 δρχ. Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 20.000 δρχ.

A (S S L

I

Συνδρομές εξωτερικού Ετήσια 85 δολ. ΗΠΑ Σπουδαστική 80 δολ. ΗΠΑ Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 115 δολ. ΗΠΑ Παλιά τεύχη Δεκαπενθήμερα: 1.000 δρχ., μηνιαία τεύχη 1.500 δρχ. Εμβάσματα στη διεύθυνση: Α. Σπάθή, Αν. Μεταξύ 26,1 06 81 ΑΘΗΝΑ Fax: 33.01.315

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΛΕΘΡΟΝ ΑΜ ΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ JA C K LO NDO N

Γραφείο δολοφονιών Ε Π Ε JA C K K ERO UA C

Στο δρόμο Μοναχικός ταξιδιώτης Οι υποχθόνιοι Σατόρι στο Παρίσι Η ματαιοδοξία του Ντουλουόζ N O R M A N M A IL E R

Το πάρκο των ελαφιών Ένα αμερικάνικο όνειρο R IC H A R D B R A U T IG A N

Το ψάρεμα της πέστροφας στην Αμερική E R N E S T H E M IN G W A Y

Οι πράσινοι λόφοι της Αφρικής Αντρες χωρίς γυναίκες H E N R Y JAM ES

Οι Ευρωπαίοι Ντέιζυ Μίλλερ Τα χαρτιά του Άσπερν W I L L I A M S. B U R R O U G H S

Αδερφή

Αναμφισβήτητα ο Ουίλιαμ X. Μπάροουζ (Ο.Ζ.Μ .), μια από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης α μερικανικής λογοτεχνίας, είναι άμεσα συνδεδεμενος, αν όχι ταυτισμένος, με τη Γενιά Μπιτ (Beat G eneration) που αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του '4 0 και κυρίως κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '5 0 . Ο Ο .Ζ.Μ . υπήρξε στενός φίλος του Τ. Κέρουακ, του Α . Γκίνσμπεργκ, του Γ. Κόρσο, του Α . | \ Φ ερλινγκέτι, κ.ά ., που τον βοήθησαν να εκδώσει αλλά και να (καθαρο)γράψει μερικά από τα βιβλία του. Ωστόσο, τα κύρια στοιχεία του έργου του φανερώνουν αυτονομία και μιαν εντελώς προσωπική γραφή έξω από λογοτεχνικά κινήματα και παραδόσεις. Το αφιέρωμα, που ακολουθεί, επιχειρεί να προσεγγίσει τον Ο.Ζ.Μ . με κείμενα που αφορούν στην τεχνική που ακολούθησε στα γραπτά του και στη σχέση του με τη γλώσσα. Επίσης, γίνεται προσπάθεια σκιαγράφησης του κοινωνικοπολιτικού, ιστορικού πλαισίου της εποχής μέσα στην οποία έξησε και έγραψε ο Ο .Ζ.Μ ., ενώ θίγονται και οι φιλοσοφικές διαστάσεις του έργου του. Ζε δύο σπάνια κείμενα του Μπάροουζ και του Καναδού σκηνοθέτη Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ γίνεται αναφορά στις δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετώπισαν στην κινηματογραφική μεταφορά του «Γυμνού Γεύματος» (1991). Τέλος, 6ύο συνεντεύξεις του Μπάροουί δύο κείμενα που αφορούν στη σχέση τα ναρκωτικά, τον αποκρυφισμό, την κουλτούρα, το ροκ και τον κινηματογι δείχνουν ανάγλυφα την πολυσχιδή προσωπικότητα και τη διαχρονικότητα έργου του σημαντικού Αμερικανού συγγραφέα.

επιμέλεια: ΗΛΙΑΧ ΜΑΓΚΑΙΝΗΧ

Σημ.: Οαναγνώστηςμπορεί ναανατρέξει επίσης στα αφιερώματα: ' "ΗΓενώτωνΜηπνικ”, Αρ. Τεύχους: 64 ' “ΤζακΚέρουακ", Αρ. Τεύχος: 249 και στις σελίδες 50-52, Αρ. Τεύχος379, όπουπαρουσιάζονται Βιογραφίες τουΜπάροουζκαι τουΓΦσμηεργκ

Ηλία Μαγκλίνη

1914 (5 Φιβρουαρίου). Γεννιέται στο Σαιντ Λούις των ΗΠΑ. Προέρχεται από εύπορη οικογένεια, αλλά από μι­ κρός έλκεται από τη σκοτεινή πλευρά της ζωής. Η Ιρλανδή μαγείρισσα της οικογένειας τον μυεί στη μαύρη μαγεία, ενώ η Ουαλή γκουβερνάντα του τον υποχρεώνει να έχει σεξουαλική επαφή με το φίλο της - κάτι που ί­ σως να εξηγεί, σε ένα βαθμό, τον κατοπινό μισογυνισμό του. Στο σχολείο ο αποξενωμένος Μπάροουζ φέρεται τόσο παράξενα που οι καθηγητές του τον παρομοιάζουν με «ζόμπι».

1929. Αναπτύσσει μια ιδιαίτερη σχέση με τα όπλα και τις εκρηκτικές ύλες. Ερωτεύεται τον συμμαθητή του Κελς Έλβινς, ο οποίος δεν ανταποκρίνεται στον έρωτά του. Η ερωτική συμπεριφορά του Μπάροουζ προκαλεί τη χλεύη των συμμαθητών του. Επηρεάζεται βαθύτατα από το αυτοβιογραφικό «You Can’t Win» του Τζακ Μπλακ (απομνημονεύματα ενός λη­ στή και τοξικομανούς) και ξεκινά το πρώτο του μυθιστό­ ρημα, «Η αυτοβιογραφία ενός λύκου».

1931 (9 Απριλίου). Εξομολογείται στη μητέρα του ότι εί­ ναι ομοφυλόφιλος. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ την ανείπωτη φρίκη που πάγωσε τη λύμφη στους αδένες μου - δηλαδή

ΏΜ-

θέμα του μήνα

τους λυμφατικούς μου αδένες, φυσικά - όταν η οδυνηρή λέξη σημάδεψε σαν καυτό σίδερο το ζαλισμένο μου μυα­ λό: ήμουν ομοφυλόφιλος» («Αδελφή», Πλέθρον, μτφρ. Α. Μιχάλη).

έργα των Κάφκα, Κοκτώ, Μπλέηκ, Φλομπέρ, Ντοστογιέφσκι, Ρεμπώ, Μποντλέρ, Σπένγκλερ κ.ά. Ο βασικός πυρήνας του Beat κινήματος έχει ήδη διαμορφωθεί.

1944 (14 Αυγούστου). Τα ξημερώματα, ξυπνά τον Μπά­

W32 (Χΐπτέμβριος). Γίνεται δεκτός στο Χάρβαρντ για να σπουδάσει ανθρωπολογία. Συνεχίζει να είναι μοναχι­ κός, στο δωμάτιό του έχει μια νυφίτσα ενώ κυκλοφορεί με ένα 32άρι ρεβόλβερ. Παρακολουθεί μαθήματα αγγλι­ κής λογοτεχνίας, Σαίξπηρ, Τσώσερ, Κόλριτζ, Ντε Κουίνσι, διαλέξεις του Τ.Σ. Έλιοτ.

ροουζ ένας φίλος του, ο Λουσιέν Καρ, για να του πει ότι είχε σκοτώσει ένα κοινό γνωστό τους που προσπάθησε να τον βιάσει. Μαζί με τον Κέρουακ τον βοηθάνε να εξα­ φανίσουν τα αποδεικτικά στοιχεία. Όταν όμως αργότε­ ρα ο Λ. Καρ παραδίδεται στην αστυνομία, οι Κέρουακ και Μπάροουζ συλλαμβάνονται ως συνεργοί στην από­ κρυψη αποδεικτικών στοιχείων. Ο Μπάροουζ αφήνεται ελεύθερος αφού ο πατέρας του πληρώσει τη σχετική εγγύηση, σε αντίθεση με τον πατέρα του Κέρουακ που αρνείται να πληρώσει. Ο Λ. Καρ καταδικάζεται σε 20

1935 (Καλοκαίρι). Εργάζεται ως αστυνομικός ρεπόρ­ τερ σε τοπική εφημερίδα του Σαιντ Λούις. Τα βράδια του τα περνάει στα πορνεία της πόλης.

1936 (Ιούνιος). Παίρνει το πτυχίο του, αλλά αρνείται να παραστεί στην τελετή απονομής. Ταξιδεύει στην Ευρώ­ πη. Έρχεται σε επαφή με την κουλτούρα των Γύφτων, ε­ νώ πληροφορείται την ύπαρξη του Αγίου Όρους και εν­ θουσιάζεται στην ιδέα ότι είναι ένα μέρος όπου απαγο­ ρεύονται οι γυναίκες. Επιστρέφοντας στη Βιέννη εγγράφεται στο πανεπιστήμιο της πόλης για να σπουδάσει ια­ τρική. Οι γονείς του αποφασίζουν να τον ενισχύουν οι­ κονομικά με 200 δολάρια το μήνα, ποσό που θα συνεχίσουν να του στέλνουν για πολλά χρόνια.

1937 (Ιούλιος). Κάνει «λευκό γάμο» με την εβραία Ίσλε Κλάπερ σε ελληνική ορθόδοξη εκκλησία στην Αθήνα, για να τη βοηθήσει να έρθει στην Αμερική και να ξεφύγει από τους Ναζί. Επιστρέφει στο Χάρβαρντ όπου αρχίζει να μελετά τη γλώσσα των Ινδιάνων Ναβάχο και τον πο­ λιτισμό των Μάγια.

χρόνια φυλακή. Θα αποφυλακιστεί μετά από δύο χρό­ νια.

1946 (Ιανουάριος). Δοκιμάζει για πρώτη φορά μορφίνη και μπεζεντρίνη. Συνδέεται ερωτικά με την Τζόαν Βόλμερ.

1946 (Απρίλιος). Συλλαμβάνεται για κατοχή ναρκωτι­ κών και όπλων. Η Τζόαν πληρώνει την εγγύηση και απο­ φυλακίζεται. Τον Ιούνιο δικάζεται και αφήνεται ελεύθε­ ρος με 4μηνη αναστολή υπό τον όρο να επιστρέφει στους γονείς του. Παίρνει διαζύγιο από την Ί. Κλάπερ.

1947 (Ιανουάριος). Η Τζόαν είναι έγκυος. Τον ρωτά αν θέλει να κάνει έκστρωση. «Φυσικά και όχι», απαντά εκεί-

1939 (Αύγουοτος). Σικάγο. Παρακολουθεί διαλέξεις του Κόμη Άλφρεντ Κορζίμπσκι. Γνω ρίζεται με τον Άγγλο ποιητή W.H. Auden και τον γραμματέα του Άλαν Άνσεν. Απελπισμένος εξαιτίας ενός άτυχου έρωτα, κό­ βει ένα κομμάτι από το μικρό δάχτυλο του αριστερού του χεριού.

1941 (Ιούνιος). 0 πατέρας του τού βρίσκει δουλειά κειμενογράφου σε διαφημιστική εταιρεία της Νέας Υόρκης.

1942 (Ιανουάριος). Κηρύσσεται γενική επιστράτευση. Ο Μπάροουζ στέλνεται για βασική εκπαίδευση, αλλά α­ ντιδρά στη στρατιωτική ζωή. Τον στέλνουν σε ψυχιατρι­ κή κλινική όπου περνά το χρόνο του διαβάζοντας Μαρσέλ Προυστ.

1942 (Ζ«ιτίμβριος). Απολύεται από το στρατό. Βρίσκει δουλειά ως εργάτης σε εργοστάσιο του Σικάγο, ως εξο­ λοθρευτής εντόμων και ως μπάρμαν στο Τάιμς Σκουέρ της Νέας Υόρκης.

1943 (Δΐκέμβριος). Γνωρίζεται με τον 17χρονο Άλεν Γκίνσμπεργκ και τον 21χρονο Τζακ Κέρουακ. Και οι δύο εντυπωσιάζονται από τον Μπάροουζ που τους μυεί στα

θέμα του μήνα

-T O 3

1951. Ερωτεύεται παράφορα έναν νεαρό, ο οποίος ό­ μως, τελικά, τον απορρίπτει. Θα καταγράψει την τραυ­ ματική αυτή εμπειρία στο κείμενο «Queer» («Αδερφή», εκδ. Πλέθρον), το οποίο όμως θα εκδώσει πολλά χρόνια αργότερα.

(6 Σεπτεμβρίου). Πυροβολεί στο κεφάλι και σκοτώνει την Τζόαν, ενώ «έπαιζαν» τον Γουλιέλμο Τέλο. 'Ηταν και οι δύο «φτιαγμένοι» και μεθυσμένοι. «Είμαι αναγκασμέ­ νος να φτάσω στο ανατριχιαστικό συμπέρασμα ότι δε θα γινόμουνα ποτέ συγγραφέας χωρίς το θάνατο της Τζό­ αν» («Αδελφή», μτφρ. Α. Μιχάλη). Είναι τυχερός που ο φόνος διαπράττεται στο Μεξικό: περνά μόλις 13 μέρες στη φυλακή. Οι γονείς του πληρώνουν εγγύηση 2.312 δολάρια και αναλαμβάνουν την κηδεμονία του Μπίλι.

1952 (Απρίλιος). Δέχεται πρόταση να εκδοθεί το «Junky» έναντι 1.000 δολαρίων. Το βιβλίο θα εκδοθεί το

Ο Μπαροουζ (δεξιά) με τον 'Αλεν Γκίνομπεργκ (αρι­ στερά) και τον Λουσιέν Καρ, οτη δεκαετία του '40 νος. «Η έκτρωση είναι μια μορφή φόνου». Αποφασίζουν να παντρευτούν και να ζήσουν στο Τέξας. Καλλιεργούν μαριχουάνα ενώ ο Μπάροουζ ασχολείται με όπλα, μελε­ τά Βίλχελμ Ράιχ και κάνει χρήση μορφίνης.

1947 (21 Ιουλίου). Γεννιέται ο γιος τους, Ουίλιαμ Μπά­ ροουζ ο Τρίτος. (Αύγουστος). Ο Γκίνσμπεργκ επισκέπτεται το ζεύγος Μπάροουζ και τους γνωρίζει τον Νηλ Κάσαντι, τον κε­ ντρικό ηρώα του μυθιστορήματος «Στο δρόμο» του Τζ. Κέρουακ.

1948 (Ιούνιος). Μετακομίζουν στη Νέα Ορλεάνη. Εκεί ε­ θίζεται στην ηρωίνη ενώ κάνει και το «βαποράκι».

1949 (6 Απριλίου). Συλλαμβάνεται ξανά για κατοχή η­ ρωίνης, μαριχουάνας και όπλων. Μέσω ενός δικτυωμένου δικηγόρου, γλιτώνει τη φυλακή, αλλά ξεκινάει θερα­ πεία αποτοξίνωσης σε ιδιωτική κλινική. (Ζαιτέμβριος). Μετακομίζουν στο Μεξικό. Εκεί βρίσκει την ελευθερία που ονειρεύται για να οπλοφορεί, να κά­ νει χρήση ηρωίνης και να «ψωνίζει» αγόρια. Η Τζόαν, που είναι εθισμένη στην μπεζεντρίνη, γράφει στον Ά. Γκίνσμπεργκ: «Ο Μπιλ είναι καλά, το ίδιο και εμείς. Τα α­ γόρια εδώ είναι πολύ όμορφα, εύκολα και φτηνά (3 πέσος= 40 σεντς), αλλά έχω άπειρη υπομονή». Παρά τις η­ μερήσιες δόσεις μορφίνης, ο Μπάροουζ θα γράψει το πρώτο του αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, το «Junky» («Junky», εκδ. Απόπειρα).

1953.

1953 (ΖΐπτΐμΒριος). Νέα Υόρκη. Γνωρίζει τον ποιητή Γκρέγκορι Κόρσο. Ερω τεύεται σφοδρά τον Γκίνσμπεργκ. Έχουν μερικές σποραδικές σεξουαλικές επα­ φές, αλλά τίποτα παραπάνω. Ο Μπάροουζ απελπίζεται και αποφασίζει να φύγει από την Αμερική.

1954 (5 Φεβρουάριου). Στην Ταγγέρη. Ενθουσιάζεται από το τοπίο, τα ελεύθερα ήθη, τον υποβαθμισμένο ρό­ λο των γυναικών στην καθημερινή ζωή. Θα γνωρίσει τον Αμερικανό συγγραφέα Πολ Μπόουλς και τον Ελβετοκαναδό συγγραφέα και ζωγράφο Μπράιαν Γκάισιν. (Νοέμβριος). Προσπαθεί απεγνωσμένα να γράψει κοιτά­ ζοντας έντρομος για ώρες πολλές τη λευκή σελίδα και κάνει χρήση ηρωίνης. Καταφέρνει κάποια στιγμή να ξε­ κινήσει ένα μυθιστόρημα με τον τίτλο «Interzone». Ο Κέ­ ρουακ θα του προτείνει έναν άλλο τίτλο: «Naked Lunch» («Γυμνό Γεύμα»).

1956. Στο Λονδίνο σε ειδική κλινική για αποτοξίνωση. Τα αποτελέσματα είναι θετικά, αλλά δεν μένει ποτέ νηφά­ λιος: το ρίχνει στο αλκοόλ. (ΖΜτέμβριος). Ταγγέρη. Εργάζεται καθημερινά πάνω στο «Γυμνό Γεύμα».

1957 (4 Απριλίου). Ο Γκίνσμπεργκ επισκέπτεται τον Μπάροουζ στην Ταγγέρη μαζί με το μόνιμο πια εραστή του, τον Πήτερ Ορλόφσκι. Παρά το ότι η ατμόσφαιρα εί­ ναι τεταμένη, στρώνονται στη δουλειά (μαζί τους και ο Ά. Άνσεν) και μέσα σε δύο μήνες καθαρογράφουν 200 περίπου σελίδες από το «Γυμνό Γεύμα». Γνωρίζει τον Άγγλο ζωγράφο Φράνσις Μπέικον.

1958 (Ιανουάριος). Στο Παρίσι εγκαθίσταται στο ξενο­ δοχείο της οδού Git-le-Coeur 9, καταφύγιο για μποέμ καλλιτέχνες και συγγραφείς. Αργότερα θα γίνει γνωστό ως «Ξενοδοχείο Beat».

1959 (6 Ιουνίου). Ο Γάλλος εκδότης Ζαν Γιροντιάς γρά­

φει στον Μπάροουζ πως έχει αποφασίσει να εκδώσει το «Γυμνό Γεύμα». Τον Ιούλιο τυπώνονται 10.000 αντίτυπα. (Οκτώβριος). Ο Γκάισιν μυεί τον Μπάροουζ στην τεχνι­ κή της κειμενοκόλλησης (cut-up) και της κειμενοδίπλωσης (fold-in), ένα είδος «μοντάζ» και «κολάζ» από διάφο­ ρα κείμενα, ποίηση, πεζογραφία, ρεπορτάζ εφημερίδων, περιοδικών, κείμενα άλλων συγγραφέων κ,λπ.

I960. Κυκλοφορεί το «Exterminator!» («Απολυμαντής!», εκδ. Ελεύθερος Τύπος και Απόπειρα). (Απρίλιος). Εγκαθίσταται στο Λονδίνο. Γράφει το «The Soft Machine».

(20-25 Αυγούστου). Παίρνει μέρος στο συνέδριο συγ­ γραφέων που οργανώνεται στο πλαίσιο του ετήσιου φε­ στιβάλ του Εδιμβούργου στη Σκοτία. Συμμετέχουν οι Νόρμαν Μέιλερ, Χένρι Μίλερ, Μέρι Μακάρθι κ.ά. 2.500 άτομα παρακολουθούν τη συζήτηση.

1961 (5 Ιανουάριου). Δέχεται επιστολή από τον Τίμοθι Λίρι, καθηγητή του Χάρβαρντ. Με την έγκριση του πανε­ πιστημίου, ο Λίρι έκανε πειράματα με ναρκωτικές ουσίες και πρότεινε στον Μπάροουζ να δοκιμάσει τα «μαγικά μανιτάρια» της Νότιας Αμερικής. Για πολλούς, η επιστο­ λή αυτή σηματοδοτεί το ξεκίνημα της «ψυχεδελικής ε­ πανάστασης» της δεκαετίας του ‘60.

(23 Αυγούοτου). Ταξίδι στη Βοστώνη. Απογοητεύεται όμως από το γενικό κλίμα των πειραμάτων του Λίρι.

1962 (20 NocpBpiou). Κυκλοφορεί το «Γυμνό Γεύμα»

Ο Μπάροουζ (αριστερά) με τον Τζακ Κέρουακ, το 1945

στην Αμερική. Πουλά 8.000 αντίτυπα, αλλά τον Ιανουά­ ριο του 1963 οι υπεύθυνοι του εκδ. οίκου Grove Press συλλαμβάνονται και όσα αντίτυπα έχουν απομείνει κατά­ σχονται από τις αρχές. Στο μεταξύ, ολοκληρώνει το «The Ticket that Exploded».

1963 (Ιούλιος). Ταγγέρη. Ο 17χρονος γιος του, Μπίλι, έρχεται να ζήσει μαζί του. Ο Μπίλι δοκιμάζει για πρώτη φορά διάφορες ουσίες, αλλά δεν αντέχει την ομοφυλό­ φιλη στάση ζωής του πατέρα του. Επιστρέφοντας στην Αμερική, ο Μπίλι συλλαμβάνεται στο αεροδρόμιο για κα­ τοχή ναρκωτικών.

1964 (Μάιος). Δέχεται επιστολή από τη μητέρα του: «Μακάρι να έγραφες κάποια μέρα ένα βιβλίο το οποίο να μπορούμε όλοι μας να διαβάσουμε και να το αφιέρωνες στον Μπίλι - θα του άρεσε κάτι τέτοιο». Κυκλοφορούν τα «Roosevelt After Inauguration» και «Nova Express».

(8 Δεκεμβρίου). Στη Νέα Υόρκη, στο φημισμένο Chelsea Hotel όπου γνωρίζεται με τον Άγγλο συγγρα­ φέα επιστημονικής φαντασίας Άρθουρ Κ. Κλαρκ.

1965 (12 Ιανουάριου). Ξεκινά η δίκη για το «Γυμνό Γεύμα». Ανάμεσα στους μάρτυρες υπεράσπισης, οι Νόρμαν Μ έιλερ και Άλεν Γκίνσμπεργκ. Κυκλοφορούν τα: «Valentine’s Day Reading», «The White Subway», «Time».

(19 Ιανουάριου). Πεθαίνει ο πατέρας του.

1966 (7 Ιουλίου). Το Ανώτατο Δικαστήριο της Μασαχουσέτης αποφασίζει να επιτρέψει την κυκλοφορία του «Γυμνού Γεύματος». Με την ιστορική αυτή απόφαση ση­ μειώνεται το τέλος της λογοκρισίας στις ΗΠΑ, σε ό,τι α­ φορά τη λογοτεχνία.

(8 Οκτωβρίου). Ο Μπίλι συλλαμβάνεται για πολλοστή φορά για κατοχή οπίου, μαριχουάνας, βαρβιτουρικών και όπλων. Ο Γκίνσμπεργκ πληρώνει την εγγύηση.

1967 (Μάρτιος). Επιστροφή στο Λονδίνο όπου αρχίζει ένα καινούριο μυθιστόρημα, το «The Wild Boys: A Book of the Dead» («Τα Άγρια Αγόρια: Η Βίβλος των Νεκρών», εκδ. Απόπειρα), ενώ μελετά με πάθος τη σαϊεντολογϊα του Ρον Λ. Χάμπαρντ. Ο γιος του αποφασίζει να πα­ ντρευτεί.

1968 (4 Φεβρουάριου). Ο Νηλ Κάσανπ είναι νεκρός. Η είδηση προκαλεί στον Μπάροουζ κατάθλιψη. (Αύγουοτος). Το περιοδικό Esquire τον προσκαλεί να καλύψει το Συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος στο Σικάγο μαζί με τους Τέρι Σάουθερν, Ζαν Ζενέ και Νόρ­ μαν Μέιλερ. Ύστερα από πολλά χρόνια, συναντά τον Κέρουακ, ο οποίος είναι σε τραγική κατάσταση από το αλκοόλ. (Οκτώβριος). Επιστρέφει στο Λονδίνο και αρχίζει να γράφει το «The Last Words of Dutch Schultz». Κυκλοφο­ ρεί το «They do not always remember».

(22 Οκτωβρίου). Ο Κέρουακ είναι νεκρός. Ο Μπάροουζ

απελπίζεται. Κυκλοφορούν τα: «All’s Smile», «The Dead Star». rno (20 Οκτωβρίου). Πεθαίνει η μητέρα του.

1971. Κυκλοφορεί το «Άγρια Αγόρια» και το «Electronic Revolution» («Ηλεκτρονική Επανάσταση», εκδ. Ελεύθε­ ρος Τύπος).

1972 (Απρίλιος). Νέα Υόρκη. Παρακολουθεί τις πρώτες hard-core πορνοταινίες για gay. Αισθάνεται ότι έχει συμβάλει στην άρση της λογοκρισίας σε όλα τα επίπεδα. (Νοέμβριος). Αποδέχεται πρόσκληση του City College της Νέας Υόρκης να διδάξει στο τμήμα Αγγλικής Λογο­ τεχνίας από το Φεβρουάριο έως και τον Μάιο του 74, έ­ ναντι 7.000 δολαρίων. Εκεί θα γνωρίσει τον 20άχρονο James Grauerholz, ο οποίος θα γίνει για ένα διάστημα εραστής του, αλλά μετά θα προσληφθεί από τον Μπάροουζ ως προσωπικός γραμματέας του. Μαζί θα ξεκι­ νήσουν μεγάλες περιοδείες δημόσιας ανάγνωσης έρ­ γων του, οι οποίες θα είναι και η κύρια πηγή εσόδων του.

1974. Κυκλοφορεί το «The Book of Breeeathing» («Η βί­ βλος των Αααναπνοών», εκδ. Ελεύθερος Τύπος).

1975. Κυκλοφορεί το «Port of Saints» («Το Λιμάνι των Αγίων», εκδ. Απόπειρα).

1976. Κυκλοφορεί το «Cobblestone Gardens» («Λιθό­ στρωτοι κήποι», εκδ. Απόπειρα) και το «The Retreat Diaries».

1978. Κυκλοφορείτο «Naked Scientology».

1979 (7 Απριλίου). Αρχίζει και πάλι να κάνει χρήση η­ ρωίνης. Έχει ολοκληρώσει το μυθιστόρημα «Cities of the Red Night» («Πόλεις της Κόκκινης Νύχτας», εκδ. Απόπει­ ρα) και ξεκινά ένα καινούριο, το «Place of Dead Roads» («Τόπος των Νεκρών Δρόμων», εκδ. Απόπειρα).

1980 (Αύγουστος). Συμμετέχει σε διεθνές φεστιβάλ ποί­ ησης στην Ιταλία μαζί με τους Γκ. Κόρσο, Ά. Γκίνσμπεργκ, Μπ. Γκάισιν, Γ. Γεφτουσένκο κ.ά. (Ζΐπτέμβριος). Στο Σαιντ Λούις, για τα γυ­ ρίσματα ενός ντοκιμαντέρ με θέμα τα παι­ δικά του χρόνια. Ο αδελφός του Μορτ θα εξομολογηθεί μπροστά στην κάμερα ότι δεν έχει διαβάσει κανένα από τα βιβλία του Ουίλιαμ γιατί τα βρίσκει χυδαία. Τον ί­ διο μήνα ο Μπάροουζ ξεκινά πρόγραμμα απεξάρτησης από την ηρωίνη, το οποίο βασίζεται στη χορήγηση μεθαδόνης.

1981 (Ιανουάριος). Το νέο έτος τον βρί­ σκει απεξαρτημένο και σε πολύ καλή φόρ­ μα. Ο Άγγλος συγγραφέας J.G. Ballard γράφει μια ιδιαίτερα εγκωμιαστική κριτική για το «Πόλεις της Κόκκινης Νύχτας», σε αντίθεση με τον Μπέρτζες που βρίσκει το

βιβλίο βαρετό.

(3 Μαρτίου). Πεθαίνει ο γιος του Μπίλι.

(18 Μαΐου). Γίνεται δεκτός στην Αμερικανική Ακαδημία και Ινστιτούτο Τεχνών και Γραμμάτων. «Αυτοί οι άνθρω­ ποι είκοσι χρόνια πριν έλεγαν ότι έπρεπε να βρίσκομαι στη φυλακή. Τώρα λένε ότι πρέπει να ανήκω στη λέσχη τους. Δεν έδινα σημασία στα λόγια τους τότε και δεν δί­ νω σημασία στα λόγια τους τώρα».

1984 (Φΐβρουάριος). Εκδίδεταιτο μυθιστόρημα «Τό­ πος των Νεκρών Δρόμων», δεύτερο μέρος της τριλο­ γίας. Οι κριτικές είναι μάλλον αρνητικές. Παράλληλα, γιορτάζονται σε μεγάλο κοσμικό πάρτι τα 70ά του γενέ­ θλια. (Νοέμβριος). Εκδίδεται το «Αδερφή» ύστερα από καθυ­ στέρηση 30 και πλέον χρόνων.

1986 (13 Ιουλίου). Πεθαίνει ο Μπράιαν Γκάισιν. Παρά τη θλίψη για το γεγονός, αρχίζει σιγά σιγά να γράφει το τρίτο μέρος της τριλογίας, το «Western Lands». Θα το ο­ λοκληρώσει τον Δεκέμβριο. Αισθάνεται ότι του είναι α­ δύνατο να εκφραστεί πλέον μέσω της γραφής, οπότε αρχίζει να πειραματίζεται με τη ζωγραφική.

1987 (Δ»έμβριος). Εκδίδεται το «Western Lands». Παίρνει μέρος σε ομιλίες υπέρ της νομιμοποίησης των ναρκωτικών.

1989. Παίζει ένα μικρό ρόλο στην ταινία «Drugstore Cowboy» του Γκας βαν Σαντ με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντίλον.

1991. Το «Γυμνό Γεύμα» γυρίζεται σε ταινία από τον Ντ. Κρόνενμπεργκ. Δουλεύει το μυθιστόρημα «Ghost of Chance» («Μια στις Χίλιες», εκδ. Οξύ).

1997 (3 Απριλίου). Πεθαίνει ο Άλεν Γκίνσμπεργκ.

(2 Αυγούστου). Ο Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ πεθαίνει σε ηλι­ κία 83 ετών στο Λόρενς του Κάνσας.

Α έ.μ.α.τ^Ο Λί-μ.ήΑΐα.

ναμφισβήτητα ο Ουίλιαμ Μπάροουζ είναι ένας από τους πρωτοπόρους που διατύπωσαν τη σημασία της γλώσσας στα λογοτεχνικά κείμενα, όπου η γραφή η ίδια προκαλεί αλλοιώσεις του νευρικού συστήματος. Η γραφή, ισχυρίστηκε ο Μπράιαν Γκάισιν, είναι 50 χρόνια πίσω από τη ζωγραφική, γιατί οι ζωγρά­ φοι μπορούν να αγγίξουν το υλικό με το οποίο εργάζο­ νται, κι ο Μπάροουζ συμφωνεί με αυτή τη γνώμη. Ο συγ­ γραφέας δεν ξέρει τι είναι οι λέξεις. Έχει μόνο μια αφηρημένη αντίληψη του σημείου απ’ όπου πηγάζουν. Μι­ λώντας για την τεχνική της κειμενοκόλλησης των λέξε­ ων και φράσεων, δηλώνει ότι μπορεί να δώσει στο συγ­ γραφέα μια αντίληψη της υλικότητάς τους την ώρα που τις οργανώνει πάνω στη σελίδα, επιλέγοντας τη σειρά τους. Τέτοιοι συνδυασμοί, δηλώνει, έχουν μια άμεση ε­ νέργεια πάνω στο νευρικό σύστημα του αναγνώστη, κά­ τι ανάλογο με τις εικόνες που βλέπει ένας τηλεθεατής. Η αποκοπή από εφημερίδες περικοπών, φράσεων, λέξε­ ων κι η ανάμιξή τους δεν εφευρέθηκε ούτε από τον Μπάροουζ ούτε από τον συνεργάτη του, το ζωγράφο

Η

“Η γϋώσσα είναι ένοζ i6q” θέμα του μήνα

------------------------------------------------------------ ϋ ΰ ©

και συγγραφέα Μπράιαν Γκάισιν. Οι ντανταϊστές είχαν τα πρωτεία όταν χρησιμοποίησαν αποκόμματα εφημερί­ δων ως οπτικό υλικό στους πίνακες και στα κείμενά τους. Οι υπερρεαλιστές τούς ακολούθησαν και συνέτα­ ξαν κειμενοκολλημένα ποιήματα. Το τυχαίο μπήκε έτσι

ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε για τις Κρητομυκηνάίκές κοινωνίες, με τη διαφορά πως τα ινδοευρωπαϊκά φύλα είχαν το ταμπού εναντίον της γραφής κι αποστήθιζαν τα ιερά τους κείμενα, εγγράφοντας μόνο τα τρεχάμενα, κα­ ταλόγους και λογαριασμούς, όπως στη Γραφή Α και Β

στη σύνταξη των ποιημάτων ως ένα εξωτερικό στοιχείο κι όχι μόνο ως προϊόν της αυτόματης γραφής. Όμως αυτό το τυχαίο μπορούσε και να ελεγχθεί από τον ποιη­ τή, που θα επέλεγε τη σειρά των έτοιμων φράσεων και λέξεων. Η συγγραφή όμως ενός ολόκληρου βιβλίου, ό­ πως το «Νόβα Εξπρές» ή το «Το εισιτήριο που εξερράγη», με κειμενοκολλήσεις είναι ασφαλώς ένα τόλμημα, που ακολουθεί τα πρώτα πειράματα με τον Γκάισιν σε μικρά κείμενα. Όμως ο Μπάροουζ δεν ήταν ευχαριστη­ μένος απ’ την απόπειρα. Κατόπιν, με υπόδειξη του Γκάισιν, επεχείρησαν μοντάζ και συγκολλήσεις σε μαγνητικές ταινίες, κόβοντας και συρράβοντας και προσθέτο­ ντας κομμάτια, χρησιμοποιώντας και τρεις ταινίες συγ­ χρόνως. Τα πειράματα αυτά με πολλαπλά μέντια χρησί­ μεψαν στη σύνταξη βιβλίων του Μπάροουζ, όπως «Η μαλακή μηχανή», «Το εισιτήριο που εξερράγη», «Τα ανήμε­ ρα αγόρια», «Ο Εξολοθρευτής», «Ο τρίτος νους» και στο βιβλίο η «Δουλειά» εκθέτει θεωρητικά τις απόψεις του για τη γλώσσα ακολουθώντας τις θεωρίες του Κορζίμπσκι και διατυπώνει την άποψη ότι η γλώσσα είναι ένας ιός που έχει καταλάβει το ανθρώπινο μυαλό και το κυ­ ριαρχεί εξολοθρεύοντάς το. Το να θεωρηθεί η γλώσσα αντίστοιχο φαινόμενο μ’ έναν ιό, που συγκατοικεί αρμο­ νικά με τον φιλοξενούμενο του οργανισμό, ως ένα ση­ μείο, αλλά και με τη δυνατότητα να τον ελέγχει, συμβα­ δίζει με τις πρόσφατες θεωρίες των μεταστρουχτουραλιστών, από Λέβι-Στρως μέχρι Λακάν, Φουκό και Ντεριντά. Άλλωστε ο Μπάροουζ συνδυάζει τη θεωρία του Ντεριντά για την προτεραιότητα της γραφής στο λόγο, με τη θεωρία της γλώσσας ως παράσιτο στο μυαλό του ανθρώπου, που την υποστήριξαν ο Κορζίμπσκι κι ο ιδρυ­ τής της οργάνωσης της «Επιστημολογίας» Ρον Χάμπαρντ, που ονόμαζε καίριες λέξεις κλειδιά «έγκραμς», δηλαδή εγγράμματα, υπεύθυνες για τον ψυχικό πόνο των ατόμων. Εφάρμοσε όμως τις θεωρίες του για ιδιοτελείς σκοπούς πλουτισμού και ελέγχου, όπως πιο νωρίς με παρόμοιες θεωρίες και μεθόδους ο Γκρουρτζιέφ κι οι οπαδοί του. Ο Μπάροουζ φλέρταρε με αυτές τις ιδέες και τις συμπληρώνει με μια αναγωγή στο παρελθόν, για τη γλώσσα ως όργανο ελέγχου από ένα αριθμητικά πε­ ριορισμένο ιερατείο, στις θεοκρατικές κοινωνίες των Αι­ γυπτίων, των Βαβυλωνίων, των Σουμερίων και των Μά­ για, και θα μπορούσαμε να προσθέσουμε των Ινδιών, με την τάξη των Βραχμάνων, και της Κίνας, με τη μανδαρινική της γραφειοκρατία γύρω απ’ τον αυτοκράτορα. Το

όσο γνωρίζουμε. Την ίδια ιδεολογία, σύμφωνα με τον Καίσαρα, είχαν και οι δρυΐδες ιερείς των Κελτών. Σε μας ο Όμηρος κι ο Ησίοδος, επικοί ποιητές, είναι αυτοί που παρέβησαν το ταμπού και κατέγραψαν τα ποιήματά τους. Η προκατάληψη εναντίον της γραφής επέζησε μέ­ χρι τον Σωκράτη στους πλατωνικούς διαλόγους. Η δι­ καιολογία των δρυΐδων ήταν ότι το ιερό κείμενο έπρεπε κάθε φορά να ενσωματώνεται μ’ ένα φορέα, ένα ζωντα­ νό πνεύμα και να μη μένει νεκρό γράμμα, που θα ενίσχυε την εξουσία του θανάτου. Όπως και να 'χει αυτή η σχέση των πολιτισμών με τη γραφή και τη γλώσσα, είναι φανερό ότι τα γραφικά ση­ μεία, στις θεοκρατικές κοινωνίες, γνωστά μόνο σ’ έναν περιορισμένο κύκλο γραφέων και ιερέων με τη μαγική τους υπόσταση που την υπέθαλπαν οι ιερείς απέναντι στους αγράμματους των τάξεων που εξούσιαζαν, ήταν όργανα ελέγχου και αντικρύζονταν με δέος και υποτα­

γήΕφαρμόζοντας αυτά τα ιστορικά προηγούμενα στη δική μας κοινωνία, ο Μπάροουζ πίστευε ότι οι σημερινές γλώσσες και οι γραφές σε συνδυασμό με τις εικόνες το θέαμα - αποτελούν τη σύγχρονη εκδοχή μιας εξου­ σίας που λειτουργεί μέσα από τα Media, τα οπτικά, τα α­ κουστικά και τα γραπτά, εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία. Τα πανάρχαια ιερογλυφικά έχουν επιστρέψει με άλλο τρόπο και εξουσιάζουν σήμερα τον τρόπο της σκέψης και της διαγωγής των κοινωνιών μας. Οι θεωρίες του Μπάροουζ για τη σημασία της γλώσσας δεν τον εμπόδι­ ζαν να τη μεταχειρίζεται ο ίδιος για να προβάλλει τις ε­ ρωτικές του φαντασιώσεις με κάπως φορτική επανάλη­ ψη. Η μαζική αυτή γραφή, που την αποδίδει σε μηχανι­ κές πηγές τεχνασμάτων, είναι παρ’ όλα αυτά μια υποκει­ μενική θέαση της ζωής, που δεν είναι τόσο μακριά απ’ τις θέσεις άλλων μανιακών συγγραφέων του σεξ σε σχέ­ ση με την εξουσία, όπως ο ντε Σαντ κι ο δικός μας Αντρέας Εμπειρικός. Είναι το υποκειμενικό μέγεθος, η έ­ κταση του φαινομένου που προκαλεί τη διαφορά τους από τα άλλα ερωτογραφήματα που ανήκουν στο ανώνυ­ μο είδος, επώνυμα, ψευδώνυμα ή όχι. Και στις τρεις πε­ ριπτώσεις ακουμπούν σε μια θεωρία. Ο μεν ντε Σαντ σ’ έναν αντίστροφο Διαφωτισμό, ο Εμπειρικός στον Φρόuvr κι ο Μπάροουζ στις θεωρίες περί γραφής και γλώσ­ σας ως όργανα εσωτερικής κι εξωτερικής εξουσίας του Κορζίμπσκι και του ΡονΧάμπαρντ. Μια τέτοια γραφή παραληρηματική, επαναληπτική, μα-

νιακή, επίμονα φαντασιακή καταλαμβάνει όλη τη γλωσ­ σική έκφραση στην επίπεδή της διάσταση. Οι τεχνικές της κειμενοκόλλησης και κειμενοδίπλωσης (cut up, fold

up, mixing) είναι σε κάθε περίπτωση μια πρόκληση απέ­ ναντι στην εξουσία, επειδή αλλάζουν τη σειρά των λέξε­ ων και των φράσεων και παρεμβάλλουν κείμενα σε άλλα κείμενα, έτσι ώστε να μπλοκάρουν τη ροή του νεοκαπι­ ταλιστικού λόγου, είτε είναι αυτός πατρικός είτε μητρι­ κός, απ’ όπου πηγάζουν όλες οι άλλες εξουσίες. Εξ ου κι η σημασία του μύθου του Οιδίποδα όχι μόνο ως σύ­ μπλεγμα φροϋδιανό, αλλά ως διείσδυση στην πρωταρχι­ κή πηγή απ’ όπου διακλαδώνεται και απλώνεται το αό­ ρατο και άλεκτο αυτό εξουσιαστικό δίκτυο του σεξ με τη γλώσσα και το θάνατο. Η καταδυνάστευση του σεξουαλικού πόθου πάνω στα άτομα σε κάθε του ιδιότητα και ποικιλία, κοινωνική και οικονομική, είναι ένα δεδομένο. 'Οτι το φαινόμενο είναι και γυναικείο, όχι μόνο αρσενικό, φανερώνεται στη συγ­ γένεια της γραφής της Κάθυ Άκερ, σαν μια θηλυκή εκ­ δοχή, με τη γραφή του Μπάροουζ. Όσο για τη «λογοκλοπή» και την ιδιοποίηση κειμένων των άλλων, που χρησιμοποιούν κι οι δύο αυτοί συγγραφείς, εκτός από τη σεξουαλική και πολιτική της σημασία (κοινο-ιδιοκτησία των γραπτών και των σεξουαλικών παρτενέρ) αποτε­ λεί, όπως τονίζει ο ζωγράφος και συγγραφέας Λεωνίδας Τσιριγκούλης, και μια «λογοπλοκή». Οι γραφοπλόκοι αυτοί, ο Μπάροουζ και η Άκερ, δεν εί­ ναι μεν οι πρώτοι αλλά είναι οι πιο έντονα υποκειμενικοί και έχουν μια λιγότερο ρομαντική και λυρική γραφή από έναν Κέρουακ, με τη συνειδησιακή ροή του οποίου μοιά­ ζουν, αλλά με πολύ μεγαλύτερη αιχμηρότητα, μέχρι ση­

μείου να γίνονται δυσανάγνωστα τα κείμενά τους, στα ό­ ρια του αφόρητου, εκτός αν βρεθούν αναγνώστες που να μοιράζονται τις ίδιες παρορμήσεις. Με τον τρόπο αυ­ τό η γραφή του Μπάροουζ από αντι-εξουσιαστική γίνεται φορτική η ίδια, δείγμα ενός νέου είδους αντιαισθητισμού, όπου το σημαινόμενο υπερτερεί και υπαγορεύει το ση­ μαίνον. Δηλαδή αντίθετα με τον φορμαλισμό, έχου­ με μια επιβολή του θέματος πάνω στη μορ­ φή. Η ψυχρότητα αυτής της γραφής δεν εί­ ναι διόλου εγγύηση αντικειμενικότητας, αλ­ λά προέρχεται μάλλον από την έλλειψη αν­ θρώπινων συναισθημάτων σ’ ένα κόσμο τό­ σο σκληρό που μόνο μια μηχανή μπορεί να γίνει το σύμβολό της. Η ψυχρότητα του σε­ ξουαλικού πόθου κι η μηχανική του πλευρά δεν έχουν διαφύγει από την προσοχή των μελετητών, αλλά και δεν έχουν διερευνηθεί αρκετά. Είναι εκείνο ακριβώς που διατηρεί αέναη την πορνεία, τις συναντήσεις σε λου­ τρά και στα αποχωρητήρια με αγνώστους, το ανώνυμο σεξ της απρόσωπης παρόρμησης. Με αυ­ τόν τον τρόπο η κάτω όψη της κοινωνίας μας εκτίθεται στη θέα του αναγνώστη. Πώς ο σύγχρονος άνθρωπος αντιμετωπίζει τον εθισμό σαν μια μόνιμη κατάσταση, το λεγόμενο όπιο του λαού, το βλέπουμε απ’ την προσήλω­ ση του μέσου ανθρώπου στην τηλεόραση ή στον κινη­ ματογράφο. Τους ονομάζει ο Μπάροουζ «Εικονικούς ναρκομανείς» («Image Junkies»), που έχουν εθιστεί στις εικόνες. Σύμφωνα με τον Μπάροουζ τα ναρκωτικά παράγουν ει­ κόνες, πράγμα που εξηγεί τη σημερινή τους διάδοση, τουλάχιστον εν μέρει. Ο σύγχρονός μας πολίτης κατα­ ναλώνει τεράστιες ποσότητες εικόνων, τόσο που αν του τις στερήσεις παθαίνει αποτοξινικές αντιδράσεις. Και πάνω σ’ αυτή την κατάσταση ανθεί και θάλλει η διαφήμι­ ση των προϊόντων, ο φαύλος κύκλος της καταναλωτικής μας έξης. Από τον Μπάροουζ, και τους άλλους Μπιτ ποιητές και πεζογράφους, εμπνέεται μια πολύ πιο αισθητικά προσα­ νατολισμένη κίνηση. Η επιστροφή στο σημαίνον από τους γλωσσοκεντρικούς Αμερικανούς, τον Τζον Άσμπερι και τον Κλαρκ Κούλιτζ και τους οπαδούς τους για τους οποίους η γλώσσα φέρνει μέσα της το αίνιγμα της ση­ μασίας - και της α-σημασίας στα όρια της γραφής, όταν αυτή η ίδια υπαγορεύει την παρόρμηση, κι όχι πια το υ­ ποκείμενο, με την υστερική του απόπειρα να κατακτήσει το ποθούμενο με γραπτά, συναισθηματικά και φαντασιακά μέσα.

Πώς οι τάσεις αυτές αμφιταλαντεύονται στη λογοτεχνία και στην τέχνη, το ξέρουμε πια από τις εναλλαγές του κλασικού και του ρομαντικού στο πρόσφατο ακόμα πα­ ρελθόν του 19ου αιώνα. Ο γλωσσοκεντρισμός είναι πε­ ρίπου ο νεοκλασικισμός του ρομαντικού και συμβολικού μοντερνισμού του 20ού αιώνα, εφόσον έθεσε πάλι απ’ έ­ ξω απ’ το υποκείμενο τους κανόνες, όπως έκανε ο διά­ σημος φανατικός νεοκλασικός, ο Μπουαλό, τον 17ο αι­ ώνα. Οι πρόδρομοι, ο Τζόις, η Γκέρτρουντ Στάιν, ο Ζουκόφσκι το δείχνουν καθαρά, με άλλο τρόπο ο καθένας. Αντι­ δρούν κι οι τρεις στον ρομαντικό υποκειμενισμό του Προυστ, στη συναισθηματική νοσταλγία των Πάουντ και Έλιοτ για τον «χαμένο» κλασικισμό και στην κοινωνική «σαπουνόπερα» του Χένρι Τζέιμς, παρ’ όλες τις καταφα­ νείς τους συγγένειες ως μοντερνιστές-συμβολιστές. Ο μεν Τζόις στον «Οδυσσέα» κάνει μια μικρογραφία της ασημαντότητας και στο «Νυχτέρι του Φίνεγκαν» απομυ­ θοποιεί τη γλώσσα ως όργανο διαφάνειας με τη συμπαντιακή του ετυμολογική μέθοδο σμίξης και διαίρεσης των λέξεων, η Στάιν εισάγει την έννοια της ατέλειωτης παραλλαγής κι ο Ζουκόφσκι αντιστρέφει την πλεύση του μοντερνισμού του Πάουντ, αλλάζοντας τις παραμέ­ τρους της γραφής του από πολιτική και κοινωνική άπο­ ψη. (Ο Ζουκόφσκι, αριστερός και εβραίος, σε αντίθεση με τον αντισημιτισμό και τον ελιτισμό του Πάουντ, κατά­ γεται απ’ την πολυφωνία του γκέτο κι εστιάζεται στη γλώσσα την ίδια πέρα απ’ τα ιδεολογήματα). Σύμφωνα με τις κριτικές ο Μπάροουζ μεταχειρίζεται μια τρέχουσα αμερικανική διάλεκτο, μίγμα υπόκοσμου, χιπ και των κύκλων των διανοούμενων που πειραματίζονταν με ναρκωτικά και ψυχοτροπικά φάρμακα, μανιτάρια, υαχέ, μεσκαλίνη κ,τ,λ. Μια διάλεκτος που ήταν υπονομευτι­ κή κι ανατρεπτική κι αποτελούσε αυτή καθ’ εαυτή μια κριτική του κοινωνικού, πολιτικού και ακαδημαϊκού κατε­ στημένου και μάλιστα έτσι αποδομημένη, εξαρθρωμένη κι ανακατεμένη εξπρεσσιονιστικά. Όταν διάβαζε τα κεί­ μενά του ακουγόταν ο ρυθμός στη ροή του λόγου, πράγμα που ίσως μένει και στον αναγνώστη του, αφού κλείσει το βιβλίο. Την ίδια λειτουργία θα είχαν και οι πα­ ράλογες φραστικές ανατροπές της έννοιας στα κείμενα της «Υψικαμίνου» του Ανδρέα Εμπειρικού, ως μια πρω­ τοφανής κι ανεπανάληπτη μέχρι στιγμής εξερεύνηση του εσωτερικού χώρου των γλωσσικών δυνατοτήτων. Ο Μπάροουζ θεωρείται από μερικούς, όπως γράφει ο Τζακ Κέρουακ, ο μεγαλύτερος σατιρικός απ’ τον καιρό του Σουίφτ. Δυσκολεύομαι να το παραδεχτώ, γιατί το χιούμορ του είναι τόσο εσωτερικό κι αμερικανικό, που γί­ νεται κατανοητό μόνο απ’ αυτούς που έχουν μια πείρα α­ πό πρώτο χέρι με τα πρόσωπα που περιγράφει. Υπάρ­

χουν όμως κι άλλες παράμετροι, παρωδίες επιστημονι­ κής φαντασίας, ανάμικτες με σκηνές από αστυνομικές ταινίες ή βιβλία. Αυτά όμως πάλι απευθύνονται σ’ ένα πε­ ριορισμένο κοινό που διαβάζει τέτοια βιβλία, ασφαλώς αρκετά εκτεταμένο, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι θα κατα­ λάβει τι εννοεί κάθε στιγμή ένας τέτοιος αναγνώστης. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι με τα πρωτοποριακά του πειράματα και την ανάμιξή του σε ανορθόδοξους δρό­ μους εμπειρίας (άφησε ανοιχτό το θέμα αν σκότωσε τη γυναίκα του θεληματικά ή ήταν ατύχημα) καλλιεργούσε τη φήμη του ως ακραία προσωπικότητα των γραμμάτων και του βιώματος, πάντοτε στα όρια της παράβασης. Σ’ αυτό, επειδή υποβάθμισε τον προσωπικό παράγοντα υ­ πέρ μιας απρόσωπης και μηχανικής δημιουργίας, έμοια­ ζε με τον Μαρσέλ Ντουσάν, ως πνεύμα κι ως παρουσία. Ο δίκοπος τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζε τους φί­ λους του, τους Μπιτ, έμοιαζε με τη στάση του νταντάίστή Ντουσάν απέναντι στους υπερρεαλιστές. Κι οι δύο είχαν προσωπικά μια πολύ φιλική στάση γενικά απέναντι σε γνωστούς, συνεργάτες και θαυμαστές που διέψευδε την απολυτότητά τους σε άλλα θέματα. Μου αφιέρωσε πολύ φιλικά ένα βιβλίο του, σε ανάμνηση των ημερών του Παρισιού, στο Μπέρκλεϊ, σε μια βιβλιοπαρουσίαση. Γνώρισα τον Μπάροουζ στο Παρίσι στα τέλη της δεκαε­ τίας του 1950. Ένας ζωγράφος, ο Γκι Χαρλόφ, είχε μια έκθεση σε μια φιλική γκαλερί και θα γράφαμε γι’ αυτόν ο Μπάροουζ κι εγώ. Μετά την έκθεση ήρθαν μ’ ένα φίλο του Μπάροουζ και φάγανε στο διαμέρισμα όπου έμενα.

0 Μπάροουζ, μόλις μπήκε, ζήτησε ένα τραπεζάκι κι άρ­ χισε να στρίβει τσιγάρα με μαριχουάνα. Μετά το φαΐ ξα­ νά το ίδιο. Με κοίταζε και μου περιέγραφε κάποια έντο­ μα στη ζούγκλα όπου είχε πάει σε αναζήτηση του υαχέ και των Ινδιάνων που το χρησιμοποιούσαν. Αισθάνθηκα για μια στιγμή ότι ήμουνα ένα από τα έντομα αυτά που περιέγραφε. Στο μεταξύ ο Χαρλόφ κι ο φίλος του Μπά­ ροουζ, τελείως φτιαγμένοι, έβλεπαν δράκους στο χαλί. Μετά από λίγες εβδομάδες είχα προσκληθεί σ’ ένα άλλο πάρτυ. Η ατμόσφαιρα, με πεντέξι άλλους, έμοιαζε ψυ­ χρή. Κάποιος έβγαλε ένα τσιγαράκι από την τσέπη του και το πρόσφερε. Ο Μπάροουζ με απαράμιλλη ψυχρό­ τητα απάντησε: «Δεν το αγγίζω αυτό το πράμα, μού ‘δί­ νε πονοκεφάλους». Το χιούμορ του ήταν ξερό και δίκο­ πο μαχαίρι. Όταν τον συνάντησα την πρώτη φορά στο μπαρ με τον Χαρλόφ, ντυμένο στην τρίχα, με κοστούμι, γραβάτα, καμπαρντίνα, με ρεπούμπλικα, έμοιαζε με τους γκάγκστερς του 1920-30 ή μ’ έναν αστυνομικό με πολιτική αμφίεση, που ήταν περίπου το ίδιο. Του είπα ότι μ’ άρεσαν οι Μπιτ, ο Γκίνσμπεργκ κι ο Κέρουακ για τον ενθουσιασμό τους. «Ενθουσιασμός», απάντησε, «δεν βλέπω για τι πράμα!» CUT.

Ο Ου. Σ. ίϋπόροουζ κοιοΠι. Κρόνενμπεργκ γιατην κινηματογραφική μεταφορά του βιβίΐίου «Γυμνά Γεύμα»

______απόδοση"______ Γιώργος Αλ€ξόπουλος

Το 1991 ο γνωστός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ μετέφερε στον κινηματογράφο το «cult», όπως αποκαλείται συχνά, μυθιστόρημα του Ουίλιαμ Μπάροουζ «Γψνό Γεύμα». Ένα βιβλίο με αντικινημστογραφική, από πολλές απόψεις, δομή και περιεχόμενο. Τα δύο κείμενα που ακολουθούν αποτυπώνουν την προσωπική αγωνία του συγγραφέα από τη μια πλευρά και του σκηνοθέτη από την άλλη, για το όλο εγχείρημα και, κυρίως, για τη συγγραφή του σεναρίου. Αποτελούν ακόμη ένα είδος μαρτυρίας και χρονικού της μεταφοράς ενός θρυλικού βιβλίου στη μεγάλη οθόνη.* * Από το βιβλίο: «Everything is permitted: The Making of Naked Lunch» Ed. by Ira Silverberg, London, Harper Collins, 1992

-0 2 ®

Ουίϋιαμ Σ. ΙΏπάροουζ

Τ

ο 1954 βρισκόμουν στην Ταγ-

γέρη, αλληλογραφούσα με τους φίλους μου 'Αλεν Γκίνσμπεργκ και Τζακ Κέρουακ και προσπαθούσα να δουλέψω πάνω στο τρίτο μου μυθιστόρημα. Το πρώτο, το «Junky», είχε εκδοθεί πριν από ένα χρόνο και το δεύ­ τερο, το «Queer» (Αδελφή), το ’χα βάλει στην άκρη καθώς θεωρού­ σα ότι δεν ήταν δυνατό να εκδοθεί. Εκείνη την περίοδο δεν φα­ νταζόμουν ότι το μυθιστόρημα που έγραφα, που τότε έφερε τον τίτλο «Interzone», θα κυκλοφορού­ σε ποτέ, πολύ περισσότερο δε, μου ήταν αδύνατο να φανταστώ ότι θα το μετέφερε στον κινηματο­ γράφο ένας φημισμένος σκηνοθέτης 35 περίπου χρόνια αργότερα. Αυτά όμως συμβαίνουν όταν ζει κανείς πολύ. Δεν είναι παράξενη η ζωή; «Αντιμετωπίζω πολύ σοβαρές δυσκολίες με το μυθιστό­ ρημά μου. Στο λέω, η φόρμα του μυθιστορήματος είναι ε­ ντελώς ανεπαρκής για να μπορέσω να εκφράσω όλα όσα έχω να πω» (Γράμμα στονΤζ. Κέρουακ, 18.8.1954). Τελι­ κά, όμως, το «Γυμνό Γεύμα» εκδόθηκε το 1959 στο Παρί­ σι και λίγα χρόνια αργότερα στη Βρετανία και τις ΗΠΑ και τώρα εκδίδεται σε 16 γλώσσες. Το να ισχυριστεί κανείς ότι το μυθιστόρημα αυτό δεν εί­ ναι ό,τι καλύτερο για να μεταφερθεί στον κινηματογρά­ φο είναι μια πολύ επιεικής έκφραση: έχει πολλούς χαρα­ κτήρες, από τους οποίους ελάχιστοι είναι αυτοί που α­ ναπτύσσονται πέρα από την αρχική τους εμφάνιση- δια­ δραματίζεται σε διάφορες πόλεις ανάτον κόσμο· αποτελείται από πολλές μικρές, αποσπασματικές, καλειδοσκο­ πικές σκηνές- και απουσιάζει εντελώς η παραδοσιακή α­ φηγηματική γραμμή. Είναι ένα μυθιστόρημα με πολλές συζητήσεις και ο κανόνας στον κινηματογράφο είναι ότι οι εικόνες κινούνται, ενώ υπάρχει ελάχιστη συζήτηση. Ωστόσο, το 1970, όταν ζούσα στο Λονδίνο, δύο από τους πιο κοντινούς μου φίλους, ο μακαρίτης Μπράιον Γκάισιν και ο Άντονυ Μπαλτς έκαναν κάποιες προσπά­ θειες για να μεταφερθεί το βιβλίο στον κινηματογράφο. Με τον Μπράιον και τον Άντονυ είχαμε κάνει μερικά πει­ ραματικά έργα μικρού μήκους, μερικά από τα οποία ή­ ταν τα «Towers Open Fire» και «Cut-Ups». Ο Μπράιον έ­

γραψε ένα σενάριο για το «Γυμνό Γεύμα» που είχε χαρα­ κτήρα μπουρλέσκ, περιλάμβανε σειρά από τραγούδια στο ύφος της μιούζικ-χολ κωμωδίας, τα οποία είχε συν­ θέσει ο ίδιος. Ύστερα από τέσσερα χρόνια προσπαθει­ ών που δεν έβγαζαν πουθενά, το όλο σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Το 1979 ο Φρανκ Ζάππα μού πρότεινε ένα offBroadway μιούζικαλ βασισμένο στο «Γυμνό Γεύμα». Μου έκανε - κι ακόμα μου κάνει - ιδιαίτερη εντύπωση η ιδέα αυτή, η οποία όμως δεν ήταν γραφτό να υλοποιηθεί. Στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 άκουσα ότι ο Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ ενδιαφερόταν για το «Γυμνό Γεύμα». Δεν είμαι φανατικός κινηματογραφόφιλος κι έτσι δεν γνώρι­ ζα το έργο του - αλλά καθώς άρχισα να παίρνω πληρο­ φορίες για τις ταινίες του, άρχισα να καταλαβαίνω την έλξη που τον διακατείχε προς το μυθιστόρημά μου, κα­ θώς επίσης να εκτιμώ τις σημαντικές του επιτυχίες ως κινηματογραφιστή. Τον Φεβρουάριο του 1984 σ υ ν α σ ­ θήκαμε για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη και εντυπωσιά­ στηκα από τις ιδέες του Ντέιβιντ για το όλο σχέδιο. Επίσης, ανακουφίστηκα που ο Ντέιβιντ δεν μου ζήτησε να συν-γράψω το σενάριο, καθώς είμαι βέβαιος ότι δεν θα είχα ιδέα πώς να το κάνω. Οι συγγραφείς έχουν την τάση να πιστεύουν ότι μπορούν να γράψουν ένα σενά­ ριο για τον κινηματογράφο, δίχως όμως να συνειδητο­ ποιούν ότι τα κινηματογραφικά σενάρια δεν προορίζο­ νται για να διαβάζονται, αλλά για να τα χρησιμοποιούν ηθοποιοί και για να μετατρέπονται σε εικόνες. Αφού πά­ σχισα πολύ μέχρι να βρω άκρη με το «The Last Words of

Dutch Schultz», είχα, τουλάχιστον, πάρει το μάθημά μου. Τον Ιανουάριο του 1985 ο Τζέρεμι Τόμας (σ.σ. παραγω­ γός της ταινίας) οργάνωσε ένα ταξίδι στην Ταγγέρη μαζί με τον Ντέιβιντ, το συνεργάτη του Ηρακλή Μπέλβιλ και τον γραμματέα μου Τζέιμς Γκράουερχολτζ. Είχα να πάω στην Ταγγέρη από το 1972, ενώ ο Ντέιβιντ πήγαινε εκεί για πρώτη φορά. Μόλις που μπορούσα να αναγνωρίσω την πόλη - το μπαρ «Παρέιντ» ήταν κλειστό, και πέρα α­ πό τον παλιό μου φίλο Πολ Μπόουλς, δεν υπήρχε σχε­ δόν κανένας απ’ όλους όσοι βρίσκονταν εκεί στα τέλη της δεκαετίας του ‘50. Αλλά για τον Ντέιβιντ αρκετή από τη μαγεία, που είχε το τοπίο εκείνη την εποχή, είχε απομείνει έτσι ώστε να σχηματίσει κάποιες εντυπώσεις οι ο­ ποίες θα είχαν μια διάρκεια. Πρωτοδιάβασα το σενάριο του Ντέιβιντ γύρω στα Χρι­ στούγεννα του 1989. Η άμεση αντίδρασή μου ήταν ότι είχε δημιουργήσει ένα εξαιρετικό θρίλερ από τα εντε­ λώς διαφορετικά μεταξύ τους στοιχεία του μυθιστορή­ ματος, επιλέγοντας μερικά μέρη και αφήνοντας άλλα έξω, και χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από άλλα μου βιβλία, το «Exterminator!» (Απολυμαντής!) και το «Αδελ­ φή». Υποτίθεται ότι μυθιστόρημα και κινηματογράφος είναι δύο εντελώς διαφορετικά μέσα, ειδικά στην περί­ πτωση ενός μυθιστορήματος όπως αυτό, που δεν έχει καμιά προφανή κινηματογραφική δομή. Αισθάνθηκα και ακόμα έτσι νιώθω, ότι το σενάριο του Ντέιβιντ είναι πολύ αληθινό προς τη Μούσα του ως κινηματογραφιστή, ιδι­ αίτερα συνεπές ως προς το υψηλό επίπεδο δεξιοτεχνίας για την οποία είναι γνωστός, και, γενικά, είναι μια σε πο­ λύ μεγάλο βαθμό ορθή ερμηνεία του μυθιστορήματος και του ημι-αυτοβιογραφικού, αλλά φανταστικού, πρω­ ταγωνιστή «ΜπιλΛη». [...] Όπως ήταν φυσικό, τρομοκρατήθηκα όταν είδα τις σκη­ νές που είχε γράψει ο Ντέιβιντ, στις οποίες ο «Μπιλ Λη» πυροβολεί τη γυναίκα του «Τζόαν»· αλλά, κατά βάθος, σκέφτομαι ότι στο σενάριό του οι σκηνές αυτές διαφέ­ ρουν σε τέτοιο βαθμό από εκείνα τα τραγικά και οδυνη­ ρά γεγονότα της ζωής μου, από τα οποία άντλησε την έ­ μπνευσή του, που κανένας σκεπτόμενος άνθρωπος δεν θα τις μπερδέψει με τα πραγματικά γεγονότα. Συμβιβά­ στηκα με την ιδέα ότι πρέπει, όπως λένε, να «εμπιστευ­ τώ το σκηνοθέτη». Για λόγους τους οποίους ο Ντέιβιντ γνωρίζει καλύτερα, η ομοφυλοφιλία του «Λη» αντιμετωπίστηκε ως ένα μάλ­ λον ατυχές συμβάν που προκύπτει μέσα από τις κατα­ στάσεις και την πλοκή της ταινίας παρά ως ένα εσωτερι­ κό χαρακτηριστικό του ήρωα. Δεν γνωρίζω αν αυτό ο­ φείλεται στο ότι ο Ντέιβιντ είναι ετεροφυλόφιλος ή στην πεποίθησή του σχετικά με όλα όσα ισχύουν στη δημι­ ουργία και την προώθηση μιας ταινίας που κοστίζει πολ­

8<μα του μήτ

λά εκατομμύρια, ή σε άλλους παράγοντες. Μάλλον, ως καλλιτέχνης, δεν βρήκε αυτό το συγκεκριμένο χαρακτη­ ριστικό του «Λη» σημαντικό για την ιστορία που επιθυ­ μούσε να αφηγηθεί στην ταινία. Η ιδέα του Ντέιβιντ να αντικαταστήσει τα αληθινά, και μάλλον κοινότοπα, ναρκωτικά, όπως η ηρωίνη και η μα­ ριχουάνα, με φανταστικά - όπως τη σκόνη του εντομοκτόνου, το μαύρο κρέας, το χυμό των Mugwump - είναι κάτι το αριστουργηματικό. Μια από τις κεντρικές ιδέες του μυθιστορήματος είναι ότι η εξάρτηση μπορεί να εί­ ναι κάτι το μεταφορικό' και με ποιο καλύτερο τρόπο θα μπορούσε να εκφράσει αυτήν την ιδέα παρά μέσα από την αποφυγή αναφορών σε φυσικές ναρκωτικές ουσίες; Είναι προφανές ότι αυτό που απασχολούσε τον Ντέιβιντ ήταν η ιδέα ότι ο πρωταγωνιστής ανακαλύπτει ότι είναι πράκτορας ή όργανο δυνάμεων των οποίων η ταυτότη­ τα και οι σκοποί δεν είναι καθόλου ξεκάθαροι. Ο κλιμα­ κωτός εθισμός του «Λη» σε αυτές τις φανταστικές ου­ σίες είναι μονάχα ένα μέρος από μια μεγαλύτερη ιστο­ ρία (scenario) στην οποία βρίσκεται, παρά τη θέλησή του και δίχως να το έχει καλοσκεφτεί, στρατολογημένος από αυτές τις αόρατες δυνάμεις. [...] Κάποτε ρώτησαν τον Ρέιμοντ Τσάντλερ: «Πώς αισθάνε­ στε για ό,τι έχει κάνει το Χόλιγουντ στα μυθιστορήματά σας;». Λένε πως απάντησε: «Μα το Χόλιγουντ δεν τους έ­ χει κάνει τίποτα. Βρίσκονται πάντα εκεί, στα ράφια των βιβλιοθηκών»... Πιστεύω ότι το «Γυμνό Γεύμα» είναι μια τολμηρή και φιλόδοξη προσπάθεια... Σεπτέμβριος 1991

Ο Πίτίρ OutAtp ως Ουίλιαμ Λη στην ταινία «Γυμνό Γΐύμα»

ήπιος είχα καταληφθεί από το πνεύμα γραφής του Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ; Αρχικά στο αεροπλά­ νο που με πήγαινε στο Λονδίνο και αργότερα στο νοικιασμένο σπίτι στο Σαιντ Τζονς Γουντ, έπιανα τον εαυτό μου να κακαρίζει σαν δαιμονισμένος πάνω σε έναν παράλογο και σκοτεινό διάλογο που μόλις είχα γράψει, διάλογο τον οποίο ήξερα ότι πιθανώς να είχε ή­ δη γράψει ο Μπάροουζ δίχως να το γνωρίζω. Ή ότι θα μπορούσε να έχει γραφεί από τον Μπάροουζ ή ότι ο Μπάροουζ θα τον έγραφε στο μέλλον. Πέρασα σχεδόν τρεις μήνες σε εκείνο το μεγάλο, άδειο σπίτι παίζοντας το ρόλο ενός ψυχοθεραπευτή με μανιακές δολοφονικές τάσεις (serial killing) για την ταινία του Κλάιβ Μπάρκερ «Nightbreed», και ήταν το πιο κοντινό πράγμα στην «αυ­ τόματη γραφή» που έχω ποτέ δοκιμάσει. Μέσα στο ντελίριό μου σκέφτηκα ότι αν πέθαινε ο Μπάροουζ ενώ εγώ έγραφα το σενάριο για το «Γυμνό Γεύμα», θα συνέχιζα να γράφω πέρα από το σενάριο, απλά θα έγραφα το ε­ πόμενο βιβλίο του Μπάροουζ γι’ αυτόν, τα επόμενα βι­ βλία του... Μια έπαρση, η οποία, μέσα στην ντροπή και την ανακού­ φισή μου, δεν ήταν τίποτα περισσότερο παρά μονάχα έ­ παρση. Διότι ο Μπάροουζ έγραφε τότε πράγματα που μόλις μπορούσα να φανταστώ, πολύ δε περισσότερο να προσδοκώ, ή να δημιουργήσω εγώ ο ίδιος' και παγιδευ­ όμουν σε μια αλλόκοτη διαστρέβλωση του χρόνου κά­ που στη δεκαετία του ‘50, ετοιμάζοντας ένα νέο/παλιό γυμνό γεύμα για τον κινηματογράφο. Έπειτα ήταν και οι διαφορές: ανάμεσα στη γραπτή λέξη και τις κινούμενες εικόνες, ανάμεσα στον Μπάροουζ και μένα, την ομοφυ­ λοφιλία και την ετεροφυλοφιλία, τη δεκαετία του ‘50 και του ‘90, ανάμεσα στους Αμερικανούς και τους Κανα­ δούς. Ο Τζέρεμι Τόμας κι εγώ συναντηθήκαμε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο το 1984 όπου είχε φέρει την ταινία του Στήβεν Φρίαρς «Το καρφί» (The Hit). «Έχω ακούσει ότι θες να κάνεις ταινία το Γυμνό Γζύμα», μου εί­ πε. «Ναι, μάλλον, έτσι είπα σε έναν τύπο που μου έπαιρ­ νε συνέντευξη κάποτε. Εξεπλάγην με τον εαυτό μου ό­ ταν τον άκουσα να το λέει». «Είναι μια ταινία στην οποία θέλω να είμαι ο παραγωγός όσο τίποτ’ άλλο. Γνωρίζεις τον Μπάροουζ; Γιατί δεν πάμε μαζί στην Ταγγέρη και να το συζητήσουμε;». Πήγαμε όλοι μαζί στην Ταγγέρη, περπατήσαμε στους δρόμους της με τον Μπάροουζ, συναντήσαμε τα ζωντα­ νά απομεινάρια του παρελθόντος του (αυτή ήταν η δική μας, γεμάτη προκατάληψη, εντύπωση), τους ανθρώ­ πους που έχουν ακάματο πανδοχείο «Ταγγέρη», τον

Αμερικανό συγγραφέα Πολ Μπόουλς, έναν Μαροκινό που αναγνώρισε τον Μπάροουζ και που παραλίγο να πέ­ σει για να καταφέρει να τον χαιρετήσει. Ήταν εννιά χρονώ όταν τον είδε για τελευταία φορά και είπε ότι ο Μπά­ ροουζ δεν είχε αλλάξει καθόλου εκτός από το ότι τώρα περπατούσε με μπαστούνι. Πήγα στα εβδομηκοστά γενέθλια του Μπάροουζ στη Νέα Υόρκη, ένα κοσμικό γεγονός στο Λάιμλάίτ. Πήγα και στα λιγότερο κοσμικά γενέθλια των 75 χρόνων του στο σπίτι του στο Λόρενς του Κάνσας. Πέντε χρόνια εί­ χαν περάσει και ακόμα δεν είχα γράψει το σενάριο. Μάλλον φοβόμουν να το κάνω. Ήταν ένα βιβλίο που θε­ ωρούνταν από όλους, συμπεριλαμβανομένου και εμένα, αδύνατο να μεταφραστεί στην οθόνη. Ίσως η λέξη-κλειδί να ήταν «μετάφραση». Ναι: ήμουν αρκετά αλαζόνας για να είμαι ένας απλός μεταφραστής. Δεν γεννήθηκα μεταφραστής. Τι έκανα, λοιπόν, με το βιβλίο του Μπάρο­ ουζ; θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος. Εγώ σίγουρα ρώτησα. Καθώς τα χρόνια περνούσαν, έ­ κανα στον Μπάροουζ πολλές ερωτήσεις που δύσκολα θα έκανε ένας μεταφραστής. Τον ρώτησα για τις σκέ­ ψεις του για τον κίνδυνο που ενυπάρχει στο θάνατο και στο πέρασμα σε μια άλλη ζωή («Θα μπορούσες να κατα­ λήξεις σε λάθος εταιρία» - λέει ο Μπάροουζ). Για την εμ­ μονή του στις εικόνες με έντομα, όλες αρνητικές, όπως «Τα σαν εντόμου νεκρά μάτια του ναύτη» (σσ. φράση α­ πό το βιβλίο) («Τέλος πάντων, οι πεταλούδες καλές εί­ ναι»), Για την ταύτιση τέχνης και ζωής. Και μήπως θα εί­ χε πρόβλημα αν, κατά κάποιο τρόπο, πρόδιδα τη σεξου­ αλική του φύση, αφού η δική μου είναι τόσο διαφορετι­ κή; Δεν έπιασα τον εαυτό μου να τον ρωτά τι είδους ταινία πίστευε ότι έπρεπε να κάνω από το βιβλίο του. Έτσι κι αλλιώς, δεν ήταν κινηματογραφιστής, αλλά ο Πάπας της Interzone. Ήθελα να ευλογήσει την προσπάθεια, να ευ­ λογήσει το σκάφος που ήταν έτοιμο να αναχωρήσει για το επικίνδυνο ταξίδι, να ευλογήσει την (μάλλον ανίερη) μίξη της τέχνης του με τη δική μου. Ήθελα να αυτοτιμωρηθώ πριν κάνω την αμαρτία. [...] Τελικά, ύστερα από μερικά χρόνια, με κατέλαβε ειρηνικά το πνεύμα, όχι το κακό, άσχημο πνεύμα που μπορεί να σε καταλάβει πριν το πάρεις είδηση, αλλά το δηκτικά παιχνιδιάρικο, το επιφυλακτικά παθιασμένο, το αστείο, το τραγικό, το κοσμικό πνεύμα γραφής του Μπάροουζ' και τότε δίχως καθόλου προβλήματα και δίχως καλά κα­ λά να το συνειδητοποιήσω, έγραψα το σενάριο του «Γυμνού Γεύματος». Μετά είχα να κάνω την ταινία... Αύγουστος 1991

Χύτης Τριαντάφυλλου

William Burroughs πέθανε όταν είχα αρχίσει να πι­ στεύω πως είναι αθάνατος, σαν το γουπ, το παρά­ ξενο ζωάκι σ’ εκείνο το διήγημα του Philip Dick. Κι αφού έζησε τόσο πολύ, αψηφώντας τις στατιστικές και τα ατυχήματα, έγινε porte-parole μιας γενιάς που δεν ήθελε να μπει στο Σύστημα. Το Σύστημα, ο Έλεγ­ χος, η Εξουσία ήταν μερικές από τις έμμονες ιδέες του Burroughs: είχε κι άλλες, πολλές. Έτσι, ενέπνευσε ένα ευρύ φάσμα ανθρώπων: junkies που πίστευαν πως οι ε­ νέσεις τούς ωφελούν, καλλιτέχνες που ευαγγελίζονταν το τέλος του δυτικού πολιτισμού, στοχαστές που υπονό­ μευαν την ορθολογιστική σκέψη. Τους ενέπνευσε και τους επηρέασε, τους έδωσε πίστη σ’ έναν εκρηκτικό τρόπο ζωής, άφοβο, αχόρταγο, συχνά χωρίς αρχές, ή με αρχές αλληλοαναιρούμενες. Και καθώς οι μπήτνικς πέθαιναν, παντρεύονταν ή έβρισκαν τη μακαριότητα στις ανατολικές θρησκείες, ο Burroughs δάνεισε στο ροκ - στο «εναλλακτικό ροκ» - τη φωνή του, τις λέξεις

0

και τις εικόνες του, που ήταν, εν τελεί, το αυθεντικό heavy metal. Συνεργάστηκε σε πάνω από πενήντα δίσκους μερικοί α­ πό τους οποίους είναι LP κι άλλοι 12ιντσοι, μερικοί απο­ τελούν απλές αναγνώσεις έργων του κι άλλοι μουσικά έργα όπου ο Burroughs παίζει ηχητικό ρόλο: από το Call Me Burroughs και το All’s Smile της δεκαετίας του ‘60 μέχρι το Triple Echo των Soft Machine (1977) - συγκρό­ τημα που ονομάστηκε έτσι από το ομώνυμο μυθιστόρη­ μά του τού 1961 - μέχρι το William S. Burroughs & Kurt Cobain (The «Priest» They Called Him) (1993). Οι περισ­ σό τερ οι καλλιτέχνες που ηχογράφησαν με τον Burroughs ανήκαν στη σκηνή της Νέας Υόρκης: αν και από το 1981 είχε εγκατασταθεί στο Λόρενς του Κάνσας, η Νέα Υόρκη παρέμεινε για τον Burroughs το σημείο α­ ναφοράς της «ναρκομανίας», της λογοτεχνίας, της ομο­ φυλοφιλίας και του θεάματος. Τα τελευταία χρόνια, την εποχή που έγραφε τις «Πόλεις της κόκκινης νύχτας», το «The Place of Dead Roads», το «Αδερφή» και τα «Δυπκά τοπία», ο Burroughs ηχογράφησε απαγγελίες του με τη Laurie Anderson, την Patti Smith, τον Frank Zappa, με διάφορους μπήτνικς ποιητές όπως ο Peter Orlovsky και με άλλους άτυπους ηγέτες της αντι-κουλτούρας όπως ο Timothy Leary. Οι ηχογραφήσεις του Burroughs ήταν επίσης μια από­ πειρα αιωνιότητας: στις αρχές του 70 ο Walter Becker κι ο Donald Fagen ονόμασαν το συγκρότημά τους Steely Dan από το ντίλντο του «Γυμνού γεύματος», ενώ το 1974 ο Burroughs βρέθηκε μαζί με του ς Master Musicians of Jajouka σε δίσκο της Gene Records. To 1983 «εμφανίστηκε» σε LP με τη Lydia Lunch, μια μάλ­ λον κραυγαλέα (στην κυριολεξία) πανκ καλλιτέχνιδα, τον Richard Hell - συγγραφέα του «Go Now» - και τον Jim Carroll, συγγραφέα των «Basketball Diaries». Ο δίσκος είχε τίτλο Better a New Demon than a New God και μου φαίνεται ο πιο χαρακτηριστικός της Blank Generation: μια παρέα από junkies που επέζησαν στα βάθη της Νέ­ ας Υόρκης. Η συνεργασία του Burroughs με τη Laurie Anderson ήταν πιθανότατα η πιο συστηματική: η Laurie Anderson ενδιαφερόταν για τον Burroughs πέρα από την πλευρά που τον ένωνε με τους Voidoids και τον Richard Hell. Έτσι, προέκυψε το «Sharkey’s Night» στο M ister Heartbreak (1984) και οι αναφορές στον Burroughs στο Home of the Brave (1986). Παράλληλα, ο Burroughs πήρε μέρος στη συλλογή The Industrial Records Story (1984) μαζί με τους αναπόφευκτους καλ­ λιτέχνες της εταιρείας Industrial: τους Throbbing Gristle, τους Cabaret Voltaire, την Elisabeth Welch.

To 1985 βρέθηκε να μιλάει με βραχνή φωνή στο LP A Diamond Hidden In the Mouth Of A Corpse μαζί με τους

Husker Du, το γκρουπ του John Giorno, την Diamanda Galas, τους Sonic Youth, ενώ ακολούθησαν δύο θεωρη­ τικά «προσωπκοί» δίσκοι με αποσπάσματα κειμένων του. Στο Smack the Crack του 1987 ο Burroughs αποτελεί μέ­ ρος μιας «επαναστατικής» - για την εποχή - παρέας: εί­ ναι μεταξύ άλλων, ο Tom Waits, οι Butthole Surfers, οι Einsturzende Neubauten, η Diamanda Galas, o Nick Cave. To 1987, ακόμα κι o Jacques Derrida ηχογράφησε τη φωνή του σε δίσκο (Minutes LTM V.'XVj μαζί με τον Burroughs και τους Monochrome Set, ένα συγκρότημα που είχε τότε πολλές προοπτικές (μετά το LP Eligible Bachelors). Μεσολάβησαν δύο ακόμα δίσκοι κι έπειτα ο Burroughs εμφανίστηκε μαζί με τη Debbie Harry και τον David Byr­ ne στο Like a Girl, I Want You to Keep Coming: ήταν μια καλή στιγμή, όπως είναι όλες οι στιγμές δίπλα στη Debbie Harry, ακόμα κι αν στο φόντο παίζουν οι New Order και οι Live Skull. Αποσπάσματα από έργα του Burroughs ακούστηκαν και σ’ άλλα LP, όπως το Seven Souls των Material, ενώ ο Burroughs διάβασε κομμάτια με μουσική Sonic Youth και John Cale στο Dead City Radio (1990). Στην αρχή της δεκαετίας του ‘90 ο Burroughs δάνειζε τη φωνή του, τους αφορισμούς του και πολλά cut-ups σε συγκροτήματα όπως οι Ministry και οι Jesus & Mary Chain, ενώ η τελευταία του συνεργασία ήταν με τον Tom Waits στο θεατρικό The Black Rider (1993), όπου ο Burroughs τραγουδούσε «Ύ Ain’t No Sin». Την ίδια χρο­ νιά πήρε μέρος στο δίσκο των Disposable Heroes of Hiphoprisy, ένα συγκρότημα hip-hop: προφανώς πρό­ κειται για τον μοναδικό συγγραφέα που βρήκε απόλαυ­ ση και νόημα τόσο σε αντεργκράουντ μπάντες όπως οι Psychic TV και οι Sex Gang Children, όσο και στο νεοϋορκέζικο hardcore και στους συνθέτες της πρωτοπο­ ρίας όπως ο John Cage. Σε μια σειρά LP της δεκαετίας του ‘80 και του ‘90 το ό­ νομα του Burroughs αποτελεί μια αμφισημία, αν όχι κάτι ηθελημένα βαρύγδουπο: στο Big Hard Disk Vol 2, «συμ­ βουλεύει τους νέους» ανάμεσα σ’ ένα κομμάτι της Grace Jones κι ένα των Yello, ενώ σ’ ένα έργο του Keith LeBlanc που δεν κυκλοφόρησε ποτέ, κατακεραυνώνει τον Τζορτζ Μπους, τη Νέα Τάξη Πραγμάτων, την τηλεό­ ραση. Οι καλλιτέχνες του ροκ μοιάζουν να κάνουν cut-ups με τα κείμενα και τη φωνή του Burroughs: ο Burroughs κατακερματίζεται πάνω στο βινύλιο όπως πάνω στο χαρτί και καθρεφτίζεται πάνω στο CD. Σημ.: Γία λεπτομερή δισκογραφία του WSB βλ. στο website http:llbong.comlwsblwsbrecs.html, όπου όμως υπάρχουν αρκε­ τές ανακρίβειες.

WILLIAM BURROUGHS

THENAKEDLUNCH ypALADINL

Ζώτης Τριαντάφυλλου

o 1985 o Burroughs ηχογράφησε ένα δίσκο με τον Gus van Sant με τίτλο The Elvis of Letters την ίδια χρονιά εμφανίστηκε στο ντοκυμαντέρ Kerouac (σε σκηνοθεσία Joyce Johnson) μαζί με τον Ferlinghetti και τον Ginsberg. To Kerouac δεν ή­ ταν η πρώτη του κινηματογραφική εμπειρία: από τα μέσα της δεκαετίας του ‘60 συνεργαζόταν με τον Brion Gysin και τον Anthony Balch σε «πειραματικές» ταινίες, συχνά φτιαγμένες με την τεχνική του cut-up. Το 1966 ο Conrad Rooks γύρισε το Chappaqua, ό­ που ο Burroughs υποδυόταν τον Opium Jones, ενώ εμφ ανίζονταν επίσης ο Allen Ginsberg και ο Ravi Sankar: στα δύο soundtracks που προέκυψαν από το Chappaqua, ακο ύγεται η φωνή του Burroughs σπηλαιώδης, μεγαλειώδης, αλλά συγκεχυμένη. Το 1984, ο Howard Brooks σκηνοθέτησε ένα ντοκυμα­ ντέρ για τον Burroughs, με συνεντεύξεις, αποσπά­ σματα τα ιν ιώ ν και μεγάλο μέρος τη ς εκπομπής Saturday N ight Live όπου ήταν προσκεκλημένος.

T

θέμα του μήνα

-Ή©®

Ακολούθησε η ταινία της Laurie Anderson Home of the Brave καθώς κι ένα ντοκυμαντέρ με τίτλ ο The Beat Generation - An American Dream. Ήδη, στα τ έ ­ λη της δεκαετίας του ‘80, ο Burroughs θεωρούνταν ένας γέρος-θαύμα, αυτόπτης μάρτυρας ενός κό­ σμου που είχε αλλάξει δραματικά: στο Heavy Petting του Obie Benz (1988) εμφανίζονταν διάφοροι καλλι­ τέχνες που μιλούσαν για τ ις πρώτες ερωτικές τους ε μ π ε ιρ ίες - ανά μεσ ά το υ ς, οι «νέοι» Sandra Bernhard και David Byrne, ο μ εσ ή λικα ς Abbie Hoffman και ο γέρο-Burroughs. Την τελευταία δεκαετία της ζωής του, ο Burroughs έ­ κανε εμφανίσεις cameo σε σειρά ταινιών: στο Twister, στο Wax, or the Discovery of Television Among the Bees, σε μια ταινία μικρού μήκους του Derek Jarman με μουσική των Psychic TV - και συμμετείχε σε video των καλλιτεχνών με τους οποίους ηχογράφησε δί­ σκους, όπως οι Disposable Heroes και οι Ministry. Στο Drugstore Cowboy έπαιζε τον ιερέα Tom, στο Ακόμα

am

και οι καουμπόυσες μελαγχολούν περπατούσε για μια στιγμή σ’ ένα δρόμο της Νέας Υόρκης. Ανάμεσα σ’ αυτές τις ταινίες του Van Sant, ο Burroughs διαφήμι­ σε τα προϊόντα της Nike, πήρε μέρος σε βίντεο του Giorno, έγινε πρωταγωνιστής του ντοκυμαντέρ του Klaus Maeck William S. Burroughs: Commissioner of Sewers (1991) κι έκανε μια σύντομη εμφάνιση σε μια άλλη ταινία του Maeck με τον τίτλο Decoder. Την ίδια χρονιά ο David Cronenberg μετέφερε στον κινηματο­ γράφο το Γυμνό γεύμα με μουσική Ornette Coleman (που είχε συναντήσει τον Burroughs στην Ταγγέρη). Μεσολάβησαν πολλά: μικρά ντοκυμαντέρ με μπήτνικ ποιητές (Fried Shoes, Cooked Diamonds), εμφανίσεις με τους U2 για το άλμπουμ τους «Ζοο»: ο Burroughs έγινε ο Έλβις των εικόνων. Αλλά η μεγαλύτερη συνει­ σφορά του στην οθόνη ήταν η τεχνική του cut-up που χρησιμοποίησε ο Nick Roeg στο Performance και στο Bad Timing, δύο ταινίες που θα μπορούσαν να έχουν τον τίτλο Γυμνό γεύμα.

«Live is Evil spelled backwards3» Lawrence Ferlinghetti «Σηκώστε τον ποδόγυρο σας, Κυρίες μου, μπαίνουμε στην κόλαση», έγραφε στον πρόλογο του «Ουρλιαχτού»' του Άλεν Γκίνσμπεργκ ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς. Ήταν όμως ο Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ που στο έργο του αποτύπωσε με τα πιο ζοφερά χρώματα πώς μετά το 1945 η ζωή στον πλανήτη μπορεί να μοιάζει με κόλαση. Γιατί όμως μετά το 1945; Διότι τον Αύγουστο εκείνου του έ­ τους πραγματοποιήθηκαν οι δύο πρώτοι ατομικοί βομ­ βαρδισμοί εναντίον της Ιαπωνίας. Αν ο Αλμπέρ Καμύ και ο Τέοντορ Αντόρνο ισχυρίζονταν πως μετά τα Άουσβιτς και τα Νταχάου (όπου οι μαζικής κλίμακας φρικαλεότη­ τες είχαν έναν πρωτοφανή γραφειοκρατικό και βιομηχα­ νικό χαρακτήρα), η ποίηση δεν έχει πια κανένα νόημα, ο Μπάροουζ διακήρυττε ότι μετά τη Βόμβα ο πολιτισμός έτσι όπως τον ξέρουμε, οδεύει προς το τέλος του. «Όλα χάθηκαν στη Χιροσίμα»2, γράφει στο «Απολυμαντής!» ε­ νώ στο «Αδελφή» αναρρωτιέται γεμάτος τρόμο: «Τι γίνε­ ται όταν δεν υπάρχει όριο; Ποια είναι η μοίρα της Γης Όπου Όλα Επιτρέπονται; Οι άνθρωποι που μεταμορφώ­ νονται σε τεράστιες σαρανταποδαρουσες...»3. Το «νέο ό­ πλο» ήταν πράγματι κάτι το ασύλληπτο: στη Χιροσίμα, μέσα σε ένα δευτερόλεπτο, 30.000 άνθρωποι πέρασαν στην ανυπαρξία. Κι όταν ο φερόμενος ως «πατέρας της

--------------------------

ατομικής βόμβας» φυσικός Οπενχάιμερ είπε στον τότε Αμερικανό Πρόεδρο Χάρι Σ. Τρούμαν «Λερώσαμε τα χέ­ ρια μας με αίμα», ο τελευταίος τού απάντησε: «Με λίγο νερό θα το ξεπλύνουμε». Για τον Μπάροουζ η βόμβα δεν ήταν παρά το σύμβολο αυτού ακριβώς του τρόπου σκέ­ ψης, το σύμβολο του πνεύματος, του κλίματος μιας νέ­

ας εποχής όπου καμία απαγόρευση δεν ισχύει. Επιπρόσθετα, τα δεδομένα για την πραγματικότητα που μας περιβάλλει άρχισαν να μεταβάλλονται δραστικά. Σύμφωνα με τον Μάλκολμ Μπράντμπερι, «Μετά τον πό­ λεμο ακολούθησε μια εποχή υλισμού, στρατιωτικής επέ­ κτασης, ιδεολογικής ανησυχίας και μια αίσθηση ταχύτα­ της μεταμόρφωσης της ανθρώπινης συνείδησης. Ήταν η εποχή των ΜΜΕ, της στιγμιαίας καταγραφής, του νέου συστήματος μηνυμάτων, του πολλαπλασιασμού των υ­ φών, της επιταχυνόμενης σύγχυσης των επιπέδων της πραγματικότητας. Όπως άρχισαν ολοένα και περισσότερο να παρατηρούν οι συγγραφείς, ήταν μια εποχή στην οποία η πραγματικό­ τητα έμοιαζε όλο και πιο πολύ με το μη-πραγματικό (unreality), συχνά δε το αληθινό (actuality) ξεπερνούσε την ικανότητα ενός συγγραφέα να το μετατρέψει σε εικό­ να και η μυθοπλασία χρειαζόταν να γίνει υπερμυθοπλασία για να τα βγάλει πέρα με το πιο μυθοπλαστικό στάδιο της ιστορίας»4. Ή, όπως το έθεσε, σε ένα γενικότερο βέ­ βαια πλαίσιο, ο Βλαδίμηρος Ναμπόκοφ, «η πραγματικό­ τητα είναι μια λέξη που δεν σημαίνει τίποτα αν δεν γρά­ φεται μέσα σε εισαγωγικά». Τα εφιαλτικά σχήματα του Μπάροουζ είναι η περιγραφή ενός κόσμου που έχει υποστεί ένα ισχυρότατο σοκ και αντανακλούν αυτή τη σύγχυση όταν συνειδητοποιεί κα­ νείς ότι δεν υπάρχει πια μια πραγματικότητα- ότι κάθε

άνθρωπος κινείται μέσα στο αυστηρώς περιορισμένο πλαίσιο της προσωπικής και υποκειμενικής αντίληψης που έχει για τον κόσμο. Όπερ σημαίνει: «Τίποτα δεν είναι αλήθεια». Κατ’ επέκταση: «Όλα επιτρέπονται». Διότι αν τίποτα δεν είναι αληθινό, τότε ακόμα και η πιο βδελυρή πράξη, η μεγαλύτερη κτηνωδία δεν έχει καμιά απολύ­ τως σημασία ή συνέπεια. Ο Ζαν-Φρανσουά Λιοτάρ γράφει ότι: «Δεν έχουμε να κάνουμε αληθινά με έναν σκοπό ζωής. Ο σκοπός αυτός έχει αφεθεί στη διάκριση του καθενός. Ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του. Και όλοι γνωρίζουν πό­ σο λίγος είναι τούτος ο εαυτός»5.

Nothing is true; everything is permitted: το αγαπημένο μότο του Μπάροουζ. Δανει­ σμένο από έναν Πέρση του 11ου αιώνα, σύγχρονου του Ομάρ Καγιάμ, τον Χασάν I. Σαμπάχπου είναι γνωστότερος ως ο «Γέ­ ρος του Βουνού». Θρησκευτικός ηγέτης και πολιτικός ταραξίας, ο οποίος ίδρυσε την αίρεση των Ισμαηλιτών. Για 35 χρόνια ο Σαμπάχ ζούσε σ’ ένα κάστρο στην κορυ­ φή του όρους Αλαμούτ, σε μια κοιλάδα νότια της Κασπίας Θάλασσας, όχι μακριά από τη σημερινή Τεχεράνη. Εκπαίδευε πολιτικούς φο­ νιάδες τους οποίους έθιζε στο χασίς και το όπιο, αλλά και στη σκληρή ασκητική ζωή. Από ένα σημείο και μετά, οι εκπαιδευόμενοι φονιάδες διέπρατταν τα εγκλήματα μη έχοντας αίσθηση της πραγματικότητας. «Οι δολοφό­ νοι του», γράφει ο Μπάροουζ, «έσπερναν τον τρόμο σ’ ο­ λόκληρο το μουσουλμανικό κόσμο. Κάθε φορά που σχε­ διαζόταν κάποια ενέργεια εναντίον του Αλαμούτ οι ασασίνοι χτυπούσαν. Ιολογική ενέργεια; Αλλά τ ί είναι ιός; Ίσως να είναι απλώς μια σειρά εικόνων όπως τα αιγυ­ πτιακά ιερογλυφικά που γ ί ν ε τ α ι ξ α φ ν ι κ ά π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α » 6 (η έμφαση είναι του Μπάρο­ ουζ). Είναι ίσως η πρώτη μορφή «πλύσης εγκεφάλου» που τόσο πολύ της μόδας έγινε στον αιώνα μας. «Σκέψου το: έλεγχος της σκέψης. Διάλυσε οποιονδήποτε και ξαναφτιάχ’ τον σύμφωνα με τα γούστα σου»7. Μεταφέροντας την έννοια του εθισμού και της εξάρτη­ σης από τη σφαίρα των τοξικών ουσιών στην πολιτική, την πληροφορική, την επικοινωνιολογία, την τεχνολογία, ο Μπάροουζ αποτυπώνει τον υποχθόνιο τρόπο με τον ο­ ποίο κινούνται σήμερα τα κέντρα ελέγχου και εξουσίας. Είναι εξάλλου γνωστό ότι τα ΜΜΕ ο Μπάροουζ τα αποκαλούσε «στούντιο που κατασκευάζουν πραγματικότη­ τες». Η εξάρτηση από την τηλεόραση, την ακατάσχετη ροή εικόνων (σε βαθμό που ένα δελτίο ειδήσεων να πλη­ σιάζει την αισθητική ενός video-clip του MTV) και λέξεων

(υπερ-πληροφόρηση που μεταφράζεται σε α-πληροφόρηση, δηλαδή, σκέτος θόρυβος), είναι μονάχα ένα μέ­ ρος του τρόπου με τον οποίο πλάθονται συνειδήσεις και ασκείται η εξουσία σήμερα. Για τον Μπάροουζ, περισσότερο από ποτέ, η πράξη της γραφής είναι μια άκρως επικίνδυνη υπόθεση - η ίδια η γλώσσα είναι κάτι πολύ επικίνδυνο, ύποπτο. Αυτή η βα­ θιά του καχυποψία για τη φύση της γλώσσας, των λέξε­ ων, τον οδήγησε στις χαώδεις, περίπλοκες (ενίοτε ασυ­ νάρτητες ή και απωθητικές), άναρχες, ανατρεπτικές δο­ μές των μυθιστορημάτων του (στον Μπάροουζ και αυ­ τός ο όρος θα έπρεπε να μπαίνει σε εισαγωγικά). Δομές, οι οποίες αντανακλούν την πολυπλοκότητα της ανθρώ­ πινης συνείδησης μέσα στη σύγχυση και το χάος της σύγχρονης ζωής όπου δύσκολα μπορεί να βρει κανείς κέντρα εσωτερικής ισορροπίας, ενώ η ταχύτητα με την οποία κινούνται τα πράγματα δημιουργούν μια παραζά­ λη, μια ναυτία και, στο τέλος, το κενό της ανίας: βαριό­ μαστε τα πάντα με την ίδια σχεδόν ταχύτητα που μας βοβμαρδίζουν. Από την άλλη πλευρά, μέσα από την τεχνική των κειμενοκολλήσεων (cut-up) και κειμενοδιπλώσεων (fold-in) ο Μπάροουζ επιτρέπει να εισβάλλουν στην πραγματικότη­ τα του δικού του κειμένου πραγματικότητες από άλλα κείμενα, είτε αυτά είναι ρεπορτάζ εφημερίδων είτε κεί­ μενα του Σάμιουελ Μπέκετ ε ίτε στίχοι του e.e. cummings, κ.λπ. Έστω και αλλοιωμένα ή «μεταλλαγμέ­ να» από τους διάφορους συνδυασμούς που έχει δοκιμάσει ο συγγραφέας, εγκαθι­ δρύουν παράλληλους ή μάλλον διαπλεκόμενους κόσμους με αυτόν του αρχικού κειμένου. Γίνονται ένα σώμα, αλλά η πιο σοβαρή συνέπεια αυτού του εγχειρήμα­ τος είναι ότι, τελικά, υπονομεύουν το ίδιο το αρχικό κείμενο του συγγραφέα, έχο­ ντας όμως χάσει και τη δική τους υπόστα­ ση. Το κατ’ εξοχήν μεταμοντερνιστικό χα­ ρ ακτηρισ τικό της δ ια κειμενικότητας (intertextuality) βρίσκει στον Μπάροουζ την αποθέωσή του. Ακόμα και τα πρώτα δύο βιβλία του, το Junky και το Αδελφή, που χαρακτηρίζονται από μάλλον συμβατικές ρεαλιστικές δο­ μές, οι εξωφρενικοί μονόλογοι, οι λεγάμε­ νες «ρουτίνες» του κεντρικού χαρακτήρα του Λη, προκαλούν παρόμοιου τύπου ανατροπές και πα­ ρεμβολές στη φυσική ροή της αφήγησης, υπονομεύο­ ντας την κύρια αφηγηματική γραμμή του μυθιστορήμα­ τος. Ουσιαστικά, ο Μπάροουζ κατέγραψε πριν από τριάντα

θέμα του μήνα

χρόνια ακραίες καταστάσεις που βιώνουμε όλοι σήμερα ακόμα και στην πιο γκρίζα ρουτίνα της καθημερινής ζω­ ής. «Προέβλεψε», κατά κάποιο τρόπο, τον καιρό εκείνο όπου μια οικογένεια θα απολάμβανε το γεύμα της παρα­ κολουθώντας «ζωντανά» έναν πόλεμο, ένα τραγικό δυ­ στύχημα, εκτελέσεις και διαμελισμένα πτώματα από τη Γιουγκοσλαβία, την Τσετσενία, το Ιράν κ,λπ., τόσο απλά σαν να πρόκειται για ποδοσφαιρικό αγώνα. Βία μετα­ μορφωμένη σε θέαμα που «αποκοιμίζει», που ναρκώνει. Εθισμός στο μη πραγματικό ή, έστω, μηδαμινή αίσθηση του πραγματικού, όπως σε έναν εφιάλτη όπου ο ονειρευόμενος αποδέχεται με ευκολία ακόμα και τις πιο πα­ ράλογες καταστάσεις. Η αληθινή φρίκη μετατρέπεται σε θέαμα άρα δεν είναι πραγματική, δεν μας αγγίζει («τίπο­ τα δεν είναι αλήθεια»). Όπως και με τον εθισμό στην η­ ρωίνη, πέφτει κανείς σε μια καθαρή αφασία όπου τίποτα δεν τον ενδιαφέρει. Οι αντιστάσεις εκμηδενίζονται («Όλα επιτρέπονται»). Κι όπως έγραφε το 1979 ο δικός μας ο Μάνος Χατζιδάκις, «Όποιος δεν φοβάται το πρό­ σωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει. Και η πι­ θανή προέκταση του αξιώματος είναι, να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά»1. «Ενθύμια φρίκης» είχε ορίσει τα ποιήματά του ο Νίκος Καρούζος, ένας ορισμός που ταιριάζει και στα έργα του Μπάροουζ όπου ιπήνεται ένα είδος «θεάτρου της ωμό­ τητας» γεμάτο σαδομαζοχιστικά συμπλέγματα και δια­ στροφές, μεταλλαγμένα έντομα, τερατογενέσεις, μυστι­

κούς κυβερνητικούς πράκτορες, παρανοϊκούς στρατιω­ τικούς, εξωγήινους, πρεζόνια, ερμαφρόδιτους, σαδι­ στές γιατρούς και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί. Σκοπός του Μπάροουζ φαίνεται να είναι η πρόκληση της βίαιης αφύπνισης της συνείδησης του αναγνώστη-

--------------------------

να τον καταστήσει ικανό και πάλι να τρομάξει. Τι άλλο εί­ ναι ένα «γυμνό γεύμα»; «Εκείνη η παγωμένη στιγμή που σταματάς για να κοιτάξεις τι βρίσκεται στην άκρη του πι­ ρουνιού σου»9. Και αυτό που βλέπεις δεν είναι καθόλου

δρομος: «Όσοι έχουν ακούσει φωνές από το μη κυρίαρ­ χο ημισφαίριο του εγκεφάλου τονίζουν την απόλυτη ε­ ξουσία τους. Γνωρίζουν πως ακούν την Αλήθεια. Το γεγο­ νός ότι καμιά απόδειξη δεν παρατίθεται και η φωνή μπο­

ωραίο... Πρόκειται για ένα αποκαλυπτικό και εσχατολογικό όρα­ μα στο οποίο αν οι μονομανίες του συγγραφέα τον κά­ νουν κάποτε να είναι μονομερής, κουραστικός και να ε­ παναλαμβάνεται, στις καλύτερες στιγμές του, τον καθι­ στούν αυτό που έλεγε και ο ίδιος, «έναν χαρτογράφο, εξευρενητή αγνώστων περιοχών της ανθρώπινης ψυ­ χής». Επιθυμία του είναι να κάνει «τους ανθρώπους να μάθουν για την πραγματική εγκληματικότητα της εποχής

ρεί να λέει ασυνάρτητες ανοησίες είναι άσχετο. Είναι το τι είναι η Αλήθεια. Και η Αλήθεια δεν έχει τίποτα να κάνει με γεγονότα» (η έμφαση του Μπάροουζ), γράφει στο τε­ λευταίο του βιβλίο Μια στις χίλιες'2. Ο Μπάροουζ γνωρίζει καλά ότι μέσα από τη γραφή και τη δημιουργία, αν μη τι άλλο, απαλύνεται η ροή του χρό­ νου, η οποία, όσο πλησιάζουμε στη νέα χιλιετία, μοιάζει να είναι ολοένα και πιο βασανιστική. Όχι επειδή ο χρό­ νος κυλά αργά1ακριβώς το αντίθετο. Όπως έχει ήδη α­ ναφερθεί, οι αιτίες της σύγχρονης πλήξης οφείλονται περισσότερο στη σαρωτική και ισοπεδωτική ταχύτητα με την οποία αντιμετωπίζουμε τον κόσμο και τα πράγμα­ τα, παρά στην όποια βραδύτητα. Επίσης, σύμφωνα με πολλούς εγκληματολόγους, οι βαθύτερες αιτίες των ε­ κρήξεων ακραίας και άσκοπης βίας στο άστυ, φαίνεται πως είναι η πλήξη: οι άνθρωποι σκοτώνουν γιατί δεν έ­ χουν τι άλλο να κάνουν πια. Και για να κλείσουμε έτσι ό­ πως περίπου αρχίσαμε, ας θυμηθούμε αυτό που είχε γράψει ο φιλόσοφος Μπερντιάεφ: «Η μόνη αληθινή κό­ λαση είναι η πλήΕη μας».

μας»'°. Κατά βάθος, ο Μπάροουζ, παρά τις ριζοσπαστικές δο­ μές και το ανατρεπτικό περιεχόμενο των κειμένων του, είναι ένα παράξενο είδος νοσταλγού του παρελθόντος. Ακόμα και την ομοφυλοφιλία του, παρά το ότι ενέδωσε σε αυτή με ένα ακραίο πάθος και την κοινοποίησε από πολύ νωρίς στη ζωή του, ενδόμυχα την αντιμετώπιζε ως ένα είδος κατάρας, αρρώστια της σάρκας, μια αμαρτία για την οποία θα πρέπει να τιμωρηθεί - ο αμερικανικός πουριτανισμός στο απόγειό του («Δεν είμαι αδερφή», σκάφτηκε. «Είμαι αποχωρισμένος από το σώμα μου», γράφει στο Αδερφή"). Είναι, λοιπόν, ο Μπάροουζ ένα παράδοξο είδος ηθικολό­ γου; Ίσως· στην ηθικολογία καταλήγουμε όλοι εξαιτίας της ανικανότητάς μας να προβάλλουμε αντίσταση σε ο­ ρισμένα θλιβερά και σκοτεινά σημεία των καιρών. Το μο­ ναδικό καταφύγιό μας είναι ένα χρεοκοπημένο σύστημα ηθικών αξιών. Άρα, ωθούμαστε σε μια ακατάσχετη ηθι­ κολογία, σε μια «φιλολογία της ηθικής» όπου υπάρχει θεωρία (του χειρίστου είδους μάλιστα) και καθόλου πράξη. Η ηθικολογία μάς θέτει αυτόματα σχεδόν «εκτός μάχης», μας κάνει γραφικούς και ακίνδυνους ενώ ταυτό­ χρονα εγκαθιδρύει ένα καθεστώς ακαμψίας, ξηρότητας, στειρότητας, απάθειας, παθητικότητας, πλήξης και α­ νίας- μ’ άλλα λόγια, ένα υπόγειο καθεστώς συντηρητι­ σμού. Η ροπή του Μπάροουζ στο να απεικονίζει το «πρόσωπο της φρίκης», τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύ­ σης (συνεχίζοντας, κατά κάποιον τρόπο, την παράδοση του Ναθάνιελ Χόθορν), η κλίση του στο γκροτέσκο και το πάθος του να δίνει μορφή και όνομα στο Κακό δεν φαίνεται να είναι παρά μια μέθοδος για να εξορκίσει κα­ νείς το Κακό. Μέσα από τη γραφή ο Μπάροουζ δείχνει να λειτουργεί σαν ένα είδος μάγου ή εξορκιστή (ξόρκια ενάντια στους εφιάλτες που τον στοιχειώνουν, έχει αποκαλέσει τα δικά του ποιήματα ο Μίλτος Σαχτούρης). Για τον Μπάροουζ δεν είναι ζήτημα επιλογής1είναι μονό­

--------------------------

Σημειώσεις 1/Αλλεν Γκίνσμπεργκ: Ποιήματα, Μτφρ.: Άρης Μπερλής, Αθή­ να, Συνέχεια, 1990, Σελ. 12 2. Ουίλ,ιαμ Σ. Μπάροουζ: Απολυμαντής!, Μτφρ.: Νίκος Μπαλής, Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1982, Σελ. 32 3. William S. Burroughs: Αδερφή, Μτφρ.: Αννίτα Μιχάλη, Αθήνα, Πλεθρον, 1988, Σελ. 88 4. Richard Ruland & Malcolm Bradbery: From Puritanism to Postmodernism-A History of American Literature, London, Routledge, 1991, Σελ. 307 5. Ζαν-Φρανσουά Λιοτάρ: Η μεταμοντέρνα κατάσταση, Μτφρ.: Κωστής Παπαγιώργης, Αθήνα, Γνώση, 1988, Σελ. 55 6. Ουίλιαμ Μπάροουζ: Η Βίβλος των Αααναπνοών, Μτφρ.: Γιώρ­ γος Γούτας, Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, Σελ. 44 7. ο.π. 3, Σελ. 84 8. Μάνος Χατζιδάκις: Τα σχόλια του Τρίτου, Αθήνα, Εξάντας, 1980, Σελ. 57 9. William S. Burroughs: The Naked Lunch, London, Paladin Books, 1986, Σελ. 9 10. Ανθολογία Μπητ Λογοτεχνίας: Κέρουακ-Μπάροουζ-Γκίνσμπεργκ-Κόρσο, Ανθολόγηση: Γιάννης Τζώρτζης, Μτφρ.: Γιάννης Τζώρτζης, Ιουλία Ραλλίδη, Κώστας Ματσούκας, Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1981, Σελ. 11 11. ο.π. 3,7, Σελ. 90 12. William S. Burroughs: Μια στις χίλιες, Μτφρ.: Βασίλης Κιζήλος, Αθήνα, Οξύ, 1997, Σελ. 20

θέμα του μήνα

Γιώργος Αλΐξόηουλος

«Ηπρέζα,

κέρδοί ρ ένον συγγραφέα» Ο ΤζονΚ. Κράμερ (John C. Kramer), καθηγητής (Associate Professor) στο τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλλκρόρνια, πέρασε ένα απόγευμα τον Ιούλιο του 1978 με τον Ουίλιαμ Μπάροουζ στο καλοκαιρινό διαμέρισμα του τελευταίου στο Μπόουλντερ του Κολοράντο. Η συνομιλία τους ηχογραφήθηκε και επρόκειτο να αποτελέσει ένα κεφάλαιο από το βιβλίο που σκόπευε να γράψει ο Κράμερ. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν προέρχονται από εκείνη τη συνέντευξη. θέμα του μήνα

Κράμερ: Ποιο ρόλο έπαιξε η πρέζα, οι οπιούχες ουσίες, στη ζωή σου ως συγγραφέα; Μπάροουζ: Η εμπειρία μου ως τοξικομανούς ήταν πολύ χρήσιμη σε μένα ως συγγραφέα: τόσο το σύνδρομο του

ζευαν την τηλεόραση για ώρες. Ο Μπάροουζ αναστένα­ ξε, «Το κάνουν αυτό. Η Μπίλι Χόλιντεϊ είπε ότι ήξερε ότι είχε θεραπευτεί όταν σταματούσε να βλέπει τηλεόρα­ ση».

εθισμού και της στέρησης όσο και οι προεκτάσεις αυτής και άλλων μορφών εθισμού. Μου προσέφερε πολύ υλι­ κό. Ένας συγγραφέας μπορεί να κερδίσει από κάτι, από το οποίο κάποιος άλλος να μην μπορεί να κερδίσει τίποτα απολύτως. Ωστόσο, επρόκειτο για ιδιαίτερα δυσάρεστες εμπειρίες. Πολύ βαρετές εμπειρίες. Κράμΐρ: Αυτό ήταν όλο κι όλο η ζωή του Μπάροουζ ως πρεζόνι; υλικό για μυθιστο­ ρήματα; «Εντάξει, ήταν σημαντικό με την έννοια ότι σου προσέφερε υλικό. Αλλά έ­ κανε τίποτα στην ψυχή σου;» Η ερώτηση ήταν αληθινή αλλά δεν έπρεπε να ειπωθεί με πάρα πολύ μεγάλη ένταση. Θ' ακουγόταν μελοδραματική. Μπάροουζ: (γελώντας) Αυτή είναι μια με­ ταφυσική ερώτηση.

Και τα ψυχεδελικά; Μπάροουζ: Τέλος πάντων, η κάνναβις είναι χρήσιμη. Όταν γράφεις και έχεις κολλήσει και δεν ξέρεις πού πη­

Kpapcp: Φυσικά και είναι. Η όλη εμπειρία του εθισμού και της στέ­ ρησης αλλάζει τους ανθρώπους με κάποι­ ους τρόπους. Έτσι συμβαίνει με οποιαδή­ ποτε βασική εμπειρία, όπως όταν βρίσκε­ σαι στη φυλακή για μεγάλο χρονικό διά­ στημα. Όποιος δεν έχει πάει φυλακή δεν ξέρει πώς είναι. Προκαλεί κάποιες αλλα­ γές, ναι... Και μόνο το γεγονός της εξάρτησης φέρνει κάποιον σε επαφή με κάποια ουσιώδη πράγματα. Είναι κάτι που δεν μπορείς να αρνηθείς- είναι εκεί και σου δί­ νει μια αίσθηση της πραγματικότητας που ίσως να μην είχες χωρίς αυτό. Πάντα λέω ότι ίσως αν οι σχιζοφρε­ νείς εθίζονταν σε οπιούχες ουσίες θα έβγαιναν από την κατατονική τους κατάσταση. Θα έλεγες στον εαυτό σου: «Λοιπόν, δεν θα κινηθείς - να 'το τώρα, εκεί πέρα, άντε και παρ’ το». Δεν έχω δει ποτέ τοξικομανή να πα­ ρουσιάζει σχιζοφρενικές τάσεις όταν είναι «φτιαγμένος» με πρέζα. Πρέπει να είναι σε επαφή με την πραγματικό­ τητα. Τόσο ώστε να μπορούν να πάρουν τα ναρκωτικά και να τα χορηγήσουν στον εαυτό τους». Ό,τι κι αν έκανε όμως η πρέζα με τη σχιζοφρένεια, δεν τους πήγαινε και πολύ πέρα από τη λογική. «Οι τοξικομα­ νείς», είπε με έναν απόλυτο τόνο στη φωνή του, «οι πιο βαρετοί άνθρωποι που συνάντησα ποτέ. Έχουν αυτό το κολλημένο μυαλό». Κράμερ: Να «χτυπάνε» ένεση και να «φτιάχνονται». Μπάροουζ: Εντελώς. Κράμερ: Θυμάμαι να μου έχουν πει ότι κάθονταν και χά­

γαίνεις, καπνίζεις κάνναβι και μετά ανακαλύπτεις τέσσε­ ρις ή πέντε κατευθύνσεις που μπορεί να ακολουθήσει η αφήγηση. Κανείς δεν πρόκειται να γίνει συγγραφέας παίρνοντας αυτά τα ναρκωτικά, αλλά μπορεί να κερδί­ σουν υλικό μέσα από αυτά. Δεν μ’ αρέσει κανένα από τα δυνατότερα ψυχεδελικά. Δεν θα έπαιρνα ποτέ LSD. Το μισώ. [...] Ο Μπάροουζ είχε αλλάξει το ύφος γραφής του μετά από μια πρόταση του φίλου του, Μπράιον Γκάισιν, του ζωγράφου. Ο Γκάισιν είχε πει ότι το γράψιμο είναι 50 χρόνια πίσω από τη ζωγραφική. Ο Μπάροουζ αποφάσι­ σε να χρησιμοποιήσει την τεχνική του μοντάζ στο γράψι­ μο. «Αυτό», είπε, «θα ήταν πράγματι πιο κοντά στα δεδομέ­ να της αντίληψης από, ας πούμε, μια γραμμική αφήγη­ ση. Για παράδειγμα, περπατάς στο δρόμο. Το βλέπεις και το τοποθετείς στο «κάδρο», σε ένα πλαίσιο. Αυτό έ­ καναν αρχικά. Αλλά αυτό δεν είναι έτσι όπως το βλέπεις ή το θυμάσαι. Είναι πιο μπερδεμένο. Είναι και τα σήματα της τροχαίας και οι πωλητές και τα σπίτια και οι άν­ θρωποι που περπατάν. Δεν τους βλέπεις όπως σε μια

φωτογραφία. Βλέπεις ποικίλες εικόνες. Το να το ζωγρα­ φίζεις έτσι είναι σαν μοντάζ. Απλώς το εφάρμοσα στο γράψιμο. Δεν υπάρχει τίποτα καινούριο σε όλ’ αυτά». Κράμ«ρ: Έκανες την ανακατανομή του υλικού ύστερα α­ πό πολλή σκέψη ή το ανακάτεψες και ό,τι σου βγήκε...; Μπάροουζ: Και τα δύο. Υπάρχει και ο παράγοντας τύχη. Η επιλογή σου εξαρτάται από το τι χρησιμοποιείς. Κράμερ: Αν δεν σ’ αρέσει, τα ανακατεύεις ξανά και προ­ σπαθείς πάλι; Μπάροουζ: Ναι. Συναντάς τον παράγοντα τύχη στη ζωή κάθε φορά που κοιτάς έξω από το παράθυρο ή περπα­ τάς στο δρόμο. Η συνείδησή σου «τεμαχίζεται» διαρκώς από το τυχαίο. Προσπαθώ να το εκφράσω αυτό παίρ­ νοντας λέξεις και κόβοντάς τες. Αυτό συμβαίνει συνέ­ χεια εξάλλου. Αυτή είναι η θεωρία μου για την τέχνη. Η τέχνη σε κάνει να έχεις αντίληψη του τι ξέρεις και του τι δεν ξέρεις ότι ξέρεις. Αυτά είναι τα πραγματικά δε­ δομένα της αντίληψης. 'Οταν οι πίνακες του Σεζάν εκτέθηκαν για πρώτη φορά οι άνθρωποι δεν κατάλαβαν ότι αυτό ήταν ένα μήλο, αυ­ τό ήταν ένα ροδάκινο, ιδωμένο από μια συγκεκριμένη ο­

πτική γωνία. Ταράχτηκαν τόσο πολύ που επιτέθηκαν στους καμβάδες με ομπρέλες. Τώρα ο καθένας, ακόμα και ένα παιδί, ξέρει τι είναι. Με τον ίδιο τρόπο που ο Τζόις έκανε τους ανθρώπους να αντιληφθούν τη ροή της συνείδησής τους... σε ένα ε­ πίπεδο, βέβαια. Η συνείδηση είναι πολύ πιο πολύπλοκη από αυτό. Τώρα πια δεν νιώθουμε ότι ο Τζόις είναι τόσο ακατάληπτος. Κράμΐρ: Ο Τζόις δεν είναι που σπατάλησε πολύ χρόνο συνδυάζοντας περίπλοκες φράσεις, η καθεμιά με το δι­ κό της ξεχωριστό μήνυμα; Μπάροουζ: Καμιά αμφιβολία γι’ αυτό. Πέρασε 20 χρό­ νια γράφοντας το «Finnegan’s Wake». Είναι πολύ δύσκο­ λο να το διαβάσεις. Τον ρώτησα αν το να ακούς ένα λογοτεχνικό έργο είναι καλύτερο αηό το να το διαβάζεις ή το αντίθετο. Ο Μπιλ είπε ότι είχε δώσει 60 με 70 δημόσιες αναγνώσεις τα τε­ λευταία χρόνια και ότι μερικά πράγματα ακούγονταν κα­ λά όταν τα διάβαζες δυνατά, ενώ άλλα όχι. Τον Φιτζέραλντ, σκέφτηκε, ήταν καλύτερα να τον διαβάζεις από μέσα σου...

Ούο «ιερά τέρατα» συναντώνιαΐ: ΟυίϋιαμΙ. ΓΠπάροουζ-Πτέιβιντ ΓΠπάουι Στις 17 Νοεμβρίου 1974 ο Ουίλιαμ Μπάροουζ συνάντησε τον Ντέιβιντ Μπάουι στο σπίτι του τελευταίου στο Λονδίνο, όπου είχαν μια μεγάλη συζήτηση την οποία ηχογράφησε ο δημοσιογράφος Craig Copetas, που είχε οργανώσει και τη συνάντηση. Την εποχή εκείνη τόσο ο Μπάροουζ όσο και ο Μπάουι είναι ήδη διάσημοι. Ο πρώτος έχει πρόσφατα εκδώσει «Τα Άγρια Αγόρια», το «Η ηλεκτρονική επανάσταση» και τη «Βίβλο των Αααναπνοών», ενώ ο δεύτερος απολάμβανε την τεράστια επιτυχία του άλμπουμ Ziggy Stardust. Ο Μπάροουζ είχε ακούσει μονάχα δύο τραγούδια του Μπάουι και τα δύο από αυτόν τον δίσκο: το Five Years και το Starman. Είχε όμως διαβάσει όλους τους στίχους του Μπάουι και του έκαναν εντύπωση τα στοιχεία επιστημονικής φαντασίας καθώς και το αμφισεξουαλικό και εσχατολογικό τους περιεχόμενο. Ο Μπάουι δεν είχε διαβάσει τίποτα από τον Μπάροουζ παρά μονάχα το Nova Express. Παραθέτουμε εδώ χαρακτηριστικά αποσπάσματα που αποτυπώνουν το ύφος και την ατμόσφαιρα της ενδιαφέρουσας αυτής «διπλής» συνέντευξης.

Μπάροουζ: Διάβασα το Eight Line Poem που έγρα­ ψες, το οποίο θυμίζει πολύ Τ.Σ. Έλιοτ. Μπάουι: Δεν τον έχω διαβάσει ποτέ. Μπάροουζ: (γελώντας). Θυμίζει πολύ την Έρημη Χώ­ ρα. Αντλείς καθόλου τις ιδέες σου από όνειρα; Μπάουι: Πολύ συχνά.

Μπάροουζ: Το 70% των δικών μου ιδεών προέρχε­ ται από όνειρα [...]. Ονειρεύομαι πάρα πολύ και επει­ δή κοιμάμαι ελαφρά, ξυπνάω και σημειώνω μερικές λέξεις, οι οποίες ξαναζωντανεύουν την όλη ιδέα του ονείρου. Μπάουι: Έχω ένα κασετόφωνο δίπλα στο κρεβάτι

μου και αν κάτι προκύπτει απλώς το ηχογραφώ. Ως προς το από τ ι πράγματα εμπνέομαι, δεν έχω αλλά­ ξει και πολύ από όταν ήμουν δώδεκα χρονώ, η νοο­ τροπία μου είναι αυτή ενός δωδεκάχρονου αγοριού. Όταν ήμουν δώδεκα χρονώ, στο σχολείο, είχα έναν αδελφό που του άρεσε πολύ ο Κέρουακ και μου έ­ δωσε το Στο δρόμο να διαβάσω. Παρα­ μένει ακόμα μεγάλη επιρροή. [...] Ποια είναι τα σχέδιά σου αυτή τη στιγμή; Μπάροουζ: Προς το παρόν, προσπαθώ να ιδρύσω ένα ινστιτούτο προχωρημέ­ νων μελετών κάπου στη Σκοτία. Σκοπός του θα είναι η διεύρυνση της αντίληψης και η μεταβολή της συνείδησης προς μια κατεύθυνση μεγαλύτερου εύρους, ευλυγισίας και αποτελεσματικότητας, σε μια εποχή όπου οι παραδοσιακές μέ­ θοδοι έχουν αποτύχει να επιφέρουν α­ ξιόλογες λύσεις. Βλέπεις, ο ερχομός της διαστημικής εποχής και η πιθανότη­ τα εξερεύνησης άλλων γαλαξιών και ε­ πικοινωνίας με εξωγήινες μορφές ζωής επιβάλλουν μια αναγκαιότητα για επεί­ γουσες, δραστικές νέες λύσεις. Θα α­ σχοληθούμε μονάχα με μη-χημικές με­ θόδους, δ ίνοντας έμφαση πάνω στο συνδυασμό, τη σύνθεση, την αλληλεπί­ δραση και την πορεία μεθόδω ν που χρησιμοποιούνται τώρα στην Ανατολή και στη Δύση, μαζί με μεθόδους που αυτή τη στιγμή δεν χρησιμοποιούνται έτσι ώστε να επιτευχθεί η διεύρυνση της αντίληψης ή η αύξηση των ανθρωπίνων δυνατοτήτων. Ξέρουμε ακριβώς τι θέλουμε να κάνουμε και πώς να το κάνουμε. Όπως είπα, δεν έχουν σχεδιαστεί πειρά­ ματα με ναρκωτικά και κανένα ναρκωτικό, εκτός από αλκοόλ, καπνό και προσωπικά φάρμακα που δίνο­ νται κατόπιν συνταγής, θα επιτραπούν στο κέντρο. Βασικά, τα πειράματα που προτείνουμε είναι φθηνά και εύκολα για να πραγματοποιηθούν. Πράγματα ό­ πως στοχασμό και ασκήσεις με γιόγκα, επικοινωνία, ήχο, φως και πειράματα με ταινίες, πειράματα με θα­ λάμους στέρησης της αισθητήριας αντίληψης, πυ­ ραμίδες, ψυχοτρονικές γεννήτριες και οργονικούς συσσωρευτές του Ράιχ, π ειράματα με υπόηχους (infrasound), πειράματα με όνειρα και τον ύπνο. Μπάουι: Ακούγεται συναρπαστικό. Σε ενδιαφέρουν ουσιαστικά οι δυνάμεις ενέργειας; Μπάροουζ: Η διεύρυνση της αντίληψης που τελικά οδηγεί σε μεταλλάξεις. Διάβασες το Ταξίδι έξω από

το σώμα; Δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο αστρικής προβολής. Αυτός ο Αμερικανός επιχειρηματίας (σ.σ. πρόκειται για τον Μονρό, ο οποίος ίδρυσε το Ινστι­ το ύ το Μονρό, όπου και γ ίνονται πειράματα έξωαισθητήριας αντίληψης) ανακάλυψε ότι μπορούσε να βγει έξω από το σώμα του - δεν χρησιμοποίησε

ποτέ τίπ οτα π αραισθησιογόνα ναρκωτικά. Τώρα προσπαθεί να στήσει αυτή την αστρική αεροπορία. Αυτού του είδους το ψυχικό φαινόμενο έχει μεγάλη πέραση στην Αμερική τώρα. [...] Μπάουι: Πηγαίνεις συχνά στην Αμερική; Μπάροουζ: Έχω να πάω από το 71. Μπάουι: Μπορώ να σου πω ότι έχει αλλάξει από τό­ τε. Μπάροουζ: Πότε είχες πάει; Μπάουι: Περίπου πριν από έναν χρόνο. Μπάροουζ: Είδες καμιά πορνοταινία στη Νέα Υόρκη; Μπάουι: Ναι μερικές. Μπάροουζ: Την τελευταία φορά που ήμουν εκεί, εί­ δα κάπου τριάντα τέτοιες ταινίες. Ήταν να γίνω κρι­ τής σε ένα φεστιβάλ ερωτικών ταινιών. Μπάουι: Οι καλύτερες ήταν οι γερμανικές· ήταν στ’ αλήθεια απίστευτες. Μπάροουζ: Νομίζω ότι οι Αμερικανικές ήταν οι κα­ λύτερες. Μου αρέσουν πολύ αυτές οι ταινίες...

Ουίλιαμ Μπάροουζ: Junky Εισαγωγή: Άλεν Γκίνσμπεργκ Μετάφραση: Νίκος Πρατσίνης-Ντίνα Σωτήρα, Αθήνα, Απόπειρα, 1981 William Burroughs: Ο Απολυμαντής! Εισαγωγή-Μετάφραση: Νίκος Μπαλής Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1982 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Ο Α Πουκ α'ναι εδώ Μετάφραση: Γιώργος Γούτας Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1983 Τζακ ΚέρουακΟυίλιαμ Μπάροουζ: Οι γυμνοί άγγελοι Μετάφραση: Γιώργος Γούτας Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος,

Ουίλιαμ Μπάροουζ: Οι πόλεις της κόκκινης νύχτας Μετάφραση: Νίκος Ρέγκας Δημήτρης Κουμανιώτης Αθήνα, Απόπειρα, 1987 William S. Burroughs: Αδερφή Μετάφραση: Αννίτα Μιχάλη Αθήνα, Πλέθρον, 1988 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Ο τόπος των νεκρών δρόμων Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη Αθήνα, Απόπειρα, 1990 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Απολυμαντής! Εισαγωγή-Μετάφραση: Νίκος Μπαλής Αθήνα, Απόπειρα, 1992 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Τα Άγρια Αγόρια Μετάφραση: Βασίλης Κιζήλος Αθήνα, Απόπειρα 1995

1983 Ουίλιαμ ΜπάροουζΚλωντ Πελιέ-Καρλ Βάισνερ: Zc ποιον ανήκει λοιπόν η θανατηφόρος TV; Μετάφραση: Δημήτρης Αρβανίτης Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1983 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Blade Runner. Μια ταινία Μετάφραση: Γιώργος Γούτας Αθήνα, Απόπειρα, 1983 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Λιθόστρωτοι κήποι Μετάφραση: Νίκος Μπαλής Αθήνα, Απόπειρα, 1983 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Νόθα Εξπρές Μετάφραση: Γιώργος Γούτας Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος, 1986

θέμα του μήνα

William S. Burroughs: Μια οτις χίλιες Εισαγωγή-Μετάφραση: Βασίλης Κιζήλος Αθήνα, Οξύ, 1997 Ουίλιαμ Μπάροουζ: Η Βίβλος των Αααναπνοών Μετάφραση: Γιώργος ΓούταςΔημήτρης Αρβανίτης Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος Ουίλιαμ Μπάροουζ: Ηλεκτρονική Επανάσταση Μετάφραση: Γιώργος ΓούταςΚλαίρη Σωτηριάδου Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος Ανθολογία Μπητ Λογοτεχνία: Κέρουακ-ΜπάροουζΓκίνσμπεργκ-Κόρσο Ανθολόγηση: Γιάννης Τζώρτζης, Ιουλία Ραλλίδη, Κώστας Ματσούκας Αθήνα, Ελεύθερος Τύπος

Βιαβάζω

To δημοσκύω (πιστολίς «φόβον «ναι «νυπόγραφ£ς. Η σύνταξη του πτριοδικού διατηρώ το δικαίωμα - όταν το κρίνω σκόπιμο - να συντομ«ύω τα κωμτνα.

ApioTciov 1997 Λόγος ανασκαιαστικός Κηφισιά, 3 Φεβρουάριου 1998 Αγαπητέ μου Παπαλέξη, δεν θα μου περνούσε από το νου να υπερασπιστώ τη λογοτεχνική αξία της «Ζαΐδας». Αλλά όσο αφορά κάποια άλλα πράγματα που γράφτηκαν σε περασμένο τεύχος του περιοδικού (αρ. 381) είμαι υποχρεωμένος να τα ανα­ σκευάσω: 0 Henri Tonnet είναι ένας εξαίρετος ελληνιστής που δι­ δάσκει νεοελληνική λογοτεχνία στο Ινστιτούτο Ανατολι­ κών Γλωσσών του Παρισιού, και οι μεταφράσεις του εί­ ναι υποδειγματικές. Η ιδέα πως τα κείμενα που περιείχε ο φάκελος για το Αριστείο, μεταφρασμένα από τον Tonnet, κρίθηκαν σαν «κατώτερα του κειμένου» είναι πα­ ράδοξη, προερχόμενη μάλιστα - αν από κει προήλθαν από Γερμανούς. Η άποψη πως υπάρχουν σφάλματα στα βιογραφικά στοιχεία του Μότσαρτ που περιέχει το μυθιστόρημα εί­ ναι τελείως αυθαίρετη. Όλα τα βιογραφικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του ήρωα του βι­ βλίου είναι ακριβέστατα και μόνο ένας ειδικός ιστορικός μελετητής θα μπορούσε να τα ελέγξει. Το μυθιστόρημά μου δεν είναι βιογραφία του Μότσαρτ και η ακρίβεια των βιογραφικών στοιχείων γι’ αυτόν τον λόγο δεν τίθεται σε κρίση. Ωστόσο, για λόγους πειστικότητας της μυθοπλα­ σίας, τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι αδιαμφι­

σβήτητα. Ό,τι αποκλίνει από την ακρίβεια αυτή, αποκλί­ νει γιατί χρειάζεται να γίνει αυτό. Ποια μέλη της κριτικής επιτροπής αμφισβήτησαν τα βιογραφικά στοιχεία και το ύφος των επιστολών; Γερμανοί - δεν φτάνει. Δεν είναι ό­ λοι οι Γερμανοί ειδικοί στον Μότσαρτ όπως δεν είμαστε όλοι οι Έλληνες ειδικοί στον Σολωμό ή στον Αισχύλο. Η άποψη ότι η παράφραση της νουβέλας του Μέρικε, που δηλωμένα περιλαμβάνεται σε μερικά κεφάλαια του δικού μου μυθιστορήματος, αποτελεί ασέβεια εκ μέ­ ρους μου για έναν μεγάλο ρομαντικό, αν διατυπώθηκε, θυμίζει Ιερά Εξέταση μάλλον παρά σύγχρονους φιλολό­ γους. Αντίθετα αυτό που έκανα αποτελεί μια απότιση φόρου τιμής και μια σπουδή ύφους που οι Γερμανοί θα ’πρεπε περισσότερο από κάθε άλλον να είναι σε θέση να εκτιμήσουν. Για να κλείσω. Τα βραβεία δεν τα κερδίζουν τα καλά βι­ βλία ή μόνο αυτά. Τα βραβεία κερδίζονται με προετοιμα­ σία, οργάνωση, χρήμα και επιρροή. Το θίγει σε μεγάλο βαθμό και αυτό ο κ. Δρακονταειδής, σε όσα μας μετα­ φέρει ο συνεργάτης σας. Θα έπρεπε εκεί να μείνει η συ­ ζήτηση και όχι σε τόσο μίζερες απόψεις σαν αυτές που μας μετέφερε από κάποια μέλη της κριτικής επιτροπής. Με πολλή φιλία Αλέξης Πανσέληνος

ΕΛ ΙΝ Α Α . ΓΑ Λ Η Ν Ο Υ

«Το παραμύθι της Έλλης» Κάποτβ στα παιδικά μας χρόνια Θέλαμβ να βΙμαστβ οι μβγάλοι. Και τώρα βίμαστβ βδώ , μάσα στον κόσμο των μβγάλω ν, αναζητώντας ν έ ο ς ισορροπίβς, καμιά φορά κουρασμένοι από τις πιέσβις και τις απαιτήσβις β νό ς συστήματος ανθρώπων. Πόσο μπορσί κανβίς να πιστέψβι πως έ ν α παραμύθι παιδικό βοηθά μέσ α από τη μαγβία του αυτό το α δ ιέξο δο ;

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

αλληλογραφία.

Α Ρ Σ Ε Ν Ι Δ Η

1

2

3

4

5

1. Την ιστορία της έγραψε ο Αλμη. Μανγκέλ - Τ' αρχικά του ονόματος του συγγραφέα του θεατρικού έργου «Προς Ελευσίνα».

2. θεατρικό έργο του Πιραντέλο.

3. Σύμβολο των αλχημιστών - Πεζογράφημα του Μιχαήλ Μητσάκη.

4. Γαλλική πόλη που θυμίζει τη ζωή και το έργο του Βαν Γκογκ - Απόχειρουργό χρησιμοποιείται.

5. Όμοια γράμματα - Το «Νεκροταφείο αυτοκινήτων» ένα απότα θεατρικά του έργα (με άρθρο).

6 . 0 τίτλος πρόσφατης σχετικά ταινίας του Κρόνενμπεργκ Κάη που... επικολλάται.

6

7

8

9

10

11

1. «Ημητρική γλώσσα» ένα απότα βιβλίατου.

2. Ένα απότα βιβλίατης είναι και το «Κατάσκοπος στοσπίτι του έρωτα» - Σύγχρονη Ελληνίδατραγουδοποιός.

3. Προηγούνται των ονομάτων αθλητικών σωματείων Νησιωτικό βουνό μας, γνωστό για τα «μαύρα» του έλατα.

4 . Θεατρικό έργο του Τσέχοφ- Ξενική κατάφαση (αντιστρ.).

5. Υπολογίζονται στα έξοδα του μήνα.

6. Ένααπόταγνωστότερά του έργα είναι η «Κριτικήτης ιστορίας των θρησκειών».

7 . 0 συγγραφέας του «Κακού Δημιουργού» - «Οι Μπούντεμπρουκς» ένα απότα μυθιστορήματα του.

7. Ένας απότους Κριτές του Ισραήλ - Συνδέει τον Βάρναλη με τον... ΚΙπλινγκ.

8. Νομπελίστας Σκανδιναβός συγγραφέας.

8. «Δόνα» που θυμίζει θεατρικό έργο του Κασόνα (αντιστρ.)

- Και τογδάρσιμο είναι.

9. Γραφική η κοιλάδα τους - Ο συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ηδεσποινίς Σμίλλα διαβάζει το χιόνι».

9. Άρθρο - Ταιριάζει στον... Βαλαωρίτη.

10. Ιερωμένος κι αυτός (ξεν.) - Το πρώτο συνθετικό του ονόματος πολλώναγγλοσαξονικών πόλεων.

10. «Το... της νύχτας» μυθιστόρημα της Τζούνα Μπαρνς Αρχικά σύγχρονου ευρωπαϊκού αυτονομισιικού κινήματος.

Π. Βουνό της Στερεάς.

ΑΥΖΗ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ: 1. ΑΛΧΗΜΙΣΤΗΣ 2. ΙΑ-(Ντος) ΠΑΣΟΣ 3. ΡΟΚΑΝΙΔΙΑ 4. ΙΣΑ-ΑΣΟΦΟΣ 5. ΝΙ-ΜΟΡ 6. ΤΤ-ΝΤΑΡΙΟ(Φο) 7. ΩΡΑΙΟΣ-ΟΣΑ 8. ΔΑΔΑ-ΤΣΑΪ 9. ΑΜΕΜΠΤΑ-ΙΟ 10. ΣΑΜΑΡΙΑ ΚΑΘΕΤΑ: 1. ΑΪΡΙΣ (Μέρντοχ)-ΩΔΑΙ 2. ΛΑΟΣ-ΤΡΑΜ 3. ΚΑΝΤΑΔΕΣ 4. ΜΠΑ-ΙΑΜΑ 5. ΜΑΝΑ-ΝΟ-ΠΜ 6. ΙΣΙΣ-ΤΣΙΤΑ7. ΣΟΔΟΜΑ-ΑΑΡ 8. ΤΣΙΦΟΡΟΣ 9. ΑΟΡΙΣΤΙΑ 10. ΣΩ-ΟΑ

•ξο

I λ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ L*

Κ Μ β ή δ ιά θ εσ η :Σ ό ΐω νο ζ 133,10677Αθήνα, τηλ. 3806305,3821813, fax 3838173 i

Βιβλιοπωλείο στηΣτοάτου Βιβλίου: Πεσμαζόγλου5/ Σταδίου44,10564Αθήνα, τηλ. 3311719 ΤΖΕΗΜ Σ ΤΖΟΥΣ

Σ τή βεν ο Ή ρωας Σωσμένο από τη φωτιά στην οποία το έριξε ο Τζόυς σε μια στιγμή κρίσης, το χειρόγραφο Στήβεν ο Ήρωας είναι μια πρώιμη γραφή του μυθιστορήματος, που έμελλε να εκδοθεί αργότερα ως Το πορτραίτο του καλλιτέχνη. Καθώς περιλαμβάνει πρόσωπα, γεγονότα και στοχα­ σμούς που δεν υπάρχουν σ’ εκείνο, έχει αναγνωριστεί από τους κρι­ τικούς ως ξεχωριστό έργο, σημαδιακό για την εξέλιξη του συγγραφέα που, περισσότερο ίσως από κάθε άλλον, σφράγισε με τις πρωτοπο­ ριακές αναζητήσεις του τον 20ό αιώνα.

ΕΒΕΑ Υ Ν ΓΟΥΩ Π ρόσ τυχα Κ ορμ ιά «Πιστεύω ότι τα μυθιστορήματα του Έβελυν Γουώ είναι το μό­ νο πράγμα που γράφτηκε στην Αγγλία άξιο να συγκριθεί με το έργο του Φιτζέραλντ και του Χεμινγουέη ...Νομίζω ότι θα αντέξουν στο χρόνο και ότι ο Γουώ... θα μνημονεύεται ως η μοναδική πρώτης γραμμής κωμική ιδιοφυία που εμφανίστηκε στην Αγγλία μετά τον Μπέρναρντ Σω». Έντμουντ Γουίλσον

ΣΥΡΙΑ ΚΟΝΟΛΥ Η στέρνα Σ ’ αυτό το ανάλαφρο και συνάμα καίριο μυθιστόρημα παρακο­ λουθούμε τον απόφοιτο κάποιου αυστηρού κολλεγίου της Οξφόρδης, τύπο λιγάκι επηρμένο και με συγγραφικές ανησυχίες, να αφήνει τη μουντή λονδρέζικη βολή του για να περάσει το καλοκαίρι σ’ ένα χωριουδάκι της Κυανής Ακτής, λουσμένο στο φως και κατειλημμένο από καλλιτέχνες, συγγραφείς και κάθε λογής μποέμ και τυχοδιώκτες: στην αρχή μελετά την παράξενη μικροκοινωνία τάχα αφ’ υψηλού, ως παρα­ τηρητής ενός κλειστού υδρόβιου πληθυσμού, μιας Στέρνας. Αυταπατάται όμως, μιας και πολύ γρήγορα βουτάει ασυγκράτητος μέσα στα στά­ σιμα νερά, τραβηγμένος από τη μελαγχολική σαγήνη των κατοίκων της, από την ασύδοτη ελευθερία και την ανερμάτιστη λαγνεία τους.

Ο Π ο νο γιώ ιικ Hov6fiflnc απαντά ε φ ’ άΑηι;

W uDiic σε οκτώ

ερω τήματα

του Σπάρου Τοακνιά Το τελευταίο βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη που κυκλοφορεί οτα ελληνικά, το «Θεωρία του πολέμου» (θεμέλιο), έχω την εντύπωση ότι προκάλεσε περισσότερες συζητήσεις απ' ό,τι όλα μαζί τα άλλα βιβλία του -και είναι πολλά, είναι κατά κανόνα ογκώδη, απλώνονται σε πολλά πεδία των ανθρωπιστικών επιστημών, του κοινωνικού και φιλοσοφικού στοχασμού, της ιστορίας των ιδεών και του πολιτισμού. Η δημοσίευση στα ελληνικά της εργασίας του «Θεωρία του πολέμου» προκάλεσε συζητήσεις και παρεξηγήσεις, εγκώμια και αντιρρήσεις, αφύπνισε συνειδήσεις και τρόμαξε ή εξόργισε άλλες συνειδήσεις. Και είναι φυσικό. Κατά τη βιεννέζικη εφημερίδα Der Standard «ο Κονδύλης έγραψε αναμφίβολα ένα βιβλίο που μας λέει δυσάρεστα πράγματα. Αλλά ακριβώς γι' αυτό είναι ένα σημαντικό βιβλίο». Αν το βιβλίο του Κονδύλη λέει δυσάρεστα για τους Γερμανούς και τους Βιεννέζους π ρ ά γ μ α - το επίμετρο που ο συγγραφέας πρόσθεσε στην ελληνική μετάφραση του έργου του! 9 e αφιερωμένο στα ελληνοτουρκικά, λέει απείρως πιο δυσάρεστα πράγματα για τους Έ λλφ ες. ψ Κι ακριβώς γι' αυτό το λόγο, για μας είναι ακόμη πολυτιμότερο... ΣΤ.

Και ακόμα Σ ν η Ο ΙΤ Ε Β με την ΑρΑέτα Ξ€Π0 O H M του Γκυ ντε ΙΪΙωπαοάν

( I

I

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ Χ Ρ Ο Ν Ο Γ Ρ Α Φ Η Μ Α 0 Κ ω α * Παϋαμάς για το θάνατο του ΑιΙνδρέα Κορκαρίτσα

r

~\

ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΤΣΑΤΣΑΡΗΣ

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΜΕΤΑ ΤΟΥ

ΩΑΝΝΟΥ

Η χριημοσωματική υπόσταση και διάσταση του ανθρώπου

Η ανατομία της βιολογικής ψυχολογίας του ανθρώπου στην φυσική της θέση, στις τρεις υποστάσεις, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Βαίνει προς 2η έκδοση.

V

Κεντρική Διάθεση: Ε. Τζανακάκης & ΣΙΑ Ε. Ε. Χαρ.Τρικονπη 11Α, Αθήνα Τηλ.: 3811201

_____________________)

Ε Ν Η

Π Ε Ζ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Το παράδοξο με τον Μαρίας είναι ότι μ’ αυτή την εξαίσια —από πάσης απόψεως — αφήγησή του, παρά την αβάσταχτη μοναξιά, κατορθώνει να σπάσει την παγωμένη θάλασσα ανάμεσά μας.

Οι μνήμες, υγρές, μέσω ενός λόγου λυγμικού, συγκινημένες και συγκινητικές αξιοποιούνται: Κ ο μ μ ά τ ια φ υ γή ς για την τραγική μοίρα του Ανθρώπου στο τέλος του 20ού αιώνα.

Ένα εντυπωσιακό ντεμπούτο μιας νέας, συναρπαστικής φωνής στη βρετανική λογοτεχνία, μιλάει με γλώσσα σκληρή, κοφτερή σαν ξυράφι σε μια ολόκληρη γενιά, τους σημερινούς τριαντάρηδες.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο Κ Ε Δ