Τεύχος 381

ΤΕΥΧΟΣ 381 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1998 ΔΡΧ. Τ500

ΝΙΚΟΣ ίΓΓΟΠΟΠΟΨΛΟΣ λ Ο Ν I >1 V Φ

Ποια είμαι; Η Κιάρα Τζόκι, δηλαδή εγώ, είναι μια κοπέλα είκοσι εεών.

And τα εξωτερικά μου χαρα­ κτηριστικά μ' αρέσουν αρκετά η μύεη και to στόμα, κι από ία εσωιερικά μ αρέσουν - πάντα αρκετά - η καρδιά μου και οι σκεψεκ μου. Η εξυπνάδα ανή­ κει στα ζηυήμαεα που δεν θελω να πραγματεύομαι. Έχω κά­ νει και εφτά χρόνια χορό, λίγο κλασικό και λίγο μοντέρνο.

Πώς βλέπω το μέλλον του κόσμου; Ελπίζω oca καλά πράγμαυα και φοβάμαι τα κακά, fkavrcos είμαι ήρεμη, γιατί και τα δυο δα υπάρχουν ouegjs ή άλλω$.

Ποια είναι τα μελλοντικά μου σχέδια; ripos το παρόν, τα σχέδιά μου είναι να μην έχω σχέδια! Αυτό που ξέρω είναι ότι έχω γράψει ένα βιβλίο και ότι τώρα μαθαίνω κιθάρα, καλύτερα να μη σχεδιάζει τίποτα. Μικρή

ΕΚΔΟΣΕΙΣ tfl PERUGIA

ήθελα να ανοίξω πιτσαρία με τη

TINA ΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ

φίλη μου τη Σαρίτα. Ύστερα έγραψα ένα βιβλίο. ΑντιθέτωΒ, πολλοί που γράφουν κατιαλήγουν να ανοίξουν πιτσαρία!

Λόντου 8 - Σόλωνος 116,106 81 Αθήνα Τηλ.: 3816559, 3803193, Fax: 3821158

ΠΟΙΗΜΑΤΑ τόμος ΙΒ Συνεχίζοντας την έκδοση των Απάντων του Γιάννη Ρίτσου, ο Κέδρος παρουσιάζει τον δωδέκατο τόμο της σειράς ΠΟΙΗΜΑΤΑ.

0 τόμος αυτός, στον οποίο ενσωματώνονται συλλογές που έχουν ήδη κυκλοφορήσει, Το μακρινό (έκδ. 1977), Το ρόπτρο (έκδ. 1978), Λοιπόν; (έκδ. 1978) και Μ ονοβασ ιά (έκδ. 1982), περιλαμβάνει τα ΚΕΔΡΟΣ ανέκδοτα ποιήματα των συλλογών Τζαμόπορτα, Λαθρεπιβάτης και Κέρματα τηλεφώνου (Σειρά πρώτη, Σειρά δεύτερη, Σειρά τρίτη). Γραμμένα αμέσως μετά τη δικτατορία, τα ολιγόστιχα αυτά ποιήματα μιας συνεχούς καταγραφής, φορτισμένα από τις δραματικές μνήμες της δοκιμασίας του άμεσου παρελθόντος, έρχονται να θέσουν τα καινούρια ερωτήματα που γεννούν οι αβεβαιότητες μιας μεταβατικής εποχής - κάτι ανάμεσα στον απολογισμό και το όνειρο.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

© Κ ΕΔΡΟΣ

ΓΙΑ Ν Ν Η Σ ΡΓΓΣΟΣ

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ν Ε Ε Σ Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΤΑΣΟΣ Λ Ε ΙΒ Α Δ ΙΤ Η Σ Α υ τ ό το κορφολόγημα από τα άνθη που έσπειρε στο διάβα του ο μεγάλος μας ποιητής Τάσος Λειβαδίτης του το είχα υποσχεθεί, πολλά χρόνια πριν. Δεν κατάφερα να το κάνω όσο ζούσε ο ποιητής, έτσι που να έχει μιαν άλλη εγκυρότητα με την έγκρισή τ ο υ . Ηταν ένα χρέος για μένα, τον μικρό του φίλο και μαθητή, όχι απλά μια υπόσχεση. Η εργασία αυτή, της επιλογής στίχων του Τάσου Λειβαδίτη, είναι σαφέστατα μια απόλυτα προσωπική επιλογή και δεν έχει καμία απολύτως σχέση με φιλολογική προσέγγιση. Το προσωπικό στοιχείο, τα βιώματα, η σχέση με τον ίδιο τον ποιητή -π ου με τίμησε με τη φιλία το υ -έφ τια ξα ν, ασυνείδητά μου, τον άξονα στον οποίο κινήθηκα και ξεχώρισα τους στίχους εκείνους που μου «μίλησαν» περισσότερο...

ΤΑΣΟΥ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ

ΑΠΑΝΘΙΣΜ Α ΠΩΡΓΟΪ ΔΟΥΑΤΖΗ!

ΚΕ Δ Ρ Ο Ι

(Από τον Πρόλογο του Γιώργου Δουατζή)

Α πάνθισμα ©ΚΕΔΡΟΣ

ΤΑΚΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ Ο τίτλος Νήματα της Παρθένου έχει διφορούμενη σημασία. Υποδηλώνει στίχους πολύ σύντομους, συμπυκνωμένους, επιγραμματικούς, σαν ανεπαίσθητα θραύσματα που μοιάζουν με τις γνωστές εκείνες ανεμοκλωστές, όταν αιωρούνται στον ουρανύ κάποιες όμορφες φθινοπωρινές ημέρες και ονομάζονται αλλιώς στη λαϊκή διάλεκτο «κλωστές της Παναγιάς». Υποδηλώνει όμως επίσης και τα λαμπερά εκείνα νήματα που κλώθει αόρατη η Παρθένος Μαρία και που σαν ένας άλλος μίτος της Αριάδνης μας οδηγούν να βρούμε, ψηλαφώντας μέσ’ από το λαβύρινθο του χρόνου, τη σωτήρια εκείνη διέξοδο προς το θείο, προς μια πνευματική ή ποιητική μετουσίωση.

Τ Α Κ Η Σ Β Α Ρ Β ΙΤ Σ ΙΩ Τ Η Σ

Νήματα τής Παρθένου

a ΚΕΔ ΡΟ Σ

Νήματα της Παρθένου

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΝΤΟΣ Γ ια τον Γιάννη Κοντό Ο αθλητής του τίποτα είναι αυτός που «Τρέχει. Τρέχει

με αντίθετο άνεμο. / Περνά βουνά, λίμνες, πόλεις. Δυσκολίες / και δυσκολίες. Φωτιές, πολέμους, γκρίνιες, οικογένειες. / Λίγες ομορφιές όταν σταματάει να πιει νερό. / Τις βλέπει για λίγο, τις πιάνει, ξεχνιέται. / Και πάλι το κυνηγητό,η κομμένη ανάσα, / οι αποσπασματικές εικόνες, τραίνα που περνάν/ με χαρούμενους ανθρώπους...»

Ο αθλητής του τίποτα Κ ΕΔΡΟ Σ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΚΟΤΜΑΣ

Η σιωπή των άλλων ΤΑΣΟΣ ΚΑΠΕΡΝΑΡΟΣ

Ο σήμερα ι ΤΑΚΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ

ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΤΑΚΗΣ ΣΙΑΕΡΗΣ

Α τομική

έκθεση

/

ΤΙΤΟΣ Π Α Τ Ρ ΙΚ ΙΟ Σ Σ τη ν ίσαλο γραμμή. Ανάμεσα δηλαδή στα αθέατα - τ α κάτω από το νερό, όπως η καρίνα, τα βυθισμένα στο υποσυνείδητό μας -κ α ι στα θεατά - τ α πάνω από την επιφάνειά του, τα συνειδητά. Είκοσι ιστορίες εμπνευσμένες από όνειρα γύρω από υπαρκτά πρόσωπα, βασισμένες στην ιδέα του αναστρέψιμου χρόνου, με ρεαλιστική - άμεση γραφή, συνειρμική δομή και υπερρεαλιστική ατμόσφαιρα. Με έντονες εικόνες στα σύνορα της φαντασίας, λίγο εφιαλτικές, λίγο φευγάτες. Ιστορίες γεμάτες παράξενες συναντήσεις και πρόσωπα που... αλλάζουν όψη, παλιούς συντρόφους και παλιές ερωμένες σε ερωτικές περιπτύξεις και καταναγκαστικές δραστηριότητες, με ποικίλους -βιωμένους -χώ ρους ως ντεκόρ στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, σήμερα, χθες, ή αύριο.

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

ΣΤΗΝ ΙΣΑΛΟ ΓΡΑΜΜΗ

0

Σ τ ψ ίσαλο γραμμή < 2s m

i

©ΚΕΔΡΟΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ Ο αιώ νας τελείω νε στην κόψη είναι μια ιστορία π ου διαδραματίζεται στα χρόνια της χούντας και συμπληρώνει π αρά την αυτοτέλειά της, μαζί με τους Συνυπά ρχοντες και την Ε ξα φ ά νιση ,την τριλογία του Αριστοτέλη Νικολαΐδη για τα τραυματικά χρόνια της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

0 ήρωας κινείται μέσα σ’ ένα μύθο με στοιχεία αστυνομικού μυθιστορήματος. Αναζητά την ταυτότητά του μέσα απ ό ένα συμβολικό, π λαστό διαβατήριο και φτάνει μέχρι την κεντρική Ευρώπη ό π ο υ ζει συναρπαστικές εμπειρίες ανάμ εσα σε Έ λληνες εμιγκρέδες διανοούμενους και καλλιτέχνες, π ου κρατούν έντονο το ενδιαφέρον του αναγνώ στη μέχρι την τελευταία σελίδα.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ! ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ!

0 αιώνας τελείωνε στην κόψη Μοβιβΐόρτίμ*

Κ Κ Λ I' Ο I

Ο αιώνας τελείωνε σ τ ψ κόψη CSS

@ ΚΕΔΡΟΣ

Μ Ι Χ Α Λ Η Σ Φ Α Κ ΙΝ Ο Σ 0 Όμηρος Μ παρ, άτομο σκοτεινό και ομιχλώδες, περιφέρεται τα βράδια στα μπαράκια της πόλης μας και αφηγείται ιστορίες στις παρέες με αντάλλαγμα ένα ουίσκι, μια βότκα, ένα τζιν, μια μπίρα... Χάρη στην αφηγηματική του ικανότητα, στα μπαρ εισβάλλουν πυροσβεστικά οχήματα, σκυλιά και άλογα με αφρισμένα στόματα,γυναίκες που φωνάζουν για τη σωτηρία του παιδιού τους, τενόροι μ’ ένα σμήνος τζιτζικιών γύρω τους, Πακιστανοί με κλαψιάρικη φωνή, κολόπαιδα και καλά παιδιά που γράφουν στους τοίχους «Αν υπάρχει Θ εός,την πατήσαμε», δάχτυλα με νικοτίνη και πρόσωπα που αναζητούν το ιδανικό χα μ όγελο... Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται οι ιστορίες του Όμηρου Μπαρ που διασώθηκαν, οι άλλες κύλησαν στους υπονόμους.

Όμηρος Μπαρ Μ

Β

Β

Ι Μ

Ι

ΚΕΔΡΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΜΓΡΛΗ Γ α λ α τεία ς και Πυγμαλίωνος ήταν κτισμένο το τρίπατο των Μιχαηλίδηδων. Σ’ αυτό εγκαταστάθηκαν το 1878 όταν κατέβηκαν στην Πάφο ο Δημητρός και η Χριστίνα Μιχαηλίδου και μέσα σ’ αυτό γεννήθηκαν τα ένδεκα παιδιά τους. Παρακολουθώντας την πορεία της οικογένειας, ο αναγνώστης θα ζήσει έντονα και τις μεγάλες στιγμές της νεότερης κυπριακής ιστορίας: Τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, την άφιξη των Άγγλων, τα αρχικά συναισθήματα των Κυπρίων, την εξέγερση του ’3 1, τον αγώνα της ΕΟΚΑ για Ένωση, την ανεξαρτησία και τέλος την τουρκική ανταρσία του ’63-’64. Στο σημείο αυτό τελειώνει το βιβλίο,τότε ακριβώς κατεδαφίζεται και το τρίπατο, εγκαταλελειμμένο ήδη από το ’53, ύστερα από το μεγάλο σεισμό.

Γαλατείας καίΠυγμαλίωνος

Γαλατείας και Πυγμαλίωνος GET

® ΚΕΔΡΟΣ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΤΛΟΣ Είναι είκοσι χρόνων, φοιτήτρια της Φιλοσοφικής και υπερβολικά όμορφη. Και ταυτόχρονα συμνότυφη και ανασφαλής και αθώα. Το μεγάλο της πρόβλημα είναι ότι δε φτάνει σε οργασμό. Ούτε τα φυσικά προσόντα του φίλου της, ούτε οι συμβουλές τής ερωτικά έμπειρης συγκατοίκου της, ούτε ο αυνανισμός υπό την επήρεια της μαριχουάνας, ούτε οι διαστροφές... μπορούν να την οδηγήσουν στο ποθητό αποτέλεσμα. Και ξαφνικά πέφτει στην αγκαλιά ενός αλλόκοτου ανθρώπου. Μαζί του θα χωθεί σε έναν κόσμο ηδονής και παραισθήσεων, που κρύβεται στο κέντρο της Αθήνας. Αν όμως πρόκειται μόνο για παραισθήσεις, πώς είναι δυνατόν η Λουλά να εξαφανίζεται; Τι ακριβώς της συνέβη; Μήπως ήρθε τελικά αντιμέτωπη με μια εντελώς ρεαλιστική, εφιαλτική όψη της λαγνείας; *

Αούλα ©ΚΕΔΡΟΣ

ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Ο Μάνος, ο 25χρονος ήρωας του βιβλίου, εγκαθίσταται, επιτέλους μόνος, στο ισόγειο διαμέρισμά του, όπου ήλπιζε ότι θα ήταν η αρχή της νέας του ζωής και όπου θα οργάνωνε το μέλλον του. Μόνο που άφησε ανοιχτή την εξώπορτα, κι ο απρόσκλητος εισβολέας, θα είναι ο εφιάλτης που θα μπει στη ζωή του... Πιάνει δουλειά σε μια διαφημιστική εταιρεία, κι εκεί αρχίζει ο δεύτερος εφιάλτης... Τα Σαββατόβραδα στο κλαμπ TERRORLAND, με τις εξτρέμ φιγούρες της Αθήνας, κυλούν κι αυτά σαν εφιάλτης... Όλοι οι μηχανισμοί σύγχυσης λειτουργούν για τον ήρωα και τους υπόλοιπους χαρακτήρες του βιβλίου, μόνο που τελικά ο ήρωας θα τη βγάλει καθαρή... Ένα ψυχολογικό θρίλερ με το κωμικό στοιχείο όμως να υπερτερεί των τραγικών καταστάσεων.

Ο μηχανισμός της σύγχυσης @ ΚΕΔΡΟΣ

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΑΙΩΝΗΣ

Το μικρό είναι όμορφο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΆΡΑΣ

Ο σκύλ

δαγκώνει ©ΚΕΔΡΟΣ

Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ

Κειμενοφάίχά

ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΑΛΛΑΣ

0

Σ

^ ©ΚΕΔΡΟΣ

ΣΤΙΒΕΝ ΚΙΝΓΚ

Αδύνατος Ο δρομέας Η μακριά πορεία

@ Κ ΕΔΡΟΣ

ΤΖΟΝ ΣΑΝΤΦΟΡΝΤ

ΤΖΟΝ is

U

Νυχτερινό θήραμα

\

J

/■·

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ ΘΗΡΑΜΑ

..S ,

Μάικλ Κόνελι

ΜΑΙΚΛ ΚΟΝΕΛΙ

X < ϊίίι

Η I. ΣΚΟΤΕΙΝΗ Η1 ,

Χ

j L l

Ω

“

μ Πβπαδάκης Γιάννης

ϋ

Η σκοτειν ηχώ

®

ΚΕΔΡΟΙ

Μ Μ Β

© Κ Ε Δ Ρ Ο Σ

Ν Ε Ε Σ Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ © Κ ΕΔΡΟΣ

ΣΑ Κ Η Σ ΣΕΡ ΕΦ Α Σ ΣΑΚΗΣ ΣΕΡΕΦΑΣ

• Αλλόγλωσσα

για τη Θεσσαλονίκη * Πτώματα και φαντάσματα στη Θεσσαλονίκη του Εμφυλίου • Αλητεία Χ αλκιδική

1793-1993

> Best Seller Δβκβμβρίου 3 0 Best Seller 1997 31 ΒοαχυνοαωΙβο ι: Λάμπρος Κουλβλής 3 6 Επβτηοίδα ΙανουαρΙου 38 ΡβποοτάΓ ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ 1997Η τελετή απονομής Γράφβι ο ΗλΙας ΜαγκλΙνης 38 Εένο βιβλίο Επιμέλεια: ΗΛΙας ΜαγκλΙνης ΜΟΑΙΙ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ 46 Συνεργάστηκαν οι: Γιώργος Δανιήλ, ΛΙλυ Εξαρχοπούλου, ΗλΙας ΜαγκλΙνης, Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης, Νίκος Μολυβιάτης, Σωτήρης Ντάλης, ΧρΙοτος Παπαγβωργίου, Γιάννης Παπαδάτος, Αλέξης Σταμάτης, Δημήτρης Τσατσούλης, θοδωρής Ψαλιδόπουλος ΒΙΒΛΙΟ & Μ.Μ.Ε. 60 Ποβυιέοα Αγγέλα του Γιώργου ΣεβαστΙκογλου Επιμέλεια: Μυρτώ Ράις 63 Παρουσίαση Λεξικό 30.000 ξένων ταινιών Γράφβι ο Δημήτρης Παναγιωτάτος 64 Κοντρόλ Εξωρα'ισμός και επιδόσεις Γράφβι ο Κώστας Πάρλας ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 68 Λιλιπούτβια απαντούν ο Δημήτρης Κωνσταντάρας και ο Χριστόφορος Μηλιώνης 70 Σαλόνι Μανώλης Γλέζος: Πρέπει να ξεκινάμε από τιςρί­ ζες μας ΚΡΙΤΙΚΕΣ 80 Σβ πρώτο πρόσωπο Κώστας Ακριβός 81 Ελληνική ΠβΓονοαΦία Κώστας Ακριβός: Στο κάτω κάτω της γραφής είναι ένα ψέ μα Γράφβι ο Δημήτρης Τσατσού­ λης 86 Σβ πρώτο πρόσωπο Νατάσα Κεσυέτη 87

ιφία Νατάσα Κεσμέτη: Η

Βίργκω της Ερημιάς και τα Κρυφά Κελαηδόνια Γράφβι ο Αλέξης Ζήρας 90 Σβ/οωτοηρό σωπο Ευγενία Φακίνου 91 Ελληνική ΠβΓονοαωΙα Ευγενία Φακίνου: Εκατό και μία φβι η Ζωή Κατσιαμπούρα 94 Σβ πρώτο πρόσωπο Βασίλης Φιλίας 95 Πολιτική λιας: Τα αξέχαστα και τα λησμονημένα Γράφβι ο θβόδωρος Ε, θβοδώρου νοαφία Μπάρμιαρα Γκαρλασκέλλι: Βάλε κόκκινα στην κηδεία τους Γτ νασόπουλος ΤΑ ΠΑΛΙΑ 103 Ξένο διήνηυα Έονβοτ Χέυιννουέη: ΟΙ

«Πρέπει να ξεκινάμε από lie pizee μας»

νικά χοονονοαφήυατα Γοην. Ξβνόπουλος: Ο Ιάβας ΔΕΛΤΙΑ κονοαωία

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

137 ΝΙκοο Ενν<|

161 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1997

____________ __________________________________ Μ Η Ν Ι Α Ι Α

Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η

Τ Ο Υ

Β Ι Β Λ Ι Ο Υ

No 381 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1998 ISSN1106-1383 Σύνταξη:33.01.313-33.01.239 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315 Fax: 33.01.315 Ιδρυτής: ΠερικλήςΑθανασόηουλος Διευθυντής: ΗρακλήςΠαηαλέξης Σύνταξη: ΓιώργοςΓαλάντης, ΚατερίναΓρυπονησιώτη, ΒασίληςΚαλαμαράς, ΝένηΡάις, ΒάοωΣπάθή. Υπεύθυνηοικονομικών: ΒάοωΣηαθή Συνδρομές: ΑθανασίαΣηαθή Διαφημίσεις: ΗρακλήςΠαπαλέξης Καλλιτεχνικήεπιμέλεια: ΜαρίαΖαχαριουδάκη Επιμέλεια- Διορθώσεις: ΒΙκυΚωτσοβέλου Στοιχειοθεσία-Ηλεκτρονική ■ ι : ■ ·άζ: ΜΥΡΙΚΗΓραφικέςΤέχνες. ΖωοδάχουΠηγής36, ιηλ.: 38.44.265-38.12.373 Εκτύπωση:Δ. ΠρΙφης& ΥιοΙΌΕ. Σωνιέρου6,τηλ.: 5232323 Βιβλιοδεσία: Μ. Φουνιουλάκης, Παπανικαλή13,Αιγάλεω, τηλ: 5987432 Διανομή: ΝέοΠρακιορείοΤύπου Ιδιοκτησία: ΓιώργοςΓαβαλάς&ΣΙΑΕ.Ε. Εκδότης: ΓιώργοςΓαλάνης Κεντρικήδιάθεση: Αθήνα:«Διαβάζω», Α. Μεταξά26, Αθήνα 10681,θεοοαλονίκη: Βιβλοηωλείο«Κέντροίουβιβλίου», λασοόνη9, τηλ. 237.463 Σύνθεσηεξωφύλλου: ΜαρίαΖαχαριουδάκη Φωτογραφίαεξωφύλλου: ΝίκοςΕγγονάιουλος

ο που μιλούν

Ι·

εβ

β ι β λ ί α σε κ α σ έ τ ε ς από τις Ε κ δ ό σ ε ι ς

Α γ γ ελ ικ ή Βαρ ελλά Έ ν α πρωί με τ ο ν Αίσωπο (σε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο Κ ω νσ τα ντίνο ς Τζούμας και η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς

και C D Π ατάκη

Γ·

Γαλάτεια Γ ρ η γο ριά δ ου-Σ ο υρέλη Χ ο ρ εύ ο ν τα ς σ το δ ά σ ο ς (σε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο Δ η μ ή τρ η ς Λ ιγ ν ά δ η ς και η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Μ ά ν ο ς Κ ο ντο λέω ν Γάντι σε ξ ύ λ ιν ο χ έρ ι (σε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Λ ό τη Π έ τρ ο β ιτς-Α ν δ ρ ο υ τσ ο π ο ύ λ ο υ Ισ το ρ ίε ς με το υ ς δ ώ δ εκ α μή νες (σε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο Ν ίκος Κ ούρος Ζωρζ Σαρή Ο Α θ η ν ό δ ω ρ ο ς (σ ε κ α σ έ τα ) δ ιαβ ά ζει η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Τα σ τεν ά παπούτσια (σε CD) δ ιαβ ά ζει η Εύα Κ ο ταμ ανίδο υ Κ ό κκινη κ λω σ τή δ εμ έν η ... (σ ε κ α σ έ τα ) δ ιαβ ά ζει π Γιάνκα Α β α γ ια ν ο ύ Λ ίτσ α Ψ αρ αύτη Το τσ ίρ κ ο κ α ι ο ν ά ν ο ς Γολιάθ (σ ε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο Γιάννης Β ούρος

Γιώ ργος Μ α νιώ τη ς Ο P a c k m a n θα το υ ς φ ά ει ό λ ο υ ς ! θ ρ /'λ ε ρ (σ ε δ ύ ο κ α σ έ τες ) δ ιαβ ά ζει ο Κώ στας Καζάκος Μ α ρ ία Ε. Σκιαδα ρέσ η «Και ν ε κ ρ ο ύ ς α ν α ο τα ίν ει»

νο υ β έλα (σ ε δ ύ ο κ α σ έ τες ) δ ια β ά ζει ο Α κ ύ λ α ς Καραζήσης Α λ έ ξ α ν δ ρ ο υ Π απ αδ ιαμάντη Το μ ο ιρ ο λ ό γ ι τη ς φ ώ κ ια ς

κ α ι ά λ λ α δ ιη γ ή μ α τα (σ ε κ α σ έ τα και σ ε CD) δ ιαβ ά ζει ο Δ η μ ή τρ η ς Καταλεκρός ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. Μ! Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΤ 122, 563 34 ,

ΙΑΚΗ 16, 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΑ.: 38.31.078, FAX: 36.28.950 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: V.: (031) 70.63.54-5 - Web site: http://www.conceptum.gr/patakis

15/11 έω ς 1 4 /1 2 1997

3θ Δ. ΧΑΡΙΤΟΠΟΥΛΟΣ

Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων

ΕΞΑΝΤΑΣ

Τα εμπορικότερα Βιβλία

Αι ΡΟΪ

στοιχεία που μας παραχώρησαν 30 Βιβλιοπώλες απ' όλη την Ελλάδα, δηλώνοντας ο καθένας τους τέσσερα βιβλία που είχαν τις περισσότερες πωλήσεις.

Γ.ΦΑΡΑΚΟΣ

Άρης Βελουχιώτης.

Το χαμένο Αρχείο - Άγνωστα κείμενα

&

Φ. ΓΕΡΜΑΝΟΣ

ΤερΤξα

So .ΤΜΑΚΜΙλΑΑΝ

0 ο Λ.ΖΟΓΡΑΦΟΥ Π.ΚΟΕΑΟ

>ΰ πήγαν όλοι οι άντρες

Ο Αλχημιοτής

Α.ΠΑΠΑΔΑΚΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Κ Α ΙΪΜ Μ

Η αγάπη άργησε μια μέρα

y0I. ΚΑΡΥΠΙΑΝΗ

ΑΛΕΐΑΝΔΡΕΙΑ

ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ

Μ ,«Ρί Α „ Α ΐ .

Οι κάργιες

ΩΚΕΑΝΙΔΑ

ΚΑΣΤΑΝΙΟΤΗΣ

ΚΑΛΕΝΤΗΣ

Β.ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ Αο«λβ ΚΕΔΡΟΙ

Το στοινεία παραχώρησαν τα Βαγιονάκης-ΑΘ. ΓκοΒόστης-ΑΘ. Δημητριάδης-Καλαμάτα. ΔιάλογοςΒόλος. Διάλογος-Βύρωνας, Δοκιμάκης-Ηράκλειο. Δωδώνη-ΑΘ. Δοδώνη-Γιάννινα. ΕλευθερουδάκηςΑθ. Ενδοχώρα-ΑΘ. ΕυριπίδηςΧαλάνδρι. Εστία-ΑΘ. Ζαφειρίου-Νέα Λιόσια.Ήλιος-Δράμα. Ιανός-θεσσ. Κένταυρος-Παγκράτι. Κεντρί-θεσσ. Κεντρί-Λαμία. Μάριος Βερέπας-ΑΘ. Μεθενίτης-Πάτρα. Μιχαλάς-ΑΘ. Μποστάνογλου-Πειραιάς. ΝέστωρΚατερίνη. Περκρεράκης-Μυτιλήνη. Πολιτεία-ΑΘ. Τοθησαυροφυλάκιοτου Πνεύματος-Κος. Φακίνου-Μαρούσι. Φελούρης-ΠαλιόΦάληρο. Χνάρι-ΑΘ. Ώρα-Τρίπολη.

ΨΥΧΟΓΙΟΙ

Ο Θεός των μικρών παραγμάτων

Ζ. ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΟΥ

a

/Q ΙΙ,ΜΜΜΗΣ

Στα μονοπάτια του πολέμου

Θεωρία του πολέμου

Λεπτή γραμμή

Ε. Φ Α ΙΟ Υ

QKEANiL

ΟΕΜΕΑΙΟ

ΚΑΣΤΑΝΙΟΤΗΣ

Εκατό δρόμοι και μια νύχτα

ψ Α

ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΗ Στη σελίδα 37 των τευχών Νοεμβρίου (αρ. 379) και Δεκεμβρίου (αρ. 380), το βιβλίο του Κ. Μοσσέ «Εγκλημα στην αρχαία αγορά» εμφανίζεται από λάθος ότι κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Νεφέλη». Το σωστό είναι ότι κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο». Ζητάμε συγγνώμη από τους αναγνώστες και από τον εκδοτικό οίκο «Θεμέλιο».

best seller

■Β0

best seller

mmmmzm

22 χρόνια κι ένα μβγάλο ευχαριστώ ον Ιανουάριο του 1976 - πριν ακριβώς από 22 χρό­

Ι

νια - κυκλοφόρησε ένα νέο, ειδικό περιοδικό' το διαβάζω. Τότε, η έκδοση ενός εντύπου για τα βι­

βλία από πολλούς εθεωρείτο παράτολμο εγχείρημα. Πώς να επιβιώσει στη μεταπολιτευτική Ελλάδα - έλε­ γαν - ένα περιοδικό που θα ασχολείται αποκλειστικά

εκδότες, με μοναδικό σκοπό την προώθηση του κα­ λού βιβλίου. Οι δυσκολίες και τα εμπόδια τα πρώτα χρόνια ήταν τεράστιες. Το διαβάζω όμως επιβίωσε· πρωτίστως χάρη στους φανατικούς αναγνώστες του, στους πι­

με το βιβλίο; Οι πιθανότητες ήταν πράγματι ελάχι­

στούς συνεργάτες του και στους εκδοτικούς οίκους. Όλοι συμπαραστάθηκαν στο διαβάζω, ο καθένας με

στες, διότι είκοσι δύο χρόνια πριν ούτε στατιστικές έ­ ρευνες υπήρχαν για την αναγνωσιμότητα ούτε, πολύ

τα δικά του μέσα. Οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όσους μας στή­

περισσότερο, είχε γίνει - όπως συνηθίζεται σήμερα έλεγχος αγοράς για υποψήφιους αποδέκτες.

ριξαν τα 22 αυτά χρόνια, αλλά και στους επικριτές μας που μας βοήθησαν να γίνουμε «σοφότεροι».

Κι όμως, μια παρέα φίλων, που καμιά επαγγελματική σχέση δεν είχε με το βιβλίο, έκανε πράξη την επιθυ­

Τα 22 χρόνια συνεχούς κυκλοφορίας του διαβάζω δεν τα γιορτάζουμε με τυμπανοκρουσίες, αλλά με την ανανέωση τόσο στην ύλη, όσο και στην εμφάνιση του περιοδικού.

μία της. Να κυκλοφορεί δηλ. ένα περιοδικό που θα ε­ νημερώνει τους βιβλιόφιλους, θα αποτυπώνει το στίγμα της αγοράς, θα προσφέρει βήμα στους συγ­ γραφείς, στους ανθρώπους των γραμμάτων, στους

Βραχυγραφίες

Το τεύχος που κρατάτε στα χέρια σας είναι μόνον η αρχή.

2R

Ο

Ο Κωστής Παπαγιώργης είναι αναμφίβολα ο άνθρωπος που έκανε το δοκίμιο προσφιλές ανάγνωσμα I στο ευρύ κοινό. Έβγαλε αυτό το I «δύστροπο» είδος από τα ράφια I των βιβλιοθηκών, το πήρε από τα I χέρια των ειδημόνων και το παρέδώσε σ’ όλους μας ως ηδονική και ευφρόσυνη ενασχόληση. Το ίδιο συνέβη και με τις μελέτες του. Με αφορμή, λοιπόν, την έκδοση του νέου βιβλίου για τον Παπαδιαμάντη μίλησε στη Σίσσυ Αλωνιστιώτου στο Ε της Κυριακάτικης Ελευ­ θεροτυπίας και είπε μεταξύ άλλων τα εξής: - Λέτε ότι ο Παπαδιαμάντης δεν μπορεί να μετα­ φραστεί...

I

I

-Ανμεταφραστεί, τελείωσε. Όλο το κόλπο είναι ότι η γλώσσα του μιλάει από λυρικά, πλατωνικά μέχρι... Είναι ένα φοβερό κράμα- άμα λειψά, για παράδειγ­ μα, η λέξη εαρισμός αντί για έρωτα, που είναι ομη­ ρικό, τελείωσε, δεν υπάρχει. Δεν μπορεί να γίνει με­ τάφραση τέτοιας γλώσσας...

- Ποια είναι, όμως, η εικόνα της σύγχρονης ελληνι­ κής λογοτεχνίας; -Αυτή η στροφή στη ζωή της πόλης, που διαβάζου­ με, είναι μίμηση που προέρχεται από την αμερικανι­ κή λογοτεχνία. Μόνο που ο Αμερικανός είναι κυ­ ρίαρχος του κόσμου, επομένως η καθημερινή του ζωή έχει μια μυθολογία. Η δυστυχία του Αμερικα­ νού στη Νέα Υόρκη αποτελεί παγκόσμιο μύθο, ενώ η δυστυχία του Έλληνα στο Αιόπεσι τι να μας πει;

Λ α μ έ « (σ υ γ χ ρ ο ν ισ μ ό ς

Ε ιδ ή σ ο ς σ τα ψ ιλ ά

Ο Γιώργος Δαρδανός, εκδότης του Gutenberg και του Τυπωθήτω, σε άρθρο του στα ΝΕΑ τα λέει έξω από τα δόντια. Α ναφ έρ εται σ τα υλικά με τα οποία κατασκευάζεται η σύγ­ χρονη ελληνική πεζογραφία και στη δίψα των εκδοτών να εκδί­ δουν βιβλία με εύπεπτες ιστορίες που θα τους εξασφαλίσουν πωλήσεις χιλιάδων αντιτύπων (best seller). Αναδημοσιεύουμε μικρό απόσπασμα: Λένε ότι ένας νέος συγγραφέας έχει σήμερα ή ευκολότερη πρόσβαση στους εκδότες που προτιμούν να εκδίδουν πεζογραφία, επειδή οι τελευταίοι διψούν για ολοένα και πιο φρέσκα ονόματα. Μα δεν είναι έτσι. Οι εκδότες αυτοί (παγίως, δυστυχώς) διψούν για ένα, δέκα, εκατό όμοια βιβλία - όμοια μ’ αυτό ή μ’ αυτά που έκαναν πέρυσι μια επιτυχία εμπορική (μα I που σήμερα δεν τα θυμάται κανείς...). Οι εκδό; τες αυτοί διψούν όχι για βιβλία, αλλά για σκα­ μπρόζικες ιστορίες και αβασάνιστα κειμενάκια, που θα μπορούσαν να γίνουν βιβλία με την κατάλληλη - και μόνον - στοιχειοθεσία... Αλλά αυτό δεν λέγεται λογοτεχνία, βέβαια. Λέγεται έκπτωση αξιών και έχει συμβάλει τα μάλα στη γενικότερη στροφή της ελληνικής κοινωνίας προς αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «λαμέ εκσυγχρονισμό». Βεβαίως, μπορεί να μην είναι «έτσι ακριβώς» τα εκδο τικά μας πράγματα. Ω στόσο, μέσα στην υπερβολή μπορεί κανείς να διακρίνει άφθονα ψήγ­ ματα αλήθειας.

Η δ ιεύθ υνσ η τω ν φυλακώ ν της πολιτείας του Κολοράντο αρνήθηκε την τελ ευ τα ία επι­ θυμία θανατοποινίτη. Ο Γκάρι Λι Ν τέ ιβ ις ζή τη σ ε τσ ιγ ά ρ ο πριν την εκτέλεσή του, που θα γ ιν ό τα ν με θ α νατη φ όρ ο ένεση. Ο διευθυντής όμως του σωφρονιστικού ιδρύματος αρνήθηκε να εκπληρώσει την επιθυ­ μία του μελοθάνατου, διότι... στις σ υγκεκριμέ­ νες φυλακές απαγορευόταν το κάπνισμα! Αφού η επιθυμία του για το τελευταίο τσιγάρο δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί, ο Λι Ντέιβις ζήτησε παγωτό. Αυτό το αίτημα - τ ι μεγαλοθυμία! - έγινε δεκτό. Άλλη μια είδη σ η που έ χ ε ι σχέση πάλι με τ ις φυλακές είναι ό τι οι δεσμοφύλακες του Γιγκάλ Αμίρ - δολοφόνος του πρώην πρωθυπουργού του Ισραήλ, Γιτζάκ Ράμπιν - «παρέλειψαν» επί τρεις ημέρες να του πάνε φαγητό στο κελί όπου εκρατείτο σε πλήρη απομόνωση σε φυλακή υψίστης ασφαλείας με αποτέλεσμα να πεθάνει από ασιτία. Η μητέρα του Αμίρ κατήγγειλε ότι ο γιος της, φανατικός Εβραίος, δεν πάτησε το κουμπί, με τ ο οπ οίο θα μπ ορούσ ε να κ α λ έ σ ε ι τ ο υ ς δεσμοφύλακες, λόγω της εορτής της εβραϊκής Πρωτοχρονιάς. Ο εβραϊκός νόμος απαγορεύει στους πιστούς να θέτουν σε λειτουργία ηλεκτρι­ κές συσκευές στη διάρκεια των εορτών. Και να σκεφ τεί κανείς ότι τέτο ιε ς σ υγκλονιστι­ κές ειδήσεις περνούν στα ψιλά των εφημερίδων.

Βραχυγραφίας

Το μ π α λ ό ν ι

Σε έ ρ ευ ν α τ η ς Β ασ ιλική ς Στράτη στο «Ε» της Κυρια­ κάτικης Ελευθεροτυπίας με θέμα πώς συναντούν την έ ­ μπνευση οι σ υγγραφείς μί­ λησ αν οι: Π έτρ ο ς Τατσόπουλος, Γιάννης Ξανθούλης, Αλκυόνη Π απαδάκη, Ευγένιος Τριβιζάς και Λένος Χρηστίδης. Αντιγρά­

Α πό μύ8ο

Διαβάσαμε - με την προ­ σοχή που του αρμόζει κείμενο του Δ. Μητρόπουλου σ το Βήμα με θέμα «Βραβεία και νευρώσεις». Και μείναμε ε νεο ί με τ ις προτάσεις του προς τον Υπουργό Πολιτισμού για την αναβάθμιση (;) του θεσμού των Κρατικών Λο­ γοτεχνικών Βραβείων. gg Ας δίνεται από το ΥΠΠΟ ένα βραβείο, στο κα­ λύτερο βιβλίο, ώστε και ο ανταγωνισμός να εί­ ναι ευρύτερος και οι γκρίνιες περισσότερες και το χρηματικό ποσό μεγαλύτερο. Ας πάνε , τα υπόλοιπα χρήματα σε υποτροφίες για συγ­ γραφείς - για να γράψουν ή να τελειώσουν τα βιβλία τους, όπως γίνεται στο εξωτερικό. Ας αναλάβει ένας άλλος οργανισμός, ενδεχομέ­ νως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, να δίνει ένα βραβείο ποίησης - μιας τέχνης που είναι κομ­ μάτι της λογοτεχνικής μας παράδοσης και χρήζει ειδικής μεταχείρισης. Ας δίνεται ένα βραβείο για τη συνολική προσφορά κάποιου στα γράμματα - αλλά κάθε πέντε χρόνια. Κύριε υπουργέ, υιοθετήστε τις προτάσεις του εν λόγω δημοσιογράφου. Θα γελάσει και το παρδα­ λό κατσίκι. Αν όμως, παρ’ ελπίδα, δεν εισακουστούν, τότε ό­ λοι είμαστε άξιοι της τύχης μας διότι... Διαφορετικά θα μείνουμε στο έλεος νευρωσικών ισορροπιών - ή, ακόμη χειρότερα, των 1 λογοτεχνικών βραβείων του περιοδικού δια­ βάζω. Αυτά λοιπόν από έναν δημοσιογράφο που μάλλον ήθελε να γίνει συγγραφέας, αλλά...

Βραχυγραφίις _

φουμε την πιο ευφάνταστη απάντηση του Ευγένι­ ου Τριβιζά.

®

Δύο εικόνες με απασχολούν τελευταία . Η μία είναι η εικόνα ενός κόκκινου μπαλονιού που περικλείει την ανάσα ενός παιδιού. Η άλλη είναι η εικόνα ενός ηλιοτρόπιου που δεν του αρέσει να κοιτάζει τον ήλιο. Ξενυχτάει, για να κοιτάζει το φεγγάρι...

~ ~ 7

Η πο ίησ η c iv a i ζ ω ή

Η π ο ιήτρια Δ ήμη τρ α Χρι* W στοδούλου σπανίως μιλάει σ το ευρύ κοινό, σπανίως ■ V i δίνει συνεντεύξεις σε εφημερίδες και περιοδικά. ^ Ί σ ω ς επειδ ή, σχήμα οξύμωρό, εχει πολλά κι ακρως [Ρ Ι ενδιαψερονια να πει πέραν των εξαιρετικών ποιημάτων της. ΓΓ αυτό, από συνέντευξή της στη Δήμητρα Παυλάκου στην Κυριακάτικη Αυγή, αναδημοσι­ εύουμε απόσπασμα που αφορά τ ο μέλλον τη ς ποίησης και το ρόλο του ποιητή. Η ποίηση είναι ζωή. Αλλά μια ζωή δικαιότε­ ρη από την πραγματική, γ ι’ αυτό πιο αντά­ ξια τ ου ανθρώπου. Αλλά δικαιοσύνη είναι κατ’ εξοχήν ο σεβασμός στη διαφορά και ο σεβασμός στην ελευθερία του προσώπου. Ανήκω, επομένως, σ’ αυτούς που πιστεύουν ότι η ποίηση έχει πολύ μέλλον ακόμη στο βαθμό που ο άνθρωπος θα επινοεί συνεχώς : : τη δικαιοσύνη που του ταιριάζει. ΓΓ αυτό έχ ει ένα ρόλο ο π οιητής, έχ ει σίγουρα κάπ ποιο ρόλο. Δεν πρόκειται ασφαλώς για κά­ ποια αποστολή, για ιερό πόλεμο. Απλώς ε ί­ ναι το γέννημα μια ς σ τα θ ερ ή ς ανάγκης, μιας ανάγκης απολύτως κοινωνικής. Την ο­ ποία καθένας διεκπεραιώνει στο μέτρο της δωρεάς του, φυσικά. Απλώς μπερδεύουμε τα πράγματα μεταξύ τη ς βαθιά ανθρώπινης - και ανθρωπιστικής - αυτής λειτο υρ γ ία ς >■ του ποιητή (που θεωρώ αδύνατο να μην υ­ πακούει πάντα στον - επιμένω! - κοινωνικό «αυτοματισμό» που τη γεννά) και του ενδε­ χόμενου παραγκωνισμού του ποιητή ως δη­ μοσίου προσώπου.

ΘΑΝΑΣΗΣΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ THANASSISHATZOPOULOS

"Ωσει παρόν

Θ ΑΝ ΑΣΗ Σ Χ Α ΤΖΟ Π Ο Υ Λ Ο Σ

'Ωσεί παρόν

f i l l

ίφι

Η ΤΕΤΡΑΓΛΩ ΣΣΗ ΕΚΔΟΣΗ Ε Ν Ο Σ Π Ο ΙΗ Μ Α Τ Ο Σ

ΜΕΤΑΦΡΑΖΟΥΝ ΟΙ: Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Δ ΙΑ Μ Ε Τ Ρ Ο Σ

ΑΓΓ. ΓΟΒΙΟΥ 19, 34100 ΧΑΛΚΙΔΑ ΤΗΛ.: 0221-21769 - FAX: 0221-75815

DAVID CONNOLLY PAOLAMARIAMINUCCI MICHEL VOLKOVITCH

επιμέλεια: ΛΑΜΠΡΟΙ ΚΟΥΛΕΛΗΙ

Τα μηνύματα των καψών «... Όμως ο πνευματικός άνθρωπος, ο γνήσιος, ο ανόθευτος, ο άνθρωπος που έχει το βαρύ προνόμιο να σηκώνει στους ώμους του τη μνήμη του κόσμου, στοχάζεται σε μιαν άκρη το παιχνίδι της μοίρας και δεν μπορεί να παρατήσει τα δικά του. Είναι πρόθυμος να παραδεχτεί αυτό που του αποδείχνουν πως είναι το σω­ στό· είναι έτοιμος σε κάθε στιγμή για όποιαν αλλαγή των πραγμάτων’ και να βοηθήσει, ό,τι περνά από το χέρι του, αντίρρηση δεν έχει. Δεν ξεννά ωστόσο πως ένει και may άλλη δουλειά, που είναι να φέρνει στους ανθρώπους ιιηνύαατα από τους καιρούς που έργονται. Κάτι αφουγκράζεται, πέρα από όλες τις αλλαγές, και ειδοποιεί. Είτε του παρακολουθούν είτε όχι, ακόμα κι αν πρόκειται να τον παρεξηγήσουν και να τον συκοφαντήσουν, το χρέος του είναι να μιλήσει, να εκφράσει τα σπέρματα της μελλούμενης ζωής που ένιωσε να κουνιούνται στην ψυχή του».

"Το μέλλον μ ά ς στέλνει σημάδια. Και ευτυχώς υπάρχουν οι ευαίσθητοι δέκτες που τα συλλαμβάνουν μια λογαριασμό όλων μας.

(Γιώργος Θεοτοκάς, Στοχασμοί και θέσεις, Πολιτικά Κείμενα 1925-1966, Τόμος Α' 1925-1949, Βιβλιοπωλείου της Εστίας, 1996, Σελίδα 580)

Έτσι εξελίσσονται οι πίθηκοι... «...Έμεινε αναποφάσιστος για ένα δευτερόλεπτο και αμέσως μετά είπε: "Ένας σοφός επιστήμονας, που μελετούσε τους πιθήκους σ’ ένα νησί της Ινδονησίας, κατάφερε να μάθει σ’ έναν πίθηκο να πλένει τις πατάτες στο νερό ενός ρυακιού προτού τις φάει. Το γεώμηλο, χωρίς το χώμα και τις άλλες βρομιές, ήταν πιο εύ­ γευστο. 0 επιστήμονας, που το έκανε αυτό επειδή έγραφε μια μελέτη σχετικά με τις ικανότητες εκμάθησης του εν λόγω πιθήκου, δεν μπορούσε να φανταστεί τι θα γινόταν. Και ποια ήταν η έκπληξή του βλέποντας πως και οι άλλοι πίθηκοι βάλθηκαν να μιμούνται τον κερκοπίθηκο!.. Ώσπου μια ωραία μέρα, όταν πια ένας αρκετά μεγάλος αριθμός πιθήκων είχε μάθει να πλένει τις πατάτες, άρχισαν να κάνουν το ίδιο όλοι οι πίθηκοι του αρχιπελάγους. Το πιο εκπληκτικό όμως ήταν πως αυτά τ ’ άλλα ζώα το είχαν μάθει χωρίς να έχουν ποτέ καμιά επαφή με το νησί όπου γινόταν το πείραμα: Καταλάβατε;". «Όχι». «Υπάρχουν διάφορες επιστημονικές μελέτες πάνω σ’ αυτό το θέμα. Η περισσότε­ ρο κοινά αποδεκτή εξήγηση είναι πως, όταν ένας καθορισμένος αριθιιός ατόιιων εξελίσσεται, καταλήγει να εξελινθεί όλο το είδος. Αγνοούμε πόσα άτομα χρειά­ ζονται, αλλά γνωρίζουμε ότι έτσι έχουν τα πράγματα"».

Κι όλα αυτά ξεκινάνε από ένα άτομο...

(Πάουλο Κοέλο, Στις όχθες του ποταμού Πιέδρα κάθισα κι έκλαψα. Μετάφραση Ν. Σιδέρη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελίδα 195).

Ματαίωση ονείρων και ιδανικών «... Απρόβλεπτο νερό ξέπλυνε κι ειιένα από τη σκόνη τόσων ματαιώσεων να λάμψουν μέσα μου όσα προδίδω». (Κώστας Σοφιανός, Οι Απολαύσεις, Αθήνα, Διογένης, 1981. Σελίδα 29)

Κι εμένα...

καταγραφή σημαντικών, cvi'otc αξιοπερίτργων γτγονότων από τον κόσμο της λογοτεχνίας και της τέχνης

επιμέλεια: ΗΛΙΑΖ ΜΑΓΚΛΙΝΗΖ

ο τη ν Ε λλά δα ...

2 Ιανουαοίου 1911: 0 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (χρ. γενν. 1851) πεθαίνει στη Σκιάθο.

13 Ιανουάριου 1993: Πεθαίνει ο συγγραφέας και ζωγράφος Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (χρ. γενν. 1908).

2 Ιανουάριου 1950: Πε­ θαίνει ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης (χρ. γενν.

1883), δημιουργός της ελληνικής οπερέτας.

14 Ιανουαοίου 1951: Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος (χρ. γενν.

1867) πεθαίνει στο σπίτι του και η κηδεία του γίνεται δημοσία δα­ πάνη.

3 Ιανουαοίου 1951: Πε­ θαίνει ο Γεώργιος Δροσίνης (χρ. γενν. 1859).

18 Ιανουαοίου 1963: Πεθαίνει ο πεζογράφος Κώστας Χατζηαργύρης (χρ. γενν. 1909).

4 Ιανουαοίου 1901: Πε­ θαίνει στο Μόναχο ο Έλληνας ζωγράφος Νι­ κόλαος Γύζης (χρ. γενν.

1842).

18 Ιανουάριου 1984: Πεθαίνει ο λαϊκός συνθέτης Βασίλης Τσιτσάνης.

1 Ιανουάριου 1811: Κυκλοφορεί στη Βιέννη ο «Λό­ γιος Ερμής» του Άνθιμου Γαζή (1758-1828).

8 Ιανουάριου 1987: Πεθαίνει ο Θεσσαλονικιός γρα­ φίστας Γιάννης Σβορώνος.

20 Ιανουάριου 1853: Πεθαίνει στη φυλακή της Σύ­ ρου, δύο ημέρες μετά την καταδίκη του σε δύο χρό­ νια φυλάκιση, ο Θεόφιλος Καΐρης (χρ. γενν. 1784). Ο Καΐρης είχε επανειλημμένα κατηγορηθεί από την Εκκλησία ως αιρετικός. Η ταφή του γίνεται στον περί­ βολο του λοιμοκαθαρτηρίου. Την επομένη, άγνωστοι ανοίγουν το λάκκο και ρίχνουν μέσα ασβέστη για να εξαλείψουν ακόμα και τα λείψανά του. Λίγες ημέρες αργότερα όμως, ο Άρειος Πάγος απαλλάσσει τον Καΐρη από τις κατηγορίες που τον βάραιναν.

13 Ιανουαοίου 1859: Γεννιέται στην Πάτρα ο Κωστής Παλαμάς (χρ. θαν. 1943).

21 Ιανουαοίου 1984: Θάνατος του Γιάννη Σκαρίμπα (χρ. γενν. 1893). Η κηδεία του γίνεται δημοσία δαπάνη.

7 Ιανουαοίου 1904: Ο Εμμανουήλ Ροίδης (χρ. γενν.

1836) πεθαίνει από καρδιακή προσβολή.

7 Ιανουαοίου 1944: Αυτοκτονεί ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης (χρ. γενν. 1888).

Τον Ιανουάριο του 1928 ο Κώστας Καρυωτάκης (1896-1928) συγκρούειαι με ιούς προϊσταμένους του στο Υπουργείο όπου εργάζεται εξαιτίας της συνδικαλιστικής του δράσης. Δεν διστάζει να αηοκαλύψει καταχρήσεις του ίδιου του υπουργού. Τον Ιανουάριο του 1936 ο Δημήτρης Γληνός (1882-1943) εκλέγεται Βουλευτής με τη σημαία του Παλλαϊκού Μετώπου. Μέχρι το τέλος της ζωής του θα ζήσει το μεγαλύτερο διάστημα στην εξορία και στη φυλακή. Τον Ιανουάριο τοα 1963 εκδίδεται το «Τέλος της μικρής μας πόλης» του Δ. Χατζή από τις εκδόσεις «Επιθεώρηση Τέχνης», 8’ έκδοση με προσθήκη νέων διηγημάτων.

22 Ιανουάριου 1977: Πεθαίνει ο συγγραφέας Μενέ­ λαος Λουντέμης (χρ. γενν. 1915).

10 Ιανουαοίου 1961: Θάνατος του Αμερικανού συγ­ γραφέα Ντάσιελ Χάμετ (χρ. γενν. 1884) από καρκίνο.

22 Ιανουάριου 1980: Ο Στρατής Τσίρκας (χρ. γενν.

1911) δίνει την τελευταία συνέντευξη της ζωής του με τίτλο: «Ποτέ δεν επεδίωξα να σταθώ απ’ έξω», στο πε­ ριοδικό διαβάζω (αρ. 29, Μάρτιος). Στις 27 Ιανουάρι­ ου πεθαίνει στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.

12 Ιανουάριου 1976: Πεθαίνει η διάσημη συγγραφέας Αγκάθα Κρίστι (χρ. γενν. 1890).

23 Ιανουάριου 1946: Ο Δημήτρης Χατζής (19131981) ολοκληρώνει το μυθιστόρημα «Η φωτιά».

25 Ιανουαοίου 1935: Διάλεξη του Ανδρέα Εμπειρι­ κού (1901-1975) στη Λέσχη Καλλιτεχνών στην Αθήνα με θέμα τον Υπερρεαλισμό. Ανάμεσα στους ακροατές και ένας άγνωστος εικοσιεξάχρονος ποιητής, ο Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996). Η ημερομηνία αυτή θεωρείται η γέννηση του ελληνικού υπερρεαλισμού.

13 Ιανουαοίου 1941: Πεθαίνει ο μεγάλος Ιρλανδός συγγραφέας Τζέιμς Τζόις (χρ. γενν. 1882).

19 Ιανουαοίου 1809: Γεννιέται στη Βοστόνη ο ποιητής του «Κο­ ρακιού» Έντγκαρ Αλαν Πόε (χρ. θαν. 1849).

21 Ιανουαοίου 1860: Γεννιέται ο Αντον Τσέχοφ (χρ. θαν. 1904).

27 Ιανουάριου 1943: Ο Μιλτιάδης Μαλακάσης (χρ. γενν. 1869) πεθαίνει στον «Ευαγγελισμό».

21 Ιανουαοίου 1950: Πεθαίνει στο Λονδίνο ο Τζορτζ Όργουελ (χρ. γενν. 1903). Την ίδια α­ κριβώς ημέρα ανεβαίνει στη Νέα Υόρκη στο θέατρο Henry Miller του Broadway το «Cocktail Party» του Τ.Σ. Έλιοτ.

29 Ιανουαοίου 1975: Πεθαίνει ο ηθοποιός Ορέστης Μακρής.

23 Ιανουαοίου 1783: Γεννιέται στην Γκρενόμπλ της Γαλλίας ο Σταντάλ (χρ. θαν. 1842).

σ τον κόσ μο...

25 Ιανουαοίου 1882: Γεννιέται στο Κένσινγκτον του Λονδίνου η Βιρτζίνια Γουλφ (χρ. θαν. 1941).

26 Ιανουαοίου 1895: Πεθαίνει ο ποιητής Αχιλλέας Παράσχος (χρ. γενν. 1838).

23 Ιανουαοίου 1832: Γεννιέται ο ζωγράφος Εντουάρ Μανέ (χρ. θαν. 1883).

1 1ανουαοίου 1892: Απόπειρα αυτοκτονίας του Γκυ ντε Μωπασάν (18501893). Αποτυγχάνει και κλείνεται σε ψυχιατρείο.

4 Ιανουαοίου 1960: Σκοτώνεται σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα ο Γάλλος νομπελίστας συγγραφέ­ ας Αλμπέρ Καμύ (χρ. γενν. 1913). Λίγο καιρό πριν πεθάνει είχε πει: «Ο έσχατος χωρισμός είναι να μην μπορείς πια να αγγίξεις τα λουλούδια και τα χέ­ ρια των γυναικών».

4 Ιανουαοίου 1965: Πεθαίνει ο Τ.Σ. Έλιοτ (χρ. γενν.

1888) στο Λονδίνο.

26 Ιανουάριου 1855: Ο Ζεράρ ντε Νερβάλ (χρ. γενν. 1808) βρίσκεται κρεμασμένος. Προηγου­ μένως είχε αποδράσει α­ πό ψυχιατρική κλινική, στην οποία είχε γράψει την «Αυρηλία».

28 Ιανουάριου 1881: Στις επτά το πρωί ο Φίοντορ Ντοστογιέφσκι (χρ. γενν. 1821) ανοίγει τα μάτια και ψελλίζει: «Σήμερα θα πεθάνω». Πράγματι, δώδεκα πε­ ρίπου ώρες αργότερα αφήνει την τελευταία του πνοή.

50-60.000 άτομα τον συνοδεύουν στην τελευταία του κατοικία.

Τον Ιανουάριο rou 1844 ο ΓκυοτάΒ Φλόμπερ (1821-1880) παθαίνει μια νευρική κρίση επιληπτικής μορφής, η οποία επαναλαμβάνεται στις επόμενες εβδομάδες. Δεν θα γίνει ποτέ τελείως καλά. Τον Ιανουάριο του 1845 ολοκληρώνει την «Αισθηματική Αγωγή». Τον Ιανουάριο τον 1895 ο Αντρέ Ζιντ (1869-1951) ταξιδεύει στο Αλγέρι. Εκεί συναντά τον Όσκαρ Ουάιλντ (1854-1901) με το φίλο του Αλφρεντ Ντάγκλας, οι οποίοι τον μυούν σης κακόφημες γειτονιές. Τον Ιανουάριο του W ag ο Τόμας Μαν (1875-1955) περιοδεύει στην Πράγα, τη Βιέννη και τη Βουδαπέστη όπου δίνει διαλέξεις με θέμα «Γκαίτε και Τολστόι». Γνωρίζεται με τον μαρξιστή θεωρητικό λογοτεχνίας Γκέοργκ Λούκατς.

επετηρίδα

mm

ΑΡΙΙΤΕ10Ν '97 Η Τβλβτή Απονομής Ηλία ΜογκΑινη

Τελικ ός απολογισμός πονεμήθηκαν τ ην Κυριακή 7 Δ εκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη τα Ευρωπαϊκά Βραβεία Λ ογοτε­ χνία ς και Μ ετά φ ρ α σ η ς (ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ 1997). Όπως είναι γνωστό, το Βραβείο Λογοτεχνίας πήρε ο Ιταλός σ υγγραφ έας Αντόνιο Ταμπούκι για το μυθ ιστόρ ημ α «Έτσι... ισ χ υρ ίζετα ι ο Περέιρα» (Ψ υχογιός), ενώ το Βρ αβείο Μ ετάφ ρ ασ η ς ο Αυ­ στριακός μεταφ ραστής Χανς-Κρίστιαν Έζερ γ ια τη μ ετά φ ρ α σ η το υ μ υ θ ισ το ρ ή μ α το ς «The B u tch er Boy» του Ιρλανδού συγγραφέα Πάτρικ Μακέιμπ. Η τελετή τ ης απονομής πραγματοποιήθηκε στο χώ­ ρο του θεάτρου «Ολύμπιον» και με τ η συμμετοχή πλήθους κόσμου. Το πρόγραμμα που πλαισίω σε την απονομή των βραβείων συνοδευόταν από μου­ σική δωματίου του Φραντς Σούμπερτ, από βυζαντι­ νού ς ύμνο υς και π αρ αδ οσ ια κο ύς σ κοπούς, ενώ ντοκιμαντέρ με θέμα τ η Θεσσαλονίκη προβάλλο­ νταν στη γιγαντοοθόνη του θεάτρου. Η τελετή ξεκίνησε με προσφωνήσεις τ ου Καλλιτε­ χνικού Δ ιευθυντή τη ς «Θεσσαλονίκη 1997», συγ­ γρ αφ έα Πάνου Θεοδωρίδη, και του Γενικού Δ ιευ­ θυντή Π ολιτισ μού τη ς Ευρωπαϊκής Επιτροπής (η

«

βασική πηγή χρηματοδότησ ης τ ου θεσμού), Σπύρου Παππά. Το λόγο πήρε ο Π ρόεδρος τ η ς Επιτροπής Λ ογοτε­ χνίας και κύριος συντονιστής τη ς φετινής διοργάνω­ σης, συγγραφέας, δοκιμιογράφος και μεταφραστής Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής, ο οποίος ανέπτυξε τις βασικές αρχές που διέπουν το θεσμό και τη σημασία που μπορεί να έχει για το σύγχρονο ευρωπαϊκό πολι­ τισμό. Ακολούθησε η ομιλία του Προέδρου τ η ς επιστροπής Μετάφρασης, Σουηδού μεταφραστή Ματς Λέφγκρεν, ο οποίος έκανε λόγο κυρίως για την ιδιάζουσα και μάλλον παρεξηγημένη θέση που κατέχουν οι μεταφραστές στο χώρο της λογοτεχνίας. Ακολούθως, το Βραβείο Λογοτεχνίας απένειμε στον Α. Ταμπούκι ο Γενικός Δ ιευθυντής τη ς Unesco, κύ­ ριος Φεντερίκο Μαγιόρ, ενώ το Βραβείο Μ ετάφρα­ σης παρέλαβε ο Χ.Κ. Έζερ από τα χέρια του Έλληνα Υπουργού Πολιτισμού, κυρίου Ευάγγελου Βενιζέλου. Και το λόγο πήραν οι δύο βραβευθέντες. Πρώτος ο Α. Ταμπούκι, ο οποίος αναφέρθηκε στο μυθιστόρημα που του χάρισε το ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ, τονίζοντας ότι ο κε­ ντρικός ήρωας του μυθιστορήματος βασ ίζεται σε πραγματικό πρόσωπο, και έκλεισε την ομιλία του α-

παγγέλλοντας το ποίημα «Φωνές» του Κ.Π. Καβάφη στα ελληνικά. Ο Χ.Κ. Έ ζ ερ άρχισε τ ην ομιλία το υ σ τα ελληνικά. Ανάμεσα στα άλλα, ο Αυστριακός μεταφραστής τόνι­ σε ότι οι μεταφραστές προσφέρουν πολλά στη δημι­ ουργία μιας κοινής π ο λιτισ τικής κληρονομιάς ως «συν-δημιουργοί τη ς παγκόσμιας λογοτεχνίας». Τέ­ λος ανέφερε ότι το βιβλίο του Μακέιμπ, «The Butcher Boy», μεταφέρεται στον κινηματογράφο με σκηνοθέ­ τη το γνωστό Ιρλανδό Νιλ Τζόρνταν. Η τελετή έκλεισε με τους Πέντε Ελληνικούς Χορούς του Νίκου Σκαλκώτα που έπ αιξε το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ενώ ακολούθησε δεξίωση στο φουαγιέ του θεάτρου.

Εκδηλώσεις όλο το τριήμερο εν ήταν όμως η τελετή απονομής η μοναδική εκ­ δήλωση στη Θεσσαλονίκη τ ο τριήμερο 5-7 Δε­ κεμβρίου που να αφορά στο ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ 1997. Την Παρασκευή, στις 5 Δεκεμβρίου, δόθηκε συ­ νέντευξη τύπου του Α. Ταμπούκι στο βιβλιοπωλείο «Ιανός». Ο Ιταλός σ υγγραφέας μίλησε εκτεταμένα για το βραβευμένο με τ ο ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ μυθιστόρημά του, ενώ απάντησε και σε ερωτήσεις του κοινού. Ο Α. Ταμπούκι ανέφερε ότι ο ήρωάς του, ο Περέιρα, είναι δυστυχής: «Μου αρέσουν οι άνθρωποι που δεν είναι ι­ διαίτερα ευτυχισμένοι. Οι άνθρωποι που είναι ικανο­ ποιημένοι από τον εαυτό τους και από τη ζωή τους μ ' ενδιαφέ­ ρουν ελάχιστα». Επιπροσθέτως, ο Α. Ταμπούκι μίλησε και για το καινούριο του μυθιστόρημα με τίτλο «Το χαμέ­ νο κεφάλι του Δαμασκηνού Μοντέιρο», που β ασ ίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός: την άγρια δολοφονία ενός ασήμαντου κλέ­ φτη από την πορτογαλική αστυ­ νομία. Και αυτό το βιβλίο θα κυ­ κλοφ ορήσει σ τα ελληνικά τ ον προσεχή Μάιο από τις εκδόσεις «Ψυχογιός» σε μετάφραση επί­ σης του Ανταίου Χρυσοστομίδη. Τέλος, το Σάββατο, σ τις 6 Δ ε­ κεμβρίου, πραγματοπ οιήθηκε στο Ιταλικό Ινσ τιτούτο παρου­ σ ίασ η το υ β ιβλίου το υ Α. Τ α­ μπούκι από τ η Λουτσάνα Στεγκάνιο Πίκιο, πρώην καθηγήτρια Πορτογαλικής λογοτεχνίας και κουλτούρας στο Πα­ νεπιστήμιο τη ς Ρώμης, η οποία υπήρξε καθηγήτρια του Α. Ταμπούκι. Διαβάστηκαν χαρακτηριστικά απο­

Ο

σπάσματα από το βιβλίο στα ιταλικά και στα ελληνι­ κά, ενώ προβλήθηκε η κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Έτσι... ισχυρίζεται ο Περέιρα», στην οποία πρωταγωνιστούσε ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι.

Απολογισμός:Οργάνωσπ -Διαδικασηκά ^

χεδόν όλα τα μέλη των επιτροπών είχαν ήδη δη1 λώσει από τον Οκτώβριο, όταν έγιναν οι τελικές # ψηφοφορίες, ότι είχαν μείνει ιδιαίτερα ικανοπ ο ι­ η μ έ ν ο ι από την οργάνω ση το υ ΑΡΙΣΤΕΙΟΥ στη Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς, όμως, τα προβλήματα δεν έλειψαν. Κατά τον Φ.Δ. Δρακονταειδή, προέκυψαν κυρίω ς από την οργανωτική δυσλειτουργία των υ­ πευθύνων τη ς Π ολιτισ τικής Πρωτεύουσας 1997. Ο Φ.Δ. Δρακονταειδής δηλώνει στο διαβάζω: «από τον Ιανουάριο του 1997 η Πολιτιστική Πρωτεύουσα είχε δεσ μευτεί μ ε την υπογραφή του Διευθύνοντος Συμ­ βούλου και του Καλλιτεχνικού Διευθυντή ως προς την ανάληψη της δαπάνης της απονομής των βραβείω ν του ΑΡΙΣΤΕΙΟΥ. Αυτή η επιστολή στάλθηκε και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, οι υπεύθυνοι της οποίας, εκτι­ μώντας ότι η Πολιτιστική Πρωτεύουσα θα συμμετείχε σ ’ αυτή τη δαπάνη, δεν συμπεριέλαβαν στον προϋπο­ λογισμό καμία πρόβλεψη για δαπάνες της απονομής των βραβείων. Ο προϋπολογισμός αυτός, ο οποίος είναι εξαιρετικά δεσμευτικός και δεν επιδέχεται μετατροπές, είναι της τάξης των 350.000 ECU, δηλαδή περίπου 100 εκατομμύρια δραχμές. Ένα σημαντικό κονδύλι είναι τα ίδια τα β ρ α β εία , τα οπ οία ε ίν α ι ύ­ ψους έξι εκατομμυρίων το καθέ­ να. Σε αυτά να προσθέσουμε τις αμοιβές των μελών των επιτρο­ πών, που φέτος προέρχονταν α­ πό δεκαπέντε κοινοτικές χώρες, συν την Ισλανδία, δεκαέξι. Του χρόνου θα είναι δεκαοχτώ, γιατί θα προστεθούν η Νορβηγία και το Λιχτενστάιν. Έχουμε, λοιπόν, 32 μέλη των επιτροπών, μαζί με τους προέδρους, που έρχονται από διάφορα μέρη της Ευρώπης και συναντώνται δύο φ ορές το χρόνο. Μια φορά για να αποφα­ σίσουν και άλλη μια για την τελε­ τή απονομής. Ό λ ε ς α υ τ ές οι διεργασίες, φυσικά, έχουν ένα τεράστιο κόστος. Η Πολιτιστική Πρωτεύουσα, με τα προβλήματα που εί­ χ ε στις οργανωτικές της δομές, μας άφησε μέχρι και

1997. Και οι οποίοι είναι διαρκώς υπόλογοι τόσο στην δύο μέρες πριν από την απονομή στο απόλυτο σκοτά­ δι. Δεν γνωρίζαμε δηλαδή αν οι δαπάνες της απονο­ Κοινότητα όσο και στα μέλη επιτροπών...». μής θα καλύπτονταν από την πλευρά της. Αυτό δημι­ ούργησε ένα τεράστιο πρόβλημα. Διότι το Υπουργείο Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Πολιτισμού δεν προέβλεπε από τη δική του τη μεριά και η χρηματοδότηση τέτοιου είδους δαπάνες, ενώ η Κοινότητα δεν δεχόταν ώς ακριβώς όμως γίνεται η χρηματοδότηση από με κανέναν τρόπο να προσαυξήσει τον προϋπολογι­ την Ευρωπαϊκή Κοινότητα; Ο Φ.Δ. Δρακονταεισμό, γ ιατί δεν γνώριζε τις λεπτομέρειες της οργάνω­ δής μάς πληροφορεί ότι «η Κοινότητα στέλνει τα σης, συν την υπόνοια ότι μπορεί η οργανωτική επιτρο­ χρήματά ως εξής: 50% προκαταβολή και 50% με πή τω ν τρ ιώ ν ανθρώπων που α σ χο λ ήθ ηκ ε μ ε το το τέλος των διαδικασιών. Μ ας έδωσε στην αρχή 50 ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ (Σσ. ο Φ.Δ. Δρακονταειδής, η Κλαίρη Κεεκατομμύρια, τα οποία ξοδέψαμε στη φάση των συνε­ λάδη και ο Ροδόλφος Μασλίας) να έπαιρνε τα χρήμα­ δριάσεων των Επιτροπών, της αποστολής των βιβλίων τα και από την Πολιτιστική και από την Κοινότητα. Η και αναφορών, σε ξενοδοχεία, τηλεφωνήματα, μετα­ κατάσταση σώθηκε την τελευταία στιγμή μ ετά από φορικά, απρόβλεπτα έξοδα κ.λπ. Τα χρήματα αυτά παρέμβαση του ίδιου του Υπουργού Πολιτισμού. Βοή­ κάποια στιγμή μάς τελείωσαν και γ ι’ αυτό χρειαζόμα­ θησαν σε μεγάλο βαθμό οι υπεύθυνοι της Τράπεζας σταν έναν δανειοδότη, μέχρις ότου να έρθουν και τα Μακεδονίας-Θράκης, οι οποίοι αντιλήφθηκαν ποιο ή­ υπόλοιπα χρήματα της Κοινότητας με τα οποία θα ε­ ταν το πρόβλημα. Για να αποφευχθεί, λοιπόν, οποια­ ξοφλούσαμε το δάνειο αυτό. δήποτε επιπλοκή, έδωσαν τα χρήματα. Βέβαια, έστω Είχα προνοήσει, βεβαίως, και έστειλα προσωπική επι­ και στο παρά πέντε, το κατάλαβε επιτέλους και η Πο­ στολή στην Τράπεζα Μ ακεδονίας-Θ ράκης για ένα λιτιστική Πρωτεύουσα (Παρασκευή μεσημέρι) και με­ προσωπικό δάνειο 50 εκατομμυρίων, που θα ε ξο ­ τά από διάφορες διαδικασίες συμφώνησε να δώσει έ ­ να ποσό για την απονομή από έ­ φλούσα μ ε τα χρήματα που θα ναν άλλο λογαριασμό, για τον ο­ έ ρ χ ο ν τα ν από την Κοινότητα. Υπάρχει όμως περιορισμός από ποίο χ ρειάστηκε να δώσει ο κύ­ την Τράπεζα τη ς Ελλάδος για ριος Υπουργός την άδειά του. τους ιδιώτες. Δεν μπορεί κανείς Το θέμα του ΑΡΙΣΤΕΙΟΥ, πάντως, ήταν στο πρόγραμμα της Πολιτι­ να πάρει ένα τέτο ιο ποσόν. ΓV στικής και υπάρχει επιστολή με αυτό αναμίχθηκε ο Υπουργός και υπογραφές ότι οι συγκεκριμένες η Τράπεζα Μακεδονίας-Θράκης, δαπάνες θα καλυφθούν από την προσπαθώντας να βοηθήσουν Πολιτιστική. 'Οταν όμως εμείς ζη­ για να μη γίνουμε ρεζίλι. Οι δια­ δικασίες δεν προχωρούσαν και, τήσ αμε να γίνει η αναγνώριση αυτών των δαπανών (στην περί­ την τελευταία στιγμή, το ΥΠΠΟ πτωση που δεν υπήρχαν χρήμα­ ήρθε σε συνεννόηση με την Π.Π. τα στο ταμείο της Π ολιτισ τικής και έτσι καταφέραμε να πάρου­ Πρωτεύουσας) έτσι ώστε να λημε ένα ποσό για τις αμοιβές των φ θ εί ένα δάνειο μέχρι να έρθει μελών και το κόστος της απονο­ μής. Βεβαίως, το ποσό που πή­ το σύνολο των χρη μάτω ν από Ο Tcv. Δκυθυντής της UNESCO ραμε δεν ήταν αρκετό για να κα­ την Κοινότητα - τα περιμένουμε κ. Φρεντερίκο Μαγιόρ λυφθούν όλες οι ανάγκες. Ορι­ τον Απρίλιο -, το Διοικητικό Συμ­ απονέμει το BpaBcio Λογοτεχνίας βούλιο της Πολιτιστικής αρνήθησμένα έξοδα θα καθυστερήσου­ στον Αντόνιο Ταμπούκι κε να συνεργαστεί παρότι το ΑΣ. με να τα καλύψουμε. Οι οφειλές

Π

είθισται να συνάπτει δάνεια, και μάλιστα μεγάλου ύψους, για την κάλυψη των αναγκών του. Στην προκειμένη περίπτωση, για μια δαπάνη ύ­ ψους είκοσι και πενήντα εκατομμυρίων δρχ., το ζήτη­ μα πήγαινε από τη μια συνεδρίαση στην άλλη και στο τέλο ς αρνήθηκαν κατη γορ η ματικά να βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση αφήνοντας εκτεθειμένο το Υπουργείο, αλλά και τρεις ανθρώπους, οι οποίοι εργά­ ζονταν από τον Οκτώβριο του 1996 και μ ε διαρκώς μεγαλύτερη ένταση μέχρι σήμερα, το Δεκέμβριο του

θα εξοφληθούν όταν εισπραχθεί το υπόλοιπο 50% του ποσού τον Απρίλιο μετά το πέ­ ρας των διαδικασιών». Το ερώτημα που προκύπτει από τα παραπάνω είναι αν ανάλογα φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και σε άλ­ λες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες. Για μια ακόμη φορά ο Φ.Δ. Δ ρακονταειδής είναι κατηγορηματικός: «Τέ­ τοια φαινόμενα απαντώνται σε όλες τ ις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες, διότι ως θεσμός σ τηρίζεται σε μια ι­ σορροπία μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης και κεντρί-

©Θ-------------------------------

ρεπορτάζ

κής κυβέρνησης, καθώς επίσης και διαδιακασιών με­ ταξύ εμπλεκομένων μερών: εργολάβων, καλλιτεχνών κ,λπ. Πρόκειται για μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορρο­ πία η οποία διαταράσσεται κάθε τόσο, με κίνδυνο κά­ ποια στιγμή να καταρρεύσει. Δεν γνωρίζω όμως καμία Πολιτιστική Πρωτεύουσα α­ πό τις τέσσερις, στις οποίες έχω λάβει μέρος τόσο ως μέλος όσο και ως πρόεδρος επιτροπών, που να αντι­ μετώπισε τόσο έντονο πρόβλημα. Διότι τα μέλη των ε ­ πιτροπών συνηθίζουν να παίρνουν την αμοιβή τους την ώρα που έρχονται, κάτι που δεν συνέβη στη Θεσ­ σαλονίκη. Δεν είναι τυχαίο που ήρθαν μόνον οι μισοί στην απονομή. Από τη μία δεν έφταναν τα χρήματα και από την άλλη κάποιοι ήταν εξαιρετικά δυσαρεστημένοι. Αυτή η κατάσταση μου κόστισε και σε προσω­ πικό επίπεδο», ισχυρίζεται ο Φ.Δ. Δ ρακονταειδής. «Αλλά μακάρι το πρόβλημα να ήταν μόνον προσωπι­ κό. Ορισμένα από τα μέλη των επιτροπών έκαναν πα­ ράπονα σε εφημερίδες, έστειλαν επιστολές διαμαρτυ­ ρ ίες στην Κοινότητα. Ακόμα και στην Κοινότητα 10, που διευθύνει ο κύριος Σπύρος Παππάς, υπήρχε έντο­ νη δυσαρέσκεια και γκρίνια». Κι όμως, μόνο θετικά σχόλια ακούστηκαν τον Οκτώ­ βριο από τα μέλη των επιτροπών σε ό,τι αφορά τη διοργάνωση. «Ναι», απαντάει ο Φ.Δ. Δρακονταειδής, « δ ιότι η γ ρ α μ μ α ­ τεία του ΑΡΙΣΤΕΙΟΥ που συστάθηκε με­ ταξύ εμού, του κυ­ ρίου Ρ. Μασλία και της κυρίας Κ. Κελάδη, παρά τις αντί­ ξοες συνθήκες, ερ­ γάστηκε πολύ καλά και η σ υνεργασ ία μεταξύ μας υπήρξε άψογη. Φροντίσα­ με να λειτουργούμε όσο το δυνατόν πιο α ν ε ξά ρ τη τα από την Π ο λ ιτισ τικ ή Πρωτεύουσα. Οπό­ τε το καταφέραμε, πήγαν όλα καλά. Επίσης, κάναμε και κάτι που δεν έχει γίνει ξανά: καλέσαμε εκπροσώπους της Στοκχόλμης, που θα είναι η Πολιτιστική Πρωτεύουσα το 1998, αλλά και της Βαϊμάρης, που θα είναι η Πολιτιστική Πρωτεύουσα το 1999, για να τους δείξουμε ότι γνωρίζουμε καλά τα πάντα κι αν θέλουν να τους βοηθήσουμε. Κάναμε και ορισμένες ε νέργειες έξω από τις δυνατότητάς μας: εκδώσαμε ένα βιβλιαράκι που έχει πληροφορίες για τους βραβευμένους και όλους τους φιναλίστ, γραμμέ­

ο ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ μετρά φέτος οχτώ χρόνια ζωής. Εί­ ναι ένας νέο ς θεσ μός που γ ια να καθιερ ω θεί χ ρ ειάζετα ι και την απαιτούμενη δημοσιότητα. Φέτος στη Θεσσαλονίκη τα πράγματα, από αυτή την άποψη, ήταν μάλλον ευοίωνα. Το θέμα καλύφθη­ κε τόσο από εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας όσο και από περιοδικά που αφορούν στο βιβλίο, ενώ χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι η ιταλική τηλεόραση έ­ σ τειλε τηλεοπτικό συνεργείο στη Θεσσαλονίκη για τέσ σ ερ ις μέρ ες ώστε να παρακολουθήσει τη βρά­ βευση του Α. Ταμπούκι από κοντά. Όπως λέει ο Φ.Δ. Δρακονταειδής, «φέτος αποφασίσαμε να υπάρξει ένα χρονικό διάστημα δύο μηνών μεταξύ της ανακοίνω­ σης των αποτελεσμάτων και της απονομής, ώστε να επιτευχθεί η ανάλογη δημοσιότητα. Το είχαμε κάνει πέρυσι για πρώτη φορά στην Κοπενχάγη και μάλλον α­ πέδωσε. Απέδωσε και εδώ σ τη Θ εσ­ σαλονίκη. Κατά πά­ σα πιθανότητα μά­ λιστα, η δημοσιότη­ τα που έχουμε φ έ­ το ς σ τη ν Ελλάδα για το ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ πρέπ ει να ε ίν α ι η μεγαλύτερη που υ­ π ή ρξε ποτέ. Στο πλαίσιο της δημο­ σ ιό τη τα ς φ ρ ο ν τί­ σ α μ ε να έ χ ο υ μ ε τρόπ ον τιν ά απο­ κλειστικότητες. Δη­ λαδή, να μη δίνουμε σε όλους τους δημοσιογράφους τις ίδιες πληροφορίες, αλλά κάθε εφημερίδα ή κάθε περιοδικό να έχ ει δια φ ο ρ ετικό ρόλο έτσ ι ώστε να βγαίνει προς τα έξω η πολυμορφία που χαρακτηρίζει έναν θεσμό όπως το ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ. Να πω, επίσης, ότι φέτος κάναμε και μια “πονηριά". Σκόπιμα αναγγείλαμε τα αποτελέσματα της ψηφοφο­ ρίας για το ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ λίγες μόλις ημέρες πριν από την αναγγελία του φετινού Βραβείου Νόμπελ Λογοτε-

ρεπορτάζ------------------------------------------

_____________________ SS

νο σε τρεις γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά. Κι αυτή η δουλειά έγινε από τρεις ανθρώπους. Πρέπει επιπροσθέτως να πω ότι τόσο πολύ έχουμε μπερδευ­ τ εί με το λογιστήριο της Π.Π. που εγώ δεν έχω ακόμα πληρωθεί, ούτε για τα έξοδά μου, τη διαμονή μου, τα μεταφορικά κ,λπ. Έχω πάρει μόνον ένα μέρος της α­ μοιβής μου».

Το ΑΡΙΣΤΒΟΝ και η δημοσιότητα

e τ ο πέρας τ η ς τ ελ ε τή ς τ η ς απ ονομής έ ρ χ ε τα ι και η στιγμή του απολο­ γ ισ μ ο ύ ό χ ι μ ό ν ο ν σε ό ,τι αφ ορά τ α οργανω τικά, τα διαδικαστικά και τ α οικονομικά θέματα, αλλά και σε ό ,τι αφ ο­ ρά τ η ν παρ ο υσία τ η ς ελ λ η ν ι­ κ ή ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς σ τη φ ε τιν ή διοργάνω ση. Όπως είν α ι ήδη γνωστό, η ισπανική μ ετά φ ρ α ­ ση των ποιημάτων του Μανόλη Αναγνωστάκη από τον Αλφόνσο Σ ιλβά ν έ φ τα σ ε σ τη λ ίσ τα με τ ο υ ς φιναλίστ στο Βραβείο Μ ετάφρασης, ενώ το μυθιστό­ ρ η μ α «Η Ζ α ΐδ α ή η Κ α μ ή λ α στα χιόνια» (Καστανιώτης) του Αλέξη Πανσέληνου έμεινε έξω από τη λίστα με το υ ς φιναλίστ του Βραβείου Λογοτεχνίας γ ια μία μόλις ψήφο. Και σε αυτό το ζήτημα, όμως, ο Φ.Δ. Δρακονταειδής έχει πολλά να πει: «Από τη μέχρι τώρα εμπει­ ρία μου στο ΑΡΙΣΤΕΙΩΝ, πιστεύω πως υπάρχει κά­ ποιο πρόβλημα μ ε την ελληνική λογοτεχνία. Βλέπω να κυκλοφορούν στην Αγγλία, την Ιρλανδία, τη Γαλ­ λία, το Βέλγιο, την Π ορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία (χώ ρες δηλαδή των οποίων τη λ ογο τεχνία μπορώ να διαβάσω σ το πρωτότυπο), β ιβ λ ία που δεν έχουν καμία σχέση με τα δικά μας τα βιβλία. Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ορισμένες λογοτεχνίες, υπ ο σ τη ρ ίζο ν τα ι από τ ις ε κ ά σ το τε κ υ β ερ ν ή σ εις τους με συγκεκριμένες και καλά μεθοδευμένες πο­ λιτικές. Στην Ιρλανδία, για παράδειγμα, υπάρχει έ ­ νας νόμος σύμφωνα μ ε τον οποίο, όταν ένας συγ­ γραφέας ή μεταφραστής, οποιοσδήποτε τέλος πά­ ντων ασ χο λ είτα ι επ αγγελματικά μ ε τα γρ άμματα και τις τέχνες, πάει να ζήσει στην Ιρλανδία, δεν θα πληρώνει φόρους. Ο Αυστριακός συγγραφέας Κρισ τόφ Ράνσμάγιερ, που β ραβεύτηκε πέρυσι μ ε το Β ρ αβ είο Λ ο γοτεχνίας, ζει στην Ιρ λανδία. Ο Χ.Κ. Έζερ, που παίρνει το Βραβείο Μετάφρασης φέτος,

ζει επίσης στην Ιρλανδία. Αυτό σημαίνει ότι συγκε­ ντρώνονται κάποιοι άνθρωποι ε κ ε ί που έχο υν ε ν­ διαφέρον, δημιουργείται μια ζύμωση και υπάρχει ένας αναβρασμός. Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε την ιρ ­ λανδέζικη λογοτεχνία να αναπτύσσεται. Να μ ετα ­ φράζεται, να βραβεύεται, να αγοράζεται, να διαδί­ δεται. Θ έλετε να πάρουμε ως παράδειγμα την πορτογαλι­ κή λογοτεχνία; Φαίνεται ότι μέσα από χρηματοδο­ τήσεις, δημοσιότητα, κ.λπ. η πορτογαλική λογοτε­ χνία ολοένα και αναπτύσσεται. Το ίδιο ισχύει και για τη φιλαν­ δική. Στη Φιλανδία υπάρχει το Κέντρο Προώθησης της Φιλαν­ δ ικ ή ς Λ ο γ ο τεχ ν ία ς , το οπ οίο διευθύνει ένα από τα πλέον έ ­ μπειρα μέλη της Επιτροπής Λο­ γοτεχνίας του Αριστείου, η Μαρία-Λέενα Ραουτάλιν. Η τελευ­ ταία βρίσ κεται μονίμως σε ένα αεροπλάνο και τα ξιδ εύ ε ι. Συ­ ναντά εκδό τες, μετα φ ρα σ τές, μ ε λ ετη τές κ.λπ., καθο δη γεί το σ υγγραφέα, σχεδόν τον παίρ­ νει « απ’ το χέρι» και τον κάνει γνωστό στο εξω τερικό. Και ε ί­ ναι τα πάντα πληρωμένα. Ο Φι­ λανδός συγγραφέας κάνει ό,τι του πει η κυρία Μ. Ραουτάλιν. Π οιο ς Έλληνας σ υγγραφ έας, όμως, θα μπορούσε να δ εχ θ εί κάτι ανάλογο; Επίσης, στη Φι­ λανδία εκδίδουν και ένα περιοδικό, το «Βιβλία από τη Φιλανδία», που το στέλνουν στο εξωτερικό. Και στη Δανία συμβαίνει κάτι ανάλογο μ ε "Το Π εριοδι­ κό της Δ ανέζικης Λογοτεχνίας”, το οποίο στέλνουν σε άλλες ευρω παϊκές χ ώ ρ ες μ εταφ ρασ μένο στα αγγλικά. Στην Ιταλία, η R A I3 έχει στείλει τηλεοπτι­ κό σ υνεργείο που παρακολουθεί τον Α: Ταμπούκι από κοντά. Όλα πληρωμένα πάλι. Βλέπουμε, λ ο ι­ πόν, ότι η λ ο γο τεχ νία έ χ ε ι αντίκτυπο σε κάποιες χώρες, δεν περνά απαρατήρητη ή δεν την αφήνουν να περάσει απαρατήρητη. Θα πλήρωνε η ελληνική τηλεόραση σ υνεργείο να καλύψει τη βράβευση ε ­ νός Έλληνα συγγραφέα σε χώρα του εξω τερικού; Πολύ αμφιβάλλω. Αυτό είναι ένα στοιχείο: ότι μάλλον σε πολλές ευ­ ρωπαϊκές χώ ρες η λογοτεχνία αντιμ ετωπίζεται τεχ νοκρατικά, και φ α ίν ετα ι ό τι παρά αυτόν τον τεχνοκρατικό χαρακτήρα, ή και χ άρ ις σε αυτόν, προκα λείτα ι ένα είδ ο ς “ά ν θ ισ ης” όχι μόνο σ το χώρο της λογοτεχνίας αλλά στο χώρο του βιβλίου γεν ι­ κότερα».

© 2__________________ -____

ρεπορτάζ

χνίας. Με αυτόν τον τρόπο το ΑΡΙΣΤΕΙΩΝ πήρε λίγη δημοσιότητα και από το Νόμπελ, διότι τελικά αναφέρ­ θηκαν δίπλα δίπλα στις εφημερίδες. Μ ας βοήθησαν και οι συγκυρίες φέτος διότι βραβεύτηκαν δύο Ιταλοί, ο Ντάριο Φο και ο Α. Ταμπούκι. Θέλω όμως να τονίσω ότι μια τέτοια μέθοδος είναι από μόνη της ένα είδος μάρκετινγκ και προβολής».

Το ΑΡΙΣΤΒΟΝ και η Ελληνική λογοτεχνία

m

Το Εθνικό Κέ ντρο Βιβλίου Φ.Δ. Δ ρακονταειδής συνεχίζει λέγοντας ότι «ε­ δώ στην Ελλάδα, ανάλογο ρόλο μ ε αυτόν των οργανισμών που ανέφερα, παίζει το Εθνικό Κέ­ ντρο Βιβλίου, το οποίο όμως σε καμία περίπτω­ ση δεν έχει φτάσει στο σημείο που έχουν φτάσει ανά­ λογοι οργανισμοί στο εξωτερικό, και δεν πιστεύω ότι θα φτάσει και ποτέ. Δεν ξέρω αν το ΕΚΕΒΙ μπορεί να παίξει το ρόλο του προωθητή του ελληνικού βιβλίου στο εξω τερικό, μ ε βάση τις μ ε ­ θόδους μάρκετινγκ, προώθησης, δημοσιότητας που υπάρχουν σε άλλες χώρες. Από τη φύση του δεν μπ ο ρ εί να π αίξει αυτόν το ρόλο γ ια τί έχω την αντίληψη ότι έχει στηθεί σύμφωνα με το γαλ­ λικό πρότυπο που είναι περισσό­ τερο η υποβοήθηση εσω τερικά παρά στο εξω τερικό, ή έχ ει να κάνει περισσότερο με τους εκδό­ τες παρά μ ε τους συγγραφείς. Χρειάζεται, λοιπόν, ένα εξειδ ικευμένο και μακρ άς διάρ κεια ς μάρκετινγκ με σοβαρή υποδομή και αρκετά χρήματα για να μπο­ ρ έσ ει να γίνει κάτι ουσιαστικό. Πιστεύω, λοιπόν, ότι όπως το Κέ­ ντρο Βιβλίου στη Δανία έχει αυ­ τόν το ρόλο προβολής, θα έπρε­ πε πιθανόν να υπάρχει και εδώ ένας διαχωρισμός: άλλος να κά­ νει την κρατική πολιτική, άλλος την υποδομή και άλ­ λος την προώθηση. Αλλά για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Οι άνθρωποι σε μια μικρή χώρα, όπως είναι η Ελλάδα, που ασχολούνται με το βιβλίο δεν είναι και πάρα πολ­ λοί. Με αυτή την έννοια, καλά κάνει το ΕΚΕΒΙ και ξεκι­ νά τη λειτουργία του ρίχνοντας το βάρος στην υποδο­ μή και όχι στην προώθηση. Απλούστατα, συμβαίνει στην Ευρώπη να έχουν ξεπεράσει το στάδιο της υπο­ δομής και να βρίσκονται στο στάδιο της προώθησης. Πρέπει κάποια στιγμή να προχωρήσουμε κι εμείς, αρ­ κ εί να υπάρχει μια σταθερή και μεθοδευμένη πολιτική ανεξάρτητα από το ποιο πολιτικό κόμμα βρίσ κεται στην εξουσία. Στην Ελλάδα παίζονται ανόητα πολιτικά παιχνίδια. Είμαστε ακόμα ανώριμοι. Ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρούμε στην Ευρώπη, είτε επειδή η παιδεία τους στηρίζεται σε καλά δομη­ μένα θεμέλια, είτε γιατί οι πολιτικές προώθησης είναι πολύ πιο προχωρημένες από τις ανάλογες δικές μας, μερ ικ ο ί νέοι συγγραφείς, γρήγορα, καταξιώνονται.

Ο

Εξίσου γρήγορα οι ήδη καταξιωμένοι συγγραφείς γί­ νονται δεκτοί σε συντηρητικές δομές, όπως είναι η δι­ κή μας η Ακαδημία, σε νεαρή ηλικία, των σαράντα-πενήντα ετών. Ή οι ακαδημίες αναμορφώνονται τρόπον τινά και φέρνουν νέο “αίμα” στους κόλπους τους. Αυ­ τό είναι κάτι που συναντάμε κυρίως στην Αγγλία και πρόσφατα στην Ισπανία. Το άλλο είναι ότι οι εφημερί­ δες παίζουν σημαντικό ρ όλο αφού, μια φορά την ε­ βδομάδα τουλάχιστον, αφιερώνουν σημαντικό χώρο στο βιβλίο, με πολύ συγκεκριμένα και γνωστά ονόμα­ τα γ ια την προώθηση και τους προβληματισμούς που αφορούν στο βιβλίο. Στην Ελλάδα έχουμε μόνον το “Βήμα”.

Η Ευρωπαϊκή προοπτική και η Ελλάδα να εύλογο ερώτημα σε αυτό ί τ ο σημείο είναι αν, πέρα από τ α τεχ νο κρ α τική ς υφής ^ μ ε ιο ν ε κ τ ή μ α τ α που χ α ρ α ­ κτηρίζουν σήμερα την Ελλάδα ως κράτος, υπάρχει και κάποιο πρόβλημα στη σύγχρονη ελληνι­ κή λογοτεχνία αυτή καθεαυτή. Ο Φ.Δ. Δρακονταειδής αποφαίνεται: «Υπάρχει πράγματι πρό­ βλημα στην ελληνική λογοτεχνία που προκύπτει από μια “ιστορι­ κή” καθυστέρηση. Μ ας βασανί­ ζει ακόμα ο Εμφύλιος πόλεμος, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι (και το λέω εγώ που έχω γράψει ένα τέτοιο βιβλίο), κι ακόμα το Μακεδονικό, ο Παύλος Μελάς, η Κωνσταντινούπολη, η Μικρασιατική καταστροφή κ.λπ. Ό λ ' αυτά δεν ενδιαφέρουν όμως κανέναν έξω από μας. Αλλά δεν είναι αυτό το πρόβλη­ μα ακριβώς. Διότι καλά κάνουμε και ασχολούμαστε με αυτά. Είναι η ιστορία μας. Φαίνεται όμως ότι το κάνου­ με με έναν ολέθριο τρόπο. Το έχω ξαναπεί: όταν έχεις ένα ιστορικό βάρος, το αντιμετωπίζεις με θάρρος και με ευγένεια. Στην Ελλάδα το αντιμετωπίζουμε με μιζέρια και κλαψουρίσματα. Κλαψουρίζουμε επειδή χάσα­ με την Πόλη, επειδή είχαμε δικτατορία κ.λπ. Η μιζέρια όμως δεν σε βγάζει πουθενά. Ο Τούρκος συγγραφέ­ ας Ορχάν Παμούκ στο “Μαύρο Βιβλίο” (Ωκεανίδα) αναφέρεται στη μιζέρια των Τούρκων και πραγματικά, αν βγάλεις από το βιβλίο τη λέξη “Τούρκος" και βά­ λεις τη λέξη ‘Έλληνας’’, βλέπεις πως δεν έχει καμία α ­ πολύτως διαφορά. Το κάνει, λοιπόν, με έναν τρόπο ι­ διαίτερο: αυτοσαρκάζεται, δεν “κολλάει” σε εμμονέες, ειρωνεύεται. Εκφράζει μια μιζέρια αλλά το βιβλίο δεν είναι διόλου μίζερο. Εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Καλ-

λιεργούμε τη μιζέρια μας μέσα στα βιβλία μας. Δεν ισχυρίζομαι ότι έχο υμε λύσ ει τα προβλήματα μας, αλλά δεν θα μας τα λύσει η λογοτεχνία. Μ ας α­ ρ έσ ει δεν μα ς αρέσει, στην Ευρώπη η λογοτεχνία “παγκοσμιοποιείται”. Εμείς στην Ελλάδα αναμασάμε συνεχώς τα ίδια και τα ίδια. Καταντά κουραστικό. Από την άλλη πλευρά, κάποιοι μιλούν για το ζήτη­ μα της γλώσσας. Ό τι δηλαδή, άλλη αντιμετώπιση έχ ει η αγγλική, η γαλλική, η γερμανική λογοτεχνία αφ ού σ χεδόν ό­ λ ο ς ο π λ α ν ή τη ς μ ιλά πια αγγλικά, γ α λλικά ή γ ε ρ μ α ­ νικά. Το πρόβλημα της γλώσσας άρα­ γ ε δ εν ισ χ ύ ε ι γ ια το υ ς Α λβανο ύς; Οι Α λ β α ν ο ί όμω ς έχουν αναδείξει έ ­ ναν Ισμαήλ Κανταρέ, έναν τοπικιστικό σ υγγραφ έα που δ εν α υ το π εριορίζεται αλλά α­ νο ίγ ε ι ο ρ ίζο ν τε ς . Η γλ ώ σ σ α δ εν π α ίζ ε ι ρ ό λ ο γ ια τους Σουηδούς; Τόσος πολύς κόσμος μ ιλάει σήμε­ ρα σουηδικά; Δεν νομίζω. Ένας σύγχρονος Σουη­ δός ποιητής όμως, ο Τόμας Τρανστρόμερ, που πα­ ραλίγο να κερδίσει φ έτος το Βραβείο Λογοτεχνίας, έχ ει μ ετα φ ρ α σ τε ί σε π ερισ σότερες από σαράντα γλώσσες. Άρα, η ευρω παϊκή λ ο γο τεχ νία δ ια θ έτει μια προοπτική που απουσιάζει από την ελληνική. Και αναφέρομαι σε μ ια ευρωπαϊκή προοπτική που δια θέτουν οι Γάλλοι, οι Ισπανοί, οι Γερμανοί, ακό­ μα και οι Ά γγλοι που θεω ρείται ότι βρίσκονται έξω από την ευρω παϊκή ήπειρο. Και έρ χ ο ν τα ι και με ρωτούν τι σημαίνει ευρωπαϊκή προοπτική. Δ εν ε ί­ ναι κάτι που πρέπει ή μπορώ επαρκώς να το ε ξη ­ γήσω. Λέω τι προκύπτει από την εμπειρία μου. Αν δ ια β ά σ ει κ α ν είς το “Δ ια β ά ζο ν τα ς σ το σ κ ο τά δ ι’’ του Ιρλανδού Σέιμους Ντιν, που και αυτό ήταν στη λίστα των φ ιναλίστ του Α ριστείου Λογοτεχνίας, θα καταλάβει πολύ καλά τι εννοώ. Ο Σ. Ντιν αναφέρεται στον αγώνα των Ιρλανδών για την ανεξαρτησία τους και, όταν το δ ια β ά ζεις, είν α ι σαν να δ ια β ά ­ ζεις για τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο και, προφα­ νώς, όταν το δια βάζει ο Ισπανός, είναι σαν να δια­ βάζει για το δικό του εμφύλιο. Πώς το καταφέρνει ο Ν τιν; Μ έσα σε διακόσιες πενήντα σ ελίδες μά λ ι­ στα, και όχι οκτακόσ ιες, όπως συνηθίζουμε στην Ελλάδα;»

m -

Το βιβλίο του Α λέξη Πανσέληνου ^ ε

ό ,τι αφ ο ρά πάντως τ ο μυθ ισ τόρ ημ α τ ου Α. Πανσέληνου «Ζαΐδα ή Η καμήλα στα χιόνια», που δεν μπήκε στη λίστα των φιναλίστ, έχει ακουστεί L · ό τ ^ η γαλλική μετάφραση εκτενών αποσπασμά­ των του βιβλίου από τον Γάλλο καθηγητή της Σχολής Ανατολικών Γλωσσών του Παρισιού, Τονέ, δεν ήταν υψηλού επιπέδου. Γιατί προέκυψε αυτό το πρόβλημα κ α ι πώς θα μπ ο­ ρούσε να αποφευ­ χ θ ε ί σ το μέλ λ ον ; «Αναλογιστείτε», α­ π ο κ ρίνεται ο Φ.Δ. Δ ρ α κ ο ν τ α ε ιδ ή ς , «τη Β α ϊμ ά ρ η που θα α ν α λ ά β ει την Π ο λ ιτισ τικ ή Πρω­ τεύο υσ α το 1999. Έχουν ήδη ετοιμά­ σει το πρόγραμμά τους. Έχουν δηλα­ δή π εριθώ ρια, σε περίπ τω ση που προκόψουν λάθη, παραλείψεις κ.λπ., να τα διορθώσουν, να τα καλύψουν. Αν και εμείς είχαμε λειτουργήσει κατ’ αυτό τον τρόπο, θα είχα μ ε χ ρόνο να μελετήσουμε προσεχτικά τις μεταφράσεις των υποψήφιων έργων, τις αναφορές υποστήριξης κ.λπ. Διότι πώς να μετα ­ φράσεις 500 σελίδες μέσα σε έναν χρόνο; Εγώ ομο­ λογώ το σφάλμα μου ότι όταν έλαβα τη γαλλική μετά­ φραση αποσπασμάτων του βιβλίου του Α. Πανσέλη­ νου, επαναπαύτηκα στο ότι απλώς την είχα έγκαιρα στα χέρια μου. Δεν υπήρχε πια χρόνος για να την κοι­ τάξουμε και να τη διορθώσουμε. Δεν έκανα αντιπαρα­ βολή με το πρωτότυπο, δεν προλάβαινα. Δεν είμαι υ­ ποχρεωμένος, όμως, να κάνω τον έλεγχο των μετα ­ φράσεων. Η μετάφραση δεν ήταν προσεγμένη και α­ ναπόφευκτα δημιούργησε προβλήματα. Βελτιωνόμα­ στε πάντως: Πέρυσι δώσαμε δέκα μόλις σελίδες μετά­ φραση. Φέτος δώσαμε διακόσιες. Και τις άλλες χρο­ νιές η μετάφραση βοήθησε στην υποστήριξη των ελ­ ληνικών υποψηφιοτήτων, φέτος όμως δεν συνέβη. Δεν είμαι σε θέση να ελέγξω τα μεταφραστικά ατοπήματα του κυρίου Τονέ, ειδικά όταν έχω πάρα πολλές αρμο­ διότητες ως πρόεδρος της Επιτροπής Λογοτεχνίας και γενικός συντονιστής της φετινής διοργάνωσης. Αν υπήρχε χρόνος θα μπορούσαμε να είχαμε όχι μόνον καλή μετάφραση, αλλά μ ια μετάφ ραση ολόκληρου του βιβλίου και όχι μόνον αποσπασμάτων».

1

J

ροιορτάζ

Ή τα ν όμως η μετάφραση τ ο μόνο πρόβλημα; Μάλ­ λον όχι, διότι πολλά ακούσπικαν και γράφηκαν περί ι­ στορικών και π ραγματολογικών λαθών εκ μέρους του Α. Πανσέληνου, ένα στοιχείο που επισημάνθηκε από τα μέλη τ ης Γερμανίας και τη ς Αυστρίας. Είναι προφανές ότι, άσχετα από το αν ισχύει ο ισχυρισμός περί λαθών, τόσο οι Γερμανοί όσο και οι Αυστριακοί αντιμετώπισαν με προκατάληψη και καχυποψία έναν 'Ελληνα συγγραφέα να γράφει για τον Μότσαρτ, κα­ θώς επίσης, α ντιμ ε­ τώπισαν με καχυπο­ ψ ία τ ις ο μ ο ιό τη τε ς που ε ίχ ε τ ο β ιβ λίο το υ Α. Π ανσέληνου με το μυθ ισ τό ρ η μ α του Μέρικε, «Το ταξί­ δι του Μότσαρτ στην Πράγα» (Καστανιώτης, μτφρ. Α. Πανσέ­ ληνος). Αν οι θετικά π ρ ο σ κ είμ ενο ι προς τη «Ζαΐδα» μίλησαν για «λογοτεχνικό δά­ ν ειο», ο ι α ρ ν η τικ ά προσκείμενοι έκαναν λόγο για «μίμηση». Ο Φ.Δ. Δ ρακονταειδής έχει τη δική του άποψη: «Είχα διαβάσει το βιβλίο του Μ έρικε για να είμαι καλά προετοιμασμένος. Δυστυ­ χώς όμως αγνοούσα ότι ο Μ έρικε δεν είναι απλά ένα καλός συγγραφέας, αλλά θεωρείται ένας πολύ σημα­ ντικός εκπρόσωπος της ρομαντικής γερμανικής λογο­ τεχνίας. Η άγνοια αυτή εκ μέρους μου φάνηκε και έ ­ κανε κακό. Πόσο μάλλον όταν αυτό το βιβλίο του Μέ­ ρικε είναι ένας ρομαντικός ύμνος στον Μότσαρτ. Την αντίστοιχη προσέγγιση του Α. Πανσέληνου, λοιπόν, την είδαν με καχυποψία. Και ας αναλογιστούμε ότι οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί συμπαρασύρουν και άλ­ λους βορειοευρωπαίους, τους Ολλανδούς, τους Βέλ­ γους, τους Σουηδούς κ.λπ. Τα μέλη της επιτροπής που προέρχονταν από το Νότο δεν νοιάζονταν και τό­ σο πολύ γ ι' αυτά τα πράγματα και υποστήριξαν το βι­ βλίο κάνοντας μάλιστα λόγο για “ποιητική άδεια”». Κι ενώ το βιβλίο αναγνωρίζεται για την ευρωπαϊκή του διάσταση, δεν αναγνωρίζεται ως προς το χειρισμό του θέματος και ως προς την αντιμετώπιση που, υπο­ τίθεται πάντα, ότι θα έπρεπε να έχει ο Α. Πανσέληνος απέναντι σε κάποια πραγματικά πρόσωπα της ιστο­ ρίας. Έπειτα, ειπώθηκε ότι τα πραγματολογικά στοιχεία που χρησιμοποίησε ο Α. Πανσέληνος δεν ήταν πλή­ ρη ή δεν διέθ εταν την απαιτούμενη ακρίβεια. Ένα μυθιστόρημα, ακόμα και ένα ιστορικό μυθιστόρημα,

ρεπορτάζ

μπ ορεί να σταθεί ακόμα και με ιστορικά ή πραγμα­ τολογικά λάθη. Εξαρτάται πώς χειρ ίζεται κανείς το θέμα του. Οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί δημιούργη­ σαν μεγάλο ντόρο επειδή τα φανταστικά γράμματα του Μότσαρτ, που παρουσιάζονται στο βιβλίο του Α. Πανσέληνου, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση μ ε το πνεύμα και την α τμόσφαιρα που έχουν τα α­ ληθινά γράμματα του Μότσαρτ. Στα γράμματα του Μ ότσαρτ του Α. Πανσέληνου απουσιάζουν παντε­ λώ ς ακόμ α και τα πιο σ τοιχειώ ­ δη χ α ρ α κ τ η ρ ι­ σ τικ ά τ η ς π ρ ο ­ σ ω π ικ ό τ η τ ά ς του. Α υ τό κ α ι μ ό ν ο , γ ια το υ ς Γερμ α νούς και τ ο υ ς Α υ σ τ ρ ια ­ κούς, ε ίν α ι σφάλμα ασ υγ­ χ ώ ρ η το κ αι λ ο ­ γίζεται ως έλλει­ ψη σ εβ α σ μ ο ύ προς τον μ ε γ ά ­ λ ο μ ο υσ ο υρ γό. Μ ε άλλα λ όγια , αυ τό που είπ αν είναι ότι για να ασχοληθείς με ένα τέτοιο θέμα πρέ­ πει να έχ εις και το ανάλογο υπόβαθρο ως ερευνητής-συγγραφέας».

Τα κριτήρια της βράβευσης κόμα και αν ισχύουν τ α επιχειρήματα των με­ λών τ η ς Γ ε ρ μ α ν ία ς κ αι τ η ς Α υ σ τρ ία ς , δεν μπορούμε να π ούμε ότι σ τις αποφάσεις τους υπάρχει και κάποιο σημαντικό ποσοστό προ­ κατάληψ ης; Ο Φ.Δ. Δ ρα κ ο ν τα ειδή ς είν α ι μάλλον σύμφωνος καθώς λ έ ει ό τι «αν είχα μ ε μέλη των ε ­ πιτροπών τα οποία επαναλαμ βάνονται, θα μπ ο­ ρούσαμε να πούμε ότι δημιουργείται μ ια κοινή κα­ τεύθυνση. Όμως, τουλάχιστον τα 213 των ε π ιτρ ο­ πών ανανεώνονται κάθε χρόνο. Το αποτέλεσμα ε ί­ ναι ότι κάθε φορά, που είναι να σ υγκληθεί μια επι­ τροπή, γ ίν ε τα ι μ ια συνάντηση όπου ο ρ ίζο νται τα κριτήρια της βράβευσης. Συμβαίνει, λοιπόν, να υ­ πάρχουν και σ τενοκέφ αλοι, σ τενόμυαλοι άνθρω­ ποι, οι οποίοι όμως κατα φέρνουν κάποιες φ ορ ές να συμπαρασύρουν και άλλα μέλη. Εγώ προσωπι­ κά ως πρόεδρος εκπροσωπώ τη χώρα μου, δεν εί­ μαι ένας από τους δεκαπέντε και πρέπει να δια τη­ ρώ κάποιες ισορροπίες. Από την άλλη πλευρά, ό ­ ταν ένα μ έλος είναι καινούριο, αισθάνεται ότι πρέ-

Η

_______________________ m

μα που δ ίν ο υ μ ε σ τα λάθη μας, τ ό τ ε σ ίγ ο υ ρ α έ ­ χ ο υ μ ε α π ο κ τή σ ε ι μ ε γ ά λ η ε μ π ε ιρ ία , η οπ οία, ό ­ μω ς, σ ε α ν ά λ ο γ ε ς π ε ρ ιπ τώ ­ σ εις , ε ίν α ι μά λ λ ο ν α μ φ ίβ ο λ ο αν τελ ικ ά τη χρησιμοποιήσου­ μ ε σ το μ έ λ λ ο ν έ τ σ ι ώ σ τε να μην επ αναλάβο υμε π αρ ό μοια λάθη. Ό σ ο γ ια τη θέση τ η ς σ ύγχρο­ ν η ς ε λ λ η ν ικ ή ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς στην Ευρώπη, είναι φ ανερό ό­ τ ι ο ι ε μ μ ο ν ές τω ν Ε λλήνω ν σ υγ γ ρα φ έω ν με τ ο παρ ελθόν και ο συμπλεγματικός τρόπος, Το μέλλον του ΑΡΙΣΤΒΟΥ με τ ο ν οπ οίο απ ο τυπ ώ νονται στο χ α ρ τί αυτού του ε ίδο υς οι χ ε ι μέλλον το ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ; εμμο νές, δεν μας πάει πουθε­ Ή ε ίν α ι έ ν α ς θ εσ μ ό ς που νά. Από τ η ν άλλη π λ ευρ ά , ό ­ κινδυνεύει να κατα ργη θεί; ιΟ Φ .Δ. Δ ρ α κ ο ν τ α ε ιδ ή ς πως είδ α μ ε, ο ι τ εχ ν ο κ ρ α τικ έ ς Φίλιππος Δρακονταειδής. αντιλήψ εις πολιτιστικώ ν φ ορ έ­ Πρόεδρος της επιτροπής μ ά ς λ έ ε ι ό τ ι, κ α τά τ η γν ώ μ η Λογοτεχνίας και γενικός ων τ η ς Ε υρ ώ π ης ε ίν α ι πολύ του, τ ο ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ «θα φ τάσει συντονιστής της φετεινής π ιθ α ν ό ν α κ α τ α φ έ ρ ν ο υ ν ν α σιγά σιγά σε ένα στάδιο ενηλιδιοργάνωσης του Αριστείου σ π ρ οω θο ύν β ιβ λ ία , από τ α ο ­ κ ίω σ η ς α φ ο ύ π ε ρ ά σ ε ι από Θεσσαλονίκη π οία α ν τίσ το ιχ α ελ λ η ν ικ ά όχ ι πολλά κανάλια. Από την άλλη, μόνον δεν έχουν τ ίπ οτα να ζη­ είν α ι π ιθ ανότατο να κ α τα ρ γ η ­ λέψουν αλλά ε ίν α ι κατά πολύ ανώτερα. Ίσ ω ς είναι θ ε ί γ ια λό γ ο υ ς π ολιτικούς, μ ε τη ν ε υ ρ ε ία έννοια. καιρός, λοιπόν, να γ ίν ε ι μια σοβαρή προσπάθεια Όπως έχω ξαναπεί, η Κοινότητα δεν έχ ει κοινή πο­ λ ιτισ τικ ή πολιτική. Ίσ ω ς να γ ίν ετα ι τώρα μ ια προ­ σε όλα τ α επίπεδα και να οδηγήσ ουμε τ η ν ελληνι­ κή λογο τεχνία σ το δρόμο που τ η ς αξίζει. □ σπάθεια διαμόρφ ω σ ης μ ια ς εν ια ία ς πολιτικής για τον πολιτισμό, αλλά δεν ε ίμαι καθόλου β έβαιος ότι θα γίνει πράξη. Επίσης, δεν είμ α ι καθόλου β έβ α ιο ς αν θα συνεχί­ σ ει το Αρ ιστείον να συνδέεται μ ε την ε κάσ τοτε Πο­ λιτισ τική Πρωτεύουσα. Δ ιότι από το έ το ς 2000 δεν θα υπάρχει μ ια πολιτιστική πρωτεύουσα αλλά ένα δίκτυο πολιτιστικών πόλεων τ ης Ευρώπης. Το έτο ς 20 00 θα έ χ ο υ μ ε εννιά π ό λεις, οι οπ ο ίες θα π α ί­ ζουν το ρ όλο που έπ αιζε μ έχ ρι τώρα η Π ολιτισ τική Π ρω τεύουσα. Δ εν γν ω ρ ίζουμ ε πώς θα ε ξ ε λ ιχ θ ε ί α υτός ο θεσμός ή αν οι εκάσ τοτε υπουργοί πολιτι­ σμού έχουν όραμα. Πάντως, αν “σπάσει” η πολιτι­ σ τικ ή π ρ ω τεύ ουσ α, τ ό τ ε ίσ ω ς υ π ο β α θ μ ισ τεί το β ρ αβείο και καταργηθεί. Εκτός κι αν λη φ θ ε ί μ έ ρ ι­ μνα για την ανεξαρ τητοπ ο ίησ ή του, μ ια υπόθεση που δεν έ χ ει μ ε λ ε τη θ ε ί και που δεν ξέρω αν ενδια­ φ έρει τους πολιτικούς». Το Αρ ιστείον 1997 έ χ ε ι ήδη π εράσει στην ιστορία και, σ ε επίπεδο οργανω τικό, αποδείχθηκε γ ια μια ακόμη φ ορ ά ό τι στην Ελλάδα οτιδήπ οτε οργανώ ­ ν ε τα ι δ εν β α σ ίζετα ι στη σωστή και καλά σ χ εδ ια ­ σμένη διοργάνωση αλλά, μάλλον, στο συνεχή αυτοσ χεδ ιασ μό καθώ ς και στην α τομική π ρω τοβου­ λία. Αν ο όρος εμπ ειρία είναι, στην ουσία, το όνο­

πει να υπ ο σ τηρ ίξει τη χώ ρα του μ ε πάθος. Δημιουργούνται πολλά αδιέξοδα. Δ εν είναι τυχαίο ότι ο Α. Τ αμπ ούκι κ έ ρ δ ισ ε ο ρ ια κ ά κ αι π αραλίγο να μ ε ίν ει ακόμα κ αι έξω από τη λ ίσ τα μ ε τους φιναλίστ. Τα κ ρ ιτή ρ ια για τη βράβευση, λοιπόν, είναι κατά τα 2/3 λογο­ τεχ ν ικ ά κ αι κ α τά το 1/3 ε ξα ρ τώνται από τη δυναμική που α­ ναπτύσσεται κα τά τη δ ιάρ κεια της ψηφοφορίας».

Έ

άζ

Μ ιχ α λ η ς Π ίΤ Σ ΙΛ ΙΔ Η Σ

. Δ ιη γή μ α τα Στα χρόνια του απόλυτου παραλογισμού, Ο ΦΑΡΟΣ απο­ τελ ε ί σύμβολο ελπ ίδας α λλά και μοναξιάς, απομόνωσης. Η θελημένη απόδραση

μπροστά στη βία του διχασμού.

Ό μω ς, για την Ελλάδα τα χρόνια αυτά δεν ήταν λίγα. Η υπέρτατη θυσία ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ, και ο ηρωι­ σμός ενός, μέσα από τον οποίο αποζήτησε την εξιλέω σή του

ένα ς ο λό κλη ρο ς λ α ό ς που δεν α ντισ τάθηκε, σημά­

δεψ αν τις επόμενες δ εκα ετίες. Ω σ τόσ ο, Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ θ υμίζει για πάντα, ως εκμ α γείο συνείδησης, τη μορφή των πραγμά- ι----------------------------των που έφυγαν, α λλά δεν ξεχάστη- I καν. Έπειτα, άρχισε η μεγάλη, ρ α ­ γδαία στροφή, ΤΟ ΒΑΛΣ ΤΩΝ ΧΑΜΕ­ Ν Ω Ν ΟΝΕΙΡΩΝ, ως αναζήτηση μιας α λ ή θ εια ς σ τις διαπροσωπικές σχέ­ σεις. Εκεί που, ΜΕΤΑ ΤΗ ΒΡΟΧΗ, ήρθε η αναπότρεπτη απογοήτευση με συ­ νέπεια τη φυγή από την πραγματικό­ τητα, μία σχοινοβασ ία στα όρια της λ ο γ ικ ή ς,

όπως

Ο

ΣΚΥΛΟΣ

ΠΟΥ

ΜΙΛΟΥΣΕ.

[Ε Ν Τ Ρ ΙΚ Η Δ ΙΑ Θ Ε Σ Η : . Π Ο Λ Υ Ζ Ο Σ & Σ ΙΑ Ο .Ε .

Μ ΑΡΝΗΣ S

ϊπ ιμίλαα: ΗΛΙΑΧ ΜΑΓΚΛΙΝΗΖ

Η διπλή ζωή του Πολ'Οβτβρ «Το χρήμα, φυσικά, δεν είναι ποτέ μόνον αυτό. Είναι πά­ ντα κάτι άλλο, κάτι περισσότερο, και έχει πάντα τον τε ­ λευταίο λόγο». Αυτά γράφει, μεταξύ άλλων, ο φημισμέ­ νος Αμερικανός συγγραφέας Πολ Όστερ στην πρόσφα­ τη συλλογή (αυτοβιογραφικών εν μέρει) δοκιμίων του, που φέρει τον τίτλο: «Hand to Mouth: A Chronicle of early failure» (εκδ. Faber, σελ. 436). Τι ακριβώς πραγματεύεται ο Όστερ στο εν λόγω βιβλίο; Πάνω απ’ όλα, το καθημερινό και τόσο φθοροποιό άγ­ χος του συγγραφέα για τα προς το ζην. «Οι περισσότεροι συγγραφείς ζούνε διπλή ζωή», γρά­ φει ο Όστερ, «το πρωί δημοσιογράφος/τραπεζικός/καθηγητής κ,ο.κ. και το βράδυ γραφιάς». Πώς είναι δυνα­ τόν να είσαι αναγκασμένος να «στριμώξεις» τις πιο δη­ μιουργικές στιγμές σου σε λίγες ωρίτσες την ημέρα; Αναρρωτιέται. «Το πρόβλημα το δικό μου ήταν ότι δεν μ’ ενδιέφερε να ζήσω διπλή ζωή». Έτσι, για να καταφέ­ ρει να τ α βγάλει πέρα δίχως να βρεθεί υπό τον ζυγό του ωραρίου, ο Όστερ περιγράφει πώς ενώ πάσχιζε να εκδώσει τα γραπτά του (με αποτυχία στην αρχή), σχέ­ διασ ε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι που βασιζόταν στο base-ball, πώς προσπάθησε να ανεβάσει μια θεατρική παράσταση υπαρξιστικού ύφους και ήθους, με ήρωες

τον Χοντρό και το Λιγνό. Απόπειρες που και αυτές απέτυχαν πανηγυρικά. Ο καταξιωμένος (και εξασφαλισμένος οικονομικά πλέον) συγγραφέας κοιτάζει το παρελθόν με ένα γλυκόπικρο, ειρωνικό χαμόγελο ξέροντας πολύ καλά πως ό,τι είναι παρελθόν για κείνον, συνεχίζει να είναι αβάσταχτο πα­ ρόν για πολλούς ομότεχνούς του ανά τον κόσμο. Πόσο μάλλον εδώ στην Ελλάδα.

Η 5η Οκτωβρίου 1582 Scv υπήρξε ποτέ! Οι μύθοι και οι θρύλοι που αφορούν στην έλευση της νέας χιλιετίας είναι λίγο πολύ γνωστοί. Σε ένα πρωτό­ τυπο όσο και διασκεδαστικό βιβλίο Questioning the

Millenium (εκδ. Cape, σελ. 208), ο ζωολόγος και βιολό­ γος Stephen Jay Gould καυτηριάζει τ ον αυθαίρετο τρόπο με τον οποίο έχει κάνει ο άνθρωπος τους ημε­ ρολογιακούς υπολογισμούς του, με συνέπειες που πο­ λύ συχνά φέρνουν γέλιο. Παράδειγμα, η σύγχυση που κατά καιρούς δημιούργησε το δίσ εκτο έτος: όταν ο Πάπας Γρηγόριος ο 13ος προσπάθησε να δώσει μια λύση, επέβαλε ότι την 4η Οκτωβρίου 1582 έπρεπε να τη διαδεχθεί η... 15η Οκτωβρίου. Οι Βρετανοί αποδέ­ χθηκαν τη ρύθμιση αυτή το 1752, όταν το Κοινοβούλιο ψήφισε ότι τη 2η Σεπτεμβρίου εκείνης της χρονιάς θά έπρεπε να τη διαδεχθεί η... 14η Σεπτεμβρίου. Οι Ρώ­ σοι την αποδέχθηκαν μετά την πτώση του Τσάρου, γ ι’ αυτό και η Οκτωβριανή Επανάσταση γιορτάζεται - ή έ­ στω, γιορταζόταν - τ ο Νοέμβριο... Μια συναρπαστική αναδρομή στην Ιστορία και στην α­ έναη πάλη του ανθρώπου με το Χρόνο.

ξένο Βιβλίο

Της «μόδας» η Τζέιν 'O o t c v ; Δύο πρόσφατες κινηματογραφικές επιτυχίες, το «Λογική και ευαισθησία» και το «Έμμα», βασίστηκαν σε δύο βιβλία της Αγγλίδας συγγραφέως Τζέιν Όστεν. Ειδικά στις ΗΠΑ, η επιτυχία των ταινιών αυτών αύξησε κατακόκρυφα τ ις πωλήσεις των βιβλίων της. Το ενδιαφέρον όμως για την Αγγλίδα συγγραφέα παραμένει αμείωτο καθώς στην Αγγλία κυκλοφόρησαν πριν λίγους μήνες δύο νέες βιογραφίες της. Η μία από τον David Nokes με τ ίτ­ λο: Jane Austen (εκδ. FourthEstate, σελ. 592) και η άλλη από την Clair Tomalin με τίτλο: Jane Austen. A Life (εκδ. Viking, σελ. 400). Η Τζέιν Ό στεν δεν έζησε μια ζωή γεμάτη συγκινήσεις. Οι δύο βιογράφοι όμως επιμένουν ότι υπάρχει πάντα κάτι καινούριο να ειπωθεί για τη ζωή και την προσωπικότητά της.

Το πορτρέτο μιας μεγαλοφυΤας Μια συναρπαστική βιογραφία του κορυφαίου ίσως επι­ στήμονα του 20ού αιώνα, του Άλμπερτ Αϊνστάιν, κυκλο­ φόρησε πρόσφατα στη Γερμανία. Συγγραφέας τη ς ο Albrecht Folsing. Η εν λόγω βιογραφία έχει κυκλοφορήσει και στα αγγλικά από τις εκδόσεις Viking. Χαρακτηριστικό της, ο όγκος της: σχεδόν φτάνει τις εν­ νιακόσιες σελίδες. Ο βιογράφος δεν περιορίζεται στην α­ πλή περιγραφή και καταγραφή της ζωής του Αϊνστάιν,

ούτε σε αναφορές στα αυστηρά επιστημονικά επιτεύγματά του, αλλά στη φιλοσοφική διάσταση που χαρακτήριζε τις θεωρίες του. Εμμέσως, ο Αϊνστάιν τόνισε πόσο παρά­ δοξη είναι η θέση της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στο σύμπαν. Για πολλούς φιλοσόφους, και καλλιτέχνες βέβαια, δεν ήταν τόσο το παράδοξο που χαρακτηρίζει την ανθρώ­ πινη ύπαρξη, όσο το παράλογο - μια ιδέα όμως που μάλ­ λον ενοχλούσε τον μεγάλο αυτόν πρωτοπόρο.

Τα Άπαντα του Κίρκεργκαρντ Προσφάτως στη Δανία επιτεύχθηκε ένας εκδοτικός άθλος: εκδόθηκαν από την ε τα ιρ εία GADs Furlag για πρώτη φορά συγκεντρωμένα σε 55 τόμους (και σε η­ λεκτρονική CD-Rom μορφή) τα Άπαντα του μεγάλου φιλόσοφου και συγγραφέα Σόρεν Κίρκεργκαρντ. Ένα μνημειώδες έργο που περιλαμβάνει εκτός από τα γνω­ στά έργα του, ημερολογιακές σημειώσεις, άρθρα, ση-

μειώσεις από διαλέξεις και πλήθος κειμένων που άφη­ σε πίσω του ο «μεγάλος Δανός». Αναμφίβολα ένα σημαντικότατο εκδοτικό γεγονός για έναν από τους προδρόμους του υπαρξισμού.

Ένας σεξουαλικά καταπιεσμένος σεξολόγος Ο Άλφρεντ Κίνσεϊ ήταν ένας διάσημος Αμερικανός σεξολόγος, ο οποίος με δύο βιβλία του (Η σεξουαλική συμπεριφορά του Άντρα, εκδ. 1948, και Η σεξουαλική ζωή της Γυναίκας, εκδ. 1952) στιγμάτισε τη σεξουαλική ζωή χι­ λιάδων Αμερικανών απελευθερώνοντάς τους σε μεγάλο βαθμό από ενο­ χές, ταμπού και προκαταλήψεις. Όπως φαίνεται όμως από μια βιογραφία του Κίνσεϊ που έγραψε ο Τζέιμς Τζόνετ (Alfred Kinsey: A public/private life, εκδ. W.W. Norton, σελ. 937), o Κίνσεϊ υπέφερε από ενοχές εξαιτία ς τ η ς καταπιεσμένης ομοφυλοφιλίας του, ενώ παράλληλα είχε ακραίες μαζοχιστικές τάσεις (αυνανιζόταν έχο­ ντας χώσει ακίδες από ξύλο στην ουρήθρα του). Ο Κίνσεϊ ήταν ένας μάλλον καταπιεσμένος σεξουαλικά άνθρωπος που έ ­ βαλε σκοπό τη ς ζωής του να απελευθερώσει άλλους ανθρώπους από α­ νάλογους εφιάλτες.

ξένο Βιβλίο

3®

3

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

N A Z IM Χ Ι Κ Μ Ε Τ τ α έργα του

Δ. Γρ. Καμπούρογλου

ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ - ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Ισ το ρ ίε ς από τη ν π αλιά Αθήνα

Νίκος Κυτόπουλος Ο Μ π ελ έτης

ΚΜΕ ΚΜΕ ΑΗ Μ Η ΤΡ Η Σ ΓΑΗ Ν Ο Σ Ο π νευματικός τ αγός

Π λευρές του ν ομ ικο π ο λ ιτικ ο ΰ επ οικοδομήματος σ την Ελλάδα

Ρ. Μπούμη-Παπά Μ ελ έ τες γ ια τη ν ποίηση

ΣΥ ΓΧΡΟ Ν Η ΕΠΟ ΧΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕΒΕ Σόλωνος 130, 106 81 Αθήνα, Τηλ.: 3820835, 3823649, Fax: 3813354 Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ :

ΑΘΗΝΑ, Μαυροκορδάτου 3, Τηλ.: 3829835, 3829814 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Μενελάου 3 & Εγνατία 65, Τηλ.: 283810 ΓΙΑΝΝΕΝΑ, 28ης Οκτωβρίου 19, Τηλ.: 38090

10 DlDAtfl ΐΟΪ AnMnlrn AiMlllMUlAUr στιςεκδόσεις

p—J

Λ

Μασοεκη ε κ δ ό σ ε ις

Ζωοδόχου Π η γή ς 10 τηλ. 3819187, 381547 3 fax. 382148 0

ΕΡΑΤΩ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 9 2 - 1 1 4 72 ΑΘΗΝΑ S

ΜΟΥΖΓΚΘΥΛΕΣ

■. s x i i f l M j ΝάππουοΦ ; ώρΑΝΤΣ ΙξΑΦΚΑ

‘ ΡΗΓΑΣ

I ΝΤΑΜΑ ΒΑΛΕΣ

■.

ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ

\

|i< « W ¥ O T # A N T : ! ΤΑ ΤΡ!Α I ΚΟΡΙΤΣΑΚΙΑ ΤΗΣ ΜΑΜΑΣ ΤΟΥΣ

0%ΣΤΙΚ 0Σ n p J fe P A I

ΤΟ ΔΩΜΑΤΙΟ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ

Νάντια Φουζίνι ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ Α Π ’ ΟΛΑ ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΣΤΟΜΑ Μυ θ ι σ τ ό ρ η μ α Μετάφραση: Μπάμπης Λυκούδης

ια μικρή ακοινώνητη και πεισματάρα, με δέρμα σκούρο σαν τσιγγάνας. Αγάπη ανενδοίαστη και ασυγκράτητη για τον πατέρα χαρά, τρυφερότητα, πάθος. Μία ενστικτώδης έλξη προς το θάνατο· ένα αντιφατικό και φθαρτικό δέσιμο με τη ζωή. Σαν φόντο η αγριοτοπιά μιας βαλτώδους παραλίας άκρως πραγματικής και συνάμα παραμυθένιας, που γίνεται καθρέφτης της ψυχής, με τις οσμές της, τις χαραυγές και τα δειλινά της: το μεγάλο εξοχικό σπίτι του παππού, ο πύργος της ακτής, τα πρωινά κυνήγια στα έλη, η κατασκόπευση των πιο μύχιων στιγμών των ενηλίκων. Έπειτα, αναπότρεπτη συνέπεια, στα όρια της εφηβείας, η αρρώστια· η σκληρότατη -ακραία- έκρηξη της σύκρουσης με τον εαυτό της· το αποφασιστικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών με τον κόσμο, τη ζωή, τη μητέρα· με την όψη εκείνη μιας ανεντόπιστης ομορφιάς, με το στόμα εκείνο το ανίκανο να φιλήσει, Πίσω από το τέχνημα ενός αυτοβιογραφικού “εγώ" που προσαρμόζει συνεχώς τη δική του καταγραφή στην ποικιλότητα των περιόδων, των αναμνήσεων, των φάσεων της μνήμης, η Νάντια Φουζίνι αποκαλύπτει στο πρώτο της αυτό μυθιστόρημα διαφανέστατα χαρίσματα αφηγήτριας. Η συναναστροφή και η τριβή της με τη μεγάλη λογοτεχνία του αιώνα τούτου διαφαίνονται στην κατασταλαγμένη γλώσσα μιας κατακτημένης απλότητας. Δηλώνεται μια ανεπίγνωστη και οδυνηρή γυναικεία εμπειρία και γίνεται μυθιστόρημα, συγκίνηση, καθαρός κραδασμός.

Μ

Μπεστ-σέλερ στην Ιταλία

Εκδόσεις

■

ΕΚΚΡΕΜΕΣ

Ιουλιανού 41 - 43, Αθήνα 104 33. Τηλ./Fax: 8220006

Για συνδρομή δύο χρόνων προνομιακή τιμή 25 .0 0 0 δρχ. (κανονική τιμή 3 0 .0 0 0 δρχ.) και έκπτωση 3 0 % στις τιμές όλων των προηγούμ«νων τευχών του διαβάζω (1976-1996)

Πληροφορίες στα τηλέφωνα: 330.12.39 - 330.13.15, fax : 330.13.15

«■■μΐλαα: ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΑΠΑΛΕΞΗΖ

oaaaaffaaQ Q a Ο μ π α μ π ά ς κ α ι ά λ λ α δ ιη γ ή μα τα ΒΑ ΣΙΛΗ Σ ΑΛΕΞΑΚΗΣ Μήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 176

Μ υ ρ ω δ ιά απ ό χ ώ μ α ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΜ ΕΝΗΣ Μυθιστόρημα Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σΐλ. 205

Ο Γιώ ργος Α ρ μ έ ν η ς, Η κ χ ν ικ ή αφήγησης των έργων του Αλεξάκη παρα­

γνωστός ηθοποιός και θεα­ τρικός συγγραφέας, παρα-

πέμπει αυτόματα, με στοι­ χεία εμπνευσμένα από το μη αληθινό, από κείνο δη­

δίδει το «Μυρωδιά από χώ­ μα» με όση τρυφ ερ ότητα απαιτούν οι παιδικές ανα­

λαδή που δεν σ υ μβα ίν ει στην π ραγματικότητα, σε σταθμούς μυθιστορηματι­

μνήσεις, μ’ όση ευαισθησία χαρακτηρίζει τη νοσταλγία και με όσο καημό διοχετεύ­ εται στις φλέβες, όταν αναζητάς χωρίς να βρίσκεις ή

κούς ή διηγηματικούς, που μιλάνε για το μεγάλο χάος ανάμεσα στην ψυχική επα­ φή και στην παραπλάνηση, που η Τέχνη επιφέρει. Μ’ αυτή τη λογική τα διηγήματα του «Μπαμπά» - κείμενα που δεν έχουν στόχο μόνο το ελληνικό αναγνωστικό

βρίσκεις παραλλαγμένο έναν πραγματικά σοφό δά­ σκαλο. Οι ιστορίες που συνθέτουν το μυθιστόρημα βρίθουν αλλεπάλληλων και διαδοχικών εκμυστηρεύ­

κοινό αλλά και το γαλλικό, στο οποίο ο συγγραφέας α­ πευθύνεται συχνά, αφού διαμένει εκεί - μπορούν να χαρακτηριστούν σαν δοκιμές του παράλογου ή σαν παραλλαγές του μη εφικτού. Το ενδιαφέρον τους ε ­ στιάζεται κυρίως στην ισοπεδωτική και επίπεδη γλωσ­ σική εκφορά, που κερδίζει και μη μυημένους, ενώ πα­ ράλληλα δικαιολογεί την πεζή έκφραση, κάτι που πολ­ λοί συγγραφείς εξακολουθούν να συγχέουν με άλλα είδη λόγου και γραφής. Το βιβλίο αποτελεί εν κατακλείδι πρόταση γενικής θεώρησης ειδικών αντικειμέ­

σεων, εκ μέρους του γέροντα, για τ ους πρωταγωνι­ στές, κάτω από ένα αληθινό αδιέξοδο για μας, φυσιολογικότατο κομματιασμό του χρόνου για το συγγρα­ φέα, ο οποίος δεν ξέχασε κανέναν, ξαναζωντάνεψε νε­ κρούς, «πέθανε» άλλους πριν την ώρα τους, στάθηκε κριτής σε κάθε λογής αδικία. Η άριστη τεχνική εκφο­ ράς του έργου κυριολεκτικά εκπλήσσει τον αναγνώ­ στη, που παίρνοντας μικρές ανάσες δροσιάς από τη χιουμοριστική στάση του δημιουργού, απέναντι ακόμη και σε τραγικά γεγονότα, παρακολουθεί, μετά από κά­ ποιο αρχικό δισταγμό, το μύθο ενός ορεινού χωριού,

νων και σαν τέτοιο λειτουργεί με μαζικές προδιαγρα­

το οποίο είναι ζωντανό, με καλούς και κακούς, με πά­ θη και μίση, με έρωτες πραγματικούς και ποδοπατημέ-

φές.

νους. Χρ. Παπαγεωργίου

Χρ. Παπαγεωργίου

κυκλοφόρηι

Ο ι γ υ ν α ίκ ε ς τη ς ζ ω ή ς τη ς

πραγματεύεται μαζί τη ς και με τ ο αναγνωστικό κοι­ νό, όχι τόσο για το βάθος ή το ύψος των πράξεων, ό­ σο πολλές φορές για τη ματαιότητά τους, αφού αλ­

ΛΕΝΑ ΔΙΒ ΑΝΗ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 348

λιώς τα πράγματα έχουν προαποφασιστεί. Το μεγα­ λείο του λαού τη ς Κύπρου δεν σβήνει, το αντίθετο, αποδεικνύει, με όλους τους δυνατούς τρόπους, την

Η κεντρική ηρωίδα της Διβάνη, η Άννα, είναι δη­

υπερήφανη καταγωγή, το απαράμιλλο σθένος και

μόσιος υπάλληλος, σύζυ­

την ανυπότακτη ψυχή, την οποία ο Ορφανίδης δανεί­

γ ο ς κ α ι μ η τέ ρ α . Η ζωή τη ς δια ταράσσ εται την η ­

ζετα ι προκειμένου να τη χω ρέσει στο ολιγοσέλιδο πόνημά του, που σαν δείγμα ανδρείας και αγώνα, ε­

μέρα που ανακαλύπτει ότι

πιθυμεί να λειτουργήσει κρούοντας κλεισ τές θύρες και ερεθίζοντας εφησυχασμένες συνειδήσεις. Και α­

ο ε π ιτυ χ η μ έ ν ο ς δ ικ η γ ό ­ ρος σύζυγός τ ης την απα­ τό. Η συνέχεια καθορίζεται από όλες τ ις ψυχώσεις που μπορεί να δημιουργήσει μια τ έτο ια κατάσταση. Η κω μικοτραγικότητα των καταστάσεων επιτρέπει στη συγγραφέα να ρυθμίσει μια αβίαστη γραφή που

ληθινά καταφέρνει να μας συγκινήσει με όλες τους τ ις τ ρυφ ερές ή βίαιες σκηνές, που αποκαλύπτουν έ ­ να εφ ια λτικό τοπίο, σε όλες τ ις φάσ εις τη ς βάναυ­ σης ξενικής συμπεριφοράς. Χρ. Παπαγεωργίου

ξεκινά με αφήγηση τρίτου προσώπου για να μας ε ι­ σάγει στο θέμα και αναπτύσσεται με πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις τη ς ίδιας τ η ς Άννας, αλλά και γυναι­ κών που, με κάποιο τρόπο, συνδέονται μαζί της. Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα παρελαύνουν μέσα από τις αφηγήσεις των ξεχωριστών γυναικών που υποπί­ πτουν σ’ αυτά και, ταυτοχρόνως, συνθέτουν διά φο­ ρες πτυχές της ζωής τ ης Άννας. Στα πλεονεκτήματα του βιβλίου ότι διαβάζεται απνευστί και καταφέρνει να συνθέσει ένα ενδιαφέρον π ορτρέτο τ ης ηρωίδας και των οικείων τ η ς προσώπων, η ευρηματική ακο­

Π ο ιο ς σ κ ό τω σ ε τ ο ν Π α λ ο μ ιν ο Μ ο λ έ ρ ο ; Μ Α Ρ ΙΟ ΒΑΡΓΚΑΣ Λ ΙΟΣΑ Μήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 175

λουθία και εξισ τό ρη σ η καταστάσεω ν, η ζω ντάνια των επιμέρους φωνών. Κάποιες φορές ωστόσο η α­ κρότητα εμποδίζει κάποιες φωνές να πείσουν, η κα­ τανομή μεταξύ το υ ς είναι άνιση και το τέλ ο ς προ­ σγειώνει μεν, αλλά ολισθαίνει στην αυτάρκεια έναντι της προέκτασης. Λ. Εξαρχοπούλου

Ο Ά γ γ ε λ ο ς έφ υ γ ε ε υ τ υ χ ισ μ έ ν ο ς ΝΙΚΟ Σ ΟΡΦ ΑΝΙΔΗΣ Μυβιοτόρημα Μήνα, Εστία, 1997. Σελ. 110

Καταφεύγοντας ο ποιη­ τ ή ς , μ υ θ ισ το ρ ιο γ ρ ά φ ο ς και δ οκιμιογράφ ος Νίκος Ο ρ φ α ν ίδ η ς σ ε σ το ιχ ε ία που σ υγκροτούν σ τιγμ ές ηρωισμού, στη σύγχρονη ιστορία τη ς Κύπρου, δ ια­

μόλις κυκλοφόρηι

Ο Μ άριο Βάργκας Λιόοα ε ίν α ι έ ν α ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς που μέσα από τα γραπτά το υ προω θεί τ η ν ανάγκη γ ια κοιν ω ν ικ ή α λ λ α γ ή . Εξάλλου, δεν είναι τυχαία, αν και ατυχή ς, η υποψη­ φ ιό τη τά το υ το 1990 γ ια την προεδρία της χώρας του, του Περού. Στο βιβλίο αυτό ο Βάργκας Λιόσα μάς θέτει μπροστά σε ένα έ­ γκλημα που αναλαμβάνουν να εξιχνιάσουν δύο ά­ ντρες της Περουβιανής χωροφυλακής στη δεκαετία του ‘50. Ενώ στην αρχή η έρευνα φ αίνεται να οδη­ γ είται κάπου, στην πορεία αναπάντεχες ε ξελίξεις αλ­ λάζουν τ α δεδομένα. Ρεαλισμός και φανταστικό σε μια μυθοπλασία που καταδεικνύει την παντοδυναμία των μηχανισμών της συλλογικής διαφθοράς, με έναν λόγο στιβαρό, γεμάτο ένταση, από τον συγγραφέα που τιμ ήθηκε με το βραβείο «Θερβάντες» το 1994. Α. Σταμάτης

----- QZ7

Zc ζ ω ν τ α ν ή μστάδοση α π ' το Γο λγ ο θ ά

στοποιεί το ύψος ενός πολύ μεγάλου δημιουργικού έργου. Ο «ξανακερδισμένος χρόνος», που ναι μεν εί­

ΓΚΟΡ ΒΙΝΤΑΛ Μτφρ: Σ. ΒρεΓτός Μήνα, Μεταμεσονύκτιες Εκίόσεις, 1997. Σελ. 366

ναι το τέλος στην ουσία όμως δηλώνει την αρχή, είναι ένα αληθινά μεγαλειώδες πόνημα· ζωογονείται από κείνο το αριστούργημα των «Χιλίων και μιας νυκτός», το τόσο προσφιλές στο συγγραφέα. Με μια μέθοδο εκπληκτικής ενάργειας, το πιο πολυσυζητημένο και πολυσέλιδο έργο του 20ού αιώνα, βρίσκει εδώ αφενός

Κάτι ανάμεσα σε ιστορικό μυθιστόρημα, έργο επιστη­ μονικής φαντασίας, κατα­ σκοπείας αλλά και ερω τι­ σμού, η «Ζωντανή μετάδο­

τη δικαίωση, αφετέρου την πλήρη φωτεινότητά του έ­ τσι, ώστε να ερμηνεύεται σαν πραγματικά γιγαντιαίο

ση» είναι μια μαύρη κωμω­ δία μέσα από την οποία ο πανέξυπνος Αμερικανοεβραίος συγγραφέας θίγει τα «κακώς κείμενα» της εποχής μας ασκώντας καυστική κριτική και ασπρίζοντας ανελέητα τις εμμονές και τα ι­ δεώδη με τα οποία ανατράφηκε ένας ολόκληρος πολι­ τισμός. Από τον αμείλικτο σαρκασμό του δεν ξεφεύγει η αγγλοσαξονική πουριτανική παράδοση, ο θρησκευ­ τικός φανατισμός, οι μύθοι γύρω από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και του κόσμου των ηλεκτρονικών υπολο­ γιστών, τα σύγχρονα συστήματα εξουσίας κ.ά. Παράλληλα, αυτή η κωμική νότα που κυριαρχεί στο βι­ βλίο του Βιντάλ «υπονομεύεται» διαρκώς από έντονα γκροτέσκ, εφιαλτικά στοιχεία. Πέρα από το παράλογο των καταστάσεων που περιγράφονται, τα περισσότε­ ρα πρόσωπα από αυτά που παρελαύνουν στο βιβλίο μοιάζουν με φρικτές καρικατούρες: από τον Χριστό

επίτευγμα. Ο Προυστ επιτυγχάνει γιατί δεν αντιγράφει τον παρόντα κόσμο, αλλά γιατί δημιουργεί έναν άλλο, εξίσου περίπλοκο και γοητευτικό. Ο τόμος αυτός κα­ λ είτα ι να καλύψει στο έργο το μεταφραστικό κενό, που προέκυψε μετά το θάνατο του εξαίρετου μετα­ φραστή Παύλου Ζάννα - κυριολεκτικά θεωρείται έργο της ζωής του, αφού έδωσε τη δυνατότητα στο ελληνι­ κό κοινό να κοινωνήσει τη σκέψη του Προυστ. Η προ­ σπάθεια μπορεί να θεωρηθεί γενναία, αν και εγείρει ενστάσεις για την αποσπασματικότητά της. Χρ. Παπαγεωργίου

Τι λέω η Λ ιλ ά ΣΙΜ Ο Μτφρ:. ΚαροΚίν Νικολά. Μαρία Γιοννοκάκη Μήνα,Πκεονίδο, 1997. Σελ. 170

και τον Απόστολο Παύλο μέχρι στελέχη πολυεθνικών και τηλεοπτικών καναλιών, όλοι μοιάζουν με φιγούρες που ξεπήδησαν από ένα κακό όνειρο. Με όπλο την οργιαστική φαντασία του, ο Βιντάλ φαίνε­ ται να εκφράζει την άποψη ότι ο κόσμος μας δεν είναι άλλο παρά ακριβώς αυτό: ένα κακό όνειρο. Η. Μαγκλίνης

Ο ξα ν α κ ε ρ δ ισ μ έ ν ο ς χ ρ ό ν ο ς

Η ιστορία του Σιμό θυμίζει το παράδειγμα του φτωχού ζωγράφου, ο οποίος επιθυ­ μεί να ζωγραφίσει την από­ λυτη γυναίκα, τη Μούσα, αλλά αδυνατεί να βρει μο­ ντέλο, οπότε μισθώνει ως μοντέλο μια φτηνή πόρνη. Κάπως ανάλογα, ο νεαρός αφηγητής βρίσκει στη μορφή της Λιλά τη δική του μού­

ΜΑΡΣΕΛ ΠΡΟΥΣΤ Μτφρ.\ Παντελής Μρικόπονλος, Δημητρης Δημουλας Μήνα, Διώνη, 1997. Σελ. 463

γικό, αλλά κι απέραντα τρυφερό, λυρικό σχεδόν.

Το καταπληκτικής διείσ­

Η Λιλά, βεβαίως, μονάχα πόρνη δεν είναι. Κι αν σοκά­ ρει κάποιον η λατρεία ενός κοριτσιού για το πέος, το

δυσης στη μνήμη, τη ζωή, αλλά και την τέχνη της δια­ δρομής στο υποσυνείδητο, υστερόγραφο του συγγρα­ φέα του «Αναζητώντας το

σα, η οποία του προσφέρει την ευκαιρία να «ταξιδέψει» μέσα από μια ιστορία, ένα παραμύθι σκληρό, ωμό, τρα­

σπέρμα, στο βάθος, η μυστηριακή Λιλά μάς διδάσκει με τον τρόπο της το παράδοξο της ερωτικής επαφής όπου το ιερό και το ζωώδες συνυπάρχουν διαρκώς. Η τραγική κατάληξη τ η ς ιστορίας δείχνει την άβυσσο

χ αμένο χρόνο» Μ αρσ έλ

που υπάρχει ανάμεσα στην τόσο ανθρώπινη Λιλά και το απάνθρωπο περιβάλλον εξαθλίωσης και βαρβαρό­

Προυστ, κυριολεκτικά όχι απλώς εκπλήσσει, αλλά πι­

τητας που την κατασπαράζει.

ΏΘ_______________________

μόλις κυκλοφόρηι

Ερωτοτροπώντας με την πιο βέβηλη πορνογραφία, ο

νει, προκειμένου να το αντιληφθούμε. Η τεχνική δόμη­

άγνωστος αφηγητής αποδίδει ανάγλυφα τον ίδιο τον

σης των ποιημάτων, παρότι μοιάζει απλή και κατανοη­

παλμό τ ης ζωής έξω από κάλπικα ηθικοπλαστικά δι­ δάγματα, μελοδραματισμούς και κοινοτοπίες.

τή, εντούτοις δεν είναι. Με πολύ ενδιαφέρουσα δεξιοτεχνία, ο Διονύσης Καρατζάς δίνει στα σύμβολα, που θα παίξουν το ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσα στην ί­

Η. Μαγκλίνης

δια και στην πρόσληψή της, ανθρώπινες διαστάσεις, παίζοντας με το χρόνο τον παραθετικό και τον πραγ­ ματικό. Εντελώς βασανιστικά δε, όχι στο πεδίο των στιχουργικών ελιγμών αλλά στην ακτινοβολία που αυ­

Ά ρ ω μ α ε ν ό ς κ ο μ ή τη

τ ο ί εκπέμπουν, επιχειρεί μια ρήξη νοηματική και μορ­ φική έτσι, που επιτυγχάνεται μια άλογη εκφραστική

ΤΑΚΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 54

δυναμική, πάνω σ’ ένα γλωσσικό υποβλητικό θεμέλιο. Χρ. Παπαγεωργίου

Αυτή είναι η εικοστή τρίτη συλλογή του Τάκη Βαρβι-

Ζ τ ις κ ρ ύ π τες του χρόνου

τσιώτη, ενός πολυβραβευ­ μένου ποιητή με υπερρεα­ λ ισ τ ικ έ ς κ α τα β ο λ έ ς που

ΑΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ Μήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 94

στη συνέχεια επηρεάστηκε από το νεοσυμβολισμό της Θεσσαλονίκης. Στο «Άρω­

Η Λ.Μ .-Ι. ξεκίνησε τη λο­

μα ενός κομήτη», που περιέχει ποιήματα γραμμένα με­

γοτεχνική της διαδρομή ως

ταξύ 1989-90, είμασ τε μπροστά σε μια ποίηση επι­

ποιήτρια (στον παρόντα τό­

γραμματικά απαστράπτουσα, ενίοτε αστραποβόλα, με

μο το πρώτο μέρος κατα­ λαμβάνει η δημοσιευμένη

έναν λυρισμό τον οποίο η ωριμότητα μεταπλάθει σε απεραντοσύνη / Πώς αναδύεται I η στίλβη του λόγου /

ποιητική συλλογή «Ο δραπέτης στο δέντρο»), συνέχισε με μεγάλη επιτυχία ως

Την ώρα των γενεθλίων του...», ενώ η αναπότρεπτη πα­

πεζογράφος (μυθιστόρημα, νουβέλα, διήγημα) και τώ­

συμπυκνωμένη διαφάνεια «... Μέσα στου κόσμου την

ράδοση της σκυτάλης μοιάζει ακόμα συναρπαστική,

ρα ε μ φ α ν ίζε ι, ξανά, π ο ιη τ ικ έ ς δ ο κ ιμ έ ς άκρω ς

«... Υπάρχει κάτι πιο συγκλονιστικό ΙΑπό την σιντεφένια

ενδιαφέρουσες (με τίτλο «Αέρινη κλωστή», που αποτε­

όψη του τρόμου / [...]... I Υπάρχει το γαλάζιο I Ενός

λούν το β’ μέρος του τόμου «Στις κρύπτες του χρό­

ματιού παιδικού». Ένα πολύ χρήσιμο βιβλίο, ειδικά για

νου»), Η εργασία της, λοιπόν, μοιραία εκλαμβάνεται ως «πεζογραφική» με λίγα έως ελάχισ τα πετάγματα

νέους ποιητές.

φαντασίας και με μικρά ως αμελητέα σκιρτήματα υ­ Α. Σταμάτης

περβολής. Αυτό δεν μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι διαβάζουμε πράγματα επίπεδα, το α ντίθ ετο , τόσ ο

Α ν θ ο φ ο ρ ία τη ς ν ύ χ τ α ς ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΚΑΡΑΤΙΑΣ Μήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ. 48

υ γνωστού με-

γλωσσικά όσο και θεματολογικά, η ποιήτρια δείχνει τις δυνατότητές τ ης και στο συγκεκριμένο είδος έκφρα­ σης. Και όχι μόνο στέκεται με σοβαρή διάθεση πάνω σ’ αυτό που κάνει, αλλά προλειαίνει και τους δρόμους που ακολουθεί και που χαρακτηριστικά προσδιορίζο­ νται ως εκείνοι της γενιάς του 70.

λ οπ οιη μένο υ από μ ε γ ά ­ λους Έλληνες συνθέτες, ό­ πως ο Θεοδωράκης και ο

Χρ. Παπαγεωργίου

Ανδριόπουλος, ποιητή Διονύση Καρατζά και στην πα­ ρούσα συλλογή ακροβατεί ανάμεσα στην ερωτική μα­ τιά και ένταση και στο μεγαλείο, που η φύση προτεί­

μόλις κυκλοφόρησαν

i3£>

Τα α π ό κ ρ υ φ α πο ιή μα τα

Ο Πετρώνιος δοκιμάζει και παράλληλα στηρίζει θεωρη­ τικά, την καινούρια έκφραση, που έγκειται στην ωμή ει­ λικρίνεια και στην απροκάλυπτη γλώσσα, συν αυτό το

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΡΦΥΡΗΣ Μήνα, Στοχαστής, 1997. Σελ. 78

ξεχωριστό που μπορεί να εξασφαλίσει το ταλέντο ενός ποιητή. Αυτό, αν κρίνουμε κυρίως από το αποτέλεσμα, πρέπει να είναι λυρικής υφής.

Ποίηση μιας ιδιότυπης δια­ μαρτυρίας απέναντι σε μια

Το έργο έχει μια σπαρταριστή επικαιρότητα, αν σκε-

«κυνονία εγωπροβάτων», ό­ πως αναφέρει χαρακτηριστι­ κά ο ποιητής, με θέματα από

φτούμε αυτό που ο κ. Μερακλής, καθηγ. της Λαογρα­ φίας και φιλόλογος, γράφει στον πρόλογό του: «Αηδία τού προκαλεί (η λέξη nausea δεν είναι διόλου άγνωστη

την επικαιρότητα («τηρούμε πιστά / τις ώρες της κοινής μας ησυχίας I όταν στο Σε-

στο Σατυρικόν), εκτός από την κακή και άσχημη ποίηση του καιρού του - μεγαλόστομη, χοντροκομμένη μίμηση

ράγεβο, τα παιδιά που κοιμούνται I είναι ήδη νεκρά»), και

όχι μόνον. Ποίηση, που θυμίζει συμπυκνωμένη διαμαρτυ­ ρία μιας προηγούμενης δεκαετίας - ή καλύτερα της προπροηγούμενης «του έκαναν ηλεκτροσόκ I αφαίρεση μυα­ λού. Ύστερα τον παραδώσανε I στην κυνονία I οικογενει­ άρχη ιδανικό I φιλήσυχο αστό»), μας δίνει την εντύπωση

στίχων που έχουν δραπετεύσει από κάποιο αμφιθέατρο του τέλους της δεκαετίας του εβδομήντα για να εισβά­ λουν απροσκάλεστα και αναπάντεχα από κάποια χαρα­ μάδα ενός PC της μετα-Microsoft εποχής. Επιβεβαιωτικό του παραπάνω κλίματος είναι το γεγονός πως όταν η

των μεγάλων Ρωμαίων ποιητών - και το ανέβασμα ψηλά πρώην κοινωνικών περιτριμμάτων: είναι μια εποχή, όπου τα κριτήρια της επιτυχίας (στην τέχνη, στη ζωή) συνοψί­ ζονται σε μια μόνο λέξη· το χρήμα». Τη μετάφραση, η οποία πλαισιώνεται από σύντομα, αλ­ λά διαφωτιστικά σχόλια, έχει κάνει ο κ. Μερακλής απευ­ θείας από το λατινικό κείμενο, γεγονός που της προσδί­ δει μια ξεχωριστή γλαφυρότητα και αμεσότητα. Κ.Δ. Μαλαφάντης

Πηνελόπη Δ έλ τα

φωνή γίνεται πιο προσωπική, το αποτέλεσμα είναι αναμ­ φίβολα πιο ενδιαφέρον («Η άρνηση»), Α. Σταμάτης

ΧΑΡΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ Μήνα, ΕΑληνικα Γράμματα, 1997. Σελ. 192

Η Π. Δέλτα είναι αναμφι­ Πετρώ νιος: Σ α τυρικόν

σβήτητα μία από τις πιο ση­ μαντικές φυσιογνωμίες στο χώρο τ ης λογοτεχνίας για

Μ.Γ. ΜΕΡΑΚΛΗΣ τόμοι Α’-Γ Μήνα, Ποτάκης, 1997. Σελ. 120+96+128

παιδιά και νέους, αλλά και της εκπαιδευτικής, κοινωνι­ κής και πολιτικής μας ζωής, καθώς υπήρξε μια από εκεί­

Ο Ρωμαίος συγγραφέας

νους που πρωτοστάτησαν στο κίνημα του εκπαιδευτικού

του Σατυρικού Πετρώνιος έζησε στον 1ο μ.Χ. αιώνα, σ τα χρό νια το υ Νέρωνα.

δημοτικισμού και συνδεόταν με στενή φιλία με τους πρωταγωνιστές των ιστορικών εξελίξεων και πολιτικών μεταβολών στη νεότερη Ελλάδα.

Στο έργο του αναπαρέστη­ σε με τόλμη τα αποχαλινω­ μένα ήθη της εποχής του.

Στο βιβλίο του X. Σακελλαρίου, εκτός από τη βιογράφηση της Π. Δέλτα και την αφήγηση των σπουδαιότερων περιστατικών της ζωής της, γίνεται αισθητική και κοινω­

Το Σατυρικόν είναι ένα πρωτότυπο έργο όχι μόνο γιατί, ό­ πως είπαν οι γραμματολόγοι, ο Πετρώνιος ανέμειξε την

νική ανάλυση των έργων της, με τα οποία έχει γίνει γνω­

πρόζα με τους στίχους, αλλά γιατί προχώρησε και σε μιαν άλλη σύζευξη: έδωσε ένα έργο που είναι συγχρό­ νως η διατύπωση μιας αισθητικής θεωρίας και η παρου­

τα ντοκουμέντα που ο συγγραφέας φέρνει στο φως, συμβάλλει στη βοήθεια του αναγνώστη να ερμηνεύσει καλύτερα το έργο της Δέλτα, αλλά και τη στάση της α­

σίαση δειγμάτων μιας λογοτεχνίας, που πλάστηκε με βά­ ση αυτή τη νέα αισθητική. Το Σατυρικόν είναι ποίηση και δοκίμιο για την ποίηση μαζί.

πέναντι στα εθνικά θέματα και τα προβλήματα της παιδι­ κής λογοτεχνίας.

S® ________________________

μόλις κυκλοφόρησαν

στή στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Το βιβλίο, μαζί με

Κ.Δ. Μαλαφάντης

Δ ια ν ο ο ύ μ ε ν ο ι κ α ι κ α λ λ ιτ έ χ ν ε ς ευτελείς δ ο ύ λ ο ι τη ς ε ξο υ σ ία ς

ήτοι από το 1071 έως το 1204 και από το 1204 έως το 1453. Πρόδρομοι του σύγχρονου ευρωπαϊκού μυθιστο­ ρήματος ή διάδοχοι της πρώτης ευρωπαϊκής μυθοπλα­ στικής πεζογραφίας που διαμορφώθηκε στα ελληνικά

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ Μήνα, Ι.Ε., 1997. Σελ. 410

μεταξύ 1ου και 4ου μ.Χ. αιώνα, οι ελληνικές μυθιστορίες της εξεταζόμενης περιόδου είναι κυρίως αφηγήσεις πε­

Το παρόν βιβλίο εξετάζει

ριπετειών του έρωτα και του θανάτου. Ο Άγγλος ελληνι­

το ρόλο των ανθρώπων του

στής εξετάζει τα έργα λαμβάνοντας υπόψη του τους

π νεύματος και τη σχέση το υ ς με την εξουσία, από την αρχαιότητα έως τον 20ό

προδρόμους και τις πιθανές πηγές τους, παρουσιάζει την υπόθεση και ερευνά τα σχετικά με τον συγγραφέα

αιώνα. Ο Πίνδαρος, ο Πλά­

σιμοποιώντας τις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις στην ανάλυση των κειμένων. Πρόκειται για 16 ελληνικές

και τις χρονολογήσεις στοιχεία, αλλά και προχωρά, χρη­

των, ο Ισοκράτης, ο Αριστο­ τέλης, ο Βιργίλιος, ο Οράτιος, ο Μακιαβέλι, ο Βολταίρος, ο Τιτσιάνο, αλλά και χρι­ στιανοί συγγραφείς ή δημιουργοί του Βυζαντίου και του Μεσαίωνα, αποκαλύπτονται, μέσα από έρευνα σ’ ένα με­ γάλο βιβλιογραφικό πλαίσιο, ως κόλακες της εξουσίας, με κίβδηλη και νοθευμένη πνευματική παρακαταθήκη. Ο

μυθιστορίες που σώζονται ολόκληρες ή αποσπασματι­ κά, έμμετρες όλες πλην μιας. Στο πρώτο μέρος εξετάζο­ νται οι τέσσερις που γράφτηκαν σε γλώσσα λόγια. Πρό­ κειται για: Τα κατά Ροδάνθην και Δοσικλέα του Θεόδω­ ρου Προδρόμου, Τα κατά Δρόσιλλαν και Χαρικλέα του Νικήτα Ευγενιανού, Τα κατά Αρίστανδρον καί Καλλιθέαν του Κων/νου Μανασσή και Το καθ' Υσμίνην και Υσμινίαν

Σιμόπουλος υποστηρίζει πως η Παγκόσμια Ιστορία πλαστογραφείται από διανοούμενους και καλλιτέχνες, οι ο­

Δράμα του Ευστάθιου Μακρεμβολίτη. Με αυτά συνεξε­

ποίοι, αφού παραχαράσσουν τα γεγονότα, υμνολογώ­ ντας άρχοντες και δυνάστες, μεταβάλλονται οι ίδιοι σε

τάζεται και το έπος ή πρωτο-μυθιστορία του Διγενή Ακρί­ τα. Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται οι πέντε μυθιστορίες

δούλους τους, με αντίτιμο την υστεροφημία ή υλικά ο­

γραμμένες πλέον σε δημώδη γλώσσα όπως και οι έξι με­

φέλη. Αίσθηση, τέλος, προκαλούν οι απόψεις του Σιμό-

ταφρασμένες που γράφτηκαν μετά τη λατινική κατοχή

πουλου για τον αιώνα που διανύουμε, όπου στο εύρος των Αντιστασιακών, ευδοκιμεί αυτή η μορφή παραπλά-

της Πόλης. Ένα βιβλίο επιστημονικά τεκμηριωμένο, α­

νησης.

φηγηματολογικής ανάλυσης, που διαβάζεται με αμείωτο

Άλλο ένα επίτευγμα του «αιρετικού» της Ιστορίας, που έρχεται να απομυθοποιήσει πρόσωπα και γεγονότα και

ενδιαφέρον.

πόρροια συνεπούς έρευνας αλλά και υποδειγματικής α-

Δ. Τσατσούλης

ν’ αποκαλύψει την άλλη πλευρά της συγκεκριμένης τά­

ξης-

ν

η Χρ. Παπαγεωργιου

Η ερω τική μ υ θ ισ το ρ ία το υ Ε λ λ η ν ικ ο ύ Μ ε σ α ίω ν α RODER/COf/lTO/V Μτφρ.·. Νί*/; Τσιρώνη Μήνα, Ινστιτούτο του Βιβλίου Α. Καρδαμίτοα, 1996. Σελ. 377

Κ ο ιν ω ν ικ ή α ισ θ η τικ ή και δια π ο λ ιτισ μ ικ ό τη τ α ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΙΟΡΑΒΑΝΤΕΣ Μήνα, ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ.170

Ένα αημαντικότατο βι­ βλίο, που παρουσιάζει ανα­ λυτικά την ελληνική λογοτε­ χνία από τον 11ο αιώνα μ.Χ. μέχρι την πτώση τη ς Κων­ σταντινούπολης, έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα που έχουμε για τη λογοτεχνική παραγωγή των Βυζαντινών χρόνων. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη ακολουθώντας μια χρονολογική διάκριση,

μόλις κυκλοφόρησαν

Ο προβληματισμός για το ρόλο τ η ς Τ έχνης σ τις σύγχρονες κοινω νίες τ η ς δυναμικής τ η ς αισθητικής που αυτή παράγει σαν ελα­ τ ή ρ ιο που ε κ τ ο ξ ε ύ ε τ α ι προς την ψυχαγωγικού χαρακτήρα μέθεξη και, τέλος, της βαρύτητας της κουλτούρας, για ένα σύνολο ατό-

________________________ &Ώ

μων που ζουν κάτω από συγκεκριμένες κοινωνικοοικο­ νομικές συνθήκες, αλλά και πολιτισμικές συνιστώσες δηλώνει το βιβλίο του Βασίλη Φιοραβάντε, που κυκλο­ φ ορεί σε μια εποχή τερματισμού των πρωτοποριών

και εθνικό συμφέρον». Σ’ ένα τρίτο επίπεδο, ο συγγρα­ φέας υποστηρίζει ότι «η ίδια η προοπτική της διεύρυν­ σης θέτει θεσμικά και οικονομικά ζητήματα». Επίσης, η ανάδειξη της ίδιας τη ς Συνθήκης τ ης Ε.Ε.

και γενικής στάσης τη ς εξέχουσας δημιουργικής έ ­ μπνευσης.

(Μάαστριχτ) ως πηγή αβεβαιότητας, συνθέτει ένα τ έ ­ ταρτο επίπεδο προβλημάτων.

Αυτό το τελευταίο δίνει τη δυνατότητα στον συγγρα­

Τέλος, η Διακυβερνητική 1996 πραγματοποιήθηκε «ε­ νώ δεν έχει διαμορφωθεί κάποιο γενικότερα αποδεκτό σχέδιο για το μέλλον», κι αυτό αποτελεί σύμφωνα με

φέα, προκειμένου να κατανοηθεί επαρκέστερα η Τέ­ χνη στο σύνολό της αλλά παράλληλα και ο λόγος στην όποια του μορφή, να επιχειρήσει αναλυτική και λεπτο­ μερειακή ερμηνεία της συγκεκριμένης ενασχόλησης, ανατρέχοντας σε πηγές με τεράστια θεωρητική εμβέ­ λεια και κοινωνιολογική προσφορά.

τον Π. Καζάκο και το πέμπτο επίπεδο τ ης «γενικευμένης αβεβαιότητας». Ο συγγραφέας αυτής τ ης μελέτης, που βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, παρουσιάζει και κάποιες προτάσεις για τις ελληνικές θέσεις, ταξινομώντας τις

Χρ. Παπαγεωργίου

Θ εσ μ ικ έ ς με τα ρ ρ υ θ μ ίσ ε ις σ την Ευρω πα ϊκή Έ νω σ η

συζητούμενες αλλαγές σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: «στις επιθυμητές για την Ελλάδα (αλλά μάλλον μη ρε­ αλιστικές), στις αποδεκτές από τη χώρα μας (γιατί βελτιώνουν το ενωσιακό σύστημα ή και ανταποκρίνονται στο εθνικό συμφέρον) και σε εκείνες που απλά δεν είναι αποδεκτές». Σ. Ντάλης

ΠΑΝΟΣΚΑΖΑΚΟΣ Μήνα, I. Σιδέρης, 1996. Σίλ.135

Ο ι μ ικ ρ έ ς Μ ό σ χ ε ς Με την Ημερήσια Διάτα­ ξη τ η ς Δ ια κ υ β ε ρ ν η τικ ή ς Διάσκεψης 1996 ασχολείται κυρίως σ’ αυτή τη μελέ­

ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΑΤΙΙΔΗΣ Μήνα, Παπαζήαης, 1997. Σϊλ. 280

Το αριστερό κίνημα στη

τη ο καθηγητής Π. Κοζά­ κος.

χώρα μας και πιο σ υγ κε­

Η μελέτη δημοσιεύτηκε αρ­

αποτέλεσε και αποτελεί ι­ δ ια ίτερ ο α ν τικ είμ εν ο γ ια τους κοινωνικούς ερευνη­ τές . Α ιτία οι βαθιές ρίζες

κετούς μήνες πριν την ολοκλήρωση των εργασιών της Διακυβερνητικής (Ιούνιος 1997) και αναλύει τους αντικρουόμενους στόχους των κρατών-μελών της Ε.Ε., ό­ πως είχαν καταγραφεί τότε. Εύστοχα ο συγγραφέας επισημαίνει το γενικότερο κλίμα αβεβαιότητας για την

κ ρ ιμ ένα ο κομμουνισ μός

του σε πάρα πολλές περιοχές τ η ς χώρας και η σύν­

τωρινή και τη μελλοντική κατεύθυνση τ ης Ε.Ε., βάζο­ ντας έτσι τον αναγνώστη στην ατμόσφαιρα της Διακυ­ βερνητικής 1996.

δεσή του με ηρωικές μορφές και γεγονότα που ση­ μάδεψαν τη νεότερη ιστορία της Ελλάδας. Μανταμάδος, Γεωργιανοί και Γεράνεια είναι τ ρ εις κοινότητες στη Λέσβο, την Ημαθία και τη Λάρισα αντίστοιχα, ό­

Τις αιτίες αυτής τ ης αβεβαιότητας τ ις περιγράφει σε

που το ΚΚΕ εμφανίζει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά μέ­

πέντε διαφορετικά επίπεδα: Στο πρώτο εντάσσει «τα επίμονα οικονομικά προβλήματα όπως η ανεργία και η τύχη του κράτους-πρόνοιας», που κάνουν την τωρινή κατάσταση να διαφέρει από τη «χρυσή εποχή» των δε­ καετιών του '50 και του ‘60, όταν διαμορφώθηκαν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί.

χρι και σήμερα. Ο συγγραφέας προσπαθεί να αναλύ­ σει το φαινόμενο με την ταυτόχρονη θεώρηση του α­ γρ οτικού κομμουνισμού. Παράλληλα συνεκτιμά ε ­ κτός από τη γεωγραφική θέση, την κοινωνική βάση, το ρόλο του ατομικού παράγοντα, την ιδεολογία που

θεωρούσε ως κοινή απειλή», και οδήγησε σε μια νέα προσέγγιση αυτού που ορίζεται ως «εθνική κυριαρχία

διέπει τις συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που στε­ λεχώνουν το κόμμα και το ρόλο τ ης οργάνωσης. Μια άκρως ενδιαφέρουσα μελέτη που το ενδιαφέρον της ξεπερνά το αριστερό κοινό. Ν. Μολυβιάτης

© 2________________________

μόλις κυκλοφόρησαν

Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο εντάσσει «το τέλο ς του ψυ­ χρού πολέμου που εξαφάνισε ό,τι η Δυτική Ευρώπη

Ο ι π ο λ ϊτ ις α π α ιτ ο ύ ν

Οι προτάσεις των κινημάτων για μιαν άλλη Ευρώπη

Ζ η τ ή μ α τ α σ ύ γ χ ρ ο ν η ς κ ο ιν ω ν ικ ή ς π ο λ ιτικ ή ς

ΠΑΝΟΣ ΤΡΙΓΑΖΗΣ Μήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σίλ. 234

ΟΛΓΑ Β. ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Μήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 354

Το βιβλίο του Πάνου Τρι-

Το βιβλίο στοχεύει, όπως

γάζη σ υνοψ ίζει έξο χ α τ ο

διευκρινίζει η ίδια η μελετή-

κύριο χαρακτηριστικό τ η ς

τρια, στην κριτική παρου­

πολιτικής δράσης του συγ­ γραφέα του.

σίαση και συζήτηση θεωρη­ τικών προσεγγίσεων και μο­

Περισσότερο πολίτης-συμμέτοχος ιδεών και δράσης,

ντέλων παρέμβασης, με επί­ κ εντρ ο τη ν α νά δ ειξη του

παρά τυπικός πολιτικός α­ ντιπρόσωπος εξουσίας, ο Πόνος Τριγάζης συγκέντρω­ σε και σχολίασε στην έκδοση αυτή, που προλογίζεται από τον Πρόεδρο του Συνασπισμού Νίκο Κωνσταντόπουλο και τον Βρετανό, Εργατικό Ευρωβουλευτή Ken Coates, τις πολιτικές θέσεις και τις προτάσεις των ευ­ ρωπαϊκών κοινωνικών κινημάτων για τ ο μέλλον τη ς Ενωμένης Ευρώπης. Εύστοχη απόφαση, η οποία συ­ μπίπτει και εν πολλοίς προκαλείται από τη νέα δραμα­ τική εκδήλωση του κορυφαίου ίσως ερωτήματος που έ θεσε ο άνθρωπος στον εαυτό του: πώς γίνεται ένα μεγάλο όραμα πραγματικότητα. Έτσι, αυτό τ ο βιβλίο υπερβαίνει τη διάσταση τ η ς συλλογής ντοκουμέντων και μπορεί να θεωρηθεί εργαλείο σκέψης και δράσης. Τα ευρωπαϊκά κοινωνικά κινήματα δεν έχουν προς το παρόν δώσει σφαιρική απάντηση, η οποία θα μπορού­ σε μελλοντικά να διαμορφώσει μια νέα πρόταση κοι­

προβληματισμού για τη συ­ γκρότηση και τη διαπλοκή του ιδιωτικού και του δημόσι­ ου χώρου στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το καλούμενο πλουραλιστικό μίγμα και η συγκρότηση ενός ενδιάμεσου δημόσιου χώ­ ρου που οριοθετείται από τις διαπλοκές κράτους, αγο­ ράς, οικογένειας και βρίσκεται σε διαρκή αλληλεπίδρα­ ση μαζί τους. Σ’ ένα πρώτο μέρος, επομένως, εξετάζεται το ζήτημα «από το κράτος πρόνοιας στον “νέο” προνοιακό πλουραλισμό». Μια συγκεκριμένη αναφορά των πα­ ραπάνω θεωρητικών θέσεων αποτελεί το θέμα της θέ­ σης των ηλικιωμένων σ τις σύγχρονες κοινωνίες και ο τρόπος που αυτοί αντιμετωπίζονται. Έτσι, η «φροντίδα και γήρανση ως σύγχρονη πλουραλιστική πρόταση», που αποτελεί το δεύτερο μέρος του βιβλίου, αποτελεί έ­ ναν τομέα εφαρμογής των θεωρητικών διαπιστώσεων.

νωνικού ανασχηματισμού με ευημερία, ισοτιμία και αλ­

Δ. Τσατσούλης

ληλεγγύη. Διαδήλωσαν όμως την κοινή τους πεποίθηση, ότι οι ραγδαίες εξελίξεις στο τ έλος του 20ού αιώνα δεν εί­

K 0 O G 3 0 [a O © & 0 ffO A

ναι, στο βαθμό που είχαμε ελπίσει, συμβατές με τ ις ανθρώπινες ανάγκες καθώς και με τ ις ευκαιρίες για την ικανοποίησή τους, τις οποίες αντικειμενικά μπορεί

Η ι ξ ι λ ι ξ η το υ Π ο λ ιτισ μ ο ύ

να προσφέρει αυτή η σπουδαία εποχή των τεχνολο­

ΝΟΡΜΠΕΡΤ ΕΛΙΑΣ Τόμος Α’ ΗΘΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΗ Μτφρ.: Ε. Βαϊκούση Μήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ. 368

γιών και της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Θ. Ψαλιδόπουλος

Ή έξέλιξη τού Πολιτισμού

Π ρ ό κ α τα ι γ ια το σ ημα­ ν τ ικ ό δ ίτ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο υ Ελίας, που πρωτοδημοσιε ύ τη κ ε το 1939 κι ά νο ιξε ένα νέο δρόμο μελέτης των κοινωνικών φαινομένων.

0

μόλις κυκλοφόριμ

1

Ο Ελίας με το έργο αυτό εν δ ιαφ έρεται γ ια μακρο­ πρόθεσμες διαδικασίες και μεταβολές, όμως αυτές τ ις μελετά στο μικροσκοπικό επίπεδο, πάνω σε συ­ μπεριφορές, οι οποίες έχουν γίνει για μας τόσο αυ­ τονόητες ώστε να μην αντιλαμβανόμαστε την ιστορι­ κή τους φόρτιση. Μέσα από το ιστορικό γίγνεσθαι, τ ις κοινωνικές μεταβολές και τ ις ψυχολογικές αντι­ δράσεις, στο γενικότερο πλαίσιό τους, διερευνάται η συνεχής μετεξέλιξη των κοινωνικών δραστηριοτή­ των και ατομικών συμπεριφορών. Σ. Ντάλης

Η κ α θ η μ € ρ ιν ή ζ ω ή σ τη Μ ο ν μ ά ρ τ ρ η τ ο ν κ α ιρ ό το υ Π ικ ά σ ο 1 90 0 -1 91 0 JE M /V1UL C R fSPfLLf Μτφρ.: Γιώργος Σπανός Μήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 294

Α Ν Μ Ν ΤΤΕ ΡΜ ΙΝ Α ΣΙΑ Ν

Η Δ η μ ο κ ρ α τ ία τη ς Α ρ μ « ν·α ς

Μτφρ.: Οχανες-Σαρκίς Αγαμπατιάν Πρόλογος: Χορουτιού Κιουρκτζιόν Μήνα, Στοχαστής, 1997. Σελ. 270

M cto από έξι αιώνες ξένης κατοχής, το 1918 στα χώμα­ τα της Υπερκαυκασίας, δημιουγείται η μικρή Δημοκρα­ τία της Αρμενίας. Με νωπές τ ις μνήμες τ η ς Γενοκτονίας του 1915 και ύ­ στερα από έναν καταστροφικό Πρώτο Παγκόσμιο Πόλε­ μο, τίθενται οι βάσεις αυτού του μικρού εφήμερου αρ­ μονικού κράτους μέσα στο χάος και την πείνα. Η προ­ σπάθεια διαφύλαξης της ανεξαρτησίας του, παρά τις εγγυήσεις των συμμάχων, απαιτεί τεράστιες θυσίες και

Ζ τ ις α ρ χ έ ς το υ αιώ να

η μη εφαρμογή της Συνθήκης των Σεβρών κάνει την ύ­ παρξή του επισφαλή.

που μας αφήνει, στο λόφο τη ς Μ ονμάρτρης, λίγο έ ­ ξω από το Παρίσι έτυχε να

Όντας παίγνιο της διεθνούς πολιτικής και ευρισκόμενη στο σταυροδρόμι δύο μεγάλων κινημάτων, του κεμαλι-

βρεθούν μαζί κάποιοι από τους σημαντικότερους ζω­

κού από τη μια και του μπολσεβίκικου απ’ την άλλη, μοι­

γράφους τη ς σύγχρονης εποχής - ο Πικάσο, ο Ματίς, ο Μπρακ, ο Βιγιόν, ο Ουτριλλό, ο Λοτρέκ. Μαζί

ντα μήνες.

με αυτούς τους καλλιτέχνες, οι οποίοι διαμόρφωσαν

τητα το Αρμενικό Ζήτημα μέχρι τις μέρες μας.

ραία υποκύπτει. Η ζωή της δεν διαρκεί παρά μόνο τριά­ Η σοβιετοποίηση της Αρμενίας αφήνει έτσι σε εκκρεμό­

τον φοβισμό, τον κυβισμό, την αφ ηρημένη τέχνη,

Η μελέτη της Α. Μινασιάν απελευθερώνει μιαν αρμενική

στη Μονμάρτρη ζούσαν και αρ κετοί λογοτέχνες ό­

μνήμη σφαλισμένη επί εβδομήντα χρόνια από το σοβιε­ τικό καθεστώς.

πως ο Απολινέρ, ο Μαξ Ζακόμπ, ο Αντρέ Σαλμόν, αλ­ λά και άλλοι που έθεσαν τ ις βάσεις για τον ντανταϊ­ σμό και τον υπερρεαλισμό. Το βιβλίο π εριγράφ ει τ η θρυλική αυτή περίοδο, με

Η διαπρεπής ιστορικός Ανάΐντ Τερ Μινασιάν επέλεξε ως σημείο συστηματικής ανάλυσης την περίοδο μετά τον

τα καφ ενεία, τ α μικρά δωμάτια, το ν αγώνα γ ια το

πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Περίοδο μέγιστης δοκιμα­ σίας για το αρμενικό έθνος, αλλά και περίοδο κλειδί για

βιοπορισμό, τους έρω τες και την μποέμικη ζωή των

όσα στη συνέχεια επακολούθησαν.

καλλιτεχνών που διαμόρφωσαν το τοπίο της τέχνης

Η Μινασιάν επιμένει στο ρόλο του έθνους της ως ιστορι­

του αιώνα μας σε μια γειτονιά που, όπως αναφέρει ο

κού υποκειμένου, γ ι’ αυτό και καταγράφει την ιστορία

σ υγγρ α φ έα ς, σ ήμερ α έ χ ε ι κ α τα ν τή σ ει ένα ε ίδ ο ς

του. Αυτή η «προτίμησή» της στο παρελθόν εξηγείται α­

Ντίσνεϊλαντ κατανάλωσης ποτών, ταγμένη στον του­ ρισμό των πούλμαν.

πό την πεποίθησή της ότι οι λαοί που χάνουν την ιστορι­

Α. Σταμάτης

κή τους μνήμη δεν είναι σε θέση να χαράξουν μιαν εθνι­ κή στρατηγική στο παρόν και πολύ περισσότερο στο μέλλον. Θα πρέπει, τέλος, να σημειώσουμε ότι η έκδοση αυτή

> « 3 ® δ 5 4 ν .

συμπίπτει με τη συμπλήρωση ογδόντα χρόνων από την επέτειο ανακήρυξης της πρώτης Αρμενικής Δημοκρα­ τίας. Σ. Ντάλης

m .

μόλις κυκλοφόρησαν

Η Γ α λ λ ικ ή Ε π α νάσ τα σ η

κα που ενώ αφιερώθηκε στο σύντομο διάστημα της ζωής της στη γραφή, δεν είδε δημοσιευμένο κανένα από τα

ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΦΥΡΕ-ΝΤΕΝΙΡΙΣΕ Μτφρ.: Ηλίσς Αθανασιάδης, Βάαω Μαργώνη Μήνα, Βι^ΧιοπωΚείον Γ/|ς Εστίος, 1997. Σελ. 673

έργα της. Γεννημένη το 1801 από γνωστή ζακυνθινή οι­ κογένεια, παρέμεινε δέσμια των αρχών της κοινωνίας και του πατέρα της, έγκλειστη στο σπίτι, μέχρι το γάμο της. Γάμος που δεν άλλαξε πολλά στη ζωή της, ενώ πεθαίνει το 1832, λίγες μέρες μετά τη γέννηση του γιού της Ελισαβέτιου. Τούτος ο γιος, λίγα χρόνια πριν το δικό του θάνατο, θα δημοσιεύσει το έργο της μητέρας του, συνο-

Βιβλίο που πρωτοεκδόθηκε στα γαλλικά το 1973 και ε­ πανακυκλοφόρησε μετά μια

δεύοντάς το από δικές του ποιητικές απόπειρες. Η Μαρ-

δ εκ α ετία , γρ αμμένο από

τινέγκου πέρα από το πεζογραφικό της έργο επιδόθηκε και σε πολλές μεταφράσεις τραγωδιών, της Οδύσσειας κ.ά., ενώ συνέγραψε και δοκίμια. Διασώζεται επίσης επι­

δύο ιστορικούς και πανεπι­ στημιακούς διδασκάλους, προβαίνει σε μια κριτική εξέταση της Γαλλικής Επανά­

στολογραφία της. Η λογοτεχνική αξία του έργου της θα

στασης, του ιστορικού αυτού σταθμού για τη δημιουργία της σύγχρονης μορφής του δυτικού κράτους. Οι δύο ι­

μπορέσει, μετά την τωρινή επιμελημένη έκδοση, να κριθεί σωστά. Ο Β. Αθανασόπουλος, στην εκτενή εισαγωγή

στορικοί προσεγγίζουν χωρίς ταμπού και μυθολογίες τα γεγονότα της Επανάστασης και τις συνέπειες που αυτή

του, δίνει κατατοπιστικότατα κοινωνικά και βιογραφικά

επέφερε. Παρ’ όλη την κριτική που το έργο τους ξεσήκω­ σε αμέσως μετά τη δημοσίευσή του, δεν προέβησαν σε

στοιχεία, ενώ κάνει περισσότερο ευανάγνωστο το κείμε­ νο με εσωτερικούς υπότιτλους κι ακόμη παραδίδει μετα­ φρασμένα, σε υποσημείωση, τα ξενόγλωσσα κείμενα

αναδιαρθρώσεις αλλά περιορίστηκαν σε ένα σύντομο ει­

που εμπεριέχει το ίδιο το έργο. Μια αξιοσημείωτα επιμε­

σαγωγικό σημείωμα, προκειμένου να διευκρινήσουν τις

λημένη έκδοση, τυπογραφικά ελκυστική, που προαναγ­

θέσεις τους σε ζητήματα όπως αυτό του εκτροχιασμού

γέλλει την ποιότητα όλης της σειράς.

της Γαλλικής Επανάστασης, της πάλης μεταξύ Γιρονδί-

Δ. Τσατσούλης

νων και Ορεινών και τη σημασία του κινήματος του 2ου έτους. Το μελέτημα χωρίζεται σε δύο μέρη: 1. Από τη Γε­ νική Συνέλευση των Τάξεων ώς την 9η Θερμιδόρ και 2. Από την 9η Θερμιδόρ ώς τη 18η Μπρυμαίρ, μέρη που διαμοιράστηκαν μεταξύ τους οι δύο Έλληνες μεταφρα­ στές. Μια ενδιαφέρουσα πορεία στην κοινωνία της επο­ χής και των πολιτικών της που συνοδεύεται από πίνακες, χάρτες, χρονολόγιο και βιβλιογραφία. Δ. Τσατσούλης

Λόρδος Μ πάυρον ΑΝΤΡΕ ΜΩΡΟΥΑ Μτφρ.\ Λ/;δο ΠαλΚαντίου Μήνα, Ωκεανίδα, 1996. Σελ. 482

'Οταν ένας ειδικός στις βιο­ γραφίες, όπως ο Αντρέ Μωρουά, αποφασίζει και ανα­ λαμβάνει να καταγράψει τη ζωή του μεγάλου ποιητή, που εμπνεύστηκε από τον

Α υ το β ιο γ ρ α φ ία

αγώνα των Ελλήνων για την ΕΛΙΣΑΒΕΤ MOYTLANΜΑΡΤΙΝΕΓΚΟΥ Έισαγωγή-ίπιμέλεια: Βαγγέλης Μονασόπουλος Αθήνα, Ωκεανίδα, 1997. Σελ. 197

Χ τη σ ειρ ά των «Επτανη-

a W o ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

εθνική τους ανεξαρτησία , τότε το αποτέλεσμα είναι το λιγότερο απολαυστικό. Η ι­ διότυπη προσωπικότητα του Μπάυρον, στην οποία η α­ ντίθεση κατείχε το σημαντικότερο μερίδιο αναφοράς, α­ σφαλώς και μας δίνει τη δυνατότητα να περάσουμε μα­ ζί του μέσα από τις τρικυμίες και το χάος των πολεμικών

σίων» των Εκδόσεων «Ωκεα­ νίδα», με διευθυντή τον Γιάν-

και ιστορικών συρράξεων, αλλά παράλληλα και από το εκκρεμές των προσωπικών συναισθημάτων και των ποι­

νη Δάλλα, ο πρώτος τόμος

ητικών εξάρσεων.

μάς κάνει γνωστή μια γυναί-

Ο Γάλλος συγγραφέας, γνωστός ως δοκιμιογράφος, ι-

μόλις κυκλοφόριμ

__________________ ^

στοριογράφος και μυθιστοριογράφος, που διακρίθηκε ι­ διαίτερα σε βιογραφίες όπως «Αριέλ ή η ζωή του Σέλλεϋ», «Η ζωή του Ντισραέλι», «Τουργκένιεφ», «Σατωμπριάν» κ,λπ., στέκεται απέναντι στον Μπάυρον δικαιό­ τατος και καθόλου επικριτής, υπενθυμίζοντας το τρωτό του χαρακτήρα του, αλλά και τις ανεπανάληπτες αρετές του. Χρ. Παπαγεωργίου

μονικά τεκμηριωμένες εργασίες, με άρτια καλλιτεχνική φροντίδα. Χρ. Παπαγεωργίου

Λ α ύ ρ ιο τοπίο μ νή μ η ι ΕΥΗ ΚΟΤΣΟΥ Κείμενα: Πέπη Ρηγοποάλου, ΕΧένη ΠορτάΧιου Μήνα, Αλεξάνδρεια, 1997. Σελ. 70

Ο ι φ ω τογρα φ ίες του Ο ι π ετα λο ύ 6£ς τ η ς Ε λ λ ά δ α ς ΛΑΖΑΡΟΣ Ν. ΠΑΜΠΕΡΗΣ Μήνα, Μπάστας-Πλέοοας, 1997. Σελ. 574

Κρατώντας στα χέρια μου το βιβλίο του Λάζαρου Ν. Παμπέρη «Οι πεταλούδες τη ς Ελλάδας» δεν μπορώ παρά να λειτουργήσω συ­ νειρ μ ικ ά και ν ’ ανατρέξω στην παιδική μου ηλικία. Ει­ κόνες, πολύχρωμες και ε ­ ντυπωσιακές απ’ τα χαριτωμένα πτερωτά, και ποιηματά-

λευκώματος τραβήχτηκαν σε σποραδικές επισκέψεις στο Λαύριο στην περίοδο 1990-1995, πριν αρχίσουν οι ε ρ γ α σ ίε ς γ ια τη δ η μ ι­ ουργία του ΤεχνολογικούΠολιτισπκού Πάρκου στις κτιριακές εγκαταστάσεις της Γαλλικής Εταιρίας. Η Εύη Κώτσιου αποθανάτισε κι ακινητοποίησε το πα­ ρελθόν: Το ρολόι της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων να δείχνει σταθερά δώδεκα και τέταρτο, τα καλαίσθη­ τα νεοκλασικά κτίρια, τα τοπία που ορίζουν τα βιομη­ χανικά μνημεία· πτυχές του αιώνα που φεύγει. Μονα­ δική διέξοδος η θάλασσα που παφλάζοντας θυμίζει ό­ τι ο χρόνος είναι αμείλικτος. Αύριο, ποιος ξέρει;

κια που σφραγίζουν ανεξίτηλα την αθωότητα των παιδι­

Γ. Δανιήλ

κών χρόνων. Ξεφυλλίζοντάς το μου αποκαλύπτεται ο θαυμαστός τους κόσμος, μέσα από μια εργασία-πρότυπο για τα ελληνικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα εξαντλητικό - όσον α­ φορά την έρευνα - πόνημα, που καταγράφει με κάθε λε­

Λ ε ξ ικ ό Τ έ χ ν η ς κ α ι Κ α λ λ ιτ ε χ ν ώ ν

πτομέρεια τις 232 πεταλούδες της Ελλάδας, τουτέστιν

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΟΞΦΟΡΔΗΣ Τόμος Πρώτος (Α-Λ) Μτφρ.: Ειρήνη Οράτη Μήνα, Νεφέλη, 1997

τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, τους χώρους που ζουν και κινούνται, εμπλουτισμένο με έγχρωμες φωτογρα­ φίες, χάρτες εξάπλωσης των ειδών που δεν κινδυνεύ­ ουν, σχήματα, χάρτες, διαγράμματα και όλα εκείνα τα στοιχεία που το καθιστούν επιστημονικό επίτευγμα.

Καλύπτοντας μια χρονική

Ο συγγραφέας δούλεψε δεκατέσσερα χρόνια με αφο­

περίοδο από τον 5ο π.Χ. αι­

σίωση πάνω σ’ ένα αντικείμενο που απέχει των οικονομι­

ώνα μέχ ρ ι τ α μέσα του

κών απολαβών, καταδεικνύοντας, πληντων άλλων, αξίες

20ού, το «Λεξικό Τέχνης και

που τείνουν να εξαφανιστούν στις μέρες μας. Μια απ’ αυτές είναι εύγλωττη σε μέρος της αφιέρωσης: «Στους

νεωμένη, συμπληρωμένη

τσομπάνηδες και σ’ όσους στις στάνες, στα βουνά, στα χωριά και σ’ όλη την Ελλάδα βοήθησαν στις εξερευνή­ σεις». Επαίνους μόνον οφείλουμε στο συγγραφέα, μα και στις εκδόσεις «Μπάστας-Πλέσσας», που σκοπό έχουν - απ’ ό,τι φαίνεται - να μας παρουσιάζουν όχι λευκώματα με εντυπωσιακές ιλουστρασιόν φωτογραφίες, αλλά επιστη­

Καλλιτεχνών» είναι μια ανα­ έκδοση του Λεξικού Τέχνης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης του 1988. Δίνοντας έμφαση στη ζωγραφική, τη γλυπτική και τις γραφικές τέχνες και λιγότερο στην αρχιτεκτονική, το εν λόγω λεξικό καλύπτει αυτό που Ευ­ ρωπαίοι μελετητές ονομάζουν «Δυτική Τέχνη» (Western Art), με άλλα λόγια, την τέχνη των εθνών που ανήκουν κατά παράδοση στο καθολικό και πρστεσταντικό δόγμα.

μόλις κυκλοφόρησαν

Το συνοπτικό αυτό «Λεξικό Τέχνης και Καλλιτεχνών» δεν περιλαμβάνει μόνον βιογραφικά στοιχεία καλλιτεχνών, αλλά και λήμματα που αφορούν σε καλλιτεχνικές ομά­ δες, σχολές, τάσεις, κινήματα, τεχνικές, υλικά, συλλέ­ κτες, μουσεία κ.ά. Πρόκειται για μια χρήσιμη και καλαίσθητη έκδοση σε προσεγμένη μετάφραση, που παρέχει πλήθος πληρο­ φοριών. Απαραίτητο βοήθημα για όποιον ασχολείται με την τέχνη είτε σε ερασιτεχνικό, είτε σε επαγγελματικό ε­ πίπεδο. Η. Μαγκλίνης

Το λ α σ π ω μ έ νο χ ω ρ ιό ΝΙΚΟΣ ΑΡΝΑΟΥΤΗΣ Μήνα, Πατακης, 1997. Σελ. 128

Zc μνήμες από τα παιδικά και τα πρώτα εφηβικά του χρόνια αναφέρεται ο συγ­ γραφέας στις μάλλον σπον­ δυλωτές ιστορίες αυτού του βιβλίου. Αποτυπώνεται η ζωή στην ελληνική επαρχία στη Β. Ελλάδα, περίπου τ έ ­ λη δεκαετίας ‘50 με αρχές δεκαετίας ‘60 (αν κρίνουμε α­ πό την ηλικία του συγγραφέα). Η αγροτική ζωή, τα παι­ χνίδια των παιδιών, τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα μιας

Ζτο δάσος

ομάδας παιδιών είναι τα θέματα του βιβλίου. Αληθινά σπαράγματα συμπεριφορών και δραστηριοτήτων, ηθών

Τ7£\ΜΣ ΓΚΟΥΡΙΕ Εικον.: Ε. Μπογκαέρτ Μτφρ.: X. Παρίση Μήνα, Κοστανιώτης, 1997. Σελ. 128

και εθίμων που ίσως έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Αν ε­ ξαιρέσουμε κάποιες επαναλήψεις του αφηγηματικού μέ­ ρους, κυρίως όσες αφορούν το σκηνοθετικό πλαίσιο των δρώμενων, περιττές νομίζουμε, αφού οι ιστορίες έ­ χουν μια μυθιστορηματική δομή ακολουθώντας την ηλι­ κία του πρωταγωνιστή, αναμφίβολη είναι η αξία του συ­

Στην εξο χή ΣΥΛΒΙΜΠΕΙΟΥΕΛ Έικον.: Π. Ντοναέρα Μτφρ.: Σ. Κιούαη Μήνα, Καστανιωτης, 1997. Σελ. 128

νολικού έργου. Με δροσιά, χιούμορ, αυθορμησία και α­ πλότητα, ο συγγραφέας προασπιζόμενος τη μνήμη της αθωότητας, παρουσιάζει παραστατικά εικόνες της αιώ­

Είναι δύο καλαίσθητα βιβλία μικρού σχήματος, της

νιας παιδικής ηλικίας που όχι μόνο τα παιδιά αλλά και οι

ενδιαφέρουσας σειράς «Οδηγός για μικρούς Ροβινσόνες». Ανάμεσα σε εικόνες βρίσκει ο μικρός αναγνώ­ στης πληροφ ορίες για τα οικοσυσ τήματα του δά­ σους, των αγρών, των αγροκτημάτων, των λαχανόκη­

μεγάλοι θα απολαύσουν. (Για παιδιά από 12 ετών και για μεγάλους)

πων κ.ά., τη ς πανίδας και τη ς χλωρίδας τους, συμ­ βουλές για προετοιμασίες περιηγήσεων, αλλά και για την προστασία από τυχόν κινδύνους, καθώς και οδη­ γ ίες για έξυπνες και δημιουργικές δρασ τηριότητες (π.χ. κατασκευή χαρτιού, παιχνίδι σκιών, μεταφύτευση δέντρου, δημιουργία βοτανολόγιου, κατασκευή καλύβας ή σπιτιού για σκουλήκια κ.ά.). Έτσι, με αυτά τα βιβλία, που αναμφίβολα συμβάλλουν στην οικολο­ γική ευαισθητοποίησή του, είναι έτοιμος για... μικρές εξερευνήσεις και... μεγάλες ανακαλύψεις... (Για παιδιά από 10-12 ετών) Γ. Παπαδάτος

To 8 cpio που pcpctoc ΧΑΡΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ Μήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 96

Ο Μ α ν ό λ η ς ήταν ένας αγωνιστής στα χρόνια της τουρκοκρατίας, που εξαιτ ία ς εν ό ς τρ α υμ α τισ μού του γύρισε σπίτι του. Ευ­ ν ο η μ έν ο ς από τη ν τύχη , β ρ ή κ ε έν α θη σ αυρό με τον οποίο έ κ τισ ε ένα γεφύρι για να μην κινδυνεύουν οι άνθρωποι όπως ο ί­ διος κάποτε. Ο συγγραφέας στηριγμένος σε πραγ­ ματικά π ερισ τατικά, μεταπλάθει στοιχεία τους και δημιουργεί μια νουβέλα, όπου η πλοκή μέσα από αλ­ λεπάλληλες εντάσ εις δίνει την αίσθηση ατμόσφαι-

μόλις κυκλοφόρηι

__________________

ρας λαϊκού παραμυθιού, ενισχυόμενη από διακειμε­ νικά στοιχεία της λαϊκής παράδοσης και των δημοτι­ κών τραγουδιών. Τα στοιχεία αυτά μαζί με το αρι­ στοτεχνικό πλέγμα λόγου αποτυπώνουν μια αφηγη­ ματική δεινότητα, η οποία προσδίδει στο κείμενο α­ γωνιώδη ατμόσφαιρα και ταυτόχρονα μιαν απολαυ­ στική αναγνωστική περιπέτεια. (Για παιδιά από 10 ετών) Γ. Παπαδάτος

Γνω ρ ιμία με τ ο ν Μ ό τσ α ρ τ

Τα π α ρ α μ ύ θ ια μου ΧΑΝΣ ΚΡΙΣΤΙΑΝ ΑΝΤΕΡΣΕΝ Μτφρ.: Ερρίκος Μπελλ/ές ίικον.: Λίζρπεθ Σβέρ/κερ Μήνα, Αμμος, 1996. Σελ. 88

Δέκα από τα πιο αντιπρο­ σωπευτικά παραμύθια του Άντερσεν, του μεγαλύτερου παραμυθά του 20ού αιώνα, σ’ έναν καλαίσθητο τόμο. Η έκδοση πκπή στο πρωτότυ­ πο, χωρίς συντομεύσεις και απλοποιήσεις - έχουν δυστυχώς κατακλύσει την αγορά του παιδικού βιβλίου - περιλαμβάνει εκτός των περίφη­ μων, πασίγνωστων παραμυθιών: «Η τοσοδούλα», «Ο χοι­ ροβοσκός», «Τα καινούρια ρούχα του αυτοκράτορα», «Η αληθινή πριγκίπισσα», «Το αηδόνι», «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» και δύο άγνωστα τον «Άνθρωπο από άμμο» και

ΡΟΛΑΝΤ ΒΕΡΝΟΝ ΛίΓψρ.: Α. Κοντολέων Μήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 34

Π ρό κ ειται για ένα καλαί­ σ θη το β ιβ λ ίο μ ια ς ν έ α ς σ ειράς, η οποία ε ξε τά ζε ι τη ζωή μεγάλων συνθετών που επηρέασαν και συνε­ χίζουν να επηρεάζουν τη διεθνή μουσική. Ανάμεσα σε πολύχρω μες ε ικ ό ν ε ς

«Το σύνταγμα της τριανταφυλλιάς».

και κείμενα παρουσιάζεται η ζωή του Μότσαρτ, κα­ θώς και τα σημαντικότερα στοιχεία του έργου του. Αναφέρεται συγκεκριμένα στα πρώτα χρόνια της ζω­ ής του, στις περιοδείες του στην Ιταλία και στην πα­ ραμονή του στο Σάλτσμπουργκ, στα όνειρά του, στις

Ιδιαίτερη μνεία στη μετάφραση του Ερ. Μπελλιέ και στην έξοχη εικονογράφηση της Αυστριακής Λ. Σβέργκερ (Βραβείο Άντερσεν 1990), η οποία δικαίως θεωρεί­ ται από τις σπουδαιότερες εικονογράφους παιδικών βι­ βλίων του κόσμου. Γ. Δανιήλ

απογοητεύσεις και στις δυσκολίες που συνάντησε, στους σ πουδαιότερους σταθμούς του έργου του, στην Κονστάντσε, τη γυναίκα που επηρέασε τη ζωή του και το έργο του, αλλά και στην αναγνώριση του έργου του από τους συγκαιρινούς του. Η ένταξη δε αυτών των στοιχείων μέσα στα σημαντικότερα ιστο­ ρικά γεγονό τα (Γαλλική επανάσταση) τη ς εποχής του καθώς και στα κοινωνικά και καλλιτεχνικά δρώ­ μενα (Ροκοκό, Γκαλάν, η όπερα τ ο 18ο αι., Διαφωτι­ σμός κ.ά.) βοηθούν τον αναγνώστη στην καλύτερη κατανόηση της ζωής του συνθέτη. Σ’ αυτό συμβάλ­ λουν και ο χρονολογικός πίνακας και το γλωσσάρι που υπάρχουν στο τέλος του βιβλίου. Η μετάφραση της Άννας Κοντολέων είναι υποδειγματική. (Για παιδιά από 8 έως 12 ετών) Γ. Παπαδάτος

m

Σκίτσο ιηί Ζάννas Φ. Μελά- Φλώρου απύ to νέο op βιβλίο «Στη Φ ωλιά CT|S ApKoufias»,

μόλις κυκλοφόρησαν

οι Εκδόσεις ΚΙΝΗΤΡΟ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ

Δώστε στο γάμο σας κάτι ξεχωριστό και αποτνπώστε τις δικές σας στιγμές!...

80flj 6000 δρχ.

Γ ια όλους όσους ενόιαφέρονται ή ασχολούνται μ ε τις εικασ τικές τέχνες, κυκλοφόρησε στην ελληνική γλώσσα μ ια μοναδική πολυτελής έκδοση 350 σελίδων, σχήματος 25x35cm με θέμα την καλλιτεχνική άποψη της ανατομίας του ανθρώπινου σώματος.

14ψ() 10000 δρχ.

δ ,α β ά ζ ο

Στο λεύκωμα αυτό ο Στάθης Γιαννακόπουλος χωρίς εργα­ στηριακά ή τεχνολογικά “τρυκ”, απστυπώνει τους “Ονειρικούς Συνειρμούς” του πέρα από τον νατουραλισμό και το ρεαλισμό. Αναζητάει τις αισθήσεις των τοπίων και τις πολλαπλές μορφές των συγκινήσεών του.

ψ

Χρωματιστά αλλιώτικα παραμύθια γραμμένα και ζωγραφισμένα από μαθητές δημοτικών σχολείων της Εύβοιας. Είναι μια απόπειρα από μικρά Ελληνόπουλα που πρέπει να έχει συνέχεια.

4θβ

2500 δρχ.

5000 δρχ.

Μια ανατύπωση κειμέ­ νων και οδηγιών που αφο­ ρούν τους κυνηγούς του 1926 και όχι μόνον.

14ψ( 1000 δρχ. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΙΝΗΤΡΟ ΣΟΛΩΝΟΣ 116 1ος όροφος ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 3810840 · 3826126 · FAX: 3810840

Βιβλίο και θέατρο

«πιμέλαα: ΜΥΡΤΟ ΡΑΊ'Χ

Αγγέλα 0 Γιώργος Σεβαστίκογλου γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Η οικογένεια του εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα το 1924. Σπούδασε νο­ μικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1940 πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο ως έφεδρος ανθυπολοχαγός. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής πή­ ρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Είναι από τα ιδρυτικά στελέχη του Θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν. Στο θέατρο Τέχνης το 1943 ανεβαίνει το θεατρικό του έργο Κωνσταντίνου και Ελένης σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν (πρόκειται για το πρώτο νεοελληνι­

κό έργο που παρουσιάστηκε από το θέατρο Τέχνης). Κατά την περίοδο 1942-1943 ανέβηκαν από το θέατρο Τέχνης τα έργα Σουάνεβιτ του Αύ­ γουστου Στρίντμπεργκ και Για ένα κομμάτι γης του Έρσκιν Κάλντουελ σε δική του μετάφραση. Ιδρυτικό στέλεχος του θιάσου Ενωμένοι Καλλιτέχνες. Συνεργάστηκε ως μεταφραστής και σκηνοθέτης με πολλούς θιάσους στην Ελλάδα και το ε ­ ξωτερικό. Στον εμφύλιο πόλεμο ήταν υπεύθυνος του κινηματογραφικού συνεργείου του Δημοκρατικού Στρατού. Μετά το τέλος του εμφυλίου έζησε στην Τα­ σκένδη (1949-1956) και στη Μόσχα (1956-1965). Στην Τασκένδη οργάνωσε το θίασο των πολιτικών προσφύγων. Στη Μόσχα σπούδασε στην Ανωτάτη Λογοτεχνική Σχολή. Το 1958 ανέβηκε στο Θέατρο Βαχτάνγκοφ το έργο του Αγγέλα (στην Ελλάδα ανέβηκε για πρώτη φορά από το Θέατρο Τέχνης το 1964). Πέθανε στην Αθήνα το Δεκέμβρη του 1990.

ε την Αγγέλα με συνδέει ένας πολύ ισχυρός δε­ σμός. Είναι το πρώτο σύγχρονο ελληνικό έργο που είδα, δεκαπέντε χρονώ παιδί στη Θεσσαλονίκη, από το θέατρο Τέχνης του Κουν, το καλοκαίρι του '65. Μόλις είχαμε έρθει από την Πόλη και η Ελλάδα ήταν για μένα ακόμη ένας μύθος. Το έργο μιλούσε για μια πατρίδα που αγνοούσα τελείως. Μια Ελλάδα που δεν υποψιαζό­ μουν την ύπαρξή της: που έβγαινε γεμάτη πληγές από

Μ

(3®

τα τραγικά χρόνια της εικοσαετίας που μόλις είχε περά­ σει· Κατοχή, Εμφύλιος, η σκληρή περίοδος του '50. Με την Αγγέλα ο μύθος προσγειωνόταν οδυνηρά στην πραγματικότητα. Τη συγκίνηση που μου προκάλεσε την κουβαλώ από τότε ακέραιη μέσα μου. Όταν πριν από δύο χρόνια δούλεψα για πρώτη φορά κάποιες σκηνές της Αγγέλας με τους τελειόφοιτους μα­

πρεμκρα

θητές μου στη Σχολή ίου Εμπρός, η απόφαση να ίο α­ νεβάσω προέκυψε εντελώς φυσικά και αβίαστα. Δεδο­ μένου μάλιστα ότι για το ανέβασμα θα μπορούσα να στηριχτώ σε ένα δυναμικό νέων ανθρώπων, των μαθη­ τών μου, με τους οποίους σφόδρα επιθυμούσα να συ­ νεργαστώ και επαγγελματικά- οι ήρωεςτου έργου όλοι, πλην μιας από τις δούλες, έχουν ηλικία από 17 ως και 50 χρόνων.

0 Σεβαστίκογλου έγραφε την Αγγέλα, πολιτικός εξόρι­ στος στη Μόσχα, το 1957. Είχαν πια καταλαγιάσει μέσα του κι η κόλαση κι ο παράδεισος της ως τότε πορείας του: τα παιδικά του χρόνια στην Πόλη κι ο πρώτος ξερι­ ζωμός- τα πρώτα του βήματα ως μεταφραστή και συγ­ γραφέα, νέος άντρας ακόμα, δίπλα στον Κουν, στα η­ ρωικά χρόνια του θεάτρου Τέχνης- τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής- η αγωνιστική του δράση στον Εμφύλιο- το Αντάρτικο, τα Βουνά, ο δρόμος της Εξορίας. Ώριμος πια, βαθύς, ουσιαστικά ανθρώπινος, δεν κάνει κήρυγμα, δεν καταγγέλλει, δεν απλουστεύει, δεν δασκαλεύει. Κατα­ θέτει τρυφερά και μειλίχια την ελληνική εμπειρία. Χαρά­ ζει αληθινούς χαρακτήρες, απλούς ανθρώπους που πα­ λεύουν να τα βγάλουν πέρα με τη χαμοζωή τους, πλη­ ρώνοντας τις συνέπειες της ιστορικής συγκυρίας. Είναι τα, αιώνια, αθώα θύματα της Ιστορίας. Με την έννοια αυτή, δεν μας επιτρέπεται να θεωρήσου­ με σήμερα την Αγγέλα σαν ένα έργο που μιλάει για υ­ πηρέτριες, σαν μια απλή ηθογραφία που ζωγραφίζει τη ζωή των λαϊκών στρωμάτων στην Ελλάδα του '50. Το έργο πάει πολύ πιο πέρα από τα στενά αυτά δεδομένα,

ανοίγεται στον κόσμο. Μιλάει για την αξεδίψαστη λα­ χτάρα του ανθρώπου για έναν Παράδεισο, για το Όνει­ ρο που συντρίβεται μέσα στα καβδιανά δίκρανα της ό­ ποιας πραγματικότητας. Είναι η κατάθεση ενός αληθι­ νού ποιητή για τον κόομο, η μαρτυρία του για την Ανθρώπινη Μοίρα. Η ιστορία είναι απλή. Ένα ΐ7χρονο κορίτσι κατεβαίνει απ' το χωριό στην Αθήνα και μπαίνει δούλα σ' ένα μι­ κροαστικό διαμέρισμα μιας πολυκατοικίας κάπου στον Κολωνό. Η ζωή της συνυφαίνεται με τη ζωή των άλλων γυναικών που δουλεύουν στην πολυκατοικία. Γνωρίζε­ ται με ένα παλικάρι, που μόλις έχει απολυθεί από το Ναυτικό, αδελφό μιας άλλης δούλας που αυτοισόνησε. Γραπώνεται απ' αυτόν κι η ιστορία παίρνει το δρόμο της, οδηγώντας μοιραία στην τραγική κατάληξη. Ο Σεβαστίκογλου αφηγείται χρησιμοποιώντας, με μια εκπλήσσουοα ελευθερία, μια ποικιλία «τρόπων»: το λαϊκό μελόδραμα, την αστυνομική Ιντριγκα, την τσεχωφική α­ τμόσφαιρα, τον μπρεχτικό κατακερματισμό, το νατουραλίστικο ιδίωμα, την κινηματογραφική τεχνική του μο­ ντάζ, όλα σε μια σύνθεση ολότελα προσωπική. Στην υ­ πηρεσία μιας τέχνης βαθύτατα ουμανιστικής, ελληνικής, και γι' αυτό πανανθρώπινης. Η παράστασή μας αυτή τη διάσταση φιλοδοξεί να υπη­ ρετήσει. Μακριά από τη συγκυρία που γέννησε το έργο, προσπαθούμε να φωτίσουμε τον βαθύ πυρήνα της Αγγέλας, ό,τι εξακολουθεί να μας δονεί και οήμερα από το έξοχο αυτό έργο. ΤΑΖΟΖ ΜΠΑΝΤΗΖ

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ-----------------------------Θέ αιρο στο Παλιό ΤυπογραφβΙο του ΕΜΠΡΟΣ θεατρικός Οργανισμός «Μορφές» Συγγραφέας: Γιώργος ΣββαστΙκογλου Σκηνοθεσία: Τάσος Μπαντής Σκηνικά-Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου Μουσική: ΑνρΙ Κοργκομάρ Χορογραφία: Αγγβλική Στβλλάτρυ Φωτισμοί: Λβυτέρης Παυλόηουλος Μακιγιάζ: Άγγβλος Μέντης Παίζουν οι ηθοποιοί, με τη σειρά που εμφανίζονται: Καλλιόπη Ταχτσόγλου (Άννα), και oe διπλή διανομή, Ιωάννα Παγιατάκη/ΤζωρτζΙνα Δαλιάνη (Φανή), ΜαΙρη Πανταζή/Δανάη Σαριδάκη (Γβωργία), Μαρία Καλλιμάνη/ΑσπασΙα Παπαϊωσήφ (Νέρα), ΤζωρτζΙνα Δαλιάνη/Ιωάννα Παγιατάκη (Κυρία της Φανής), Πέτρος Αλατζάς/Σωτήρης Πανταζής (Μένιος), ΑσηαοΙα Παπαϊωσήφ/ΜαρΙα Καλλιμάνη (Αγγέλα), Δανάη Σαριδάκη/ΜαΙρη Πανταζή (Κα Παπά), Αγης Εμμανουήλ/Πέτρος Αλατζάς (Στράτος), Σωτήρης Πανταζής/Ιωσήφ ΠολυζωΙδης (Λάμπρος), Ιωσήφ ΠολυζωΙδης/Άγης Εμμανουήλ (Γκαρσόνι) Συμμετέχουν επίσης: Μιχάλης ΑνβζΙρης, Γιάννης Μπουραζάνας, Γιάννης =ηντάρας, Φανή ΠαναγιωτΙδου, Θβοδώρα Παπαχριστοφίλου, Προκόπης Πολίτης, Αργυρώ Χιώτη και οι μουσικοί: ΡουντΙν Μιλάι (Βιολί), Γκρανίτ Καμπέρι (βιολοντσέλο), Δημήτρης ΧοτόΒα (κλαρίνο), Δήμητρα Χριστοπούλου (ακορντεόν).

πρεμιέρα

■00

Λ ε ξ ικ ό 3 0 .0 0 0 ξ έ ν ω ν τ α ιν ιώ ν ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ0ΛΙ0ΔΗΜ0Σ:

« 7 0 χ ρ ό ν ια ξ έ ν ο ς κ ιν η μ α το γ ρ ά φ ο ς σ τη ν Ε λ λ ά δ α » Μήνα, Ledra Press, 1996. Σελ. 600

ιώθω μια ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση να γράφω γ ια β ιβ λ ία μ ο ν α δ ικ ά , σαν αυτό χου Δημιίτρη Κολιοδήμου.

Ν

Ας μην ξεχνάμε, βρισκόμαστε στην Ελλάδα. Τα κινη­ ματογραφικά βιβλία είναι ελάχιστα, και πάντως, συνή­ θως μεταφράσεις ή επιμέλειες ξένων. Η πρωτότυπη κινηματογραφική βιβλιογραφία είναι σχεδόν ανύπαρ­ κτη. Σ' αυτή τη χώρα που δεν έχει μάθει ακόμα να δουλεύει συστηματικά, ο Δημήχρης Κολιοδήμος έκα­ νε κάτι σπάνιο. Αφιέρωσε επτά ολόκληρα χρόνια δου­ λειάς στην έκδοση ενός πολύ σημαντικού λεξικού. Μοναδικού ακόμα και για τα δεδομένα της ξένης κινη­ ματογραφικής βιβλιογραφίας. Ενός βιβλίου που φιλο­ δοξεί να δώσει μια πλήρη εικόνα των ξένων ταινιών που προβλήθηκαν στην Ελλάδα από το 1925 μέχρι και το 1995! εντοπίζεται στο να πληροφορηθεί κανείς με ποιον ε λ ­ Έτσι 30.000 περίπου ταινίες καταγράφονται με τον ξένο τίτλο, τον ελληνικό, το όνομα του σκηνοθέτη τους και το έτος παραγωγής τους. Ειλικρινή, δεν γνω­ ρίζω να έχει γίνει ανάλογη δουλειά ακόμα και σε χώ­ ρες με μεγάλη παράδοση κινηματογραφικής βιβλιο­ γραφίας, όπως η Γαλλία ή η Ιταλία. Φυσικά, η σημασία ενός τέτοιου λεξικού ταινιών δεν

ληνικό τίτλο παίχτηκε η τάδε ξένη ταινία στην Ελλάδα (όταν μάλιστα πολλές ταινίες παίχτηκαν με δύο, ακό­ μα και τρεις διαφορετικούς ελληνικούς τίτλους). Η σπουδαιότητα μιας τέτοιας δουλειάς στηρίζεται κυ­ ρίως στο γεγονός ότι για πρώτη φορά δίνεται μια πλή­ ρης, ολοκληρωμένη εικόνα του corpus της ξένης κι­ νηματογραφικής παραγωγής στη χώρα μας. Από δω

και πέρα, κάθε Έλληνας μελετητής του ξένου κινημα­ τογράφου θα έχει ένα σημείο αναφοράς, έναν πολύ­ τιμο βοηθό: το βιβλίο του Κολιοδήμου. Κι αυτό, για έναν επιπλέον, ιδιαίτερα σημαντικό, λόγο.

0 συγγραφέας του δεν αρκέστηκε μόνο σε μια κατα­ γραφή τω ν ταινιών, αλλά την ολοκλήρωσε με ένα α­ κόμα, σπουδαιότερο ίσως, συμπλήρωμα: ένα λεξικό όλων των σκηνοθετών που ταινίες τους προβλήθηκαν στην Ελλάδα. Εδώ το βιβλίο του Κολιοδήμου παίρνει διαστάσεις ενός διεθνούς λεξικο ύ κινηματογραφι­ στών, με ενδιαφέρον και για ξένους μελετητές. «Η Ελλάδα υπήρξε ένας κινηματογραφικός παράδει­ σος», μου έλεγε ο Άδωνις Κύρου στο Παρίσι, λίγο πριν πεθάνει. Νιώθεις τα λόγια του, ξεφυλλίζοντας αχόρ­ ταγα ξανά και ξανά τις σ ελίδες με όλα τα ονόματα σκηνοθετών και τη φιλμογραφία που τα συνοδεύει άλλα πασίγνωστα, άλλα λιγότερο γνωστά, κι άλλα ολότελα άγνωστα. Πολλά απ' αυτά δεν θα τα βρει κα­ νείς ούτε στα πιο φημισμένα ξένα λεξικά. Όλα μαζί α­ ποτελούν σχεδόν το 80-90% τω ν κινηματογραφιστών, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ε κ δ ό σ ε ις Π ο ιό τ η τ α ς Σειρά: ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

SYDNEY PIKASSO

ΠΙΚΑΣΟ “Ωσάν να ήμουν μια υπογραφή”

Αυτό εννοούσε «παράδεισο» στην Ελλάδα ο Κύρου. Τη δυνατότητα να μπορείς να βλέπεις - για τόσες δεκαε­ τίες - ταινίες όχι μόνο απ' την Αμερική, αλλά απ' όλο τον κόσμο. Όχι μονάχα ακριβές παραγωγές βγαλμένες απ' τα μεγάλα στούντιο, αλλά και μικρά, φτηνά bmovies. Όχι μονάχα ταινίες «μεγάλων» σκηνοθετών, αλλά και έργα «ελάσσονων» που έγραψαν τη δική τους ιοτορία. Με μια συχνότητα και μια ποικιλία που δεν συ­ ναντά κανείς ούτε σε μεγάλες χώρες της Ευρώπης. Σε καιρούς που η ιστορία τω ν Όσκαρ τείνει να τα υτι­ στεί σχεδόν με την ιστορία του κινηματογράφου, (ό­ πως και η ιστορία της ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ με την ιστορία του Ελληνικού Κινηματογράφου), χρειαζόμαστε τέτοιους οδηγούς, που φωτίζουν την έβδομη τέχνη τόσο ολο­ κληρωμένα. Που προσφέρουν μια ιδιαίτερη, ξεχωρι­ στή εικόνα της. Τώρα περισσότερο παρά ποτέ, έχου­ με ανάγκη να νιώσουμε το γλυκό νοσταλγικό άρωμα που αναδίνουν τέτο ιες εργασίες. Μας θυμίζουν πως ο θεός του κινηματογράφου στάθηκε πολύ γενναιό­ δωρος με την Ελλάδα. Αλλά πως ο θεός τω ν Ελλή­ νων τους καταδίκασε να βλέπουν όλες αυτές τις ται­ νίες χωρίς να έχουν τα κατάλληλα βιβλία για να τις θυμούνται, και να τις χαίρονται. Ευτυχώς έκανε και κάποιες, έστω ελάχιστες, εξαιρέσεις. Μια απ' αυτές είναι το μοναχικό, μοναδικό βιβλίο του Δημήτρη Κολιοδήμου. □

Μετάφραση ΣΤΑΥΡΟΣ ΒΛΟΝΤΑΚΗΣ

Φιλόλογος Με 158 σελίδες και 32 εικόνες

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Πολιτισμό Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

Βιβλίο και Τηλϊόρααη

από τον ΚΩΖΤΑ ΠΑΡΑΑ

Εξωραϊσμός και επιδόσεις ιγά-σιγά π «νέα τάξη πραγμάτων» στα δύο κρα­ τικά κανάλια αρχίζει να αποκρυσταλλώνεται. Και αν η κάποια άνοδος τη ς ανταπόκρισης το υ κοινού (σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις) αποτελεί ένα γεγονός αρκετά ευοίωνο, δ εν θα ήταν άσκοπο να παρατηρήσει κανείς ότι αυτό ακριβώς το φαινόμενο συνιστά ταυτόχρονα και μιαν αφορμή για ακόμη μ ε­ γαλύτερη και ριζοσπαστικότερη βελτίωση.

Ϊ

Από τα δυο κανάλια, η NET, πάντοτε υπό τη ν προϋ­ πόθεση αυτή, σίγουρα διαθέτει το πιο «καθαρό πρό­ σωπο» τω ν κρατικών διδύμων. Προσπάθησε να κάνει πράξη τη ν αρχική εξα γ γ ε λ ία το υ ε ν η μ ε ρ ω τικ ο ύ καναλιού, καταβάλλοντας εμφανή προσπάθεια όσον αφορά τη ν έντα ξη οτο πρόγραμμά τη ς νέου είδους εκπομπών, χωρίς όμω ς να κατα φ έρει να επ ιδείξει το ν απ αιτούμενο θεμα τικό πλούτο. Μ εγάλο κενό, οαν παράδειγμα, μπορεί να επισημάνει κανείς οτον τομέα του ελληνικού ντοκιμαντέρ. Έναν τομέα όπου οι εγχώριοι σκηνοθέτες έχουν δείξει σαφώς καλές επιδόσεις και όπου θα ήτα ν πολύ φυσικό να προστρέξει ένα κανάλι που θέλει να συνδυάσει την ενη­ μέρωση με την ποιότητα και φυσικά με τη σύγχρονη εποχή. Το μεγαλύτερο βάρος της ανανέωσης - τουλάχιστον σαν αποτέλεσμα - ήταν γραφτό να πέσει στην ΕΤ1. Γιατί είναι γνωστό ότι μια από τις πιο ταλαιπωρημέ­ νες, αμφιλεγόμενες και παρεξηγημένες έννοιες του καιρού μας είναι η Ψυχαγωγία. Όταν μάλιστα ξέρο υ ­ με πολύ καλά ότι ποιοτικό ψυχαγωγικό πρόγραμμα

(34__________________

δεν γίνεται χωρίς γενναία οικονομικά ανοίγματα και χωρίς ριζοσπαστική διάθεση... ... Η οποία διάθεση φαίνεται να λείπει παντελώς από τα μουσικά της προγράμματα, ένα κομμάτι δηλαδή του προγράμματος που θα μπορούσε να κάνει θαύ­ ματα, αν ανοιγόταν προς τους θησαυρούς που προσφέρονται διεθνώς από ξέν ες τηλεοράσεις, ιδιαίτε­ ρα στην κλασική μουσική. ... Λείπει επίσης η διάθεση αυτή και από το «φιλέτο» του ψυχαγωγικού κομματιού, δηλαδή τη μυθιστορία. Εδώ η ΕΤ1 φ αίνεται ότι αποφάσισε να παραμείνει δέσμια του φ αύλου κύκλου τη ς ελληνικής ταινίας. Γνωρίζοντας ότι το κοινό ανταποκρίνεται ακόμη στις προβολές αυτών τω ν φιλμ (εφόσον δεν του δίνουν τίποτε άλλο) κατέφυγε σε μια πολλοστή υπερεκμετάλλευσή τους, αγνοώντας, μεταξύ τω ν άλλων, ότι μ ' α υ τό το ν τρ ό π ο μ έν ει α γ κ ισ τρ ω μ έν η σε ένα πα ρελθόν, από το οποίο θα έπ ρεπ ε να έχ ει ήδη ξεφύγει. Οι χιλιοηαιγμένες και αμφίβολης, πλέον, προσφοράς ταινίες της γνωστής περιόδου του ελληνικού κινημα­ τογράφου είναι βέβαια μια φ θηνότερη και ευκολότε­ ρη λύση από μια πρωτότυπη σύγχρονη τηλεταινία και φυσικά από μια ή δύο «σειρές». Αλλά όταν θέλεις να ξεφ ύγεις από το παρελθόν, οι ρήξεις που επιχειρείς πρέπει να είναι δραστικές και κυρίως ειλικρινείς... Μια και ο λόγος ήρθε στις «σειρές», καιρός είναι να _____________________________ κοντρόλ

ρίξουμε μια πρώτη ματιά σ την πρώ τη «επίδοση» το υ κα ν α λ ιο ύ σ το ν τομέα αυτόν.

0 Κώστας Κουτσομύτης κ έρ δ ισ ε για μια φ ορά ακόμη την απόλυτα προ­ σωπική το υ φ ή μ η το υ εξω ραϊστή. Και κατάφ ερ ε να κατα σιγά σει, για τη ν ώ ρα βέβα ια , τις έντονες αμφιβολίες που είχαμε για τη ν απόφασή το υ να μ ε τα φ έ ρ ε ι στη μικρή ο θ ό ν η το βιβλίο τη ς Λ. Ζ ω γρά φ ο υ «Η αγάπη ά ρ γ η σ ε μια μέρα ». Με ε φ ό δ ιο τη «γλώσσα» τη ς ειδ ικό τη ­ τά ς το υ , α π ά λλα ξε τη ν π ρώ τη ύ λ η το υ από εκφραστικούς αναχρονι­ σ μ ούς, α φ η γ η μ α τικ έ ς παγίδες και υ π ερβ ο λές και προσπάθησε να στή­ σει μπροστά στην κάμε­ ρα χαρακτήρες όσο το δυνατόν πιο αληθινούς - όσο τουλά χισ το ν το υ ε π έτρ επ ε το πρω τότυπ ο. Κύριο όπλο του στο σημείο αυτό η γνωστή προσοχή που δίνει πάντοτε στην επιλογή τω ν χώρων και στο σκηνογραφικό στήσιμο τη ς δ ουλειάς το υ . Παράλληλα κατάφερε να κρατηθεί ως ένα σημείο σε μια αρκετά μεγάλη απόσταση από τις χρονολογικές δεσμεύσεις το υ π ρω τότυπ ου, δ ίνο ντας έτσι στην τη λεο π τικ ή δουλειά του πολύ μ εγα λύ τερη και διαχρονικότερη διάσταση από α υ τή ν που δ ίνο υ ν οι σ ε λ ίδ ε ς το υ βιβλίου. Μοιρασμένα είναι τα πράγματα - με τη ν επιφύλαξη τυχ όν μ ελ λ ο ν τικώ ν εκ π λ ή ξεω ν - στον το μ έα τη ς επ ιλ ο γ ή ς τω ν η θ ο π ο ιώ ν και τ η ς ε ρ μ η ν ε ία ς . Αναμφισβήτητα η μεγαλύτερη, μέχρι στιγμής, επιτυ­ χία του σκηνοθέτη είναι η ανάθεση το υ ρόλου τη ς μητέρα ς στην κ. Α. Γρηγοριάδου. Σπάνια βλέπ ουμε στην οθόνη τό σ ο σ υ γκρα τη μ ένες ευ α ίσ θ η τε ς και συγκροτημένες ερμηνείες, όπως τούτη τη ς εξαιρετι­ κής αυτής και αθόρυβης ηθοποιού, που τώρα αξιώ ­ νεται να κάνει με το σπαθί της, μια δεύ τερη , ουσια­ στικά α ξιό λ ο γ η , σ τα διοδρ ομία στη μικρή οθόνη,

κοντρόλ

χω ρίς φ α ν φ ά ρ ες και κ ούφ ιες δημο σ ιό τη τες. Σημαντική προσπάθεια, όχι χω ρίς α π ο τέλεσ μα , κάνει η κ. Π. Τρικαλιώτη στον πιο παγιδευμένο και αχάριστο ρ όλο τη ς σ ει­ ράς. Εκεί θα έπ ρεπ ε να επισημάνει κανείς ότι ο Κ. Κ ο υ τσ ο μ ύ τη ς δ εν φ άνηκε τόσο το λ μ η ρ ό ς όσο θα έπρεπε: Φάνηκε δέσμιος του γκροτέσκου πρότυπου που περιέχετα ι σ το β ιβλίο και δ εν τό λ μησ ε ν ' α παλλάξει ή το υ λ ά χισ το ν να εκ σ υ γ ­ χ ρ ονίσ ει εικα σ τικά το χαρακτήρα της αδικημέ­ νης μικρής, α φ ή ν ο ν τα ς τη ν ηθοποιό να υπ ερα ­ σπιστεί, με συνέπεια κι ευαισθησία, ένα προσω­ πείο που μ ά λλ ο ν γ έλ ιο π ρ ο κ α λ εί παρά ο ίκτο ή συμπάθεια. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται α υ τές οι γραμμές, ζω ηρές επιφ υλάξεις πρέπει να εκφράσει κανείς για τη ν παρουσία τω ν λ οιπ ώ ν π ρ ω τα γ ω ν ισ τώ ν . 0 εκφραστικός μανιερισμός του σημαντικότατου, γενι­ κά, Β. Δ ια μα ντόηουλου σ υμβ ά λλει ώ σ τε μεγ ά λο μέρος το υ ρόλου να παραμένει α κατάληπτο όσον αφορά τον εκφ ερόμενο λόγο. Η Κ. Καραμπέτη απο­ τε λ ε ί δείγμα διπλής παγίδευσης: Και από τον χαρα­ κτήρα που υποδύεται, ο οποίος στο βιβλίο παραμέ­ νει χω ρίς βάση, π ερ ιεχόμενο και δρα ματουρ γική ανάλυση και εδραίωση, και τω ν ίδιων τη ς εκφραστι­ κών μέσων. Το σκληρό και άτεγκτο προσωπείο είναι αδύνατον να σταθεί και να πείσει χωρίς ίχνος ψυχο­ λογικής υποστήριξης και διερεύνησης, πράγμα που φαίνεται έντονα στην εξέλιξη της σειράς. Για λόγους καθαρά επιλογής η Τ. Τρύπη δεν φαίνεται να αισθά­ νεται πειστική (και δεν είναι) στο ρόλο τη ς σχεδόν έφ ηβη ς ευαίσθητης κόρης. Οφείλει πάντως κανείς να περιμένει την εξέλιξη της ιστορίας για νο τοποθε­ τη θεί οριστικά στο θέμα αυτό. Συμπέρασμα; Μια ευπρόσωπη δουλειά πάνω σε ένα προβληματικό πρωτότυπο... □

■m

Μ ΟΛΙΣ Κ ΥΚΛ Ο Φ Ο ΡΗ ΣΑ Ν Ο Πολ Τζόνσον, με πρακτικά παραδείγματα από την πολύχρονη διδασκαλία τον, μας ξεναγεί στον απέραντο κόσμο του βιβλίου και μας μαθαίνει (συχνά με χαρτί και ψαλίδι μόνο) πώς θα φτιάξουμε το πολύ προσωπικό μας βιβλίο.

Για παιδαγωγούς και όχι μόνο.

ΠοΑ

Τ ζό νσ ο ν

Φτιάχνω το ρικό μου βιβλίο πρακτικός o6f|yds crjs tfxvrjs tou βιβλίου για ν' αγαπήσει to παιδί υην ανάγνωση

Ε κ δ ό σ ε ις

Σε μια επικίνδυνη αποστολή στο Β. Καναδά μια φωτογράφος ζει από κοντά τις πολικές αρκούδες.

Ο έρωτας ενός Πακιστανού και μιας ανικανοποίητης καθηγήτριας στο πολυφυλετικό σημερινό Λονδίνο.

Οι προσδοκίες ενός τσέχου σκηνοθέτη πριν και μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού.

Μια παρέα νεαρών προσπαθεί να λύσει το μυστήριο ενός φόνου κι ενός σάκου με ανεπίδοτα γράμματα. Η βάση για την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά.

Ο δυςςεας

Δυο γυναίκες και ένας άντρας με πολλά πρόσωπα. Έλξη που χωρίζει. Γαλάζιος φάκελος με μυστικά για τοξικά απόβλητα. Ένας ντετέκτιβ παρακολουθεί τρίγωνα θανάτου ενώ πεθαίνει.

... και για όσους δεν ίο διάβασαν ακόμα, τώρα η τέταρτη έκδοση.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ο Δ Υ Σ Σ Ε Α Σ ΑΝΔΡΕΑ ΜΩΡΑΪΤΗ 3 - 114 71 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36.24.326, 36.25.575 - FAX 36.48.030 ° Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ : ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ - ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 - ΤΗΛ. 32.12.111

Ι λΙ Μ Μ Μ Α 1^ ? Άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης απαντούν oc καίρια «ρωτήματα μ ϊ αφορμή την έκδοση ίνός Βιβλίου

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΙΟΗΛΙΟΙΙΗΣ «ΠΙέγαβιβϋίον μέγακακόν»

ΕΡ.: Το Βιβλίο οας εναντιώνεται οτη μανία του ογκώδους Βιβλίου.

Me ποιο τρόπο υπερασπίζεστε τα «δικαιώματα του μικρού κειμένου»;

ΑΠ: Να σας πω πρώτα ότι π αντίδραση στο ογκώ­ δες Βιβλίο δεν είναι νέα, μαρτυρείται τουλάχιστον α­ πό την Αλεξανδρινή εποχή - μια εποχή που παρου­ σιάζει πολλές ομοιότητες με τη δική μας. Σε εκείνη την εποχή και συγκεκριμένα στον ποιητή Καλλίμαχο αποδίδεται η πολύ γνωστή φράση «μέγα ΒιΒλίον μέ­ γα κακόν». Λ ιγότερο γνωστοί είναι οι στίχοι του: «Του ποταμού της Ασσυρίας (δηλ. του Ευφράτη) πλατιά είναι η κοίτη. Αλλά τις πιο πολλές φ ορές σέρνει στα κύματά του λάσπη και σαΒούρα», Τις πιο πολλές φορές, όχι πάντα, για να μην παρεξηγιόμαστε. Τίποτε, λοιπόν, δεν είναι καινούριο. Μόνο που στην εποχή μας το κακό παράγινε. Μου έλεγε ένας πλασιέ: «Δώσε μου να σου πουλήσω χοντρό Βιβλίο κι ας είναι και άχυρο». Τα αποτελέσματα είναι επίσης γνωστά.Ένα παράδειγμα (και όχι το χειρότερο): στο τροποποιητικό νομοσχέδιο για τα Κρατικά Βραβεία παραλίγο να απαλειφθεί το Βραβείο Διηγήματος.

Το μικρό είναι όμορφο

Μικρές ιστορίες - Μικρά ταξίδια Μετρημένα λόγια Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 216

(3&

Στη δυναστεία, λοιπόν, του όγκου το μικρό κείμενο δεν έχει άλλον τρόπο για να αντισταθεί παρά με το να αναδεικνύει τις δικές του ιδιότητες: την εξαιρετικά προσεγμένη χρήση του λόγου, τη συμπύκνωση, τη δραστική έκφραση, τον υπαινιγμό, την ευθυβολία, τη χάρη. Πρέπει δηλαδή να αποδεικνύει κάθε στιγμή ότι «το μικρό είναι όμορφο». Αυτό το στοίχημα Βάζει και το δικό μου βιβλίο.Ή το κερδίζει, ή το χάνει. λιλιπούτεια

ΟΗΙΪΙΗΤΡΗΣ Κ Ο Μ Μ Α Ρ Α Σ Χτύπησα τοσωστόπόήκτρο

ΕΡ.: Πόσο αντικιιμηικός pnopci να civai ο βιογράφος όταν civai γιος του βιογραφούμενου; Καταφέρατε να μην εξοράίοετε, να μην εξιδανικεύσετε τη λαμπερή - ούτως ή άλλως προσωπικότητα του Λάμπρου Κωνσταντάρα;

ΑΠ: Είναι δύσκολο. Ωστόσο με Βοήθησε η δημοσιο­ γραφική μου ιδιότητα που με έχει μάθει να ξεχωρίζω το ρεπορτάζ από το άρθρο, το σχόλιο ή την έρευ ­ να. Κι ακόμα, το γεγονός ότι δεν έκανα καθαρή Βιο­ γραφία αλλά μια μονογραφία ιστορική, με αναπλά­ σεις καταστάσεων αγγνώστων, συνεπώς μυθιστο­ ρηματικών. Υπήρξαν στιγμές που το χέρι μου έμεινε μετέω ρο πάνω από το πλήκτρο. Νομίζω, ωστόσο, ότι τελικά χτύπησα το σωστό. Είμαι υποχρεωμένος να αναφέρω ότι έγραφα για κάποιον που δεν θα μπορούσε να διαβάσει το Βιβλίο. Αρα, είχα και κά­ ποια,., ασυλία.

Λάμπρος Κωνβταντάρας

Μέσ’ απ’ τα δικά μου μάτια Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 416

λιλιπούτεια

Σε ό,τι αφορά το δεύ τερο σκέλος της ερώ τησής σας, δεν επεδίωξα ούτε αγιοποίηση, ούτε καν εξωραϊσμό.Έτσι τουλάχιστον μου είπαν τρίτοι, αντικει­ μενικοί κριτές, οι οποίοι εξετίμησαν αυτό ακριβώς το γεγονός: Είπα τα πράγματα όπως ήταν.Ή, τουλάχι­ στον, όπως νόμιζα ότι ήταν. Δεν είχα άλλωστε κανέ­ να λόγο να κάνω κάτι διαφορετικό. Η προσωπικότη­ τα του πατέρα μου δεν χρειαζόταν ούτε ωραιοποίηση, ούτε βελτίωση. Χρειαζόταν αποκατάσταση κα­ κοτεχνιών που είχαν προκύψει από προχειρότητες του καθημερινού ρεπορτάζ και περισσότερη αλή­ θεια και φως σε αφώτιστα γεγονότα και π λευρές του χαρακτήρα του μέσα από μια σημαντική δια­ δρομή 40 τόσων ετών. Κι αν κάπου υπήρχαν οξείες γωνίες, νομίζω ότι έπρεπε να παρουσιαστούν όπως ακριβώς ήταν.

Η συ νείδησ η τη ς πετρ α ία ς γ η ς Κυ#τλσδο/ραφές Μήνα, Τυπωβήτω-Δαρίανός, 1997. Σελ. 486

i!lDVli)flllCniSZOC:

«Πρέπει να[εκινόμε απόtic pizsc μας» Διαβάζω: Γιατί γράψατε ένα βιβλίο λογοτεχνικού, ιστορικού, λαογραφικού, ταξιδιωτικού, αλλά και δοκιμιακού χαρακτήρα για τις Κυκλάδες και όχι ένα βιβλίο πολιτικό όπως όλοι, ενδεχομένως, θα περίμεναν; Μανώ λης Γλέζος: Όπως γράφω στο επίμετρο του βιβλί­ ου, η λογοτεχνική δουλειά που παρουσιάζω τώρα, προέρχεται από ένα σύνολο κειμένων που γράφηκαν μέσα σε μια περίο­ δο πενήντα περίπου χρόνων και που δεν αφορούν όλα στις Κυκλάδες. Έχω στο συρτάρι μου πάρα πολλά ποιή­ ματα, λυρικά κείμενα κ.λπ. που αναφέρονται στην

Κατοχή, τον Εμφύλιο κ.λπ. Διαλέγω όμως να εκδώσω πρώτα απ’ όλα όσα αφορούν στις Κυκλάδες. Η αλήθεια είναι ότι δεν ξεκίνησα ποτέ συνειδητά να γράψω ένα ολοκληρωμένο βιβλίο για τις Κυκλάδες, αλλά έκανα μια επιλογή και συγκέντρωσα σε έναν τό μ ο τα γραπτά εκείνα που αφορούσαν στις Κυκλάδες. Πιστεύω ότι πρέπει να ξεκινά­ με από τις ρίζες μας. Αυτός είναι ο λόγος που ήθελα να παρουσιάσω π ρώ τες τις «Κυκλαδογραφές» μου, ένας υ π ό τιτλο ς ανα γκαίος και πολύ σημαντικός. Πάντοτε έρχομαι στις Κυκλάδες, ή για να το πω αλλιώς, αναγκάζομαι και έρχομαι στις Κυκλάδες για

Αναγκάζομαι να έρχομαι one Ηυκάάδες για να ppoi ιον εαυτό μου, να νιώ σω ότι υπάρχω, ότι ζΐι), ότι έχω μέάάον

να βρω τον εαυτό μου, όπως γράφω σε ένα μου ποί­ ημα, «Όσες φορές μ’ άγγιξε ο θάνατος», να νιώσω ότι υπάρχω, ότι ζω, ότι μπορώ να ξεκινήσω και πάλι τη ζωή μου, ότι έχω μέλλον. Είναι ζήτημα ταυτότη­ τας του ανθρώπου.

η π ροέκτασή τη ς. Υπάρχει μια αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση. Είναι η συνείδηση των κατοίκων των νησιών, γι’ αυτό και ο τίτλος «η συνεί­ δηση τη ς πετραίας γης». Είναι η αρμονία που φανε­ ρώνει τη συνείδηση του ανθρώπου που σέβεται τη φύση. Ύστερα από την τουριστική εισβολή, οι κάτοικοι των νησιών αυτών εξορίζονται από τον τόπο τους. Και αναφέρομαι όχι μόνον στους τουρίστες που έρχο­ νται και «εναποθέτουν τη σκόνη» τους στα νησιά, αλλά σε ένα είδος π ολιτισμού που φέρνουν μαζί τους και που δεν είναι ο πολι­ τισ μός ενός άλλου έθνους, τον οποίο θα μπορούσαμε να σεβαστούμε, να τον αντικρί­ σουμε με σεβασμό. Πρόκειται για έναν «πολιτισμό» κατα­ σ κευασ μένο από ε τα ιρ είες καταναλωτικών αγαθών του­ ρισ τικού τύπ ου. Γ ια να μη μιλήσουμε για τη μουσική ή την αρχιτεκτονική. Μ προστά σε όλα αυτά , οι Κ υκλα δίτες αντισ τέκονται. Α λλού λ ιγ ό τερ ο , αλλού περισσότερο. «Χάνω και βρί­ σκω τη Νιο», γράφω σε ένα μου κείμ ενο και νομίζω ότι αυ τό τα λ έ ει όλα. Ως Έλληνες, βρισκόμαστε σε μια διαρκή σύγκρουση με το υ ς ίδιο υς μας το υ ς εα υ το ύ ς . Άλλοι αντιδρούν, άλλοι υπο­ τά σ σ ονται. Είναι ένα ε ίδ ο ς πολέμου που δεν έχει ακόμη λήξει. Βρισκόμαστε στην άψα τη ς μάχης, στην κορυφή του αγώνα. Άμα κερδίσου­ με αυτή τη μάχη, κερδίζουμε και τη μάχη να σώσου­ με τον ελληνισμό μας.

Έχουν γραφεί πολλά για το Αιγαίο και τις Κυκλάδες. Με το βιβλίο αυτό κάνετε αναφορά σε κάποια στοιχεία που έχουν μέχρι τώρα αγνοηθεί; Για μένα ο Κυκλαδικός πολιτισμός είναι ο πρώτος ευρωπαϊκός πολιτισμός που υ π ή ρ ξε. Δ εν μιλάω για π αρουσ ία ανθρώ που. Ο άνθρω πος υπάρχει στην Ευρώπη από πολύ παλαιότερα. Μιλάω για πολιτισμό. Από τις καταπληκτικές τοιχογρα­ φ ίες τη ς Μ ήλου και τη ς Σαντορίνης, τα κυκλαδίτικα ειδώ λια μέχρι τα θαυμάσια επιτεύγματα της ναυπηγικής, όλα απ οτελούν ένα σύνολο που φανερώ νει τη ν ύπαρξη ε νό ς πολύ α νεπ τυ γμένου π ολιτισ μού. Ή θελα να το τονίσω αυτό. Γιατί υπάρχουν οι «ευρωδυτικολιγούρηδες», αυτοί που, τάχα μου, προσα­ νατολίζονται προς τη Δυτική Ευρώπη, η αλή θ εια όμω ς u k o cc είναι ό τι οι Δυτικοευρωπαίοι είναι αυτοί που έχουν ανάγκη από τον αρχαίο ελληνικό πολι­ τισ μό , που ή τα ν σ την Ανατολική Ευρώπη. Αυτό είναι ένα στοιχείο. Υπάρχει και ένα δεύτερο: το αιχμηρό του εδάφους. Οι ξερόβραχοι, οι ξέρ ες, η πέτρα η ανεμοδαρμένη κατάφερε και κράτησε πλη­ θυσμό σε μια π ορεία 10.000 χρόνων περίπου. Οι Και μια ερώτηση εκτός βιβλίου: τελικά θα φυσικές δυσκολίες και το ότι ο πληθυσμός αυτός είστε υποψήφιος δήμαρχος στην Αθήνα ήταν ευάλωτος σε κάθε είδους κατακτητή (φοίνικες, στις προσεχείς δημοτικές εκλογές; Βησιγότθους, φράγκους κ.λπ.) δεν στάθηκαν ικανά Α υτό θα κ ρ ιθ εί από τ ο υ ς δ η μ ό τες τη ς Αθήνας· για να ξεριζωθεί. πιστεύω, πως μοναδικό το υ ς κριτήριο πρέπει να είναι η πίστη των υποψηφίων στο θεσμό τη ς αυτοδι­ Τι πιστεύετε ότι σημαίνουν οι Κυκλάδες για ο ίκη σ η ς (Δ ιο ικη τική Α υ το τέ λ ε ια , Ο ικονομική τον σύγχρονο Έλληνα, ειδικά μετά τη Αυτοδυναμία, Οικονομική Αυτοδιαχείριση) και στο λαίλαπα του τουρισμού; ρόλο των δημοτών στα κοινά, δηλαδή, στη συμμετο­ Στα νησιά αυτά κανένα κτίσμα ανθρώπινο δεν προ­ χή τους στα κέντρα λήψης των αποφάσεων. □ σβάλλει τη φύση. Είναι σαν να είναι η συνέχειά της,

In c H H S υπάρχει ρια αρμονία ανάμεοα στον άνθρωπο και τη φύση

σαλόνι

-ΖΖΏ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΥ 7, 106 78 ΑΘΗΝΑ, τηλ. 33 04 196 - 38 30 604, fax: 38 19 439

ΠΡΟΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΟΝ ΜΑΪΡΙΚΑΚΗΝ

ΦΩΤΗ Κ0ΝΤ0ΓΛ0Τ

ΠΡΟΣ ΑΓΙ0ΓΡΑΦ0Ν ΕΥΑΓΓΕΛΟΝ ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΝ Εκδόσεις 'Αρμός

σελ. 134

Δ

Α

Ι

Δ

Α

I. Ζ A X A Ρ Ο Π

Λ

Ο

Σ

Ο Y A Ο Σ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Διεύθυνση σειράς: Στ. Γεωργούδη - Ν. Νικολάου

J.-P. VERNANT - Μ. DETIENNE Μ Η Τ I Σ Ή πολύτροπη νόηση στην ’Αρχαία Ελλάδα Μετάφραση: ’Ιωάννα Παπαδοπούλου

J.-P. VERNANT ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΜ. Α '-Β ' Μετάφραση: Στέλλα Γεωργούδη

J.-P. VERNANT - Ρ. VIDAL- NAQUET

ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΜ. Α '-Β ' Μετάφραση: Στέλλα Γεωργούδη - ’Αριάδνη Τάττη

Μ. AUSTIN - Ρ. VIDAL-NAQUET

ΑΡΧΑΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Μετάφραση: Τάσος Κουκουλιός

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: Ά ρσάκη 6 - Τηλ. 3233271 - FAX: 3247791 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Πανεπιστημίου 18 - Τηλ. 3615011 - FAX: 3638536

ΡΟ Υ Ι Γ Κ Ο Ν Ζ Α Α Ε Σ Ν ΤΕ Κ Α Α ΒΙΧ Ο

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ του ΤΑΜΕΡΛΑΝΟΥ ΤΟ ΗΜ ΕΡΟΛ ΟΓΙΟ ΤΗΣ Π ΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ Π ΡΟ Σ ΤΗ ΣΑΜΑΡΚΑΝΔΗ (1403 - 1406) Από την Ισπανία στην Κωνσταντινούπολη κι από κει στη Μέση Ασία, στη Σαμαρκάνδη, την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας του Ταμερλάνου, η διπλωματική αποστολή του βασιλιά της Καστίλλης και της Λεόνης Ερρίκου Γ' διανύει ένα δρό­ μο γεμάτον κινδύνους, στις αρχές του 15ου αιώνα I (1403-1406), και ο αρχηγός της Ρουί Γκονζάλες ντε Κλαβίχο καταγράφει εντυπώσεις, συχνά συνταρα. χτικές, από τόπους, λαούς και γεγονότα. Το ημερολόγιο που κράτησε ο Ισπανός πρε. σβευτής μοιάζει με περιπετειώδες μυθιστόρημα· H μαζί με τα επεισόδιά του, που κρατάνε τον ανα; γνώστη δεμένον στην αφήγηση, είναι και η γρα­ φή, που διαθέτει πολλές λογοτεχνικές αρετές, σε αντίθεση με σχετικά κείμενα άλλων ταξιδιωτών ! ή εξερευνητών, μεταγενέστερων ή παλαιότερων. Το Ταξίδι στην Αυλή του Ταμερλάνου προ­ σφέρει επίσης γνώσεις για την πολιτική και οι; κονομική-κοινωνική κατάσταση των πληθυι σμών που ζούσαν κάτω από το αδίσταχτο σκήπτρο του εμίρη της Μέσης Ασίας, εξεικονίζοντας μια καταπιεστική απολυταρχική εξουσία και τρόπους ζωής πνιγμένους ή στη χλιδή ή στην απόλυτη δυστυχία. Για τους Έ λληνες το κείμενο του Κλαβίχο έχει πρόσθετο ενδιαφέρον: Περι­ γράφει την Πόλη μισόν αιώνα πριν από την Αλωση, και αυτό του δίνει αξία ντοκουμέντου για τα τελευταία χρόνια της ύπαρξης του Βυζαντίου. Εξάλλου, οι περιγραφές για τα αιγαιοπελαγίτικα νησιά, από όπου πέρασε η ισπανική αποστολή, αποτελούν ιστορικές μαρτυ­ ρίες σχετικά με τη ζωή και δράση των κατοίκων τους. ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΚΑΑΕΝΤΗΣ

ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 5 ♦ 106 7 9 ΤΗΛ.:

36 0 1 551 ·

ΑΘΗΝΑ

FAX: 36 23 55

ΑΫΝ PANT

Κοντά στον ουρανό (2 τόμοι) Η ιστορία ενός ασυμβίβαστου αρχιτέκτονα από τη συγγραφέα τού Εμείς οι ζωντανοί.

νεες~

κυκλοφορίες

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Ο παίκτης

g

f

Ένα κλασικό αριστούργημα. Ένας άνθρωπος παραδομένος στον τυραννικό του έρωτα και στο ακόρεστο πάθος του για το παιχνίδι.

%

ΡΟΥΘ ΡΕΝΤΕΛ

Το σπίτι του θανάτου . Μια μητέρα, μια κόρη ία ένα σπίτι γεμάτο ένοχα μυστικά, ί* Το νέο ψυχολογικό θρίλερ τη ς απαράμιλλης Ρουθ Ρέντελ.

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ

τυπωθήτω Γι ω ρ γ ο ς Δ α ρ δ α ν ο ς

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ * ΜΑΝΩΛΗΣ ΓΛΕΖΟΣ Η Συνείδηση της Πετραίας Γης HEADINGTON Ιστορία της Δυτικής Μουσικής ττ. 1,2

Κ υ κ λ α δ ο γρ α φ έ ς

ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΡΣΕΛΟΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες

Ά

Φ α ρμ α κ ο λο γία , Τ ο ξικ ο λο γία , Ισ τ ο ρ ία Κ ο ιν ω ν ιο λ ο γ ία , Ν ο μ ο θ ε σ ία

ΣΤΑΜΕΛΟΣ Νεοελληνική Λαϊκή Τέχνη

^ ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΤΣΑΛΙΔΗΣ (Εν)τάσεις και (Δια)στάσεις Η Ε λλ η ν ικ ή Τ ρα γω δ ία κ α ι η Θ ε ω ρ ία τ ο ν Ε ικ ο σ το ύ Α ιώ ν α

FRYE Ανατομία της Κριτικής

ΣΙΑΦΛΕΚΗΣ Η Εύθραυστη Αλήθεια

ΚΑΛΑΣ Εστίες Πυρκαγιάς

^ ΘΟΔΩΡΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΑΣ Θεατρική Παιδεία και Επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών ^ ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ Εισαγωγή στην Οικονομική Ιστορία της Ευρώπης

^ ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΖΙΑΝΑΣ Για τη Λαϊκή Μουσική μας Παράδοση Μ ικ ρ ά Μ ελετή μ α τα

«...Το α π ό κ ρ υ <ρο της τέχνης μου καν το παράδειγμα των μεγάλων.» Δ. ΣΟΛΩΜΟΣ

GUTENBERG

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΜΠΑΡΤΖΕΛΙΩΤΗΣ Π όλις και Πολιτική Επιστήμη

_____ Προσωπική Επιλογή_____

ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Λογοτεχνία

ΒΡΑΒΕΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΑΡΙΙΤΕΙΟΝ

ΒΡΑΒΕΙΟ

B O O K E R 1 9 9 7

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 1997

RIKSMALSPRISEN

Ζητήστε αναλυτικό κατάλογο έ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΑΕ · ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 1,106 79 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 36 02 535,36 18 654,36 36 011, FAX: 01-36 40 683

Εκδόσεις

Απόπε ι ρα

tiii

't y

ίί!

iwi )}« W Σάκης Παπαδημηιρίου

Μανώλης Παπαδολαμπόκης

Μικροπαραβιάσεις

H Φυλή της Σάντα Μπόρμπαρα

Νίκος Κάρου ζος Θρίαμβος Χρόνου

Ανδρόνικος Κομνηνός Η ερωτική ιστορία του Καλλίμαχου και της Χρυσορρόης

Μ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΠΟΠΕΙΡΑ:

ΝΑΥΑΡΙΝΟΥ

18-20,

106 80 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 6450519 / FAX 3603376

ΚΛΕΙΤΟΣ ΚΥΡΟΥ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

έν δ λ φ ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ

ΑΓΡΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

PRIMO LEVI

ΕΑΝ ^ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ’ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Μ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ/

γράφει γιοίο ΣιοΗΡΐίι) κάτωme ypgqincείναι ένοιρέρο Δεν 3α ήμουν πάνω αηό 10-11 χρονώ όταν άκουσα για πρώτη φορά τον Γρηγόρη Μπι3ικώτση Ία τραγουδάει σπαρακτικά: «Μια Κυριακή ήρ3ες με τσίπουρο πιωμένος και ρακή / ήρ3ες και πήρες το παιδί μου μια Κυριακή». Βασανίστηκα μέρες. Μα, είναι δυνατόν- αναρωτιόμουν ένας άντρας να υποδύεται γυναικείο ρόλο; Να λέει λόγια που ταιριάζουν στο άλλο φύλο;.. 'Επρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια και να μεσολαβήσουν πολλά διαβάσματα, ακούσματα και συζητήσεις, μέχρι να μπορέσω να κατα­ λάβω τελικά πως η καλύτερη πατρίδα είναι η Γραφή. Αρκεί, όμως, να τη βιώσει κανείς πρώτα σαν ξενιτιά, ή και σαν εξορία, απαρνούμενος ηλικία, φ ύλο, γονείς, συνήθειες και φίλους. Αρνούμενος εντέλει τον ίδιο του τον εαυτό. Ο δεύτερος «γονιός» του βιβλίου μου είναι ένας άνάρωπος παράξενος. Εξηγούμαι: το ν χειμώνα του 7 3 στον Βόλο ευτύχησα να έχω καάηγητή Αγγλικών έναν πραγματικό Εγγλέζο. Ανάμεσα στα θαυμαστά έργα εκεί­ νου του «ξένου», ήταν μια αξέχαστη εκδρομή στο εσω­ τερικό της Θεσσαλίας. Την ώρα της επιστροφής και λίγο προτού μπούμε στο λεωφορείο, πήρε παράμερα εμένα και τον φίλο μου Νάσο και, δείχνοντας την Πίνδο που υψωνόταν μπροστά μας, ευχήάηκε μια μέρα να αξιωθού­ με να περπατήσουμε εκείνα τα βουνά, γιατί μόνο έτσι «3α γίνουμε φίλοι αλη3ινοί». Το πρόσωπο του Αγγλου καάηγητή το ξανάδα ύστερα από χρόνια' ήταν στο εξώ -

φύλλο ενός περιοδικού που τον ανέφερε σαν τον σημα­ ντικότερο σύγχρονο Βρετανό συγγραφέα. Τ όνομά του; Γκράχαμ Σουίφτ. Τελειώνοντας; για να γράψω το εν λόγω μυθιστό­ ρημα, χρειάστηκα εφ τά χρόνια. Εφτά, επίσης, είναι τα βασικά του πρόσωπα, όπως εφ τά και τα κιλά που έχασα όλο αυτό το διάστημα. Σύμπτωση, 3α πείτε. Ναι, αλλά με τις συμπτώσεις και τις παρεξηγήσεις γίνεται η ζωή πολύχρωμη και μετριάζεται κάπως η μονοτονία της. Χωρίς αυτές 3α νιώ3αμε και 3α είμαστε πολύ μόνοι. Σαν τον Μιχάλη—το κεντρικό πρόσωπο της αφήγησης - που, ξυπνώντας στις 9 Νοέμβρη του 19S9, δοκίμασε μια οδυνηρή έκπ ληξη από το ν κ α λ ύ τερ ο φ ίλ ο το υ Βλαδίμηρο, παρέα με τον οποίο είχε επιστρέφει στο πατρικό του σπίτι στην Ήπειρο, διασχίζοντας πεζή την Πίνδο. Βέβαια, τα πράγματα ξεκα3αρίζουν και οι απορίες λύνονται -στο βα3μό που αυτό είναι δυνατόν- στα δύο τελευταία μέρη του βιβλίου. Για να απαντη3εί, ωστόσο, το ερώτημα αν είναι το πνεύμα ή τα ένστικτα εκείνα που κυβερνούν τον άν3ρωπο, αγωνία που διατρέχει την προβληματική του «Στο κάτω κάτω της γραφής είναι ένα ψέμα», νομίζω πως όλοι - αναγνώστες, συγγραφείς και «ήρω ες»-χρειαζό­ μαστε μια δεύτερη ζωή. Κι αφού τέτοια δεν ξέρουμε αν 3α έχουμε ή αν δεν 3α έχουμε, ας αρκεστούμε σε ό,τι μας ευχαριστεί αλη3ινά: στη γραφή και στην ανάγνωση.

---------------------------

κριτική

Ο «Αλλος» και η Γραφή Δημήτρη Τσατσούλη

στική αφήγηση και τη θεματική του δεύτερου βιβλίου Κώστας Ακριβός εκδίδει το 1993 το πρώτο του μυθιστόρημα με τον αποκρυπτικό τίτλο «Η δοτι­ του. Μόνο που εδώ επικεντρώνεται σε μια και μόνο κή του χάους», μια παράδοξη ποιητική περιπλά­ έκφανση του «διαφορετικού»: εκείνη που άτττεταιτης νηση τη ς γλώσσας μέσα στο θάνατο, δημιουργώ­ ομοφυλοφιλίας ή καλύτερα της εσωτερικής φοβίας ντας ένα τοπίο ανησυχαστικό για τους ήρωες και τον του άντρα πάνω στα όρια μεταξύ φιλίας και ομοφυ­ λοφιλίας. Κατατίθεται έτσι η πορεία τη ς εσώτερης αναγνώστη. Περνώντας, με το δεύτερο βιβλίο του, τη συλλογή διηγημάτων «Αλλοδαπή», σε μια ρεαλι­ αυτής αγωνίας, η προς τα έξω εικόνα και αντιμετώπι­ στική γραφή, καταθέτει έναν προβληματισμό πάνω ση των άλλων απέναντι στην υποψία μιας τέτοιας ιδι­ αιτερότητας, οι ανεξέλεγκτες συνέπειες που μπορεί στις διαφορετικές εκφάνσεις του «αλλότριου», μια να επιφέρει σε τρίτα , αγαπημένα πρόσωπα, όλη περιήγηση στο χώρο της εξωτερικής και εσωτερικής αυτή η μάχη για την κατανόηση του εαυτού, ο αγώ­ «αλλότητας», τέμνοντας τις ανοχές μιας κοινωνίας νας μ ετα ξύ αυτοαπ όρριψ ης και απ οδοχής. Ο απέναντι στο διαφορετικό, απέναντι στο «Άλλο». Με το τρίτο του αυτό, εκτεταμένο σε μέγεθος, μυθι­ Ακριβός θίγει εδώ ένα τεράστιο ψυχολογικό και κοι­ νωνικό πρόβλημα που αφορά την ίδια την αντρική στόρημα, ο συγγραφέας κρατά από το πρώτο του βιβλίο την εσωτερική περιπλάνηση, τον αποκρυφι­ υπόσταση και ακόμη περισσότερο τη συνύπαρξη του σμό του ανείπωτου, συνδυάζοντάς τον με τη ρεαλι­ διαφορετικού στο Ίδιον, στο Ένα, θέτοντας με πραγ­

0

ματολογικούς όρους το θεωρητικό πρόβλημα της ταυτότητας και του προσδιορισμού τη ς μέσα από την ετερότητα. Αν, όμως, το θέμα της ταυτότητας (αρσενικής υπό­ στασης και αντρικής συμπεριφοράς σε κοινωνικό και ερωτικό επίπεδο) φαίνεται να αποτελεί την Πηγή Δράσης ή αλλιώς τον κινητήριο μοχλό της όλης αφη­ γούμενης ιστορίας, η γραφή αποκαλύπτει ψηλαφη­ τά, με βήματα αργά, τόσο το υποβόσκον πρόβλημα όσο και τις ανεξέλεγκτες συνέπειές του. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία Μέρη. Στο πρώτο από αυτά την αφήγηση επιλαμβάνεται μιατριτοπρόσωπη αφηγηματική φωνή που δεν δηλώνεται ως πρόσωπο μέσα στο κείμενο, μια φωνή «εξωδιηγητική» που περιγράφει τους ήρωες, τις κινήσεις και καταστάσεις που βιώνουν, δ ια θέτο ντα ς επιπλέον μια οπτική παντογνώστη αφηγητή. Τούτο σημαίνει πως, ενώ γνωρίζει τα μελλούμενα της ιστορίας που αφηγείται, δεν τα καταθέτει μεν, τα υπονοεί δε, διατυπώνοντας κατά διαστήματα τη γνώση του για το τέλο ς τω ν ηρώων του, μη αποκρύπτοντας άλλωστε τη συμπάθειά του προς αυτούς. Το Πρώτο αυτό Μέρος περικλείει, θα έλεγε κανείς, το σύνολο της υπόθεσης: ένας νεαρός συγγραφέας, ο Μιχάλης, παντρεμένος με τη Χριστίνα, μια επιτυχη­ μένη μεγαλοεκδότρια, ξεκινά ένα οδοιπορικό προς τα πάτρια εδάφη, το Καλέντζιτης Ηπείρου, πεζοπο­ ρώντας μέσα από τα βουνά. Σύντροφός του σ’ αυτό το τόλμημα, ο νεαρός ποιητής και στενός του φίλος Βλαδίμηρος και, αρχικά, η γυναίκα του Χριστίνα που από νωρίς, λόγω ενός ατυχήματος, θα εγκαταλείψει την κοινή πορεία φθάνοντας με άλλα μέσα ασφαλέ­ στερα στον τελικό προορισμό, το χωριό του άντρα της, που ουδέποτε έχει γνωρίσει, όπως άλλωστε σχεδόν ολότελα άγνωστη παραμένει γι’ αυτήν και η οικογένειάτου. Έτσι, οι δύο φίλοι θα συνεχίσουν μόνοι, μέσα από την Πίνδο, το παράτολμο οδοιπορι­ κό αντιμετωπίζοντας πλείστους όσους κινδύνους και ατυχήματα που αποτελούν τα σημάδια ενός προκα­ θορισμένου αιματηρού τέλους. Μόνον που τα σημά­ δια, πραγματικά ή μέσα από όνειρα, δεν θα διαβα­ στούν σωστά, αποτρέποντας έστω και την τελευταία στιγμή την πορεία προς το πεπρωμένο. Το επώδυνο του ταξιδιού αποφασίζεται ως αντίβαρο στο επώδυνο τη ς επανάκαμψης του Μιχάλη στον τόπο και, κυρίως, στην οικογένειά του, με την οποία είχε διακόψει, για λόγους τους οποίους θα μάθουμε πολύ αργότερα, αφού συνιστούν και βασικό μοχλό των εξελίξεω ν, κάθε σχέση πριν από δύο τουλάχι­ στον χρόνια. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα ταξίδι στο

©2___________________

παρελθόν που απαιτεί ξεκαθάρισμα λογαριασμών, ένα ταξίδι συνάμα δοκιμασίας της βαθιάς φιλίας που ενώνει το υ ς δύο άντρες, αλλά ταυτόχρονα κι ένα ταξίδι αυτογνωσίας, μετρήματος των δυνάμεων, ένα ταξίδι-χρονικό ενός «προαναγγελθέντος θανάτου». Ο αφηγητής δεν παύει να μας αναφέρει, εστιάζοντας κυρίως σ’ αυτόν, τον τρόπο που ο Μιχάλης βλέπει τόσο την επιστροφή του αυτή όσο και τα συναισθή­ ματα που τρ έφ ει για τον όμορφο και γεμάτο ζωή Βλαδίμηρο. Παράλληλα, όμως, ο ίδιος αυτός αφηγη­ τής ως γνώστης της κρυμμένης αλήθειας και εξέλι­ ξης των γεγονότων, προλέγει το οικτρό τέλος, προα­ ναγγέλλει τον άδικο φόνο που θα συμβεί, εκφράζεται με λύπη για το γεγονός. Οι περιγραφές, οι επιθετικοί προσδιορισμοί, το γενι­ κότερο ύφος που χρησιμοποιεί τούτος ο τριτοπρόσωπος αφηγητής πραγματώνονται μέσω μιας γλώσ­ σας που συχνά ξενίζει τον αναγνώστη, παραπέμποντάς τον σε «παλαιικό» λογοτεχνικό ιδίωμα. Μόνον όταν αποκαλυφθεί, από το σύνολο του έργου, ο καθαρά κοινωνικός του στόχος και εντοπισθεί η υφο­ λογία του που εμφανώς παραπέμπει στον πατέρα του κοινωνικού μυθιστορήματος στην Ελλάδα, τον Κωνσταντίνο Θεοτόκη, και αναθυμηθεί κανείς τις δ ικές του π ερ ιγρ αφ ές, για π αράδειγμα στον «Κατάδικο» και τους επιθετικούς προσδιορισμούς με τους οποίους χαρακτηρίζει τους εκεί ήρωες και ιδι­ αίτερα τον Τουρκόγιαννο, θα κατανοήσει το παιχνίδι που ποιεί η αφήγηση του Ακριβού. Παρά τις χρονικές προλήψεις που π ροετοιμάζουν το ν αναγνώστη εμφανώς για την ταυτότητα του υποψήφιου θύματος και, από κάποια στιγμή, και για την ταυτότητα του δολοφόνου, η αφήγηση θα αποκρύψει τα προφανή γεγονότα, γινόμενη υπαινικτική, ελλιπής, θυμίζοντας κι εδώ την αφηγηματική τεχνική του προαναφερθέντος έργου του Θεοτόκη. Διότι, και στον «Κατάδικο» όπως και στο παρόν μυθιστόρημα, θύτης και θύμα γίνονται μερικές φορές τόσο προφανή που η κάθε ανατροπή είναι εξίσου αναμενόμενη. Τούτο το παι­ χνίδι των υπαινιγμών, παραπέμποντας σε άλλα και αναιρώντας μια αστυνομικής πλοκής διήγηση, δεν αποβλέπει, στην ουσία, παρά σε μια υπέρβαση του μυστηρίου και στην υποκατάστασή του από την προ­ σπάθεια αποκάλυψης των κινήτρων του διαπραχθέντος εγκλήματος, αφανών, αν όχι ανύπαρκτων, για έναν ουδέτερο παρατηρητή. Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει είναι η προσπάθεια απόδοσης ενός κλίματος του «άδικου» φόνου, αποτέλεσμα δεδομένων ψυχοκοινωνικών διεργασιών όπου το ερωτικό στοιχείο θα παίξει (όπως και στον Θεοτόκη) κριτική

πρωτεύοντα ρόλο. Κι η ύπαρξη ενός αθώου θύμα­ κνύοντας την ουσία της διαλογικότητας με την μπατος, εκεί όπως κι εδώ, θα ανοίξει τους ασκούς για μια χτινική σημασία και τον πολυφωνικό χαρακτήρα του αναληπτική αφήγηση όπου η αλήθεια και το ψέμα θα μυθιστορηματικού είδους, δεν περιορίζεται μόνο βρίσκονται σε μια διαρκή διαλογικότητα μέχρι το στις επιμέρους μαρτυρίες των προσώπων πάνω στο τέλος χωρίς πραγματική λύτρωση. Το ύφος, επομέ­ γεγονός του φόνου, αλλά, ακολουθώντας την εσωτε­ νως, που υιοθετεί ο τριτοπρόσωπος αφηγητής, στο ρική εστίαση του καθενός, ανατρέχει στο παρελθόν, Πρώτο αυτό Μέρος, βρίσκει το έρεισμά του, αφενός επεξηγεί αναληπτικά τα μέχρι τό τε κενά, αφήνει να στη θεματική του και αφετέρου στο ότι η ιστορία θα αναφανούν οι διαμορφωμένες μεταξύ τους σχέσεις. διαδραματιστεί, ως προς Στη νέα αυτή περιπλάνη­ το ν βασικό κορμό τη ς, ση, το κάθε πρόσωπο δίνει ♦ στην ελληνική επαρχία, τη δική το υ ιστορία που εκεί όπου ακόμη σήμερα, κινείται βουβά και παράλ­ Μια θεματική τολμηρή στη περισσότερο από αλλού, ληλα με την κύρια, διαγρά­ τα άτομα δυναστεύονται φ οντα ς νέ ες π τυχές τη ς σύλληψη αλλά και στη ζω ής σ την επαρχία, νέα από κ ρ υμ μένες ενοχ ές, από αδυναμία ορθών αξιο­ διαπραγμάτευση που δεν διστάζει π ροβλήματα και μυστικά λογήσεων, από κοινωνικά που απ οκρύπ τονται και να θίξει ζητήματα ταμπού της που τυραννούν τα πρόσω­ στερεότυπα και προκατα­ πα αυτά. Τελευταίος λαμ­ λή ψ εις. Το Πρώτο αυτό κοινωνίας μας Μέρος θα τελειώσει με τον βάνει το λόγο ο πατέρας αδικαιολόγητο φόνο. Τα όπου τα θέματα τη ς ομο­ φυλοφιλίας τίθενται πλέον πρόσωπα, ο Μ ιχάλης, η σαφώς όχι όμως και ξεκά­ Χριστίνα, ο Βλαδίμηρος, τα θαρα. Αν, λοιπόν, οι λόγοι που οδήγησαν στο φόνο αδέλφια του Μιχάλη, Δέσποινα και Γαβρίλης, η μάνα του κι ο πατέρας του θα αποτελέσουν όλοι, ηθελημέ­ γνωρίζουν μια εξήγηση, όχι όμως και πραγματική αιτιολογία, οι αποκαλύψεις του πατέρα για τον εαυτό να ή άθελα, τα εμπλεκόμενα δρώντα που κινούνται σ’ ένα παιχνίδι προκαθορισμένων κινήσεων, προβλέψι­ του, εκφραζόμενες μέσα από τη δική του μαρτυρία, δεν κλείνουν το θέμα: ο αναγνώστης, πίσω από τα μο από τα επιμέρους σημεία του αλλά απρόβλεπτο όσα καθομολογούνται, θα μπορούσε, πιθανότατα, να ως προς την τελική του έκβαση. Ο πιο αθώος θα γίνει «διαβάσει» και άλλα που παραμένουν ανείπωτα και το εξιλαστήριο θύμα των συσσωρευμένων ενοχών, που μόνον αυτά θα δικαιολογούσαν ίσως την πράξη. των μη επιλυμένων παρεξηγήσεων: ο αρχαίος φαρΟι πρωτοπρόσωποι αφηγητές, άλλωστε, δεν παύουν μακός ε ξ αντιθέτου. Διότι, αν στην αρχαία Αθήνα επιλεγόταν για το ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου «ο ταυτόχρονα να αποτελούν και ήρωες της ιστορίας και μ’ αυτή τους την ιδιότητα δεν είναι υποχρεωμένοι φαυλότερος και ασχημότερος» των πολιτών, εδώ θα να αποκαλύπτουν όλη την αλήθεια στον αναγνώστη, επιλεγεί εκείνο που ξεπερνά σε «ωραιότητα» τον μέσο όρο, ενώ συνάμα είναι και «ξένο», χαρακτηρι­ αφού ο λόγος τους, πρωταρχικά, δεν απευθύνεται παρά μόνον έμμεσα σ’ αυτόν, έχοντας ως αρχικό στικά που ενέχουν την επίφοβη απειλή. αποδέκτη τα άλλα μυθιστορηματικά πρόσωπα, του Η ολοκλήρωση τη ς κύριας υπόθεσης τη ς ιστορίας αφηγητή συμπεριλαμβανομένου. Εκμεταλλευόμενος δεν σημαίνει, ωστόσο, και ολοκλήρωση του βιβλίου. α υ τές τις ά δ η λες α φ ηγη μ α τικ ές συμβάσεις, ο Αντίθετα, στο Δεύτερο Μέρος, όπου ο τριτοπρόσωΑκριβός αφήνει ανοιχτές τις εκδοχές, δεν δίνει τις πος αφηγητής εξαφανίζεται παραχωρώντας το λόγο στα πρόσωπα, έχουμε τις πρωτοπρόσωπες αφηγή­ τελικές λύσεις, δείχνοντας πως δεν έχει, σε τελευ ­ ταία ανάλυση, τόση σημασία αν ο ήρωας είχε πραγ­ σεις των πέντε βασικών εμπλεκομένων προσώπων: ματικά ομοφυλοφιλικές σχέσεις όσο οι ψυχικές δια­ της Δέσποινας, αδελφής του Μιχάλη, της Χριστίνας, δικασίες που συντελούν στη σχάση της προσωπικό­ της γυναίκας του, της Αρετής, της μητέρας του, του τητας, στο αδύνατο σχεδόν τη ς αναγνώρισης του Γαβρίλη, του δίδυμου αδελφού του και, τέλος, του εαυτού μέσα από το διαφορετικό και την αποδοχή Παύλου, του πατέρα του, προσώπου-κλειδί στην όλη του σύνθετου που προκύπτει. Αδυναμία που εντείνει, δράση. Το Δεύτερο αυτό Μέρος, το πιο έντονο και φυσικά, μια συγκεκριμένη κοινωνική δομή και μια αποκαλυπτικό του βιβλίου, όπου ο λόγος ακολουθεί συγκεκριμένη φαντασιακή θέσμιση του κοινωνικού το γλωσσικό ιδίωμα του εκάστοτε αφηγητή, αναδει-

♦

κριτική

μηχανισμό των εσφαλμένων προσλήψεων της πραγ­ συνόλου, που προσδιορίζουν τη θέση του Άλλου ματικότητας και τω ν συνακόλουθων πράξεων. Ο (δηλαδή του διαφορετικού) μέσα σ’ αυτό όπως και Μιχάλης όπως και ο πατέρας του ανάγεται έτσι σ’ τις ποικίλες ιεραρχήσεις και αξιολογικές τοποθετή­ έναν κακό αναγνώστη τω ν σημείων, σε κακό ερμη­ σεις με βάση την εθνική, θρησκευτική, φυλική ή άλλη ιδιαιτερότητα του κάθε ατόμου. Σ’ αυτόν τον προω­ νευτή τω ν οιωνών. Ο Μιχάλης παραπέμπει σ’ ένα θημένο στοχασμό ο Ακριβός συναντά εδώ τον ενδό­ σύγχρονο Οιδίποδα που όσο τρέχει μακριά για να τερο προβληματισμό ενός μεγάλου και πρωτοπορια­ αποφύγει τη ν εκπλήρωση ενός χρησμού, που η ανθρώπινη υπόστασή του ερμηνεύει λανθασμένα, κού για την εποχή του συγγραφέα μας, του Γεωργίου Βιζυηνού, που έθεσε, στα διηγήματάτου, το πρό­ τόσο βρίσκεται κοντότερα σ’ αυτήν. Κάτω από αυτή βλημα της διαλογικής σχέσης ταυτότητας και ετερό­ την οπτική μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα και το οπισθόφυλλο, όταν τητας (δες για παράδειγμα ανάγει τη γραφή στο μόνο πάνω στο ζήτημα που θίγε­ ♦ γεννήτορα του βιβλίου και ται εδώ, εκείνο τη ς φυλιτω ν όσων π ερ ικλείει: η κής ταυτότητας, το διήγη­ γραφ ή ευθ ύς ε ξ αρχής μα «Το μόνον της ζωής του Μια παλιά αξία ενέχει μέσα της και το «τέ­ ταξείδιον»). όπως εκείνη της φιλίας λος» τη ς . Και ίδια όπως Στο τρ ίτο , τέ λ ο ς, μέρ ο ς ένας χρησμός, προλέγει το του βιβλίου, η πρωτοπρόείναι το μεγάλο τόλμημα, τέ λ ο ς το ύ το αφ ήνοντα ς σωπη αφήγηση επανέρχε­ στα πρόσωπα μόνη τη ν ται. Τούτη, όμως, τη φορά, η πρόκληση τουβιβλίου επιλογή τη ς πορείας που δεν π ρόκειται για έναν θα ακολουθήσουν για να ανώνυμο αφ ηγητή αλλά την εκπληρώσουν. Έτσι, οι για το ν ίδιο το ν κεντρικό ♦ ήρω ες το υ βιβλίου δεν ήρωα Μιχάλη, στον οποίο είναι παρά οι «ηθοποιοί» δεν είχ ε μέχρι σ τιγμής που εκτελούν προδιαγεγραμμένους ρόλους, ειδικά παραχωρηθεί από το κείμενο αυτόνομος λόγος. από τη στιγμή που ο τριτοπρόσωπος και παντογνώ­ Πρόκειται για ένα πρόσωπο που ενώ εκκινεί, μέσα στης αφηγητής αποσύρεται διακριτικά από το κείμε­ από τη ν τριτοπρόσω π η αφήγηση το υ Πρώτου Μέρους ως ένας κλασικός θετικός ήρωας, θα εξελι­ νο, παραχωρώντας τους τον λόγο και επομένως την πλήρωση του τέλους. «Στο κάτω κάτω της γραφής χθεί πλέον εδώ σε έναν αντι-ήρωα. Σε αντιδιαστολή επομένως, με τον πατέρα του Παύλο που ξεκινά ως είναι ένα ψέμα» όχι για τους ήρωες του μυθιστορή­ ματος που βρίσκονται έγκλειστοι στη γραφή που αρνητικός ήρωας και καταλήγει, μέσα από την πρωτους γεννά και τους τελειώνει, αλλά για τους ανα­ τοπρόσωπη αφήγησή του αλλά και την τελική λύση της ιστορίας που τον «δικαιώνει» (ή, μήπως, προκα- γνώστες που αυτοί δεν βιώνουν, διακινδυνεύοντας λεί τούτη τη δικαίωσή του με το πρώιμο τη ς πράξης τη δική τους ζωή, αλλά διαβάζουν υποκύπτοντας στα του;), σε θετικό ήρωα, ο Μιχάλης θα ακολουθήσει τεχνάσματα της γραφής. Και μέσω αυτής ίσως ξορ­ την αντίστροφη πορεία: η δική του αφήγηση, παρό­ κίζουν τη δική τους ανομολόγητη αλήθεια... λο που χαρακτηρίζεται από μια απολογητική διάθε­ Προσπαθώντας να ακολουθήσω τη λογική του κειμέ­ ση, θα τον αναγάγει, λόγω των πράξεών του, σε αντι­ νου, αναρωτιέμαι γιατί ο συγγραφέας επέλεξε, στο ήρωα, έρμαιο ενός πεπρωμένου που δεν είχε την Τρίτο αυτό Μέρος όπου ακούμε την αφηγηματική φωνή του Μιχάλη, ο λόγος του να προσομοιάζει με πρόνοια να αποφύγει παρόλο που φαινομενικά π ίστευε πως με τις π ρά ξεις το υ το αποποιόταν. εκείνον του τριτοπρόσωπου αφηγητή του Πρώτου Αρνούμενος για τον εαυτό του την πιθανότητα μιας Μέρους, από τη στιγμή, μάλιστα, που τόσο επιτυχη­ ομοφυλόφιλης κλίσης, που για τα κοινωνικά δεδομέ­ μένα είχ ε στο Δ εύ τερ ο Μ έρος διαφοροποιήσει να σημαίνει μη βιολογική αναπαραγωγή, ο Μιχάλης γλωσσικά τα υπόλοιπα πρόσωπα. Πιστεύω πως αυτή θα γίνει ο αίτιος της αυτοστέρησής του από την ιδιό­ η γλωσσική συγγένεια των δύο διαφορετικών φορέ­ τητα του συζύγου και πατέρα. Ακολουθώντας, επο­ ων εκφώνησης δημιουργεί σύγχυση στον αναγνώστη μένως, μια πορεία αντίστροφη από εκείνη του Παύ­ λαμβάνοντας υπόψη πως εμφανής πρόθεση του κει­ λου, θα καταλήξει να τον συναντήσει σ’ εκείνο που ο μένου είναι η σαφής διάκρισή τους (το αντίθετο δεν πατέρας του αρχικά υπήρξε, ανακυκλώνοντας τον βλέπω σε τι θα εξυπηρετούσε, άλλωστε, τη λογική κριτική

της αφήγησης...). Πιστεύω ακόμη πως αυτό το Τρίτο Μέρος θα κέρδιζε αν ήταν συντομότερο: μια συνο­ πτικότερη κάλυψη της ερωτικής σχέσης του Μιχάλη στη Βενετία, όπως και οι περιγραφές τη ς διαμονής του στα Γιάννενα ή της άφιξής του στην Αθήνα, πέρα από μια αντιστοιχία σε σελίδες προς τα δύο άλλα Μέρη, δεν θα στερούσε από τίποτε το τελικό ζητού­ μενο. Ακόμη περισσότερο, μια δομική ομολογία και αρμονία θα επιζητούσε, μάλλον, την ένταξη και της α φ ηγηματικής φωνής το υ Μιχάλη στο Δ εύτερ ο Μέρος, με έναν ισάξιο τω ν άλλων προσώπων, ως προς το μέγεθος, δικό του εσωτερικό μονόλογο. Παρά τις τελευτα ίες αυτές παρατηρήσεις μου, θα πρέπει να διευκρινίσω ότι το μυθιστόρημα διαβάζε­ ται απνευστί, όσο κι αν η έκφραση αυτή ηχεί τετριμ­ μένη αφού συχνά αποδίδεται σε πρόσφατα λογοτε­ χνικά κατασκευάσματα που πέρα από τη φιλοδοξία μιας οιασδήποτε εικονοποίησής τους δεν διαθέτουν άλλη αρετή. Αντίθετα, το συγκεκριμένο βιβλίο δημι­ ουργώντας ένα διάλογο μεταξύ παραδοσιακού και μοντέρνου αναδιπλασιάζειτη διαλογικότητα που διέπει τη θεματική του. Μια θεματική τολμηρή στη σύλ­ ληψη αλλά και στη διαπραγμάτευση που δεν διστά­ ζει να θίξει ζητήματα ταμπού της κοινωνίας μας, όχι με τρόπο μιας απελευθερωμένης σύγχρονης συνεί­ δησης που θα παρέβλεπε την πραγματιστική διάστα­ ση, αλλά εκμαιεύοντάς τα από τα πρόσωπα μέσα από επώδυνους λεκτικούς τοκετούς, χρησιμοποιώ­ ντα ς ως εμβρυουλκό τω ν ανείπωτων τη ν ίδια τη γραφή. Μα πρώτα και πάνω απ’ όλα, το βιβλίο θίγει ένα φλέγον ζήτημα της καθημερινής μας ύπαρξης αναρωτώμενο αν, με τα σημερινά μέτρα και τις νέες «σεξουα­ λικές» απελευθερώσεις όπου όλα επιτρέπονται αλλά και βρίσκονται προχαρακτηρισμένα, υπάρχει ακόμη «τόπος» για την ύπαρξη και δκπήρηση μιας αντρικής φιλίας: όχι από τους ίδιους τους ενδιαφερομένους, όπου και όταν κάτι τέτοιο υπάρξει, αλλά από τον κοι­ νωνικό περίγυρο που, εθισμένος σε προκατασκευασμένες «απελευθερωμένες» αντιλήψεις, λειτουργεί προκατειλημμένα ανελεύθερα «φονεύοντάς» την. Εξοστρακίζοντάς την ως κάτι το παράδοξο που δεν εμπίπτει πλέον στα φυσιολογικά του αιτούμενα και ωφελιμιστικά ζητούμενα. Και τούτος ο προβληματι­ σμός πάνω σε μια παλιά αξία όπως εκείνη της φιλίας, που φθίνει από την πίεση των παρεξηγήσεων, είναι το μεγάλο τόλμημα, η πρόκληση το υ βιβλίου και πάνω σ’ αυτόν καλεί τον αναγνώστη του να συλλογι­ στεί... □

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Σειρά: Α ρ χαία Ε λλη νική Γραμματεία Μ ελετες

CATHERINE SALLES Διδ. Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού

Η ΑΛΛΗ ΟΨΗ ΤΗΣ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Μ ετά φ ρα σ η : Κ . Τ σ ιτα ρ ά κ η ς Μ ε 3 53 σελίδες,

1 7 εικόνες εκτός κειμένου και 5 χάρτες

Ε

κ δ ό σ ε ι ς

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Πολιτισμό

κριτική---------------------------------------------

Ιπποκράχους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

πατάσο Κεσμέτη γράφει γιατο HΒΐρνκωτητ:Epnumcκαι ταΗρυοάΚεήαϊδόνια Ζωή απατηλή και σκιώδης νεκροποιών π^ίδων ανάπλεως [...] Δίδαξόν με ω βαάυτάτη άβυσσος... Αυγουστίνος

Όταν το 1973 έγραψα τον Φωνή, το 'Ελκηθρο και τις Διόμισι Καλύτερες δεν κατάλαβα ότι διαπραγματευόμουν κυρίως την εμπλοκή του μύάου μέσα στη λεγόμενη «καθη­ μερινότητα μας»' ούτε φανταζόμουνα ότι 23 χρόνια αργό­ τερα το διήγημα αυτό da αποτελούσε το πρώτο μιας συλ­ λογής, το τελευταίο της οποίας da έδινε ενμέρει τον τίτλο της και da σχετιζόταν κι αυτό με τη μυάικότητα της ζωής: τη δίψα για το Ζωντανό Σύμβολο μέσα της και την εκδή­ λωσή του. Η δίργκω περιέχει σταθμούς ενός ταξιδιού εν εξελίξει' η ίδια συνήθως εκ των υστέρων αναγνωρίζω τι έγινε στη διαδρομή ή κάτι απ' όσα διαδραματίστηκαν στους σταθ­ μούς. Κατά κάποιο τρόπο ακολουάώ το νήμα μιας αφήγη­ σης που ξεδιπλώνεται ή αναδιπλώνεται. Δεν κατασκευάζω το διήγημα. Ίσως δοκιμάζω να ανασκευάσω το εσωτερικό μου αφήγημα (και άαρρώ πως όλοι περιέχουμε ένα!). Αν κάποιος νομίζει πως αυτός ο τρόπος γραφής είναι άκοπος, λαάεύει οικτρά. Αποτελεί μιαν επίπονη βίωση και μάχη με το υλικό' μάχη με το τι ζητάει η λογική του και πού ωάούν τον γράφοντα εξωλογικοί παράγοντες. Συνειδητά πάντως επιάυμώ τη «συνομιλία» με προηγού­ μενους συγγραφείς και άέματα που αντιμετώπισαν, παρά το δέος που αισθάνομαι για το ανάστημά τους. Παράδειγμα, ίσως όχι το επιτυχέστερο, το ερώτημα για το «πώς αναδςμισυργείται το όραμα» και η αυτοκτονία της Βιρτζίνια Γουλφ. Ίσως η Βίργκω του αντίστοιχου διηγήματος αποπει­ ράται να πει στη Βιρτζίνια πως αν μείνουμε στα όρια και

«τα νύχια» της λογοτεχνίας, το όραμα (προσωπικό, κοινωνι­ κό, τέχνης ή όποιο άλλο) δεν αναδημιουργείται παρά μόνο σε επίπεδο ονείρου, με συνέπειες πιάανόν καταστροφικές. Η πρόκληση κατ’ εμέ, βρίσκεται στο να δοάεί ο λόγος στο Λόγο ή Έρωτα αν προτιμάτε, κατεξοχήν αρμόδιο για την αναδημιουργία του οράματος και τη μεταμόρφωση κατά το δυνατόν, της Λογοτεχνίας: από γη Ερημιάς και ερήμωσης σε Γη Ερημιάς, εύφορης δηλαδή ζωής και κοινω­ νίας. Τα διηγήματα της δίργκως καλύπτουν μια μακριά χρονι­ κή περίοδο, γιατί τα νήματα των εσωτερικών διεργασιών άλλοτε δεσμεύουν κάτι για πολύ καιρό - κρυμμένο, άλλοτε όχι' χωρίς να αποκλείονται και άλλοι παράγοντες. Γί αυτό και συσσωρεύονται πολλά ανέκδοτα κείμενα στο συρτάρι μου. Έγραψα τη δίργκω, όπως και ό,τι άλλο, επειδή αισθά­ νομαι πως έτσι συνδέεται ο εαυτός μου με τον κόσμο καλύτερα. Έτσι τολμώ να στρέφομαι στο θεό «καθομολο­ γώντας την εμήν πενία». Γιατί η γραφή είναι ο δοσμένος στίβος μου, όπως άλλωστε σε κάάε συγγραφέα: για να υπερασπίζεται τη γλώσσα, που όλοι μας δηλητηριάζουμε, ζωηφόρες αρετές που προδίδουμε στην τέχνη και το βίο. Κι ακόμα για τί πιστεύω σ τους Έ λληνες π οιητές «Κελαϊδόνια» που πάντα da επιστρέφουν. Γράφοντας τους συναντώ και τους καλωσορίζω.

κριτική

@0Ξ©[?ρ /*\©ο/ϊ\ NAT Α Σ A ΚΕΣΜΕΤΗ

Η Β ίρ γ κ ω τη ς Ε ρ η μ ιά ς κ α ι τα Κ ρ υ φ ά Κ ε λ α ΐδ ό ν ια Διηγήματα 1973-1996 Μήνα, Ηεφελη, 1996. ΙεΧ. 248

Γραφή τω ν σ πλά χνω ν Α λ έ ξ ιέ

ΤΓ να στοιχείο που έκανε αμέσως ευδιάκριτα τα Γ πεζά τη ς Νατάσας Κεσμέτη, κι αυτό ήδη από L τη ν π ρώ τη σ χετική σ υλλογή τη ς «Τα 7 τη ς Άρκτου» (1972), ήταν η τυραννισμένη τη ς γλώσ­ σα. Βασανισμένη, εννοώ, πρώτα πρώτα από την άποψη ότι η γλώσσα αυτή, με τη συντακτική τη ς δομή στο σύνολο και στα μέρη, αποτύπωσε έναν α νεξά ντλητο καημό για το ν κόσμο τη ς νεότητα ς και τη ς εφηβείας - τον κόσμο των περιχώρων τη ς Α θήνας που ακό μα στα μ ετα π ο λεμ ικ ά χρ όνια ζούσε μέσα στην τυραννία τω ν αναμνήσεων τη ς μικρασιατικής προσφυγιάς. Βασανισμένη, έπειτα, σ τη μ ορ φ ή τη ς , όπω ς α ν α φ έ ρ α μ ε πιο πάνω, καθώς έβγαινε ως ένα βαθμό διαμορφωμένη από τη μ α θ η τεία σ το ύ φ ο ς γ ρ α φ ή ς το υ Ρ ένου Αποστολίδη - ένα ύφος/ήθος, αν θέλουμε να είμα­ σ τε πιο συγκεκριμένοι, που επηρέασε συνολικά

έναν καθόλου ευκαταφ ρ όνητο αριθμό ποιητών, π εζογράφ ω ν αλλά και κρ ιτικώ ν τ η ς δ εκ α ετία ς 1965-1975: Κώστα Σοφιανό, Γιάννη Πατίλη, Άρη Μ π ερλή, Έ λενα Σ τρ ιγγά ρ η , και που α νά γετα ι απευθείας στον Γιάννη Αποστολάκη. Πιστεύω ότι όλα τα πεζά τη ς Κεσμέτη, που ακο­ λούθησαν «Το Αιώνιο Ρολόι» (1987), «Κήπος Περί­ φρακτος» (1992), έχουν κι αυτά μια διφυή τα υτό ­ τητα. Ενώ σε μια πρώτη ματιά δείχνουν ιδιαίτερα πειθαρχημένα προβάλλοντας την ψιλοδουλεμένη συντακτική διάρθρωσή τους, αν προχωρήσουμε λίγο στην ανάγνωση, διαπιστώνουμε ότι αυτός ο κάπως «σφιχτός» σε ορισμένα διηγήματα λόγος δ εν είναι τόσ ο απ οτέλεσ μα μιας επ ιμ ελη μένη ς έκφρασης των «εξωτερικών» μορφολογικών στοι­ χείω ν του κειμένου, όσο προβολή ενός διαρκώς διογκούμενου πάθους, βιταλιστική μέθη που υπο-

φώσκει σε κάθε γραμμή και που εκδηλώνεται προ­ Με την πάροδο του χρόνου η τυραννισμένη γλώσ­ παντός με ήχους-λέξεις: τρίζει, στενάζει, ψυθιρίσα και η σ φιχτοπ λεγμένη σύνταξη υποχωρούν, ζει, λαχανιάζει, διαπερνώντας τις φράσεις, τους δίνοντας τη θέση τους σε μια γλώσσα πιο ευλύγι­ διαλόγους, το υ ς μονολόγους και, από αυτή την στη, πιο μουσική, πιο ρέουσα, αποδεσμευμένη άποψη, είναι πρόδηλο ότι είναι αδύνατο να διεξέλαπό τον έλεγχο ή και την έπαρση ενός συντακτι­ θ ου με τα π εζά τ η ς Κ εσ μέτη ως εννο ιο λο γικ ές κού πλέγματος που ήθελε να επιβάλει το δικό του δομές και μόνο. Ο ηχητικός οπλισμός των λέξεων ρυθμό, τις δικές του αυστηρές ανάσες και παύσεις και των φράσεών της μας καλεί επίσης να τις διαι­ στον αναγνώστη. Αυτή η μετάβαση, μάλιστα, τονί­ σ θανθούμε, δηλαδή να ζει κατεξοχή ν τα θηλυκά πάρουμε κι εμ είς μέρος στοιχεία του πεζογραφικού λόγου τη ς Κ εσμέτη, στη λ ε ιτ ο υ ρ γ ικ ό τη τά Πρόκειται γιαμια σωματικότητα θ ηλυκά όμω ς όχι με τη ν τους! Η εννοιολογική ροηκότηέννοια μιας θ εμ α το γ ρ α ­ που παραπέμπει συνειρμικά, όχι φίας που αναφέρεται στη τα τω ν π εζώ ν τ η ς , από την άλλη μεριά, συντελεί γυναικεία σεξουαλικότητα όμως αναίτια, στονΠαπαδιαμάντη - καθώ ς σ υνηθίσ αμε τα στη μη εύκολη ταξινόμη­ σή τους. Τι είναι απ’ όλα: τελευταία χρόνια να ταυτίδ ιη γ ή μ α τα ; π οιή μα τα ζουμε το γυναικείο με το π εζό μ ο ρ φ α ; π ο ιη τικ ο ί αισθησιακό - αλλά κυρίως στοχασμοί; Το ότι εξαρχής, από τις αρχές του 70 με την έννοια του γαιώδους. Άλλωστε σ’ αυτό το δηλαδή, ο αναγνώστης κατεχόταν από μια αμφι- τελευτα ίο βιβλίο διηγημάτων τη ς η συγγραφέας λογία ως προς το είδος των πεζών της, φανερώ­ συχνά συνδυάζει - συνειρμικά ή εσκεμμένα - το νει, εκτός τω ν άλλων, την ύπαρξη μιας ενοποιού γυναικείο σώμα με τη γήινη χλωρίδα και τη μήτρα συγγραφικής συνείδησης που μεταμόρφωνε την με τα ανοίγματα της γης, μέσα από τα οποία «ταξι­ προσωπική, βιοθεωρητική αντίληψη σε αντίληψη δεύει» με τη φαντασία τη ς η γυναικεία περσόνα κειμενική. Και μ’ αυτή την έννοια είναι νόμιμο να του «Ζητήματος ζωής και θανάτου» (σελ. 66), αφή­ δεχόμαστε την ποιητική αίσθηση ως την κατ’ εξο ­ νοντας το κορμί τη ς να ενωθεί ή να μετουσιωθεί χήν κειμενική αντίληψη τη ς Κεσμέτη. Παρακολου­ στο ρίζωμα μιας φλαμουριάς. θούμε έτσι μια δαιμονιώδη, γεμάτη οίστρο, ζωντά­ Αν, λοιπ όν, θα ’θ ελα να ορίσω τη γρ α φ ή τη ς νια και πάθος, λογοτεχνική διασάλευση των στα­ Κεσμέτη μετά τα διηγήματα του «Κήπου Περίφρα­ θερών μορφών, του λογικού τους σχήματος. Και κτου» (1992), νομίζω ότι θα τη ς τα ίρια ζε ο ορι­ μαζί μια αγχώδη, σχεδόν παραληρηματική αναζή­ σμός: γραφή των σπλάχνων. Και για το ν παλμό τηση του ουσιώδους, αν και αυτό παραμένει επιπου διαρκώς τη διαπερνά, ωσάν να τη ς δίνει αίμα μελώς κρυμμένο πίσω από τις φαινομενικότητες και οξυγόνο, αλλά και για τη σωματικότητά της, τω ν π ραγμάτων, πίσω από τη ν καθημερινή, την μια σ ω ματικότητα αρχετυπική (στο βαθμό που πρόσκαιρη λάμψη ή ασχήμια τους. συνδέεται και με το νόημα του γαιώδους που ανα­ Ποιο είναι, λοιπόν, α υτό το ουσ ιώ δες; Μας το φ έρ αμ ε π ροηγουμένω ς), η οποία ανακυκλώ νει υποδεικνύει η ίδια η συγγραφέας, κάνοντας μια ασταμάτητα ζωή και θάνατο, ως όψεις μιας ενιαί­ διακειμενική αναφορά στο σπουδαίο για την ιστο­ ας, αδιαίρετης αντίληψης για τον κόσμο. Πρόκει­ ρία τη ς Αισθητικής δοκίμιο του Μάθιου Άρνολντ ται, τέλος, για μια σωματικότητα που με παραπέ­ «Η λειτουργία τη ς Κριτικής», και εντάσσοντάς την μπει συνειρμικά, όχι όμως και αναίτια στον Παπαπλάγια στο μονόλογο τη ς ηρωίδας του διηγήμα­ διαμάντη. Και τούτο γιατί το έργο του Παπαδιαμάτος «Τα φοβερά τηλεσκόπια»: ντη - όσο κι αν η ακόλουθη άποψη θεωρηθεί βλά­ Ο τρόπος που συλλαμβάνουμε τα πράγματα είναι σφημη ή φ ιλολογικά αναπ όδεικτη - νομίζω ότι τώρα ολότελα διαφορετικός απ’ ό,τι άλλοτε. Το είναι έργο σπάνιας «θηλυκής» ευαισθησίας, μια κάθε τι το αντιλαμβανόμαστε, κυρίως ή μόνο, σε και η εξαιρετική ευαισθησία του ήταν εκείνη που σχέση με το αντίθετό του - οι συλλήψεις μας των τον βοηθούσε να φθάνει στο ουσιώδες των πραγ­ εννοιών είναι μάλλον συλλήψεις αντιθέσεων εκεί μάτων, στο ασύλληπτο της μυρωδιάς τους. Με την όπου οι μεσαιωνικοί, να πούμε, βλέπανε και καταλα­ ίδια έννοια η Κεσμέτη - και δεν τη συνδέω τυχαία βαίνανε μ ε γ ά λ ε ς ε ν ό τ η τ ε ς ! (σελ.40) με τον μέγιστο τω ν ηθογράφων μας - κινητοποιεί

♦

τη φαντασία τη ς διαισθητικά, οραματιζόμενη την ενότητα φύσης και ανθρώπου. Όπως η γραφή το υ Παπαδιαμάντη, που με την πάροδο των ετών απογυμνωνόταν από τον ιστο­ ρ ιογρ α φ ικό τη ς ρ ομ α ντισ μ ό, η γρ α φ ή τη ς Κεσμέτη αποφλοιώνεται όλο και περισσότερο από κάθε διάθεση αλαζονείας, έπαρσης και εριστικότητας, καλώντας μας να αφεθούμε στη μαγεία του κόσμου γνωστού όσο και άγνωστου. Μάλιστα, πιο παραστατικά αυτή τη διαδικασία αποφλοίωσης μας την αναδεικνύει η ίδια, περιγράφοντας λ.χ. τη μορφή του φασματικού Ιερώνυμου στο «Ζήτημα Ζωής και Θανάτου»: «Αλήθεια δεν ξέρω για τί ο Ιερώνυμος τό τε αρχικά μου φάνηκε φλούδες και κομμάτια όπως ένας λεπτός κορμός ευκαλύπτου» (σελ. 67). Πρόκειται για την υποβολή μιας κατά­ στασης φαινομενολογικής, όπου φουσκώνει και ραγίζει το συμβατικό σχήμα των μορφών και μέσα από αυτή την αλλοίωση ανανεώνονται η όραση, η γεύση, η όσφρησή μας. Και ανανεώνονται γιατί έτσι ξανακερδίζεται η πρώτη ψαύση, η αθωότητα, η αίσθηση του θαυμαστού. Έτσι, η ψαύση αυτού του σύμπαντος των μικρώνμ εγά λω ν θαυμά τω ν που ήδη γνω ρ ίσ αμε σ τον «Κήπο Περίφραχτο», επαναλαμβάνεται στα περισ­ σότερα διηγήματα τη ς «Βίργκως τη ς Ερημιάς». Είναι μια ψαύση, ένα άγγιγμα όπου αναμφίβολα έρχεται να ενοφθαλμιστεί ο κόσμος των παιδικών χρόνων, μέσα από τις διεργασίες τη ς μνήμης και τους συνειρμούς της φαντασίας. Το ότι όλες σχε­ δόν οι κ ρ ιτικές π ροσ εγγίσ εις επισημαίνουν τη θεμελιώδη σημασία που έχουν οι αναδρομές τη ς μνήμης στο έργο αυτό, ασφαλώς και είναι χαρα­ κτηριστικό τη ς τεχνικής του. Όμως αυτές οι ανα­ δρομές, οι ανακλήσεις, οι επικλήσεις του «χαμέ­ νου χρόνου» πραγματοποιούνται με τον καημό του να ξανακερδηθεί το πρωτογενές τους: στο κοίταγμα, στις οσμές, στους ήχους. Η αναπόληση μιας ολόκληρης ανθρωπογεωγρα­ φίας με το πέρασμα το υ χρόνου δημ ιου ρ γεί τα «όρια» μιας μυθικής χώρας. Τη βλέπουμε να εξακτινώνει τις ρίζες της στον μικρασιατικό ελληνισμό και στον ελληνισμό της Πόλης, να αραιώνει και να φθί­ νει στις π εριμετρικές συνοικίες τη ς Αθήνας μετά την καταστροφή και κυρίως μετά τον πόλεμο, το ‘50 και το ‘60, και να επιστρέφει στα πεζά τη ς Κεσμέτη ως όνειρο της ύπαρξης που θέλει να θεραπεύσει το ξερίζωμα, την ερήμωση, τη φθορά, κυριολεκτικά παίζοντας με το χρόνο, καταργώ ντας το ν για να ξανακερδίσει έτσι το αρχέγονο, το αρχικό. □ κριτική____________________________

Ε κ δ ό σ ε ις Π Σ ειρ ά :

ο ιό τ η τ α ς

Λαοί και Πολιτισμοί

Jacques Heurgon Καθηγητής Πανεπιστημίου, Αρχαιολόγος

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΩΝΕΤΡΟΥΣΚΩΝ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΩΝ

ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ

Μετάφραση: Σ τ α ύ ρ ο ς Β λ ο ντ ά κ η ς

Φιλόλογος Με 502 σελίδες, 65 εικόνες, 2 χάρτες, 10 σχεδιαγράμματα

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

Π Α Π Α Δ Η Μ Α Προσφορά στον Πολιτισμό

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

Αγαπώ τις έμμονες ιδέες μου και δεν ντρέπομαι καθόλου γι’ αυτές, πια. Με απασχολεί η σχέση που

του Ανδρέα Καρκαβίτσα. Αρχισα να συγκεντρώσω ό,τι υλικό δα

έχουμε με το ιστορικό μας παρελθόν, με παιδεύει η

εξυπηρετούσε το δέμα μου. Ποιο δέμα; Λεν ήξερα (έτσι

απώλεια της πολιτιστικής μας ταυτότητας, αλλά και η

τουλάχιστον πίστευα). Αργά πολύ και βασανιστικά,

ποιητική πλευρά του εαυτού μας καδώς και η άλλη

καταλάβαινα ότι όλα τα κείμενα τω ν παλαιότερων

διάσταση τω ν πραγμάτων, η κρυφή. Μετά το τέλος

συγγραφέων - που παρεμπιπτόντως μελετούσα την

κάδε βιβλίου μου, πιστεύω ότι δεν πρόκειται να

εποχή πριν αρχίσω το γράψιμο - αλλά και οι

ξανασχοληδώ στο μέλλον μ' ένα παρόμοιο δέμα, κι

μεσαιωνικές παραδόσεις και οι λαϊκές διηγήσεις που

όμως όλο σε κάτι παρόμοιο ξαναγυρίζω. Σαν να μένει

επίτηδες διάβαζα, οδηγούσαν πάλι πίσω. Στην

πάντα ένα υπόλοιπο, ένα τόσο δα κειμενάκι, που όλο

προσωπική επικοινωνία του καδενός μας με τον τόπο

και μεγαλώνει, όλο κι απλώνεται, ώσπου στο τέλος

και την ιστορία του. "Ετσι κατέληξα σ’ ένα μυθιστόρημα

αποκτά ένα εύρος καθόλου ευκαταφρόνητο, που απαιτεί

γεμάτο ιστορίες φαντασμάτων.

την άμεση και πλήρη αφοσίωσή μου. Αυτή τη φορά συνυπήρξαν για ένα χρονικό

Ήδελα να είναι ένα κείμενο χαμηλών τόνων, με μια επίφαση ρεαλιστικότητας, ο αφηγηματικός χρόνος να

διάστημα: η αίσθηση - η εντελώς παράλογη για έναν

είναι σχεδόν γραμμικός (κάτι που δε συνηθίζω), οι

τόσο πρακτικό άνθρωπο σαν κι εμένα - ότι «έβλεπα»

ήρωες να μην προκαλούν, το μεταφυσικό να

μια γυναικεία μορφή δίπλα σε μια αγριαχλαδιά, η

υπαινίσσεται, τα φαντάσματα να μην τρομάζουν, αλλά

διπλωματική εργασία ενός φοιτητή για τα παρόδια

να οδηγούν όπου ο καδένας ήταν έτοιμος από πριν να

οχυρά και η πανίσχυρη λέξη «αειφυγία» από τα Απαντα

οδηγηδεί.

_________________

κριτική

ηαλκκπηβ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ

Εκατό δρ όμο ι κ α ι μ ια νύχτα Μήνα, Καστονιώτης, 1997, ΣίΑ. 255

Ταξίδι π ρ ο ς τη λύτρω ση Ζωής Κατσιαμπούρο

^ί | λα τα έργα της Ευγενίας Φακίνου, εννοώ τα μυθιI I στορήματά της για «μεγάλους», που διαδέχτηκαν τα παραμύθια και τις ιστορίες για κουκλοθέατρο, έχουν στοιχεία από το παραμύθι, στις τεχνικές της αφήγησης κυρίως, και από την ελληνική μυθολογία. Όλα επίσης έχουν ως κεντρικά πρόσωπα γυναίκες και ταξίδια, πορείες προς τη γνώση και, κυρίως, την αυτο­ γνωσία. Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν λείπουν και από το καινούριο της μυθιστόρημα. Το έργο αρχίζει με μότο μια ρήση από το ποίημα του Καρυωτάκη «Αισιοδοξία». Παρακινεί ο ποιητής, αισιό­ δοξα όσο αισιόδοξη μπορεί να είναι μια τέτοια παρακί­ νηση, «Ας υποθέσουμε ότι δεν έχουμε φτάσει από εκατό δρόμους τα όρια της σιγής». Ο τίτλος του έργου είναι ακριβώς αυτοί οι εκατό δρόμοι και μια νύχτα. Είναι εκατό δρόμοι που κατευθύνουν την ηρωίδα προς τα όρια της σιγής; Ή οι εκατό δρόμοι προς τη σιγή ακυρώνονται από τη νύχτα που τους προστίθεται,

νύχτα των παραμυθιών και των φαντασμάτων; Ή, απλώς, το ποίημα γράφεται για να διαψεύσει το μότο, να καταθέσει μια στάση ζωής και σκέψης αλλιώτικη, αφού οι δρόμοι που θα παρακολουθήσουμε στο μυθι­ στόρημα δεν θα καταλήξουν στα όρια της σιγής, αλλά αρχίζοντας από αυτήν θα οδηγήσουν την ηρωίδα στους τόπους παρουσίας των φαντασμάτων, όπως δηλώνεται στο υστερόγραφο; Η απορία αυτή, το ερω­ τηματικό, δεν είναι το μόνο που θέτει η συγκεκριμένη σελίδα. Μετά την Καρυωτάκεια παρότρυνση, ένας αφηγητής χωρίς εμφανές γένος κάνει ένα είδος προ­ λόγου, στο οποίο δηλώνει ότι το ανεξήγητο στοιχείο της περιπέτειας του Μαρτίου ήταν ένα ζευγάρι παιδικά παπουτσάκια τακτοποιημένα στη μέση του δρόμου, στη Στυμφαλία. Ήδη στήθηκε το σκηνικό: Μυστήρια, Στυμφαλία (τόπος φορτισμένος με τις αναφορές της μυθολο­ γίας), παπούτσια και δρόμοι. Στοιχεία κοινά, όπως

κριτική

____________________ 0!fl

είπαμε, στον κόσμο των μυθιστορημάτων της Ευγενίας Φακίνου, επαναλαμβανόμενα ώστε να λάβουν πλέον την αξία του συμβόλου και να καθοδηγούν τον ανα­ γνώστη στο είδος του έργου που θα διαβάσει, ένα οδοιπορικό και πάλι, ποιος ξέρει προς τα πού. Στους «Εκατό δρόμους» η αφηγήτρια και κεντρική ηρωίδα είναι μια νέα γυναίκα ανώνυμη. Δηλώνει στην αρχή του έργου την κακή ψυχική της διάθεση, μαρτυ­ ρεί κάποια από τα γούστα της στη διάρκεια της αφήγη­ σης, επιβεβαιώνει τη μοναχικότητα της ζωής της στο τέλος του βιβλίου και αυτά είναι όλα τα στοιχεία που παρατίθενται γι’ αυτήν. Θα υπάρξει στο έργο ως μάρ­ τυρας γεγονότων που συμβαίνουν σε άλλους και ως φωνή που θα μ εταφέρει ιστορίες ειπωμένες από άλλους. Είναι η συνείδηση που κινητοποιεί τη δράση. Η δράση: η ηρωίδα απομονώνεται στο εξοχικό της σπίτι, στην ορεινή Κορινθία, και εκεί αισθάνεται την ύπαρξη ενός φαντάσματος. Τολμά να το ανακοινώσει σε φίλους της, οι οποίοι, αντί να την αποπάρουν, όπως περιμένει, προσθέτουν ιστορίες για φαντάσματα που έχουν ακούσει. Αυτό την ωθεί να ψάξει σε διάφορα μέρη της ορεινής Πελοποννήσου, μέρη με κατοίκηση από τα αρχαία χρόνια, τόπους ιστορικούς δηλαδή. Το ταξίδι της την οδηγεί σε γνωριμία με τις συνήθειες, τη ζωή του κόσμου της επαρχίας, κι ακόμη πιο πέρα, στην επαφή με ανθρώπους του κοινωνικού περιθωρίου. Ακούει εξομολογήσεις και ιστορίες από έναν μισοπάλαβο συνταξιούχο δάσκαλο, έναν περιπλανώμενο τρα­ γουδιστή, έναν ζωγράφο-ζητιάνο, δυο γέρους που ζουν σ’ ένα εγκαταλειμμένο χωριό με τη φροντίδα ενός κλέφτη καλόγηρου. Ακούει για φαντάσματα που εμφα­ νίζονται στα μέρη φονικών μαχών, για παιδιά που εξα­ φανίζονται στα ύδατα της Στυγός, για την παρθένα που θύμωσε, γιατί την πάντρεψαν με γαμπρό-φάντασμα. Ταράζεται και διακόπτει το ταξίδι της μετά τη διανυκτέρευση στο εγκαταλειμμένο χωριό. Επιστρέφει στην Αθήνα και ερευνά προσπαθώντας να τεκμηριώσει τις ιστορίες που έχει ακούσει με ντοκουμέντα και απο­ δείξεις. Τη νύχτα του Αη-Γιαννιού στις 23 Ιουνίου, επι­ στρέφει για να ελέγξει αν το σχέδιό της πέτυχε. Το σχέδιο ήταν να ανάψουν φωτιές το βράδυ αυτό στα βουνά όσοι «βλέπουν» περίεργα πράγματα και είχε παρακαλέσει για τη διάδοσή του δυο ανθρώπους από κείνους που συνάντησε στο ταξίδι της. Οι φωτιές που ανάβουν είναι πολλές και η ηρωίδα ενθουσιάζεται, καθώς τις θεωρεί ως μήνυμα, ως προσπάθεια επικοι­ νωνίας. Οι άνθρωποι που «βλέπουν» δηλώνουν, πιστεύει, μέσα από εκατό δρόμους «Είμαστε εδώ. Ακόμη». Μπορεί όμως να είναι και οι συνηθισμένες φωτιές του Αη-Γιαννιού!

©2-

Η αφήγηση είναι σε χρόνο παρελθόντα, με φυσική χρονική τάξη από τα παλιότερα προς τα νεότερα. Σε κάποια σημεία διακόπτεται η ροή των γεγονότων για να παρεμβληθούν οι σχετικές παρατηρήσεις που συγκέντρωσε η αφηγήτρια, πάλι στο παρελθόν, αλλά σ’ ένα μεταγενέστερο παρελθόν. Υπάρχουν δηλαδή τρεις χρόνοι: ο χρόνος του ταξιδιού, ο χρόνος της τεκ­ μηρίωσης και ο χρόνος της αφήγησης. Δεδομένου ότι τα γεγονότα παρουσιάζονται αφού ήδη έχουν συντελεστεί και επιπλέον, όσο γίνεται, ερμηνευτεί, η χρονική απόσταση δικαιολογεί τα ένθετα συμπεράσματα, τις εκτιμήσεις και τις αξιολογήσεις. Η αφήγηση είναι χαλαρή, όπως των παραμυθιών: βρίσκει τον καιρό να περιγράφει το χαρακτήρα των ορεινών γειτόνων της, το γάμο με το εμβατήριο του Μέντελσον και το θρηνη­ τικό νυφιάτικο τραγούδι, το ημερολόγιο του Παύλου Χαρτοματσίδη και άλλα που, αν και δεν φαίνονται απα­ ραίτητα για την οικονομία του έργου, είναι από τα καλύτερα στοιχεία του, οι «στρογγυλάδες» του, αυτά που δημιουργούν αληθοφάνεια και ένα είδος «οικειό­ τητας» στον αναγνώστη, οικειότητας όμως που, καθώς περιέχει και αξιολόγηση κάπως «διδακτική», δεν του επιτρέπει να αισθανθεί ναρκισσιστικά, με τον τρόπο λ.χ. που λειτουργούν τα περιοδικά με τις συμβουλές τους για το λάιφ στάιλ και τέτοια. Τι θέλω να πω: όταν αναφέρεται παραδείγματος χάριν το τυροκομείο στους Καλλιάνους και το δισκάδικο στην οδό Ηφαίστου, ο λόγος δεν διαφέρει εκ πρώτης όψεως από τους οδηγούς για τουρίστες του Σαββατοκύρια­ κου που δίνουν τα διάφορα περιοδικά (Πού να πάτε, τι να φάτε, τι να ψωνίσετε κ.τ.λ.). Διαφέρει όμως εκ δεύ­ τερης. Γιατί οι «καταθέσεις» της αυτές, συνηθισμένος άλλωστε τρόπος στα έργα της Φακίνου, δεν κάνουν τίποτ’ άλλο από το να εντείνουν την αληθοφάνεια και να βοηθούν στην «οικείωση», όπως είπαμε του ανα­ γνώστη. Είναι ο στοιχειώδης ρεαλισμός, απαραίτητο πλαίσιο της ανάγνωσης. Εξάλλου πώς αλλιώς μπορεί ο αναγνώστης να πάρει στα σοβαρά και να προχωρήσει μια ιστορία για φαντάσματα, αν δεν την αντιμετωπίσει μέσα από την αφήγηση μιας σύγχρονης, έξυπνης, προσγειωμένης γυναίκας (αγαπάει προφανώς την «παιδική» της φίλη, τη «σαμάνα», αλλά την παρουσιά­ ζει ως μη πολύ σοβαρό πρόσωπο, αποδίδοντάς της μια αταίριαστη «εμβρίθεια» - σελ. 18. Έτσι κερδίζει η ίδια το χαρακτήρα του αξιόπιστου αφηγητή). Αυτό, λοιπόν, το γυναικείο πρόσωπο της δράσης και του λόγου τη ς αφήγησης είναι μια σύγχρονη γυναίκα χωρίς συγκεκριμένο πρόσωπο, αφού όχι μόνο δεν περιγράφεται η ίδια, αλλά και για όλους σχεδόν τους άλλους το πολύ πολύ να αναφέρει τα περίεργό τους κριτική

ρούχα ή τα χαρακτηριστικά τους γυαλιά’ το σώμα, τα νικούς μύθους, υπήρξε μια ποικιλία απόψεων των χαρακτηριστικά τους μένουν κενά, ασαφή, θεωρούνται μ ελετη τώ ν. Θ εω ρήθηκαν ως προσπάθειες τω ν λεπτομέρειες περιττές και άσκοπες. Ο ρεαλισμός, ανθρώπων να εξηγήσουν τη φύση ή να αξιολογή­ όπως είπαμε, περιορίζεται στα ελάχιστα στοιχεία που σουν τους κοινωνικούς θεσμούς, να συμφιλιώσουν κάνουν το χώρο αναγνωρίσιμο. Μέσα στο γνωστό τη συνείδησή τους με το μυστήριο του σύμπαντος ή χώρο (γνωστό δηλαδή από τη μυθολογία και την ιστο­ να κατανοήσουν την ίδια την ύπαρξή τους, φυσική ρία, αλλιώς μόνο σε ξεστρατισμένους οδοιπόρους), οι και κοινωνική, κυρίως. Όποια και αν υπήρξε η κινη­ ήρωες δεν είναι άνθρωποι απολύτως συγκεκριμένοι, τήρια δύναμη της σύστασής της, ωστόσο, η ελληνι­ χαρακτήρες ξεχωριστοί. Είναι ανθρώπινοι τύποι, όπως κή μυθολογία λειτούργησε ως τράπεζα θεμάτων και όλοι αυτοί που ξέρει ο αναγνώστης, τουλάχιστον σε έμπνευσης για την επώνυμη και προσωπική καλλιτε­ εμφάνιση και συμπεριφορά. Η διαφορά τους βρίσκεται χνική δημιουργία, από την αρχαιότητα μέχρι σήμε­ σε κάτι άλλο, που δεν φαί­ ρα, από την τραγωδία ως νεται στην όψη. Εκεί που τον Μποστ, για να αναφερ­ ♦ βρίσκεται και η διαφορά, το θούμε στην ελληνική καλ­ ειδικό στοιχείο της αφηγήΤημυθολογία η συγγραφέας τη λιτεχνική παραγωγή και τριας-ηρωίδας. μόνο. Η αφηγήτρια-ηρωίδα, λοι­ χρησιμοποιείπλέον όχι ως υλικό για Τη μυθολογία η Ευγενία πόν, είναι όπως είπαμε ένας Φακίνου τη χρησιμοποιεί ιστορίες, αλλάως υλικό που άνθρωπος σε δύσκολη πλέον όχι ως υλικό για ιστο­ περίσταση, αλλά και γενικά ρίες, αλλά ως υλικό που σχολιάζεται μέσαστις ιστορίες αλλιώτικος: αυτοπαρουσιάσχολιάζεται μέσα στις ιστο­ ζεται με τα λόγια του Πάνου ρίες. Έχει το φάντασμα της Καραβία, τα οποία τάχα την Μαρίτσας (Μαρίτσα είναι η καθοδηγεί ο παππούς της, άτομο απόλυτης ηθικής γριά στο εγκαταλειμμένο χωριό) που μοιάζει με το ακεραιότητας, να διαβάσει: φάντασμα της Πολυξένης, αλλά δεν το καταθέτει στον σύγχρονο αναγνώστη χωρίς την ψυχαναλυτική εξήγη­ Σ’ εποχές στερημένες από βαθιά πίστη, από σαφείς ση. Παρουσιάζει τους μύθους για τη Στύγα ή την προσανατολισμούς, το άτομο χτυπιέται, σφαδάζει, Κονδυλέα συνδυασμένους με ιστορίες νεότερες που ξεμοναχιασμένη, διασπασμένη οντότητα. Υπάρχουν φαίνονται περισσότερο να εικονογραφούν ασαφείς και αναπόφευκτα υπερευαίσθητα άτομα, με ακράτητες παρορμήσεις, που αδυνατούν να προσαρμοστούν στην παραμορφωμένες αναμνήσεις μύθων, παρά ίδιες απα­ πραγματικότητα. Είναι οι απελπισμένοι που ζητούν να ντήσεις σε ίδια προβλήματα. Οι τόποι είναι φορτισμέ­ νοι, αλλά η φόρτιση ερμηνεύεται περισσότερο μέσω βρουν, να νιώσουν μια για πάντα, σε τούτη δω τη γη, τη ριζική μεταβολή που ζητούν, το Κάπου Αλλού, το Κάτι της, έστω ασύνειδης, ανάμνησης, του συλλογικού υποσυνείδητου και της τραυματισμένης, κομματιασμέ­ Άλλο. Ας το πούμε: το Αδύνατο... νης, ταλαιπωρημένης «Ιστορίας» που κόβεται με χίλιΑισθάνεται ότι το κείμενο αυτό έχει γραφτεί γι’ αιπήν. Αφού το υπογράμμισε ο παππούς της, προφανώς και ους τρόπους. κείνος θα αισθανόταν ότι έχει γραφτεί γι’ αυτόν! Η Ψάχνει να βρει φαντάσματα η ηρωίδα και βρίσκει αφηγήτρια, λοιπόν, ανήκει - και κληρονομικά - σε μια μπροστά της την αρπακτικότητα, τη μιζέρια, την κακο­ γενιά υπερευαίσθητων ανθρώπων, οι οποίοι μπορεί να γουστιά, την εγκατάλειψη και τη σιωπή. Στην αρχή. Γιατί, εντέλει και φαντάσματα βρίσκει και ιστορίες χρησιμοποιούν καλά τη λογική τους, να είναι όντα με κοινωνική ένταξη και άνεση στις σχέσεις τους, ή πάλι φτιάχνει και την Ιστορία συνδέει (π.χ. οι μάχες στη Γράνα) και τη Μαρίτσα τη θεραπεύει, άρα δρα κοινωνι­ να ανήκουν σε ομάδες του περιθωρίου, να ζουν δύσκο­ κά και επιπλέον παύει να είναι, χάρη στην αναζήτηση λα και την καθημερινή τους ζωή. Το διακριτικό τους και στη γραφή, στις «κατάμαυρες περιοχές της». είναι ότι όλοι βλέπουν φαντάσματα, αισθάνονται, πιστεύουν σε φαντάσματα (ή, «εξίσου σωστά», σε ορά­ Μας είπε ένα παραμύθι, με τον απλό λόγο και το χιού­ μορ των παραμυθιών, για την ιστορία των μυθικών ματα, οπτασίες - σελ. 8). Υπάρχουν τα φαντάσματα; Είναι αληθινοί οι μύθοι; Η τόπων, για τη σύγχρονη ζωή στους τόπους αυτούς, για το ταξίδι της ηρωίδας προς τη λύτρωσή της, για πράγ­ Φακίνου δεν έχει σκοπό νατό ξεκαθαρίσει. ματα μυστηριώδη και ανεξήγητα, για τα σημερινά «φα­ Από τον καιρό που άρχισε το ενδιαφέρον για τους μύθους στο νεότερο κόσμο και ειδικά για τους ελλη­ ντάσματα». □

♦

κριτική

m

0 BaoiAiic ΦίΑιας γράφει γιαιοβιβϋίοτου Ταα[έχοοΐΰ καιίαϋπομονιΐϋένο Η αλήδεια, ιδιαίτερα η ιστορική α λ ιε ία , δεν είναι αυτόαποκαλυπτόμενη. Απαιτεί έρευνα, κατάδεση δεδομένων, αντιπαράθεση στοιχείων και υπεύδυνο διάλογο. Τριάντα χρόνια μετά την επιβολή της δικτατορίας του ‘6 7 κάτι τέτοιο όχι μόνο δεν έγινε, αλλά ούτε καν επιχειρήδηκε. Αντίθετα, συστηματικά και με πρόθεση καταβλήθηκε κάδε προσπάθεια η πάλη κατά της δικτατο­ ρίας και ό,τι ακολούδησε να αγνοηδούν και στο βαδμό που αυτό δεν ήταν δυνατό να παραποιηδούν και να διαστρεβλωδούν. Συγκλίνοντα συμφέροντα πολιτικών προσώπων, που διαδραμάτισαν έναν πολύ αμφιλεγόμενο ρόλο στην περίοδο αυτή- ιδιαίτερα ο Ανδρέας Παπανδρέου - , μεγι­ σ τά νω ν το υ Τύπου, όπως πρωταρχικά ο Χρήστος Λαμπράκης και τω ν πάμπολλων άκαπνων και κατόπιν εορτής «αντιστασιακών», που είχαν κάδε λόγο να μην έρδει στην επιφάνεια η ανύπαρκτη δράση τους, φρόντι­ σαν να καταχωνιαστούν τα πραγματικά γεγονότα. Όπως φ ρόντισαν ν’ απωδηδούν στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας» τα ιδεολογικά περιεχόμενα και οι επιδιώξεις της αντίστασης κατά της δικτατορίας. Έτσι φ τάσαμε στο σημείο το 50% περίπου τω ν νέων να αγνοούν εντελώς τα γεγονότα της εποχής εκεί­ νης και οι υπόλοιποι να φέρνουν στην πρώτη αντιστα­ σιακή δέση το ν Α. Παπανδρέου και στην εντέκατη το Σάκη ΚαράγιωργαΙ Το βιβλίο μου, λοιπόν, «Τ αξέχαστα και τα λησμονη­ μένα» γράφτηκε, πριν απ’ όλα, για ν' αποκαταστήσει την ιστορική αλήδεια. Το ότι στην υπόδεση αυτή εμπλέκομαι

και εγώ προσωπικά είναι, και αυτό, ένα αδιαμφισβήτητο μέρος της ιστορικής αλήδειας. Ακριβώς γι’ αυτό τα όσα στο βιβλίο αυτό αναφέρονται σε μένα δεν καΐατίδενται ως αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά αποτελούν ιστορικές μαρτυρίες. Στο βιβλίο αυτό η συντριπτικά μεγάλη πλειοψηφία τω ν γεγονότων που παρατίθενται, έρχονται για πρώτη φορά στο φ ω ς της δημοσιότητας. Όπως και για πρώτη φορά καταβάλλεται κάδε προσπάδεια για να εξαλειφδεί η διαχωριστική γραμμή μεταξύ «επώνυμων» και «μη επώ­ νυμων» αντιστασιακών και να γνωστοποιηδεί, επιτέλους, ο ρόλος τω ν «μικρών και άσημων», που αγωνίστηκαν, χωρίς να προσδοκούν κανένα προσωπικό όφελος. Από το άλλο μέρος, το βιβλίο αυτό αποδίδει ευδύνες και για τις όποιες ανεπάρκειες παρουσίασε η αντί­ σταση, αλλά και ό,τι ακολούδησε μετά την αποκατά­ σταση της Δημοκρατίας, που δεν επέτρεψε να πραγματοποιηδούν οι στόχοι και τα οράματά της. Πρωταρχικός στόχος του βιβλίου αυτού είναι ν’ αποτελέσει στοιχείο ιστορικής κάδαρσης, όχι στοιχείο πολεμικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Γι' αυτό και γράφτηκε μετά το τέλ ος της «παπανδρεϊκής περιόδου», αλλά ενόσω ακόμα ο μεγάλος αριδμός τω ν εμπλεκόμενων βρίσκεται στη ζωή, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα του αντιλόγου, της αντιπαράδεσης και - γιατί όχι; - της διάψευσης. Στους δέκα μήνες της κυκλοφορίας του δεν υπήρξε καμιά τέτοιου είδους αντίδραση κι αυτό, οπωσδήποτε, αποτελεί «κατ’ αντιδιαστολή» μια πρόσδετη επιβεβαίωση της αλήδειας τω ν όσων στο βιβλίο αυτό αναφέρονται.

κριτική

ΕΘΖΔΟϋΟΚΚ] ΒΑΣΙΛΗΣ I. ΦΙΛΙΑΣ

Τα α ξ έ χ α σ τα κ α ι τα λησμονημένα Μήνα, ΠαπαΙ/ίοης, 1997. Σελ. 602

Από την Κατοχή ώ ς τις μόρας μας τ α ν έ ν α β ιβ λ ίο (που α ν α φ έ ρ ε τ α ι κ α τά τ ο I I μ ε γ α λ ύ τ ερ ο και κ υ ρ ιό τε ρ ο τ μ ή μ α τ ο υ σ την α ν τ ίσ τα σ η κ α τά τ η ς χ ο ύ ν τα ς ) έ χ ε ι γ ρ α φ ε ί από πολίτη που π ρ αγματικά μ ετέσ χ ε σ ’ αυτή την αντίσ τα ση, α ξ ίζ ει να π ροσ εχθεί, μια και ο ι κ ίβ δη­ λ ε ς α ν α φ ο ρ έ ς από ψ ε υ το α ν τισ τα σ ια κ ο ύ ς κ α τέκλησαν μεταχο υντικά τη ν Ελλάδα. Πολύ περισ σό­

U

τ ε ρ ο μ ά λ ισ τα , ό τα ν α υ τό τ ο β ιβ λ ίο έ χ ε ι γ ρ α φ ε ί από η γ ε τ ικ ό πρόσωπο τ η ς α ν τίσ τα σ η ς (που επ ι­ π λ έον δ εν ε π ε δ ίω ξ ε να κ ά ν ε ι π ο λ ιτικ ή κ α ρ ιέ ρ α στηριζόμενο στην αντιχουντική - και στην προκει­ μένη περίπ τω ση αληθινή - δράση το υ ), γ ε γ ο ν ό ς που του παρέχει εχέγγυο εντιμό τη τας.

κριτική

Έ τσ ι, τ ο β ιβ λ ίο τ ο υ Βασίλη Φ ίλια, «Τα α ξέχ α σ τα και τ α λησμονημένα», έχ ει καταρχήν την αξία ενός αξιόπιστου ντοκουμέντου-εξισ τόρησης, που η επι­ πλέον π αράθεσ η (σε π αράρτημα) γραπτών σ το ι­ χ είω ν (όπως η ιδ ρ υ τικ ή δ ια κ ή ρ υ ξη τ ο υ «Ο μίλου Αλ. Παπαναστασίου», η «Π ροκήρυξη στον ε λληνι­ κό λαό», η «Διακήρυξη βασικών θέσεων», οι «Δέκα θέσ εις» τ η ς Δ ημο κ ρ α τικ ής Άμυνας, το άρθρο «Η υφή τ η ς 21ης Απριλίου 1967», απολογίες αντισ τα­ σιακών στα έ κτα κ τα σ τρ ατο δικεία κ.ά.) ενισχύουν το υ ς ισχυρισμούς του συγγραφέα. Κ ατά δ εύ τε ρ ο ν , ο Β ασ ίλης Φ ίλιας α ν ή κε ι σ το υ ς μ ετα π ολ εμικ ού ς Έ λ λ η ν ε ς ε ρ ε υ ν η τέ ς που αναζή-

.0©

τησ αν καινούρια σ τοιχεία για τ ις δ ομές τη ς κοινω­ νίας και το υ πολιτικού βίου τ η ς μετεπ αναστατικής Ε λ λ ά δ α ς κ α ι που μ π ο ρ ε ί κ α ν ε ίς ν α δ ια φ ω ν ε ί (όπως ο υπογραφόμενος) με τ ις αναλύσεις και τ ις

δε περιπ τώσεις είναι και αποκαλυπτικά ορισμένων κ α τα σ τά σ εω ν που έ χ ο υ ν ιδ ια ίτ ε ρ η σ η μασ ία γ ια τ η ν π ε ρ ίο δ ο τ η ς δ ικ τ α τ ο ρ ία ς , α λ λ ά κ α ι γ ια τ η μεταδικτατορ ική εποχή.

θέσ εις του, α λλ’ αναμφίβολα ο φ είλ ει να σ ταθ εί και να μ ε λ ε τή σ ε ι τ α σ το ιχ ε ία αυτώ ν τω ν ερευνώ ν. Ο Βασ ίλης Φ ίλιας έ χ ε ι ήδη π ρ οσ φ έρει σαν ε ρ ευ ν η ­ τ ή ς κ α ι σ αν π α ν ε π ισ τη μ ια κ ό ς κ α θ η γ η τ ή ς μ ια σ ε ιρ ά ε π ισ τ η μ ο ν ικ ώ ν

Υπάρχουν όμως και ελλείψ εις. Σαν τ έ τ ο ιε ς πρέπει

ερ γα σ ιώ ν. Κι α υ τό α ν τ ι­ κ ε ιμ ε ν ικ ά ε ν ισ χ ύ ε ι τ η ν α ξ ία το υ σ υγκεκ ρ ιμ ένο υ νέου βιβλίου του.

♦

νομίζω να επισημανθούν ο ι εξής: 1) Δεν γίν ετα ι σχεδόν καμιά αναφορά σ τις ε ρ γ α τι­ κ έ ς κ ιν η τ ο π ο ιή σ ε ις κ α τ ά τ η ν π ε ρ ίο δ ο τ η ς χ ούντας1.

2) Δ εν

Τοβιβλίο τουΒ. Φίλια έχει καταρχήντηναξίαενός αξιόπιστουντοκουμέντου

Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς σ το ν πρόλογο αναφ έρει ό τι το βιβλίο «Γρ άφ τηκε γ ια να απ οκατασ τήσ ει τη ν ισ το­ ρ ικ ή α λ ή θ ε ια , η ο π ο ία σ υ σ τη μ α τικ ά π λέον δ ια ­ σ τρ εβ λ ώ ν ε τα ι, π α ρ α π ο ιείτα ι, κ α κ ο π ο ιείτα ι» . Κι ε ν τέ λ ε ι π ρ ο σ δ ιο ρίζει ό τι σ τις σ ελ ίδ ες το υ «έρχο­ ν τ α ι σ τη ν ε π ιφ ά ν ε ια ο ι ά γ ν ω σ τε ς π τ υ χ έ ς μ ια ς π ερ ιόδου που π ολλοί θα είχα ν σ υμφ έρ ο ν να μ ε ί­ νουν άγνωστες» και πως γ ι’ α υ τές θα γ ίν ε ι λ όγο ς «Χωρίς φόβο και με πολύ πάθος... δ ιό τι μόνο μέσα

♦

λου ο ι τ α ξ ικ έ ς κοινω νικοπ ο λ ιτικ ές σ υ μ π ερ ιφ ο ρ ές απέναντι στη δικτατορία. Τα γ ε γ ο ν ό τα που ε ξ ισ τ ο ­ ρ ε ί τ α π ε ρ ιο ρ ίζ ε ι ο σ υ γ ­ γ ρ α φ έ α ς σ το ε π ίπ ε δ ο π ροσ ώ π ω ν κ α ι α ν τ ισ τ α ­ σ ιακώ ν ορ γ α ν ώ σ εω ν και δ εν π ρ ο χ ω ρ ε ί σ ε κ ο ιν ω ­

νιολο γική αναζήτηση κι ε ξέτα σ η τ η ς σ υ γ κεκρ ιμ έ­ νης στάσης των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και τά ξεω ν (που σ υγκρ ο το ύν τη ν ελληνική κοινωνία) κα τά τ α δ ιάφ ο ρ α χ ρο νικά δ ια σ τή μ α τα τ η ς π ερ ιό­ δου τ η ς δ ικ τα το ρ ία ς (περίοδος Κ. Κάλλια, π ερ ίο­ δ ο ς μ έ χ ρ ι τ ο ψ ε υ τ ο δ η μ ο ψ ή φ ισ μ α τ ο υ 1968,

από τ η ν αλή θεια σ υνειδητοπ οιούνται ο ι κ ατα στά­ σ εις το υ παρελθόντος και του παρόντος, αλλά και

περίοδος μέχρι τη συμπλήρωση πέντε χρόνων απ’ το πραξικόπημα σ τις 21 Απριλίου 1972, περίοδος

η δυναμική τ ου μέλλοντος».

μ έ χ ρ ι τ η φ ο ιτ η τ ικ ή κ ιν η τ ο π ο ίη σ η σ τη Ν ο μ ικ ή Σ χ ο λ ή , π ε ρ ίο δ ο ς μ έ χ ρ ι τ η ν κ ιν η το π ο ίη σ η σ το

Το βιβλίο ε κ τε ίν ε τ α ι σ ’ όλη τ η ν π ερ ίο δο από τ η ν Κ α το χ ή μ έ χ ρ ι τ ο 1993. Σ το ν β α σ ικ ό τ ο υ όμ ω ς άξονα π εριλαμβάνει την αντίσ ταση κατά τ η ς χ ού­ ντας και ε ιδικότερ α αυτήν τη ς Δ ημοκρατικής Άμυ­ νας, πράγμα φ υσικό αφού ο σ υγγραφ έας υπήρξε σ υνιδρυτικό σ τέλεχο ς τη ς και για μεγάλο χρονικό δ ιά σ τη μ α ε π ικ εφ α λ ή ς τ ο υ π α ρ ά νο μου δ ικ τύ ο υ της. Έ τσ ι, απ’ τ α ε ίκο σ ι συνολικά κ εφ ά λαια , τ α δ εκ α ­ τ ρ ία αναφ έρ ο ντα ι στην π ερ ίο δο τ η ς δ ικ τα το ρ ία ς (τα III έω ς XV), ενώ σ τα δύο π ρώτα γ ίν ε τα ι λ όγο ς γ ια τ ο δ ιά σ τη μ α από τ η ν Κ ατοχή μ έ χ ρ ι τ η ν 21η Α π ρ ιλίο υ 1967, σ τα τ έ σ σ ε ρ α τ ε λ ε υ τ α ία γ ια τ η μεταδικτατορ ική περίοδο και τ ο εικοστό κεφάλαιο π ε ρ ιέ χ ε ι τ α σ υμ π ερ ά σ μ α τα τ ο υ σ υ γ γ ρ α φ έα . Το βιβλίο π ερ ιλα μβάνει επίσης π ρόλογο και π αράρ­ τη μ α . Στο τ ε λ ε υ τ α ίο δ η μ ο σ ιεύ ο ν τα ι κ είμ εν α που έχο υν σ χέση με τ ο π ε ρ ιεχ ό μ εν ο τ ω ν κ εφ α λαίω ν του βιβλίου. Τα γ ε γ ο ν ό τα που εξισ το ρ ο ύ ν τα ι ε ίν α ι σε πο λλές π ερ ιπ τώ σ εις σ η μ α ν τικ ά , ως σ το ιχ ε ία ισ το ρ ικ ά , αλλά και ως κ ρ ίσ εις τ ο υ σ υ γγραφ έα, σε με ρ ικ έ ς

Πολυτεχνείο, π ερίοδος Δ. Ιωαννίδη). Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς σ ε θ έ σ ε ις που ε ίχ ε υ π ο σ τη ρ ίξε ι (βλ. στο παράρτημα No 11 και 12 «Ο χαρ ακτήρ ας τ η ς δ ικ τ α το ρ ία ς » ) φ α ίν ε τ α ι πω ς δ ε χ ό τα ν ό τ ι η χ ο ύ ν τα ε υ θ ύ ς ε ξ α ρ χ ή ς ή τ α ν α π ο μο νω μένη απ’ όλες τ ις κοινωνικές τά ξε ις. Δ εν ήταν όμως έτσι. Η κ υ ρ ία ρ χ η τ ά ξ η , που τ α ο ικ ο ν ο μ ικ ο π ο λ ιτ ικ ά μέτρα τω ν χουντικώ ν κυβερνήσεων ε ίχαν αυξήσ ει τ η ν π ο λ ιτικ ή τ η ς ισχύ, καθώ ς κ α ι τ α κ έρ δ η τω ν μ εγά λω ν επ ιχ ειρ ή σ εω ν (σε υ π έ ρ μ ε τρ ο μ ά λ ισ τα π ο σ ο σ τό τ α τ ε λ ε υ τ α ία ) 2, γ ια μ ε γ ά λ ο δ ιά σ τη μ α έδ ιν ε τ η ν υποστήριξή τ η ς στη χούντα και σχεδόν μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ η ν αν ο χή τ η ς . Χ ω ρίς α υ τή τ η ν υποστήριξη ή τ η ν ανοχή ο ύ τε η χ ούντα θα π αρ έ­ μενε για ε πτά χρόνια στην εξουσία, ο ύ τε θα γινό­ τα ν δ υνατό να προχωρήσουν χ ουνταίοι και ΕΟΚΑ Β' σ το π ραξικόπημα (και προηγούμενα σ τις δ ολο­ φ ο ν ικ έ ς α π ό π ε ιρ ε ς ) κ α τά τ ο υ Π ρ ο έ δ ρ ο υ Μ ακαρίου, ού τε θα βρίσ κονταν τ α πρόσωπα που συνομιλούσαν με το ν Γ. Παπαδόπουλο πρώτα και κατόπιν με το ν Δ. Ιω αννίδη, όταν ο κα θένα ς απ’

© β ----------------------------------------------------------------------------- __________________ κριτική

αυτούς π ρ οετοίμαζε τ ην επιβολή ενός ψευτοπολιτικ ο ύ σ υσ τή μ α το ς (και που απρόσκοπ τα α υ το ί οι σ υ ν ο μ ιλ η τέ ς π ήραν ε ν ερ γ ό μ έ ρ ο ς - κ α ι μ ε ρ ικ έ ς φ ο ρ έ ς σ ε θ έ σ ε ις υ ψ η λ έ ς κ α ι σ η μ α ν τ ικ έ ς - σ τη μ ε τ α δ ικ τα τ ο ρ ικ ή π ο λ ιτικ ή ζωή, τ ό σ ο μ ε τ η Ν έα Δ η μ ο κ ρ α τία , όσο και με τ ο ΠΑΣΟΚ, ενώ ά νθ ρω ­ ποι, που πήραν π ραγματικά μ έρ ος στην αντίσ ταση κατά τ η ς χ ούντας, μ ε τα δ ικ τα το ρ ικ ά ωθήθηκαν να μπουν σ τη γωνία). Απ’ τ η ν άλλη μ ερ ιά , η ε ρ γ α τικ ή τά ξη , η οπ οία με τ ις σ υλλήψεις έ μ ειν ε α κέφ αλη από συνδικαλιστική η γ ε σ ία κ α ι σ τη ν αρχή μ ο ύ δ ια σ ε απ’ τ ο φ όβ ο και τη ν καταπίεση που, απ’ τη ν π ρώτη μέρ α το υ χ ο υ ­

1 ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ Κουρδιστό Παιχνίδι: Ευρώπη Ποίηση

ντικού καθεσ τώ τος, ε ίδ ε ν ’ ασ κείτα ι α π ερίφρασ τα κ ι α π ρ ο σ χ η μ ά τ ισ τ α π άνω τ η ς , τ ό σ ο α π ’ τ ο υ ς μη χ α ν ισ μ ο ύ ς κ α τα σ το λ ή ς (με ε ιδ ικ ό ό ρ γ α ν ο τ ο « σ υ νδ ικ α λισ τικ ό τμ ή μ α » τ η ς α σ φ ά λ εια ς ) όσο κι απ’ τ ο υ ς ε ρ γ ο δ ό τε ς (μ’ ε ξ α ιρ έ σ ε ις φ υ σ ικ ά ), και δεν το λμ ο ύ σ ε να σ ηκώ σ ει κεφ ά λ ι, αν κι έβ λεπ ε ή σ υναισ θανόταν την αχαλίνω τη εκμετά λλευσ η που ασκούνταν σε βάρος τη ς , άρχισ ε σ ιγά-σ ιγά απ’ το 1972 να σπάει τη σιωπή γ ια να φ τά σ ε ι σ τη σ ημα ­ ντική εκείνη απεργία τω ν εργαζομένω ν στα τρ ό λ εϊ (ΗΛΠΑΠ) τ η ς 27ης Α υγο ύσ το υ 1973, αλλά και σε κάποια κινητοποίηση τ ις η μ έρ ε ς το υ Π ο λ υ τεχν εί­ ου. Θεω ρώ πως ε ίν α ι σ η μ α ντικ ή έλ λ ειψ η σ το β ιβ λίο το υ Β. Φ ίλια η απουσία ε ξέ τα σ η ς τω ν σ υμπεριφ ο­ ρών απ έναντι σ τη χ ούντα τω ν δια φ ό ρ ω ν κοινωνι­ κών ομάδω ν και τ ά ξε ω ν σ τις δ ιά φ ο ρ ες χ ρ ο ν ικ ές σ τιγ μές το υ καθεσ τώ τος εκείνου.

3) Λ είπ ει ακόμ α κ αι η κ οινω νιο λογική αναζή τη ση τω ν α ιτίω ν τ η ς κ ο ιν ω ν ικ ή ς χ α λ ά ρ ω σ η ς κ α ι τω ν φ α ιν ο μ έν ω ν δ ια φ θ ο ρ ά ς που, όπ ω ς ο Β. Φ ίλ ια ς ορθά ε πισημαίνει, ακολούθησαν σ ε μια μαζική κλί­ μακα τη διακυβέρνηση τ ου τόπου απ’ τ ο ΠΑΣΟΚ. Ίσ ω ς σε επόμενη μ ε λέτη ο σ υγ γ ρα φ έα ς να καλύ­ ψει τ α κενά που εδώ επισημάνθηκαν και που νομ ί­ ζω πως εύ λ ο γ α μ π ορ εί κ α ν ε ίς να π ε ρ ιμ έν ε ι ό τ ι ο κ α θ η γ η τή ς τ η ς κ ο ιν ω ν ιο λ ο γ ία ς Β. Φ ίλ ια ς θα τ ο κάνει. □

Δ' Ποιος είναι ο τελετάρχης Ποιος είναι ο επινοήσας το σκότος Ποιος αποστρέφεται του φωτός Ποιος καταρρίπτει τον κόσμο; Ποιος μηχανεύεται πανικό Ποιος σπείρει τον φόβο και τον τρόμο Ποιος έρχεται καταστρώσας το σχέδιο Του θανάτου και ποιος της ζωής;

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ 1. Βλ. γι’ αυτές σε Θεοδ. Ε. Θεοδώρου «Σταχεία για την εργατική τάξη στην Ελλάδα σήμερα» (εκδοτική ομάδα «Εργασία») Αθήνα 1975 και Ματίνας Λέτσα «Εργατικοί αγώνες στην περίοδο της δικτατορίας» (εκδόσεις Τολίδη) Αθήνα 1984.

2. Βλ. Θ.Ε. Θεοδώρου ο.η.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Ζαλόγγου 11 - 106 78 Αθήνα Τηλ. 330.12.08 Fax. 382.25.30

ssara ΜΙΊΑΡΜΠΑΡΑ ΓΚΑΡΛΑΣΚΕΛΛΙ

Β ά λ ε κ ό κ κ ιν α σ τ η ν K ifScia τ ο υ ς Μτφρ;. Έμμιόνη Κοροσίδου Επιμέλεια: Παναγ. Χόνδρος Μήνα, Perugia, 1996. Σελ. 130

Μια Ιταλίδα λυτρώνβι τον Κάφκα Βαγγέλη ΑΒανασόπουλου

θ ά νατο ς είνα ι η μόνη ριζική λύση σ τις περισ ­ σ ό τερ ες από τ ις π ρ οβληματικές κατα σ τάσ εις σ τις οπ οίες τυχα ίνει να εμπλακεί ένας άνθρω­

0

πος με κάπως έντο νη τ η λ ειτο υ ρ γ ία τ η ς σ υνείδ η­ σ ης. Μ όνο ο θ ά να το ς θα μπ ορ ούσ ε να δ ια λ ύ σ ει

ζωή ε π ιτα χ ύ ν ο ν τα ς τ ις δ ια δ ικ α σ ίε ς τ η ς . Ό τ α ν α υ τό ν τ ο ν επ ιδ ιω κ ό μ εν ο θά ν α το το υ ά λλο υ δεν το ν προκαλούν λ ό γ ο ι τυχα ίο ι, όταν γ ια τ η ν πραγ­ ματοποίησή τ ου συμβάλλουν οι ε ν έρ γ ειες κάποιου τρ ίτο υ , τ ό τ ε αυτός ο θά νατος θεω ρ είτα ι δολο φ ο­ νία.

μιαν απ οτυχημένη, βασ ανισ τική και τα π ειν ω τικ ή σχέση που δ ια ρ κ εί δ εκ α ετίες . Μόνο με το θάνατο θα μπ ορ ούσ ε κά π ο ιο ς να ξεπ ερ ά σ ει τ ο π λ ή ρ ες αδ ιέξο δ ο σ τις σ χέσ εις του, σ τη δ ουλειά του, στα ό ν ε ιρ ά τ ο υ . Από ο π ο ια δ ή π ο τε π ο λ υ δ ά π α ν η ,

το υ έν α πρώην θύμα. Αυτή η αλ ή θεια επ αναλαμ­ βάνετα ι σε κάθε διή γημ α το υ πρώτου βιβλίου τ η ς τριανταδυάχρ ονη ς Ιταλίδας Μπάρμπαρα Γκαρλα-

π ο λυετή και ε ξε υ τ ε λ ισ τικ ή θερ απ εία, ο θ ά νατο ς ε ίν α ι η π ιο σ ίγ ο υ ρ η κ α ι φ υ σ ιο λ ο γ ικ ή λ ύσ η σ το π ρ όβλημα τ η ς α ρ ρ ώ σ τια ς. Ο θ ά ν α το ς β οηθά τη

σ κέλ λ ι (στην Ιτα λ ία ήδη κ υ κ λ ο φ ο ρ εί τ ο δ εύ τε ρ ο β ιβ λ ίο τ η ς , έν α μ υθ ισ τόρ ημ α ). Εδώ ο φ όνο ς δεν είν α ι μια καλή τ έχνη , ού τε ένα έ γκλημα, ο ύ τε ένα

©Θ_______________________

κριτική

Φόνος ε ίναι ο θάνατος που λυτρώ νει από τον θύτη

ιδανικό ς έρ ω τα ς (όταν, δηλαδή, τυ χα ίν ει να α γα­ πάς και να α γ α π ιέσ α ι από τ ο ίδ ιο πρόσωπο) ή η «αιώ νια αγάπη». Εφ ιάλτης είν α ι ο γ άμο ς ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που καταλήγουν να αλληλομισούνται, αλλά α π ειλητικότερ ος για την εχεφροσύ-

π ρ α κ τικ ό μέσ ο επ ιβίω σ η ς. Είναι μ ια πρ άξη ε ξ έ ­ γ ε ρ σ η ς , ε ίν α ι τ ο ξ α φ ν ικ ό ά ν ο ιγ μ α μ ια ς π ό ρ τα ς που έμ ε ν ε (ή θα έμ ενε) ε ρ μ η τικ ά κ λ εισ τή γ ια μια ολόκληρη ζωή, είνα ι ένα ς ε ν τελ ώ ς δ ια φ ο ρ ετικό ς τρ ό π ο ς σ υ ν ειδ η το π ο ίη σ η ς τ η ς ζω ής σου. Είναι μια έκρηξη που παρασύρει στον αφανισμό/λύτρωση θύτη και θύμα. Οι φ όνοι τη ς Γκαρλασκέλλι δ εν ε ίναι καλά σχεδια­ σ μένα εγκ λήμα τα . Δ εν βρ ισ κόμ ασ τε μπ ροστά σε α σ τυνο μικά αφ η γήματα. Δ εν υπάρχει καν έγ κ λ η ­ μα: ο φ όνος είναι μια πράξη θυσίας στην οποία οι ρ ό λ ο ι το υ θ ύ μ α το ς κα ι το υ θύ τη δ εν ε ίν α ι ξ ε κ α ­ θ α ρισ μένοι. Ο θ ύ τη ς δεν π ρ ο σ π α θ ε ί να κ α λ ύ ψ ε ι τ η ν π ρ άξη τ ο υ ή να β ρ ει τ ο τ έ λ ε ιο άλλοθι. Η οργή που α ισ θ ά νετα ι δ ικαιώ νει την πράξη το υ (ακόμη και ό τ α ν α υ τ ή η ο ρ γ ή ε ίν α ι υ π ε ρ β ο λ ικ ή ). Α π λώ ς κάποια σ τιγμή αισθάνεται

♦

Γοαφή ανάλαφρη και χαριτωμένη, όπου όμως το ανάλαφρο γίνεται γρήγορα μαύρο χιούμορ ενώ το χαριτωμένο γίνεται γκροτέσκ

ό τ ι δ ε ν μ π ο ρ ε ί π ια να υπομένει, να βασανίζεται, να τ α π ε ιν ώ ν ε τ α ι, να θυσιάζει τη ζωή του γ ια κάποιον που δεν το αξίζει, ή γ ια κάποιον που το ν εξα π α τά και τ ο ν ε κ μ ε τα λ ­ λ εύ ετα ι. Τ ότε, χω ρ ίς λ ο γικ ές δ ιερ γ α σ ίες και ανα­ σ τα λτικ ο ύς σ υλλογισμούς, αποφ ασίζει από θύμα να γ ίν ε ι θ ύτης. Η ανατροπή αυτή δ είχ νει υπέροχη μ έ σ α σ τη λ ο γ ικ ή τ η ς α φ ή γ η σ η ς , α λ λ ά ε ίν α ι

♦

λ υ τρ ω τικ ή και γ ια τ ο ν αναγνώ σ τη που μ ε τά από κάθε δ ιήγημα ζη τά π ερ ισ σότερ α θύματα, δηλαδή ακόμη περισ σότερη λύτρωση. Πώς αλλιώ ς μ π ορ εί κάπ ο ιο ς να χ α λ υβ δ ώ σ ει τη ν ε υ α ισ θ η σ ία το υ γ ια ν α μην ε ίν α ι ευ ά λ ω το ς ε ξα ιτ ία ς τη ς ; Μα με τ α όπλα τω ν άλλων: όχ ι α κολο υ­ θώντας καρτερ ικά τη μοίρα του - που καθορίζεται από τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς - , α λ λ ά π α ίρ ν ο ν τ ά ς τ η ν σ τα χ έ ρ ια τ ο υ και δ ίν ο ν τα ς σ ε α υ τή ν τ η ν τ α ιρ ια σ τ ή μορφή που μόνο αυτός είναι σε θέση να γνωρίζει. Έ τσ ι ή αλλιώς η μοίρα δεν υπάρχει αλλά φ τιάχνε­ τα ι, δηλαδή συνεχώ ς α λλο ιώ νεται από κάποιους: ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να την αλλοιώ σουμε εμ είς πριν το κάνουν ο ι άλλοι γ ια μας. Η ζω ή α π ο τ ε λ ε ί σ υ ν θ ή κ η α π ο τ ε λ μ ά τ ω σ η ς . Η απόρριψή σου από τους άλλους και η έλλειψ η τ η ς α π ο δ ο χ ή ς κ α ι τ ο υ έ ρ ω τα ε ίν α ι έ ν α ς ε φ ιά λ τη ς . Αλλά π ερ ισ σό τερ ο ε φ ια λτικ ό είν α ι να σ ’ αγαπούν χ ω ρ ίς να τ ο θ έ λ ε ις . Ε φ ιά λ τη ς ε ίν α ι α κόμ η κ α ι ο

κριτική

νη σου είν α ι ο ε φ ιά λ τη ς τη ς αποβλακωτικής οικο­ γ ενειακή ς ευτυχίας. Η ζωή είναι ένα τέλμ α, είναι ο εφ ιά λ τη ς ό τι βυθίζεσ αι πολύ αργά αλλά σ ταθ ερ ά μ έ σ α σ το τ έ λ μ α . Η δ η μ ιο υ ρ γ ία , ο έ ρ ω τ α ς , η γνώση, η τ έχνη, η επιτυχία δημιουργούν τη ν ψευ­ δ αίσ θ η σ η ό τ ι ξ εκ ο λ λ ά ς . Σ τη ν π ρ α γ μ α τικ ό τη τα , όμω ς, μόνο ο φ όνο ς δ η λ α δ ή ο θ ά ν α το ς τ ο υ ά λ λ ο υ - ε ίν α ι π ρ ά ξ η υπέρβασης. (Θα μπορού­ σ ε ν α ε ίν α ι κ α ι ο δ ικ ό ς σου θάνατος, αν λειτο υ ρ ­ γ ο ύ σ ε η σ υνείδ ησ η μ ετά από α υ τό ν ). Μ ια απ όφ α­ σ η, μ ό ν ο μ ια γ ρ ή γ ο ρ η α π ό φ α σ η χ ρ ε ιά ζ ε τ α ι. Γρ ήγο ρη όσο μια σκέψη, δ υ ν α τή όσ ο μ ια φ υ σ ικ ή π α ρ ό ρ μ η σ η . Μ όνο μ ια κ ίνησ η χ ρ ε ιά ζ ε τ α ι ή μ ια

σ κέψη που ε ίν α ι π ρ α γ μ α τικ ά δική σου - που δεν επ ηρεάζετα ι από επιβεβλημένα σχήματα συμπερι­ φ οράς. Μόνο μια απόφαση χ ρ ειά ζετα ι για να εξεγ ερ θ ε ίς και ν' αλλάξεις τη ζωή σου. Ν’ α λλάξεις τη ζωή σου! Είναι τόσ ο σημαντικό που α ξίζει γ ι’ αυτό ακόμη και να καταστραφ είς. Η σύγχυση, σ χετικά με το π οιος είναι ο π ραγματι­ κός θύ τη ς και ποιο τ ο πραγματικό θύμα, προβάλ­ λ ε ι τη σ υ μβολική σ η μασ ία αυτώ ν τω ν φόνω ν ως π ρ ά ξεω ν που υπο δη λώ νο υν μ ια κ ρ ίσ ιμ η καμπή σ τη ζωή, μ ια ε ν τε λ ώ ς δ ια φ ο ρ ετ ικ ή από τ η ν έω ς εκ είνη τη σ τιγμή αντίληψη τ η ς ζωής. Οι σ υμβολι­ κο ί θ ά ν α το ι ε ίν α ι λ υ τρ ω τικ ο ί, γ ια τ ί δ εν έ χο υν τ ις δ υ σ ά ρ ε σ τ ες ή και β α σ α ν ισ τικ έ ς σ υ ν έπ ειε ς που επιβάλλει τ ο ποινικό δίκαιο ή η συνείδηση (ας μην ξ ε χ ν ά μ ε ό τ ι α κ ό μ η κ α ι τ ο π ιο σ ιχ α μ ε ρ ό ον τ ο λ υ π ό μ α σ τε ό τα ν δ ο ύ μ ε να τ ρ έ χ ε ι τ ο α ίμ α το υ ). Μόνο ο συμβολικός θά νατο ς λ ύν ει ριζ ικά τ ο πρό­ β λ η μ α τω ν σ χ έ σ εω ν που γ ίν ο ν τ α ι ε φ ια λ τ ικ έ ς : σ υγκεντρώ νεις όσ ες δ υν ά μεις σού έ χ ε ι αφ ή σ ει ο β ασ ανισ τής σου, μα σ τιγ ώ ν εις τ ις σ υ να ισ θη μα τι­ κ έ ς σ ου α δ υ ν α μ ίε ς, τ η ν α το λ μ ία , τη δ ε ιλ ία , τη ν ηθελημένη καλοσύνη ή αφ έλεια, τ η συγκατάβαση, το ν «ανθρωπισμό», τ η ν η θ ική ή όπ οια άλλη δ εο ­ ντολογία και λες «Αυτός είναι νεκρός».

ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΞΑΝΤΑΣ κυκλοφορεί

Η γκάμα τω ν φόνων ε ίν α ι αρ κετά π λήρης, ξεκινώ ­ ν τα ς από τ ο μ α κ ε λ ε ιό μέσ α σ τη ν αίθ ο υ σ α δ ιδ α ­ σ καλίας και φ τά νοντας έω ς τη ν κομψά γρ αμμένη α π ο χ α ιρ ε τισ τή ρ ια ε π ισ τολ ή μια ς σ υζύγου π ρος τ ο ν ά ν τρ α τ η ς , με τ η ν οπ οία το υ α ν α γ γ έ λ λ ε ι το ν θ ά ν α το που ήδη, καθώ ς α υ τό ς δ ια β ά ζει, κ υ λ ά ει σ το αίμα του. Η γρ αφ ή τ η ς Γκαρλασκέλλι εμφ ανί­ ζετα ι ω ς χ αριτω μένη και τ α θ έμα τά τη ς καθη μερ ι­ νά κ α ι α ν ά λ α φ ρ α , α λ λ ά γ ρ ή γ ο ρ α τ ο α ν ά λ α φ ρ ο γ ίν ε τα ι μαύρο χιούμο ρ και τ ο χ αρ ιτω μένο γ ίν ε τα ι γ κ ρ ο τέσ κ . Ο φ όνο ς γ ίν ε τα ι δ ια κ ρ ιτικ ά , μέσω τ η ς ελλειπ τικότητας τη ς αφήγησης. Η ελλειπτικότητα, σ ε ο ρ ισ μ έ ν ε ς π ε ρ ιπ τ ώ σ ε ις , φ τ ά ν ε ι σ ε τ έ τ ο ιο β αθμό ώ σ τε τ ο α φ ή γ η μ α να δ ίν ε ι τη ν εντύπ ω ση μικρού έω ς ελάχισ του περισ τατικού ή και ανέκδο­ του. Π ραγματικά, σε ορισμένα πολύ μικρά αφ ηγή­ μ α τα η αφ ή γησ η ο ρ γ α ν ώ ν ετα ι πάνω σ τον ά ξονα τ ο υ α σ τε ίο υ , όπ ου τ ο κ εν ό τ η ς α φ ή γ η σ η ς που εύ κολα συμπληρώ νεται από τ ο ν αναγνώστη είναι αυτό ακριβώ ς που συνισ τά την αιφ νίδια ανατροπή και, έτσ ι, τ ο ν (προφανή) χιου μ ο ρ ισ τικ ό χ α ρ α κτή ­ ρα.

ΝΤΙΝΑ ΒΑΪΟΥ, ΚΩΣΤΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗΣ

Με τη ραπτομηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς. Πόλεις, περιφέρειες και άτυπη εργασία. Κάποιες γειτονιές, πόλεις και περιφέρειες στην Ελλά­ δα, όπως και αντίστοιχες στη Νότια Ευρώπη, εμφάνι­ σαν έναν ιδιαίτερο δυναμισμό στη δεκαετία του 1980. Φασόν, υπεργολαβίες, παράνομοι μετανάστες, ευελιξί­ ες, φοροδιαφυγή, αδήλωτα εισοδήματα αλλά και σκλη­ ρή δουλειά, απαράδεκτες συνθήκες εργασίας, ανασφά­ λεια και ανεργία συνθέτουν ένα πολύπλοκο μωσαϊκό χα­ ρακτηριστικών που παραμένουν αθέατα. Αποτελούν ό­ μως σημαντικούς κρίκους στην προσπάθεια ερμηνείας και κατανόησης των συνθηκών άνισης και περιφερεια­ κής ανάπτυξης στην Ελλάδα. Στο βιβλίο αυτό περιγράφονται οι σχέσεις της άτυ­ πης οικονομίας με την οργάνωση του χώρου και αποκα­ λύπτονται οι ενδογενείς αλλά και κρυφές ιδιαιτερότη­ τες ορισμένων τόπων. Λεπτομερείς έρευνες πεδίου στη Θεσσαλονίκη, την Ημαθία-Πέλλα και την Καστοριά συ­ μπληρώνουν ευρύτερες έρευνες στο βορειοελλαδικό χώρο και τη Νότια Ευρώπη. Στις έρευνες αυτές αναλύ­ εται πώς η εργασία σε όλες τις μορφές της, ιδιαίτερα τις άτυπες, δεν παράγει μόνο προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά, μέσα από τις ρουτίνες καθημερινής ζωής, παρά­ γει χρόνους και χώρους. Ο συνδυασμός εργασίας και οργάνωσης του χώρου συμβάλλει στη διαμόρφωση νέ­ ων μορφών κοινωνικής αναπαραγωγής. ΕΞΑΝΤΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕ Διδότου 59 - 106 81 Αθήνα - TnR: 38.04.885 - Fax 3813065

Η σκοτεινή πλευρά το υ ανθρώπινου παρ ατηρ είται με δ ιάθεση χιουμορισ τική, κατορθώνοντας έ τσ ι να δ ε ίξ ε ι τη δ υσ φ ο ρία ή και τη ν απελπισία χ ω ρ ίς να τη ν κ α λ λ ιερ γ εί ή να τη ν π ροκαλεί. Θα μπορούσα­ μ ε ν α π ο ύ μ ε πω ς π ρ ο σ π α θ ε ί ν α α π ο δ ώ σ ει τ ο ν κ α φ κ ικ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α τ η ς ζω ή ς σ τ ις σ ύ γ χ ρ ο ν ες μεγαλο υπ όλεις, αλλά όχι από τ η μ ερ ιά τ η ς κ α τά ­ θλ ιψ η ς . Μ όνο μια ν ε α ρ ή - ό χ ι μό νο σ ε η λ ικ ία (γυναίκα) σ υγγραφ έας σ το τ έλ ο ς το υ 20ού αιώνα θα μπορούσε να ψ υχογραφ ήσει τόσ ο κ ατα λυτικά κ α ι χ ω ρ ίς σ ο β α ρ ο φ ά ν ε ια τ ο υ ς δ υ ν ά μ ε ι θ ύ τες /θ ύ μ α τα τ η ς κοινω νίας μας. Με τη ν έκβαση τω ν δ ιη γ η μ ά τω ν τ η ς ε π ιτέ λ ο υ ς λ υ τ ρ ώ ν ε τ α ι τ ο άγχος τ η ς αφήγησης του Κάφκα. Η μ ετάφ ρασ η απ ο δίδ ει με επ ιτυχία το ταπ εραμ έντο τ η ς Γ καρλασκέλλι. Μόνο ε λ ά χ ισ τα ε κ φ ρ α σ τι­ κά λ ά θ η τ ο υ τ ύ π ο υ «σ ιω π ηλή α ν τίσ τα σ η » α ν τ ί «σιωπηρή» - που θα μπ ορούσε να είν α ι και τυπ ο­ γρ αφ ικό λάθος. Ό λο ι ο ι βασανισμένοι αυτού τ ου κόσμου διαβάστε τ ο β ά λ ε κόκκινα στην κηδ εία τους. Στη χ ειρ ό τερ η περίπ τω ση θα ν ιώ σ ετε μια προσωρινή λύτρω ση, ενώ σ τη ν κ α λ ύ τερ η θα δ ε ίτ ε να α ν ο ίγ ο ν τα ι σ τη ζωή σας ενδιαφ έρο υσ ες προοπτικές που δεν είχα­ τ ε φ α ν τ α σ τ ε ί: ό χ ι τ ό σ ο ε κ ε ίν η τ η ς σ υ μ β ο λ ικ ή ς φ ο ν ικ ή ς λ ύ σ η ς τω ν ανθρώ π ινω ν σ χέσ εω ν, όσο αυ τή το υ ξ εκ α ρ δ ισ τικ ο ύ θ ε ά μ α το ς τ η ς ζω ής και του κόσμου. □

.κριτική

Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης τριάντα χρόνων από την επιβολή της δικτατορίας του 1967, κυκλοφορούν από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ τα Βιβλία:

Βασίλη Φίλια "Τα αξέχαστα και τα λησμονημένα" (Δικτατορία-Αντίσταση- Μεταπολίτευση)

Αλέξανδρου Λ. Ζαούση "Ο Εμπαιγμός" 21 Απριλίου 1967-24 Ιουλίου 1974 Α' τόμος - 2η έκδοση

Στο βιβλίο αυτό εκτίθενται όλα τα στοιχεία

Όλα τα άγνωστα στοιχεία για το πολιτικό

για την πάλη των δημοκρατικών δυνάμεων

παρασκήνιο, που οδηγεί στη δικτατορία.

ενάντια στη δικτατορία, τόσο στο επίπεδο

Η στάση και οι ευθύνες των πολιτικών

των αντιστασιακών οργανώσεων, όσο και

κομμάτων, του βασιλέως και του ξένου

στο επίπεδο των ατομικών θυσιών και

παράγοντα. Παράθεση αποκαλυπτικών

προσφορών. Για πρώτη φορά

ντοκουμέντων και αδημοσίευτων

παρατίθενται όλα τα δεδομένα για τον

στοιχείων, που αναφέρονται στην πορεία

αντιστασιακό αγώνα στο εσωτερικό και το

προς τη δικτατορία και την επταετία.

εξωτερικό και αποκαλύπτονται πτυχές μέχρι σήμερα εντελώς άγνωστες για

Επίκειται η έκδοση του Β 1τόμου

αντιπαραθέσεις και αντιπαλότητες στο ίδιο το δημοκρατικό στρατόπεδο, που ερμηνεύουν την πορεία του τόπου μετά τη δικτατορία και τα σημερινά πολιτικά αδιέξοδα.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΑΕΒΕ Νικηταρά 2,106 78 Αθήνα Τηλ.:3822497,3838020

Ά γ ν ω σ τ α δ ιη γ ή μ α τα διά σ η μ ω ν σ υγγρ α φ έω ν από το αρχοίο του Γιώργου ΖοΒολάκπ

ΈρνεστΧεμινγουέη (1899-1961) Α ν σ υ μ β ο υ λευ το ύ μ ε τη β ιβλ ιο γρ α φ ία τη Α ικα τερίνη ς Μ αγκανιώ τη, π ο υ δη μ οσ ιεύτη κ ε στο αφ ιέρω μ α

τουδιαβάζω(αρ. 1 5 9 ) σ το ν Χ εμ ινγο υέη , δια π ισ τώ νουμε ότι α ν και το μ εγα λύτερ ο

μ έ ρ ο ς του έρ γο υ του γρά φ τη κ ε στα χ ρ ό ν ια του Μ εσ οπολέμου, οι π ρώ τες μ ετα φ ρά σ εις στα ε λ λ η ν ικ ά ε μ φ α ν ίσ τη κ α ν αρκετά χ ρ ό ν ια αργότερα, ότα ν μ ε βάση τα μ υθιστορήματά του γυ ρ ίσ τη κ α ν ο ι γνω στές δ η μ ο φ ιλ ε ίς τα ινίες του κ ινηματογρά φου. Το δ ιή γη μ ά του «ο εφ ιά λτη ς» μ ε το ο π ο ίο εγκαινιάζουμ ε τη νέα σειρά της ξένη ς π εζογραφ ία ς είνα ι, νομίζουμε, από τα πρώτα π ο υ δη μ ο σ ιεύτ η κ α ν σε ε λ λ η ν ικ ό π εριο δικ ό . Π αρά τη σ υζήτηση π ο υ έχει εντα θ εί τα τελευταία χ ρ ό ν ια για τα π α λιά π ερ ιο δ ικ ά και η ς α ξιόλογες σ χετικ ές εκ δ ό σ εις της Θ εσσαλονίκης, π ο υ σ υντονίζει ο φ ίλ ο ς πανεπ ισ τη μ ια κ ό ςΧ .Λ . Καράογλου, δ ε ν έχ ει γίνει λ ό γ ο ς για τη «Μ ηνιαία Ε πιθεώ ρηση Φ ιλ ο λ ο γ ία ς και Τέχνης: Π α γκ ό σ μ ιο ς Φ ιλο λο γ ικ ή Ε γκ υκ λοπα ίδ εια », το έντυπ ο π ο υ φ ιλ ο ξ έν η σ ε το δ ιή γη μ α του σ υγγρ α φ έα του «Α ποχαιρετισμού στο όπ λα ». Το π ερ ιο δ ικ ό ή τα ν έκ δ ο σ η της εφ η μ ερ ίδ α ς «Ανεξάρτητος» το υΔ η μ ήτρη Π ουρνάρα και κ υ κ λο φ ό ρ η σ ε από το Φ εβρουάριο του 1 9 3 4 μ έχ ρ ι το Μ άρτιο του 1 9 3 5 . Β γή κ α ν 1 4 τεύχη 2 .3 8 4 σ ελίδ ω ν σ υ ν η ς 3 3 4 του παραρτήματος. Ανάμεσα σ τη ν εκ λ εκ τ ή , α λ λ ά κ άπω ς ασυστηματοποίητη, ύλη του ξεχω ρίζουν και ο ι μ ετα φ ρά σ εις τω νΠ ώ λ Β α λερ ύ και Π ιρα ντέλο καθώ ς και η πρώ τη παρουσίαση της Ρω σικής Επαναστατικής λογοτεχνία ς.

Γ.Ζ.

Ο Ε Φ ΙΑ Λ Τ Η ! ΕΡΝΕΣΤΧΕΜΙΝΓΟΥΕΗ Παγκόσμιος Φιλολογική Εγκυκλοπαίδεια τόμος αρ. 9 Οκτώβριος 1934

Τ

ο πώς αρπαχτήκαμε σε μια πάλη ζωής ή θανάτου ούτε εγώ το κατάλαβα. Φαίνεται όμως πως αφορμή, μπορεί να υπήρχε και η αιτία, ήταν για τί δεν συμφωνήσατε πώς θα κάναμε το ποντς.

Ναι, γ ια μια τ έ τ ο ια τιπ οτένια αφορμή αρπαχτήκαμε, μ ’ αναποδογύρισε στο πάτωμα, στήριξε το γόνατό του πάνω στα στήθη μου κι άρχισε να σ φίγγη με δύναμι το λαιμό. Η αναπνοή άρχισε να γίνεται δύσκολη, ένοιωθα τα μάτια μου να φουσκώνουν σ τις κόγχες τους. Το κεφάλι μου βούιζε, η καρδιά μου κτυπούσε σαν να ή θ ελ ε να σπάση σε χ ίλ ια κομ μάτια. Έ ν α ς κρ ύος ιδρώ ς π ερ ιχο ύσ ε το σώμα μου κι ένοιωθα να μου φεύγη η ζωή απ’ όλους το υ ς πόρους του κορμιού μου. Τα μάτια μου που όσο π ήγαιναν έδειχναν πως θα πετιώ νταν έξω το ν έβλεπαν απάνω μου νάχη τα χείλη τεντω μένα σ’ ένα φ ρικιαστικό χαμόγελο. Και μούσφιγ-

ξ«νο διήγημα

γ ε ολοένα το λαιμό κι η αναπνοή χωρίς άλλο θα κοβόνταν σε λίγο. Εγώ θα φού­ σκωνα σαν ψόφιος βάτραχος, θα γινόμουν ένα ολοστρόγγυλο τόπι. Την τ ελ ε υ τα ία σ τιγμή σ το θαμπό μου μυαλό άσ τραψ ε μια σκέψι. Θ υμήθηκα το μαχαίρι μου. Έ να μ εγάλο μαχαίρι χασάπικο, ικανό να σ φάξη ταύρο. Πώς βρέθη­ κε το μ αχ αίρ ι ε κ είν ο επάνω μου δ εν μπορώ να τ ο εξη γήσ ω ο ύ τε σ τον ε α υτό ν μου, πολύ ολιγώ τερον βέβαια σε σας. Άπλωσα το χέρ ι μου που μου φαίνονταν ότι βάραινε ε κατό οκάδες. Τόφερα στον κόρφο μου. Έ κ λεισ α με δυσκολία τ α πρησμένα μου δάκτυλα. Καταλάβαινα ό τι από την ασφυξία θάβγαινε η ψυχή κι εγώ δ εν ξεύρω από πού. Βρήκα όμως τη δύναμη να τραβήξω το μαχαίρι. Αν δ εν ενεργούσα γρήγορα, θα με σ τραγγάλιζε και ποιος ξ έρ ει τ ι μούτρα θάκανα. Δ εν ήθελα να δω το ν εαυτό μου, γ ια τί κι αυτό μπορούσε να γίνη, ξαπλωμένο στη νεκρική κάσσα και με τη φ άτσ α πρησμένη σαν μελιτζάνα του φούρνου. Έ π ειτα τ ι θ άλεγε αν μ’ έβλεπε σ ’ αυτά τα χάλια η Κ ό ριννα, η μικ ρ ή χ ο ρ ε ύ τρ ια ε ν ό ς λ α ϊκ ο ύ θ ε ά τρ ο υ που ε ίχ ε π εθά νει π ριν λίγ ε ς η μ έρ ε ς κι έ λ ε γ ε πως μ ’ αγαπούσε. Από τ ι πέθανε κι αυτή δεν ξεύρω. Μια φ ορά δ εν τη ν είχαν σ τραγγαλί­ σει όπως εμένα... Α λ ή θεια , τ ο μ α χ α ίρ ι μου σ ’ ε ν έρ γ ε ια . Μου μέ ν ε ι ακόμ η λίγ η ζωή. Ας την χρησιμοποιήσω για να σωθώ. Χώνω τ ο μαχαίρι μου σ το μπράτσο του. Το στρίβω απότομα και τ ο τραβώ με περισ ­ σ ότερ η ακόμα δύναμι μπροστά, έ τσ ι που να το υ κόψω όλους τους μυς. Την ίδια σ τιγμή το χέρ ι το υ παράλυσε κι ένιωσα το λαιμό μου ν’ αλαφρώνεται και την αναπνοή να γ ίνετα ι πιο ε λεύθερη. Την ίδια όμως σ τιγμή στο πρόσωπό μου χύθηκε κάτι πολύ ζεστό που μ ’ εμπόδιζε ν ’ ανοίξω τ α μάτια μου. Ή τα ν τ ο αίμα του που κα τέ­ βαινε από τα μάγουλά μου στην άκρη τω ν χειλιών μου κι έμπαι­ νε στο στόμα μου. Έ κανα να το κλείσω με δύναμι, αλλά χωρίς να το θέλω η γλώσσα άγγιζε σ το αίμα του. Είχε μια γεύσι που μ ’ έκανε να ανατριχιάσω σ’ όλο μου τ ο σώμα. Κι όσο προσπαθού­ σα να τ ’ αποφύγω, τόσ ο πιο πολύ αισθανόμουν τον ουρανίσκο μου ν ’ α λ ε ίφ ετα ι με τ ο π ηκτό αίμα. Ή μου να, λοιπόν, καννίβαλος, ανθρωποφά-

Έρν<στ χ<μ·νγου<η

γος, αιμορουφηχπίς; Η σκέψις αυτή μου τάνυσε δυνατά τ α νεύρα κι έτσ ι βρέθηκα ό ρθιος έχοντας σ τα μάτια μου ένα α ιματένιο παραπέτασμα. Και τό τε, πράγμα παράξενο, μου ήρθε στο μυαλό να το ν ρωτήσω αν πονούσε. Εκείνος δ εν έ β γαλε μιλιά από το σ τόμα του, αλλά κρατούσε το μπράτσο του από το οποίο πηδούσε το αίμα. Ωστόσο τον ρώτησα και πάλι.

- Γιατί θέλησες να με στραγγαλίσης; Την ερώ τησι αυτή του την έκανα χωρίς άλλο γ ια να δικαιολογηθώ. Τίποτα άλλο... Θα έπρεπε να τον σκοτώσω. Δεν μπορούσα να καταπιώ από τ ο σ φίξιμο που μου είχε κάνει. Στο τέλ ο ς έφ υγα από κει. Πήγα σ’ ένα μ έρος που είχε πολύ κόσμο μαζεμένο. Τι θέλαν αυτοί οι άνθρωποι εκεί; Εγώ τ ι ήθελα; Γύρισα να δω πίσω μου. Κατόπιν μου έρχονται εκατομμύρια λαός. Πού πήγαιναν; Εγώ πού πήγαινα; Έ λ α ντε; Ποιος μπ ορεί να απαντήση; Κανείς. Πολύ λιγώ τερο εγώ που με πονεί κι όλας ο λαιμό ς μου. Τι σου είναι α λήθεια κι ένας πόνος σ τον λαιμό. Έ π ειτα είχα τη γνώμη πως ήμουνα έξυπνος άνθρωπος. Κολοκύθια. Έξυπνος. Τι

ξένο διήγημα

■ίΙΘ®

θα πη έξυπνος. Να μου πης κ αταφερτζής μάλιστα. Και τ ι δεν είχα σκαρώσει. Έ να σωρό βρω μοδουλειές για τ ις οπ οίες ο κόσμος εθαύμαζε την τιμ ιό τη τά μου και την ικανότητά μου. Τι κ ουτός που είναι ο κόσμος... Ό σ ο πιο κ ατερ γάρ ης είσαι τόσο πιο τίμ ιο ς φαίνεσαι... Μια γυναίκα τρ έχ ει σαν τρελή. Τα μαλλιά τη ς τή ς έκα­ ναν ένα κεφάλι σαν τη ς Μεδούσης. Και φωνάζει, ορύεται σα μαινάδα.

- Τον σκότωσαν, τον σκότωσαν... τρεχάτε... Τον σκότωσαν, λοιπόν. Καλά ν α το ύ κάνουν, τέτο ιο ς που ήταν είπα κι εγώ, έπειτα όμω ς ότα ν π έρ ασ ε από κ οντά μου εκ είν η η μαινάδ α, τ η ρ ώ τησ α π ο ιος ήταν αυτός που σκότωσαν.

- Ο εξηνταπέντε, ο καπετάνιος... τον έχουν πάνω στην προκυμαία... τρεχάτε... Δεν τον ήξευρα τον εξηνταπέντε. Τι όνομα αλήθεια κι αυτό. Εξηνταπέντε. Χωρίς άλλο ο κόσμος ε ίναι τ ρ ελ λ ό ς κι εγώ ο γνω σ τικώ τερος τω ν ανθρώπων. Ωστόσο καλά να του κάνουν του εξηνταπέντε. Γιατί να μην τον λένε εκατονπέντε; Μπορεί να μην τον σκότωναν. Ο κόσμος που ερχόταν πίσω στάθηκε για μια στιγμή. Με κόπ αζαν όλοι κι εγέλασαν δ υ νατά σαν διά β ο λοι. Ύ σ τ ερ α χάθηκαν με μιας. Έ σ κ α σ ε η γ η ς και τ ο υ ς ήπιε. Έ μ ειν α μόνος μου. Ψυχή πουθενά. Μα τ ι έγιναν όλοι εκείνοι που έρχονταν πίσω μου; Α μ’ οι άλλοι που ήταν γύρω μου, μπρος μου... Σε μια σ τιγμή είδα την γυναίκα που φώναζε. Την είδα να πηδά στη θάλασσα και να χάνεται. Θα έπρεπε να δω πού θα πήγαινε. Αυτό άξιζε. Δ εν υπάρχει ω ραιότερο και δ ιασκεδαστικώ τερο πράγμα από του να παρακολουθής μια τρελλή γυναίκα. Τα σπί­ τια μου φαίνονταν πως δεν είχαν στέγας. Όλων τα παράθυμα ήταν σπασμένα. Κι όλα τα δένδρα ήταν ξερριζωμένα. Ακούς εκ εί ξερριζωμένα; Γ ιατί όμως; Δ εν μπορώ όμως να α σχολούμαι μ’ αυτά τ α πράγματα. Πρέπει να προλάβω την τρελλή γυναίκα. Δεν πρέπει να μου φύγη. Θα περάσω καλά την ώρα μου. Έπ ειτα βλέπουμε. Μπορεί ύστερα να περάσω την ώρα μου πηγαίνοντας στην κηδεία του εξηνταπ έντε. Στην κηδ εία ενός τέτο ιο υ κυρίου δεν μπ ορεί παρά να ε ίν α ι και ο Πρόεδρος των Πολιτειών, ο πρεσβευτής τη ς Γουατεμάλας... Γιατί τη ς Γουατεμά­ λας και όχι το υ Περναμπούκο... Μα το Π ερναμπούκο δ εν έχ ε ι πρεσβευτή. Δ εν έχει καμμιά σημασία αυτό. Εγώ θέλω τον πρεσβευτή του Περναμπούκο... Σταμά­ τησ α τη συζήτησι με τον ε αυτό μου γ ια τί υπήρχε φ όβος να τον αρπάξω από το λαιμό και να τον στραγγαλίσω για να του βάλω γνώσι. Π ήδησα στη θάλασσα κι ά ρχισ α να κατεβαίνω κάνοντας φ ούσ κες, πολλές και μικρές. Η θάλασσα ε ίναι περ ίερ γο π ράγμα. Σου δ η μιο υργ εί τη ν εντύπωσι πως πετάς σ τα σύννεφα. Δεν έχεις να πιαστής από πουθενά. Κατεβαίνοντας όμως άρχισε να βουίζη το κεφάλι μου. Προσπαθούσα να δ ια κρί­ νω ανάμεσα σ τα νερά τη γυναίκα που ήθελα να παρακολουθήσω. Τίποτα όμως. Γύρω ήταν απλωμένο ένα μουντό σύννεφο. Εκείνη τη στιγμή κατά­ λαβα ό τι δεν έπαιρνα αναπνοή κι ό τι σε λίγο θα μπορούσα να σκάσω. Προσεπάθησα όμως να κατέβω ακόμα πιο κάτω. Τα μάτια μου αρχίζουν να βλέπουν φω τιές και τ ’ α υτιά μου σφυρίζουν. Το στήθος μου φούσκωνε... Σκέφθηκα να κάνω συμβούλιο με τον ε αυτό μου, αλλά θυμήθη­ κα ό τι είχαμ ε τσακωθή γ ια τον πρεσβευτή το υ Περναμπούκο και δ εν συνέφ ερε να πιαστούμε κάτω εκ εί στα βάθη τη ς θαλάσσης για ένα διπλωματικό ζήτημα. Έ π ειτα αν έκανα και σ υμβούλιο ήτα ν σ ίγο υρ ο πως θα πέθαινα από ασ φ υξία, για τί η αναπνοή μου δεν θα επαρκούσε. Οπίσω, λοιπόν, προς την επιφάνεια και βγήκα στον αφρό προσπαθώντας να γεμίσω τ α πνευμόνια μου αέρα. Πήρα κάμποσες φ ορές την αναπνοή βαθειά. Γέμισα όλες τ ις γωνίες των πνευμο­ νιών μου με καθαρό α έρα και ρίχτηκα πάλι στη θάλασσα. Αυτή τη φορά δ εν θα μου ξέφ ευγε η γυναίκα η τρελλή.

ΐΚ Μ ί

ξένο διήγημα

Κατέβαινα, κατέβαινα αλλά καταλάβαινα πως δ εν ακολουθούσα τον ίδιο δρόμο. Πώς το καταλάβαινα; Δεν ξεύρω. Τα νερά βέβαια είναι τ α ίδια, αλλά θα δ ήτε ό τι όπως σ υμβαίνει και στους δρόμους μ’ έφ εραν αυτή τη φορά αλλού. Από πολύ μακριά δ ιέκρ ινα τρ ία άλμπουρα. Τ ράβηξα π ρος τα ε κ εί. Έ ν α σωρό χρυσά κόκκινα, πράσινα και κίτρινα ψάρια κολυμπούσαν γύρω μου. Κάτω έβλεπα ολοπράσινα πάρκα και πεδιάδες. Δ έντρα και μικρούς λοφίσκους. Αν ήμουν βέβαια ιχθυολόγος θα έκανα σ πουδαίες ανακαλύψεις. Τι κρίμ α να μη σπουδάσω ιχθυολογία. Ό ταν έφ θασ α σ το μέρ ος που ήταν τα τρ ία άλμπουρα, κατάλαβα ό τι ε κ εί κάτω από την άμμο ήταν θαμμένο κάποιο μεγάλο τρικάταρτο μπαρκομπέστια. Θα ήθελα πολύ να το εξετάσω αυτό το ναυαγισμένο πλοίο, αλλά και πάλι η ανα­ πνοή ήρχιζε να δ ημιουργή ζητήματα. Ο Θ εός θα έπρεπε να ε ίχε προβλέψ ει τ έ ­ τοιες περιπτώσεις και θα έπρεπε να είχε εφοδιά σει τους ανθρώπους με ένα ειδικό ασκό γ ια αέρα. Μπορούσε τον ασκό α υτόν να τον έβαζε στη ράχη μας. Έ τσ ι θα είμαστε όλοι μας καμπούρηδες και δε θα κακοφαινόνταν σε κανένα καμπούρη... Πρέπει ν’ ανέβω για τί χωρίς άλλο θα μείνω εδώ κάτω μονίμως φύλακας του ναυαγισμένου ιστιοφόρου. Πίσω, λοιπόν, για μια ακόμη φ ορά προς την επιφάνεια γ ια να πάρω αέρα. Έ γινε και πάλι η ίδια προμήθεια αέρος, αλλά πάλι σ κέφθηκα τους σάκκους του αέρος που θα έπρεπε νάχουν στη ράχη τους οι άνθρωποι. Ξανάπεσα στη θάλασσα. Τη φ ορά όμως α υτή ήμουν αποφασισμένος να φθάσω οπωσδήποτε σ το σκοπό μου το ν οποίον β έβαια δ ε ήξευρ α κι εγώ ο ίδιος καλά, καλά. Κατέβηκα για τρ ίτη φορά σ τα βάθη εκείνα. Ναι αλλά το κακό είναι ό τι δεν βρήκα το τρικάταρτο καράβι. Τι είχε γίνει; Χωρίς άλλο θάχασα και πάλι το δρόμο. Προχώρησα και πάλι. Τώρα διέκρινα ένα βαπόρι πλαγιασμένο πάνω στην άμμο. Είταν ένα μεγάλο πολύ μεγάλο πλοίο. Πήγα κοντά. Την προσοχή μου την τράβηξε ένα από τα μικρά εκείνα παραθυράκια που οι ναυτικοί τα ονομάζουν φινιστρίνια. Όταν πλησία­ σα και κόλλησα το πρόσωπό μου πάνω στο τζάμι είδα το εσωτερικό μιας μεγάλης αιθούσης και καθισμένη σ’ ένα φωτέιγ τη γυναίκα που έψαχνα να βρω τόση ώρα. Εγώ βέβαια υποτίθεται ό τι ήμουν γνωστικός, αλλά αυτή τ ι ζητούσε εκ εί κάτω μια τρ ε λ λ ή γυναίκα; Εγώ ζη το ύσ α αυτή και φ υσ ικά τ ο κ α τέβ ασ μα σ το βυθό ε ίχ ε κάποιο σκοπό, αλλά αυτή; Μα γ ια τί π αραξενεύομαι; Μήπως όλοι μας έχο υμε κανένα σκοπό στον κόσμο αυτό; Σεις, εγώ, οι άλλοι για τί ζούμε, γ ια τί τρώ με, για τί περπατούμε; Σκέφθηκα πως θάπρεπε να σπάσω το χοντρό γυαλί. Ν’ ανοίξω το φ ενισ τρίνι και να μπω από κει στη μεγάλη αίθουσα. Η τρελλή που γυρίζοντας για να πιάση ένα ποτήρι που ήταν πάνω στο τραπ έζι, με ε ίδ ε κι ά ρχισε να γελά. Χω ρίς άλλο τη ς φαινόμουνα αστείος. Έ π ειτα την ε ίδ α να σ ηκώ νεται και νά ρ χ ετα ι π ρος τ ο μέρ ος μου. Τα μ άτια τη ς νόμιζα ό τι ήταν γυάλινα σαν τοφ ινισ τρίνι. Γελούσ ε μ ’ ένα τρόπο που έκανε το αίμα μου να παγώνη. Ένοιωθα την καρδιά μου να σ φίγγεται, να σ φίγγετα ι δυνα­ τά. Η τρελλή ολοένα προχωρούσε γελώ ντας με το φ ρικιαστικό εκείνο τρόπο. Σε μια σ τιγμή είδα ν ’ ανοίγονται τ α πλευρά το υ σκάφ ους και να βγαίνη η τρελλή. Δεν μπορούσα να κάνω ούτε βήμα. Άπλωσε τα χέρια τη ς γύρω από το λαιμό μου. Δεν μου έμενε καμμιά δύναμι αντιστάσεως. Τα δ άκτυλα τη ς τρ ελ λ ή ς κλειδώθη­ καν γύρω από το λ αιμό μου και με σφίγγαν... Οι κρ όταφ οί μου κτυπούσαν και

ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΔΙΑΒΑΖΩ:

νόμιζα ό τι ακούω το βουητό τους. Χωρίς άλλο τ α μάτια μου θα είχαν αναποδογυρισθή σ τις κόγχες τους. Έ κανα μια υστάτη προσπάθεια να κινηθώ και βρέθηκα κάτω από το κρ εβ ά τι μουσκεμένος στον ιδρώτα. Τ έτο ιο εφ ιά λ τη δεν το ν ε ίχα

Το διήγημα του Τζακ Λόντον: Μια γυναίκα διασκεδάζει

ονειρευθή ποτέ άλλοτε στη ζωή μου! □

ξένο διήγημα

Για πρόσω πα τη ς c A A n v n ^ λ ο γ ο τ εχ νία ς από το αρχείο του Γιώργου ΖεΒελάκη

Κωνσταντίνος Σάθας (1842-1914) Δ ια λέξα μ ε μ ε κ είμ εν ο του Γρηγορίου Ξ εν ό π ο υ λο υ να α ρ χίσ ουμ ε αυτή τη νέα σειρά τω ν δ η μ ο σ ιεύ σ εω ν δίνοντας ένα δ είγμ α εκ ε ίν η ς της σ υ γγ ρ α φ ικ ή ς του δραστηριότητας π ο υ είνα ι η λ ιγ ό τ ερ ο γνω στή. Σ χ εδ ό ν ά γνω σ το είνα ι και το λ α ϊκ ό π ε ρ ιο δ ικ ό “Ε λ λ ά ς ” π ο υ ε κ είνα τα χρ ό νια , αρχές δεκα ετίας 1 9 1 0 , φ ιλ ο ξ ε νο ύ σ ε κά θε βδομ ά δ α τα χρονογρα φ ή μ α τα του σ υ γγρ α φ έα τω ν « φ ο ιτη τώ ν» . Ε λά χ ισ τες είνα ι σήμερα και ο ι α να φ ορές σ τον σ ημα ντικό μ α ς μ εσ α ιω νο δ ίφ η για το ν ο π ο ίο - ω ς ν ε κ ρ ο λ ο γ ία -δ η μ ο σ ιε ύ τ η κ ε το χρονογρά φημα. Α ν κ α ι το κ ε ίμ ε ν ο γράφ ετα ι μ έ σ α σ τις δ υ σ κ ο λ ίε ς π ο υ π ε ρ ν ο ύ σ ε ο τόπ ος τη ν π ε ρ ίο δ ο τω ν Β α λκ α νικ ώ ν π ο λέμ ω ν, η «άστοργη ε γ κ α τά λε ιψ η τουΣ ά θ α » α πό «τους α νίκ α νους, ε π ιτ ή δ ε ιο υ ς και ρ α δ ιο ύ ρ γ ο υ ς» ε κ π ρ ο σ ώ π ο υ ς τη ς εξουσίας, α π η χ εί κ ά π ο ιες σ η μερ ινές σ υ μ π ε ρ ιφ ο ρ έ ς τη ς π ο λιτεία ς π ρ ο ς τους π νε υ μ α τικ ο ύ ς μ α ς α νθρώ πους.

Γ.Ζ.

ΟΖΑΘΑΖ ΓΡΗΓ. ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΥ

Α

πό το Π αρ ίσ ι α ν η γγέλθ η, με σ ύντο μον τη λ ε γ ρ ά φ η μ α , ο θά ν α το ς το υ Κω νσταντίνου Σάθα, το υ ε ξό χ ο υ μ εσ α ιω νοδ ίφ ο υ. Από τιν ω ν ε τώ ν, ο

σοφός αυτός Έ λλην ευρίσ κετο ε ις την εσχάτην αθλιότητα, γέρω ν δε και ασθενής απέζη επιπόνως, ττωλών ε ις ε υ τελ είς τιμ ά ς πολύτιμα βιβλία τη ς βιβλιοθήκης του. Είχε, βλέπετε, την δόξαν να μένη Έ λλην. Κι ενώ τόσ αι λαμπροί ευκαιρίαι του παρουσιάσθηκαν να εργασθή ως ξένος ιστορικός, τ α ς περιεφρό-

νησεν ό λας... Κάποτε εδημοσιεύθη ε ις τ α «Αθήνας», μία α νταπόκρισις από το Παρίσι και μία σ υνέντευξις με το ν Σάθαν, η οποία έκαμε μεγάλην εντύπωσιν. Η άσ το ρ γ ο ς ε γ κ α τά λ ε ιψ ις ε ν ό ς ανθρώ που, ερ γ α σ θ έν το ς όσον κ α ν είς δ ιά τη ν Ελλάδα, ε ξή γ ε ιρ ε ν αγανάκτησ ιν. Π ολλά π ερ ί α υτού εγ ράφ η σ α ν τ ό τ ε ε ις το ν ελληνικόν τύπον. Σ υγ κ ιν ηθ έν τες δ ε και ο ι σ υ μ π ο λ ίτα ιτο υ , οι Γ α λ αξειδ ιώ τα ι, συνέταξαν αναφοράν προς την Κυβέρνησιν και την Βουλήν, διά τη ς οποίας εζήτουν ν ’ απονεμηθή ε ις τον Σάθαν σύνταξις. Χαρακτηριστικόν τη ς εντυπώσεως ε ίνε ό τι η αναφορά αυτή ελήφθη υπ’ όψι. Έ γινε λόγος ε ις την Βουλήν και η Κυβέρνησις υπεσχέθη να υποβάλη το σχετικόν νομοσχέδιον. Αλλά κατά το παλαιόν ρωμαίικο σύστημα, το οποίον τίπ οτε ακόμη δ εν ίσχυσε να μεταβάλη, επέρασαν μήνες χωρίς να γίνη τίπ οτε. Και ο δυστυχής

φ ιλολογικά χρονογραφήματα

γ έρ ω ν, ο οπ ο ίο ς δ εν ε ίχ ε π λ έο ν δ υ ν ά μ ε ις να π ε ρ ιμ έν η τ η ν ε υ δ ο κ ία ν τ η ς Ελληνικής Κυβερνήσεως, απέθανε καθ’ ην σ τιγμήν επρόκειτο - επ ρ όκειτο - να υποβληθή τ ο νομοσχέδιον τη ς συντάξεώ ς του. Όπως περίπου και ο όνος του μύθου, ο οποίος εψόφησεν από την πείναν, ακριβώς όταν είχε συνηθίση - καθώς έλεγεν ο αφέντης του και καθώς θα ημπορούσε τώρα να το πη δια τον Σάθαν ο κ. Βενιζέλος - να μη τρώ γη πλέον. Και η σ ύνταξις θ ’ απονεμηθή φευ! είς την οικογένειάν του. Θεωρώ την εγκατάλειψιν του Σάθα και τον εξ ασιτίας θάνα­ τόν του, ως το αψευδέστερον δείγμα τη ς βαρβαρότητος αυτού του τόπου. Και μεταξύ των Εσκιμώων αν εζούσεν ένας τέτο ιο ς σοφός, με τέτοια ν εθνικήν εργασίαν, οι συμπολίται του θα του εξησφάλιζον τουλάχιστον ολίγον κρέας ταράνδου. Οι Έλληνες, ο ι π ο λιτισ μ ένο ι Έ λλη νες, οι καυχώ μενοι δ ι’ ό λο υς εκ είν ο υ ς τους ενδόξους προγόνους, τους ήρωας, τους αυτοκράτορας, το υ ς π ολεμάρχους το υ ς οποίους ο Σάθας ακριβώ ς ανέστησε ζω ντανούς από τ ο υ ς λ ησ μο ν η μ έν ο υ ς τω ν τ ά φ ο υ ς και το υ ς έστησεν εις τον θαυμασμόν του κόσμου, τον άφισε να ζητή ε λε­ ημοσύνην και να μην ευρίσκη! Δεν υπάρχει τώρα αμφιβολία ότι η αθλιότης του Σάθα είναι καταχθόνιον έργον των εχθρών του, των αντιζήλων του, εκείνων ο ι οποίοι είχον σ υμφέρον, διά νά λείψη, να σβύση ο μεγάλο ς σοφός. Α λλ’ αυτή ίσα-ίσα ε ίναι η διαφορά μ εταξύ ενός τόπου πολιτισμένου και ενός βαρβάρου. Εις τον βάρβαρον τόπον α φίνουν το υ ς εχθρούς και το υ ς διώκτας της αληθινής αξία ς να θριαμβεύουν. Εις τον πολιτισμένον όμως βάζουν την αξίαν εις την θέσιν της. Δ ιότι υπεράνω των ανικάνων, των επιτηδείων, των ραδιούρ­ γων, των δοξομανών, των πλεονεκτών, εκείνων που τ α θέλουν όλα ιδικά των και δ εν α φίνουν ού τε ψίχουλον δ ιά τον άλλον, υπάρχει μία Κοινή Γνώμη, ένας Τύπος, μία Βουλή, μία Κυβέρνησις, ένας Βασιλεύς. Αν είχαμεν και ημείς τέτο ια πράγματα - διότι ωρισμένως δεν έχομεν ούτε άγρυπνον και προσε­ κτικόν Κοινόν, ού τε Άρχοντας ικανούς να διαλύσουν τα μά για των επιτηδείων, προ πολλού ο Σάθας θα ή το τουλάχιστον καθηγητής του Πανεπιστημίου. Ή θα κατείχε μίαν άλλην οιανδήποτε θέσιν, που θα τω επέτρεπε να ζη αξιοπρεπώς και να εργάζεται ανέτως. Ή , τ ο καλλίτερον, μίαν γενναίαν σύνταξιν διά νά εργάζεται όπου και όπως θέλει,. Εν πάση περιπτώσει δεν θ’ απέθνησκεν εις το Παρίσι, ε ξό ­ ριστος και πεινών. Ποιος; Ο σοφός μεσαιωνοδίφης, ο έξοχος βυζαντινολόγος, ο οτρηρός μελετητής, του οποίου τ α σ υγγράμματα γεμίζουν ολόκληρον βιβλιοθή­ κην και θα εγέμ ιζα ν όλην α υτήν την στήλην, αν ή θ ελα ν ’ αναφ έρω και απλώς τ ο υ ς τ ίτ λ ο υ ς τω ν, από τ ο « Α ρ χ ο ν το λ ό γ ιο ν τ η ς Ζ ακύ ν θ ο υ » μ έ χ ρ ι τ η ς «Τουρκοκρατουμένης Ελλάδος»! Ενομίσαμεν προς στιγμήν, ότι με την Επανάστασιν, με την Ανόρθωσιν, με τον κ. Βενιζέλον, με τους δύο πολέμους, με τα χίλια τρόπαια, θανέτελλον καλλίτεροι ημέραι και διά την πνευματικήν Ελλάδα. Αλλ’ απεδείχθη πλέον, ότι επλανήθημεν οικτρώς. Θαργήση πολύ ακόμη τέτο ια Ανατολή, και ποιος ηξεύρει διά πόσον και­ ρόν οι Σάθαι μας θα πεθαίνουν τη ς πείνας εις την ξενητειάν, και ενώ οι επιτήδειοι τ η ς φ ιλολο γία ς, τ η ς τ έχ νη ς, τ η ς επ ιστήμ ης, φ ορ τω μένοι μισ θούς, τιμ ά ς και παράσημα, θα νέμωνται ό ,τι ανήκει εις εκείνους και θα κομπάζουν διά το κατόρ­ θωμα! Και όμως η πνευματική Ελλάς θα έκαμνε την άλλην αληθινά πολιτισμένην. Και όσον δεν ανορθώνεται κ’ εκείνη, ο τόπος αυτός, με όλα του τα πολεμικά τρό­ παια, θα καταλέγεται μεταξύ των απολίτιστων. □

φ ιλολογικά χρονογραφήματα

Γρηγόριος Ξενόπουλος

ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΔΙΑΒΑΖΩ: Ο κριτικός και ιστορικός της Λογοτεχνίας Αρίστος Καμπάνης αναψέρεται στο χρονογράφημά του στο θάνατο του πρωτοπόρου εκδότη Γεωργίου Φέξη το 1936. Η αναδημοσίευση συμπίπτει με την έναρξη της έκθεσης, για τους παλιούς εκδοτικούς οίκους, που επιμελείται ο ιστορικός Βάσιας Τσοκόπουλος.

JM7

ά

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ Κεντρική διάθεση: Σόλωνος 133,106 77 Αθήνα, τηλ. 3806305,3821813, fax 3838173

Βιβλιοπωλείο στη Στοά του Βιβλίου: Πεσμαζόγλου 5 / Σταδίου 44,105 64 Αθήνα, τηλ. 3311719

ΝΙΚΟΛ ΡΟΥΣΣΟΥ

Πες στη Μορφίνη, ακόμα την ψάχνω Η Μορφίνη στην πόλη: μια παρδαλή γάτα σαν πατσαβούρι κι ένας αλλιώτικος κόσμος μέσα στον κόσμο. Στους δρόμους, τις αυλές και τις ταράτσες του, πλά­ σματα της νύχτας, σχεδόν ανίδεα ή αδιάφορα για την πρωινή πραγματικότητα, επιβιώνουν με τους δικούς τους νόμους και την καταδικιά τους βέβηλη γλώσσα, παίζοντας πότε με σκληρότητα και αγριάδα, πότε με τρυφερότητα και σωτήριο χιούμορ.

ΑΛΕΞΗΣ ΤΟΤΣΚΑΣ

Αιχμαλωσίες «Στο βάθος της αίθουσας δύο θρόνοι. Από τη μια ο Καντάφι και από την άλλη εγώ. Ήμουν ο πλούσιος οικοδε­ σπότης. Από το θρόνο συνομιλούσα με τον ηγέτη... Έκανα νόημα και η αίθουσα γέμισε χορεύτριες. Οι πιο ωραίες ερωτικές γυναίκες που θα μπορούσα να φα­ νταστώ λικνίζονταν προκλητικά. Είχα φθάσει στην κο­ ρύφωση, στο τρίπτυχο της επιτυχίας: Γυναίκες, πλού­ τος και, το σπουδαιότερο, διεθνής αναγνώριση. Τι άλλο θα μπορούσα να ζητήσω;»

ΕΥΑ ΚΑΡΑΪΤΙΔΗ

Ονειρεύομαι πως γλύτωσα Δώδεκα ιστορίες Φύλλα σκορπισμένα στον άνεμο, ημερολόγια, φω­ τογραφίες και ρομάντζα εποχής δίνουν το πρόσχημα γ ι’ αυτά τα ατελείωτα παιχνίδια της γραφής και της μνήμης: δώδεκα ιστορίες, ονειρικές ή εφιαλτικές, δρα­ ματικές ή ευτράπελες, όπου τίποτα δεν είναι αδύνατο, καθώς οι ήρωες διασχίζουν τη χώρα της επιθυμίας α­ κροπατώντας στα σπασμένα κομμάτια της πραγματι­ κότητας.

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των Βιβλίων γίνεται με βάση τ< προσαρμοσμένο στην ελληνική βιβλιογραφία ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Δελτίο συντάοοεται με την πολύτιμη συνεργασία του Βιβλιοπωλείου της «Εστίας»

Αρ. 381 1 Νοεμβρίου-3 0 Νοεμβρίου 1997

Γενικά Έργα Β ιβ λ ιο θ η κ ο ν ο μ ία ΣΤΑΪΚΟΣΚ.Σ. Βιβλιοθήκες. Αθήνα, 1997. Σελ. 273. Δρχ. 5.900. ISBN 960-90253-2-3. Γ ν ώ σ η -μ ά θ η σ η MANGUELΑ. Ηιστορίατηςανά­ γνω σης. Μ ετ. Λ. Καλοβυρνάς. Αθή­ να, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 548. Δ ρχ. 5.200. ISBN960-236-834-9.

LINDBERGD.C. Οι απαρχέςτης Δυτικήςεπ ιστήμης. Αθήνα, Πανεπι­ στημιακές Εκδόσεις ΕΜΠ, 1997. Σελ. 568. Δρχ. 6.240. ISBN960254-520-8. ΣΕΣΤΟΒΛ. Ηεπ ισ τήμηκαι ηελεύ­ θερη έρευνα. Μετ. Σ. Νικολοπούλου. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευθύνη, 1997. Σελ. 85. Δρχ. 1.450. ISBN 960-7033-73-6.

FARO UKI Ν. Πίστηκαι λογική. Μ ετ. Φ . Κονδύλης. Αθήνα, Τραυλός-Κωσταράκη, 1997. Σελ. 329. Δρχ.

3.950. ISBN960-7122-76-3.

Ε γ κ υ κ λ ο π α ίδ ειες Τοβιβλίοτω νρεκόρG uinness1998. Αθήνα, Χρυσή Πέννα, 1997. Σελ.

291. Δρχ. 8.320. ISBN960-245096-7.

Φιλοσοφία Γ ενικά ΝΟΥΤΣΟΣ Π. Νίκος Γιαννιός. Άνδρος1885. Αθήνα1958. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 110. Δρχ.

1.000. ISBN960-7643-42-9. ΣΕΡΕΜ ΕΤΑΚΗΚ.Ν. Παλιννόσιηση αισθήσεω ν. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 310. Δρχ. 4.160. ISBN 960-236-825-Χ.

LEIBNTZG.W . Ημοναδολογία. Δί­ γλω σσηέκδοση. Μετ. Σ. Λαζαρίδης. Θεσσαλονίκη, Υπερίων, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 2.285. ISBN9607733-07-Χ.

βιβλιογραφ ικό δελτίο

Α ρ χ α ία φ ιλ ο σ ο φ ία ΗΑριστοτελικήηθικήκαι οι επ ιδρά­ σειςτης. Αθήνα, 1996. Σελ. 356. Δρχ. 6.240. ISBN960-85915-0-3. Ηεπ ικαιρότητατηςαρχαίαςελληνι­ κόφιλοσοφίας. Επ ιμ. Μ. Δραγώ ναΜ ονάχου-Γ. Ρ ουσσόπ ουλος. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ.

422. Δρχ. 5.200. ISBN960-344329-8. ΓΕΩΓΙΟΥΑ. Ηράκλειτος. Αθήνα, Γκοβόσιης. Σελ. 141. Δρχ. 3.000.

ISBN960-270-716-Χ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Κ.Ι. Φιλοσο­ φίατουΠλάτω νος. Αθήνα, Ακαδη­ μία Αθηνών, 1997. Σελ. 298. Δρχ.

6.240. ISBN960-7099-55-9.

DIANOC. Μ ορφήκαι τύχη. Μει. Μ . Γιόση. Αθήναι, Ίνδικτος, 1997. Σελ.

121. Δρχ. 2.600. ISBN960-518021-9.

επιμέλεια: ΕΦΗ ΑΠΑΚΗ

Α π ο κ ρ υ φ ισ μ ό ς Φ ΩΤΕΙΝΟΣΚ .Μ εταφυσικήανάπ τυ­ ξητουανθρώ π ου. ΤόμοςΓ’. Αθήνα, «Καφέ-Σχολειό», 1997. Σελ. 261. Δ ρχ. 3.640. ISBN960-7388-12-7.

BRAHAJ.T. Αρχαίαινδικήασ τρολο­ γίαγιατονσύγχρονοδυτικόαστρολόγο. Μ ετ. Σ. Μ εταξάς. Αθήνα, Ασημάκης, 1997. Σελ. 408. Δ ρχ. 6.760.

ISBN960-7582-09-8.

Ψυχολογία Γ ενικά ΡΙΖΟΣΓ.Χ. Εισ αγω γήσ τηνψ υχολο­ γίατουενιαίουανθρώ π ου. Αθήνα, 1997. Σελ. 235. Δ ρχ. 2.910.

BRUNERJ. Πράξειςνοήματος. Μ ετ. Η. Ρόκου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμ­ ματα, 1997. Σελ. 230. Δρχ. 3.200.

ISBN960-344-019-4. Ε φ α ρ μ ο σ μ έ ν η ψ υ χ ο λ ο γ ία W EISSΒ. Μ έσααπ όταπ έπ λατου χρόνου. Μ ετ. Δ. Κουτσούκης. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 262. Δ ρχ. 4.160. ISBN960-03-1877-8. ΕΡΧΑΡΤΟ. Τακαλάκορίτσιαπ άνε στονΠαράδεισο, τακακάπ άνεπ α­ ντού. Μετ. Μ. Αγγελίδου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 302. Δρχ.

3.640. ISBN960-03-1899-9.

TUCKERΝ. Ψ υχολογία. Μ ετ. Ε. Γαλανάκη. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα-

-------------------------0®£)

τα, 1997. Σελ. 61. Δρχ. 1.870. ISBN 960-344-250-Χ.

2.600.

ISBN960-76001-76-9.

Οικονομία

Γενικά

ΜΕΛΑΚΟΠΙΔΗΣ Κ. Ειρηνευτικές π ροσπ άθειεςγιατοΚ υπ ριακό. Μ ετ. Ν. Σταματάκης. Αθήνα, Παπαζήσης, 1997. Σελ. 217. Δρχ. 3.120. ISBN 960-02-1226-0.

ΚΑΖΑΚΟΣΠ.-ΛΙΑΡΓΚΟΒΑΣΠ. Η ελληνοτουρκικήοικονομικήσυνερ­ γασία. Αθήνα, Παπαζήσης, 1997. Σελ. 244. Δ ρχ. 3.640. ISBN960-021223-6.

ΜΑΤΣΑΣΝ. Τ’ απομνημονεύματα τουΙησού. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1997. Σελ. 191. Δρχ. 3.500. ISBN 960-200-085-6.

ΜΗΛΙΟΣΓ. Τρόπ οι π αραγω γήςκαι μαρξιστικήανάλυση. Αθήνα, Ελληνι­ κά Γράμματα, 1997. Σελ. 295. ISBN 960-344-371-9.

ΣΤΑΪΝΕΡ Ρ. Απ ότον Ιησού στον Χριστό. Μ ετ. Κ .Ψ αρρού. Αθήνα, Κέ­ δρος, 1997. Σελ. 254. Δρχ. 3.000.

ISBN960-04-1296-0.

Μ ΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣΔ. ΟΕθνικόςΔι­ χασμός. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 94. Δρχ. 1.560. ISBN9607809-15-7.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Ν. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Χχρηματιστήριο: Δ υνατότη­ τεςκαι όρια. Αθήνα, Κέντρο Έ ρευ­ να ς και Τεκμηρίωσης, 1997. Σελ.

76. Δ ρχ. 1.500.

Θ ρ η σ κ εία

Κ ο ιν ω ν ικ έ ς ε πισ τή μες

Στατιστική ALLBAUGH L.G.-SOULE G. Η Κ ρήτη. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ.

594. Δρχ. 5.200. ISBN960-780910-6 .

ΠΑΞΙΜΑΔΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΤΑΥΡΙΝΟΥ Μ . ΗΔυτικήΘράκηστηνεξω τερική πολιτικήτηςΒουλγαρίας. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ. 315. Δρχ.

4.680. ISBN960-01-0699-1.

Κοινωυιολογία

ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥΓ. Ηαργόσυρ­ τηπ ορείαπ ροςτηνευρω π αϊκήομοσπονδίω ση. Αθήνα, Σάκκουλας, 1997. Σελ. 129. ISBN960-232-6735.

ΓΑΡΥΦΑΛΑΚΗΣ Γ. Ναρκωτικά. Αθήνα, Μάριος Βερέττας, 1997. Σελ.

278. Δρχ. 4.000. ISBN960-775608-8.

ΡΙΖΑΣΣ. ΤοΚ υπ ριακόσ τηνκρίσιμη καμπή. Αθήνα, Γρηγόρης, 1997. Σελ. 88. Δ ρχ. 1.500. ISBN960-333121-Χ.

ΔΙΑΜΙΑΝΑΚΟΣ Σ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Εξουσία, εργασίακαι μνήμησετρία χω ριάτης Ηπείρου. Αθήνα, ΠλέΘρον/ΕΚΚΕ. Σελ. 338. Δρχ. 5.720.

ISBN960-348-058-4.

ΣΤΑΜΑΤΗΣΚ . Εναλλακτικήπ ολιτι­ κήαπ έναντι σ τονεοφιλελευθερισμό. Αθήνα, Ιδεοκίνηση, 1997. Σελ. 46. Δ ρχ. 1.000. ISBN960-7652-03-7.

ΚΑΤΣΑΒΟ ΣΓ.Δ. Ναρκω τικάκαι μα­ γεία. Β’ έκδοση. Αθήνα, 1997. Σελ.

515. Δ ρχ. 5.200.

Πολιτική Κω νσταντίνοςΚαραμανλής. Ιστορι­ κές αποτιμήσεις. Αθήνα, Εταιρεία Ευρωπαϊκής και Διεθνούς Συνεργα­ σίας. Σελ. 63. Δρχ. 1.245. ISBN 960-7878-01-9. ΚΑΛΤΣΩΝΗΣΔ. Τοσύνταγμασ τη λενινισπ κήσκέψη. Αθήνα, Σύγχρο­ νη Ε ποχή, 1997. Σελ. 96. Δρχ.

1.000. ISBN960-224-809-2. ΚΟΡΥΖΗΣΓ. Εστίεςπ υρός. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 153. Δρχ.

ΌΒ®_______________

GENSCHERH.D. Αναμνήσεις. Μ ετ. Π. Γαλιατσάτος. Αθήνα, Λαβύριν­ θος, 1997. Σελ. 878. Δρχ. 7.500.

ISBN960-766-603-9.

LACLAUΕ. Γιατηνεπ ανάσ τασ ητης επ οχήςμας. Εισ.-επιμ.-μετ. Γ. Σταυρακάκης. Αθήνα, Νήσος, 1997. Σελ.

311. ISBN960-7711-408-4. ΤΣΕΓΚΕΒΑΡΑΕ. Συνομιλίες στο ΥπουργείοΒιομηχανίας. Αθήνα, Α/Συνέχεια. Σελ. 64. Δ ρχ. 1.250.

Δίκαιο ΣΚΑΛΙΕΡΗΣΓ.Κ. Ταδίκαιατω νε­ θνοτήτω ν. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 147. Δρχ. 1.560. ISBN9607022-68-8.

ΣΤΑΜ ΑΤΗΣΓ. Εισ αγω γήσ τηνπ ολι­ τικήοικονομία. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 171. Δρχ.

2.600. ISBN960-344-381-6. ΧΑΡΑΛΑΜ ΠΟΥΣΚ . Οσυνεταιριστι­ κόςτρόπ οςπ αραγω γήςκαι ημετά­ βασ ησ τοσοσιαλισμό. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 239. Δρχ. 3.640.

ISBN960-210-309-4.

Δημόσια διοίκηση ΔΗΜΗΤΡΟΚΑΛΛΗΣΙ.Γ. Οι Κοινό­ τητεςτω νΕλλήνω ν. Αθήνα, KUNST, 1997. Σελ. 319. Δ ρχ. 3.640. ΣΙΔΕΡΗΣΕ. Εκσυγχρονισμόςκαι α­ νάπ τυξη. Αγρίνιο, 1997. Σελ. 226. Δ ρχ. 3.120.

Επικοινωνίες ΚΟ ΕΝΖ. Ζω ντανήμπ αταρία. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 190. Δ ρχ. 1.870.

ISBN960-352-472-7.

Μ εταφορές ΧΑΛΑΖΙΑΣΧ.Η. 1990-1993. Οι α­ γώ νεςτηςΕΑΣ. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 310. Δρχ. 5.200. ISBN 960-7601-78-5.

Κοινωνική πρόνοια ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟ­ ΝΟΙΑΣ. Οικογένειακαι οικογενεια­ κήπ ολιτικήσ’ έναμεταβαλλόμενο κόσμο. Αθήνα, Επτάλοφος. Σελ.

623. Δρχ. 6.000. ISBN960-729864-0. ΣΙΜΙΤΣΕΚΠ. Τι είναι ασφάλιση. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 270.

βιβλιογραφικό δελτίο

Δρχ. 4.325. ISBN 960-352-473-5.

Δημόσιες σχέσεις JHALLYS. Οι κώ δικεςτηςδιαφήμι­ σης. Μει. Η. Τεντέ. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 247. Δρχ. 4.160.

ISBN960-03-1808-5.

Λ αογραφία Λατρεία στονκύκλοτουχρόνου. Φ ω τ. Κ. Βέργας. Κείμ. Κ . Κανελλόπ ουλος. Αθήνα, Βέργας, 1997. Σελ.

221. Δ ρχ. 15.600. ISBN960-907180-5. ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ Σ.Α. ΤαλαογραφικάτουχορούστηΔυτικήΚρήτη. Χανιά, 1997. (Ανάτ.). Σελ. 46. Δ ρχ.

1.560. ΓΙΟΧΑΛΑΣΤ.Π. Αρβανίτικαπ αρα­ μύθιακαι δοξασίες. Αθήνα, 1997. Σελ. 255. Δρχ. 4.160. ISBN96090735-0-6. ΚΟΥΦΟΠΟΥΛΟΣ Π.Μ.-ΜΑΜΑΛΟΥΚΟΣΣ.Β. Αγιορείτικημεταλλο­ τεχνία. Αθήνα, Πολιτιστικό Τεχνολο­ γικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ/Υπουργείο Πολπισμού/Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρ υ μ α . Σελ. 335. Δρχ.

10.400. ISBN960-244-039-2.

Εθνολογία ΑΝΘΕΜΙΔΗΣΑ.Σ. Οι Βλάχοι της Ελλάδος. Θ εσσαλονίκη, ΜαλλιάρηςΠαιδεία, 1998. Σελ. 355. Δρχ.

3.640.

ISBN960-239-358-0.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Χ.Ι. Σχολική π ραγματικότητακαι κοινω νικοπ οίη­ σ ητουμαθητή. Αθήνα, G utenberg, 1997. Σελ. 231. Δρχ. 4.160. ISBN 960-01-0701-7. ΣΤΑΜΟΥΜ.Χ. Θετική σκέψηκαι δηιουργικήγραφή. ΓιατοΛύκειο. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 472.

ISBN960-7643-43-7.

ΚΩ ΒΑΙΟΣΓ.Β.-Μ ΑΡΚΑΝΤΩ ΝΑΤΟ Σ Γ.-ΠΔΑΤΥΠΟΔΗΣΛ. Προσεγγίσεις λογοτεχνικώ νκειμένω ν. ΤόμοςΒ’: Γ’ Λυκείου. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ. 270. ISBN960-01-06967. ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΣΓ.Α. Ομήρου Ιλιάς. ΤόμοςΑ’: ΓιατηΒ’ Γυμνασί­ ου. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ.

253. ISBN960-01-0709-2. ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΣ Γ.-ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΑΤΟΣX. ΛατινικάγιατηνΓ’ Δέσμη του Λυκείου. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ. 385. ISBN 960-01-0710-6. ΤΟΤΣΙΚΑΣΑ. Γλώ σ σ αδημιουργική. ΤόμοςΒ’:ΓιατηΒ’ Γυμνασίου. Αθή­ να, Gutenberg, 1997. Σελ. 231.

ISBN960-01-0713-0. ΤΟΤΣΙΚΑΣΑ.-ΧΟΥΛΙΤΟΥΔΗΣΔ. Ασκήσειςεμπ έδω σ ηςσ τααρχαίαβυ­ ζαντινάλόγιακείμενα. ΓιατηνΑ’ Γυ­ μνασίου. Αθήνα, G utenberg, 1997. Σελ. 161. ISBN960-01-0712-2.

Λεξικόμαθηματικώ ν. Μ ετ.-επ εξ. Γ.Ν. Παντελίδης-Δ.Χ. Κ ραββαρίτης. Αθή­ να, Πατάκης, 1997. Σελ. 823. Δρχ.

13.500. ISBN960-600-225-Χ.

Φυσική GOODSTEIND.-J. Ηχαμένηδιάλε­ ξητουFejum an. Μ ετ. Π. Α γαπ άκη. Αθήνα, Κάτοπτρο, 1997. Σελ. 217. Δρχ. 4.890. ISBN960-7778-12-Χ.

LEM EIGNANG .-W EILBARAISΑ. Η οικοδόμησητω νεννοιώ νσ τηφυσι­ κή. Επ ιμ.-μετ. Ν. Δ απ όντες-Α . Δημητρακοπούλου. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 318. ISBN960-7643-445. Εφαρμοσμένες επιστήμες

Ιατρική ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΚ. Τοαλφαβητάρι τηνΑ’ Βοηθειώ ν. Αθήνα, Δίαυλος, 1997. Σελ. 256. Δρχ. 1.450. ISBN 960-531-034-1.

Γλώ σσα Τ έ χ ν ες

Γενικά

Εκπαίδευση ΚΟΣΣΥΒΑΚΗΦ . Κριτικήεπ ικοινω νιακήδιδασκαλία. Αθήνα, Guten­ berg, 1997. Σελ. 332. Δρχ. 3.120.

ISBN960-01-0683-5.

ΚΩΒΑΙΟΣ Γ. Λέγειν και γράφειν. Αθήνα, Τυπωθήτω/Γιώργος Δαρδαν ό ς, 1997. Σελ. 199. Δρχ. 1.870.

ISBN960-7643-25-9.

Βιβλιογραφ ικό δελτίο

Θ ε τ ικ έ ς ε πισ τή μες

Μαθηματικά

Μ αθήματααρχαίαςελληνικήςγλώ σ σης. Σύνταξις-διδασκαλία: Α. Τζιροπ οόλου-Ευσταθίου. ΤόμοιΑ’+Β’+Γ. Αθήνα, Ελληνική Αγωγή, 1997. Σελ.

376+414+412. Δρχ.

3.640+4.160+4.160.

Παιδαγογική-Εκπαίδειιβη

TRIANDAFILLIDIS Μ.A. Mala gram atyka nowogrecka. Saloniki, Uniwersybet Arystotelesa, 1997.

Pag. 256. ISBN960-231-081-2.

Σχολικά

Οικολογία ΠΑΥΛΑΚΟΥΔ. Ά νθρω π οςκαι φ υσι­ κόπεριβάλλον. Αθήνα, Δ ελφ ίνι, 1997. Σελ. 182. Δρχ. 3.120. ISBN 960-309-346-7.

BATRINOS M.L. Mathe m odern greek. Αθήνα, 1996. Σελ. 226. Δ ρχ.

10.400. ISBN960-7398-41-6.

Γενικά ΕΞΑΡΧΟΣΘ. Έλληνες ηθοποιοί. Συμπ λήρω ματουΑ’ τόμου. Αθήνα, Δω δώ νη, 1997. Σελ. 247. Δρχ.

7.280. ISBN960-248-867-0.

Λευκώματα ΆγιονΌρος. Ο δοιπ ορικόδέκααιώ ­ νω ν. Αθήνα, Finatec. Σελ. 69. Δρχ.

6.240. ISBN960-85805-2-8.

m

Ιερουσαλήμ. Αθήνα, Μίλητος. Σελ.

93+Εικόνες. Δρχ. 26.000. ISBN 960-8460-05-0. ΑΚΑΔΗΜΙΑΑΘΗΝΩΝ. Ευρετήριο βυζαντινώ ντοιχογραφιώ νΕλλάδος. Κύθηρα. Αθήνα, 1997. Σελ. 332. Δρχ. 20.800. ISBN960-7099-52-4. ΓΙΑΚΟΥΜΗΣX. ΗΕλλάδα. Φ ω το­ γραφικόκαι λογοτεχνικόταξίδι σ τον 19οαιώ να. Αθήνα, Μπάστας-Πλέσσας, 1997. Σελ. 219. Δρχ. 10.400.

ISBN960-7418-23-9. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΜ έγαςΑλέξανδρος στηνευρω π αϊκήτέχνη. Θ εσσαλονί­ κη, Οργανισμός Πολιτιστικής Πρω­ τεύουσας της Ευρώπης, 1997. Σελ.

689. Δρχ.17.680. ΠΑΛΙΟΥΡΑΣΑ. ΤοΜ οναστήρι της Παναγίας στονΠρουσό. Αθήνα, Τ ζαφ έρη, 1997. Σελ. 141. Δρχ.

10.700. ISBN960-429-067-3.

Αρχιτεκτονική Σύγχροναβιομηχανικάκτίριαστην Ελλάδα. Αθήνα, Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, 1997. Σελ. 169. Δ ρχ. 6.240. ISBN960-85742-4-2.

Μουσική ΒΡΟΝΤΟΣX. Χαμηλήγη. Αθήνα, Ν εφ έλη , 1997. Σελ. 192. Δρχ.

2.600.

ISBN960-211-325-1. Ε ν α σ χ ο λ ή σ εις

Οικιακή οικονομία ΒΛΑΧΟΥI. Πεντάγλω σσολεξικό μαγειρικής. Θ εσσαλονίκη, Μαλλιάρης-Παιδεία, 1998. Σελ. 319. Δρχ.

3.120. ISBN960-239-539-9. Μ ΑΜ ΑΛΑΚΗΣΗ. Μ αγειρικόν. Μέ­ ρος Β’. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 212. Δρχ. 2.910. ISBN9607809-14-9. ΦΡΟΝΙΜΙΔΟΥΛ. Τοσ π ίτι μαςκι ε­ μείς. Αθήνα, Πιτσιλός, 1997. Σελ.

159. Δρχ. 3.640. ISBN960-782602-7.

POSPISIL E.-SCHWANDT Ρ.RICHTERW . Χοληστερίνη. Αθήνα, Καρακώτσογλου, 1997. Σελ. 119. Δ ρχ. 5.720. Κ λ α σ ικ ή φ ιλ ο λ ο γ ία

Αρχαίοι συγγραφείς Ζωγραφική ΛΥΔΑΚΗΣΣ. Κ ω νσταντίνοςΒολανάκης. Αθήνα, Αδάμ, 1997. Σελ.

217. Δρχ. 18.720. ISBN960-500192-6. Μ ΠΑΚΟΛΑΣΧ.Ν. Υλικάσ τηντέχνη τηςαγιογραφίας. Σέρρες, Αμητός, 1997. Σελ. 106. Δ ρχ. 2.700. Μ ΥΤΑΡΑΣΔ.-ΒΡΑΤΙΤΣΚ . Σαράντα ελληνικάκοχύλια. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 89. Δ ρχ. 8.320. ΧΟΥΛΙΑΡΑΣΝ. Οι κατοικήσιμοι τό­ π οι τηςζω γραφικής. Αθήνα, Ν εφέ­ λη, 1997. Σελ. 99. Δ ρχ. 6.240. ISBN 960-211-348-0.

Φ ωτογραφία Μ ΑΞΙΜΟΣΠ. Αγαίου... π λους. Αθή­ να, 1996. Σελ. 178. Δρχ. 15.600

__________

Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Αλκαίος. Μ ετ.-εισ.-σχόλ. Κ . Τοπ ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 82. Δρχ.

1.870. ISBN960-205-359-3. Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Ανακρέ­ ω ν. Μετ.-εισ.-σχόλ. Κ. Τοπούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ.

137. Δρχ. 1.870. ISBN960-205362-3. Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Θέογνις. Τόμοι Α’+Β’. Μ ετ.-εισ.-σχόλ. Κ . Το­ π ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 131+128. Δρχ. 3.740. ISBNτ.

A’ 960-205-364-Χ. ISBNτ. Β’ 960205-365-8. Αρχαίοι Έλληνεςλυρικοί. Ίβυκος Ξενοφάνης-ΙππώναξΦωκυλίδης. Μ ετ.-εισ.-σχόλ. Κ . Τοπ ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 109. Δ ρχ.

1.870. ISBN960-205-361-5.

Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Καλλίνος ΤυρταίοςΑρχίλοχος. Μ ετ.-εισ.-σχόλ. Κ. Τοπ ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 140. Δρχ. 1.870. ISBN 960-205-356-9. Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Σαπ φ ώ . Μ ετ.-εισ.-σχόλ. Κ . Τοπ ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 99. Δρχ.

1.870. ISBN960-205-360-7. Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Σιμωνί­ δηςΑλκμάνΜίμνερμος. Εισ.-μετ.σχόλ. Κ. Τοπ ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 113. Δ ρχ. 1.870.

ISBN960-205-357-7. Αρχαίοι Έλληνες λυρικοί. Σόλω ν Στησίχορος. Μετ.-εισ.-σχόλ. Κ . Το­ π ούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 124. Δρχ. 1.870. ISBN960205-358-5. Αρχαίοι Έ λληνεςλυρικοί. Σιμωνί­ δης. Μετ.-εισ.-σχόλ. Κ. Τοπούζης. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ.

117. Δρχ. 1.870. ISBN960-205363-1. ΕλληνικάΟ ξυρύγχια. Α π οσ π άσ ματα. Εισ.-επ ιμ.-μετ.-σχόλ. Δ. Β λασ σ οπ ούλου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ.

157. Δρχ. 2.080. ISBN960-352471-9. Κ αλλιμάχουεπ ιγράμματα. Εισ.-κείμ.μετ.-σχόλ. Επιμ. Φ. ΠαγωνάρηΑντωνίου. Αθήνα, Καρδαμίτσα, 1997. Σελ. 419. Δρχ. 6.240. ISBN 960-354-053-6. Ομήρου Οδύσσεια. Ραψωδία ξ. Μ ετ.-επιλεγόμεναΔ.Ν. Μ αρω νίτης. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. Σελ. 59. Δρχ. 2.600. ISBN960-031788-7. ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Άπ αντα1, 2. Δειπνοσοφ ισ τώ νA’, Β’. Εισ.-μετ.-σχόλ. Ο. Μαυρόπουλος. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 302+275. Δρχ.

3.330+3.120. ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ. Ηλέκτρα. Αρχαίο κείμ.-εισ.-μετ.-ερμην.-σχόλ. Χ.Α. Μπάλτας. Αθήνα, Π απαδήμας, 1997. Σελ. 172. Δρχ. 3.640. ISBN 960-206-432-3.

Βιβλιογραφ ικό δ<λτίο

ΙΣΑΙΟΣ. Ά π αντα1. Εισ.-μετ.-σχόλ. Φ ιλολογικήΟ μάδαΚάκτου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 262. Δ ρχ. 3.015.

ISBN960-352-375-5. ΙΣΑΙΟΣ. Άπ αντα2. Εισ.-μετ.-σχόλ. Φ ιλολογικήΟ μάδαΚάκτου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 259. Δ ρχ. 3.015.

ISBN960-352-376-3. ΙΩΣΗΠΟΣ. Ά π αντα9. ΒιβλίαΖ’, Η. Εισ.-μετ.-σχόλ. Φ ιλολογικήΟ μάδα Κ άκτου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ.

382. Δρχ. 4.370. ISBN960-352448-4. ΙΩΣΗΠΟΣ. Ά π αντα11. Βιβλία: ΙΑ’, ΙΒ’. Εισ.-μετ.-σχόλ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 299. Δρχ. 3.325. ISBN 960-352-450-6. Μ ΟΥΛΑΚΑΚΗΣΝ. Αρχαίαελληνι­ κά γνωμικά. Τόμοι A’+Β’+Γ’. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 89+89+99. Δρχ. 1.660+ 1.660+1.660 ΠΛΗΘΩΝ. Νόμω νσυγγραφή. Αθή­ να, Ελεύθερη Σκέψις, 1997. Σελ.

336. Δρχ. 4.160. ISBN960-719990-1. ΣΑΠΦ Ω. Ταπ οιήματα. Θ εσσαλονί­ κη, University Studio Press, 1997. Σελ. 50. Δρχ. 800. ISBN960-120604-3. ΥΠΕΡΕΙΔΗΣ. Άπαντα. Ετσ.-μετ.σχόλ. ΦιλολογικήΟμάδαΚάκτου. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 229. Δ ρχ. 2.500. ISBN960-352-402-6. ΣΟΦΟΚΛΗΣ. Ο ιδίπουςΤύραννος. Μ ετ.-εισ. I. Σακκαλής. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 134. ISBN960-600912-1.

Μελέτες ΡΑΜ Φ Ο ΣΣ. Τοαίνιγμακαι ημοίρα. Αθήνα, Αρμός, 1997. Σελ. 195. Δ ρχ.

3.500.

ISBN960-527-43-9.

ROMILLYJ.DE. Αρχαίαελληνική τραγωδία. Μετ. Μ. Καρδαμίτσα. Αθήνα, Καρδαμίτσα, 1997. Σελ.

230. Δρχ. 3.500. ISBN960-354049-8.

Βιβλιογραφ ικό S cAti'o

ROMILLYJ.DE. Ηνεω τερικότητα τουΕυριπίδη. Μ ετ. Α. Στασινοπ ούλου. Αθήνα, Καρδαμίτσα, 1997. Σελ.

296. Δρχ. 4.000. ISBN960-354055-2.

Λογοτεχνία Γενικά ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Γνω μικά. Αθήνα, 1997. Σελ. 260. Δρχ. 3.015. ISBN 960-7854-03-9. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Λεξικόλογοτεχνι­ κώ νόρω ν. Αθήνα, 1997. Σελ. 245. Δ ρχ. 2.800. ISBN960-7854-02-0.

Ποίηση ΝαζίμΧικμέτ. Ταέργατου. Τόμος A’. Ε’ έκδοση. Μ ετ. Σ. Μ αγιόπουλος. Αθήνα, Σ ύ γχρ ονη Ε ποχή, 1997. Σελ. 535. Δρχ. 5.200. ISBN 960-224-811-4. ΑΝΑΣΤΑΣΗΝ. Ασύμβατεςευθείες. Λευκω σία, Ακτή, 1997. Σελ. 38. ΑΡΕΣΤΗΔ. Διάμέλανοςκαι καλά­ μου. Ποιήματα. Ακανθού, 1997. Σελ. 48. ΒΑΡΟΣ Δ. Θηρασία. Ποιήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 99. Δ ρχ. 2.080. ISBN960-03-1902-2. ΔΕΛΗΣΑΒΒΑΣΜ.Π. Στοιχείαδια­ π ροσ ω π ικήςμυθολογίας. Ποιήματα. Αθήνα, 1997. Σελ. 79. ISBN960680-1-4. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥΜ. Τονεκρόκαφε­ νείο. Ποιήματα. Αθήνα, Καστανιώ­ της, 1997. Σελ. 53. Δρχ. 1.040.

ISBN960-03-1900-6. ΚΑΛΒΟΣΑ. Ωδαί. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1997. Σελ. 170. Δρχ. 8.000.

ISBN960-7213-72-6. ΚΑΡΟΥΖΟΣΝ. Θρίαμβοςχρόνου. Ποιήματα. Αθήνα, Απόπειρα, 1997. Σελ. 38. Δρχ. 1.560. ISBN9607034-90-2. ΛΕΒΑΝΤΗΚ. Ηαγύμναστηματιά. Β’ έκδοση. Αθήνα, Μακέδος. Σελ.

107. ISBN960-90206-0-7.

ΝΤΟΚΟΣΒ. Ηκοίμησητουκειμέ­ νου. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ.

71. Δρχ. 1.500. ISBN960-341-6665. ΣΙΔΕΡΗΣΤ. Ατομικήέκθεση. Αθή­ να, Κ έδρος, 1997. Σελ. 44. Δρχ.

1.500.

ISBN960-04-3363-0. ΠΑΠΑΔΙΤΣΑΣΔ.Π. Ποίηση. Αθή­ να, Μ έγας Α στρολάβος/Ευθύνη, 1997. Σελ. 541. Δρχ. 8.320. ISBN 960-7033-72-8. ΧΑΛΛΙΟΡΗ Σ. Ανατροπή. Χίος, 1996. Σελ. 62. ISB N960-90513-0-0. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ Θ. Ιδίοις σώ μασι/Χω ρία, α’. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 101. Δρχ. 2.080. ISBN 960-03-1891-3. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥΔ. Φ ορτίο. Ποιή­ ματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 97. Δρχ. 2.080. ISBN960-031904-9. ΧΡΟΝΑΣ Γ. Κατάστημανεωτερι­ σμώ ν. Αθήνα, Οδός Πανός, 1997. Σελ. 54. Δρχ. 2.080. ISBN9607716-08-6. ΧΩ ΡΕΑΝΘΗΣΚ . Αστροθεσία. Αθή­ να, ΑστρολάΒος/Ευθύνη, 1997. Σελ.

83. Δρχ. 1.350. ISBN960-7033-71X.

Πεζογραφία Άσεμνεςιστορίες. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 135. Δρχ. 8.000. ISBN 960-600-228-4.

ISAACSS. ΛίλυΓουάιτ. Μ ετ. Σ. Μ ίμη. Αθήνα, Bell, 1997. Σελ. 672. Δ ρχ. 1.700. ISBN450-570-Χ. ΑΡΓΕΣΤΗΣΑ. Ηθάλασσαμεταα­ μέτρηταφεγγάρια. Αθήνα, Πύρινος Κόσμος, 1997. Σελ. 77. Δρχ. 2.200.

ISBN960-430-028-8. ΑΥΛΑΜ ΗΣ. Ηαπ όψ η. Μ υθιστόρη­ μα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

125. Δρχ. 2.080. ISBN 960-031948-0. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ Β. Αισθημάτω ννομί­ σματα. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997.

______________BBS

Σελ. 348. Δρχ. 3.640. ISBN960236-827-6. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΕ. Ταμύχιατηςψυ­ χής. Αθήνα, Φυτράκης, 1997. Σελ.

170. Δρχ. 3.120. ISBN960-535005-Χ. ΔΕΣΥΛΛΑΣΑ. Β όλτασ τηΣπ ιανάδα. Αφήγημα. Αθήνα, Έ ψ ιλο ν, 1997. Σελ. 122. Δρχ. 2.800. ISBN 960-7062-74-4. ΚΑΡΙΖΩ ΝΗΚ . Οάγγελόςμουήταν έκπ τω τος. Μ υθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 174. Δρχ.

3.640. ISBN960-03-1911-1. ΚΑΡΤΣΑΚΗΣΚ . Οι σταυροίτουκό­ σμου. Μυθιστόρημα. Ηράκλειο, 1997. Σελ. 324. Δ ρχ. 3.640. ΚΑΤΣΑΡΕΑΡ. Νεκρήφύσημε βα­ μπίρ. Αθήνα, Δελφίνι, 1997. Σελ.

186. Δρχ. 3.120. ISBN960-309350-5. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΦΑΝΗΣ. Βη­ ματισμοί με χειροπέδες. Πειραιάς, Μυτιληναίος, 1997. Σελ. 76. ΛΑΓΙΟΣΗΛΙΑΣ. Μ ονζικούλες. Αθή­ να, Ερατώ, 1997. Σελ. 41. ISBN 960-229-081-1. ΛΑΖΑΡΟ ΥΘ. Ο δόςελευθερίας-στάσ ηθανάτου. Αφήγημα. Β’ έκδοση. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

158. Δρχ. 2.600. ISBN 960-031878-6. Μ ΑΚΡΗΛ. Οι μεταξω τέςκαι οι επ ι­ δέξιοι. Αθήνα, Ο δυσσέας, 1997. Σελ. 190. Δρχ. 2.080. ISBN960210-299-3. Μ ΑΝΙΩΤΗΣΓ. Crazylove. Μ υθιστό­ ρημα. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ.

414. Δρχ. 3.900. ISBN960-600145-8. ΜΑΣΤΟΡΗΒ. Τοπ οτάμι ζήλεψε. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 238. Δρχ.

2.495. ISBN960-344-365-4. ΜΙΧΑΗΛΑ. Τοκόκκινοπ οτάμι. Μ υ­ θιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 273. Δρχ. 3.640. ISBN 960-03-1868-9.

__________

ΞΕΝΑΚΗΦ . Λυπ άμαι π ολύ, αυτόδε γίνεται. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Β. Δέμου. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ.

279. ISBN960-600-167-9. ΠΑΖΑΡΑΚΙΩΤΗΣΝ. Ητρύπ α. Διη­ γήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 176. Δ ρχ. 2.600. ISBN960-031905-7. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥΝ. Λεπ τήγραμμή. Διηγήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 213. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-2000-4.

Α πόπειρα, 1997. Σελ. 100. Δρχ.

2.600. ISBN960-7034-91-0. ΑΝΓΟΥΟΡΘΜ. Μ ετάτονΑννίβα. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Μ. Κ ιτσικοπ ούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 302. Δρχ. 4.160. ISBN960-031955-3. ΑΡΟΥ-ΒΙΝΙΟΖΑΝΦΙΛΙΠ. Γιορτές καιγλέντια. Μ ετ. Ρ. Χάτχουτ. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 92. ISBN 960-03-1874-3.

ΠΑΤΑΤΖΗΣ Σ. Μ ατω μέναχρόνια. Δ’ έκδοση. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 600. Δρχ. 3.500. ISBN960-050418-0.

ΑΡΟΥ-ΒΙΝΙΟΖΑΝΦΙΛΙΠ. Στοβι­ βλίοαυτόοήρω αςδενείμαι εγώ . Μ ετ. Ρ. Χάτχουτ. Αθήνα, Καστανιώ­ της. 1997.Σελ. 126. ISBN960-031875-1.

ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣΒ. Δούλα. Μυθι­ στόρημα. Αθήνα, Κ έδρος, 1997. Σελ. 479. Δρχ. 5.000. ISBN960-01139-6.

ΒΕΡΝI. ΗΣφίγγατω νπ άγω ν. Μ ετ.

X. Μίκογλου. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1997. Σελ. 604. Δρχ. 3.120.

ISBN960-208-551-7.

ΣΚΡΟΥΜΠΕΛΟΣ Θ. ΟΑϊ-Γιώργης τω νΓραικών. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

202. Δρχ. 3.120. ISBN 960-031886-7.

W AUGHΕ. Επ ιστροφ ήσ τοΜ π ράιντσχεντ. Εισ.-μετ. Α. Δημητριάδου. Αθήνα, Ν εφέλη, 1997. Σελ. 433. Δ ρχ. 4.680. ISBN960-211-335-9.

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥΚ.Ν. Μ ανζικέρτ και άλλα12νέαδιηγήματα. Πάτρα, 1997. Σελ. 103. Δ ρχ. 1.560. ΤΣΑΚΑΛΗΣΑΝΤΡΕΑΣ. Ηαπ ειλή τουτίπ οτα. Μ υθιστόρημα. Θ εσσαλο­ νίκη, Μπίμπης. Σελ. 271. Φ ΑΚΙΝΟΣΜ . ΌμηροςΜ π αρ. Αθή­ να, Κέδρος, 1997. Σελ. 102. Δρχ.

1.600.

ISBN960-04-1351-7. ΦΑΡΔΟΥΛΗΣΠ.Η. Οαδικημένος. Μ υθιστόρημα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1997. Σελ. 431. Δρχ. 3.000. ISBN 960-270-786-0. Φ ΡΑΝΤΖΙΣΚΑΚΙΣΦ .Κ. Ενθυμούκαι μηλησμονεί... Μ υθιστορία. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 657. Δρχ.

6.240.

ISBN960-03-1811-5. ΦΥΤΙΛΗΛ. Οι νύχτεςτηςάχρω μης κιμω λίας. Αφήγημα. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1997. Σελ. 73. Δρχ. 2.080.

ISBN960-03-1951-0. Παραμύθιααπ ότηνπ αγκόσμιαπ οί­ ηση. Δ ιασκευή: Γ. Μ π λάνας. Αθήνα,

W ELSHI. E cstasy. Μ ετ. Σ. Σαλίμπ α. Αθήνα, Ακιή-Οξύ, 1997. Σελ. 262. Δ ρχ. 3.900. ISBN960-7614-40-2.

W OLFES. Ηγυναίκαπ ουζει μέσα σ τηγη. Μ ετ. X. Σακελλαροπ ούλου. Αθήνα, Ν έα Σ ύνορα , 1997. Σελ.

252. Δρχ. 2.600. ISBN960-236832-2. ΔΟΥΜ ΑΣΑ. Ηισ τορίατηςΒ ιολέτας. Μ ετ. Α. Ζαγκούρογλου. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1997. Σελ. 160. Δρχ.

2.600. ISBN960-03-1965-0. ΕΣΣΕΕ. Κλάινκαι Βάγκνερ. Νουβέ­ λα. Μ ετ. Ν.-Ε.Θ. Παξινού. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 165. Δρχ.

2.600. ISBN960-03-1893-Χ. ΚΙΟΥΡΕΪΣΙ X. Blackalbum .Μ ετ. Μ . Μ ακρόπουλος. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 312. Δρχ. 3.640. ISBN 960-210-298-5. ΚΟΝΡΑΝΤΤΖΟΖΕΦ. Ομυστικός π ράκτορας. Μ ετ. Β. Τράπ αλη. Αθή­ να, Ερατώ, 1996. Σελ. 439. ISBN 960-229-085-4.

Βιβλιογραφ ικό S c Xti'o

KRISTOFA. Χθες. Μ ετ. X. Τσαμαδού. Αθήνα, Εξάντας, 1997. Σελ.

128. Δρχ. 2.080. ISBN960-256322-2. ΛΟΝΤΟΝ Τ. Οι περιπέτειες του π λοιάρχουΓκρηφ. Μ ετ. Β. Κατσάνης. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1997. Σελ. 240. Δρχ. 2.080. ISBN960208-554-1. Μ ΑΚΑΡΘΥΙΛΕΪΝΚΛΑΡΚ. ΟΒ ασ ι­ λιάςτω νγερακιώ ν. Νουβέλα. Μ ετ. Ρ.-Μ . Τράίκόγλου. Αθήνα, Παιάκης, 1997. Σελ. 159. ISBN960-600-1687. ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤΓ. Ογενναίος. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Ε. Μ παρτζινόπ ουλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 181. Δ ρχ. 2.600. ISBN960-031910-3. Μ ΑΡΞΤ.Χ. M adCity. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Ε. Μ π αρτζινόπ ουλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 242. Δ ρχ.

3.120. ISBN960-03-1887-5.

M ITCHARDJ. ΗΒ αθιάάκρητουω ­ κεανού. Μ ετ. Ρ. Τράίκόγλου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 648. Δ ρχ.

5.720. ISBN960-236-830-6.

M ORISONΤ. Sula. Μετ. Κ. Σχινά. Αθήνα, Ν εφέλη, 1997. Σελ. 252. Δ ρχ. 3.120. ISBN960-211-341-3. ΜΠΙΣΟΝΤ. Το π έμπ τοστοιχείο. Μετ. Μ. Σίλια. Αθήνα, Το Κλειδί, 1997. Σελ. 292. Δρχ. 2.910. ISBN 960-237-129-3.

BOYDW . Τογαλάζιοαπόγευμα. Μ ετ. Ε. Κανδρή. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1997. Σελ. 413. Δρχ. 3.800. ISBN 960-410-058-0.

BURKEJ.L. Φλέγόμενοςάγγελος. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Μ .Κ ουμπ αρέλη. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 374. Δρχ. 4.365. ISBN960344-383-2.

NT’ ΟΡΜ ΕΣΟΝΖ. Συνοπ τικήιστο­ ρίατουπ αντός. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Α. Κυριακίδης. Αθήνα, Καστανιώτρης, 1997. Σελ. 398. Δρχ. 5.200.

ISBN960-03-1964-5. ΝΤΙΜΝΤΙΝΜ . Νεκρήλιμνοθάλασ­

Βιβλιογραφικό δελτίο

σ α. Μ ετ. Ε. Α ναγνω σ τοπ ούλου. Αθή­ να, Ολκός, 1997. Σελ. 420. Δρχ.

4.990. ISBN960-7169-70-0.

φέρη. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ.

456. Δρχ. 4.000. ISBN960-600208-Χ.

ΝΤΙΝΤΕΡΟΝ. Οι δύοφίλοι απ ότη Β ουρΒ όννη. Μ ετ. Ε. Τσεκούρα. Αθή­ να, Πατάκης, 1997. Σελ. 95. ISBN 960-600-195-4.

ΦΙΝΤΣ Φ . Πρόσω π ομε π ρόσ ω π ο. Μυθιστόρημα. Μ ετ. Ε. Μ π αρτζινόπ ουλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 340. Δ ρχ. 4.160. ISBN960-031909-Χ.

PUZOΜ . ΟτελευταίοςΔον. Μ ετ. Γ. Γαλάτης. Αθήνα, Bell, 1997. Σελ.

544. Δρχ. 1.700. ISBN960-450569-6. ΣΑΑΒΕΡΛ. Ηδύναμητηςμύγας. Μ υθιστόρημα. Μετ. Ε. Γιαννοπούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 161. Δ ρχ. 2.600. ISBN960-031954- 5.

SANTACROCEI. Fluo. Μ ετ. Γ. Μ αλλιαρίδης. Αθήνα, Perugia, 1997. Σελ. 150. Δρχ. 1.870. ISBN9607180-37-2.

ΧΕΡΤΛΙΝΓΚΠ. Σούμπ ερτ. Μ υθιστό­ ρημα. Μ ετ. Α. Παύλου. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1997. Σελ. 313. Δρχ.

4.160. ISBN960-03-1893-8.

Μελέτες Επ ιθεώ ρησηΤέχνης. Επ ιστημονικό Συμπόσιο. Αθήνα, Εταιρεία Σπου­ δών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1997. Σελ. 292. Δ ρχ. 4.680. ISBN960-259-094-7.

ΣΕΛΕΝΙΤΣ Σ. Φ όνοςεκπρομελέ­ της. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. X. Κ ουΒ ής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

248. Δρχ. 3.640. ISBN 960-031908-1.

«Φ ιλερήμουαγάπ ησις». Τιμητικός τόμοςγιατονκαθηγητήΑ γαπ ητόI. Τσοπ ανάκη. Ρόδος, Στέγη Γραμμά­ των και Τ εχνώ ν Δ ω δεκ ανή σου, 1997. Σελ. 891. ISBN960-85568-13.

ΣΑΙΝΤ-ΕΞΥΠΕΡΥΑΝΤΟ ΥΑΝΝΤΕ. ΟΜ ικρόςπ ρίγκιπ ας. Μ ετ. Μ .Κ αρακώ σ τα. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ.

95. IS B N960-600-091-5.

ΑΛΕΞΑΚΗΣΟ.-ΒΑΡΒΕΡΗΣΓ. Για τονΤάσοΚόρφη. Αθήνα, ΠαραΚείμενα/Ευθύνη, 1997. Σελ. 50. Δρχ.

830. ISBN960-7033-70-1.

ΣΙΓΚΟΝ. Τομυστήριοτηςερήμου. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. Α. ΣκλαΒ ούνου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

139. Δρχ. 2.080. ISBN960-031888-3.

ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. ΑνδρέαςΚ άλΒ ος. Αθήνα, 1997. Σελ. 170. Δ ρχ. 1.245.

ISBN960-7854-00-4.

ΣΤΟΡΑΣΠ. ΔείπνομετηνΠερσεφόνη. Μ ετ. Κ. Παπ απ ετροπ ούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

534. Δρχ. 5.200. ISBN 960-031955- 6.

TAM AROS. Ομαγικόςκύκλος. Μ ετ. Λ. Τρύφω να. Αθήνα, Αιώρα, 1997. Σελ. 163. Δρχ. 2.495. ISBN9607872-00-2.

JAMESΗ. Πλατεία Ουάσιγκτον. Μετ. Α. Μ αραγκόπουλος. Αθήνα, Κ αστανιώ της, 1997. Σελ. 293. Δ ρχ.

4.160. ISBN960-093-1894-8. Φ ΕΡΡΕΡ. Τοσ π ίτι σ τηλιμνοθάλασ­ σα. Μ υθιστόρημα. Μ ετ. I. Καρατζα-

ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β. Ύμνος εις την ΕλευθερίανΔιον. Σολω μού. Κείμ.-ανάλ. Αθήνα, 1997. Σελ. 160. Δρχ.

1.245. ISBN960-90609-5-1. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Κ.Π.-ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣΘ.Δ. ΓιατονΤάκηΒ αρΒ ιτσιώ τη. Αθήνα, ΠαραΚείμενα/Ευθ ύνη, 1997. Σελ. 47. Δρχ. 830.

ISBN960-7033-69-8.

Δοκίμια Γιώ ργοςΣεφέρης. Φ ιλολογικέςκαι ερμηνευτικέςπ ροσ εγγίσ εις. Ε π ιμ. Μ . Πιερής. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 247. Δρχ. 3.900. ISBN960600-170-9. Μ ΑΡΤΙΝΙΔΗΣΠ. Μ εσιτείεςτουορα-

_____________________________

τού. Αθήνα, Ν εφ έλη , 1997. Σελ.

348. Δρχ. 5.700. ISBN960-211340-5. Μ ΠΑΜΠΑΣΣ. Γιατί οΜ αρξ«ψ ήφι­ ζε»διεθνοπ οίηση; Αθήνα, Ιδεοκίνη­ ση, 1997. Σελ. 58. Δ ρχ. 1.000. ISBN 960-7652-02-9. ΣΕΓΚΟΣΧ.Γ. Σύμμεικτα. Ιστορίες και μύθοι. Αθήνα, Κώτσιας, 1997. Σελ. 212. Δρχ. 3.325. ISBN9607840-00-3. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣΔ. Ηπ εριπ έτειατης αφήγησης. Αθήνα, Ελληνικά Γράμ­ ματα, 1997. Σελ. 486. Δρχ. 4.680.

ISBN960-544-382-4.

Δ ρχ. 24.960. ISBN960-201-121-1.

348-067-3.

ΧΟΥΡΜ ΟΥΖΙΑΔΗΣΓ.Χ. Τοχρυσά­ φι τουκόσμου. Αθήνα, Καπόν. Σελ.

378. Δρχ. 23.920. ISBN960-725455-4.

ΚΑΡΝΤΙΝΑΛΕΚ . Εγώ , ηΚ λαούνπ α. Μετ. Α. Χρυσοστομίδης. Αθήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 287. Δρχ.

5.200. ISBN960-256-332-Χ.

ΓΚΑΛΛΑΝΑ. Περίτηςπ ροελεύσ εω ς και τηςεξαπ λώ σ εω ςτουκαφέ. Μ ετ. Γ. Μίχαλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 2.080. ISBN 960-03-1966-9.

ΚΟΣΤΑΝΤΙΝΙ Κ. Συζητήσειςμετον ΦεντερίκοΦελίνι. Μετ. Τ. Τόλια. Αθήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 272. Δ ρχ. 3.640. ISBN960-256-333-8.

Βιογραφίες Αρχαιολογία RA SM USSENT.-SPIVEYΝ. Προσε­ κτικές ματιέςσταελληνκάαγγεία. Μ ετ. Θ . Ξένος. Αθήνα, Καρδαμίτσα, 1997. Σελ. 190. Δρχ. 4.500. ISBN 960-354-036-6.

BAUDELLAIREC. Αισθητικάδοκί­ μια. Μ ετ. Μ. Ρέγκου. Αθήνα, Printa, 1995. Σελ. 204. Δρχ. 2.600. ISBN Μαρτυρίες 960-7408-15-2. ΗμυστικήσυνέντευξητουΚ ω νσ τα­ ΟΖA. ΤοΙσραήλ, ηΠαλαιστίνηκαι ντίνουΤσάτσουστονΚ ώ σ ταΕ. Τσιηειρήνη. Δοκίμια. Μ ετ. Τ. Κοβαλένρόπ ουλο. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευκο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. θύνη, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 1.560.

219. Δρχ. 3.640. ISBN960-03ISBN960-7033-74-4.

1864-6. ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥΝ. Περήφα­ νες κι αδούλω τες. Αθήνα, Εντός, Αλληλογραφία 1997. Σελ. 237. Δρχ. 3.120. ISBN ΔΕΛΤΑΠ.Σ. Αλληλογραφία. Β’ έκ­ 960-8472-10-5. δοση. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. ΒΛΑΣΣΗ-ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΥΑ. Οι 541. Δρχ. 8.000. ISBN960-05μνήμεςμένουνζω ντανές. Β’ έκδο­ 0756-2. ση. Αθήνα, Εντός, 1997. Σελ. 254. Δ ρχ. 3.120. ISBN960-8472-09-1. Θ έα τρ ο ΚΑΕΙΑΣΙΟΥ I. Βίος και πολιτεία ΓιώργουΖαμπέτα. Αθήνα, Ντέφι, Γενικά 1997. Σελ. 495. Δρχ. 8.320. ISBN ΓΡΑΜ Μ ΑΤΑΣΘ . Θεατρικήπ αιδεία 960-8496-01-2. και επ ιμόρφ ω σ ητω νεκπ αιδευτικώ ν. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 264. Δ ρχ. 2.700. ISBN960-7643-46-1. ΠΑΤΣΑΛΙΔΗΣ Σ. (Εν)τάσεις και (δια)στάσεις. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 470. Δρχ. 3.715. ISBN 960-7643-45-3. Ισ τορ ία

Γενικά Ηιστορίατουελληνικούτσιγάρου. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1997. Σελ. 404.

ΜΑΝΩΛΙΚΙΔΟΥ-ΒΕΓΓΑΦ . Θασε λέμε Ισμήνη. Αθήνα, Φιλίστωρ, 1997. Σελ. 222. Δρχ. 2.600. ISBN 960-369-021-Χ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥΓ. Μ νήμεςκαι μνη­ μόσυνατου ‘40. Ιωάννινα, 1997. Σελ. 80. Δ ρχ. 2.080.

ΓΟΥΔΗΣΧ.Δ.-ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ Ε.-Π. Ημερολογιακόδιογραφικόλε­ ξικό. Αθήνα, Δίαυλος, 1997. Σελ.

7.800. ISBN960-531-016-3. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣΔ. Νιάρχος. Αθήνα, Βασδέκης, 1997. Σελ. 341. Δ ρχ. 4.680. ISBN960-370-40-6.

Λευκώματα Ή π ειρος. 4.000χρόνιαελληνικήςι­ στορίας και πολιτισμού. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1997. Σελ. 480. Δ ρχ. 16.000. ISBN960-213-371-6. Θεσσαλονίκη. Ιστορίακαι πολιτι­ σμός. Τόμοι Α’+Β’. Επ ιμ. Ι.Κ. Χασιώ της. Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης/Παρατηρητής, 1997. Σελ. 305+508. Δρχ.

19.760 (Οι δύοτόμοι). ISBNSet 960-260-791-2. Ιωνία. Οι Έλληνες στηΜικρασία. Αθήνα, Αδάμ, 1997. Σελ. 341. Δ ρχ.

15.600.

ISBN960-500-195-0. ΔΗΜ ΟΣΠΑΤΡΕΩ Ν. Μ νήμεςαξέχα­ σ τω νπ ατρίδω ν. Πάτρα, 1997. Σελ.

107. Δρχ. 3.120. ISBN960-781102-Χ.

Ελληνική Ιστορία

ΠΑΤΟΥΡΗΣ Κ.Ι. Μέρεςτου ‘22. Αθήνα, Επτάλοφος, 1997. Σελ. 93. Δρχ. 1.560. ISBN960-7298-63-2.

ΑλεξάνδρουΡίζουΡαγκαβήχειρό­ γραφος Κώ διξαρ. 35. Επιμ. Ε.Θ. Σουλογιάννης- I. Μ π οτουροπούλου. Αθήνα, Α καδημία Α θηνώ ν, 1997. Σελ. 325. Δρχ. 6.240. ISBN 960-7099-50-8.

BANΜΠΟΥΣΧΟΤΕΝΡ. Ανάπ οδα χρόνια. Αθήνα, Πλέθρον, 1997. Σελ. 299. Δρχ. 4.680. ISBN960-

Έ γκλημακαι τιμω ρίασ τοΒυζάντιο. Επ ιμ. Σ.Ν. Τρω ιανός. Αθήνα, Ίδρυ­ μα Γ ουλανδρή-Χ ορν, 1997. Σελ.

βιβλιογραφ ικό δελτίο

388. Δρχ. 4.160. ISBN960-707963-9. ΔΡΟΓΙΔΗΣΔ.Α. Σύγχρονηελληνική ιστορία1453-1997. Θ εσσαλονίκη, University Studio Press, 1997. Σελ.

734. Δρχ. 6.500. ISBN 960-120601-9. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣΙΩΑΝΝΗΣ. Απ ο­ μνημονεύματα. Μ ετ. Μ.Θ. Λάσκαρις. Αθήνα, Δημιουργία, 1997. Σελ. 174. Δ ρχ. 3.120. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ Γ. Εκκλησία και κράτος. 1833-1997. Αθήνα, Το Πο­ ντίκι, 1997. Σελ. 269. Δρχ. 3.120.

ISBN960-8402-49-2. ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΑΣΓ. ΗΟ.Π.Λ.Α. Χω ­ ρίςθρύλο. Αθήνα, Δωδώνη, 1997. Σελ. 182. Δρχ. 2.600. ISBN960248-866-2. ΚΑΡΔΑΣΗΣΒ. ΟΕλληνισμόςτου ΕυξείνουΠόντου. Αθήνα, Μίλητος, Σελ. 265. Δρχ. 20.800. ISBN9608460-06-9. ΚΟΡΟΜΗΛΑΜ.-ΚΟΝΤΑΡΑΣ Θ. Ερυθραία. Αθήνα, Πολιτιστική Εται­ ρεία «Πανόραμα», 1997. Σελ. 211. Δ ρχ. 2.900. ISBN960-85142-8-2. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β. Βυζάντιο. Τόμοι Α’+Β’+Γ. Αθήνα, 1997. Σελ.

297+299+301. Δρχ. 11.230 (Οι τρειςτόμοι). ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Βυζάντιοκαι άλλα τινά... Αθήνα, 1997. Σελ. 223. Δ ρχ.

2.910. ISBN960-90609-1-9. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. ΗΆ λω ση. Αθήνα, 1997. Σελ. 220. Δρχ. 1.760. ISBN 960-7854-06-3. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ . Ιουλιανόςο'Ελλην π αραβάτης. Θ εοδόσιος, ορω μαίος Μέγας. Αθήνα, 1997. Σελ. 1541. Δ ρχ. 1.245. ISBN960-7634-14-4. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ . Οθρησκευτικόςκαι οιδιω τικόςβίοςτω ναρχαίω νΕλλή­ νω ν. Αθήνα, 1997. Σελ. 172. Δρχ.

1.245. ISBN960-7854-01-2. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Οι Έ λληνεςεφορμοόνκαι κατακτούντηΜεσόγειο. Αθήνα, 1997. Σελ. 149. Δ ρχ. 1.245.

βιβλιογραφ ικό δελτίο

ISBN960-90609-6-Χ. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Πελοπ οννησιακός Πόλεμος. Αθήνα, 1997. Σελ. 166. Δ ρχ. 1.245. ISBN960-7854-05-5. ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣΘ. Ιουλιανός. Αθήναι, Ν έα Θ έσις, 1997. Σελ. 616. Δ ρχ. 6.240. ΜΠΕΛΑΒΙΛΑΣΝ. Λιμάνιακαι οικι­ σμοί σ τοαρχιπέλαγοςτηςπ ειρατεί­ ας. 15ος-19οςαι. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 173. Δρχ. 10.400.

ISBN960-210-278-0. ΜΠΡΟΥΣΑΛΗΣΚ . ΗΠελοπόννη­ σοςστοΠρώ τοΑντάρτικο 19411945. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 567. Δρχ. 5.200. ISBN960205-383-6. ΡΑΓΚΑΒΗΣΙ.Ρ. Ταελληνικά. Κυ­ κλάδεςνήσοι (Ανάτυπον). Αθήνα, Ερίννη, 1997. Σελ. 175. Δ ρχ. 2.285. ΣΠΕΗΣ Γ.Ι. ΤοΓκλεζούνι. Αθήνα, Ταμείο Ευπραγίας Οινουσών. Σελ.

178. Δρχ. 5.720. ISBN960-8602-0X. ΦΑΡΑΚΟΣ Γ. Άρης Βελουχιώτης. Τοχαμένοαρχείο. Άγνω στακείμε­ να. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 476. Δρχ. 5.720. ISBN 960-344-398-0. ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣ Ι.Μ. ΗΕκκλησία στονΑγώ νατουΣαράντα. Β’ έκδο­ σ η. Αθήνα, Ατλανιίς. Σελ. 236. Δ ρχ.

3.000.

W OODHOUSEC.M. ΡήγαςΒελεσιινλής. Μ ετ. Ν. Νικολούδης. Αθή­ να, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 259. Δ ρχ. 4.680. ISBN960-206-434-Χ.

RICHTER Η. Η επέμβαση τω ν Ά γγλω νσ τηνΕλλάδα. Α π ότηΒάρκι­ ζαστονΕμφύλιοΠόλεμο. Μετ. Π. Βαλλιάνος-Γ. Γιάνναρης. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 668. Δρχ.7.000.

ISBN960-05-0748-1.

Παγκόσμια Ιστορία ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Ιστορία 12λαώ ν. Αθήνα, 1997. Σελ. 207. Δ ρχ. 2.910.

ISBN960-434-1-0.

ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣΒ. Περσικοί π όλεμοι. Αθήνα, 1997. Σελ. 179. Δ ρχ. 1.245.

ISBN960-7854-04-7.

ANGOLDΜ . ΗΒ υζαντινήΑυτοκρα­ τορία. Μ ετ. Ε. Καργιανιώ τη. Αθήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 572. Δρχ.

8.320. ISBN960-206-379-3. ΓΚΟΜ ΠΕΝΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. ΗΡώ σικη Επανάσταση. Μετ. Ν.Β. Αλεξίου. Αθήνα, Ε λεύθερος Τύπος, 1997. Σελ. 303. Δ ρχ. 2.000.

M O RRISI. Ταφικάτελετουργικάέθι­ μακαι κοινω νικήδομήσ τηνκλασική αρχαιότητα. Μ ετ. Κ. Μ αντέλη. Ηρά­ κλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1997. Σελ. 328. Δ ρχ. 4.370.

ISBN960-524-034-3. Μ ΠΕΡΚΜΑΝΑ. ΗΡώ σικητραγω ­ δία. Μ ετ. Ν. Π απ αδόπ ουλος. Αθήνα, Αρδην, 1997. Σελ. 213. Δ ρχ. 2.390.

ISBN960-7575-07-5. ΧΙΑΑΕΑΜ . ΟΟίκος τουΕβραίου. Μ ετ. Γ. Αραμπ ατζής-Κ. Βασιλικού. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 369. Δρχ. 4.160. ISBN960344-378-6.

HEURGONJ. Ηκαθημερινήζω ή τω νΕτρούσ κω ν. Μ ετ. Σ. Β λοντάκης. Αθήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ.

502. Δρχ. 5.200. ISBN960-206426-9.

Ελλάδα ΔΕΥΤΕΡΑΙΟΣ Γ.-ΤΣΑΤΣΟΜΑΡΙΔΟΥΒ. Μ ονοπ άτιανότιας Ιθάκης. Μ ονοπ άτιαβόρειαςΙθάκης. Πάτρα, 1996. Σελ. 64+96. Δ ρχ. 4.900. (Οι δύοτόμοι).

Κόσμος Μ Ω ΠΑΣΑΝΓ. ΝΤΕ. Α π ότηνΤύνιδα σ τοΚαϊρουάν. Μ ετ. Α. Σκλαβούνου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

152. Δρχ. 2.080. ISBN960-031895-6.

ΓΛΩΣΣΑ. Περιοδικήέκδοση. Τεύ­ χος43. Δρχ. 900.

ποίησης και τέχνης. Τεύχος 27. Δρχ. 1.500.

Επιστήμες

ΓΡΑΦΗ. Τρίμηνηέκδοση. Τεύχος 35. Δρχ. 1.000.

ΜΟΛΥΒΙΑΤΗΣΝΙΚΟΣ. Μ αθήματα σ τοπ ράσινο. Οικολογίαγια π αιδιά ηλικίας8-13 χρόνω ν. Αθήνα, Σαββάλας, 1997. Σελ. 174. ISBN960460-233-0.

ΝΕΑΠΡΟΟΠΤΙΚΗ. Φύλλο 179. Δρχ. 100.

ΓΥΝΑΙΚΑ. Το κλασικόγυναικείο περιοδικό. Τεύχος 1149. Δρχ.

1 .200 .

ΤΑΝΕΑΤΗΣΤΕΧΝΗΣ. Φ ύλλο62.

ΤΟΔΕΝΤΡΟ. Έκδοσηλόγου και τέχνης. Τεύχος100. Δρχ. 1.300.

400.

Π α ιδ ικ ά

M CINTOSHJ. Αρχαιολογία. Μ ετ. Τ. Γαδαλάκη. Αθήνα, Ερευνητές, 1997. Σελ. 64. ISBN960-368-066-4.

BROOKFIELDΚ . Ιστορίατηςγρα­ φής. Μ ετ. Μ. Lavda. Αθήνα, Ερευ­ νητές, 1997. Σελ. 64. ISBN960368-092-3.

Ε λεύθερα αναγνώ σματα ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣΝ. Τοω ραιότε­ ρο δώ ρο του κόσμου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 26. Δρχ. 2.400. ISBN960-344-391-3. ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ε. Τα88 ντολμαδάκια. Αθήνα, Καλέντης, 1997. Σελ. 161. Δρχ. 3.120. ISBN960-219-080-9. ΒΟΪΤΣΕΚΟΦΣΚΙ Σ. Τοθαύματης αγάπ ης. Μ ετ. Α.-Φ. Γεω ργακοπ ούλου. Αθήνα, Ρώ σσης, 1997. Σελ.

68. Δρχ. 5.200. ISBN960-225143-3. Π ε ρ ιο δ ικ ά ΑΕΡΟΠΟΣ. Δίμηνο περιοδικό. Τεύχος16. Δρχ. 600. ΑΚΤΗ. Τεύχος31. Δρχ. 1.250.

Δρχ. 600. ΟΝΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ. Τεύχος2. Δρχ.

ΟΜ ΠΡΕΛΑ. Γράμματα, τέχνες, π ο­ ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του Βιβλίου. Τεύχος 380. Δρχ.

1.500.

λιτισμός. Τεύχος38. Δρχ. 1.000.

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Τριμηνιαίο περιοδι­ κό. Τεύχος47. Δρχ. 650.

ΠΑΡΑΛΛΑΞΗ. Τεύχος38.

ΕΛΕΥΣ1Σ. Τρίμηνηπ ολιτιστικήέκ­ δοση. Τεύχος17. Δρχ. 1.000. ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχη4, 5. Δω ρεάν. ΕΥΘΥΝΗ. Περιοδικό ελευθερίας και γλώσσας. Τεύχος 311. Δρχ.

600.

ΟΥΤΟΠΙΑ. Τεύχος26. Δρχ. 1.500.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΑ. Τόμος ΚΒ’ 1996-1997. Δρχ. 7.000. ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ. Λογοτεχνικόπ εριο­ δικό. Τεύχος26. Δρχ. 2.000. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. Μ ηνιαίοπ εριοδικό. Τεύχος39-40. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΖΩΗ. Τεύχος 117. Δρχ. 1.040.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΕΚΦΡΑΣΗ. Τριμηνι­ αία έκδοση. Τεύχος 27. Δρχ.

Ο ΡΑΜΠΑΓΑΣ ΚΙ Ο ΣΚΥΛΟΣ.

1. 000 .

Φ ύλλο222. Δρχ. 100.

ΗΕΦΗΜΕΡΙΔΑΤΩΝΑΙΓΥΠΤΙΩΤΩΝ. Φ ύλλο25.

ΣΥΓΚΡΙΣΗ. Ετήσια έκδοση. Τεύ­ χος8. Δρχ. 2.600.

ΘΕΣΕΙΣ. Τριμηνιαίαεπιθεώ ρηση. Τεύχος61. Δρχ. 1.800.

ΣΥΓΧΡΟΝΗΣΚΕΨΗ. Δίμηνη π ε­ ριοδικήέκδοση. Φ ύλλο1.

ΙΣΤΟΡΙΑΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. Τεύχος353. Δρχ. 800.

ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ. Τόμος 11ος, 1997. Δρχ. 10.000.

ΙΧΝΕΥΤΗΣ. Τεύχος 21. Δρχ.

1.500.

ΤΕΤΡΑΔΙΑΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟ­ ΓΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗΣ. Τεύχος41. Δρχ. 1.200.

ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ. Τεύχος 6. Δρχ.

1 .000 . ΗΛΕΞΗ. Ελληνικήκαι ξένηλογο­ τεχνία. Τεύχος 141. Δρχ. 800.

ΟΤΥΠΟΣ. Μ ηνιαίαδημοσιογραφι­ κή επιθεώρησις. Τεύχος 85, 86, 87, 88. Δρχ. 1.000.

ΗΛΕΣΧΗΤΩΝΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ. Τεύχος 19. Δρχ. 500.

Φ ΩΚΙΚΑΧΡΟΝΙΚΑ. Ετήσιαέκδο­ ση. ΤόμοςΣΤ’, 1997. Δρχ. 1.000.

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ ΝΕΑ. Φύλλο34. Δρχ. 200.

ΧΡΟΝΙΚΑ. Τεύχος7.

ΤΩΝ. Ετήσια έκδοση. Τόμος Α’,

ΗΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Φ ύλλο98.

Αφιερώματα. Τεύχος 12. Δρχ.

1996. Δρχ. 4.160. ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Τόμος 17ος, 1997.

ΝΕΑΕΣΤΙΑ. Τεύχη 1688-1689. Δρχ. 900.

Δρχ. 4.160.

ΝΕΟΕΠΙΠΕΔΟ. Τρίμηνο δελτίο

ΑΝΑΠΤΥΞΗ. ΕΒΕΑ. Τεύχος 11. ΑΝΤΙΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Τρίμη­ νηέκδοση. Τεύχος19. Δρχ. 800. ΑΠΟΠΛΟΥΣ. Τετραμηνιαίοπ εριο­ δικό. Τεύχος 17. Δρχ. 1.500. ΑΡΧΕΙΟΑΡΒΑΝΙΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕ­

MB______________

LE MONDE DIPLOMATIQUE. 1.500.

BALKANSTUDIES. Vol. 38, No 1, 1997.

Δρχ. 4.160.

Βιβλιογραφ ικό δ ιλ ιίο

Ζτην Κριτικογραφΐα ικριλαμβάνονται όλίς οι (πώνυμις βιβλιοκριτικές και βιβλιοπαρουοιάαεις των ελληνικών εκδόσεων που δημοοιεύονται στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο

Αρ. 381

1 Νοεμβρίου - 30 Νοεμβρίου 1997

Οδηγοί-Λεξικά ΓούδηςΧ.Δ.-ΧριστοπούλουΕ.Π.: ΗμερολογιακόΒιογραφικόΛεξικό. Οι π ρω τοπ όροιτηςεπ ισ τήμηςκαιτης τεχνολογίας(Μ. Παπ αγιαννίδου, Το Βήμα, 9/11/97) Παπ ακυριακού-Α π έργηΕ.- Π απ ακυριακοόX.: Β ασικόλεξικόξένω νλέξε­ ω ντηςνέαςελληνικής(Ε. Γιαννημέλου, Epression, Νοέμ. ‘97) Χ ατζημω υσ ήςΠ.: Β ιβλιογραφ ία19191992. Μ ικρασιατικήεκστρατεία, π ρο ­ σφ υγιά(Μ .Π απ αγιαννίδου, Το Βήμα, 30/11/97)

Ημερολόγια ΤριανταφυλλόπουλοςΝ.Δ. (επιμ.): Ημερολόγιο1998. ΑλέξανδροςΠαπ αδιαμάντης(Γ. Γιατρομανω λάκης, Το Βήμα, 30/11/97)

Φιλοσοφία Ν τεριντάΖ.: Ηφ ω νήκαιτοφαινόμε­ νο(Δ . Τσ ατσ ουλης, διαβάζω, 379) ΧορκχάιμερΜ .-Α ντόρνοΤ.: Δ ιαλεκτι­ κήτουΔ ιαφ ω τισ μού(Θ . Γεω ργίου, Τα Νέα, 25/11/97)

Ψυχιατρική Α σ κήτηςΘ .: Ησεξουαλικήαφ ύπ νισ η τηςεφηβείας(Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Νοεμ. ‘97)

Ψυχολογία ΤσαλίκογλουΦ . (επ ιμ.): Ηψ υχολογία σ τηνΕλλάδασήμερα. Α π όένασυνέ­ δριοσ τοΠάντειοΠ ανεπ ισ τήμιο19-20 Μ αΐου1994(Χρ. Π απ αγεω ργίου, δια­ βάζω, 379) Μ π όουενΜ .: Τρίγω ναστηνοικογέ­ νεια(Δ .Τσ ατσ ούλης, διαβάζω, 379)

κριτικογραφΐα

Ψυχανάλυση ΓιουνγκΚ .: Εισ αγω γήσ τηνερμηνεία τω νονείρω ν(Μ . Πανάς, Τρίτο Μάτι, Νοέμ. ‘97)

θρησκεία Χρισ τιανόπ ουλοςΝτ. (επ ιμ.): ΤοΑγιο και ΙερόΕυαγγέλιοκατάτονΜ ατθαίο (Σ. Σταμάτης, διαβάζω, 379) ΒάλετΟ.: Οι θρησκείες(Σ. Ντάλης, διαβάζω, 379)

Ανθρωπολογία Μ ποάζ Ν.: Eco Homo. How the Hum an BeingEm erged fromthe Cataclysm icHistoryoftheEarth(M . Ρίντλεϊ, To Βήμα, 9/11/97)

Κοινωνιολογία ΚέντροΔικανικώ νΜ ελετώ ν: Ηθρη­ σ κευτικήελευθερία. Θ εω ρίακαι π ρ ά ­ ξησ τηνΕλληνικήκοινω νίακαι έννομητάξη(Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 25/11/97) Λαμπ ίκη-Δ ημάκηI.: Ηκοινω νιολογία στηνΕλλάδασήμερα(Σ. Π απ ασπ ηλιόπ ουλος, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 27/11/97)

Επικοινωνία Ν τεμπ ρέΡ.: Ηεπ ισ τήμητηςεπ ικοινω ­ νίας(Δ .Α νασ τασ όπ ουλος, Ελευθερο­ τυπία, 23/11/97)

Μ ακΚουέιλΝτ.: Εισ αγω γήσ τηθεω ­ ρίατηςΜαζικήςΕπικοινω νίας (Ν. Μ π ασ τέα, Τα Νέα, 1/11/97) Μ π ουρνπ έΠ.: SurLatelevision,suivi del’em prisedujoum alism e(I. Λαμπ ίρη-Δ ημάκη, To Βήμα, 9/11/97)

cmpcAcia: ΗΛΙΑΖ ΜΑΓΚΛΙΝΗΖ

ΠόπερΚ.-Κόντρι Τζ.: Τηλεόραση. Κ ίνδυνοςγιατηΔ ημοκρατία(I. Λαμπ ίρη-Δ ημάκη, Το Βήμα, 9/11/97)

Πολιτική Β αρβιτσ ιώ τηςΘ.-ΚαιρίδηςΔ.-ΠφαλτζγκραφΡ.: Ασφάλειασ τηνοτιοανα­ τολικήΕ υρ ώ π ηκαι ελληνο-αμερικανικέςσ χέσ εις(Θ .Κ οτσ ίρης, Ευρωπαϊκή Έκφραση, 27). Β έμπ οςΘ.: Οπ όλεμοςτω νάσ τρω ν. Τοχρονικόμιαςχίμαιρας(Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 2/11/97) ΔεμερτζήςΝ.: ΟΛόγοςτουΕθνικι­ σμού(Κ. Καρακώ τιας, Επενδυτής, 15/11/97) Κ οζάκοςΠ.-ΛιαργκόβαςΠ.: ΗΕλλη­ νοτουρκικήοικονομικήσυνεργασία (Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 21/11/97) Κ οζάκοςΠ.-ΛιαρκόβαςΠ.-Φ ω κάΕ λ.: Ηαναθεώ ρησητηςΣυνθήκηςτου Μ άαστριχτκαι ησημασίατηςγιατο μέλλοντηςΕυρω π αϊκήςΈ νω σης(Θ . Κ οτσ ίρης, Ευρωπαϊκή Έκφραση, 27) Π απ αδημητρίουΓ.: Ηαργόσ υρτηπ ο ­ ρείαπ ροςτηνΕυρω π αϊκήομοσπ ονδίω σ η. Επ ίκαιροι π ροβληματισ μοί(Σ. Ν τάλης, Το Βήμα, 30/11/97), (Σ. Ν τά­ λης, Ο ικο νο μικό ς Τ αχυδρόμος, 27/11/97) Παπακω νσταντίνουΑ π . Νεστ.: Το «Πολίτευμα»τηςΕυρω π αϊκήςΈ νω ­ σης (Θ. Κοτσίρης, Ευρω παϊκή Έκφραση, 27) ΠερράκηςΣτ. (επ ιμ.): ΗΕυρω π αϊκή Έ νω σημετάτηδιακυβερνητικήδιά­ σκεψ ητου1996: θέσηκαι ρόλοςτω ν μεσαίω νκαι μικρώ νπ ληθυσμιακά κρατώ ν-μελώ ν(Σ. Ν τάλης, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος, 13/11/97) ΠλατιάςΑθ.: Εκτόςσ υνόρω ν: ρεαλι-

_______________ Οΰ©

σιικήπ ροσέγγισ ηεθνικήςστρατηγι­ κής(Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 13/11/97) Τσ έτσ ηςΣ.: Προςμιαευρω π αϊκήχω ­ ροταξικήπ ολιτική. Αστικοί μετασχη­ ματισμοίσεμιαμετεξελισσόμενηΕυ­ ρώ π η (Θ. Κοτσίρης, Ευρω παϊκή Έκφραση, 27) ΤσουκαλάςΚ .: Ταξίδι σ τοΛόγοκαι τηνΙστορία(Σ. Ντάλης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 27/11/97) Φ ω τόπ ουλοςΤ.: ΗΝέαΔιεθνήςΤάξη και ηΕλλάδα(Β. Χατζηδασιλείου, Ελευθεροτυπία, 26/11/97) ΧολέθαςΚ .: Ελληνισ μούόρασις(Χ.Ζ. Καρανίκας, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 13/11/97) Μ π ενχαμπ ίμπΣ.: Dem ocracyand D ifference. C ontestingtheboundaries ofthepolitical (Θ .Κ οτσ ίρης, Ευρωπαϊ­ κή Έκφραση, 27) ΝτρακοΰλιτςΣ.: CafeEuropa(Ε. Γκίκα, Έθνος, 9/11/97) ΡουαγιάλΣ.: Αλήθειεςμιαςγυναίκας (Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 23/11/97) ΣαβατέρΦ .: Αςμιλήσουμεγιαπ ολιτι­ κή (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 22/11/97)

Οικονομία ΚατικαρίδηςΜ .: Τρόπ οι καιτεχνικές ένταξηςσ τηναγοράεργασίας(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 4/11/97) Κορδή-Α ντω νοπ ούλουΜ.: Μ ετοπισθογράφησησυναλλαγματικής(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 21/11/97) Μ αγνησάληςΚ .: Ησ υμπ εριφ οράτου καταναλω τή. Έ ννοια, ανάλυση, π ρό­ τυπ α, π ροσ τασ ία(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρ­ δος, 4/11/97) Π απ αδόπ ουλοςΕ.: Μ ηχανογραφημέ­ νηφορολογικήλογιστική(Σ. Χαλιώ ­ ρης, Κέρδος, 27/11/97) Π ρόντζαςΕ.Δ.: Ο ικονομικόςπ ροσ τα­ τευτισμόςκαι βαλκανικήσυνεργασία (Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 21/11/97)

Εθνολογία ΕργκόνΖ.: Ηκαθημερινήζω ήτω ν Ετρούσκω ν (Ε. Γκίκα, Έ θ νο ς, 16/11/97), (Τ. Νατσούλης, Ελεύθε­ ρος, 18/11/97)

Δίκαιο Βασιλάκη-Μ π ουγιοόκαΝτ.: Ο δηγός γιατιςδημόσιεςσυμβάσ ειςέργω ν(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 27/11/97) ΠουλιάδηςΑ.: Συρροήκανόνω νειδι­ κούκαι γενικούενοχικούδικαίου στηναστικήευθύνητουπ ω λητή(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 27/11/97)

Λαογραφία Βολιότης-Κ απ ετανάκηςΗ.: Ελλήνω ν Μ ούσαλαϊκή(Δ. Χαλαζω νίτης, Men, Νοέμ. ‘97) ΣταμέλοςΔ .: ΗΛαογραφικήΠινακο­ θήκη (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 4/11/97)

Παιδαγωγική Κ οντόνηΑ.: ΤοΝεοελληνικόΣχολείο και οπ ολιτικόςρόλοςτω νπ αιδαγω γι­ κώ ντμημάτω ν(Κ.Δ. Μ αλαφάντης, διαβάζω, 379) ΤσολάκηΚ .: Παιδαγω γικόυλικόγια τοΝηπιαγωγείο, Προμαθηματικά (Κ .Δ.Μ αλαφ άντης, διαβάζω, 379)

Εκπαίδευση ΑνδρέουΑ.: ΠηγέςκαιζητήματαΙσ το­ ριογραφίαςτηςΝεοελληνικήςΕ κπ αί­ δευσης(Ν. Π απ αγεω ργίου, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, αρ. 19) Β ουϊδάσκηςΒ .:Δ ικαίω μαήυπ οχρέω ­ σ η. Ηεννιάχρονησχολικήεκπ αίδευ­ σ η(Γ. Π απ αδάτος, διαβάζω, 379) Μ π αλάσκαςΚ .: Εκπ αιδευτικήθεω ρία και π ολιτική(Τ. Νατσούλης, Ελεύθε­ ρος, 6/11/97) Κέι Π.: Ταπ αιχνίδιατουέξυπ νουμα­ θητή(Γ. Π απ αδάτος, διαβάζω, 379)

Οικολογία-περιβάλλον ΠοΒιτική Οικονομία ΣταματήςΓ.: Ε ισ αγω γήσ τηνΠολιτική Ο ικονομία(Β . Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 26/11/97)

OS®--------------------

ΔέκλερηςΜ.: ΟΔω δεκάλογοςτου π εριβάλλοντος(Γ. Π απ αδάτος, διαβά­ ζω, 379) ΖάχαρηςΑ.: ΕθνικόςΔρυμόςτοΦ α­

ράγγιτηςΣαμαριάς(Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 2/11/97) Π απ ασ ημακόπ ουλοςΣ.-Παπ αγιάννης Θ .-ΚουβέληςΣ. (επ ιμ.): Τοπ εριβάλ­ λονσ τηνΕλλάδα1991-1996(Σ. Ν τά­ λης, διαβάζω, 379) ΠαυλάκουΔ.: Ά νθρω π οςκαι φ υσικό περιβάλλον (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 9/11/97) ΧανδρινόςΓ.-Α κριώ τηςΤ.: Ταπ ουλιά τηςΕλλάδας(Ν.Σ. Μ άργαρης, Το Βή­ μα, 23/11/97)

Επιστήμες ΠένροουζΡ.: Σκιέςτουνου(Μ . Πο­ νάς, Τρίτο Μάτι, Νοέμ. ‘97)

Γλώσσα Α ργυρίδηςΜ .: Ο λικήπ ροσ έγγισ ητης γλώ σ σ αςμέσ ωτουπ αιδικούλογοτε­ χνικούβιβλίου(Γ. Π απ αδάτος, Η Λέ­ σχη των Εκπαιδευτικών, αρ. 19) Β αρδιάμπ ασ ηςΝ.: Ισ τορίαμιαςλέξης. Τόμος Γ’ (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 17/11/97) ΖαφειριούΜ .: Τογλω σσικόιδίω μα τηςΣάμου(Ε. Κατσικογιάννη, Από­ πλους, 17) Λιάπ ηςΚ.: Τογλω σσικόιδίω ματου Πηλίου(Μ .Μ π όντζω ρλου, Έλευσις, 17) Παπ αρίζοςΧρ.: Ηελληνικήγλώ σ σ α στηνΕυρω π αϊκήΈ νω ση(Γ. Μ π ασ λής, Γλώσσα, 43)

Κλασική Φιλολογία/Λογοτεχνία ΚαλλιμάχουΕπ ιγράμματα(Π. Μ π ουκάλας, Καθημερινή, 25/11/97) Παπ αδίτσαςΔ.Π.-ΛαδιάΕ. (επιμ.): Ο μηρικοίΎ μνοι, ΟρφικοίΎ μνοι (Δ . Τσαισ ούλης, διαβάζω, 378)

Ποίηση ΆγραςΤ.: Ταβουκολικάκαιταεγκώ ­ μια(Η. Κ εφ άλας, Ευθύνη, 311) ΒαγενάςΝ.: Ηπ τώ σ ητουΙπ τάμενου β’ (Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ.

27) (Α . Σταμάτης, διαβάζω, 378) Β αρβιτσ ιώ τηςΤ.: Άρω μαενόςκομήτη/ΝήματατηςΠαρθένου(Φ . Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 9/11/97), (Β . Χατζηβασιλείου, Ε λευθεροτυπ ία, 19/11/97)

κριτικογραφ ία

Β άροςΔ.: Θ ηρασ ία(Ε.Γκίκα, Έθνος, 13/11/97) Γκουθάλεθ-Λασηθιω τάκηΝτ.: Περι­ σ τοιχισ μένοι απ όαρμονία(Γ. Κ αραβί­ δας, Ριζοσπάστης, 6/11/97) ΔεληγιάννηςΝ.: Α π όπ λουςσ τοφ ω ς (Γ. Π ετρόπ ουλος, Ν έο Επίπεδο, αρ.

27) Δ ιλμπ όηΓ.: Ε ίπ α,ναπ ω ... (Ε. Γκίκα, Έθνος, 9/11/97) ΚόλαςΝ.: Ο δόςΝικήταΡάντου(Ε. Α ρανίτσ ης, Ελευθεροτυπία, 19/11/97) Κ άλφ αςΑ .: Ω δήσ τηνευρύχω ρηα π ώ ­ λεια(Η. Κ εφ άλας, Ελπροχος, 11) ΚαρούζοςΝ.: Θ ρίαμβοςχρόνου(Ε . Α ρανίτσ ης, Ελευθεροτυπία, 5/11/97) Κ ατσιμάνηςΔ.: Τοτομάρι τουπ όνου (Λ. Πειμεζάς,Αυριανή, 8/11/97) ΚουρήςΒ.Α.: ΕλληνικόςΕσπ ερινός (Π. Λαλιάτσης, Κ αθημερινή, 11/11/97) Κ υριόπ ουλοςΓ.:A lterapars(Δ . Χαλαζω νίτης,Men, Νοέμ. ‘97) Λ ιοσ άτοςΔ .: Ηχρονιάπ ο υέχασετην άνοιξήτης(Φ . Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 9/11/97) Μ εσηνέζης, Φ ω νήα π ’ τηζω ήτηνά­ γνω σ τη(Κ . Βαλέτας, Ραδιοτηλεόρα­ ση, 8/11/97) Μ ηνούδηΘ .: Ανμ π ορούσ α(Κ .Β αλέ­ τας, Ραδιοτηλεόραση, 15/11/97) Ν ικηφόρουΤ.: Τηνκοκκινόμαυρηανεμίζονταςτηςουτοπ ίας(Φ . Λάδης, Αδέσμευτος Τύπος, 9/11/97) Π αγκράτηςΠ.: Χρόνοςαντίμαχος(Ε . Ψ αραλίδου, Ελίτροχος, 11) ΠιλλάςΑ.: Τομαρτύριοτω ν13μονα­ χώ ντης Καντάρας (Γ. Πετούσης, Ακτή, 31) ΡήγαςI.: Χειρόγραφ ασετιμήερημιάς (Μ .Μ π όνιζω ρλου, Έλευσις, 17) ΣακελλαρίδουΜ .: Συνομιλία(Β . Δημητριάδης, Απόπλους, 17) ΤομαζάνηΔ.: Εξαιτίαςτουαινίγματος (Ε . Γκίκα, Έθνος, 23/11/97) Τσούλια-Ρουσοπ ούλουΜ .: Ηκαρδιά μουκοντάσ τονήλιο(Β . Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 19/11/97) ΥφαντήςΓ.: Ναόςτουκόσμου(Α. Σταμάτης, διαβάζω, 378) Φ ραντζεσ κάκηςΝ.: Γήινεςγεύσεις(Λ. Πειμεζάς,Αυριανή, 8/11/97) Φ ω σκαρίνηςΘ.: Οκαμβάς και το

κριτικογραφί

σ κουλήκι (Ν. Χουρδάκης, Νέο Επίπε­ δο, αρ. 27) Φ ω στιέρηςΑ.: Ησκέψ ηανήκει σ το π ένθος(Α. Σουλογιάννη, διαβάζω, 379) ΧέληςΓ.: Ψ ευδέςβάσιμον(Γ. Κ οροπ ούλης, 25111/97) ΛακαριέρΖ.: Ταπ αιδικάχρόνιατου Ίκαρουκαι άλλαπ οιήματα(Φ . Λά­ δης,Αδέσμευτος Τύπος, 9/11/97) ΠάστερνακΜ π .: Μ π αρμπ ούργκκαι άλλαπ οιήματα(Δ. Παυλάκου, Αυγή, 2/11/97) Φ όσ κολοΟ .: Π οιήματαμεταφ ρασμέ­ νααπ όΕ π τανήσ ιους(Δ . Τσ ατσ ούλης, διαβάζω, 378) ΧικμέτΝ.: Ταέργατου. Β ιβλίοπ ρ ώ το (Ε. Ζω γράφου, Ριζοσπάστης, 20/11/97)

Πεζογραφία ΑκρίβοςΚ .: Στοκάτωκάτωτηςγρα­ φ ήςείναι έναψ έμα(Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ.27) ΑλειθηνόςΔ.: Ιστορίεςενόςρευσ τού έργου(Δ.Ι. Μ ουρατίδης, Νέο Βήμα, 20/11/97) Απ οστολίδηςΑ.: Τοφάντασματου Μετρό (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 11/11/97) ΑραούζουΕ.: Μ π λου(Γ.Ν. Μ π ασκόζος, Εξπρές, 2/11/97) ΒαζάκαςΚ .: Έχειςχάσει επ εισόδια, γλυκέμου(Κ .Β αλέτας, Ραδιοτηλεό­ ραση, 29/11/97) Γιατρομανω λάκηΓ.:Β ιβλίουκαλούμε­ νουΕρω τικόν(Β. Λαλιώ της, Ελίτρο­ χος, 11) Δ ήμουΝ.: Α π ότηνοδόΡήνουσ την ΕςΣτράσε (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 379) ΔιβάνηΛ.: Οι γυναίκεςτηςζω ήςτης (Ε . Γκίκα, Έθνος, 9/11/97) Εκδ. Πατάκη: Άσεμνεςιστορίες(Π. Μ π ουκάλας, Καθημερινή, 4/11/97) ΕυθυμιάδηΝ.: Ηπ όλητω νγλάρω ν (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 1/11/97), (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 379) Θ εοδω ροπ ούλουΒ.: Γράμμααπ ’ το Δ ουβλίνο(Ο . Σελλά, διαβάζω, 379) Καλφ ούντζουΜ .: Κ αι τι φ ρικτήμέρα

π ο υαφέθηκεςναταξιδέψ ειςΑ βραάμ (Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ.

27) Κ αρυσ τιάυηI. Μ ικράΑ γγλία(Μ . Λουκάκης, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) Κ ατσ αρέαΡ .: ΝεκρήΦ ύσ ημεβ αμ π ίρ (Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 16/11/97) Κ ατσ ουλάρηςΚ .: Ιστορίεςαπ ότουαφρό (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 2/11/97), (Α . Πετρουλάκης, Ελευθε­ ρία Λάρισας, 16/11/97), (Δ . Τσ ατσ ού­ λης, διαβάζω, 379) Κ αχτίτσηςΝ.: Οήρω αςτηςΓάνδης (Β .Α θανασ όπ ουλος, διαβάζω, 379) ΚεφάλαςΗ.: Μ εσημβρινάδαιμόνια (Δ .Π αυλάκου, Νέο Επίπεδο, αρ.27) Κ ιζήλοςΒ .: Τομ(Δ . Τσ ατσ ούλης, δια­ βάζω, 379) Κ οκκιυάκηΝ.: Οάνθρω π οςτηςκλει­ σ τήςπ όρτας(Γ. Πετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) Κοντολέω νΜ .: Μ άσκασ τοφεγγάρι (Γ. Π απ αδάτος, Η Λέσχη των Εκπαι­ δευτικών, αρ. 19) Κ ύπ ριοςΕ.: Σταφτεράτω νονείρω ν (Τ. Ν ατσ ούλης, Ελεύθερος, 18/11/97) Λειβαδά-Ν τούκαΕ.: Κ εφ αλληνία, Κ εφαλλήνω ν(Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 8/11/97) ΛειβαδάςΝ.: Α λέξανδροςοΦ ιλίπ π ου (Κ. Βαλέτας, Ρ αδιοτηλεόραση, 29/11/97) Μ αβίληΕ.: Ζω ήερήμην(Τ. Ν ατσού­ λης, Ελεύθερος, 18/11/97) Μ ακρήΛ.: Οιμεταξω τέςκαι οι επ ιδέ­ ξιοι (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 2/11/97) Μ ανιατάκοςΓ.: ΗκόρητουΠ οσειδώ να(Γ. Πετρόπ ουλος, Ν έο Επίπεδο, αρ. 27) Μ ανιώ τηςΓ.: C razyLove(Α .Π ετρου­ λάκης, Ελευθερία Λάρισας, 16/11/97) Μ αραγκόπουλος Α.: Αγαπημένο Βρω μοδουβλίυο. Τόπ οι και γλώ σ σ α σ τον«Ο δυσ σ έα»τουΤζέιμςΤζόις(Τ. Μ ενδράκος,Αυγή, 23/11/97) Μ ούλιοςΦ .: ΟΟ ρφέαςδενείναι π ια εδώ(Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 25/11/97) Μ π ιρμπ ίληΕ.: Ταμεθυσμένακαλο­ καίριατουέρω τα(Ε. Γκίκα, Έθνος, 2/11/97) ΝικολαΐδηςΑρ.: Οαιώ ναςτελείω νε

_____________ ΪΜΏ

σιηνκόψ η(Α .Μ αραγκόπ ουλος, Το Βήμα, 23/11/97) ΝικολαΐδουΣ.: Ξανθιάπ ατημένη(Ν. Α νασ τασ έα,VotreB eaute,Νοέμ. ‘97) Ο ρφανίδηςΝ.: Οάγγελοςέφυγεευ­ τυχισμένος (Ε. Γκίκα, Έ θ νος, 2/11/97), (Α. Πειρουλάκης, Ελευθε­ ρία Λάρισας, 16/11/97) Π ανσέληνοςΑλ.: ΖαΐδαήΗκαμήλα σ ταχιόνια (Μ.Γ. Μερακλής, Λέξη, 141) Π απ αγεω ργίουΚ .:Άννα, τώ ρακοιμή­ σ ου(Γ.Δ.Παγανός, Ελίτροχος, 11) Παπαγιαννόπ ουλοςΓ.: Βροχήσ τη Δ αλματία, καφέςσ τοΤίτογκραντ(Α . Α ντω νόπ ουλος, Εξουσία, 10/11/97) Π απ αδόπ ουλοςΓ.: Χω ρίςκίνητρο(Δ . Κ ουρτοΒ ικ, Τα Νέα, 11/11/97) Π απ ακώ σ ταςΔ .: Ημνήμητηςαίσθη­ σης(Γ. Πετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) Παπ ανδρέουΝ.: Λεπ τήγραμμή(Α. Μ ήτσ ου, Το Βήμα, 23/11/97) Π απ απ οσ τόλουΤ.: Πρινναείναι αρ­ γά(Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 5/11/97) ΠατρίκιοςΤ.: ΣτηνΊσαλοΓραμμή (Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 23/11/97) Παυλιώτης Α.: Ο ποινικολόγος. Έ γκλημασ τονπ αρ ατηρ ητή(Δ .Κ ούρτοδικ, Τα Νέα, 11/11/97) ΠέγκαΕ.: Σκουώ ς(Α . Σταμάτης, δια­ βάζω, 379) Πολιτοπ ούλουΜ .: Οι εραστέςδίπ λα (Β. Χατζήβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 12/11/97) Ρ απ τόπ ουλοςΒ .:Λούλα(Π. Μ π ουκάλας, Καθημερινή, 11/11/97), (Κ . Παπ αγιώ ργης, Αθηνόραμα, 14/11/97), (Δ . Ρουμπ οΰλα, Έθνος, 25/11/97) ΣερέφαςΣ.: Τοσ π ίτι υπ οδέχεται (Δ . Κ όκορης,Αντί, 21/11/97) Σιμώ ταςΤ.: Ολάκκος(Σ. Π απ ασ π ύρου, Μετρά, Νοέμ. ‘97) ΣκιαδαρέσηΜ .: Α τροπ οςήηζω ήκαι οθάνατοςτηςΒενετίαςΔ απ όντε(Ν. Κ οκκινάκη, Καθημερινή, 11/11/97) Σκληβανιώ τηςΓ.: Μ ουσικάπ αρακεί­ μενα (Χρ. Παπαγεωργίου, Α υγή, 16/11/97) ΤζάλαςX.: AlexandreaadA egyptum (Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονί­ κης, 19/11/97)

Ώ22_____________

ΤζερμιάςΚ.: Ομαγικόςχρόνος(Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) Φ ακίνοςΜ .: ΌμηροςΜ π αρ(Β. Χατζηβασιλείου, Ε λευθεροτυπία, 26/11/97) Φ ακίνουΕ.: Ε κατόδρόμοικαιμιανύ­ χτα (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 16/11/97) ΨαθάςΔ.: Στηχώ ρατω νμυλόρδω ν (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 8/11/97) ΆλτενΣ.: Μ ΕΓ(Ν τ. Πιέρρου, Είναι, 4/11/97) ΆντριτςI.: ΤογεφύριτουΔρίνου(Α . Π λατανιάς, Bazar, Νοέμ. ‘97) Άνσγουω ρθΜ π .: Μ ετάτονΑννίβα (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 30/11/97) Β άλντεςΖ.: Τοκαθημερινότίπ ο τα(Β . Α θανασ όπ ουλος, διαβάζω, 378) ΓέητςΟ.Μ .: ΤζονΣέρμαν(Α . Σταμά­ της, διαβάζω, 379) ΓεφτουσένκοΓ.: Μ ηνπ εθάνειςπ ριν τηνώ ρ ασ ου(Π. Παιονΐδης,Ακτή, 31) ΓκάιτεΚ.Μ .: Περαστικόσύννεφο(Ν. Μ π ακουνάκης, Marie Claire, Νοέμ.

‘97) ΓκάαρντερΖ.: ΟκόσμοςτηςΣοφίας (Γ.Ν. Κ ορώ νης, Έλευσις, 17) ΓουόΕ.: Επ ισ τροφ ήσ τοΜ π ράιντσχεντ (Δ. Αναστασόπ ουλος, Ελευθε­ ροτυπία, 23/11/97) ΓουόΕ.: Π ρόστυχακορμιά(Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Νοέμ. ‘97) Έ βερςΡ .: Π υροβόλησ ατονΈ λβις(Κ . Ζαρόκω σ τα, Elle, Νοέμ. ‘97) Ελρόι Τζ.: Τομεγάλοπ ουθενά(Μ . Φ άις, Ελεύθερος Τύπος, 20/11/97) Εξυπ ερύΑ.: Ομικρόςπ ρίγκιπ ας(Ε. Γκίκα, Έθνος, 9/11/97) Ζάχερ-Μ αζόχΛ.: ΗΑφροδίτημετη γούνα(Σ. Γκανιάτσ ου, Cosmopolitan, Νοέμ. ‘97) Ινόουε Γ.: Τοκυνηγετικόόπ λο(Η. Μ αγκλίνης, διαβάζω, 378) Κ αουαμπ άταΓ.: Ιστορίεςτηςπ αλάμης (Σ. Γκανιάτσ ου, Cosmopolitan, Νοέμ.

‘97) ΚαρέρΕ.: Μ αθήματαστοχιόνι (Σ. Π απ ασ π ύρου, Μετρά, Νοέμ. ‘97) Κ άρλοΑ.ντε: Ηπ όλητηςΕιρήνης(Σ. Γκανιάτσου, Cosm opolitan, Νοέμ.

‘97) Κ άρμπ ουλΒ .: Ηάλω σ η(Κ .Β αλέτας,

Ραδιοτηλεόραση, 11/11/97) Κ αρντέλλαΑ .: Ή θελαναφ ορέσ ωπ α ­ ντελόνια (Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Νοέμ. ‘97) Κ λαρκ-Μ ακάρθι I.: Οβασ ιλιάςτω νγερακιώ ν(Κ .Π απ αγιώ ργης, Αθηνόρα­ μα, 7/11/97) ΚονφιάνΡ.: Δεσπ οινίςΛιμπ ελούλα (Δ . Χαλαζω νίτης, Men, Νοέμ. ‘97) Κ όουΤζ.: Τιω ραίοπ λιά τσ ικο ! (Η. Μ αγκλίνης, διαβάζω, 378) Κ οραγκέσανΤ.: Αμέρικα(Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 19/11/97) Λάμπ ρονΜ .: Τομάτιτηςσ ιω π ής(Κ . Β αλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 1/11/97) ΔεΚαρέΤζ.: ΟράφτηςτουΠαναμά (Α. Πλατανιάς, Penthouse, Νοέμ.

‘97), (Φ .Φ ιλίπ π ου, Το Βήμα, 2/11/97) Λι X.: Ότανσκοτώ νουντακοτσύφ ια (Ε. Σαραντίτη, Ε λευθεροτυπία, 12/11/97) ΛοτζΝτ.: Ηθεραπ εία(Ν. Α νασ τασ έα, Votre Beaute, Νοέμ. ‘97), (Σ. Π απ α­ σ π ύρ ου,Μετρό, Νοέμ. ‘97) Μ ακίνΑ.: Ηκληρονομιά(Λ. Δημοπ ούλου, Το Βήμα, 30/11/97) Μ ακμίλλανΤ.: Μ απ ο ύπ ήγανόλοιοι άντρες; (Ν.Α νασ τασ έα, V ote Beaute, Νοεμ. ‘97) Μ αραΐνι Ντ.: Μ π αγκερία/Φ ω νές(Ν. Μ π ακουνάκης, Marie Claire, Νοέμ.

‘97) Μ αραΐνιΝ τ.: Φ ω νές(Ν τ. Π ιέρρου, Εί­ ναι, 11/11/97) Μ ιγιάςΧ.Χ.: Ε π ισ τρέφ ονταςσ π ίτι (Ν τ. Πιέρρου, Είναι, 18/11/97) Μ όρισονΤ.: Sula(Α .Α ντω νόπ ουλος, Εξουσία, 10/11/97) Μ π άιλιX.:Μ ηντοπ ειςσ εκανέναν(Α . Πετρουλάκης, Ελευθερία Λάρισας, 16/11/97) Μ π άλαρντΤζ.: Νύχτεςκοκαΐνης(Μ . Φ άις, Ελεύθερος Τύπος, 20/11/97) Μ π αραμπ άςΜ π .:Ισ τορίεςτουκόσ μου (Δ .Α νασ τασ όπ ουλος, Ελευθεροτυπία, 2/11/97) Μ π άρικοΑ .: Μ ετάξι (Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) Μ πάρκερΠ.: Τομάτι στηνπ όρτα (Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 16/11/97) Μ π άσεΒοτς-ΣίνγκερI.: Οτελευταίος δαίμοναςκαιάλλαδιηγήματα(Μ . Πο­ νάς, Τρίτο Μάτι, Νοέμ. ‘97)

κριτικογραφία

Μ π ελX.: Οχλω μόςσκύλος(Η. Πά­ νας, Μ ακεδονία Θ εσσαλονίκης, 19/11/97) Μ π έρι Μ .: Β υζαντινάπ άθη(Δ .Μ ουρατίδης,Νέο Βήμα, 27/11/97) Μ π έρνσταϊνΜ.: Όλαταάλογατου βασιλιά (Ν.Γ. Ευδάκης, M adam e Figaro, Νοέμ. ‘97) Μ π ιανκιότιΕ.: Ό σαψ υθιρίζει ηνΰχτα σ τημέρα(Γ. Π ετρόπ ουλος, Νέο Επί­ πεδο, αρ. 27) Μ π ίσονΤ.: Τοπ έμπ τοστοιχείο(Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 19/11/97) Μ π όιντΓ.: Τογαλάζιοαπ όγευμα(Κ . Β αλέιας, Ραδιοτηλεόραση, 15/11/97) Μ πουλγκάκοφΜ .: Διαβολιάδα(Α. Α ντω νόπ ουλος, Εξουσία, 10/11/97) ΝτιντερόΝτ.: Οι δυοφίλοι απ ότη Β ουρβώ νη(Κ .Β αλέτας, Ραδιοτηλεό­ ραση, 15/11/97) Ν τόκτοροουΕ.Λ.: Π αγκόσμιαέκθεση (Γ.Ν. Μ π ασ κόζος, Εξπρές, 2/11/97) ΞενάκηΦ .:Λ υπ άμαιπ ολύ,αυτόδεγί­ νεται (Ε. Γκίκα, Έ θνος, 23/11/97), (Ν τ. Πιέρρου, Είναι, 4/11/97) ΠάβιτςΜ.: Τελευταίααγάπ ηστην Κω νσταντινούπ ολη(Α. Πλατανιάς, B azar,Νοέμ. ‘97) ΠαμούκΟ .: Τομαύροβιβλίο(Λ. Δ ημοπ ούλου, Το Βήμα, 9/11/97), (Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 19/11/97) ΠενάκΝ τ.: Συγγραφ είςσετιμήευκαι­ ρίας(Ε . Γκίκα, Έθνος, 9/11/97) ΠίτερςΕ.: ΗεξομολόγησητουΑ λουίνου (Φ. Φ ιλίππου, Το Βήμα, 23/11/97) Π ρουσ τΜ .: Οξανακερδισμένοςχρό­ νος (Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Ν οέμ. ‘97) Ραμπ όΠ.: Labataille (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 23/11/97) ΡάνκινΡ.: Τοχαρούμενοτέλοςτου κόσ μου(Λ. Κ έζα, Το Βήμα, 9/11/97) Ρόι Α.: ΟΘ εόςτω νμικρώ νπ ραγμά­ τω ν (Δ. Μουρατίδης, Ν έο Βήμα, 13/11/97), (Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 19/11/97) Ρ οςΤζ.: Τοάρω ματουΝ ότου(Κ .Β α­ λέτας, Ραδιοτηλεόραση, 22/11/97) ΣάβιτςΜ .: Οάρτοςκαι οφ όβος(Ν.Γ. Ευδάκης, Madame Figaro, Νοέμ. ‘97)

κριτικογρι

ΣαλβέρΛ.: Ηδύναμητηςμύγας(Λ. Κ έζα, Το Βήμα, 2/11/97) ΣελφΓ.: Ηπ οσ οτικήθεω ρίατηςπ α ­ ράνοιας(Γ.Ν. Μ π ασκόζος, Εξπρές, 23/11/97) Σεπ ούλβεδαΛ.: Τοημερολόγιοενός ευαίσθητουkiller (Ν. Αναστασέα, V ote Beaute, Ν οέμ. ‘97) ΣιγκόΝτ.: Τομυστήριοτηςερήμου (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 2/11/97) ΣμαρτΜ π ελΜ .: Τελικόμοντάζ (Ε. Γκίκα, Έθνος, 2/11/97), (Κ . Ζαρόκω σ τα,H e, Νοέμ. ‘97) Σόμπ ελΝ τ.: Τοσ τίγματω νθαλασ σ ώ ν (Α .Π λατανιάς, Bazar, Νοέμ. ‘97) ΤαμάροΣ.: Ηψ υχήτουκόσμου(Κ . Β αλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 22/11/97), (Ν τ. Π ιέρρου, Είναι, 18/11/97) Ταμπ ασ νίκΜ .: Έ νανοσ ηρόκαλοκαί­ ρι (Φ .Φ ιλίπ π ου, Το Βήμα, 23/11/97) Ταμπ ούκιΑ .: Έ τσι... ισ χυρίζεταιοΠερέιρα (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 18/11/97) ΤζάφιΜ .Γκ.: ΟδικόςμουΚ άλβιν(Α . Πετρουλάκης, Ελευθερία Λάρισας, 16/11/97), (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 11/11/97) Τζέικομπ ι Σ.: Γυμνήμεταμφίεση(Α . Πετρουλάκης, Ελευθερία Λάρισας, 16/11/97) ΤζελούνΤ.Μ π .: Ημοιραίανύχτα(Α . Π λατανιάς, Penthouse, Νοέμ. ‘97) ΤζερόμΤζ.Κ.: Τρειςσ εμιαβάρκα(Ν . Α νασ τασ έα, Vote Beaute, Νοέμ. ‘97) ΤουένΜ.: Πώ ςναδιηγηθείτεμιαι­ στορία(Σ. Γκανιάτσ ου, Cosmopolitan, Νοέμ. ‘97) ΤουσένΖ.Φ .: Ητηλεόρασ η(Κ .Β ελισ σ άρη, Το Βήμα, 2/11/97) ΤσάντραΒ.: Κόκκινοχώ μακαι ρα­ γδαίαβροχή(Δ. Α ναστασόπ ουλος, Ελευθεροτυπία, 2/11/97) Φ ορντΡ .: Οαθλητικογράφ ος(Σ. Γκα­ νιάτσ ου, Cosmopolitan, Νοέμ. ‘97) Φ ράνσιςΝτ.: Ητιμήτω νΚίνλοχ(Α . Π λατανιάς, Penthouse, Νοέμ. ‘97) Φ όουλςΤζ.: ΟΜ άγος(Γ.Ν. Μ π ασ κό­ . Πονάς, ζος, Εξπρές, 16/11/97), (Μ Τρίτο Μάτι, Νοέμ. ‘97) ΧάνσενΕ.Φ.: Ψαλμοίσ τοτέλοςτου ταξιδιού (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 18/11/97), (Α .Π ετρουλάκης, Ελευθε­

ρία Λάρισας, 16/11/97) ΧάρισονΤζ.: Οάνθρω π οςτηςγης(Κ . Ζαρόκω σ τα, H e, Νοέμ. ‘97) ΧόεΠ.: Κ οντάσ ταόρια(Δ. Κ ούρτοβικ, Τα Νέα, 18/11/97), (Α. Πλατανιάς, Bazar, Νοέμ. ‘97) Ψ αραύτηΛ.: ΤοχαμόγελοτηςΕκάτης (Ε .Κ ατσ ικογιάννη,Απόπλους, 17)

Μ ελέτες ΑγουρίδηςΣ.: Μ οναχισμός(Χ.Ζ. Κ αρανίκας, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 27/11/97) Ανδρικόπ ουλοςΓ.: Δ ημοσθένηςΖαδές (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 22/11/97) ΒιβλιοθήκητηςΕλληνικήςΝ ομισ ματι­ κήςΕταιρείας:Μ νήμηM artinP rice(Σ. Αποστολίδης, Ε λευθεροτυπία, 12/11/97) Γεω ργίου-ΝίλσενΝ.: ΗΕλλάδατου Άντερσεν(Β . Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 5/11/97) Δ ανόπ ουλοςΚ.-Χατζοπ ούλουΛ.: Η Ευτέρπ η(1847-1855) (Μ .Θ εοδοσοπ ούλου,Αντί, 21/11/97) ΔεληγιώργηΑ.: A-Νόστον ήμαρ. Ο δοιπ ορικότηςσκέψ ηςτουΝικόλα Κ άλας(Γ. Π απ αδάτος, Νέο Επίπεδο, αρ.27) Δ ημητρακόπ ουλοςΦ .Α.-ΧριστοδούλουΓ.Α.: «Φ ύλλαεσ κορπ ισ μένα». Τα π απ αδιαμανπ κάαυτόγραφ α(γνω σ τά και άγνω στακείμενα) (Α. Ζορμπ άς, Ελλήροχος, 11) ΕλευθεριάδηςΝ.: Πελασγοί (Γ. Πε­ τρόπ ουλος, Νέο Επίπεδο, αρ. 27) ΖερβούΑ.: Στηχώ ρατω νθαυμάτω ν. Τοπ αιδικόβιβλίοω ςσημείοσ υνάντη­ σ ηςπ αιδιώ ν-ενηλίκω ν(Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 378) ΚιούκιαςΔ.: Μ εταναστευτικέςοργα­ νώ σειςτω ναπ οδήμω νΕλλήνω ν(Σ. Χαλιώ ρης, Κέρδος, 4/11/97) Μ ασ τροδημήτρηςΠ.Δ.: Α νάλεκταΝε­ οελληνικήςΦ ιλολογίας(Γ. Π ετρόπ ου­ λος, Ελλήροχος, 11) Μ ασ τροδημήτρηςΠ.Δ.: Ε ισ αγω γήσ τη ΝεοελληνικήΦ ιλολογία(Μ .Γ. Μ ερακλής, διαβάζω, 379) Μ ικέΜ .: Μ έλπ ωΑ ξιώ τη. Κ ριτικέςπ ε­ ριπ λανήσεις(Β. Καραλής, διαβάζω, 379)

Μ π ουνιάΧρ.:Λογοτεχνίακαιπ ολιτική (Λ.Πετμεζάς,Αυριανή, 17/11/97) Πανεπ ιστημιακέςΕκδόσειςΚ ρήτης: Τοπ ορ τρ έτοτουκαλλιτέχνησ τοΒ υζά­ ντιο (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 9/11/97) ΠαρίσηςΝ.: Ε π τάμελετήματαγιατον Ο δυσσέαΕλΰτη(Ν. Π απ αγεω ργίου, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, αρ. 19) ΠρεβελάκηςΠ.: Οπ οιητήςΓιάννης Ρ ίτσ ος. Συνολικήθεώ ρησ ητουέργου του(Δ .Κ όκορης, Ελλιίροχος, 11) Ράμφ οςΣ.:Τοαίνιγμακαιημοίρα(Ε . Γκίκα, Έθνος, 23/11/97) Σκοπ ετέαΕ.: Φ αλμεράιερ. Τεχνικές τουαντίπ αλουδέους(Β . Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 5/11/97) ΤζερμιάςΠ.: ΗεικόνατηςΕλλάδας σ τονξένοκόσ μο:Α π ότηνεξιδανίκευσ ησ τηνπ εριθω ριοπ οίηση; (Θ. Κ ουλουμπ ής, Το Βήμα, 2/11/97) Τριανταφ υλλόπ ουλοςΔ.: «Π ελιδνόςο π ράφ ρω ντύραννος». Αρχαιολογικά σ τονΠ απ αδιαμάντη(Β .Α θανασ όπ ουλος, διαβάζω, 379) ΤσιανίκαςΜ .: ΟΦ λω μπ έρσ τηνΕλλά­ δα(Γ. Φ ρέρης,Αυγή, 2/11/97) Φ ιλίπ π ουΦ .: Οπ ολιτικόςΝίκοςΚ αββαδίας (Γ.Ν. Μ π ασκόζος, Εξπρές, 23/11/97) Χ ρησ τάκηςΜ .: Φ ορείςενίσ χυσ ηςτω ν σ χέσ εω ντω ναπ οδήμω νΕλλήνω ν(Σ. Χ αλιώ ρης, Κέρδος, 4/11/97) Μ άρλινγκΚ .Α .: G raceland: Στηχώ ρα του'Ελβις(Ν. Μ π ακουνάκης, Δίφωνο, Νοέμ. ‘97) Μ ίλμανΒ .: Ε υρω π αϊκήλογοτεχνίακαι π αγκόσμιοςπ ολιτισ μός(Β . Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 12/11/97) Μ πούρκχαρτ Γ.: Οπολιτισμόςτης Α ναγέννησ ηςσ τηνΙταλία(Μ .Ζορμπ ά, Τα Νέα, 25/11/97) Φ έσταΝ.: Ο υμανισμός. Τακλασικά γράμματασ τηνΑ ναγέννησ η(Σ. Α π οσ τολίδης, Ελευθεροτυπία, 26/11/97) ΡομιγίΖ.: ΓιατίηΕλλάδα; (Π. Ροζάκης, Νέμεσις, Νοέμ. ‘97)

Δοκίμια ΒαγενάςΝ. (επ ιμ.): Μ ελέτεςγιατον Αναγνω στάκη. Κριτικάκείμενα(Θ. Ντόκος, Ελλιίροχος, 11) ΓαλανάκηΡ.: «ΒασιλεύςήΣτρατιώ ­

_________

της;»Σημειώ σεις, σκέψ εις, σχόλιαγια τηλογοτεχνία(Β. Α θανασόπ ουλος, διαβάζω, 379) Συλλογικό: Δημήτρης Γληνός: Ο π νευματικόςταγός(Κ . Βαλέτας, Ρα­ διοτηλεόρασ η, 8/11/97) Δ ημούληςΣ.: Ω ςΕλαίακαι Κ υπ άρισ σος(Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 2/11/97) ΕταιρείαΣπ ουδώ νΝεοελληνικούΠο­ λιτισμούκαι ΓενικήςΠαιδείας: Μ οντερνισ μός-Ηώ ρ ατηςαπ οτίμ ησ ης(Δ . Τσ ατσ ούλης, διαβάζω, 379) ΖαδέςΔ.: Π άνωαπ ότονξένομόχθο (Κ. Βαλέτας, Ρ αδιοτηλεόραση, 1/11/97) Κ άτσ ουλουΓ.: Ε π ίπ τερύγω νβιβλίω ν. Κ ριτικάσχεδιάσματα1987-1994(Θ. Ν τόκος, Ελλίτροχος, 11) Μ αλεβίτσηςΧρ.: Οφ ω τισ μόςτουαν­ θρώ π ου. Δ οκίμιατηςαιχμής(Χρ. Πα­ π αγεω ργίου, διαβάζω, 379) Π αρίσηςΝ.: Ε π τάμελετήματαγιατον Ο δυσσέαΕλύτη(Ν. Π απ αγεω ργίου, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, αρ. 19) ΠνευματικόΊδρυμαΣάμου«Ν ικόλα­ οςΔ ημητρίου»: Αξονεςκαι π ροϋπ ο­ θέσειςγιαμιαδιεπ ισ τημονικήέρευνα (Χρ. Λάνδρου, Απόπλους, 17) ΡοζάνηςΣ.: Ερμηνευτικόςαναγνώ ­ σεις(Α . Σταμάτης, διαβάζω, 379) Τσ ιριντάνηςΑ.Ν.: Γιαταελληνικάνιά­ τα(Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 23/11/97) Ο υγκώΒ .: Φ ιλοσοφ ίακαιΛογοτεχνία (Δ .Τερζής, Νέμεσις, Νοέμ. ‘97)

Παιδικά-Εφηβικά Β αλάσηΖ.: Οκλέφ τηςτω νασ τεριώ ν (Γ. Γαλανοπούλου, Το Βήμα, 23/11/97) ΓιαλλούσηΜ.: Προσκαλώ νταςσε γεύματηχημεία(Ε. Γιαννημέλου, Expression, Νοέμ. ‘97) Η λιόπ ουλοςΒ .: Τοξύπ νηματηςφ ρά­ ουλας(Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 6/11/97) Κ ατσ αμάΕ.: Σανταχελιδόνια(Γ. Παπ αδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτι­ κών, αρ. 19) ΛοΐζουΜ .: Τοαθάνατονερό(Μ .Κ ο­ ντολέω ν, Καθημερινή, 18/11/97) Π ύρπ ασ οςΧρ.: ΟΚ αραγκιόζηςνύφ η

(Τ.Ν ατσ ούλης, Ελεύθερος, 18/11/97) ΤίγκαΤ.: Ηβοήτω νυδάτω ν(Γ. Παπ αδάτος, διαβάζω, 379) ΤριβιζάςΕ.:Ταογδόνταο χτώντολμαδάκια(Δ. Μ ουρατίδης, Ν έο Βήμα, 6/11/97) Φ ίλντισ ιΣ.: Μ ικρέςισ τορίες(Θ .Κ αραγιάννης, διαβάζω, 379) ΧορτιάτηΘ .: ΟΡήγαςτηςρίγανηςκαι άλλα παραπαραμύθια (Γ. Π απ αδάτος,διαβάζω, 379) Κ ιταμούραΣ.: Ταπ ρόβαταντύθηκαν λύκοι (Γ. Π απ αδάτος, διαβάζω, 379) Φ ορνάριΤζ.: Ταξίδισ τοσ ώ μα(Γ. Πα­ π αδάτος, διαβάζω, 379)

Θέατρο Α ισχύλος: Ε π τάεπ ίΘ ήβας(Δ. Τσα­ τσ ούλης, διαβάζω, 379) Α ρισ τοφ άνης: Πλούτος(Δ . Τσ ατσ ού­ λης, διαβάζω, 379) Μ ένανδρος: Σαμία(Κ .Β αλέτας, Ρα­ διοτηλεόραση, 29/11/97) Σοφοκλής: Τραχίνιες(Δ. Τσατσού­ λης, διαβάζω, 379) Σαίξπ ηρΟ .:Δ ω δεκάτηνύχτα(Δ . Τσα­ τσ ούλης, διαβάζω, 379)

Αρχαιολογία Β ασιλικούΝ τ.: Μ υκηναϊκάσ φ ραγισ τι­ κάδακτυλίδια(X. Κ ιοσσέ, Το Βήμα, 23/11/97) ΓιαλούρηςΝ.: Α ρχαίαΗλίς. Τολίκνο τω νΟ λυμπ ιακώ νΑ γώ νω ν(Α. Παναγόπ ουλος, Καθημερινή, 4/11/97) ΣακελλαράκηΓ. &Ε.: Α ρχάνες. Μ ια νέαματιάστηΜινωικήΚρήτη(X. Κ ιοσ σ έ, Το Βήμα, 30/11/97)

Ιστορία Δ άγκαςΑ.-ΛεοντιάδηςΓ.: Κ ομιντέρν και Μ ακεδονικόζήτημα. ΤοΕλληνικό παρασκήνιο 1924 (Β. Τσιράκης, Πριν, 24/11/97) Κ αρδάσ ηςΒ .: ΟΕλληνισ μόςτουΕυξείνουΠ όντου(Δ . Σταμέλος, Ελευθε­ ροτυπ ία , 19/11/97) ΚορόμηλάΜ.-Κονταράς Θ.: Ερυ­ θραία(Σ.Ι. Α ρτεμάκης, Ναυτεμπορι­ κή, 2/11/97) Κ αρύτσ αςΓ.: ΗΟ μοσ π ονδιακήΑ ιτω λικήπ ολιτείακαι τοΑρχαίοΘ έατρο

κριτικογραφία

(Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ν αυτεμπορική, 16/11/97) ΛάζοςΧρ.: Τοταξίδι ίουΠυθέασ την Ά γνω στηΘ ούλη(Γ.Ν. Μ π ασκόζος, Εξπρές, 2/11/97) Παπ αθανασίουΑ.: ΗΒ υζαντινήΔημητριάδα(Μ .Μ π όντζω ρλου, ΈλευΟίς, 17) Π απ αθανασίουΑ.: ΗΜ αγνησίακαι τοΠήλιο στονύστεροΜ εσαίωνα 1204-1423(I. Π ετροΰτσ ου, 'Ελευσις, 17) ΠετανίδουΘ.: Άλας. Τοαλάτι σ την Ευρω π αϊκήισ τορία(Ν.Σ. Μ άργαρης, Το Βήμα, 2/11/97) Π ιτούλη-Κ ίτσουX.: Ο ι ελληνοαλβανικέςσχέσειςκαιτοβορειοηπ ειρω τικό ζήτημακατάτηνπ ερίοδο1907-1914 (Ε. Χατζηβασιλείου, Καθημερινή, 11/11/97) ΣεβαστάκηςΑ.: Τοκίνηματω ν«Κ αρ­ μανιόλω ν»σ τηΣάμο, 1805-1812 (Α . Χατζημιχάλη, Απόπλους, 17) Φ αράκοςΓ.: ΆρηςΒ ελουχιώ της. Το χαμένοαρχείο(Ρ . Σω μερίτης, Το Βή­ μα, 30/11/97) Β ίΒ εςΧ.Β.: Σύντομηισ τορίατηςΙσ π α ­ νίας(Φ .Φ ιλίπ π ου,Ανη'21/11/97) ΓούντχαουζΚ .:ΡήγαςΒ ελεσ π νλής(Κ . Β αλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 22/11/97) Μ αρινέσκουΦ .: Ρουμάνικαέγγραφ α τουΑγίουΌ ρους(Δ .Π αυλάκου, Αυ­ γή, 16/11/97) Μ π άεφI.: ΟΕμφ ύλιοςΠ όλεμοςσ την Ελλάδα. Διεθνείςδιαστάσεις(Σ. Ευσ ταθιάδης, Το Βήμα, 23/11/97) Μ π ουσχότενΡ.Β.: Α νάπ οδαχρόνια. Συλλογικήμνήμηκαι ισ τορίασ τοΖιάκαΓρεδενώ ν, 1900-1950(Κ .Κ ω σ τή ς, Το Βήμα, 30/11/97) Ν ίλσονΜ .: Ημυκηναϊκήπ ροέλευσ η τηςελληνικήςμυθολογίας(Κ . Βαλέ­ τας, Ραδιοτηλεόραση, 15/11/97) ΤζέιμςΛ. (επ ιμ.): W om en, M enand Eunuchs, Gender inByzantium(M . Σπ ανάκη, Καθημερινή, 25/11/97) Τσινάνισι Ο .: ΟελληνικόςΤύπ οςτης Ρουμανίαςστον19οαιώ να(Α. Τα­ μπ άκη, Το Βήμα, 9/11/97)

Μαρτυρίες ΑγγελίδουΚ.: Οδρόμος(Ε. Γκίκα, Έθνος, 2/11/97)

κριτικογραφ ία-----------------

Α π οσ τολοπ ούλουΝ.: Περήφανεςκι αδούλω τες(Ε. Ζω γράφου, Ριζοσπά­ στης, 13/11/97) Μ αθιουδάκηςΑ.: Στοδρόμογιατην Ελευθερία(Δ . Σέρβος, Ριζοσπάστης, 6/11/97) Μ ω ραΐτηςΓ.: Κ όντρασ τηΧούντα. Στις επ άλξειςτουαγώ νακαιτηςδημοσιο­ γραφ ίας(Ε. Ζω γράφ ου, Ριζοσπάστης, 6/11/97) ΣτεφάνουΠ.: Τω ναφ ανώ ν. Δύοτετράδια-δύοτετραετίες(Ο . Σελλά, Κα­ θημερινή, 4/11/97) ΤσαρούχαςΚ .: ΗΔιεθνήςτω νΝαρ­ κω τικώ ν (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 18/11/97) ΚαριόνI.: Τοπ έρασ ματουΔ ούναβη (Κ. Βαλέτας, Ρ αδιοτηλεόραση, 8/11/97) Μ έγιερςΕ.Σ.Γ.: Ηελληνικήπ εριπ λο­ κή(Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 8/11/97) Ρ ιντΤζ.: ΤαΒ αλκάνιασ ηςφ λόγες(Τ. Ν ατσ ούλης, Ελεύθερος, 6/11/97) ΣελένιτςΣ.: Φ όνοςεκπ ρομελέτης(Κ Π απ αγιώ ργης, Αθηνόραμα, 21/11/97) ΤσανγκΓ.: Αγριόκυκνοι. Τρειςκόρες τηςΚ ίνας(Δ . Χαλαζω νίτης, M en, Νοέμ. ‘97) Φ ρανςΜ .Κ.: Ατιμασμένες. ΗΣάρα σ τοχείλοςτηςκόλασης(Ν. Α ναστασ έα, Vote Beaute, Νοέμ. ‘97)

Βιογραφίες-Αυτοβιογραφίες Γεω ργίου-Ν ίλσενΜ .: ΗΕλλάδατου Άντερσεν (Ε. Γιαννημέλου, Expression, Νοέμ. ‘97) Έ ξαρχοςΘ .: 'Ελληνεςηθοπ οιοί(ανα­ ζητώ νταςτιςρίζες), (Κ .Β αλέτας, Ρα­ διοτηλεόραση, 15/11/97) Κ αψ άληςΓ.: ΟΆ ρηςΒ ελουχιώ τηςκαι ηεπ οχήτου(Ρ . Σω μερίτης, Το Βήμα, 30/11/97) ΣεφέρηςΓ.: D ias1925-1968(Κ .Κ ω σ τίου, Καθημερινή, 23/11/97) Χαριτόπ ουλοςΔ.: Άρης, οαρχηγός τω νατάκτω ν(Ρ . Σω μερίτης, Το Βήμα, 30/11/97) ΓιουρσενάρΜ .: Τι; Ηαιω νιότητα(Δ . Μ ουρατίδης, Νέο Βήμα, 1.11.97), (Μ . Φ άις, Ελεύθερος Τύπος, 6/11/97) ΚαρντινάλεΚ .: Ε γώηΚ λαούνπ α(Ε. Γκίκα, Έθνος, 16/11/97)

Κ ιτςΚ.: Τοπ εζοδρόμιοπ ροσκεφ άλι μου(Σ. Π απ ασ π ύρου, Μετρό, Νοέμ.

‘97) ΝίκολΤα: Κ άπ οιοςάλλος, οΑρθού­ ροςΡεμπ όστηνΑφρική(Β. Λαλαγιάννη, Το Βήμα, 23/11/97) ΤσανγκΓ.: Αγριόκυκνοι (Δ .Α ναστασ όπ ουλος, Ελευθεροτυπία, 2/11/97), (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Νο­ έμ. ‘97) ΤσόρτσιλΟ.: HisFather’sSon, The LifeofR andolphC hurchill (Κ . Χάρις, To Βήμα, 2/11/97) Φ εγεράμπ εντΠ.Κ.: Σκοτώ νονταςτο χρόνο. Μ ιααυτοβιογραφ ία(Θ . Γεω ρ­ .Θ εοδογίου, Το Βήμα, 2/11/97), (Μ σ οπ ούλου, Εποχή, 23/11/97)

Μυθολογία Κ αλαθέρηΜ . (επ ιμ.): Παραμύθιατω ν Α ράδω ν(Μ .Φ άις, Ελεύθερος Τύπος, 16/11/97) Κ ολύμβαΚ . (επ ιμ.): Ιστορίεςαπ ότον Π αράδεισο(Μ .Φ άις, Ελεύθερος Τύ­ πος, 16/11/97) Κ ούρκουλοςΝ. (επ ιμ.): Μ εσαιω νικοί θρύλοιτηςΟ υαλλίας(Μ .Φ άις, Ελεύ­ θερος Τύπος, 16/11/97) ΛεκατσάςΠ.: ΤοΘ ειονΒ ρέφ ος. Θ ρησκειολογικήθεώ ρηση(Δ . Τσατσούλης, διαβάζω, 379) Χρισ τοδούλουΚ . &Μ π ράβο-Β ιλασ άντεΚ . (επ ιμ.): Παραμύθιααπ ότοΜ ε­ ξικό (Μ. Φάις, Ε λεύθερος Τύπος, 16/11/97) ΡούντχαρτΖ.: Έ ρω ςκαι Αφροδίτη σ τακοσμογονικάσ υσ τήματατω ναρ­ χαίω νΕ λλήνω ν(Δ . Τσ ατσ ούλης, δια­ βάζω, 379)

Λευκώματα Βασιλόπ ουλουΜ . &Ε.: Άνδρος, ό­ νειρακαιχρόνοι (Λ. Π ετμεζάς, Αυρια­ νή, 1/11/97) ΓιακουμήςX. (επ ιμ.): ΗΕλλάδα, Φ ω ­ τογραφ ικόκαιλογοτεχνικόταξίδισ τον 19ο αιώ να (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 23/11/97), (Η. Πάνας, Μακεδονία Θεσσαλονίκη, 19/11/97), (Λ. Πετμε­ ζάς,Αυριανή, 17/11/97) Δ εσύλλαςΝ.: ΙόνιαΝησιά. Σταίχνη του Οδυσσέα (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 23/11/97)

__________

Δ ρίκοςΘ .: Γλυφ άδα(Λ. Κ έζα, Το Βή­ μα, 9/11/97), (Τ. Ν ατσ ούλης, Ελεύθε­ ρος, 18/11/97) Εκδ. ΔιαχρονικέςΕκδόσεις: Ιερόν Ευαγγέλιον(Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 1/11/97) Εκδ. Μ ίλητος: Οι Ελληνικοίσιδηρό­ δρομοι (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 1/11/97) Εκδ. Μ ίλητος: Κ ω νσ ταντινούπ ολη, η Πρωτόθρονη (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 16/11/97) Εκδ. Ο λκός: Οαυτοχρω μικόςΆ θω ς, οι π ρ ώ τεςέγχρω μεςφ ω τογραφ ίεςτου αιώ να, 1913, 1918(Μ . Παπ αγιαννίδου, Το Βήμα, 23/11/97) Ζήδας Α.: Λεωφορείο (Ε. Γκίκα, Έθνος, 23/11/97) Κ αραγάτσ ηΜ .: Κ τητορικέςπ λάκεςτης Άνδρου(Ν. Β ατόπ ουλος, Καθημερι­ νή, 15/11/97) Κ ώ τσ ο υΕ.:Λαύριο. Τοπ ίομνήμης(Μ . Θ εοδοσ οπ ούλου, Εποχή, 9/11/97) ΛυδάκηςΣ.: Βολανάκης (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 22/11/97), (Λ. Π ετμεζάς, Αυριανή, 1/11/97) Μ ορφ ω τικόΊδρυμαΕθνικήςΤραπ έζης: Β ά σ ωΜ ανω λίδου(Γ. Ξένος, Γυ­ ναίκα, Νοέμ. ‘97) Νίκος: Παράδήμονονείρων-Ιριδισμοίκαι π ρ ο τυπ ώ σ εις(Γ.Κ .Α γγελινά-

ρας,Απόπλους, 17) ΡούσκαςΓ.-ΤαλιάνηςΔ.: Ποτάμιαυ­ δάτινοι δρόμοι (Ε. Γκίκα, Έ θνος, 23/11/97), (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 17/11/97) ΣερέζηςΚ .: ΠάριςΠρέκας-τοταξίδι μου (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 16/11/97), (Λ. Πετμεζάς, Αυριανή, 17/11/97) ΤαλιάνηςΔ.-ΡούσκαςΓ.: Ποτάμια. Υδάτινοι δρόμοι (Γ.Ν. Μ π ασκόζος, Εξπρές, 9/11/97) ΧατζηδάκηΝ.: ΕικόνεςτηςΣυλλογής Βελιμέζη (Α. Μ αραγκόπουλος, Το Βήμα, 2/11/97)

Μουσική Α ραπ ίδηςΘ .: Γαλάζιαμπ λουζ(Τ. Να­ τσ ούλης, Ελεύθερος, 18/11/97) Μ π αζιάναςΝ.: Γιατηλαϊκήμουσική μαςπ αράδοσ η(Ν. Μ π ακουνάκης, Δίφωνο, Νοέμ. ‘97) ΣηφάκηςΓ.Μ.: Μ π έλαΜ π άρτοκκαι Δ ημοτικόΤραγούδι (Ν. Β ίπ ης, Καθη­ μερινή, 16/11/97) ΣυλιβόςΘ .: Μ όνοςΛοΐζος, ηδικήτου ιστορία(Ν. Μ π ακουνάκης, Δίφωνο, Νοέμ. ‘97) ΠέιτζΚ .: Ξεδιαλέγονταςεικόνες. Πα­ ρατηρήσ ειςσ τημουσικήκαισ τονπ ο ­ λιτισμότηςμεσαιω νικήςΓαλλίας(Π.

Β λαγκόπ ουλος, Το Βήμα, 30/11/97)

Επιστολές-Αλληλογραφία Δ έλταΠ.Σ.: Α λληλογραφ ία(Σ.Ι. Α ρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 30/11/97)

Ταξιδιωιικά-Οδοιπορικά ΓλέζοςΜ .: Ησ υνείδησ ητηςπ ετραίας γης(Ν.Μ αρτίνος, Τετράδια, 41) ΣτόραςΠ.: Δ είπ νομετηνΠ ερσεφ όνη (Ν. Μπακουνάκης, D own Town, 14/11/97)

Αποκρυφισμός ΆϊσενμανΡ.-ΓουάιςΜ .: Τα50χειρόγραφα-κλειδιάτηςΝεκρόςΘ άλασ σ ας (Μ .Π ανάς, Τρίτο Μάτι, Νοέμ. ‘97) Π όουπΝ.: Ανοιχτοίουρανοί, κλεισ τά π νεύματα(Α. Αντω νόπ ουλος, Εξου­ σία, 10/11/97)

Ενασχολήσεις Κ όχυλαΝ τ.: Τέσσεριςεπ οχές-Ω ραία κουζίνα(Α . Πλατανιάς, Bazar, Νοέμ.

‘97)

Διάφορα Εκδ. Κ έντρουΓραμμάτω νκαιΤεχνώ ν. ΟιΈ λληνεςτουκόσ μου(Λ. Κ έζα, Το Βήμα, 30/11/97)

Γραφτείτε συνδρομητές... σας συμφέρει Συνδρομές εσωτερικού και Κύπρου Ετήσια: 15.000 δρχ. Σπουδαστική: 13.000 δρχ. Εξόμηνη: 8.000 δρχ. Χπουδαστική: 7.000 δρχ. Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 20.000 δρχ. Συνδρομές εξωτερικού Ετήσια 85 δολ. ΗΠΑ Σπουδαστική 80 δολ. ΗΠΑ Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 110 δολ. ΗΠΑ Παλιά τεύχη Δεκαπενθήμερα: 1.000 δρχ., μηνιαία τεύχη 1.500 Γ νΛ ^ '

a m

Εμβάσματα στη διεύθυνση: Α. Σπάθή, Αν. Μεταξά 2 6,1 06 81 ΑΘΗΝΑ F

κριτικογραφία

Ο Νίκος Εγγονόπουλος, ο ένας από τους Διόσκου­ ρους του υπερρεαλισμού- μαζί με τον Ανδρέα Εμπει­ ρικό -, ένας άνθρωπος κοντός και πανάσχημος, κοκ­ κινοτρίχης, με πολλή γοητεία... και γυναικοκατακτη­ τής, σύμφωνα με μαρτυρία ενός άλλου μεγάλου εν ζωή υπερρεαλιστή ποιητή φίλου του, του Γιώργου Λίκου, έγραψε ένα από τα ωραιότερα ποιήματα της ελ­

UloocΕρνWot

ληνικής λογοτεχνίας-τον ΜπολιΒάρ. Ο υπερεπιτηδευμένος αυτός ακροβάτης, επιθυμώ­ ντας να εκπλήξει, υπήρξε από τους ελάχιστους ποιη­ τές που έδωσαν πνοή στο: Η ποίηση δεν είναι παρά το μέγα Τίποτα, αυτό που υπάρχει και δεν υπάρχεπου Νάνου Βαλαωρίτη.

1907-1985

Διότι τη χρήση των υλικών της ποιήσεως - τη γλώσσα την ελληνική - καλώς εγνώ ρ ιζε και ου δέν απ έκλειε, τίπ οτε δεν περιφ ρονούσε από τον αμύθητο

πλούτο, το θησαυρό, που είχε στη διά­ θεσή του... προκειμένου να λαμπρύνε­ ται ο στίχος και να ενισχύεται το νόη­ μα, κατά τον Γιώργη Γιατρομανωλάκη. Η ρήση του Ν. Εγγονόπουλου: Τα ποιή­ ματα τα ζει κανείς, δεν τα γράφει είναι, ενδεχομένως, ταυτόσημη με μια απά­ ντησ η σ το ε ρ ώ τη μ α το υ D av id Connolly: γιατί αγνοήθηκε σε μεγάλο

βαθμό η ποίησή του από τους μετα­ φραστές; Ό σ ον δε αφ ορά στο καθαυτό ζωγρα­

φικό έργο του Ν. Εγγονόπουλου, τόσα έχουν γ ρ α φ εί ώστε μια ακόμα νύξη σ ' ένα αναρμόδιο καθ' ύλη περιοδικό όπως το διαβάζω - θα αποτελούσε η­ χηρή επανάληψη. Γι' αυτό η προσοχή του Δημήτρη Μπαγέρη εστιάστηκε σ' ένα άγνωστο κείμε­ νο του Ν. Εγγονόπουλου για τη μόδα, στην ενασχόλησή του με τα εξώφυλλα και την έκ δ ο σ η το υ π ερ ιο δ ικ ο ύ La M ode G recque του υφυπουργείου Τύ­ που και Τουρισμού, και στις παράλλη­ λες με την ποίηση και ζωγραφική ενασχολήσεις του, τη σκηνογραφία και τα κοστούμια, Τούτων όλω ν ένεκα ευελπιστούμε ότι οι σελίδες που ακολουθούν συμβάλλουν στην, ούτως ή άλλως, ανοι­ χτή συζήτηση για τον Ν. Εγγονόπουλο και την πολυ­ σχιδή του δράση στα γράμματα και τις τέχνες.

«Ο ζωγράφος και ποιητής Εγγονόπουλος χωρίς γυαλιά» Ζκίταο του Π. Φίΐδάκη

«πιμόλαα: ΗΡΑΚΛΗΖ ΠΑΠΑΛΕΞΗΧ

Χρονοϋόνιο ίΐίκου(yyovonouflou

Ιάκωβου Βούρτοη

1907 (21 Οκτωβρίου!. Γέννηση του Νίκου Εγγονόπουλου στην Αθήνα.

1914 (Καλοκαίρι). Η οικογένεια αποκλείεται στην Κωνσταντινούπολη με την κήρυξη του πολέμου.

1919-27. Ο Ν.Ε. γράφ εται εσωτερικός σε Λύκειο στο Παρίσι.

1927 (Νοέμβριος) -1928 (Ιούλιος). Υπηρε τ ε ίτ η θητεία του στο 1ο Σύνταγμα Πεζικού.

1928-1930. Εργάζεται ως μεταφραστής σε τράπεζα και ως γραφέας στο Πανεπιστήμιο. Πηγαίνει στο νυχτερινό Γυμνάσιο του Ψυρρή για να αποκτήσει και ελληνικό απολυτή­ ριο.

1929 (Απρίλιος-Ιούνιοςί. Σχέδια στο περιο­ δικό «Ελληνικά Γ ράμματα».

1930 (ΟκτάΒριοΟ -1933 (M bpt .oc). Εργά­ ζεται ως ημερομίσθιος σχεδιαστής στη Δι­ εύθυνση Σχεδίων Πόλεως του Υπουργείου Δημοσίων Έργων.

1932. Γράφεται στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και γίνεται μαθητής του Κωνσταντί­ νου Παρθένη. Παράλληλα φοιτά στο εργα­ στήριο του Φώτη Κόντογλου, όπου γνωρίζει τον Γιάννη Τσαρούχη. Την ίδια περίοδο γνω­ ρίζει τον Δημήτρη Πικιώνη.

1934. «Εγγονόπουλος Φαναριώτης», πορ­ «Ο €μφιίλιος πόλϊμος» Λάδι ae μουοαμά, 52X41 <κ.. ΐνυπόγραφο.

Ώ2&

τρέτο «δια χειρός Φωτίου Κόντογλου». (Αυ­ γό σε ξύλο 25,5X20). (Μάιος). Διορίζεται στην Τοπογραφική Υπη­ ρεσία του Υπουργείου Δημοσίων Έργων. Θα μονιμοποιηθεί τον Μάιο του 1940. Ο Α.

θέμα του μήνα

Εμπ ειρικός τού αφ ιερ ώ νει τ ο ποίημα «Στέαρ», Ενδοχώρα.

1938.0 Ν.Ε. παρουσιάζει για πρώτη φορά έργα του, που εικονίζουν παλιά σπίτια της Δ. Μακεδονίας, στην Έκθεση «Τέχνη της Νεοελληνικής Παραδόσεως». Συνεργάζεται σ τις μακέτες των αρχοντικών που κατα­ σκευάζει ο Δ. Πικιώνης. (ΦίβρουάοιοΟ. Μεταφράζει ποιήματα του Τ. Τζαρά που δημοσιεύονται στο περιοδικό «Υπερρεαλισμός Α’». Δημοσιεύει τρία ποιήματα - Εκεί, Ο μυστι­ κός ποιητής, Νυχτερινή Μαρία - στο περ. «Ο κύκλος» (τεύχος 4).

(ΙεπτέμΒριοςΙ. Γράφει το ποίημα Πικασσό και το άρθρο «Ο Πικασσό ποιητής» (όπου και μεταφράσεις ποιημάτων του Πικασσό για το περ. «Τετράδιο»). Σχεδιάζει τα σκηνικά και τα κοστούμια για το έργο Καποδίστριας του Ν. Καζαντζάκη (Εθνικό Θέατρο).

(AtKcpBpiocl. Κυκλοφορεί το περ. «Τετρά­ διο» με εξώφυλλο Ν.Ε. και το κείμενο του Ανδρέα Εμπειρικού «Νικόλαος Εγγονόπουλος ή το θαύμα του Ελμπασάν και του Βοσπόρου» (τεύχ. 3ο).

1946 IM Aiocl. Τυπώνεται η ποιητική του συλλογή Η επιστροφή των πουλιών από τον

(Ιούνιος!. Τυπώνεται η πρώτη ποιητική του συλλογή: Μην ο μ ιλ είτε ε ις τον οδηγόν/1938/«Κύκλος». Σχεδιάζει τα σκηνικά και τα κοστούμια για το έργο του Πλούτου Μέναχμοι (Θέατρο

«Ίκαρο».

1948 (lavouaoioc). Συμμετέχει με κείμενό του στο «Αφιέρωμα των Ελλήνων ποιητών

Κοτοπούλη).

(A ckcuBoiocI. Τυπώνεται το βιβλίο: «Από­ στολου Μελαχρινού/Απολλώνιος» με εικό­

γ ια τ α 40 χρόνια των Παραλλαγών

νες του ζωγράφου Νίκου Εγγονόπουλου.

1938-1940. Καλλιτεχνική επιμέλεια του λευ­ κώματος «La Mode Grecque».

1939 HcnTcuBoiocl. Τυπώνεται η συλλογή ποιημάτων του: Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής.

1941 (Ιανουάριού. Επιστρατεύεται για το

Αλβανικό μέτωπο. Στις 13 Απριλίου συλλαμβάνεται αιχμάλωτος από τους Γερμανούς. Κρατείται σε στρατόπεδο εργασίας απ’ ό­ που θα δραπετεύσει και θα επιστρέφει στην Αθήνα με τα πόδια.

1943. Συμμετέχει στην «Επαγγελματική» Έκθεση Ζωγραφικής του Ζαππείου. Το χει­ μώνα γράφει το ποίημα Μπολιβάρ.

1944 (Μάρτιο<1. Δημοσιεύει «Επτά Ποιήμα­ τα» στο περ. «Νέα Γράμματα». (ΙεπτεμΒριοε!. Τυπώνεται σε βιβλίο ο Μπολφάρ από τον «Ίκαρο».

1945 f'Avoitnl. Δημοσιεύει τρία ποιήματα

στο περ. «Τετράδιο» (τευχ. 1ο). (Μάιοεί. Αποσπάται από το Υπουργείο Δη­ μοσίων Έργων στο Ε.Μ. Πολυτεχνείο ως βοηθός στην έδρα Διακοσμητικής και Ελεύ­ θερου Σχεδίου του Δ. Πικιώνη. (Ιούλιος!. Δημοσιεύει επτά ποιήματα από την «Επιστροφή των πουλιών» στο περ. «Τα Νέα Γράμματα».

θέμα του μήνα

στον ποιητή Από­ στολο Μελαχρινό

του» που εκ δ ίδ ε ι το περ. «Ο Κύ­ κλος». (ΑεκεμΒριοεΙ. Τυ­ πώνεται η συλλογή Ελευσις από τον «Ίκαρο». Π ίνακες του Ν.Ε. από την Καστοριά («Σπίτι Πηχεών») και τη Ζαγορά («Το σ χολείο του Ρή­ γα») τυπώ νονται στα λευκώ ματα τη ς σειράς «Πινα­ κοθήκη της Τέχνης του Ελληνικού Λα­ ού. Α’ Αρχιτεκτονική των κοσμικών μνημείων». Τεύχος 1. Αρχοντικά της Καστοριάς. Αθήνα 1948 και Τεύχος 2. Σπίτια της Ζαγοράς Πηλίου. Αθή­ να 1949), που εκδίδονται από το σύλλογο «Ελληνική Λαϊκή Τέχνη». Συμμετέχει στην

Ο Νίκος Εγγονόπουλος με τον αδελφό του Κώοτα

Πανελλήνια Έκθεση του Ζαππείου.

1949. Συμμετέχει στην ίδρυση του καλλιτε­ χνικού ομίλου «Αρμός» που έχει σκοπό την προώθηση μιας σύγχρονης αισθητικής κίνη­ σης στην Ελλάδα (άλλα μέλη είναι ο Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Γ. Τσαρούχης, ο Γ.

412©

Μόραλης κ.ά.). Εκθέτει έργα του με τον «Αρμό» τον ίδιο χρόνο, το 1950 και το 1952. Πίνακές του παρουσιάζονται και στο Ελληνι­ κό Περίπτερο της Παγκόσμιας Έκθεσης της Νέας Υόρκης. (ΙΐπτίμΒριος). Δουλεύει στο Υπουργείο Οι­

για τις παραστάσεις «Κόρη, Μορφές μιας γυναίκας», «Μήδεια» και «Ριγκ και Τρομπέτ-

κισμού και Ανοικοδομήσεως με την

τα» του Ελληνικού Χοροδράματος της Ραλλούς Μάνου.

ομάδα αρχιτεκτό­ νων του Δ. Πικιώνη

(Νοέμβριος). Μακέτα για το τουριστικό φυλ­ λάδιο του EOT. 1958 (AcKtpBpioc). Παίρνει το Πρώτο Βρα­ βείο Ποιήσεως του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας για την τελευταία του συλλογή.

1959. Συμμετέχει στην ομαδική έκθεση του «Ζυγού». Σχεδιάζει τα σκηνικά και τα κοστούμια για το έργο του Ευριπίδη «Ίων» και του Αισχύ­ λου «Προμηθέας Δεσμώτης».

1960. Δεύτερος γάμος του Ν.Ε. με την Ελέ­ νη Τσιόκου.

1961. Γέννηση της κόρης του Εριέττης, τον

για τ ο σχεδίασμά νέων κτιρίων στις κα τεσ τρ α μ μ έν ες περιοχές.

1950 (Μ ά ρτιος). Π α ντρ εύεται τη Νέλλη Ανδρικοπούλου.

1951. Συμμετέχει σε ομαδική έκθεση σκηνικών θεάτρου στο Όσλο. Συμμε­ τέχει στην Έκθεση της Διεθνούς Ένω­ σης Αρχιτεκτόνων Αθηνών. Γέννηση του γιου του ΠάΟ Νίκος Εγγονόπουλος στρατιώτης το 1927

(Μάιος). Διορίζεται επιμελητής στην έδρα Γενικής Ιστορίας της Τέχνης. Συμμετέχει σε ομαδική έκθεση ζωγραφικής στη Θεσσαλο­ νίκη. Σχεδιάζει τα σκηνικά και τα κοστούμια

1952. Σχεδιάζει τα σκηνικά και τα κοστούμια για το έργο του Γκολντόνι Ο καλόκαρδος γκρινιάρης. Συμμετέχει στην αγιογράφηση τη ς εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα στη ΝέαΥόρκη.

1953. Συμμετέχει σε ομαδική Έκθεση Ελλή­ νων ζωγράφων στη Ρώμη και στην Οττάβα. (Ιανουάριος). Συνέντευξη στο περ. «Πρώτο σκαλί» που τυπώνεται στην Κέρκυρα.

1954. Δ ημοσιεύει το ποίημα «Ο Ατλαντι­ κός» στο περ. «Αγγλοελληνική Επιθεώρηση» (Τόμος ΣΤ’, τεύχος 3ο, χειμώνας ‘53-’54) μα­ ζί με μια ελαιογραφία. (Καλοκαίρι). Εκπροσωπεί την Ελλάδα στην 27η Διεθνή Έκθεση Biennale της Βενετίας με 72 έργα του.

1956 (Ιούνιος). Εκλέγεται μόνιμος επιμελη­ τής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Παραιτείται ορι­ στικά από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων.

1957 (Απρίλιος). Τυπώνεται η νέα ποιητική συλλογή Εν Ανθηρώ Έλληνι Λόγω από τον «Ίκαρο».

Αύγουστο. Ένα κείμενο για το Φουτουρισμό στο περ. «Ζυγός» (τεύχ. 68-69).

1962. Σκηνικά και κοστούμια για το έργο του Μπ. Μπρεχτ «Το ρομάντζο της πεντά­ ρας», του Τζ. Μπ. Σο «Καίσαρ και Κλεοπά­ τρα» και του Μολιέρου «Ο αρχοντοχωριάτης». (ΔίκέμΒριος). Τυπώνεται σε νέα έκδοση με σημειώσεις το ποίημα Μπολιβάρ από τον «Ίκαρο».

1963 (ΦίΒρουάριος), Ατομική έκθεση στο Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο.

1964 (Ιανουάριος). Συμμετέχει στην Ανα­ μνηστική Έκθεση για το Γ. Μπουζιάνη. Το Φεβρουάριο παραιτείται από το Πολυτε­ χνείο. «Δύο μορφές ενός πίνακος και τρία ποιήμα­ τα για το θάνατο τριών ποιητών» στο περ. «Πάλι» (τεύχ. 2-3). Συμμετέχει σε ομαδική Έκθεση Ελλήνων ζωγράφων στις Βρυξέλ­ λες. (Ν οέμβριος), Κυκλοφορεί ο δίσ κος «Ο Εγγονόπουλος διαβάζει Εγγονόπουλο» από την εταιρία «Διόνυσος».

1965. Δήλωση «Για τη Δημοκρατία» στο έ­ κτακτο τεύχος του περ. «Επιθεώρηση Τέ­ χνης». Σκηνικά και κοστούμια για τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη.

1966 (Μάιος). Τιμάται για το ζωγραφικό

θέμα του μήνα

του έργο με το παράσημο Χρυσούς Σταυ­

ΙΑίκέμΒριος). Περί ανέμων, υδάτων και άλ­

ρός του Γεωργίου του Α’.

λων, Περί αμαδρυάδων και Μπερουτιανό δη­

ΙΟ κ τΰ Β ρ ιο ς Ι. Δεύτερη έκδοση από τον «Ίκαρο» του Μη ομιλάτε εις τον οδηγόν και

μοσιεύονται στην ανθολογία «Ποίηση 75» των Θ. Νιάρχου και Α. Φωστιέρη.

Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής σ’ ένα τόμον

1976. Τυπώνεται στο Παρίσι και σε μετά­ φραση Franchita Gonzalez Battle το «Bolivar, un poeme

με σχόλια και αυτοβιογραφικό σημείωμα. (Δ€κ«μΒριο^>. Δημοσιεύει στο περ. «Πάλι» (τευχ. 6) εννέα ποιήματα και δύο πίνακές του.

1977 (ΝοέμΒριος).

1967 tOnTwBpioc). Εκλέγεται έκτακτος μό­ νιμος καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου στην έδρα Ελεύθερου Σχεδίου.

Τυπώνεται από τον «Ίκαρο» ο δ εύ τε ­ ρ ος τό μ ο ς των Ποιημάτων του.

1978 (Νοέμβριο^

Κυκλοφορεί ο δίσκος «Μπολιβάρ, ένα ελλη­ νικό ποίημα», μια σύνθεση του Νίκου Μαμαγκάκη σε φόρμα λαϊκής κοντότας.

1969. Δ ημοσιεύει τ ο ποίημα Των ιερών Εβραίων στο περ. «Φιλολογική Πρωτοχρο­

Τυπώνεται από τον «Ίκαρο» η ποιητική του συλλογή Στην

νιά».

κοιλάδα μ ε τους

(AnpiXioc). Εκλέγεται τακτικός καθηγητής (πην έδρα του Ελευθέρου Σχεδίου και εντε­

ροδώνες.

ταλμένος στην έδρα Γενικής Ιστορίας της

μεται για δεύτερη φορά το Πρώτο

Τέχνης.

1970 (ΦίΒρουάριο^Ι. Απάντηση σε έρευνα της εφημ. «Τα Νέα»: «Αύριο ο Γιώργος Σεφέρης συμπληρώνει τα 70 χρόνια του. Πώς τον βλέπουν οι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς-ποιηταί». «Ελεύθερον Σχέδιον», «Γενική Ιστορία Τέ­ χνης», δύο κείμενα στο λεύκωμα του Ε.Μ. Πολυτεχνείου «Έκθεσις σπουδαστικών ερ­ γασιών Ανωτάτης Σχολής Αρχιτεκτόνων Μη­

1979. Του απονέ-

Κρατικό Βραβείο Ποιήσεως.

1980 (ΝοέμΒριος), Το κείμενο «Ο Κα­ ραγκιόζης, ένα ελ­ ληνικό θέατρ ο σκιών» τυπώνεται από τις εκδόσεις «Ύψι­ λον».

1981 (Ιανουάριος!. Η Γιαβουκλού, ποίημα

χανικών».

1971 (AcKcpBpioqh Του απονέμεται το πα­ ράσημο Σταυρός του Ταξιάρχη του Φοίνι-

στο περ. «Λέξη», τεύχος 1 (μικρό αφιέρωμα στον Ν.Ε. με μια συνέντευξή του και ένα κεί­

κος.

197a, Τυπώνεται από τις εκδόσεις του Ε.Μ.

1983 (Μάρτιος!. Αναδρομική έκθεση του

μενο του Κ. Γεωργουσόπουλου). έργου του με 105 πίνακες στην Εθνική Πινα­

Πολυτεχνείου το λεύκωμα «Ελληνικά Σπίτια»

κοθήκη.

με 18 έγχρωμους πίνακες.

Η Juventud Griega de Venezuela και ο Editorial Arcadia εκδίδουν από κοινού στο Καράκας το «Bolivar. Un poema Griego».

1973 (AiiyoucTocl. Με τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας, αποχωρεί από το Ε.Μ. Πολυ­ τεχνείο. Το 1976 ονομάζεται ομότιμος καθη­ γητής του.

1974. Η βυκάνη, ένα ποίημα στο περ. «Ευ­ θύνη» (25).

1975 tOcBpowaoiod. Ένα κείμενο για τους «Τσαγγάρηδες» στο περ. «Ζυγός» (τεύχος 12). (ΟκτάΒριος). Τρία ποιήματα στο περ. «Σπεί­ ρα» (τεύχος 3): Ο Ορφεύς (μαζί με τον ομό­ τιτλο πίνακα, Ένα όνειρο: η Ζωή και Αλλη­ λουχίες.

θέμα του μήνα

Ο Νίκος Εγγονόπουλος στην Κέρκυρα το 1957

1985. Πεθαίνει στις 31 Οκτωβρίου από ανα­ κοπή καρδιάς. Κηδεύεται με δημόσια δαπά­ νη.

1987 (ΝοέμΒοκκΙ. Από τις εκδόσεις «Ύψι­ λον» κυκλοφορεί ο τόμος «Ν. Εγγονόπουλου, Πεζά Κείμενα», με δύο έγχρωμους πί­ νακες.

1996. Το λεύκωμα «Σχέδια και χρώματα» με προσχέδια πινάκων τυπώνεται από τις εκδό­ σεις «Ύψιλον».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ________ Τοχρονολόγιοτου Νίκου Εγγονόπουλου είναι σύμπτυξη του χρονολογίου που δημοσιεύτηκε στις ΕΠΤΑΗΜΕΡΕΣ της Καθημερινής (25 Μαΐου 1997).

41ST1

■ .ij ii.K J .iiR H -yy·!

Έναάγνωστοκείμενο ίου[I. (γγονόηουϋου Ο φ ίλος-ερευνητής φιλόλογος κ. Ιάκωβος Βούρτσης μία μέρα μου είπε: - Πρόσεξες ένα κείμενο που φέρει την υπο­ γραφ ή e. μικρό (γαλλικό) σ το τεύ χ ο ς Printemps-Ete 1939 του La Mode Grecque; Είναι του Εγγονόπουλου, μου λέει.

- Δ εν υπάρχει περίπ τωση να είν α ι του Ευαγγελίδη, του οποίου τις ενδυματολογικές εμπνεύσεις δημοσιεύει αυτό το τεύχος; τον ρώτησα. Από e γαλλικό αρχίζει και αυτού το επίθετο. Είχε δίκιο ο κ. Βούρτσης. Ο τρόπος γραφής, το ύφος και ο πλούτος γνώσεων που κοσμεί το κείμενο καταδείχνουν πως εγράφη από τον Νίκο Εγγονόπουλο. Ιδού η επιβεβαίωσις: 1ον: Αναφέρεται στο κείμενο ό τ ι«... ήδη στα τεύχη (του περιοδικού La Mode Grecque) μας δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε δημι­ ουργίες αληθινά αξιοθαύμαστες από διάφο­ ρους αθηναϊκούς οίκους...», φράση που θα μπορούσε να γράψει μόνο ο Εγγονόπουλος, (Realisation de Ν. Engonopoulos) και όχι ο εκπρόσωπος ενός εκ των φιλοξενουμένων οίκων όπως του Γιάννη Ευαγγελίδη.

2ον: Γράφει ο Εγγονόπουλος:«... Η Μόδα πρέπει ν’ ακολουθεί τ ις διεθνείς οδηγίες... αλλά... στο χαρακτήρα της θα είναι αυστηρά εθνική...».

ΙΑ MODK GRIiCOUl: Το «ξώφυλλο του π«ρ·οδικού “La mode Grecque», Printemps -He 1939

Στις 3-11-1954 σε συνέντευξή του στην εφη­ μερίδα «Η Βραδυνή» θα δηλώσει: «Δυστυχώς το πνεύμα του Επαρχιωτισμού που κυριαρχεί στην Ελλάδα ανέχεται μόνο τους “αναδόχους του Παρισιού” . Έπρεπε κι εγώ να ’μαι μιμητής των Ευρωπαϊκών προτύπων για να θεωρούμαι υπολογίσιμος... Μόνο Ελληνικό

θέμα του μήνα

στοιχείο υπάρχει στο έργο μου...». Βέβαια εδώ μιλάει για τη ζωγραφική του. Θα μπο­ ρούσε ποτέ να απεμπολήσει τη φιλοσοφία του στην περίπτωση της Μόδας, αυτός που υπήρξε και ενδυματολόγος του θεάτρου; 3ον: Σε άλλο σημείο γράφ ει πως η «μόδα είναι ο πιστός αντικατοπτρισμός μιας επο­ χής. Και σ’ αυτό έχει πλεονέκτημα έναντι των άλλων τεχνών, των “μείζονων” τεχνών, αφού δεν υπάρχουν ακαδημίες και προ­ σκόμματα συντηρητικών πνευμάτων...». Οι ακαδημίες είναι συντηρητικά πνεύματα, λοι­ πόν, και ο Εγγονόπουλος, 15 μήνες πριν δημοσιεύσει αυτό το κείμενο στο La Mode Grecque, θα σ ημειώ σ ει στο περιοδικό «Νεοελληνική Λογοτεχνία» σ τις 3-1-1938 υπό τον τίτλο «Οι Ακαδημαϊκοί και η Τέχνη»,

πως για να καταλάβει ένας «ακαδημαϊκός» κάποιον πίνακα του Θεόφιλου Γ. ΧατζήΜιχαήλ «πρέπει τουλάχιστον να ’χει πεθάνει». Μ’ αυτό το δηκτικό τρόπο απαντούσε ο Εγγονόπουλος στους παλιούς ζωγράφους της εποχής εκείνης, που είχαν συγκροτήσει ομάδα Ακαδημαϊκών ζωγράφων, οι οποίοι απέδιδαν στις νέες τάσεις και κατευθύνσεις φθοροποιό επίδραση για τη σύγχρονη ελλη­ νική κοινωνία. Το 1938, ο Εγγονόπουλος είναι μόλις 31 ετών και η απάντησή του ήταν

αρκούντω ς αιχμηρή κατά των παλαιών ζωγράφων, που τους θυμάται την επόμενη χρονιά, αλλά αυτή τη φορά με ικανοποίηση, γιατί η μόδα δεν έχει ακαδημίες συντηρητι­ κών πνευμάτων και, επομένως, δεν κινδυ­ νεύει από αυτές, και 4ον: Στο περιοδικό «Ζυγός», στις 7 Μαΐου 1956, δημοσιεύεται άρθρο του Ν.Ε. με τίτλο «Σημεία επαφής της μοντέρνας Τέχνης με το ιδεώδες της Ελληνικής Τέχνης». Δεν είναι όμως φανερό, πως το πνεύμα του προαναφερθέντος τίτλου διαχέεται από την πρώτη ώς την τελευταία παράγραφο στο κείμενο που περ ιέχεται στο τεύχο ς του La Mode Grecque·, Αλλά και οι φωτογραφίες του περιοδικού επιβεβαιώνουν τη σύζευξη του παλαιού και του νέου, του αρχαίου και του προϊόντος της εμπνεύσεως. Τα σχέδια των μόδιστρων έχουν το πρότυπό τους. Πηγή μπορεί να είναι ο Μιαούλης ή ένας φουστανελλάς. Τα μάρμαρα του Μουσείου της Ακροπόλεως ή οι τοπ ικές ανά την Ελλάδα φ ορ εσιές. Η Ελληνική μόδα (του 1939) παρακολουθεί την Ελληνική Τέχνη του παρελθόντος και εμπνέεται από αυτήν. Δεν παύει όμως «ν’ ακολου­

θεί τις διεθνείς οδηγίες της...», όπως γράφει (και ήθελε) ο Ν. Εγγονόπουλος.

LA MODE GRECQUE REALISATION

DE

N.

ENGONOPOULOS

PRI N T E M P S - E TE

1939

To ν’ ακολουθεί κανείς τα καπρίτσια, ακόμα και τα πιο μάταια της στιγμής, αυτό είναι η Μόδα, δεν είναι έτσι; Εντούτοις, μέσα σε δύο εκατονταετίες, αυτό γίνεται Ιστορία. Κάποια μέρα βρί­ σκουμε ένα φόρεμα όμορφο, για να μας φανεί εντελώς γελοίο την επομένη. Αλλά αργότερα, έχει τη θέση του, αυτό το ίδιο φόρεμα, στο Μουσείο, απ’ όπου μας πληροφορεί πολύ πιο εύγλωττα για την εποχή του απ' ό,τι το κάνουν άλλα ονομαστά πολύ πιο «σοβαρά» πράγματα στην εποχή τους. Η Μόδα είναι ο πιστός αντικατοπτρισμός μιας εποχής. Και σ’ αυτό έχει πλεονέκτημα έναντι

θέμα του μήνα

53©

των άλλων τεχνών, των λεγάμενων «μείζονων» Τεχνών, αφού δεν υπάρχουν ακαδημίες ή άλλα προσκόμματα συντηρητικών πνευμάτων που να μπορούν να κάνουν κάτι εναντίον της. Λέμε, λοιπόν, ότι είναι ο πιστός αντικατοπτρισμός μιας εποχής. Δεν θα έπρεπε να ήταν, επίσης, ο πιστός αντικατοπτρισμός του λαού που τη δημιουργεί και που τη φοράει; Μα τότε; Της χρειά­ ζεται, ίσως, ν’ απελευθερωθεί από κάθε ξένη κηδεμονία; Α! όχι. Ν’ απελευθερωθεί από κάθε ξένη κηδεμονία! Να μια φόρμουλα αρκετά κούφια και αρκετά μάταιη και που τράβηξε ήδη αρκετά. Η Μόδα πρέπει ν’ ακολουθεί τις διεθνείς οδηγίες, εμπνεόμενη συγχρόνως από την παράδοση της χώρας. Θα είναι διεθνής στις γενικές γραμμές της, αλλά στις λεπτομέρειες, δηλαδή στον χ α ρ α κ τ ή ρ α

της, θα είναι αυστηρά εθνική.

Μ’ αυτό το γούστο το τόσο σίγουρο, που διακρίνει τόσο τον καλλιτέχνη όσο και τον Έλληνα γεωργό, μ’ αυτή τη βαθιά αίσθηση του μέτρου, που είναι προνόμιο της ράτσας μας, διαθέτου­ με έναν απίστευτο θησαυρό παραδόσεων. Από την προελληνική εποχή, την πρωτόγονη Ελλάδα, τους μεγάλους αιώνες του Φειδία και του Πραξιτέλη, την Ελληνιστική εποχή της Αλεξάνδρειας, περνώντας από το Βυζάντιο και τον Μεσαίωνα, μέχρι τα σύγχρονα τοπικά κοστούμια, οποία ατέλειωτη και πολύτιμη ποικιλία μοντέλων και εμπνεύσεων! Σ’ όλα τα αυτά τα αληθινά πλεονεκτήματα, να που έρχεται να προστεθεί τώρα το μεγάλο ενδιαφέρον της Κυβέρνησης και ειδικά η τόσο πολύτιμη και τόσο άγρυπνη βοήθεια του Υφυπ ουργείου Τύπου και Τουρισμού. Ο κ. Θ. Ν ικολούδης, υφυπουργός Τύπου και Τουρισμού, είχε την ευγενή καλοσύνη να προσδώσει μια πολύ ιδιαίτερη προσοχή σ’ αυτό το παρακλάδι της εθνικής μας βιομηχανίας. Ή δη στα τεύχη αυτά μας δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε δημιουργίες αληθινά αξιοθαύμαστες από διάφορους αθηναϊκούς οίκους. Πώς, λοιπόν, μετά απ’ όλα αυτά να μην αποβλέπουμε σε λαμπρά αποτελέσματα και μάλιστα στο πολύ άμεσο μέλλον; e Μετάφραση: Καλυψώ Δέρβου

«Nature morte» 1936 τέμικρα at ξύλο 27.5X35 ck.

^

____

θέμα του μήνα

m

Βασίλη Καλαμαρά

H f t J t t iU H

(Μ αρτυρίατου ΓιώργουΛίκουγια Π.Γγγονόπουϋο

Μέσα στα χρόνια που πέρασαν, ουκ ολίγες φορές, ο Γιώργος Λίκος έφερε τη συζήτησή μας στην προσωπικότητα του ποιητού και ζωγράφου Νίκου Εγγονόπουλου. Σε εποχές πτώσης αξιών, η αναφορά στο όνομά του λειτουργεί ως δείκτης, με την έννοια ότι επαναχαράζει τον Δρόμο προς την προσωπική τελείωση και την κοινωνική διαφάνεια. Δύο έννοιες που καλλιέργησε ο Εγγονόπουλος και ανέπτυξε στο τρίπτυχο: ήθος, γλωσσική ακρίβεια και ετοιμότητα, μεταφραστική δεινότητα. Γύρω από αυτόν τον πυρήνα-τρίπτυχο περιεστράφη η μαρτυρία του Γιώργου Λίκου. Η καταγραφή έγινε μέσα σε δύο βραδιές, με μένα να ερωτώ και με τον ερωτώμενο να σκαλίζει τις μνήμες του. Μνήμες που αναδύονταν αβίαστα, όπως αβίαστη και έρρυθμη ήταν η σχέση Εγγονόπουλου-Λίκου. ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΚΟΣ: Τον Εγγονόπουλο τον γνώ­ ρισα το 1942 - κάπου εκεί μετά το φθινόπω­ ρο - γιατί μου είπε ο Νάνος Βαλαωρίτης, με τον οποίο είχα φιλία τότε, ότι ο Ελύτης, ο Γκότσος και άλλοι ποιητές μαζεύονται στο βιβλιοπωλείο «Αετός» (αρχή της οδού Βουκουρεστίου - απέναντι από το Μπραζίλιαν). Πήγα με τον Νάνο στον «Αετό» ένα μεσημέρι και μου τους σύστησε. Σε λίγο ήρθε ο Εγγονόπουλος. Κατάλαβα ότι είναι αυτός. Ένας άνθρωπος κοντός και πανάσχημος, κοκκινοτρίχης που, όμως, όταν τον γνώριζες περισσότερο με πολλή μεγάλη γοητεία.

Αλλά, είρων και επιθετικός. Και πολλές φο­ ρές επιθετικός άνευ αφορμής. Οι υπόλοιποι, ιδίως, ο Γκάτσος, τον πειράζανε, κατά κά­ ποιο τρόπο, τον προσβάλλανε. Υπήρχε, ας το πω έτσι, ένας υπόγειος χλευασμός. Η στάση του Εγγονόπουλου, βέβαια, ήταν α­ μυντική, αλλά παρά πολύ έξυπνη. Είχε δε μια μανία να παραφθείρει τα ονόματα. Τον Γκάτσο, τον έλεγε κύριε Γκάστο και το Σεφέρη τον έλεγε κύριε Σεφεριάδη. Και τον ξάδελφο του Σεφέρη, τον Άγγελο Σεφεριά­ δη, τον έλεγε κύριε Σεφέρη. Είχε φιλία μεγάλη με τον Ανδρέα Εμπειρικό.

Αποκαλούσαν δε τότε τον Εμπειρικό και τον Εγγονόπουλο: οι Διόσκουροι του Υπερρεα­ λισμού. Βέβαια, όταν πρωτοεμφανίστηκε ο Εγγονόπουλος με την ποιητική του συλλο­

τό σας και δώστε μού το». Και έτσι απέκτη­ σε το παλτό.

γή, «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν» υπέστη ει­

την Κατοχή οικονομική στεναχώρια. Έμενε

ρωνείες, επιθέσεις στις κριτικές φοβερές.

σ’ ένα μεγάλο διαμέρισμα της οδού Αινιά-

Λέγανε, αλλά αυτό δεν μπορούσα να το δια­

νος, πάροδος Πατησίων, το οποίο διαμέρι­

πιστώσω ποτέ, ότι στα νεανικά του χρόνια είχε έναν μεγάλο έρωτα με μια κοπέλα - πο­ τέ δεν αναφέρθηκε το όνομά της - ήταν μια φήμη που κυκλοφορούσε - που πέθανε και ότι αυτό τον είχε πάρα πολύ επηρεάσει. Όμως, την εποχή που τον γνώρισα εγώ ήταν γυναικοκατακτητής. Τον συναντούσα εκτός από τον «Αετό» και στου Εμπειρικού, πολύ συχνά. Τον οποίο είχα γνωρίσει το ‘46 και με τον οποίο αμέσως, παρά τη διαφορά της η­ λικίας, γίναμε πολύ φίλοι με μεγάλη αλληλοεκτίμηση και μεγάλο θαυμασμό. Μετά διαβασα με προσοχή το έργο του και μου άρεσε πάρα πολύ η δεύτερη ποιητική του συλλογή, με τον τίτλο «Τα κλειδοκύμβα­ λα της σιωπής» και βέβαια αργότερα εθαύ-

Ο ν ­

ο

μασα το ποίημά του «Μπολιβάρ», που το θε­ ωρώ ένα από τ α ω ραιότερα ποιήματα της ελληνικής λογοτεχνίας. Είχαμε δε κανονίσει να έρχ ετα ι κάθε Κυριακή πρωί στο σπίτι μου, καθώς και ο Σαχτούρης, και πηγαίναμε όλοι μαζί περίπατο προς το τέρ μα Πατη­ σίων, όπου σ’ έναν τέτοιο περίπατο, σ’ ένα παμπάλαιο σπίτι, στο απάνω πάτωμα, όπου είχε μπαλκόνι με σκουριασμένες σιδεριές εί­ χε μια ταμπέλα που έγραψε «Ψαχνουδάκης Χειρομαλάκτης». Ο Εγγονόπουλος ήταν πάμπτωχος. Ζούσε σ’ ένα υπόγειο της οδού Κυψέλης που το εί­ χε χωρίσει: ένα μέρος ήταν το ατελιέ και ένα γραφειάκι και σ’ ένα μέρος που είχε το κρε­ βάτι του. Και τις Κυριακές που ερχόταν σπίτι μου στην οδό Δροσοπούλου 53, φορούσε έ­ να πολύ λεπτό κοσ τούμι και έβλεπα ότι κρύωνε. Ώσπου μία Κυριακή πρωί ήρθε μ’ έ ­

Ν .Έ

Και ο Ανδρέας Εμπειρικός, όχι βέβαια σαν τον Εγγονόπουλο, είχε περάσει κι αυτός με

να ωραίο σκούρο μάλλινο πανωφόρι, πολύ μακρύ γ ι’ αυτόν, και μας διηγήθηκε ότι το προηγούμενο βράδυ είχε πάει στο ατελιέ του ένας Αμερικανός - που δεν θυμάμαι ποι­ ος του είχε συστήσει τον Εγγονόπουλο - και ήθελε ν α το ύ αγοράσει έναν πίνακα. Τον ρώτησε, πόσο πουλάει αυτό τον πίνακα. Και ο Εγγονόπουλος του είπε: «Βγάλτε το παλ­

σμα ανήκε στην πολυκατοικία, ιδιοκτησία της μητέρας του. Νομίζω ότι έμενε στο 8. Βέβαια, ήταν τόση η στενότης του Εμπειρι­ κού, ώστε αναγκάστηκε να πουλήσει μια θαυμάσια συλλογή γραμματοσήμων που εί­ χε συλλέξει ο ίδιος, για να αντεπεξέλθει στο οικο νομικό του πρόβλημα. Ο Α νδρέας Εμπειρικός συνήθιζε πολλές φορές να μας λέει: «Αν θέλετε τσιγάρα αμερικάνικα φτη­ νά, να τα αγοράζετε πολλά μαζί από το τάδε περίπτερο». Ο Εγγονόπουλος, ο οποίος ή­ ταν μαζί μας, το κοροΐδευε αυτό λέγοντας «ο πλούσιος φίλος Ανδρέας Εμπειρικός». Οι ταγματασφαλίτες της Κατοχής επιστρά­ τευαν διάφορους ανθρώπους και τους απε­ λευθέρωναν μόνο αν τους έδιναν αρκετές λίρες. Πήγαν, λοιπόν, στο σπίτι του αδελ­ φού του Εγγονόπουλου να τον επιστρατεύ­ σουν. Εκείνος το είχε μάθει και το έσκασε. Και η μητέρα του ειδοποίησε τον Νίκο Εγγονόπουλο, που κατάλαβε βέβαια, ότι θα ερ­ χόντουσαν να πιάσουν αυτόν. Τότε, ο Εγγονόπουλος κατέφυγε στον Ανδρέα Εμπειρι­ κό, ο οποίος τον έκρυψε - είχε ένα μεγάλο δωμάτιο γραφείο και τον έκρυψε - και δεν είπε τίπ οτα στους γνω στούς του. Και ο Ε γγονόπ ουλος έζησ ε πολύ καιρό, έτσ ι κρυμμένος, στο σπίτι του Εμπειρικού. Εδώ κάνω και μια παρατήρηση. Παρ’ όλο που ο Οδυσσέας Ελύτης είχε μεταφράσει το «Τραγούδι του Ωκεανού» του Λωτρεαμόν, το μετέφρασε και ο Εγγονόπουλος, τό­ τ ε που ήταν κρυμμένος στου Εμπειρικού. Και οι παρατηρήσεις είναι οι εξής: ο Ελύτης γράφει μεταφράζοντας «Σε χαιρετώ γέρο Ωκεανέ» και ο Εγγονόπουλος το μεταφράζει «Σε χαιρετώ γέροντα Ωκεανέ». Νομίζω πως η ποιοτική διαφορά της μετάφρασης εδώ εί­ ναι σημαντική. Αργότερα εμφανίστηκε στου Εμπειρικού ο Φίλιππος Κουτσίνας που ήταν ιδιόρρυθμος και που ο Εμπειρικός τον είχε συστήσει στον ψυχαναλυτή Ζαβιτσιάνο. Ο Κουτσίνας είχε

θέμα του μήνα

τη μανία να λέει διάφορα πράγματα, ήταν

τους μίλησε πολύ αυστηρά - δεν ξέρω, ί­

πολυλογάς, προφανώς προσπαθούσε να συνελθεί από κάτι, με τη βοήθεια του Ζαβιτσιάνου. Δεν μας αφορά αυτό. Έλεγε όλη

σως και λίγο απειλητικά - ότι δεν μπορούν να δίνουν το λόγο τους για τη δημοσίευση ενός ποιήματος μου και να μην τον τηρούν.

ται πάρα πολύ και έκοψε την επαφή του με τον Εγγονόπουλο, παρά το ότι ο Εγγονόπουλος προσπάθησε να δικαιολογηθεί, του έστειλε μάλιστα και επιστολή, αλλά ο Εμπει­ ρικός έμεινε ανένδοτος, γιατί πραγματικά εί­ χε θιγεί βαθύτατα, μετά από φιλία τόσων χρόνων και τη φιλική συμπεριφορά του για τον Νίκο Εγγονόπουλο, για τον οποίο είχε γράψει ένα πάρα πολύ ωραίο ποίημα. Έκαναν χρόνια να μιλήσουν και, όταν πολύ αργότερα στου Δοξιάδη έγινε η επέτειος του υπερρεαλισμού, μίλησαν και οι δύο πο­ λύ επαινετικά ο ένας για τον άλλο και οι δια­

Και έτσι το ποίημα δημοσιεύτηκε. Η φιλία μας συνεχίστηκε, ώσπου μια μέρα το μεσημέρι, στο «Μπραζίλιαν» κάποιο α­ στείο τού είπε ο Σαχτούρης και παρά τη φι­ λία και το σεβασμό που είχε ο Σαχτούρης προς τον Εγγονόπουλο, ο Εγγονόπουλος έ ­ γινε έξαλλος. Του μίλησε απότομα και διέ­ κοψαν τις σχέσεις. Μετά παντρεύτηκε, για πρώτη φορά, και δεν τον έβλεπα συχνά, πα­ ρά πολύ σπάνια και τυχαία, απέκτησε τότε το πρώτο του παιδί. Μετά από αρκετό διά­ στημα, επαντρεύτηκε για δεύτερη φορά μια όμορφη κοπέλα που ήταν επιμελήτρια των μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο. Από το γά­ μο αυτό απέκτησε μια κόρη, την οποία αγα­ πούσε πολύ. Την ποίηση και τη ζωγραφική δεν τις σταμά­

λέξεις τους ήταν πολύ σημαντικές, τό τε συμφιλιώθηκαν.

τησε ποτέ. Μάλιστα, η δεύτερη γυναίκα του στο σπίτι που είχε, του είχε παραχωρήσει έ­ ναν μεγάλο χώρο στον πάνω όροφο, όπου

Ο Εγγονόπουλος ήταν άνθρωπος δύσκο­ λος. Για να τον πλησιάσεις, έπρεπε πραγμα­ τικά να υποστείς ειρωνείες και προσβολές. Εν τούτοις, όταν εξεδόθη το περιοδικό «Τε­

εκεί ζούσε τον περισσότερο καιρό, απομο­ νωμένος, γράφοντας και ζωγραφίζοντας. Πολλές φορές συλλογίστηκα και συλλογίζο­ μαι ακόμη, γιατί τον φέρνω στη μνήμη μου

τράδιο», στο μεγάλο του σχήμα, και η εκδο­ τική επιτροπή μού ζήτησε ποιήματά μου, ε­ γώ τους είπα ότι δεν δέχομαι, ποιοι κρίνουν κείνοι να δημοσιεύσουν. Και τους πρότεινα

πολύ συχνά, εκείνο το στίχο «Κι αυτή η άμυ­ να πού θα μας πάει, σαν μας μισήσουνε και

να πάμε στου Εμπειρικού και κει, κατόπιν συζητήσεως, να επιλέξουμε ένα ποίημα και για δημοσίευση στο περιοδικό. Εγγυητής θα ήταν ο Ανδρέας Εμπειρικός, τον οποίο, όταν τον παρακάλεσα, εδέχθη ευχαρίστως. Έ τσ ι και έγινε. Επελέγη τελ ικ ά η «Ωδή στους τσακισμένους πελαργούς», ο τίτλος τη ς οποίας τ ό τε ήταν «Ωδή αφιερωμένη στους τσακισμένους πελαργούς». Αυτό θα εδημοσιεύετο, όπως και έγινε, στο τρίτο και τελευταίο «Τετράδιο». Εν τω μεταξύ, εγώ αρρώστησα με ιλαρά, την οποία μου μετέδωσε η κόρη μου, που τότε ήταν μικρή. Και η επιτροπή του «Τετρα­ δίου» άρχισε να συζητά να μην δημοσιεύσει

Ο

οι λυγαριές;». Νομίζω ότι αυτό λέει πολλά.

Ο θάνατός του υπήρξε τραγικός, αρρώστησε βαριά, σχετικά νέος ακόμη, υπέφερε και του ’κόψαν το πόδι. Και μετά από αυτό το μαρτύριο πέθανε. Μην φανεί παράξενο, αν πω ότι τα Νομπέλ για μένα έπρεπε να τα πά­ ρουν ο Εμπειρικός και ο Εγγονόπουλος. Αυ­ τοί για μένα μαζί με τον Σικελιανό είναι με­ γάλοι ποιητές του τελευταίου ημίσεος του αιώνος μας. Ο Εγγονόπουλος και στα ποιή­ ματά του τ α υπερρεαλιστικά που ξαφνιά­ ζουν, έχει ένα μεγάλο και ειλικρινές πάθος. Που το εκφράζει με τέχνη, όχι σχολαστική, αλλά με μια τέχνη που βγαίνει με θαυμάσιο τρόπο από τους υπερευαίσθητους παλμούς της ψυχής του. Και τελειώνοντας, θέλω να θυμίσω τους στίχους του Ανδρέα Εμπειρι­ κού για τον Νίκο Εγγονόπουλο: «Βράχε τρα-

το ποίημα. Στο τρίτο τεύχος του «Τετραδί­ ου», το εξώφυλλο ήταν του Νίκου Εγγονό-

χύτατε του Ελμπασσάν και πράσινη απαλή

πουλου. Και ο Εγγονόπουλος, όπως έμαθα,

δαντέλα του Βοσπόρου».

θέμα του μήνα

< J * 'r

Ν .Έ

την ώρα τι είχε πει ο Εμπειρικός για τα τσι­ γάρα και το ’πε και του ίδιου του Εμπειρι­ κού, ο οποίος θύμωσε και όταν του τηλεφώ­ νησε ο Εγγονόπουλος, ευγενικός όπως ήταν πάντα, του είπε ότι είναι θιγμένος και λυπά­

■BSΣ7

€γγονόπουΑοΐ και LaDiodeGrecque Π αρατηρώ ντας τ α π εριοδικά La Mode

Αημήτρη Mnoycpn

τεύγματα του Γιάννη Ευαγγελίδη είναι φα­

νερή.

2. Στα περιοδικά La Mode Grecque προβάλ­ να σημειώσω τα εξής: 1. Τα εξώφυλλα των περιοδι­ λονται οι παρακάτω οίκοι μόδας: Γιάννης Ευαγγελίδης, ο οποίος καρπούταιτη μερίδα κών τα έχει ζωγραφίσει ο Νί­ του λέοντος, Τσούχλος, Έλενα Λεκαντά, κος Εγγονόπουλος. Ωστόσο Ευγενία Ζαχαροπούλου, Μαρία Στεφάνου τα ζωγραφιστά φορέματα των (Σουζάνα), Α. Μαρκέτου, Μπέσσυ, Γιάννινά εξωφύλλων μπορεί να τα δει Ρουσσέν, Χρυσικόπουλος, Τερέζα Ιωαννίδη. κανείς φωτογραφημένα στις Grecque που έχω στη διάθεσή μου, πρέπει

σελίδες των περιοδικών να ζω­ ντανεύονται από κυρίες της ε ­ ποχής (μοντέλα). Αναλυτικά: α) Εξώφυλλο Ete 1938 και φω­ τογραφίες στις σελίδες 31-32 (Γιάννης Ευαγγελίδης). β) Εξώφυλλο Hiver 1938-39 και φω τογραφ ία σ ελίδ ας 7 (Γ. Ευαγγελίδης). γ) Εξώφυλλο Printemps-Ete 1939-40 και φωτογραφία σελί­ δας 17 (Γιάννης Ευαγγελίδης).

3. Φωτογράφοι των μοντέλων: Η Nelly’s ο φακός της οποίας αποτύπωσε τις περισσό­ τερες δημιουργίες, L. Frantzis, Μ. Chroussaki, για ορισμένες παραδοσιακές φορεσιές.

4. Στο τεύχος Hiver 1938-39 υπάρχει προλογικό σημείωμα του Θ. Νικολούδη, Γεν. Γραμ­ ματέα του υπουργείου Τύπου και Τουρισμού. Στο τεύχος Printemps-Ete 1939, προτάσσεται κείμενο με την υπογραφή e (μικρό γαλλικό), του Ν. Εγγονόπουλου σύμφωνα με τη δική μας εκτίμηση. Στο τεύχος Hiver 1939-40, προηγείται των φωτογραφιών ανυπόγραφος

δ) Εξώφυλλο Hiver 1939-40 και φωτογραφ ία σελίδας 12 (Γ. Ευαγγελίδης).

πρόλογος (τίνος άραγε;). Το αστό επαναλαμ­ βάνεται (δηλαδή άνευ υπογραφής εισαγωγή) και στο τεύχος Printemps-Ete 1940.

ε) Εξώφυλλο Printemps-Ete 1940 και φωτογραφία σελίδας 19 (Γ. Ευαγγελίδης). Σημείωση: Το φόρεμα των σε­ λίδων 31-32 του περιοδικού Ete 1938 που αναπαριστά ο Εγγονόπουλος στο εξώ φυλ­ λο, το φ ο ρ ά ει η ίδ ια κυρ ία (μοντέλο) ολόρθη και στητή,

Δεν αποκλείεται και αυτά τα δύο κείμενα να

στο εξώφυλλο και το οπισθό­ φυλλο της έκδοσης στη γερμανική γλώσ­ σα Griechische Mode με τη χρονολογική ένδειξη «1938». Βεβαίως η προτίμηση του Εγγονόπουλου στα ενδυματολογικά επι­

είναι γραμμένα δια χειρός Ν. Εγγονόπουλου, αλλά η απουσία κάθε άλλης ενδείξεως (έστω και ένα e γαλλικό σαν υπογραφή) μας αποθαρρύνει για μια περαιτέρω διερεύνηση των περί τη μόδα κειμένων. Αν αναλογιστούμε το καθεστώς εκείνης της προπολεμικής περιόδου που σημαδεύτηκε από την τέταρτο-αυγουστιανή δικτατορία, θα ερμηνεύσουμε και την απουσία των υπο­ γραφών και την παρουσία ενός e (μικρόν) στο τέλο ς των προλόγων. Οι δημιουργοί κρατούσαν τις αποστάσεις των.

m

άγνωστος ΐγγονόπουτίοςτων περιοΒικώνμάβαςιου Πεοοποϋέμου 0

Αημήτρη Μπαγ«ρη

Σύμφωνα με ένα πιστοποιητικό που εκδόθηκε την 1.12.1961 από το Υπουργείο Δημο­ σίων Έργων, ο Ν. Εγγονόπουλος υπηρέτη­ σε' ως ημερομίσθιος υπάλληλος (πην Τοπογραφική Υπηρεσία των Δημοσίων Έργων α­ πό την 1.5.1934 μέχρι την 31.5.1940. Ή δη α­ πό τις αρχές του 1938 αρχίζει να παρουσιά­ ζει τους πίνακέςτου (15 Ιανουάριου 1938, Αίθουσα Στρατηγοπούλου, ομαδική Έκθεση «αφιερωμένη εις την τέχνη της Νεοελληνι­ κής παραδόσεως»), που εκτίθενται μαζί με φωτογραφίες λαϊκής τέχνης του Α. Σώχου, εικόνες του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου, ε­ ξώφυλλα εκδόσεων λαϊκών μυθιστορημά­ των και εικονογραφήσεις λαϊκών βιβλίων του λαϊκού ζωγράφου Σωτήρη Χρηστίδη, γνωστού ως «ζωγράφου του Μακρυγιάννη», που πήγε ο ίδιος στα εγκαίνια της έκθεσης σε βαθιά γεράματα μαζί με τον Πικιώνη, και ακόμα ενδιαφέρουσες μοναστηριακές εικό­ νες που φιλοτέχνησαν μοναχοί του Αγίου Όρους2. Από το 1938 μέχρι τις παραμονές του πολέ­ μου του 1940 ο Εγγονόπουλος συνεργάζε­ ται με τον Γιάννη Ευαγελλίδη στην έκδοση των περιοδικών Μόδας του Υφυπουργείου Τύπου και Τουρισμού. Αυτά τα περιοδικά γρ άφ ονται στη Γαλλική ή τη Γερμανική γλώσσα (G rie chische M ode-La Mode Grecque). Τις κυρίες με τα φορέματα φωτο-

θέμα του μήνα

γραφ ίζουν η N elly’s και ο L. Frantzis. Ο Εγγονόπουλος ζωγραφίζει θαυμάσιες βρα­ δινές τουαλέτες που κοσμούν τα εξώφυλλα των περιοδικών La Mode Grecque3. Πίσω σε δεύτερο πλάνο - υπάρχουν η θάλασσα, η Ακρόπολις ή δένδρα. Υπάρχουν βέβαια και σύννεφα, τ α οποία ό ­ μως είναι τ ε ­ λείω ς δ ιαφ ο­ ρετικά από τα γνωστά «σύν­ νεφ α του Ν.Ε.»που βλέ­ πουμε σχεδόν σε όλα τα ζω­ γ ρ αφ ικά του έργα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ_________________________________________________ 1. «... Ίσως ναχρεωστώ μιαδιευκρίνηση· αυτή: ενώ φέρομαι σε βιογραφίες, ότι υπηρετώ από τον Οκτώβριο του 1938 στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτε­ χνείο, στην Ανωτάτη Σχολή Αρχιτεκτόνων, ταυτόχρονα γίνεται λόγος και για υπηρεσία μου σε πολλά υπουργεία. Ακριβέστερο είναι ότι διοριζόμουν σε μικρές πάντα θέσεις, για να μετατεθώ στο Πολυτεχνείο...». Απόσπασμα από κείμενο του Ν.Ε. «Στην Κοιλάδα με τους ροδώνες», Ίκαρος, 1978. Το πιστοποιητικό μού το παραχώρησε ευγενικά ο φιλόλογος κ. Ιάκωβος Βούρτσης.

2. Εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα», 16.1.1938.

3. Στην πίσω πλευρά των εξωφύλλων των περιοδικών La Mode Grecque αναφέρεται: Realisation de Ν. Engonopoulos.

■UX1-TAU-Μ ,ή ·

Π.£γγονόπουΑθ(;: Οπό «Τα κΑειδοκύμΡαϋο iijc οιω πήζ» οιο κδειδοκόμΡαϋα των συνθετώ ν ΤΟ ΧΡ0Π0Λ0ΓΙ0ΙΙΚΑΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΠ ΠΙΧΟΠ TOV ΠΟΙΗΤΗ Αημήτρη Μπογέρη

1945 Μάνου Χατζιδάκι «Μπολιβάρ». Ο κ.

τον «Μπολιβάρ», ενώ ακούγεται η μουσική

Αργ. Κουνάδης θυμάται πως ο Μ. Χατζιδάκις πήγαινε στο σπίτι του και έπαιζε στο πιά­

του Αργύρη Κουνάδη (ΔΙΟΝΥΣΟΣ). <Δεν εί­ ναι μουσική υπόκρουση - λέει ο Αργ. Κουνά­

δης - αλλά μουσική στίξης». Εκτός από τον Μπολιβάρ ο Ν. Εγγονόπουλος διαβάζει και

άλλα ποιήματά του χωρίς μουσική συνο­ δεία.

1968 Δίσκος 33 στροφών. LYRA. Ο Νίκος Μαμαγκάκης μελοποιεί εκτεταμένα απο­ σπάσματα από το ποίημα Μπολιβάρ. Γιώργος Ζωγράφος και χορωδία.

1971. Στη «Συλλογή 1» του Νίκου Μαμαγκάκη (δίκος 33 στροφών) συμπεριλαμβάνονται μελοποιημένα τα ποιήματα: Ο Αφέντης της Καρύταινας και η Ωραία Κόρη. Γιώργος Ζω­

γράφος.

1983 Μάνου Χατζιδάκι: «Μπολιβάρ, για τα 200 χρόνια από τη γέννησή του». Μικρός δί­ σκος 45 στροφών. Τραγουδάει ο Βασίλης Λέκκας.

1986 Ο συνθέτης Σωτ. Ρεμπάπης μελοποιεί Έλληνες ποιητές. Από πλευράς Ν. Εγγονόπουλου μελοποιεί το στίχο «Αυτή η γης, η νο (αρχές του 1946) μια σύνθεση που την ο­ νόμαζε «για τον Μπολιβάρ».

1962 Δίσκος 33 στροφών «Ο Εγγονόπουλος διαβάζει Εγγονόπουλο». Ο ποιητής διαβάζει

μαύρη γης, η χιλιοπατημένη, ποτέ της δεν σταμάτησε να βγάζει παλικάρια». Ανεξάρτη­ τη παραγωγή. Δίσκος 33 στροφών «Τα παλι­ κάρια».

θέμα του μήνα

■Μ .α_τ·αυ_Μ .ή.

Γιώργη Γιατρομανωλάκη

Προκαταρκτικά oil] γΑώσσαίουΠίκου ΐγγονόπουίίου'

Στίς Σημειώσεις, μέ τίς όποιες κλείνει ό Α’ τόμος των Ποιημάτων τού Ν. Έγγονόπουλου1, ό ποιητής, έκτος τών άλλων, μάς πα­ ρέχει κάποιες χρήσιμες πληροφορίες γιά τίς πηγές τής έμπνευσής του καί γιά τή μορφή τής γλώσσας πού χρησιμοποιεί. «Τό σημείωμα αύτό», γράφει (Α 153κέ.), «πού πρέπει νά είναι όσο τό δυνατό συντομώτερο, δέν μοϋ έπιτρέπει νά έπεκταθώ στό ποιητικό μου “πιστεύω”. "Αλλωστε ένυπάρχει μέσα στίς γραμμές τών ποιημάτων τών συλλογών [...]. Θά περιοριστώ σέ μερικές γραμμές μόνο γιά τή γλώσσα πού χρησιμο­ ποιώ. Κι’ ή όποια δέχτηκε συχνά τόν χαρα­ κτηρισμό, σάν ψόγο, τής “μικτής”. Πρέπει νά πώ πώς είναι άπλούστατα ή γλώσσα πού μιλώ. "Αλλωστε πρωτεύουσα σημασία δέν έχει τό νά γίνεται κανείς άντιληπτός άπό κείνους πού έπιθυμούν, πραγματικά, νά τόν καταλάβουν; Νόμιμη γλώσσα, γιά μάς, είναι ή γλώσσα ή ελληνική. Δέν έχουν κανένα νόημα άπολύτως αύτές οί γνώμες οί φανατικές γιά “μικτή”, “καθαρεύουσα”, “δημοτική”. Πρέπει ν’ άντιμετωπίζονται με άπόλυτη άδιαφορία ή, άν τό θεωρούμε σκόπιμο, μ’ αύτόν τόν μόνον έπιτρεπόμενο φανατισμό: έκεϊνον πού έμπνέει τόν πόλε­ μο έναντίον κάθε είδους φανατισμού. Τίς γνώσεις μου στή γλώσσα τήν έλληνική πιστεύω πώς τίς βοήθησε ή άπέραντη άγάπη πού έχω γιά τήν άνάγνωση άρχαίων,

«Ο Ηρακλής». Λά6ι at μουααμά, 57.5X48 εκ. Οι φωτογραφίες των εξωφύλλων των πρώτων εκδόσεων των βιβλίων του Ν, Εγγονόπουλου ανήκουν στο αρχείο του Δ. Μπαγέρη.

Τό παρόν άρθρο άποτελεΐ σύντομη μορφή τής Εισαγωγής στόν ύπό έκδοση (στίς Πανεπιστημιακές έκδόσεις Κρήτης) Πίνακα Λέξεων τών Ποιημάτων του Νίκου Εγγονόπουλου, πού έξεπόνησε ό Αδαμάντιος Κουμπής.

θέμα του μήνα

-WD

βυζαντινών καί μεταβυζαντινών κειμένων. [...] Έτσι κατάλαβα πώς ή γλώσσα ή ελλη­ νική είναι μία. Κι’ είναι μάλλον έλλειψη σο­ φίας νά προσηλώνεται κανείς πεισματάρικα

Εμπειρικός φαίνεται νά χρησιμοποιεί (του­ λάχιστον στά πεζά του) μιά προφανέστερη μορφή καθαρεύουσας, ό Έγγονόπουλος κάθε άλλο παρά «καθαρολόγος» ή καθα­

σέ μιά και μόνο, άποκλειστικά, μορφή της, νά περιφρονή αύτόν τόν άμύθητο πλούτο, τό θησαυρό, πού έχει στή διάθεσή του. Καί

ρευουσιάνος ποιητής, πρέπει να θεωρηθεί: ή γλώσσα του είναι αύτή πού ό ίδιος όρίζει: «μικτή», καθημερινή καί «όμιλούμενη»,

νά μήν άντλή, έλεύθερα, μέ σεβασμό καί προσοχή φυσικά, γιά νά λαμπρύνη τόν στί­ χο του, νά ένισχύση τό νόημά του.

πού μπορεί χωρίς φανατισμό νά προσλαμ­ βάνει καί νά άφομοιώνει κάθε λέξη καί κά­ θε γραμματικό (και συντακτικό) τύπο τής

Ακριβώς όπως μάς διδάσκουν τ ’ άθάνατα γραπτά τού Παπαδιαμά-

έλληνικής, προκειμένου νά λαμπρύνεται ό σ τίχος καί νά ένισ χ ύ ετα ι τό νόημα.

ντη καί τού Καβάφη. Όπως κάμω στή ζωγρα­ φική μου. Ό π ο υ δέν άποκλείω κανένα χρώμα νά βρή τήν κατάλληλη

Ακριβώς όπως γίνεται μέ τά γραπτά τού Παπαδιαμάντη καί τού Καβάφη, όπως λέει.

θέση του καί νά συμβάλη, κι’ αύτό, στή γενική άρμονία τού πίνακος. Όπως, πλάι άπό τά δι­ δ άγματα τού Π ολ υτε­ χνείου, πάλι στή ζωγρα­ φική μου, προσθέτω, καί συνθέτω, τά διδάγματα τών Βυζαντινών, τών Αρχαίων καί τών “λαϊκών”, σάν τόν Θεόφι­ λο καί τούς άλλους». Αύτές τίς παρατηρήσεις λίγο πρόσεξαν όσοι κατά καιρούς έχουν συζητήσει (καί καταδικάσει μέ εύκολία) τή γλώσσα τού Έ γγονόπ ουλου, τήν όποια γιά πολλούς λό­ γους, πού δέν έξετάζουμε έδώ, χαρακτήρισαν ώς καθαρεύουσα, καί προσέδωσαν στόν χαρα­

Έ τσ ι θά μπορούσαμε προκαταβολικά, νά ορίσουμε τή γλώσσα τού Έγγονόπουλου στηριζόμενοι τόσο στο λεξιλόγιό της όσο καί στή φωνομορφολογία της - ώς μιά ίδιάζουσα «διάλεκτο» (μικρή καί νόμιμη!), μέσα στήν όποια άνακαλοϋνται άπό όλες τίς περιόδους τής έλληνικής λογοτεχνίας καί γλώσσας λέξεις καί τύποι, πολλά λόγια καί ιδιωματικά μορφώματα ή «κρυσταλλώ­ ματα», παράλληλα μέ άρκετές ξένες λέ­ ξεις καί έκφράσεις. Πρόκειται γιά στοιχεία έτερόκλητα οπωσδήποτε, τά όποια όμως τελικά κυκλοφορούν μέ εύκολία καί άνεση σέ όλη τήν έπιφάνεια τής γλώσσας καί τό σημαντικότερο λειτουργούν μέ άκρα φυσι­ κότητα. Ή γλωσσική ιδεολογία τού Έγγονόπουλου είναι ό άπόλυτος γλωσσικός συ­ γκρητισμός, ή άφανάτιστη καί άνεξίθρησκη πολυτυπία, πού συντελεί στή δημιουργία ένός άναντίρρητα νεοελληνικού ποιητικού λόγου, γοητευτικού καί τό δίχως άλλο δρα­ στικού καί δυναμικού. Ό λα αύτά τά στοι­

κτηρισμό τους καί κάποια πολιτική χροιά. Δ έν θα

χεία συνιστοϋν έπομένως τήν ιδιότυπη, ιδιότροπη καί εύκολα άναγνωρίσημη γλώσ­

ήταν μάλιστα ύπερβολή νά προσθέσουμε ό τι ή

σα τού Έγγονόπουλου, ένα λόγο Ιδιωματι­ κό, διαλεκτικό (θά μπορούσε νά πει κάποι­ ος), αύτό πού τελικά μορφώνει τόν ιδιόλε­ κτον λόγο τού ποιητή, τό ιδιαίτερα προσω­ πικό ύφος του. Μιλούσε μιάν άλλη γλώσσα, τήν ίδιάζουσα διάλεκτο μιάς λησμονημένης, τώρα πλέον,

ύπερρεαλιστικοϋ τύπου ποίηση τού Έγγονόπουλου, όπως άλλωστε καί ή ποίηση τού Εμπειρικού, ένόχλησε πολλούς δημοτικιστές όχι μόνο γιά τό πε­ ριεχόμενό της, άλλά καί γιά τήν άποκλίνουσα γλωσσική της μορφή2. Όμως ένώ ό

M ia

Ακριβώς όπως κάνει καί στούς πίνακές του, όπου δέν άποκλείει κανένα χρώμα, πού θά μπορούσε, στήν κατάλληλη θέση, νά συντελέσει στήν άρμονία τού πίνακα.

πόλεως τής όποιας καί εϊτανε, άλλωστε, ό

θέμα του μήνα

μόνος νοσταλγός («Ό εραστής», Β, 178). Αποτέλεσμα: όχι μόνο δημιουργεί «λα­ μπρούς» στίχους, με νόημα «ενισχυμένο», αλλά διευρύνει την επιφάνεια καί τά «δε­ δομένα» τοϋ νεοελληνικού ποιητικού λό­ γου, έπαναθέτει σέ λειτουργία στοιχεία

τής νεοελληνικής πού γιά διάφορους λό­ γους είχαν άδρανοποιηθεϊ. Αύτή ή διεύρυνση τής έπιφάνειας τού νεο­ ελληνικού ποιητικού λόγου (που καταλήγει τελικά καί στόν έμπλουτισμό του) στηρίζε­ ται άκριβώς στή δυνατότητα (ή τή σοφία) τού ποιητή νά έκμεταλλεύεται τήν ύπάρχουσα γλωσσική πολυτυπία, πού εύρίσκει όχι μόνο στή «δημοτική» καί στήν «καθα­ ρεύουσα», άλλά καί στήν άρχαία γλώσσα καί στόν ιδιωματικό, λαϊκό λόγο καί στά ξε­ νόγλωσσα δάνεια3. Γιά νά έπιτύχει αύτή τή διεύρυνση τοϋ ποιητικού λόγου «άντλεί έλεύθερα, μέ σεβασμό καί προσοχή», άπό τήν παράδοση, επιλέγει δηλαδή κάθε φορά όποιο γλωσσικό στοιχείο (λεξιλογικό, φωνομορφολογικό, συντακτικό) θεωρεί άνα-

(ή μπορούν) όχι μόνο νά ύπηρετοϋν τή γλώσσα τους, άλλά όταν κρίνεται άναγκαΐο, νά τήν «ύπονομεύουν», προτείνοντας τίς δικές τους άνορθόδοξες κάποτε έπιλογές. Μέ τόν τρόπον αύτό έχουμε τήν παραγω­ γή άφθονων λεκτικών, μορφολογικών καί συντακτικών «παραλλαγών». Τήν ίδια στιγ­ μή έμφανίζονται στήν έπιφάνεια τοϋ ποιή­ ματος διπ λές καί κάποτε τριπλές «εικό­ νες», διπλά ή τριπλά «εικονιστικά» λεκτικά ή συντακτικά λήμματα. Έτσι άναδύονται δι­ πλές ή τριπλές σημασίες μιάς λέξεως, γε­ γονός πού έπηρεάζει τήν έρμηνεία τοϋ όλου περιβάλλοντος, ολόκληρου τοϋ ποιή­ ματος

γκαίο γιά τόν στίχο του, χωρίς νά άσκεϊ κανενός είδους γλωσσική αύτολογοκρισία. Ή πρακτική αύτή έμφανίζεται ώς «φυσική» διαδικασία, όμως κάποτε γίνεται ιδιαίτερα αισθητή, καί μοιάζει μέρος ένός συγκεκρι­ μένου σκοπού. Πολλές φορές δηλαδή πα­ ρατηρούμε νά έμφανίζονται την ίδια στιγ­ μή, μέσα στον ίδιο στίχο καί οπωσδήποτε

μέσα στά ίδιο ποίημα, μιά λέξη σέ δύο ή τρεις διαφορετικές μορφές, δυό άντίθετα μεταξύ τους συντακτικά φαινόμενα, διαφο­ ρετικές γραφές τής ίδιας λέξεως, κ.ά. Ό ποιητής μοιάζει νά μάς δείχνει ότι μέ τήν έπιλογή του αύτή δέν καταγράφει άπλώς κάποια διαφορετικά γλωσσικά στοιχεία, άλλά προβαίνει σέ ένα είδος λεξικογράφησης παράλληλων γλωσσικών στοιχείων καί φαινομένων καθώς μάς παρέχει διαφορετι­ κές μορφές τοϋ ίδιου λεκτικού, μορφολογι-

κοϋ ή καί συντακτικού λήμματος. Κάποτε μάλιστα κατασκευάζει (προφανώς γιά τίς δικές του έκφραστικές άνάγκες) νέους γλωσσικούς, «άδόκιμους» καί άντιγραμματικούς τύπους, πού ένσωματώνει στόν «άμύθητο πλούτο» τής έλληνικής γλώσσας. Οί περιπτώσεις αύτές, μολονότι όχι πάρα πολλές, δείχνουν όπ οί ποιητές οφείλουν

θέμα του μήνα

"Ας δούμε κάποιες περιπτώσεις αύτής τής γλωσσικής πολυτυπίας καί τών γλωσσικών παραλλαγών τού ποιητή στά έπίπεδο τής

Αδημοσίευτο οκίτοο του Ν. Εγγονόπουλου

ορθογραφίας, τοϋ λεξιλογίου, τής σύντα-

4Ή©

ξης, καί στήν κατασκευή τών ποιημάτων του.

I. ’Ορθογραφία_________________ αητός- αϊτός, δηλαδή- δήλα δή, εϊμουνήμουν, έπ ιτέλ ο υς- έπ ί τέλους, θεόρα­ τος- ώρατος, καλύτερος- λλίτερος, κρεβάτι-ββάτι, μαζύ- μαζί, όβρηοπούλα- ιο-

ότι τό λεξιλόγιο τού Έγγονόπουλου σύγκειται άπό διαφορετικά «στρώματα», τά όποια ώστόσο μπορούν τήν ίδια στιγμή καί έμφ α ν ίζον τα ι στήν ίδια έπιφ άνεια ένός ποιήματος. “Ετσι έχουμε 1. Λέξεις άρχαιοπρεπεϊς, όπως λ.χ., άλουργίς (= πορφυρό ένδυμα), άωτον, βυκάνη (= βούκινο), δει, δή, δίς, ίππαλε-

πούλα, παλιός- παληός, ρωμηός- Ρω­ μιός κ.ά.

κτρυών, ίππουρίς (= αλογοουρά), καλλί-

Τό γεγονός ότι ένας συγγραφέας μπο­ ρεί καί γράψει μιά λέξη μέ δύο διαφορε­ τικούς άλλά σωστούς (κατά τεκμήριο) τρόπους, δέν είναι άσυνήθιστο. "Αλλω­ στε στόν νεοελληνικό λόγο πάρα πολ­ λές λ έ ξε ις (ξεν ικ ές καί μή) έξακολουθοϋν άκόμη καί σήμερα, παρά τίς έπανειλημμένες «ρυθμίσεις», νά έμφανίζον τα ι μέ δ ια φ ο ρ ετική ορθογραφία. Τό πράγμα θεραπεύεται συνήθως ε ίτε άπό τόν διορθωτή, ε ίτε άπό τόν φιλολογικό έπιμελητή ένός κειμένου (ιδιαίτερα όταν

λισγάρι, γεωργικό έργαλεϊο), λίστρον (=

ό συγγραφέας είναι νεκρός), ό όποιος ένοποιεΐ, όπως λένε, τήν ορθογραφία. Στήν περίπτωση τού Έγγονόπουλου δέν φαίνεται νά έχουμε τήν παρέμβαση κανενός τρίτου άφού όλα τά ποιήματά του έχουν έκδοθεϊ (καί διορθωθεί) άπό τόν ίδιο. Συνεπώς άν κάποιες περιπτώσεις διπ λής ορθογραφίας ο φ είλ ο ν τα ι στήν άδιαφορία τού ποιητή νά προσαρμοσθεϊ σ τις τρ έχ ο υ σ ες ορ θ ογραφ ικές ρυθμί­ σεις, κάποιες ορθογραφικές ρυθμίσεις, κάποιες ορθογραφικές διπλοτυπίες φαί­ νεται ότι είναι άποτέλεσμα συνειδητής έπιλογής, όχι τόσο γιά νά ξενίσει ενδε­ χομένω ς, άλλά γιά νά δώσει τήν ίδια

στιγμή μιά διπλή «εικόνα» γραφής τής ίδιας λέξης. Αλλιώς πώς θά μπορούσε νά έρμηνευθεί τό γ εγονό ς ό τι σέ δύο σ υνεχόμενους στίχους έμφ ανίζεται (Κ, Ρ, 99) ή ίδια λέξη γραμμένη μέ διαφορε­ τικό τρόπο,

ρειθρος, κινάρα (= άγκινάρα), λίσγος (= λειαντήρας), λυσιτελώς, μάκτρον, ναϋς, οίονεί, όξύκεστρον (= χαλύβδινος κό­ φτης), πάντη, ρήτρον, σηκός, φαλαινίς, ώκύπους κ.ά. Εδώ μπορούμε νά προσθέσουμε πολλές

άρχαιοπρεπεϊς μετοχές, όπως άκούων, καπνίζοντα χαλάσματα, έπιβαίνοντα πεπαλαιομένων πετρελαιοφόρω ν (Α112), κεκηρυγμένοι, προωρισμένος κ.ά. Ή πάμπολλα λ ό γ ια κρυσταλλώ ματα, όπως λ.χ., Εις τρόπον ώστε, αιώνια ή μνήμη, ύπό τήν έπωνυμίαν, είμαι τής γνώμης, Μήν όμιλεϊτε εις τόν οδηγόν, Ένθύμιον Κων­ σταντινουπόλεως, έν στιγμή οργής, τή συνοδείρ, όγκοϋται ή άγανάκτησις, έ ν έ ν ί λόγο), όπου δει, άμα τή έμφανίσει, φ ιλ β ό ν ό μα τι, φ υ γ ε ϊν άδ ύνατο ν, ε ις σ τάσιν προσοχής, ύπό τό κρ άτος μα­ νίας, Π ερί άνέμων, ύδάτων, μάλλο ν ή ήττον κ.ά.

2. Λέξεις λαϊκές, ιδιωματικές, όπως λ.χ., άλωπού, άνεμιζούμενος, άρρεβωνιαστικιά, βασανιστικιά, βούργαρος, βουρκάρι, βρυκολάκοι, γδύμνια, γένομαι, γκαβαλίνα, γκρέμιο, γκρεμιοτσακίζουμαι, γληγορώ, διαλύζουμαι, είκονισματάρης, έτζι, έχτρ ός, κατρέπτης, κ ίτερ ν ο ς (= κ ίτρ ι­ νος), κλαργιά, κορκόδειλος, μουντέρνω, μπαγιαντέρα, νταλγκαδιασμένος, ξεμπετουργιασμένος, σερτάρι, χουνί.

ξαναθυμοϋνται τούς παληούς μύθους

3. Λέξεις ξενικές, όπως λ.χ., βράς, γκόγι, καβάσης, καραντί, κοέν,

τής Φυλής

μπογιατζάρα, μπροστέλλα, μπαχτσέδες,

πρό πάντων - τούς συμφέρει - τόν μύ­ θο τόν παλιό τού Φοίνικα

βαρτζής, ντουμάνι, μπαντερίλλιες, όζα-

ντερτιλής, ντολάπια, ντονανμάς, ντουχτσής, ούραγάν, τζελέπης, σαμντάνια,

II. Λεξιλογικά, φωνομορφολογίκά Γενικά, μιλώντας

Ώββ.

μπορούμε νά πούμε

σαρμανίτσα, σεγκοντάρω, φορτσέριο (= μπαούλο), χαζράνι, χαρβάτης.

θέμα του μήνα

Έδώ ανήκουν καί κάποιες ξενόγλωσσες (κυρίως γα λλικ ές) λ έ ξ ε ις καί φράσεις,

θάλασσας άλλά καί τής θαλάσσης, αύτοκ ιν ή το υ , σύννεφ ου, κλειδ οκύμ βαλου,

μέσα στό έλληνικό κείμ ενο , όπως ars amantis, comnnedia dell’arte, corazon, d ’ Aisance, entree des guitares, The love of

άλλά καί δωματίου κ α ί σιδεροδρόμου,

lib e rty b ro u g h t us here,

κ.ά.

Lib e rta d ,

Soleares, majos, lettere d ’amore.

4. Λεκτικές πολυτυπίες, όπως λ.χ., απαλάμη- παλάμη, απάνω- πάνω- πόνου,

ά ν έ μ ο ι, άνθρω ποι, άνθρω πους, τω ν άνθρώπω (ΚΡ, 19) έρω τα καί έρ ω το ς

Πρβ. καί τούς ρηματικούς τύπους, ό ά ν ε μ ο ς π αρεμόρφ ω σ ε τ ό ν ήχο (Β 130), μετεμ φ ιέζετο (Β 43), έπαράσερνε

άπελπίζομαι- ίζουμαι, άπελπισία - σιά,

(Β 44), μετεβ άλλετο (Β 44), έδιαλυζού-

άπόγκρημνος- γκρεμνός, βοριάς- βορ­ ράς, γ ειτο ν ικ ό ς- ικιά, γεμάτος- γιομά­

ντα ν ε (Β 122), ήμείφθη (Β 107), έλατρ εύ θ η (Β 109), έ σ τή θ η κ ε (Β 115),

τος, γκρεμοτσακίζομαι- γκρεμιοτσακίζου-

άσχολούντο (Β 119) κ.ά.

μ α ι\ Γ ο υ λ ιέλ μ ο ς - Γ ουλιάμος, γύμνια-

Καί τά λυχνάρια

γδύμνια, ελευθερία- έλευτεριά- λευτεριά, ζηλεύω-ζουλεύω, καθρέπτης-καθρέφτης-

δείχνουνε τό δρόμο

κατρέπτης, καταρράκτης-χτης, κειν ο ς-

πού έρχουνται

κειός, κελάϊδημα-κελάδημα, κίτερνος-κί-

καί οί δαυλοί

τρινος, ξαφνικά-ξάφνης-ξάφνου, πλημ-

ορίζουν

μυρίζω-ρώ, σιδηρόδρομος- σιδερόδρο-

τής

μο ς, σ τα λ α μ α τιά - γματιά, σ τήθη-θια,

πομπής

σ τρ α τιώ τη ς -σ τρ α θ ιώ τη ς -σ τρ α δ ιώ τη ς ,

ΜΠΟΛΙΒΑΡ

τό δρόμο

τρύπα-τρούπα, φθάνω-φτάνω, φυλάω-ώ, χαμένος-χαημένος, χωράω-ώ5.

κ ι’ έρχονται

Μ ερικά π αραδείγματα πολυτυπία ς καί

οί άνέραστες

«λεξικογράφησης» μέσα στό ίδιο λ εκ τι­ κό μικρο-περιβάλλον

παρθένες

ού τε β λ έ π ε ις πουθενά κ ανένα πορτί,

(Β, 59)

πού άσέλγησαν

ούτε βέβαια κάνα κλαδί (Α 101)

III.

Συντακτικά

ή μήπως ένας πράσινος καθρέπτης

Ή ίδια πολυτυπία καί «άναρχία» βρίσκε­

- ένας άπλούστατος πράσινος βελούδι­

ται καί στή σύνταξη, όπου διαπιστώνεται μείξη λόγιων, δημοτικών καί λαϊκών συ­ ντακτικώ ν μορφών, όπως λ.χ. γιομάτη συγκίνηση (Α, 11) άλλά καί λέξεις γιομά­

νος κατρέφτης

(Α 20) Τήν ίδια έντύπωση άποκομίζουμε καί στό Β 191, ή τέχνη κ ι’ ή ποίηση δ έν μάς βοηθούν νά ζήσουμε:

τες μεταφυσικών έννοιών (Α, 134), χρώ­ ματος πράσινο άνοιχτό (Α, 33), άλλά καί κίτρ ινου χρώ ματος έπ ενδύτην (Α, 62), μέχρι τών νήσων (Β, 13), άλλά καί μέχρι

ή τέχνη καί ή ποίησις μάς βοηθούνε

τά πολύχρωμα νησιά (Β, 14)

νά πεθάνουμε ή στο Β 46 Δηλαδή, όχι αν οί θεοί ζηλεύουν ή δέν ζηλεύουν, άλλά άν «οί θεοί ζηλεύουν» ή

καί βρήκαμε τή Λήδα άνευ κύκνου τή Μήδεια χωρίς φαρμάκια ούτε φάρμακα τή Σαχραζάτ νά μήν ξέρη οϋτ’ ένα μύθο

«οί θεοί ζουλεύουν».

5. Ή ίδια έλευθερία καί πολυτυπία έμφαν ίζεται καί στήν κλίση ούσιαστικών καί

τή Σφίγγα δίχως κανένα αίνιγμα

ρημάτων τόν έπιδιορθωτήν, άλλά καί τόν έραστή,

ΚΡ, 69) Τά παραπάνω δείχνουν, πιστεύω, καθα­

πεζοναύται άλλά καί παιδεραστές, τής

ρά όχι μόνο τή γλωσσική ιδεολογία τού

τούς άνθρώπους χωρίς χαρά

Έγγονόπ ουλου άλλα φωτίζουν καί τήν κατασκευαστική του μέθοδο, τήν ποιητι­ κή του, θά μπορούσαμε νά λέγαμε. Λα­ μπρό παράδειγμα αυτής τής κατασκευα­ στικής μεθόδου, πού άψορμάται, άπό τή μείξη των γλωσσικών στοιχείων (άκόμη καί τή μείξη τών γλωσσών) άποτελοϋν δύο μικρά ποιήματα κάτω άπό τόν κοινό τίτλ ο «Οί ζωγράφοι καί τά τοπία τους» (Β, 134-35). Π ρ ό κ ειτα ι, μπ ορούμε νά πούμε, γιά τά δύο μέρη ένός ποιητικού ή εικαστικού συντάγματος, όπου μέσα άπό τήν πλήρη καί άρμονική άντιστοιχία τών λεκτικών «γραμμών» παράγεται ένα νέο σύνολο, ένας νέος πίνακας άπό δύο συ­ ναφή άντικρυστά τοπία.

λ ΐζά νια

1. Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΡΘΕΝΗ

2. «Ι_Ε FILS DEINGENIEUR»

Νικόλαε Έγγονόπουλε

Γεώργιε ντέ Κήρυκο

σάν θές νά κάμης έν’ άντίγραφο τού Γκρέκο

όταν θελήσης ν’ άντιγράψης τόν Γεώργιον ντέ Κήρυκο

τό νοϋ σου στά βουνά τής Κρήτης

μή λησμονείς τής Θεσσαλίας τ’ άκρογιάλια

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Στό έξης Α καί Β= Ποιήματα τ. Α’ καί Β’ («Ίκαρος», 1977), ΚΡ= Στην Κοιλάδα μέ τούς Ροδώνες («Ίκαρος», 1978). Στά όποια παρα­ θέματα τού Ν. Έγγονόπουλου άκολουθοϋμε τήν ορθογραφία του.

2. Γιά τήν ύποδοχή τού υπερρεαλισμού στήν Ελλάδα, βλ. τό βιβλίο τού Σ. Τριβιζά, Τό Σουρρεαλιστικό Μανιφέστο, «Καστανιώτης» 1996. Γιά τή γλώσσα τών ύπερρεαλιστών, τίς σχετικές έπιθέσεις καί παρερμηνεύσεις, βλ. Αίμ. Χουρμούζιος, «Καθημερινή» (13, 20, 27 Σεπτ. 1937), Γ.Π. Σαββίδης, Κ.Γ. Καρυωτάκης Ποιήματα καί πεζά, « Ερμής», 1974, νδ’ Α. 'Αργυρίου Ηριδανός 1974, 24, ΜάΐάΤ ΰάώώά, «Ή Γενιά τοϋ Τριάντα, ’Ιδεολογία καί Μορφή, 1977, 138, Ό. Έλύτης, Αναφορά στόν Α. Εμπειρικό, 37, 46-47. Γιά τή γλώσσα τού Εμπειρικού βλ. τό βιβλίο μας Ανδρέας Εμπειρικός, ό ποιητής τοϋ έρωτα καί του νό­ στου 1983, 105-6, 195-99. Γιά τίς έπιθέσεις έναντίον τής γλώσσας τού ύπερρεαλισμού (όπως κυρίως έκφράζεται άπό τόν Εμπειρικό) πρβ. έπίσης τά όσα λέει ό Σεψέρης Δοκιμές

Α’, 85, 476-77, 485 καί πρβ., Ε„ Κριαράς, «Σουρρεαλισμός καί Δημοτική», Νέα Εστία 1177 (1976) 919-21. Μιά σύντομη άλλά κατα­ τοπιστική σύγκριση τών γλωσσικών άπόψεων τού Σεφέρη, τού Έλύτη καί τού Έγγονόπουλου, γίνεται στό άρθρο τής Ρένας Ζαμάρου, «Ή άλληλεγγύη τών κειμένων», Φιλολογική, 39 (Ιαν. Μάρ. 1992) 15κέ.

3. Θά μπορούσε κάποιος νά ύποστηρίξει ότι τά έξι γαλλικά ποιήματα τού Έγγονόπουλου καί οί πάμπολλες ξενόγλωσσες παραπομπές καί τίτλοι τών ποιημάτων του άποτελοϋν μιάν έπιπλέον άπόδειξη ότι ό έλληνικότατος (κατά τά άλλα ποιητής) δέν έχει καμιά άναστολή νά χρησιμοποιήσει καί νά γράψει άκόμη σέ μιά ξένη γλώσσα, όταν κρίνεται άναγκαϊο.

4. Κι οί προβατογκαμήλες γκρεμιοτσακίζουντάνε (Μπολιβάρ Β, 17), ώς γκρεμοτσακιζόντανε (ΚΡ, 57).

5. Στόν Έγγονόπουλο αύτοϋ τού τύπου οί πολυ­ τυπίες ύπερβαίνουν τίς 130. Αντίθετα στόν Σεφέρη οί άντίστοιχες διπλοτυπίες μόλις ύπερβαίνουν τίς είκοσι.

-----

Τοπαράϋογοκαι ίοέϋίΐογο οιονΤγγονόποοίΙο

Η κριτική συνήθως ασχολήθηκε με την ποί­ ηση του Εγγονόπουλου από τη σκοπιά του παράλογου. Είναι βέβαια η πιο οφθαλμο­ φανής του ιδιότητα. Μάλιστα ένα παράλο­ γο τόσο ακραίο που εξαφ ανίζει τ α άλλα του χαρακτηριστικά.* Τη λεπτότητα, το συ­ γκινησιακό στοιχείο, το ύφος, τη γλωσσική του ιδιαιτερότητα, τη μορφή των ποιημά­ των του. Κυρίως προβάλλεται η ρητορική του, οι παρομοιώσεις άσχετων στοιχείων, τα ασύνδετα, οι φαινομενικά αυθαίρετες μεταφορές και εικόνες - τα ελλειπτικά σχή­ ματα, η επιθυμία να εκπλήξει, να ξενίσει έ ­ χουν γίνει τα κύρια γνωρίσματα που εμπο­ δίζουν την ποίησή του να γίνει δεκτή στον κανόνα του εξαγώγιμου ελληνικού μοντερ­ νισμού. Θεωρείται, με άλλα λόγια, ένας υπερεπιτηδευμένος ακροβάτης και εκτός α­ πό τον «Μπολιβάρ» δεν γνωρίζω βιβλίο του σε ξένη γλώσσα. Εμφανίζεται αποκλειστικά σε ξένα περιοδικά και ανθολογίες. Εκείνο που έχει λησμονηθεί είναι ότι η παι­ δεία του η γαλλική τον έχει εξασκήσει στην τέχνη της αναφοράς, με υπονοούμενα κρυπτικά και ενδοκειμενικά και αυτοαναφορικά ως προς την ίδια του την ποιητική τέχνη. Π.χ. το ποίημα «Τραμ και Ακρόπολις» στην αρχή της συλλογής «Μην ομιλείτε εις τον Οδηγόν» περιέχει περιληπτικά και συμπυ­

κνωμένη τη δομή της ρητορικής του τ ρ ο ­ πολογίας. Στον τίτλο της συλλογής υπονο­ είται το «λεωφορείο», από το «λεωφόρος», λογοπαίγνιο στο όργανο το υ λόγου, το

* Κατά τα άλλα η «γλώσσα» του Εγγονόπουλου δεν παρουσιάζει καμιά δυσκολία. Είναι η καθομιλουμένη σε όλες της τις ποικιλίες. Μόνο ο τρόπος του χειρισμού της είναι αλλόκοτος και εκκεντρικός, μέχρι εξωφρενικός. (Ν.Β.)

«φορείο του λέγειν», έστω κι αν η ετυμολο­ γία είναι πιθανό να σημαίνει το μεταφορικό μέσο το υ «λεώς», το υ ομηρ ικού λαού. Όμως το λογοπαίγνιο ισχύει ποιητικά. Σ’

και τέσσερα χουνιά, «τα δύο γυάλινα και τ ’ άλλα δύο από ένα οποιοδήποτε μέταλλο». Όσο για τον «αόμματο φαροφύλακα», στο τέλο ς του ποιήματος, η αναφορά σε μια

αυτή την περίπτωση ο οδηγός μπορεί να ε ίν α ι ο π ο ιητής ο ίδ ιο ς και το ποίημα «Τραμ και Ακρόπολις» συμπληρώνει τ ο εν δ ει­ κτικό σημείο τ ης «μετα­ φοράς» του Εγγονοπου-

«ραπτομηχανή» προηγουμένως, μας οδη­ γ εί στη λέξη «ραψωδία», πιθανόν ομηρική (η μηχανή του ράπτειν,,της συρραφής), ί­ σως στον Ό μηρο τον ίδιο, τον «αόμματο» φάρο της ελληνικής ποίησης, και στο πρό­

λικού λόγου, που αρχίζει απ’ τον στίχο «μέσ' την

κό το υ φ ρ έατος» , και που α ν ιχ ν εύ ετα ι διαρκώς στην ποίηση του Εγγονόπουλου. Στο επόμενο τμήμα του ποιήματος τιτλο­

μονότονη βροχή I τις λά­ σπες I την τεφρήν ατμό­ σφαιρα» με τ ο διπ λά

«μεταφ ορικό» μέσο το τραμ , που ο δ η γεί «στη θλίψη τω ν τερ μάτω ν», όμως με την «ελπίδα των μαρμάρων», και την «προσδοκία μ ια ς λ α ­ μπρής αχτίδας I που θα

δώσει νέα ζωή I στα υπέ­ ροχα ερείπια». Η αρχαιο­ λατρία του Εγγονόπουλου δεν σταματάει μόνο σ τα ερ είπ ια , αλλά και στα πάμπολλα μυθολογι­

ΕAΕ V 2 1 2

κά και ιστορικά πρόσω­ πα που μνημονεύει. Το επόμενο ποίημα φ έ­ ρει τον τίτλο τ ης συλλο­ γής και εμ φ ανίζει έναν Γουλιέλμο Τσίτζη, πρό­ σωπο α ιν ιγ μ α τικ ό που εμφανίζεται τρεις φορές εν όλω. Η αποκρυπ το­ γράφηση του ονόματος αποκαλύπτει ένα κατα­ σ κευασ μένο σ ύνθετο

πρόσωπο, είτε ονειρικό είτε συνειδητό, που αποτελείται μισό από τον Γουλιέλμο Απολλιναίρ και τ ’ άλλο μισό από τον Τζιόρτζιο - Τσίτζη ή Gigi - υποκο­ ριστικό του Γεωργίου Ντε Κήρυκο. Ουσια­ στικά είναι μια αυτοαναφορά στον ίδιο τον Εγγονόπουλο που υπήρξε ποιητής και ζω­ γράφ ος. Ο Τσίτζης αυτός, «διορθω τής πνευστών οργάνων», φτιάχνει ένα υπερρε­ αλιστικό αντικείμενο με μια ραπτομηχανή

βλημα της καταγωγής, που είναι το «μυστι­

φορούμενο «περί ανέμων και υδάτων», ο Τσίτζης από «εμπόδιο» στις καλές σκέψεις των Αλβανών για την προστασία των παι­ διών απ’ τις πικρές αλήθειες της ζωής, γί­ νεται «ευεργέτης τ ης ανθρωπότητας» με τον πολύ αμφιλεγόμενο και μάλλον απει­ λητικό, λόγω του ονόματος του, Αλή Χαντζάρ Εφέντη (η χαντζάρα όπως ξέρουμε είναι μια σπάθα, ένα γιαταγάνι, όργανο α­ ποκεφαλισμού). Οι αντιφ ατικοί αυτοί χα­ ρακτηρισμοί ενισχύουν την εντύπωση ότι πρόκειται για ονειρικά πρόσωπα, σύμβολα, συνειδητά ή ασυνείδητα. Όσο για την Κυ­ ρία Άρτεμι που ακολουθεί, η αναφορά εί­ ναι σαφής. Π ρό κειται γ ια τη Διάνα του Πουατιέ (Diane de Poitiers), με άλλα λόγια την Άρτεμη, την ερωμένη του Βασιλέως Ερρίκου του II, προστάτρια και μούσα των ποιητών της Γαλλικής Πλειάδας του 16ου αιώνα. Εδώ η γαλλική παιδεία του Εγγονόπουλου επεμβαίνει και μια κρυπτική αναφορά γίνε­ ται διαφανής. Όσο για τον μοναχό Σβαρτς που εφεύρε την πυρίτιδα, τον Μαύρο, στα γερμανικά, αφορά τ ις συχνές αναφορές του Εγγονόπουλου σε μηχανές που και αυτές παράγουν τον μοντερνιστικό λόγο, των Φουτουριστών, των Νταντά και των Υπερρεαλιστών. Έ να τ έτο ιο είναι και το προηγούμενο αντικείμενο με τα χουνιά. Η αναφορά σε αυτοκίνητα, οδοστρωτήρες και η συχνή χρήση υλικών οργάνων, όπως λοστοί, σφυριά, κοχλίες, ελάσματα, άρπα, σίδερο του σιδερώματος, τηλέφωνα, ανελ­ κυστήρες και μια φυλή «Ζυγιωτών». Στο ποίημα «Τελ-Αβίβ», με την παρήχηση του γαλλικού Telle a vivre, ή telle la vie. Στο τέ-

θέμα του μήνα

λος του ποιήματος πολύ ταχυδακτυλουρ­

τά του. Οι παρθένες που αφηγείται είναι η­

γικά «από την άρπα / όμως / βγήκαν / το έ­

ρωικά πεσούσες σε «οδοφράγματα». Πιο πέρα έχουμε «φανάρια που παραπλανούν το υ ς ναυαγούς», «μια φλογισμένη ρόδα που κυλάει στον ορίζοντα».

να κατόπιν του άλλου / ένα πουλί I μια πλά­ κα πράσινο σαπούνι I κι ένα / σίδερο I του σιδερώματος I - από τα κοινότατα - / αυτά ακριβώς I που οι Ζυγιώται I ονομάζουν / εν

Δεν γνωρίζω αν ο Εγγο-

ώρα κ ατα ιγίδ ος I Ars Amantis». Δηλαδή

νόπουλος είχε διαβάσει το μ υ θ ισ τό ρ η μ α

«τέχνη του έρωτα», ή των εραστών. Μια κοινότητα, ονόματι Ζυγός, υπάρχει στην Αρκαδία, θέατρο των κλασικών ειδυλλίων.

C hie nd en t, τ ο υ R ay­

Όμως «ζυγός» είναι κι ένα έμβολο ατμομη­

m ond Queneau, όπου π ρ ά γ μ α τι υπ άρ χει μια

χανής, κι όχι μόνο η κοινή ζυγαριά, που υ­

τ έ τ ο ια περίπ τω ση, πά­

πονοεί μια σεξουαλική λειτουργία. Τα υπονοήματα αυτά δείχνουν ότι στο πίσω μέ­

ντως η αναφορά είναι α­

ρος του ποιητικού σκηνικού, όπως το στή­

κριβώ ς στην ίδ ια ισ το ­ ρία... «η τραγική και σε­

νει ο Εγγονόπουλος, βρίσκονται κείμενα

μνή παρθένα / που λ ε ­

και γνώσεις ενός πολυμαθούς ατόμου, κα­ θώς κι ο «από μηχανής λόγος». Η υλικότη-

γ ό τα ν Π ουλχερία / τ η ν παραμονή / το υ γάμου

τα της εγγονοπουλικής γραφής δείχνει ότι π ρ όκειται και για εικασ τικό καλλιτέχνη.

της / σφουγγάρισε προ­ σ εχ τικ ά όλο τ ο σ π ίτι / και τη ν επομένη / απέ-

Όμως γενικά ο μοντερνισ μός έβαλε μια έμφαση στην υλικότητα της γραφής. Η υ-

θανε». Πιστεύω όμως ό­

λικότητα αυτή ισχύει κυρίως για τ ις δύο πρώτες συλλογές του Εγγονόπουλου, το

τ ι το έχει ξεσηκώσει από

«Μην Ομιλείτε» και «Τα Κλειδοκύμβαλα της

ένα φεγγάρι υπερρεαλι­

Σιωπής» και εξαφανίζονται μετά τον «Μπο-

στής και τ ο μυθιστόρη­ μα α υ τό ε ίχ ε β γ ε ι το

λιβάρ».

κει, γ ιατί ο Κενώ ήταν κι

Στα ποιήματα «Σεβάχ ο Θαλασσινός», «Τα

1933. Το ε ίχ ε γ ρ ά ψ ε ι

κλειδοκύμβαλα τη ς σιωπής» κι «Ένας αυ­ λός μέσ’ την αυλή της εκατόμβης» εμφανί­ ζονται τ ’ ακόλουθα αντικείμενα: σεντούκια

στην Αθήνα και στις Κυ­ κλάδες το 1932. Είχε ε ­ μ π ν ευ σ τε ί από τ η δ ι­

γιομάτα βουλοκέρια, κεχριμπάρια, κόκκινα άρπα, ένα λυχνάρι, ένα τόπι υφάσματος·

γλωσσία μας και το είχε γρ ά ψ ει σε μια γαλλική δημοτική. Η Π ουλχερία

ραπτομηχανή, φουστάνι, πουλί, θειαφοκέ-

του Εγγονόπουλου, λ έ ­

ρι, ανεμόσκαλα, σημαία, σεντούκι, υαλοπί­

γ ε τ α ι Ε ρ ν εσ τίν η σ το

νακες, καπνοδόχες, κανάτια, γυαλί, μπλε

«Σκυλόχορτο», το μυθι­ σ τόρημα τ ου Κενώ, και

τούβλα, η σάλπιγξ, η τεφροδόχη, αιολική

γυαλιά, ποτήρια, καράφες, βιολιά, η λε­ κτροφόρα σύρματα, πιάνο, πλαγίαυλος. Στα «Όρη τη ς Μυουπόλεως», ένας άγνω­ στος με πυρακτωμένο σίδερο γράφει συ­

είναι μια σερβιτόρα και τη ς συμβαίνει ακριβώ ς

νεχώς τις λέξεις

γούδι», π εθα ίνει τη ν η μ έρ α το υ γάμου της. Έ να τ έτο ιο ενδοκειμενικό δάνεισμα

«Πατήρ μήτηρ Ανήρ γυνή» «σύμβολο τρομερό», στο μέτωπο του ποιη­ τ ή , ενώ «κο σ μ εί τ ο μέτω πό τ ο υ με ομπρέλλες και ψαρόκολλα» και τα χέρια του είναι «σκουριασμένες άγκυρες ναυαγίων». Το «Σκυροκονίαμα των ηρωικών παρθέ­ νων», μιλάει απροκάλυπτα για τη υλικότη-

αυτό που περιγρ άφ ει στο «Πρωινό τρ α ­

δεν μειώνει κατά τίπ οτε την αξία του ποι­ ήματος. Δ είχνει αντίθετα την ευαισθησία του Εγγονόπουλου και το ιδιαίτερο χιού­ μορ, για μια κω μικοτραγική περίπτωση, αλλά και τ η συμπόνοιά του, πολύ σημα­ ντική, για έναν αληθινό ποιητή, και χρησι­ μοποιεί ρητορικά την ερώτηση γιατί συνέ-

βήκαν αυτά στην άτυχη Πουλχερία και η απάντηση είναι «διότι». Στο ποίημα «Ακριβώς όπως», επιστρέφου­ με στις μηχανές «Τι ζητούσες...» ρωτάει, ο χορός τον ποιητή, ψ ε σ ’ τα καλειδοσκό­ πια... I μεσ ’ τους κινητή­ ρ ες I των μηχανών...». Η

σα» μάς περιβάλλει και είμαστε εγκλωβι­ σμένοι μέσα τη ς σαν ποντικοί στη φάκα. Μάταιη η προσπάθεια να βγούμε από τα γράμματα και τους αριθμούς. Μ ιλάνε από μέσα μας με γονίδ ια, φράκταλς, αλυσίδες χαρακτηριστικών, γενετι­ κούς κώδικες, αναπαραγόμενα αυτόματα

ρ ητορ ική του Εγγονό-

πρότυπα, γ εω μ ετρ ικ ά και κρυσταλλικά

πουλου είναι περίπλοκη και έχει στη διάθεσή της

σχήματα, παλμούς φωνής και δαχτυλικά α­ ποτυπώματα, μια απέραντη ποικιλία νοη­

πολλά τεχ ν ά σ μ α τα και τροπολογίες που μαθαί­ νουν οι Γάλλοι μαθητές

μάτων, εικονικών σχηματισμών και προο­ πτικών. Πού τελειώνει και πού αρχίζει αυτό το οργανωμένο χάος; Και μέσα σε όλα αυ­

απ’ το Λύκειο, οπότε η μπαρόκ έκφ ρ α σ η το ύ

τά τ α προσωπικό ύφος ενός ποιητή, ενός

έρχετα ι φυσικά' σε μας δεν διδασκόταν η ρητο­ ρική στο γυμνάσιο... Στο ποίημα «Συνέπεια» όλο

Ομήρου, κι έπειτα από τρεις χιλιάδες χρό­ νια, ενός Καβάφη! Και οι συγκινήσεις μας, τα πάθη μας είναι κι αυτά «γεωμετρικά και μαθηματικά», Γιατί όχι; Σάμπως τ α πάθη των οργανισμών, όπως τα κοράλλια, δεν

το έργο ενός φ ημ ισ μέ­

εκφράζονται με άπειρα σχήματα; Η ποίηση

νου γλύπτη είναι «μισή δ ω δεκάδ α / β ο ύρ τσ ες δ οντιώ ν και η όλη το υ

του Εγγονόπουλου είναι ένα μικρό μέρος της επιφάνειας των γλωσσικών δυνατοτή­ των που εγκυμονούν από κάτω και πέρα α­

φ ιλοσ οφ ία είν α ι «τρεις αρμαθιές / κλειδιά / κρε­

πό τα καθημερινά ζητούμενα. Εφόσον μας

μασμένες / σε τ ρ ία δια­

στεύει ο δαίμονας της γλώσσας, γ ιατί να μην αφεθούμε στη ροή του χωρίς φόβους

φορετικά / δέντρα / ανά­

περιβάλλει, μας κυριαρχεί και μας δυνα­

μεσα στα / χείλη / τα δό­

κι ανασ τολές; Και αν το σκεφ θούμε και

ντια / και τ α στήθη / της

πλατωνικά ακόμη, είναι η γλώσσα ένα δαι­

Υπατίας...».

μόνιο φαινόμενο, που πρέπει να το λογα­

Με το «Μόλις σημαίνουν τ α μεσ άνυχτα ο Jef το

ριάζουμε και να το σεβόμαστε, κι όχι να το εξευτελίζουμε για ανάξιους σκοπούς. Ό τι

Μέγα Αυτόματον, λέει υ­

δεν το παράγουμε από μέσα μας μόνο υ­

π ερ ήφ ανα κι αρ γά τ ις λέξεις τις αιώνιες και τις απατηλές, τ ις τόσ ο μά­

ποκειμενικά, αλλά ότι ενσωματωνόμαστε μέσα της, όπως ακριβώς στο Λόγο των αρ­ χαίων φιλοσόφων ή τον Νοον/νουν, ή στον

ταιες, αλλά και τ ις τόσο

κόσμο των Ειδών, και των ειδώλων, με τις

λυσιτελείς, για τ ’ ατλαζένια μ ά τια που αγαπού­

«απατηλές και γοητευτικές» τους μορφές.

σαμε, θυμάστε» έχουμε ένα κείμενο γεμάτο από προφορικές απο­ στροφές και μια παραγωγή γλώσσας προ­ φορικής, αλλά και διφορούμενης. «Προσέχτε καλά τ ο ύ τα τ α λόγια. Έχουν

Πέρα από αυτό η ποίηση δεν είναι παρά το μέγα Τίποτα, αυτό που υπάρχει, και δεν υ­ πάρχει. Τα Μεγάλα Αυτόματα που μιλάνε δεν είμα­ στε τάχατες εμείς, οι ίδιοι, κατασκευασμέ­ νοι από ένα αόρατο χέρι που μας μιλάει!

τόσες φανερές όσο και κρυφές σημασίες. Είναι λ έξεις γεμάτες, μεταφυσικών εννοι­ ών, είναι τα βάραθρα τ η ς πικρίας και τ α βουνά της χαράς». Η παραγωγή γλώσσας από ένα «αυτόμα­ το» είναι μια προειδοποίηση ότι η «Γλώσ­

θέμα του μήνα

U

a

M

f l l U

H

Ομεταφρασμένος, μη-μεταφράσιμοςκαι αμετάφραστος ίγνονόπουίίος

Ο Εγγονόπουλος, όπως και οι περισσότεροι Έλληνες υπερρεαλιστές ποιητές, μόνο μερι­ κώς και κατά κάποιο τρόπο περιστασιακά έχει μεταφραστεί στα αγγλικά (βλ. παράρτη­ μα). Προφανώς οι λόγοι γι’ αυτήν την έλλει­ ψη της προσοχής από μέρους των ΑγγλοΑμερικανών μεταφραστών δεν βασίζονται σε αξιολογικά κριτήρια, καθώς οι υπερρεαλι­ σ τές πο ιητές αποτελούν μια από τ ις πιο σημαντικές και δυναμικές ομάδες στη νεοελ­ ληνική λογοτεχνία και έχουν ασκήσει επί­ δραση σε όλες τ ις μεταγενέστερες γενιές Ελλήνων ποιητών. Στην ποίηση του Εγγονόπουλου βρίσκουμε κοινά και εμφανή στοιχεία και χαρακτηριστικά του υπερρεαλι­ σμού - εικόνες αιφνιδιαστικές, αντιφατικές και λογικά ασύνδετες φράσεις, απροσδόκη­ τ ε ς μ εταφορές, απουσία παρομοιώσεων, ανταλλαγή ιδιοτήτων μεταξύ έμψυχων και άψυχων αντικειμένων, ελλειπτική σύνταξη κ,λπ. - που όλα συμβάλλουν στην αμεσότη­ τα της ποιητικής επικοινωνίας με την εξάλει­ ψη οποιοσδήποτε λογικής αντιμετώπισης. Αυτό που απασχολεί επομένως τον μ ετα­ φραστή είναι το πώς και σε ποιο βαθμό αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να μεταφ ερ­ θούν σε μιαν άλλη γλώσσα και σ’ έναν άλλο πολιτισμό. Τα ιδιαίτερα προβλήματα που ανακύπτουν στη μετάφραση των πλέον υπερρεαλιστικά

Βιταέντζος Κορνάρος και Γΐώργιος Χορτάτζηί, 1979

Αυτοπροοωπογραφία, 1953

ορθοδόξων ποιημάτων του Εγγονόπουλου ίσως ευθύνονται για το ότι ο Εγγονόπουλος αγνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τους μετα­ φραστές και, ενδεχομένως, η σχετική απου­ σία αυτών των δυσκολιών στον Μηολιβάρ ίσως ε ξη γεί γιατί, σε αντίθεση με άλλα έργα του, το ποίημα αυτό μετα­ φράστηκε αρκετά γρήγορα μετά την έκδοσή του, τον Σεπτέμβριο του 1944, πρώτα στα γ α λλικά από τον Robert Levesque, το 1947, και κατό­ πιν στα αγγλικά από τον Kimon Friar ,το 1951. Τα υπ ε ρ ρ ε α λ ισ τικ ά στοιχεία δεν είναι τόσο έντονα στον Μ ηολιβάρ όπου, παρ’ όλα αυτά, είναι δ ιά χυτη μια υ π ερ ρ ε α λ ισ τικ ή ευαισθησία, όπως θα περίμενε κανείς από έναν ποιητή που δηλώνει ότι: «Στον υπερρε­ αλισμό δεν προσεχώρησα ποτέ. Τον υπερ­ ρεαλισμό τον είχα μέσα μου...» (Εγγονόπουλος 1980:311). Ομοίως, δεν υπάρχει η εσκεμμένη πρόκληση των προηγούμενων συλλογών του και η γλώσσα είναι απλούστερη και αμεσότερη, απαλλαγμένη από κάθε στοιχείο επιτήδευσης και διάνθισης και με πολύ λιγότερα στοιχεία καθαρεύουσας. Πώς, λοιπόν, μπορεί ο μεταφραστής να συμ­ βιβάσει τη δημιουργική μα, συνάμα, συνει­ δητή του τέχνη με μια ποίηση που έχει τις ρίζες της στο υποσυνείδητο, που σκοπεύει στο παράλογο και χρησιμοποιεί μια λογικά ασύνδετη (αν όχι αυτόματη) γραφή; Οι μετα­ φραστές, οι οποίοι λειτουργούν ως αποδέ­ κτες μέσα στα πλαίσια ενός σημειολογικού συστήματος, καθώς και ως σ υγγραφ είς μέσα σ’ ένα άλλο, εμπλέκονται σε μια ιδιαίτε­ ρα περίπλοκη διαδικασία κρίσης και επιλο­ γής. Οφείλουν να δ ιαθέτουν λεπτομερή γνώση τη ς γλώσσας και της κουλτούρας

_____________________

που θα τους επιτρέψει να προσδιορίσουν το σημασιολογικό περιεχόμενο (ή τουλάχιστον θα τους επιτρέψει να καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα όσον αφορά την πρόθεση του συγγραφέα), να εκτιμήσουν την πιθανή επί­ δραση αυτού του περιεχομένου στους ανα­ γνώστες του κειμένου-πηγής και να βρουν τα κατάλληλα αν όχι όμοια μέσα για να μετα­ φέρουν τόσο το σημασιολογικό περιεχόμε­ νο και υφολογικά στοιχεία, όσο και το πιθα­ νό πραγματολογικό αποτέλεσμα στους ανα­ γνώστες του κειμένου-στόχου. Γενικά υποστηρίζεται ότι το βασικό πρόβλη­ μα που αντιμετωπίζει ο μεταφραστής της ποίησης είναι να μ είνει πιστός στο νόημα ενός ποιήματος, πράγμα που συνήθως εγεί­ ρει το δίλημμα για το αν πρέπει να μ είνει πιστός στο περιεχόμενο ή τη μορφή. Αυτός ο ορισμός του νοήματος ενός ποιήματος δεν φαίνεται να ισχύει εντούτοις στην περί­ πτωση της υπερρεαλιστικής ποίησης του Εγγονόπουλου, η οποία δεν περιλαμβάνει ένα λογικά ανεπτυγμένο θέμα, ούτε μια αφη­ γηματική δήλωση ή μήνυμα και όπου όλες οι παραδοσιακές ποιητικές τεχνοτροπίες εγκαταλείπονται και κάθε αισθητική λειτουργία του ποιήματος παραμελείται. Ένα υπερρεα­ λιστικό ποίημα, σύμφωνα με τον Εμπειρικό: δεν αποτελείται απλώς από ένα ή περισσότερα υποκειμενικά ή αντικειμενικά θέματα λογικώς καθωρισμένα αναπτυσσόμενα μόνον εντός συνειδητών ορίων, μα αποτελείται από οποιαδή­ ποτε στοιχεία που θα παρουσιάζοντο μέσα στη ροή του γίγνεσθαι του, ανεξάρτητα από κάθε συμβατική ή τυποποιημένη, αισθητική ηθική ή λογική κατασκευή... [Είναι] ένα ποίημα γεγονός, στη θέσι μιας αλληλουχίας στατικών περιγρα­ φών ωρισμένων γεγονότων ή συναισθημάτων περιγραφομένων δια της άλφα ή βήτα τεχνο­ τροπίας. Πώς επομένως θα αντιμετωπίσει ο μεταφρα­ στής μια τέτοια ποίηση στην οποία το νόημα δεν βρίσκεται ούτε στο περιεχόμενο ούτε στη μορφή; Ποιο είναι αυτό που οφείλει να αναπαραγάγει στη γλώσσα-στόχο έτσι, ώστε η μετάφραση να είναι πιστή στους στό­ χους και τη λειτουργία του πρωτοτύπου; Ο υπερρεαλισμός ως κίνημα δεν υπήρξε μια καλλιτεχνική άποψη, αλλά μια θεωρία δρά­ σης, επαναστατική στο χαρακτήρα της, με

8έμι

στόχο όχι μόνο ν’ αλλάξει τον κόσμο κοινω­ νικά αλλά και ν’ απελευθώσει τον άνθρωπο από κάθε μορφή καταπίεσης. Ως τέτοια, η υπερρεαλιστική ποίηση ανατρέπει τις κατη­ γορίες της συμβατικής λογικής για να αποκαλύψει άλλες σχέσεις ανάμεσα στον κόσμο και το άτομο. Ξεκλειδώνει τον κόσμο του υποσυνειδήτου, χρησιμοποιώντας το γρα­ πτό λόγο για να δ ημιουργήσει ένα βίωμα σ τον αναγνώστη. «Τα ποιήματα τ α ζει κ ανείς, δεν τα γράφ ει», λ έ ε ι ο Εγγονόπ ο υ λο ς (1 9 7 7 :155). Και δεν τα δ ιαβάζει κανείς, θα μπορούσαμε εμείς να προσθέ­ σουμε, τα αφήνει να λειτουργήσουν. Είναι ποίηση που προϋποθέτει έναν ευαίσθητο αναγνώστη που λειτουργεί με τη διαίσθηση και όχι τη λογική. Έχει απήχηση συγκινησια­ κή, μέσα από ένα σύνολο σ χετικών ή και ελλειπτικών εικόνων, προκαλεί υποσυνείδη­ τες αντιδράσεις του αναγνώστη, με στόχο να του προσφέρει μια νέα θεώρηση της ολοκλήρωσής του μέσα στον κόσμο που τον περιβάλλει. Η λειτουργία είναι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία στην υπερρεαλιστι­ κή ποίηση και επομένως, κατά τη μεταφρα­ στική διαδικασία, η λειτουργία προέχει του νοητικού περιεχομένου και της μορφικής κατασκευής. Η υπερρεαλιστική ποίηση, τουλάχιστον στο ξεκίνημά της, υπήρξε προϊόν αυτόματης γραφής, η οποία αποτελεί μάλλον το κύριο χαρακτηριστικό του ορθόδοξου υπερρεαλι­ σμού. Αν και γρήγορα αμφισβητήθηκε, είναι - ακόμα και σε μια τροποποιημένη μορφή ως μια ποίηση παράλογης έκπληξης - μια τεχνική που κατά πρώτο λόγο απελευθερώ­ νει τον ποιητή από κάθε λογικό και αισθητικό περιορισμό και τον μεταφραστή από κάθε μέριμνα, τουλάχιστον όσον αφορά τα παρα­ δοσιακά μορφικά σ χήματα τη ς ποίησης. Αλλά και η αυτόματη γραφή σημαίνει ρήξη με την κανονική σειρά των λέξεων, κάτι που πιο εύκολα γίνεται αποδεκτό στα ελληνικά (ή ακόμα και στα γαλλικά) απ’ ό,τι στα αγγλικά, που όντας μια άκλιτη γλώσσα, στηρίζεται σε μια αρκετά άκαμπτη σειρά των λέξεων προκειμένου να εκφράσει κάποιο νόημα. Στην υπερρεαλιστική ποίηση εντούτοις, ιδι­ αίτερη σημασία πρέπει να δοθεί από τον μεταφραστή όχι μόνο στη σειρά των λέξεων,

θέμα του μήνα

αλλά και στον τρόπο που αυτές οι λ έξεις είναι διατεταγμένες στο χώρο της σελίδας. Αυτό το πρόβλημα της χωρικής δ ιάταξης είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ποιητές όπως ο Εγγονόπουλος, ο οποίος στα πρώτα του υπ ε ρ ρ ε α λ ισ τικ ά ποιήματα συχνά απομονώνει μια μόνο λ έξη σε μια γραμμή, πολλές φ ορ ές ένα απλό άρθρο μόνο, έτσ ι ώστε η ιδιότυπη δύναμή τη ς να μπ ορεί να γ ίν ε ι αισθητή. Ένα από τα κύρια χαρακτη­ ρισ τικά τη ς υπερ­ ρεαλιστικής ποίη­ σης είν α ι η εξω ­ φ ρενική σύζευξη των πιο διαφορετι­ κών πραγμάτων. Π αρ’ όλα αυτά, όλες α υτές οι δια­ φορετικές εικόνες έχουν μια κεντρική αρμονία που έγκειται στο ότι δημιουργούν μια δική το υ ς ατμόσ φ αιρα συνοχής και

Ο ποιητής «τη Φ€ρόρα, 1955

μολονότι αναβλύζουν από το υποσυνείδητο, είν α ι σαφ ές, όπως π αρ ατηρ εί ο Friar (1973:77), ότι ρέουν υπό τον έλεγχο μιας ιδι­ αίτερα συνειδητής θέλησης. Έτσι, για παρά­ δειγμα, στα «Κλειδοκύμβαλα της Σιωπής», βρίσκουμε τις λέξεις μιας τυπικής υπερρεα­ λιστικής εικόνας διατεταγμένες κατά τον ακόλουθο τρόπο: χάνομαι I μέσα σε / σκοτεινές σπηλιές / που κρύφτουν / βαθιά \ ραπτομηχανές I και ψάρια I κίτρινα I που μιλούν / σα λουλούδια

Η χωρική διάταξη είναι ιδιαίτερα σημαντική και η μετάφραση θα πρέπει να την ακολου­ θήσει αυστηρά - έστω και παραβαίνοντας, θα έλεγα, την κανονική σ ειρά των λέξεων της γλώσσας-στόχου εάν αυτό είναι απαραί­ τητο -, καθώς η χωρική διάταξη είναι η ίδια φορέας νοήματος, ακόμα κι αν το περιεχό­ μενο δεν παρουσιάζει κάποια λογική συνο­ χή. Η προφανής απουσία λογικής αρμονίας μεταξύ των στοιχείων της πρότασης καθί-

_____________________

1959

σταται αποδεκτή εφόσον κάθε «στίχος» προ­ σθέτει μια ιδέα, και το συνολικό μήνυμα προ­ έρ χ ετα ι από το συσχετισμό των άλογων στοιχείων σε μια φαινομενικά λογική κανονι­

εξαιρέσουμε την καθαρεύουσα ως μέρος της ελληνικής συνείδησης και, γιατί όχι, του ελληνικού υποσυνειδήτου. Ακριβώς όπως ο ελληνικός υπερρεαλισμός έδωσε το ίδιο

κή δομή. Το νόημα, επομένως, δεν εξαρτάται από το περιεχόμενο της λέξης αλλά από

βάρος στο λογικό και το παράλογο, το σημαντικό και το ασήμαντο, έτσι δεν θα μπο­ ρούσε να αγνοήσει τη δημοτική ή την καθα­ ρεύουσα. Ένα τέτοιο μίγμα δημοτικής και καθαρεύουσας, όπως στο έργο του Εγγονόπουλου, δεν μπορεί να αναπαραχθεί όμως στην αγγλική γλώσσα, η οποία δεν περιλαμβάνει αντίσ τοιχες φ ράσεις στην ιστορική της εξέλιξη.

τη λέξη-σημείο, αφού τόσο οι μεμονωμένες λέξεις όσο και ο συνειρμός των ιδεών απο­ κτούν νόημα καθώς το ποίημα διαβάζεται. Ακόμα και οι ίδιες οι λεξιλογικές επιλογές γίνονται προβληματικές στην αγγλική τους απόδοση. Ο ελληνικός υπερρεαλισμός επι­ βεβαιώνει τ ις γενικές αρχές του διεθνούς υπερρεαλισμού, αλλά επιδεικνύει την πρω­ τοτυπία του μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής κουλτούρας, ιστορικά καθώς και γλωσσικά, κάνοντας πλήρη χρήση όλων των εκδοχών τη ς ελληνικής γλώσσας: της λόγιας, της δημοτικής, της καθομιλουμένης, της εκκλη­ σιαστικής, της αρχαίας. Μέσα στις πρώτες εφαρμογές των αρχών του υπερρεαλισμού από την πλευρά Ελλήνων υπερρεαλιστών ποιητών, όπως ο Εμπειρικός και ο Εγγονόπουλος, συγκαταλέγεται η χρήση της καθα­ ρεύουσας. Σε μια ποίηση που χαρακτηρίζεται από την αυτόματη γραφή ή τουλάχιστον από μια παράλογη έκπληξη, δεν θα μπορούσαμε να

Η καθαρεύουσα απλώς προσφέρει στον Έλληνα ποιητή άλλο ένα γλωσισκό κλαβιέ με το οποίο να μπορεί να παίξει και να αντιπαραθέσει δ ιά φ ορα επίπεδα έκφρασης όπως στην περίπτωση ενός κολάζ. Μερικές φορές αυτό συνεπάγεται μια επίφαση σοβα­ ρότητας, κάποιες άλλες το ασυνήθιστο ή σε άλλη περίπτωση το χιούμορ. Ο μεταφρα­ στής πρέπει να το ερμηνεύει αυτό σε κάθε περίπτωση και να αναπαράγει το πραγματο­ λογικό αυτό αποτέλεσμα. Ο Εγγονόπουλος, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί ένα βασικά δημοτικό ιδίωμα, διανθισμένο με λέξεις και φράσεις παρμένες από την καθαρεύουσα που προσθέτουν έναν τόνο επισημότητας και σχολαστικισμού, τον οποίο ο μεταφρα­ στής οφείλει κατά κάποιο τρόπο να αναπα­ ράγει. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα βρί­ σκεται στο ποίημα «Μην ομ ιλ είτε εις τον οδηγόν», όπου ένας πομπώδης και σχολα­ στικός τόνος εισάγεται στο στίχο. «Κι αυτό διότι Ιταλός τις ακούων εις το όνομα Γουλιέλμος Τσίτζης, και επαγγελλόμενος τον εηιδιορθωτήν πνευστών οργάνων...», ο οποίος θα πρέπει να καταστεί το ίδιο πομπώδης και σχολαστικά λεπτομερής και στην αγγλική με τη χρήση ενός λογιότερου ιδιώματος. Όπως ακριβώς με τις γλωσσικές επιλογές, συχνά ανυπέρβλητα μεταφραστικά προβλή­ ματα προκύπτουν στο έργο του Εγγονόπουλου από τις πολιτισμικές του αναφορές σε θέματα που αφορούν την ελληνική πραγ­ ματικότητα. Είναι ακριβώς αυτά τα ελληνικά στοιχεία που δημιουργούν προβλήματα στο μεταφραστή, καθώς οποιαδήποτε απόπειρα από μέρ ους του μεταφ ρασ τή να κάνει χρήση πολιτισμικών ισοδυνάμων στη μετά-

θέμα του μήνα

φράση θα είχε ως αποτέλεσμα το να στερή­ σει τους Έλληνες υπερρεαλιστές ποιητές από την ιδιότυπη ελληνικότητά τους. Οι πολιτισμικές αναφορές είναι, φυσικά, ένα από τα βασικά προβλήματα στη λογοτεχνική μετάφραση. Από την αρχαιότητα, οι πολλές και διάφορες στρατηγικές για την αντιμετώ­ πιση των πολιτιστικών αναφορών μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές κατηγορίες: τις οικειοποιητικές (domesticating) και τις ξενοποιητικές (foreignizing). Μια μετάφρα­ ση μπορεί να προσαρμοστεί σε τρέχουσες αξίες που κυριαρχούν στην κουλτούρα της γλώσσας-στόχου, στα πλαίσια μιας αφομοι­ ωτικής προσέγγισης του ξένου κειμένου και μιας ιδιοποίησής του σύμφωνα με τους κανόνες του σ υγκεκριμένου τόπου. Αντίθετα, οι ξενοποιητικές σ τρατηγικές έχουν ως κίνητρο τη διάθεση να διατηρη­ θούν οι γλωσσικές και πολιτισμικές διαφο­ ρές με την απόκλιση από τ ις κυρίαρχες, οικείες αξίες και νόρμες. Οι περισσότερες μεταφράσεις τείνουν προς την οικειοποίηση. Στην περίπτωση του Εγγονόπουλου, θα υποστήριζα ότι μια ξενοποιητική στρατηγι­ κή είναι προτιμότερη, προκειμένου να κατα­ γράφει η γλωσσική και πολιτιστική διαφορά του ξένου κειμένου, ακόμα κι αν αυτό έχει ως αποτέλεσμα ένα σοκ και μια επανεκτίμη­ ση πολιτιστικών αξιών, καθώς ένα τέτοιο αποτέλεσμα βρίσκεται ακριβώς μέσα στους στόχους και τις προθέσεις των υπερρεαλι­ στών ποιητών. Ο μεταφραστής θα πρέπει να προσπαθήσει να διατηρήσει αυτή την «ελλη­ νικότητα» στα ποιήματα χωρίς να κάνει συμ­ βιβασμούς προς χάριν του αναγνώστη της γλώσσας-στόχου.

Αναμφισβήτητα, εκείνο που χρειάζεται είναι μια συστηματική και υπεύθυνη παρουσίαση του Εγγονόπουλου και των άλλων Ελλήνων υπερρεαλιστών ποιητών στο αγγλόφωνο κοινό, προκειμένου να α νακαλυφθεί «το μυστικόν του [ελληνικού] φρέατος». Εάν ο σκοπός του έργου τέχνης είναι, όπως γρά­ φει ο Εγγονόπουλος (1980:309), «η κατάρ­ γηση τη ς μοναξιάς», τ ό τε ο σκοπός του

μεταφραστικού εγχειρήματος είναι ακριβώς η κατάργηση της εθνικής και της γλωσσικής μοναξιάς. Ως εκ τούτου, το λιγότερο που μπ ορεί να πει γ ια τ ο έργο του Εγγονόπουλου είναι ότι αξίζει περισσότερη προσο­ χή από τους Αγγλο-Αμερικανούς μεταφρα­ στές απ’ όση είχε ως τώρα.

Παράρτημα Έργα του Εγγονόπουλου σε αγγλική μετάφραση (σε χρονολογική σειρά) Poets, Athens: Athens Publishing Centre.

1951. «Bolivar» (μτφρ. Kimon Friar). New 1969. (μτφρ. Kimon Friar). Mary P. Gianos, 1955.

«Poetry 1948» (μτφρ. Kimon Friar). Introduction to modern Greek literature. An anthology of fiction, drama and poetry, Νέα The Atlantic Monthly 195 (6), σελ. 148.

1968. (μτφρ. John A Goumas). Nine Greek Υόρκη: Twayne Publisher.

Directions 13, ΝέαΥόρκη: Norfolk, Conn.

1969. (μτφρ. Thanasis Maskaleris. Poems and translations, San Francisco: Kayak.

Literature in Translation 14, σελ. 18-19.

1973. «Eleonora», «Ten and Four Themes for

1970. (μτφρ. John Richmond και

a Painting», «The Hydra of birds», «Bolivar, A Greek Poem», «The Apprentice of Sorrow»,

Bryan McCarthy).

«Souvenir of Constantinople», «The Last Appearance of Judas Iscariot», «The Golden Plateaus», «Poetry 1948», «Mercurius Bouas», «News About the Death of the Spanish Poet Federico Garcia Lorca», «On Boeotian Roads» (μτφρ. Kimon Friar). Kimon Friar, Modern Greek Poetry. From Cavafis «Ballad of to

The Singing Cells.

M odern Greek Poems, M ontreal

Ο παππούς o Χμιιτ, 1966

Ingluvin Publica­ tions.

1970. the Talla Ladder» or «An Episode from the Life of the Painter Theofilos», « S u p p lic a tio n » , «On Boeotian Lands», «Memory», «The Lover», «The Kindness of Man», «Orpheus Xenophobe», «Reality», «Nocturnal Mria», «Ten and Four Themes for a Painting», «Eleonora» (μτφρ. Kimon Friar).

Contemporary Literature in Translation 9,

σελ. 13-18.

1973. «Vulture and Guard», «Mercurius Bouas», «Psychoanalysis of Phantoms» (μτφρ. Yannis Goumas). Contemporary

Elytis. Νέα Υορκη: Simon & Schuster.

1977. «Four Poems» (μτφρ. Martin McKisney). The Paris Review 69, σελ. 124128.

1977. «Gardens in the Blazing Sun» (μτφρ.

Nanos Valaoritis); «News about the Death of the Spanish Poet Federico Garcia Lorca on th e 19,h of August 1936 in a Ditch of C am inonte La Fuente» (μτφρ. Thanasis Maskaleris); «For Rent» (μτφρ. Kimon Friar).

The Coffeehouse 5, σελ. 8-13.

1981. «Vulture and Guard» (μτφρ. M. Byron Raizis), M. Byron Raizis, Greek Poetry Translations, Athens: Efstathiadis.

1996. «Bolivar. A Greek Poem» (μτφρ. David Connolly). Νίκος Εγγονόπουλος: Ωραίος σαν Έλληνας. [Εννέα Μ ελ έτες]. Αθήνα: Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, σελ. 134-142.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ_______________________________________________________________________________________ Αμπατζοπούλου Φ. (1980)... δεν άνθησανματαίως. Ανθολογία υπερρεαλισμού, Αθήνα: Νεφέλη. Βαγενάς Ν. (1989) Ποίηση και Μετάφραση, Αθήνα: Στιγμή. Βαλαωρίτης Ν. και Παγουλάτος Α. (1991) «Ένας διάλογος για τον ελληνικό υπερρεαλισμό», Συντέλεια 4-5,112-119. Εγγονόπουλος Ν. (1977) Ποιήματα Α-Β, Αθήνα: Ίκαρος. ..... (1980) «Διάλεξις για τη ζωγραφική» στο Αμπατζοπούλου (1980), 309-314. Εμπειρικός Α. (1980) «Νικόλαος Εγγονόπουλος ή το θαύμα του Ελμπασσάνκαιτου Βοσπόρου» στο Αμπατζοπούλου (1980), 331-334.

Connolly D. (1995) «Έλληνες Υπερρεαλιστές Ποιητές σε Αγγλική Μετάφραση: Προβλήματα, Παράμετροι και Δυνατότητες», Πορφύρας 71-72,7-20. ..... (1996) «Από “Μπολιβάρ”σε “Bolivar”ή Μεταφράζοντας ένα ελληνικό ποίημα» στο Νίκος Εγγονόπουλος: Ωραίος σαν Έλληνας, Εννέα Μελέτες, Αθήνα: Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, 115-142.

McKinsey Μ. (1990), «Language Questions: Diglossia, Translation and the Poetry of Nikos Engonopoulos», Journal of Modern Greek Studies 8 (2): 245-261.

Philippides, DM.L. (1990) Census of Modern Greek Literature Check-list of English- Language Sources Useful in the Study of Modern Greek Literature (1824-1987), New Haven, Conn.: Modern Greek Studies Association.

Raizis M.-B. (1981) Greek Poetry Translations, Athens: Efstathiadis. Σταυροπούλου Ε.-Λ. (1986) Βιβλιογραφία Μεταφράσεων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Αθήνα: ΕΛΙΑ.

Friar Κ. (1973) Modern Greek Poetry. From Cavafis to Elytis, New York: Simon & Schuster.

θέμα του μήνα

Ε5

M ja - T A ! U U M

H«ΗΑέκιρα»ίου ΙοφοκΑήHΚοτοπούΑηκαι ο Δημήτρη Μπαγίρη

^

^ ^ Υ

Q Ϊ

θ Π θ ϋ

Ήδη από το 1938 ο Ν. Εγγονόπουλος είχε δώσει το «παρών» του στο θέατρο και, μάλι­ στα, ταυτόχρονα με την παρουσία του στη ζωγραφική και την ποίηση. Το ‘38 το τότε «Βασιλικό Θέατρο» ανεβάζει σε ελεύθερη διασκευή του Δ. Φωτιάδη την Τρίπρακτη κωμωδία του Πλούτου «Μέναιχμοι» με τίτλο «Ο κόσμος ανάποδα». «Εφευρετικότητα έδειξαν μόνον οι σκηνο­ γραφίες και τα κοστούμια - του Ν. Εγγονόπουλου. Έγιναν σε σχήματα φανταστικά και χρωματίσθηκαν πολύ ζωηρά, πολύ έντονα, πολύ χτυπητά. Οι εύθυμοι αυτοί χρωματι­ σμοί, οι εντελώς συντονισμένοι με τη διάθε­ ση της φάρσας, συνέτειναν στο να διοχετευθεί ένα κέφι. Έπαιξαν τον κύριο ρόλο...», έγραφε ο Άλκης Θρύλος (Ελένη Ουράνη) γι’ αυτή την παράσταση τον Ιανουάριο του 1938. Αυτά φαίνεται πως είχε υπόψη της η Μαρίκα Κοτοπούλη, την επόμενη χρονιά, το 1939, που θα γιόρταζε τα τριάντα της χρό­ νια στο θέατρο, όταν αποφασίζει να ανεβά­ σει την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή σε μετά­ φραση Απ. Μελαχρινού, μουσική Αντίοχου Ευαγγελάτου, σκηνοθεσία Καρ. Κουν και σκηνικά-κοστούμια Νίκου Εγγονόπουλου. «Ύ στερα από το υ ς πρώτους ενθουσια­ σμούς της για τη συνεργασία της με τον Κουν και τον Ν. Εγγονόπουλο (με τους ο-

θέμα του μήνα

Το «ξώφυλλο του προγράμματος

^

θ ^

( 1 9 3 9 )

Σκηνικό για την «Ηλόκτρα», 1939 ποιους δεν είχε τίποτε το κοινό), η Μαρίκα έπαψε να έρχεται στις δοκιμές...», θα γρά­ ψει στο «Θεατρικό της Ημερολόγιο» η Ελ. Χαλκούση (Κάκτος). Τελικά το πρόβλημα ήταν η μετάφραση του Απόστολου Μελαχρινού. «Στριφνό, πε­ ρίτεχνο, δυσκολονόητο, δυσκολομάθητο και δυσκολοπρόφερτο...» έφερε τη Μαρίκα Κοτοπούλη σε απόγνωση. Ή ρθε η πρεμιέ­ ρα και με τρόμο διαπίστωνε πως δεν έχει συγκροτήσει το κείμενο της αρχαίας τρα­ γωδίας, που είχε μεταφραστεί από έναν

ποιητή. Και η παράσταση απέτυχε προς απογοή­ τευση όλων εκείνων που προσήλθαν για να τη θαυμάσουν και να συνεορτάσουν τα 30 της χρόνια (1909-1939) στο θέατρο, αλλά και προς απογοήτευση των νέων «που ήταν περίεργοι για την... περίεργη συνεργασία τη ς Μ αρίκας με τον Κ. Κουν και τ ον Ν. Εγγονόπουλο!», θα σημειώσει η Ελένη Χαλ­ κούση. Ωστόσο τα σκηνικά και τα κοστούμια του Νίκου Εγγονόπουλου έμειναν τυπωμένα στο πρόγραμμα εκείνης της παράστασης. Ο ίδιο ς θα γράψ ει: «Πιστεύω πως στο πραγματικό θέατρο, τ α σκηνικά (και με τη λέξη ’’σκηνικά” εννοώ τόσο το καθεαυτό σκηνικό όσο και τα κοστούμια) πρέπει να έ ­ χουν το χαρακτήρα ενός ζ ω γ ρ α φ ι κ ο ύ συμπληρώματος του έργου». Ο Εγγονόπουλος γεννήθηκε υπερρεαλιστής για να δρα έτσι σε όλες τ ις εκφάνσεις της δημι­ ουργίας του. Και αφού «σκηνικά» σημαί­ νουν «σκηνικά και κοστούμια», απέδειξε με τη στάση της καλλιτεχνικής του ζωής ότι «ζωγραφική σημαίνει ταυτόχρονα και σκη­ νογραφία και ενδυματολογία και ποίηση». Το έτος 1938 ήταν για τον Εγγονόπουλο η αφετηρία όλων των δραστηριοτήτων του, αφού - πέραν της ζωγραφικής - και στον τομέα της ποίησης εμφανίστηκε αυτή τη χρονιά με τη συλλογή «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν».

θέμα του μήνα

i t

Α

Ψ

I

IN

I

ζ ω η μ ε ε χ θρ ο Υ Σ

[ ... ] ’Αλλοίμονο, είναι άδύνατη καί συγχρόνως γελοία, δποιαδήποτε ιδέα αναμέτρησης μέ αύτή την πόλη, ο,τι αίσθημα αντιπαλότητας xt αν σέ συνέχει. Μπαίνεις γιά τά καλά σέ κλίμακες τοΰ φαιδρού, καί μόνον άν σκεφθείς δτι σάν κακέκτυ­ πο τοΰ Ραστινιάκ (ηρώα τοΰ Pere Goriot) θά σταθείς απέναντι στην ’Αθήνα, άπευθύνοντάς της ' κάτι ανάλογο μέ την περιβόητη φράση του «καί τώρα οί δυό μ α ς» [...]

Τ ά κείμενα τοΰ Κώστα Μαυρουδή, έπιλογή από δημοσιεύσεις δεκαπέντε χρόνων, άλλοτε ώς λόγος δοκιμιακός καί άλλοτε ώς ποιητική αφήγηση, μαρτυρία, ή μικρό πεζογράφημα, συνομιλούν μέ γεγονότα ιδιωτικά καί δημόσια. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΕΛΦΙΝΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 58, 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 38 30 955, FAX: 33 03 175 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΒΑΛΤΕΤΣΙΟΥ 50-52, 106 81 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 33 03 380

/ffln/gwfEV&y

< ? rS \

ito

mm ΦΕΒΡανΑΡίον

Ε

Ρ

Ε

Υ

Ν

Α

0 αιώνας που φεύγει Πενήντα εννέα άνθρωποι ίων γραμμάτων, ιων τεχνών και ίων εοιοιιρν απαντούν σιο ερώτημα ταυ «Οιαβύζω»: «Ποια -διείνέε άεαωτερικό- νενονόε ππροαωπικόιηια Αεωρείτε άτι οημάΒειμε την πορεία me tim e καιά ιον 20ο αιώνα ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ Κ. ΑΚΡΙΒΟΙ Κ. ΑΡΙΙΤΗΝΟΣ Γ. ΒΑΓΕΝΑΣ Ν. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ Ν. ΒΑΜΒΟΥΝΑΚΗ Μ. ΒΑΡΒΕΡΗΣ Γ, ΒΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. ΓΚΙΜΟΣΟΥΛΗΣ Κ. ΓΛΕΖΟΣ Μ. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Θ. ΔΗΜΟΥ Ν. ΔΟΥΚΑ Μ. ΔΡΑΚΟΝΤΑΕΙΔΗΣ Φ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ Ν.

ΖΑΡΟΚΩΣΤΑ Κ. ΖΙΩΓΑΣ Β. ΙΣΑΡΗΣ Α. ΚΑΡΑΛΗΣ Β. ΚΑΛΙΟΤΣΟΣ Π. ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗΣ I, ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ I. ΚΑΣΟΛΑΣ Μ. ΚΟΝΤΟΣ Γ. ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ Δ, ΚΟΥΤΣΟΜΥΤΗΣ Κ. ΚΡΑΝΑΚΗ Μ. ΚΥΡ

ΜΑΣΤΡΟΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ Κ. ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ Λ, ΜΕΡΑΚΛΗΣ Μ. Γ. ΜΗΛΙΩΝΗΣ X. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ Κ. ΜΟΥΡΣΕΛΑΣ Κ. ΜΠΟΥΤΟΣ Β. ΝΙΑΡΧΟΣ Θ. ΝΟΥΤΣΟΣ Π. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Κ. ΠΛΑΣΚΟΒΙΤΗΣ Σ. ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ Β. ΡΗΓΟΣ Α. ΣΑΜΑΡΑ Ζ.

ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ Α. ΣΦΥΡΙΔΗΣ Π. ΤΑΜΒΑΚΑΚΗΣ Φ. ΤΣΑΚΝΙΑΣ Σ. ΤΖΙΟΒΑΣ Δ. ΦΑΚΙΝΟΥ Ε. ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ Α. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ Σ. ΦΩΣΤΙΕΡΗΣ Α. ΧΑΡΤΟΜΑΤΣΙΔΗΣ X. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ Θ. ΧΟΥΛΙΑΡΑΣ Ν. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Α.

ίΓ Και ακόρα

> \

ΑνέκδοταΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗτουflnMou ΖοχΙνη ΒΙΒΛΙΟ-ΠΟΥΡΟΛΕΞΟ ϋΙΗΓΗΠΙΗτουΤζακΑάντον

ί C

ι

ΏΘΘΖ7 Ιανουάριος (το ίχ ο ς 3 7 0) - Δεκέμβριος (τεύχος 3 8 0 )

Καηρίνα Γρυπόνησιώτη

370/34, 371/9, 372/7, 373/41, 374/41, 375/37, 376/21,377/37, 378/36, 379/36, 380/36.

Best Seller 1996 371/11. Αλληλογραφία 372/9,375/41, 376/25, 380/39. Βραχ υγραφίίς 370/37, 371/17,372/11,373/43, 374/43, 375/47, 376/33,377/39, 378/39, 379/41,380/41. Ε.ΚΕ.ΒΙ.βιβλιογραφικές ηροτάο€ΐ< Αναννωστάκπο Μανόλης: 19ος αιώνας. Ελληνική Πεζογραφία, 372/23. Αξελός Λουκάς: Κυπριακό, 375/50. Αοιστπνόο Γιώονοο: Θεωρία και κριτική της λογοτεχνίας, 379/44. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας: Γλώσσα και Εκπάίδευση, 377/43. Μητσόο Μινάληο: Γιουγκοσλαβία, 373/46. Πέτοοβιτο-Ανδοουτσοπούλου Λότπ: Ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος και η Κατοχή στην Παιδική Λογοτεχνία, 378/42 Ντοενονιάννπο Γιάννης:

« υρετήριο

«Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα», 376/39. Ψαοοά Αννέλικα: Γυναίκες και Πολιτική, 374/47. Λίύκωυα Άθως: Οι μοναχοί του Αγίου Όρους, 377/36 Αρχαία Θέατρα, 374/56. Ελληνικοί πέτρινοι φάροι, 375/36. Η Αθήνα χωρίς ψιμύθια, 378/35. Ιωάννινα (1890-1950), 373/55. Καραγάτση Νίκη, 379/45. Επΐτηρίδα Ιανουάριου, 370/41. Φεβρουάριου, 371/22. Μαρτίου, 372/16. Απριλίου, 373/48 Μαΐου, 374/48. Ιουνίου, 375/52. Ιουλίου-Αυγούστου, 376/42. Σεπτεμβρίου, 377/44. Οκτωβρίου, 378/44. Νοεμβρίου, 379/46. Δεκεμβρίου, 380/46.

Te 5cvo Βιβλίο Επιμέλεια: Ηλίαο Μανκλίνπο Νέα Υόρκη. Άνθρωποι και τυφλοπόντικες, 370/44. Οι βιογραφίες του Θεού και του Διαβόλου, 371/24. Βιβλία από τη Μεγάλη Βρετανία Προς το 2001,372/18.

Εφιάλτες από τον ψυχρό πόλεμο, 373/50. Ελίτ και μαζική κουλτούρα: Μ. Άρνολντ, Φ.Ρ. Λίβις, Ρ. Χόγκαρτ, 374/52. Βάλτερ Μπένγιαμιν (1892-1940): πρωτοπόρος και διαχρονικός, 375/56. Κάθριν Χάρισον: Το φιλί, 376/46. Στέιτς Μπερτ. Βλέποντας στο σκοτάδι: Σκέψεις πάνω στα όνειρα, 377/48. Άιρις Μέρντροχ: Υπαρξισμός και Μυστικισμός, 378/48. Ουίλιαμ Μπάροουζ-Άλεν Γκίνσμπεργκ. Βιογραφίες, 379/50.

McCabe Patrick. The Butcher boy (Βραβείο Μ ετάφρασηςΑριστείον 1997), 380/50. Μ ίλ έ τ ίς Αγγελόπουλοο Ν. Παύλος: Αφηγηματικοί όροι στα «Λόγια της Πλώρης» του Αν. Καρκαβίτσα, 371/34. Γκασούκα Μαρία: Πριν τη Χαδούλα ήταν η Χαρμολίνα, 373/56. Ιακωβίδου-Andrieu Α.Ο.: Θαλάσσια μέθη. Μια μελέτη της θάλασσας σ το ποιητικό έργο του Έ κτορ α Πατριώτη, 380/60. Καοαλής Βρασίδας: Ελεγειακό δοκίμιο γ ια τον Martin Johnston (1947-1990) ή σχετικά με το φύλο των πατροκτόνων στον αιώνα μας, 376/60.

m\

Eg

Καοαλής Βρασίδας: Από το μοντέρνο σ τον μοντερνισμό και από την ποίηση στην ποιητικότητα, 380/54. Μιγάλης Αθανάσιος: Ο Γεώργιος Βιζυηνός και το γλωσσικό ζήτημα, 370/48. Φραγκιάς Ανδρέας: Πρίγκιπες θα υπάρχουν πάντα, 376/52. Άρβρβ ΑλεΕόπουλοο Γ.: Robertson Davis: «Ακολούθησα τη συνταγή του Μότσαρτ», 370/54. Δεληολάνηο Γιάννπο: Καβάφης, 373/62. Δεληολάνηο Γιάννης: Το πνεύμα και το τραύμα - Εντυπώσεις από την ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη, 374/64. Κόντου Τούλα: Εβδομήντα φωνές για τον Μάνο Χατζιδάκι, 377/52. Σταμάτης Αλέξης: Αρθούρος Ρεμπό (1854-1891) -ΤζακΛόντον (1876-19160). Δυο οριακές ζωές, 370/56. Σταυάτπς Αλέξης: Τα δέκα δημοφιλέστερα αγγλικά ποιήματα, 371/40. Σταυάτηο ΑλέΕηο: Ευγένιος Ο ’ Νιλ Μορφή του αμερικανικού θεάτρου, 376/62. Σταυάτηο Αλέξης: Τζιμ Μόρισον, ο Ρεμπό τη ς ροκ, 378/52. Τριανταφύλλου Σώτη: Το έγκλημα στην πόλη, 380/66. Έρευνες Μανκλίνης Ηλίας: Ελληνικά CDROM, 377/60. Μ ολυβιάπκ Νίκος: Ο πράσινος Τύπος στην Ελλάδα, 378/56. Ρεπορτάζ Αντόνιο Ταμπούκι από αποκλειστική συνέντευξή του στο διαβάζω, 380/95. Αριστείον 1997. Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας και Μετάφρασης, 379/75. Δοακονταειδιίο Φίλ.: Αριστείον. Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας και Μετάφρασης, 371/28.

____________

Μανκλίνηο Ηλίαο: Αριστείον 1997. Πριν την απονομή, 380/87. Μολυβιάτηο Νίκος: Greenpeace από τη «Νεφέλη», 374/61. Μπλίξεν Κάοεν: Σούπερσταρ, 370/47. Ντάριο Φο: Nobel Λογοτεχνίας ’97, 379/86. Σελλά Όλγα: Σελιδοδείκτες και Βιβλίο: Βίοι παράλληλοι, 376/57. Σταμάτης Αλέξης: Αλμπέρτο Τζιακομέτι και Ζαν Ζενέ. Με αφορμή μια τρέχουσα έκθεση, 372/26. Σταυάτηο ΑλέΕηο: Τόμας Χάρντι, ο τραγικός, 374/57. Φωσκαρίνης Θάνος: Φωτεινοί κήποι της νύχτας, 372/22. Πρεμιέρα Επιμέλεια: Μυοτώ Ράιο «Μουσική, δυο άνθρωποι αγαπήθηκαν και...», 379/54. Βρομιά, 380/70. Εξόοτΐ|ς Γράφει ο Γιάννηο Δεληολάνης Τα νούμερα που μετράνε, 370/62.

Crash Test Dummies, 371/44. Ο Πόλεμος των εντυπώσεων, 372/30. Όσκαρ ’97: Η γιορτή συνεχίζεται, 373/66.

Noscar, 374/68. Αναδρομή, 375/70. Το Χόλιγουνττω ν σελίδων, 376/66.

Superman Reborn, 377/66. Χτίζοντας την κινηματογραφική αγορά του αύριο, 378/62. Το τέρ ας που έφ αγε το σενάριο, 379/58. Ηρακλής ή Hercules, 380/74. Κοντρόλ Γ ράφει ο Κώσταο Πάρλας Περί τηλεοπτικής ελκυστικότητας, 370/64. Οι τύψεις και το «θαύμα», 371/48. Μη εκλεκτικές συγγένειες. Χρυσά κουφέτα, ασημένια κόλυβα, 372/34.

Ο λόγος, το μονόστηλο και το δισέλιδο, 373/68. Ακρότητες που απωθούν, 374/70. Άλλα τα μάτια του λαγού..., 375/74. Ώ δινεν όρος..., 376/70. Τα ζητούμενα τη ς εποχής, 377/68. Απορίες κι ερωτήματα, 378/64. Μήτηρ ανίας..., 379/62. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, 380/78. Τα ηαλιά Avoac Tέλλoe: Εξαγνισμός, 376/74. Καοανάτοηο Μ.: Η Δις Προϊσταμένη, 372/38. Καστανάκης θράσος: Ο Μ εξικανός με τα μαργαριτάρια, 379/66. Λαπαθιώπκ Ναπολέων: Η «παγίδα» - Διήγημα, 373/70. το λιμάνι του Βοριά, 375/76. Ξενόπουλοο Γ οηγόοης: «Τ’ αλλόκοτα μάτια», 371/52. «Ποιον είνε το σημαντικώτερον φιλολογικόν και καλλιτεχνικόν γεγονός τη ς τελευταίας εκατονταετίας;»: Μια έρευνα του «Θεατού», 378/66. Σαοάβας Ι.Ν.: Ο Φέρμας, 377/70. Τανάγρας Άγγελος: Παληές τρέλλες, 380/81. ΧατΕόπουλοο Μήτσος: «Το Γυφτόπουλο», 370/66. Χρηστοβασίληο Χοήστοο: «Ο Φλώρος», 374/72. Αιλιηούτίΐα Γανιάοηο Ανδοέας: Δώδεκα βιβλία δεμένα, 372/42. Γυναικών, 376/78. Ζέη Άλκη: Νεανική Φωνή, 377/74. Ζορυπά Μυρσίνη: Κρατική πολιτική για το βιβλίο, 370/70. θεοδώ ρου Βικτωρία: Σύλλογος Πολιτικών Εξόριστων Γυναικών: Γυναίκες εξόρισ τες στα στρατόπεδα του Εμφυλίου. Χίος-

ευρ£τήρι<

Τρίκερι-Μακρόνησος-Α'ί Στράτης 1948-1954, 373/74. Μπακουνάκηο N i'k o c : Τ ο κρασί του Γουσταύου, 379/72. Μπράβοο Χρήστος: Μ ετά τα μυθικά, 371/56. Παναγιωτόπουλος Νίκος: Η ενοχή των υλικών, 378/74. Παπακώστας Γιάννης: Γεωργίου Δροσίνη Άπαντα, 374/76. Φωστιέοηο Αντώνπς: Η σκέψη ανήκει στο πένθος, 375/82.

Ποίηση. Προς Amager-ποίημα του Βύρωνα Λεοντάρη, 376/86. Μ υθιστόρημα. Συνέντευξη της Αμάντας Μιχαλοπούλου στον Νίκο Βατόπουλο, 376/89. Διήγηυα. Δημήτρης Νόλλας. Ένα χαμένο δελτίο ταυτότητας, 376/96.

Πρωτοχρονιές του Μεσο­ πολέμου, 370/79. Μελάο Σπύοοο: Ο μποναμάς του αγνώστου, 370/85. Νιρβάνας Π.: Ο μποναμάς του φτωχού, 370/82. Οι Καλλικάντζαροι του Στρατή Μυοιβήλη: Ο στύλος τη ς γης, Το συγκρότημα Βατρακούκου, Νύχτα αποχαιρετισμού, 370/92. και δώρα τη ς Πρωτοχρονιάς των Ρωμαίων και των πρώτων χριστιανών, 370/80. Πρωτοχρονιάτικο του Παύλου Νιρβάνα: Η ψυχολογία του παιχνιδιού, Τα έξοδα τη ς τύχης, Ο φούρνος, 370/88.

Υποτροφίες συγγραφέων, 371/61. ΑμπατΕόνλου Πέτρος: Ναι, υπό όρους, 371/70. Μουοσελάο Κώσταο: Κερ­ δισμένος και ο πολιτισμός, 371/68.

Νόλλας Δημήτρης: Η κρατική επιχορήγηση ως μέσον εξουθένωσης, 371/65. Σουρούνης Αντώνης: Ό γι ευχαριστώ, 371/67. Σφακιανάκης Άρης: Το σπάνιον είδος του συγγραφέως, 371/66. Τατσόπουλος Πέτρος: Την ψυχή μου στο διάβολο, 371/62. Ελύτης Οδυσσέας: Ένα χρόνο μετά, 372/47. Καοαλής Βρασίδας: Οδυσσέας Ελύτης, ένα χρόνο μετά, ευθύνη και ευλογία, 372/51. Μανκλίντκ Ηλίαο: Η Λευκή Θεά στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, 372/58. Το κοινό και η σύγχρονη ποίηση. Οι απαντήσεις του Οδυσσέα Ελύτη στην Έρευνα της «Φιλολογικής Βραδυνής» το 1953, 372/48.

Τα όρια του μυθιστορήματος, 373/77. ΑσωνίτηςΑλεξ.: Περί μυθιστορήματος τινά, 373/78. Γιαννάτου Σοφία: Μύθος και πραγματικότητα, 373/82. Δρακονταειδής Δ,Φίλ.: Εκείθεν του μυθιστορήματος, 373/85. Κιουρτσάκηο Γιάννης: Το μυθιστόρημα και η μετατόπιση των ορίων του, 373/88. Κούοτοβικ Δηυοσθένησ: Το όριο είναι ο ορίζοντας, 373/91. Τα όρια του μυθιστορήματος μια συζήτηση, 373/94.

«Ρομ, Μανούς ή Σιντέ, Καλέ». Οι Τσιγγάνοι στην Ελλάδα και στην Α. Ευρώπη, 374/79. ΈΕαονοο Γιώονηο: Κοινωνικός αποκλεισμός των Τσιγγάνων, 374/80. Κεντοωττίο Κυοιάκοο: Οι Ρομ τη ς Α. Ευρώπης: άνθρωποι του περιθωρίου στο περιθώριο της Ευρώπης, 374/93. Ντούσαο Δηυήτοηο: Ο Τσιγγάνος και η νεράιδα - Έ να παραμύθι, 374/99.

Βραβεία Λογοτεχνίας 1996, 375/87. Βραβείο Διηγήματος, 375/103.

Βραβείο Μυθιστορήματος, 375/96. Βραβείο Ποίησης, 375/88. Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου, 375/109. Οι εισηγήσεις τη ς Κριτικής Επιτροπής (Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Αλέξης Ζήρας, Ελισάβετ Κοτζιά, Μισέλ Φάις, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου), 375/88.

Μετά είκοσι έτη, 376/102. Μια συζήτηση για την ελληνική πεζογραφία: Μένης Κουιιανταοέαο. Δημοσθένης Κούοτοβικ, Πέτρος Τατσόπουλος. Αλέξανδρος Ασωνίτης. 376/103. Καζαντζάκης Νίκος, 377/77. Αγγελάκη-Ρουκ Κατερίνα: Καζαντζάκης-Αίγινα, 377/97. Βουνιούκα Αθηνά: Μύθος και παραβολή στο μυθιστορηματικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη, 377/78. Εταιρία φίλων Νίκου Κα­ ζαντζάκη, 377/106. Καοαλής Βρασίδας: Κοινωνική ψυχοδυναμική στον «Καπετάν Μιχάλη»του Νίκου Καζαντζάκη, 377/86. Πώς είδε τον Καζαντζάκη ο Πανάΐτ Ιστράτι, 377/104. Βερλέν Πολ, 378/95. Γ ράμματα: Ο Ρεμπό στον Βερλέν: Ο Βερλέν στη μητέρα του, 378/112. Ελληνική Βιβλιογραφία Πολ Βερλέν, 378/114. Λαλαγιάννη Κική: Εργογραφία του Πολ Βερλέν, 378/96. Λαλαγιάννη Κική: Ρομάντζα χωρίς λόγια του Πολ Βερλέν: Μια ποίηση αναχώρησης, ταξιδιού και κίνησης, 378/103. Οι ράθυμοι-ποίημα του Βερλέν, 378/113. Ορφανίδου-Φοέοη Μαοία: Οι μεταφράσεις του Πολ Βερλέν στην Ελλάδα, 378/98. Φοέοηο Γιώονοο: Βερλέν-Ρεμπό: δυο φίλοι, δυο γραφές, 378/106.

Νικολαίδης Αριστοτέλης (25/11/1922-8/10/1996), 379/89) Αυτομυθιστορία-ανέκδοτο έργο του Αριστοτέλη Νικολαΐδη. Προδημοσίευση αποσπασμάτων, 379/94. Βιογραφικό Αριστοτέλη Νικολαΐδη, 379/117. Βουλγαοίδου Γκέρτα: Αριστοτέλης Νικολαίδης ο ποιητής, 379/111. Εργογραφία Αριστοτέλη Νικολαΐδη, 379/119. Κάσσος Βαγγέλης: Ο εκτροχιασμός του αιώνα (Αναφορά στο τελευταίο μυθιστόρημα του Αριστοτέλη Νικολαΐδη: Ο αιώνας τέλειω νε στην κόψη, 379/90. Νικολαίδης Αριστοτέλης: Έσχατη χαρά (προδημοσίευση), 379/99.

Ελληνική Μεταπολεμική Λογοτεχνία, 380/99. Βαλαωοίτης Νάνος: Μια «υποκειμενική» θεώρηση τη ς ελληνικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας, 380/100. Εργογραφία του Νάνου Βαλαωρίτη, 380/109.

Βονιατ7όνλου Στέλλα: Η αλαφροΐσκιωτη τη ς γραφής, 372/68. Κατσαοόο Μινάλης: «Ο μακρύς μονόλογος του Μιχάλη Κατσαρού», 370/104. Κουμανταοέας Μένης: «Ζω πάντα με την προσμονή της έκπληξης», 373/102. Κοανάκη Μιμίκα: «Δεν ανήκω σε καμιά σχολή», 380/113. Μπακόλαο Νίκοο: «Ένας παραμυθάς είμαι όλο κι όλο», 371/72. Νικολαίδης Αριστοτέλης: «'Οταν γράφω σε πρώτο πρόσωπο δεν σημαίνει ότι είμαι εγώ» (άγνωστη συνέντευξη στον Θανάση Ντόκο), 379/101.

Ραυτόπουλοο Anum onc: «Η κριτική έχει μια πλευρά Ουσιαστική», 374/104. Σινουέ Ζιλυπέο: «Η καρδιά μου ανήκει στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο», 377/112. Τοιανταωύλλου Σώτη: «Τα αληθινά μυθιστορήματα δεν έχουν εθνικότητα, 375/114. Φόουλς Τζον: «Η τραγω δία μου είναι που δεν είμαι ο Καβάφης ή ο Σεφέρης», 378/77.

Αν8ολογί€$ Ανθολογία Ελληνικού Χαϊκού, 370/131. Αρχεία Γάλλων Υπερρεαλιστών: Τα σ ουρρεαλιστικά παιχνίδια (Μάρτιος 1921-Σεπτέμβριος 1962), 373/124. Βιζυηνός Γεώργιος: Μοσκώβ Σελήμ, 372/84. Κονδυλάκης Ιωάννης: Ό ταν ήμουν δάσκαλος, 377/125. Κοραής, Βικέλας, Παπαδιαμάντης, Θεοτόκης, Ξενόπουλος, Καμπούρογλους, Διηγήματα, 377/125. Παβέζε Τσέζαρε: Νύχτα γιορτής, 372/85. Παλαμάς Κωστής: Θάνατος παλληκαριού, 372/84. Παπαδιαμάντης Αλέξ.: Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου, 372/85. Παραλογές. Δημοτική ποίηση, 377/125. «Παροιμίαι δημώδεις» Συλλεγείσαι και ερμηνευθείσαι υπό I. Βενιζέλου, 377/125. Ρόϊδης Εμμανουήλ: Ιστορίες με ζώα, 372/84. Σιμπής Ιακώβ: Μια ανθολογία τη ς Ισραηλινής Ποίησης, 370/132. Σκαρτσής Λ.Σ.: Η παροιμία, 377/125. Φρόυντ Ζίγκμουντ: Το άγχος, 372/85.

ΑρΒρα-Επιφιιλλίδος Γεωργουσόπουλος Κ.: Το νήμα τη ς στάθμης, 373/123. Κοταμανίδου Εύα: Με λογισμό και μ ’ όνειρο. Π ολιτιστικές επιφυλλίδες, 373/124. Μητρόπουλος Δημ.- Μπακουνάκης Ν.: Οι δρόμοι της σκέψης, 373/124. Αρχαίοι συγγροφίίς Δαρής ο Φρύγας: Ιστορία για την άλωση τη ς Τροίας, 375/133. Δ ίκτης ο Κρητικός: Εφημερίδα του Τρωικού Πολέμου, 375/133. Σημωνίδου του Αμοργίνου. Κατά γυναικών, 375/133. Αυτοβιογραφία Φάουλς Τζων: Η Ελληνική Εμπειρία, 370/137.

Fitzgerald F. Scott: Το Σπάσιμο, 380/137. Βιογραφί«ς Γερμανός Φρέντυ: Τερέζα, 380/136. Κώπη Αγγελική: Γιάννης Ρίτσος. Έ να σχεδίασμα βιογραφίας, 377/126. Λουλέ-Θ εοδωράκη Νίτσα: Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, 374/129. Μπαγέρης Δημ.: Δημήτρης Χορν, 380/136. Μπίτσι Έντσο: Μαρτσέλο Μαστρογιάννι. Η Ωραία Ζωή, 377/127. Γλώοσο Καβακόπουλος Φ.-Κουτσομητοπούλου Ε.-Αργυρούδη Μ.Δαγκλή Β.: Νέα Ελληνικά για αρχάριους, 378/125. Νάκας Θανάσης: Γλωσσοιριλολογικά Γ’, 378/125. Στάθης Σ.Ε.: Το γλωσσικό μας πρόβλημα, 371/91. Αιιμόοιος Ιχ ία ίις Πιπερόπουλος Γιώργος: Επικοινωνώ άρα... υπάρχω, 380/137.

Δοκίμιο Βακαλό Ελένη: Κριτική Ει­ καστικών Τεχνών, 372/86. Βαλερύ Πωλ: Η κρίση του Πνεύματος, 373/122. Γ ραμματικάκης Γ ιώργος: Κοσμογραφήματα, 378/122. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας: Μοντερνισμός: Η ώρα τη ς αποτίμησης. Σειρά Διαλέξεων, 379/129. Καλιόρης Μ. Γιάννης: Εξ επαφής, 375/127. Καμύ Αλμπέρ: Το καλοκαίρι, 378/122. Μ αλεβίτσης Χρήστος: Ο φωτισμός του ανθρώπου. Δοκίμια της αιχμής, 379/130. Ροζάνης Στέφανος: Ερμη­ νευτικές Αναγνώσεις, 379/130. Σκλάβος Κώστας: Επίκαιρα από το παρελθόν, 375/127. Τζερμιάς Ν. Παύλος: Στο σταυροδρόμι τη ς Ιστορίας. Εθνικισμός ή ανθρωπισμός;, 372/87. Τσιρόπουλος Ε. Κώστας: Για την τρυφ ερότητα, 380/135. Χουρμουζιάδης Κρίτων: Συμπόσιο. Κείμενα για τη νεοελληνική πεζογραφία, 371/88.

Benjamin Walter: Σαρλ Μπωντλαίρ, 380/135.

Frye Northrop: Ανατομία της κριτικής, 376/134.

Levi-Strauss Claude: Κοιτάζω, Ακούω, Διαβάζω, 371/88. Εκπαίβΐυση Βουϊδάσκης Κ. Βασ.: Δικαίωμα ή υποχρέωση η εννιάχρονη σχολική εκπαίδευση, 379/131. Καΐλα Μ.-Θεοδωροπούλου Ε.: Ο Εκπαιδευτικός, 378/124. Κέι Πέγκυ: Τα παιχνίδια του έξυπνου μαθητή, 379/131. Κλωνάρης Χάρης: ΧειραφέτησηΠαιδαγωγικές και πολιτισμικές προϋποθέσεις, 375/129. Μ ελέτες Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών. Θέματα παιδείας.

Παιδεία και ελληνική κοινωνία, 378/125. Μπουζάκης Σήφης-Τζήκας Χρήστος: Η κατάρτιση των Δασκάλων-Διδασκαλισσών και των Νηπιαγωγών οπήν Ελλάδα, 377/132. Παπανούτσος Ε.Π.: Αγώνες και Αγωνία για την Παιδεία, 371/91. Π έιτς Αϊρίν: Παιδιά αναγνώστες, 377/132. Σάιφερ Στέφεν: Πρακτικές λύσεις για κάθε πρόβλημα, 374/132. Τράιν Μεχτχιλντ-Τζόπε Στένγκλε Ίνγκριντ: Παιχνίδια για παιδιά προσχολικής ηλικίας, 377/131. Τσαούσης Γ.Δ.: Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική Πολιτική. Βασικά κείμενα για την παιδεία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, 375/130.

Hughes Martin: Τα παιδιά και η έννοια των αριθμών, 374/133. Ελληνική η θογραφ ία Αλατά Βάνα: Το οποίο στην ομίχλη, 373/116. Αυγερινός Πέτρος: Περί απολεσθέντων ερώτων, 373/117. Βαλαωρίτης Νάνος. Παραμυθολόγια, 374/120. Βαρβαρήγος Δημ.: Η γ οητεία τη ς δεύτερης φύσης, 372/78. Βιντιάδης Μηνάς: Τι είπα στην Κλαούντια, 374/120. Γκίκα Ελένη: Αλήθεια τρω ς ακόμα τα νύχια σου; 380/128. Γουδέλης Τάσος: Σκιές γυναικών, 372/78. Δαμιανός Αλέξης: Πηγές Ερημικές (Ηνίοχος), 375/122. Δήμου Νίκος: Από την οδό Ρήνου στην Ες Στράσε, 379/122. Εμμανουηλίδης Κώστας: Ο χρόνος είναι χύμα, 380/128. Ζέη Άλκη: Νεανική Φωνή, 373/116. Θεοδωροπούλου Βίκυ: Γράμμα απ’ τ ο Δουβλίνο, 378/117. Θεοδωροπούλου Βίκυ: Γράμμα απ’ το Δουβλίνο, 379/122. Καββαδίας Α.Ν.: Το ξαφνικό, 374/121.

Καλλιγάς Παύλος: Θάνος Βλέκας, 373/117. ΚαμπερίδηςΔημ.: Η κιβωτός της Πελαγίας, 376/126. Καρατζαφέρη Ιωάννα: Με τη γλώσσα των χεριών, 371/80. Κατσουλάρης Κώστας: Ιστορίες α π ό το ναφ ρ ό, 379/123. Καχτιτσής Νίκος: Ο ήρωας της Γάνδης, 379/123. Κεσμέτη Νατάσα: Η Βίργκω της ερημιάς και τα Κρυφά Κελάίδόνια, 380/129. Κιζήλος Βασίλης: Ο Μάγος, 377/118. Κιζήλος Βασίλης Τομ, 379/124. Κονεμένος Νικ.: Τα ματογυάλια, 380/129. Κούλας Σταύρος: Τυπωμένο μαύρο, 372/79. Κουντούρη Ελευθερία: Οι εποχές τη ς ιδανικής αυταπάτης, 373/117. Λαζάνης Ναπολέων: Κεφαλή ανδρός σε ορείχαλκο, 375/122. Λαμπαδαρίδου-Πόθου Μαρία: Πήραν την πόλη πήραν την..., 374/121. Λάνγκε Έ ρση: Το πλην του έρωτα, 377/119. Λοϊζίδη Νίκη: Ημερολόγιο θεραπείας, 376/126. ΛυμπερόπουλοςΔημ.: Η ντουλάπα τη ς γιαγιάς, 376/127. Μ αυροκέφαλος Στέργιος: Φ λέγόμενες παπαρούνες, 373/118. Μ εγάλου-Σεφεριάδη Αία: Σαν το μετάξι, 371/81. Μητροπούλου Κωστούλα: Και όλα αυτά για ένα πήδημα, 377/119. Μήτσορα Μαρία: Ο ήλιος δύω, 374/122. Μπρουνιάς Γ. Απόσπασμα, 370/126. Νικολαΐδου Σοφία: Ξανθιά πατημένη, 376/127. Παπαδημητρακόπουλος Χ.Η.: Τόποι τέσσερεις, 370/126. Παπαθανασίου Βάνα: Οι Ερινύες πεθαίνουν στον καθρέφτη, 377/119.

Παπακώστας Διονύσης: Η μνήμη της αίσθησης, 374/122. Πέγκα Έλενα: Σκουώς, 379/124. Περρής Βαγγέλης-Κατσάρη Χαρά: Δεν με αφήνετε να ολοκληρώσω!, 375/123. Πιπεροπούλου Καίτη: Στον αστερισμό της Ελένης, 375/123. Ρεμούνδος Γιάννης: Polaroid stories, 380/129. Ράκος Κυριάκος: Ένας επικίνδυνος γλύπτης, 373/118. Ρούσσος Τάσος: Ο Οδυσσέας, 371/80. Σακελλαρίου Χάρης: Τα παραμύθια του Αβραάμ, 371/81. Σαρδελής Κώστας: Το κλουβί, 372/79. Σκαρίμπας Γιάννης: Τυφλοβδομάδα στη Χαλκίδα και άλλα διηγήματα, 377/120. Σουρούνης Αντώνης: Μισόν αιώνα άνθρωπος, 372/80. Σοφιανού Δ ήμητρα: Άσπρος τοίχος, 371/82. Στρογγύλης Απόστολος: Η Μυρτώ και οι άλλοι, 375/124. Τσιαμπούσης Βασ.: Χερουβικά στα κεραμίδια, 372/79. Χαμπίπη Λίλα: Λιποθυμία στην Ακρόπολη, 378/117. Χαρτοματσίδης Χρ.: Κιθαρίστας σε ταβέρνα, 370/127. Χατζή Τότα: Πορεία ανάμεσα σε διάττοντες, 372/80. Χατζηκυριάκος-Γκίκας Νίκος: Το χαλί όπου παίζαμε ήτανε κόκκινο, 374/123. Χρηστίδης Λένος: Τα χαστουκόψαρα, 377/120. Χριστακόπουλος Δημ.: Έκθυμος Έρως, 376/127. Χρυσός και Χρυσομηλιγγάτος. Δέκα αφηγήματα για τον Αλέξ. Παπαδιαμάντη, 370/127. Χωμενίδης Α.Χ.: Δεν θα σου κάνω το χατήρι, 378/116. Ψαράκης Δ. Τάκης: Ο λόφος με τους υπνοβάτες, 370/127. Ενααχολιίοας Η κουζίνα τη ς Στέλλας Κατσαρού, 376/139.

Μπουλιάνι Φαμπρίτσιο: Στο εργαστήριο τη ς κουζίνας μου, 376/139. Οδηγός Μαγειρικής για Άχρηστες Μαγείρισσες και Μικροκυματούδες, 371/93.

Farr Diana-Marinos L.J.: Επτανησιακή κουζίνα, 371/94. Ημίρολόγια Καιροφύλας Κ,Γ.-Φιλιππότης Γ.Σ.: Αθηναϊκό Ημερολόγιο 1997, 370/132. Κεφαλληνιάδης Α.Ν.-Σοφιανός Ζ.Δ.-Φιλιππότης Γ.Σ.: Κυκλαδικό Ημερολόγιο 1997, 371/94. Φότεφ Γκιόργκι: Κοινωνία των πολιτών, 370/132. θέατρο Αισχύλος: Επτά επί Θήβας, 379/136. Αριστοφάνης: Όρνιθες, 371/92. Αριστοφάνης: Πλούτος, 379/136. Γκολντόνι Κάρλο: Υπηρέτης δυο αφεντάδων, 375/131. Γουέμπστερ Τζον: Η Δούκισσα του Μάλφι, 376/138. Δήμου Ά κ η ς :... και Ιουλιέττα, 375/131. Ηρώνδα: Επτά Μιμίαμβοι, 376/138. Θεοδωρόπουλος Τάκης: Όσοι έχασαν τον ύπνο τους, 374/131. Θωμαδάκη Μαρίκα: Θεατρολογικοί προβληματισμοί, 371/92. Κεχαΐδης Δημήτρης-Χαβιαρά Ελένη: Δάφνες και Πικροδάφνες. Με δύναμη από την Κηφισιά, 374/131. Μαριβό: Το παιχνίδι του έρωτα και τη ς τύχης, 372/88. Μπηάν Μπρένταν: Ένας Όμηρος, 371/92. Νίτσος Κώστας: Αστερίσκοι. Χωρίς φόβο αλλά με πάθος. Τόμος Α \ 374/132. Πούχνερ Βάλτερ: Φιλολογικά και θεατρολογικά ανάλεκτα. Πέντε μελετήματα, 372/89. Ρώτας Βασίλης: Τα καραγκιόζικα, 380/137.

Σαίξπηρ Ουίλλιαμ: Ρωμαίος και Ιουλιέττα, 370/139. Σαίξπηρ Ουίλλιαμ: Μάκβεθ, 375/131. Σαίξπηρ Ουίλιαμ: Δωδέκατη Νύχτα, 379/137. Σακελλαρίου Χάρης: Οι Πρωτοπόροι τη ς Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας-Θέατρο, 380/138. Σολωμός Αλέξης: Ευριπίδης, ευφυής και μανικός, 371/92. Σοφοκλής: Τραχίνιες, 379/136. Σοφοκλέους: Οιδίπους Τύραννος, 371/93. Οίολογία Άρμστρονγκ Κάρεν: Η Ιστορία του Θεού, 373/125.

O ctikc^ ίπ ισ τή μ ί ς Μαρκόπουλος Χρήστος: Τύχη και τάξη, 376/137.

Atkins W.P.: Το περιοδικό Βασίλειο, 372/88.

Davies Paul: Είμαστε μόνοι, 370/138.

Plotkin Henry: Η φύση της γνώσης, 376/137.

Stewart Ian.: Οι αριθμοί της φύσης, 374/129.

Octjoig Apyoityviac Ροζάνης Στέφανος: Η Ερμηνευτική ως πράξη και θεώρηση, 371/87. Σακελλαρίου Χάρης: Φαναριώτες-Αρκαδισμός, 377/125. Ο ρησκίία Κοσματόπουλος Αλ.: Έρημος Λέξη, 370/136. Το Άγιο και Ιερό Ευαγγέλιο κατά τον Ματθαίο, 379/135.

Vallet Odon: Οι θρησκείες, 379/135. Ιστορία Άντερσον Μπένενπκτ: «Φαντασιακές κοινότητες», 377/131. Βρυώνης Σπύρος: Η παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού

στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαμισμού, 378/120. Γεωργής Γιώργος: Η πρώτη μακροχρόνια ελληνοτουρκική διένεξη, 371/90. Γούναρης Β.-Μιχαηλίδης I.Αγγελόπουλος Γ.: Ταυτότητες στη Μακεδονία, 378/121. Δεκέμβρης του ’44. Συλλογικό έργο, 370/134. Θεοφάνους Κώστας: Η Εθνική Αντίσταση στον Π ειραιά 194144, 374/127. Καρδάρας Δ,Χρ.: Το Οι­ κουμενικό Πατριαρχείο και ο Αλύτρωτος Ελληνισμός της Μακεδονίας, Θράκης και Ηπείρου. Μ ετά το Συνέδριο του Βερολίνου, 373/121. Κολιού Νίτσα: Οι πρωτοπόροι τη ς περιοχής του Αλμυρού, 371/90. Λάζος Χρήστος: Ναυτική τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα, 373/122. Μαυρογορδάτος Γιώργος: Εθνικός διχασμός και μαζική οργάνωση. Οι επίστρατοι του 1916, 376/135. Παπαγεωργίου Στέφανος: Η πρώτη π ερίοδος τη ς Αγγλοκρατίας στην Κύπρο (1878-1914), 377/130. Παπαρήγας Θανάσης: Δ εύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Σκέψεις για μερικές πλευρές του, 375/134. Πολυχρονοπούλου-Κλαδά Νίκα: Γεώργιος Αλεξ. Μ αυροκορδάτος (1839-1902). Ο σχολιαστής ο ιστοριοδίφης, ο σ υλλέκτης. Μ ελέτη τη ς α λληλογραφίας του, 372/87. Συλλογικό: Έ νας νέος κόσμος γεννιέται. Η εικόνα του ελληνικού πολιτισμού στη γερμανική επιστήμη κατά τον 19ο αιώνα, 373/122. Τσούντας Χρήστος: Ιστορία τη ς Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης. Μ ετά 575 εικόνων, 375/134.

Baynes H.N.-Moss B.Lst: Βυζάντιο. Εισαγωγή στον

βυζαντινό πολιτισμό, 374/127.

Biscardi Ar.: Αρχαίο Ελληνικό Δίκαιο, 370/134.

Cipolla Carlo: Τρεις Απίθανες Ιστορίες, 372/88.

Lewis Bernard: Οι Άραβες στην Ιστορία, 376/135. Κινηματογράφος Δεληολάνης Γιάννης: Μέσα από το σ κοτεινό καθρέπτη. 13+3 κείμ ενα γ ια τον David Cronenberg, 377/127. Κοινωνική ανθρωπολογία Δημητρίου-Κοτσώνη ΣιβύλλαΔ ημητρίου Σωτήρης: Ανθρωπολογία και Ιστορία, 375/136. Ντιμόν Λουί: Εισαγωγή σε δυο θεω ρίες τη ς κοινωνικής ανθρωπολογίας, 375/136. Κοινωνιολογία Γεροζήσης Τριαντάφυλλος: Το Σώμα των αξιω ματικών και η θέση του στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία 1821-1975, 370/136. Γ κοτοβός Ε. Αθανάσιος: Νεολαία και κοινωνική μεταβολή. Αξίες, Εμπειρίες και Προοπτικές, 376/136. Ζερβός Γ.Δ.: Ευρώπη - Άτομο. Εξουσία-Γυναίκα, 378/127. Κασιμάτη Κούλα: Περιπλάνηση στην επικαιρότητα, 370/135. Λυριντζής Χρ.-Νικολακόπουλος Ι.Η.-ΣωτηρόπουλοςΔ.: Κοινωνία και Πολιτική. Ό ψ εις τη ς Γ’ Ελληνικής Δ ημοκρατίας 19741994,376/136. Φίλιας Βασίλης: Κοινωνιολογία τη ς υπανάπτυξης, 378/127.

Drucker F. Peter: Μετακαπιταλιστική κοινωνία, 375/135.

Goffman Erving: Συναντήσεις. Δυο μ ελέτες στην κοινωνιολογία τη ς αλληλεπίδρασης, 375/135. Κομικ Πλατής Ν.-Βιτάλης Δ.: Στηβ, τ ο χαρούμενο κάθαρμα, 380/139.

Αλιβάνογλου-Παπαγγέλου Κ.: Παραμύθια τη ς Καππαδοκίας, 373/123. Πετρόπουλος Ηλίας: Υπόκοσμος και Καραγκιόζης, 373/123. Ρηγάτος Γεράσιμος: Ιατρική Παροιμιολογία, 377/130. Αφκά Μπαλαφούτης Ευάγγελος: Αντίστροφο λεξικό τη ς κοινής νεοελληνικής γλώσσας, 375/128. Παπακυριακού-Απέργη Ευαγγελία-Παπακυριακού Χάρης: Βασικό λεξικό ξένων λέξεω ν τη ς νέας ελληνικής, 377/126.

De Groot Jan: Ομηρικό λεξιλόγιο. Αναθεωρημένο και συμπληρωμένο από τους Jacques Bouchard-Lise Coutier, 375/129.

De Groot Jan: Ομηρικό λεξιλόγιο. Αναθεωρημένο και συμπληρωμένο από τους Jacques Bouchard-Lise Coutier, 377/126. Α ίύκω μα Ελλάδα και πολιτισμός. Ετήσιο λεύκωμα πολιτισμού. «Λόγου Τέχνη», 380/139. Κώτσου Εύη (φωτογραφία)Σταυρίδης Σταύρος (κείμενο): Η υφή των πραγμάτων, 372/90. Λόγιος Δημήτρης: Ερωτική πρόβα στο θάνατο. Με 14 έργα του Γιάννη Ψυχοπαίδη, 372/90. Πούχνερ Βάλτερ: Δραματουρ γικές αναζητήσεις, 370/139. Χατζηδημητρίου Τζέλη: Το άγιο νερό. Ιαματικές πηγές της Λέσβου, 370/138. Ψυχοπαίδης Γ ιάννης: Ιστορία δυο πόλεων, 380/139.

Louvre-Μια επίσκεψη, 370/138.

MapTupics Έ β ερ ετ Έντουαρντ: Σελίδες ημερολογίου, 375/128. Τσακίρης Κυριάκος: Σίκινος. Αναμνήσεις από την εξορία

Ο

1936-1941,376/134. Τσολάκος Δ. Κοσμάς: Έ τσι επιζήσαμε στον Αρδηττό, 371/91.

Drakulic Slavenka: Cafe Europa, 378/122.

M cActcs Γεωργιάδης Νέαρχος: Από το Βυζάντιο στο Μάρκο Βαμβακάρη, 372/85. Ζερβού Αλεξάνδρα: Στη χώρα των θαυμάτων. Το παιδικό βιβλίο ως σ ημείο συνάντησης παιδιώνενηλίκων, 376/132. Ζερβού Αλεξάνδρα: Στη χώρα των θαυμάτων. Το παιδικό βιβλίο ως σ ημείο συνάντησης παιδιώνενηλίκων, 379/129. Κανατσούλη Δ. Μένη: Πρόσωπα Γυναικών σε παιδικά λογοτεχνήματα, 376/131. Κανατσούλη Μένη: Εισαγωγή στη θεωρία και κριτική της παιδικής λογοτεχνίας, 376/133. Καραγιάννης Στέλιος: Ο σημαίνων λόγος. Βίωμα και ποιητική πράξη στον Σεφέρη, 380/133. Κοκκινάκη I. Νένα: Η ανήσυχη αναζήτηση και η δικαίωση. Ξαναδιαβάζοντας Γ ιώργο Θεοτοκά, 376/131. Μ αστροδημήτρης Δ.Π.: Ο Όρκος του Μαρκορά, 376/131. Μ ερακλής Γ.Μ.: Η Οδύσσεια του Ομήρου, 372/85. Παπάκου-Λάγου Αυγή: 35 χρόνια στην παιδική λογοτεχνία, 376/132. Πασχάλης Δημ.: Θεόφιλος Καΐρης. Ιστορική και φιλοσοφική μελέτη μ’ ένα εισαγωγικό κείμενο του Β.Α. Κύρκου, 376/133. Πεφάνης Γ ιώργος: Jean-Paul Sartre. Τέσσερα μ ελετήματα για το έργο και τη φιλοσοφία του, 380/134. Ποταμιάνου-Παλλαντίου Ε.: Η Μυθο-Λογική του Albert Camus, 371/86. Πρωΐμου-Ερηνάκη Μαριλένα:

tk m

Οδυσσέας Ελύτης. Η αθέατη πλευρά του κόσμου και η καθαρότητα του φωτός, 376/130. Ραυτόπουλος Δημ.: Άρης Αλεξάνδρου, ο εξόριστος, 374/126. Σακελλαρίου Χάρης: Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας. Ελληνική και παγκόσμια, 380/134. Σοφιανού-Γεωργούση Δ.: Οδυσσέας Ελύτης, Ανα­ τρεπτικός και Ελπιδοφόρος, 371/86. Στεργιόπουλος Κώστας: Περιδιαβάζοντας. Στους ίδιους και σ’ άλλους καιρούς, τόμος Δ’, 374/127. Τριανταφυλλόπουλος Δημ.: «Πελιδνός ο παράφρων τύραννος» Αρχαιολογικά στον Παπαδιαμάντη, 379/129. Τριβιζάς Σωτήρης: Το σουρρεαλιστικό σκάνδαλο. Χρονικό τη ς υποδοχής του υπερρεαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα, 372/86. Φιλίππου Φίλιππος: Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας, 375/127. Φυλοκύπρου Έλλη: Λόγια και ιστορίες από το χωριό των ποδηλάτων, 371/87.

Battistini Yves: Σαπφώ, 375/126. Μ.Μ.Ε. Δουλκέρη Τέσσα: Η εικόνα του παιδιού στην ελληνική τηλεόραση και στον ελληνικό Τύπο, 377/129. Μακ Κομπς Μ.-Είνσιντελ Ε.Ουίβερ Ν.: Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και η διαμόρφωση τη ς κοινής γνώμης, 378/124. Χαλαζιάς Η.Χ.: T.V.: Έγκλημα ή Επανάσταση, 378/123.

Wintonick Peter-Achbar Mark: Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο ΝοάμΤσόμσκυ και τα ΜΜΕ, 377/129. Μουοική Δημητρακόπουλος Σάκης-Κεζά Λώρη: David Bowie, 378/123.

Πανούσης Τζίμης: Υγιεινή Διατροφή Άλμπουν, 378/123. Παραδοσιακά κρουστά όργανα, 370/140.

Cook Nicholas: Μπετόβεν. Η Ένατη συμφωνία, 370/140. Μιιθολογία Λεκατσάς Παναγής: Το Θείον Βρέφος, 379/134.

Rudhardt Jean: Έρω ς και Αφροδίτη στα κοσμογονικά συστήματα των αρχαίων Ελλήνων, 379/134. Ξ«νη Πίζογραφία Άιντους Τζάνις: Ο Βίτο αγαπά την Τζέραλντιν, 370/128. Ακρόιντ Π.: Ο Νταν Λίνο και η κωμωδία του τρόμου, 370/128. Άνσγουωρθ Μπάρυ: Θρη­ σκευτικό Δράμα, 375/124. Ατσάγα Μπερνάρντο: Εκείνοι οι ουρανοί, 377/121. Γέητς Ουίλιαμ Μπάτλερ: Τζον Σέρμαν, 379/124. Γελινέκ Ελφρίντε: Η πιανίστρια, 378/117. Γκρέηβς Ρόμπερτ: Εγώ, ο Κλαύδιος, 371/83. Γκόλντινγκ Γουίλιαμ: Η Διπλή Γλώσσα, 371/82. Γκομπινώ: Ακριβή Φραγκοπούλου, 371/82. Γκρενιέ Ζαν: Τα Νησιά, 372/81. Δουμάς Αλέξανδρος: Η μαύρη τουλίπα, 371/83. Έ ιμις Μάρτιν: Η πληροφορία, 377/121. Ζανιέφσκι Α.: Ο αρουραίος, 370/128. Η ιστορία του Απολλώνιου βασιλιά τη ς Τύρου, 371/83. Ιμπαργκουενγκοΐτια Χόρχε: Δύο Εγκλήματα, 370/129. Ινόουε Γιασούσι: Το κυνηγετικό όπλο, 379/125. Κέις Ντάνιελ: Λουλούδια γ ια τον Άλγκερνον, 375/124. Κλαρκ Αλφρέδος: Η εύρεσις τη ς γυναικός του Λωτ, 377/122. Κόνραντ Τζόζεφ: Ο νέγρος του «Νάρκισσος», 372/81.

c u p c T q p io

Κόνραντ Τζόζεφ: Ιστορίες της αγρύπνιας, 378/118. Κόου Τζόναθαν: Τι ωραίο πλιάτσικο!, 379/126. Κουλίκια Τζουζέπε: Πατατράκ!, 374/123. Κρεβέλ Ρενέ: Το σώμα μου κι εγώ, 373/119. Μαν Κλάους: Λούντβιχ. Σιδερόφραχτο παράθυρο, 374/125. Μέρτενς Πιέρ: Κρυφά γράμματα, 372/81. Μπενεδέτι Μάριο: Ευχαριστώ για τη φωτιά, 374/124. ΝτάρελΤζέραλντ: Η οικογένειά μου και άλλα ζώα, 380/131. Ντε Μπαλζάκ Ονορέ: Το πουγκίΓκοπσέκ, 372/82. Ντε Μπαλζάκ Ονορέ: Τα μυστικά της Πριγκίπισσαςτου Καντινιάν, 376/128. Ντε ΜπουγκανβίλΛουί-Αντουάν: Ταξίδι γύρω απ’ τον κόσμο, 372/82. Ντεσνός Ρομπέρ: Ελευθερία ή έρωτας, 375/125. Ντίκενς Κάρολος: Το παλαιοπωλείο, 377/122. Ντι Μοριέ Δάφνη: Η ταβέρνα της Τζαμάικα, 370/129. ΝτόυλΡόντι: Το βαν, 376/129. Ντυράς Μαργκερίτ: Τελεία και παύλα, 370/129. Ντυράς Μαργκερίτ: Γράφοντας, 371/84. 'Ογκαστ Τζον-Χάμσερ Τζέιν: Γεννημένοι δολοφόνοι, 373/119. Οντάατζε Μάικλ: Ο Άγγλος ασθενής, 379/126. Πέρεθ-Ρεβέρτε Αρτούρο: Ο δάσκαλος της ξιφασκίας, 373/120. Πεταν Ζάρκο: Ο εύθυμος Δικτάτορας, 374/124. Πίλτσερ Ρόζαμουν: Ο Γυρισμός, 376/128. Πιραντέλο Λουίτζι: Χάος, 377/123. Ρούλφο Χουάν: Πέδρο Πάραμο, 370/130. Ρούσντι Σαλμάν: Ο Τελευταίος Στεναγμός του Μαυριτανού, 371/84. Σβομπ Μαρσέλ: Η σταυροφορία

των παιδιών, 374/124. Σηλντς Κάρολ: Τα πέτρινα ημερολόγια, 372/82. Σιούελ Άννα: Η Μαύρη Καλλονή, 375/125. Σμαρτ Μπελ Μάντισον: Τελικό μοντάζ, 380/130. Σουίφτ Γκράχαμ: Έξω από τον κόσμο αυτό, 376/129. Τζέημς Χένρυ: Το Πορτρέτο μιας Κυρίας, 376/128. Τζέρομ Κ. Τζέρομ: Η νέα ουτοπία, 377/122. Τόλκιν Ρ.Ρ. Τζ.: Το Σιλμαρίλλιον, 374/125. Φιτουσί Μισέλ: Μια τρομερή ευτυχία, 371/84. Φουέντες Κάρλος: Ντιάνα, η μοναχική κυνηγός, 378/118. Φουέντες Κάρλος: Αύρα. Τα γενέθλια, 380/131. Χόφμαν Ε.Τ.Α.: Οι τελευταίες περιπ έτειες του σκύλου Μπεργκάντσα, 377/123.

Cacucci Pino: San Isidro Futbol, 380/131.

Lawrence D.H.: Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα νησιά και άλλα διηγήματα, 378/118.

Marquez G.G.: Η είδηση μιας απαγωγής, 375/125.

Taibo Ρ.Ι.: Η Σκιά τη ς Σκιάς, 372/83.

Valdes Zoe: Το καθημερινό τίποτα, 379/125.

Verne Jules: Μιχαήλ Στρογκόφ, 373/119.

Wells G.H.: Ο αόρατος άνθρωπος, 380/130.

Wolf Christa: Μήδεια, 378/118. Οικολογία Βεργανελάκης Αντώνης: Ανατομία του σήμερα, 377/129. Γεωργόπουλος Αλέξ.: Γη, ένας μικρός εύθραυστος πλανήτης, 375/132. Δέκλερης Μιχαήλ: Ο Δωδεκάδελτος του περιβάλλοντος, 379/136. ΖακάρΑ.: Πέντε δισεκατομμύρια άνθρωποι σ’ ένα πλεούμενο, 370/137.

Κουρουζίδης Σάκης: Εξώφυλλο βιβλίων, 377/129. Μοδινός Μιχάλης: Η αρχαιολογία της ανάπτυξης. Πράσινες προοπτικές, 372/89. Μοδινός Μιχάλης: Η αρχαιολογία τη ς ανάπτυξης. Πράσινες προοπτικές 375/132. Παπασημακόπουλος Σ. Παπαγιάννης Θ.-Κουβέλης Σ.: Το περιβάλον στην Ελλάδα (19911996), 379/135. Σαμιώτης Γιώργος: Το διεθνές δίκαιο της άγριας ζωής, 375/132. Χατζηκωνσταντίνου Κώστας: Οικολογικές τάσεις του διεθνούς δικαίου, 372/89.

Emberlin C.J.: Εισαγωγή στην οικολογία, 370/137. Οικονομία Φιτουσσί Ζαν Πωλ: Η απαγορευμένη συζήτηση. Νόμι­ σμα, Ευρώπη, Φτώχεια, 378/126.

Merrien Fr.-X.: Αντιμέτωποι με τη φτώχεια. Η Δύση και οι φτωχοί, χθες και σήμερα, 378/126. Παιδαγωγικά Ζαν Ζορζ: Η δύναμη των παραμυθιών, 375/130. Κοντονή Άννα: Το Νεοελληνικό Σχολείο και ο πολιτικός ρόλος των παιδαγωγικών συστημάτων, 379/132. Κούκλες και παιχνίδια. Κείμενα των: Πλουτάρχου, H.V. Kleist, Ch. Baudelaire, G.K. Chesterton, R.M. Rilke, W. Benjamin, U. Eco, 374/33. Σάλλα-Δοκουμετζίδη Τιτίκα: Δημιουργική φαντασία και παιδική τέχνη, 377/132. Τσολάκη Κατερίνα: Παιδα­ γωγικό υλικό για το Νηπιαγωγείο-Προμαθηματικά, 379/132.

De Landsheere Gilbert: Η Εμπειρική Έ ρευνα στην Εκπαίδευση, 375/130.

Mialaret G.: Εισαγωγή στις Επιστήμες τη ς Αγωγής, 374/133.

Ο

Παιδικά-ΕφηΒικά Ακάλεστου Ρούλα: Μωρό μου σ’ αγαπώ, 372/91. Άλμπεργκ Άλαν: Ο κύριος Κόσμο ο Μάγος. Η κυρία Παραπατά η σερβιτόρα. Το καθαριστήριο της κυρίας Σαπουνάδα. Η κυρία Τάπα η υδραυλικός, 373/128. Αναστασιάδης Β.: 0 Αυτούλης και τ ’ αυτιά μας, 378/130. Αναστασιάδης Β.: Ο Πετρούλης και το πετρέλαιο, 378/130. Αναστασιάδης Β.: Ο Ανωσούλης και η Άνωση, 378/130. Άντερσεν Χανς-Κρίστιαν: Ο Χιονάνθρωπος, 380/141. Βασιλειάδου Μαρία: Ένα ερωτευμένο ποντικάκι, 380/140. ΓκράχαμΚένεθ: Η πρωτοχρονιάτικη αταξία του Μπέρτι, 380/141. Δεϊμέζη-Καλιότσου Άννα: Τα γκρίζα χρόνια, 380/140. Είβι: Μόνο την αλήθεια, 376/140. Ζιραρντέ Συλβί-Μερλώ-Ποντύ Κλαιρ-Σάλας Νέστορ: Οι τοιχογραφίες του Τζότο. Οι πίνακες τον Πάμπλο. Οι μουσαμάδες του Σαγκάλ... του Ντα Βίντσι, 373/129. Ζουμπέρ Ζαν: Τα παιδιά του Νώε, 373/128. Ηλιόπουλος Βαγγέλης: Ο Τριγωνοψαρούλης, 377/134. Θερβάντες Μ.: Δον Κιχώτης, 373/129. Ιωαννίδης Δ.Ι.: Ένα δέντρο στο ποτάμι, 373/125. Καραγεωργίου Τοσούλα: Παράμυθοι, 378/128. Καρατζαφέρη Ιωάννα: Α! και Α!, 371/94. Κοκορέλη Αργυρώ: Ο Ονόματα δε λέμε, 373/126. Κοκορέλη Αργυρώ: Ο Αγα­ θάγγελος, 375/138. Κοντολέων Μάνος: Μάσκα στο φεγγάρι, 377/134. Λοζάρ Μπριζίτ: Το αγόρι της παραλίας, 377/133. Λόντον Τζακ: Ο Ασπροδόντης, 373/129. Μανθόπουλος Δημήτρης: Ο

παππούς μου... ο Παπούα, 375/138. Μαντούβαλου Σοφία. Άλφα Βήτα Χάχανα, 372/92. Μαντούβαλου Σοφία: Η απόφαση είναι δική σου, 376/141. Μάρρα Ειρήνη: Το άδειο μπουκάλι, 374/134. Μαρίνος Γιώργος-Μενέλαος: Η γιορτή των ζώων. Αν είχα..., 371/95. Μάστορη Βούλα: Πού πήγε το φεγγάρι απόψε;, 370/142. Μάστορη Βούλα: Εκείνη τη φορά, 373/126. Μολυβιάτης Νίκος: Για ένα θερινό σινεμά, 371/95. Μόρμπικ Κας: Η κουκουβάγια πετάει! Ο κάβουρας γραπώνει, 378/129. Μπίχελ Πάουλ: Ιστορίες της νύχτας, 376/141. Μπουλώτης Χρήστος: Η αρκουδίτα, Κατερίνα-Κατίνα από το τσίρκο στο σχολείο, 372/92. Μπουλώτης Χρήστος: Η αρκουδίτσα Κατερίνα-Κατίνα στο Μ έγαρο Μουσικής, 372/92. Μπουλώτης Χρ.: Ο Κάδμος, η σκυλίτσα του και το φεγγάρι, 373/126. Νταλ Ρόαλντ: Ντάνι, ο πρωταθλητής του κόσμου, 370/141. Ντελόπουλος Κυρ.: Ο Άκης και οι άλλοι, 380/141. Οικονόμου-Ρόζεν Μπίλλυ: Έ να χελιδόνι το χειμώνα, 373/127. Ουάιλντ Όσκαρ: Ιστορίες για παιδιά, 374/135. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Λότη: Καναρίνι και μέντα, 372/92. Ράσελμαν Άννα: Ο Μάκης Ενζυμάκης και η μάχη στο στομάχι, 373/130. Σκοτ Κάρολ-Τουίστ Κλιντ: Διάστημα, 378/129. Σουρούνης Αντώνης: Το Μπαστούνι, 374/134. Τίγκα Τούλα: Η βοή των υδάτων, 379/137.

Τζώρτζογλου Νίτσα: Χωρίς Σύνορα, 373/127. Τουέιν Μαρκ: Τομ Σόγερ, 378/128. ΤράβερςΛ,Π .: Η Μαίρη Πόππινς ανοίγει την πόρτα, 377/133. Τριβιζάς Ευγένιος: Ο ταξιδιώ της και η μαργαρίτα, 370/141. Τσουκαλοχωρίτης Γιάννης: Γατοποντικοτρεχάλες, 380/140. Φάιν Aw : Ο Γουρλομάτης, 370/141. Φίλντιση Σοφία: Μικρές ιστορίες, 379/138. Χατζηβασιλείου Βασ.: Τα μυστικά της γης, 370/140. Χατζηβασιλείου Βασίλης: Τα μυστικά τη ς γης, 371//96. Χατζηδημητρίου Σοφία. Θαλασσινό σχολείο, 373/127. Χόπκινσον Κριστίνα: Ο εικοστός αιώνας. Η ιστορία του, 378/129. Χορτιάτη Θέτη: Του λαγού που ξέρ ει τόσα λάχανο του τρων τη γλώσσα, 376/139. Χορτιάτη Θέτη: Ο Ρήγας της ρίγανης και άλλα παραμύθια, 379/139.

Bailey Lisa: Τα ζώα και τα μικρά τους, 371/96.

Fornari Giuliano: Ταξίδι στο σώμα, 379/138.

Kitamura Satoshi: Το παπάκι λερώθηκε. Το σκιουράκι πείνασε, 374/135.

Kitamura Satoshi: Τα πρόβατα ντύθηκαν λύκοι, 379/138.

Me Naughton Colin: Ξαφνικά!, 376/140.

Me Naughton Colin: Μπου! Ουπς, 373/130.

Meddaugh Susan: Η σούπα της Μάρθας, 380/141.

Milne A.A.: To σπίτι στην Πουφογειτονιά, 374/135. Ποίηση Αγγουλές Φώτης: Πορεία μέσα στη νύχτα, 380/133. Βαγενάς Νάσος: Η πτώση του Ιπτάμενου β’, 379/127. Γαβαλάς Δημήτρης: Σύμμετρος έρωτας ή τα πρόσωπα του

αγγέλου, 378/119. Γκάνης Θοδωρής: Λόγια για Τραγούδια, 376/129. Ζέρβας Γιάννης: Κλειδωμένος στο γραφείο, 380/132. Καβάφης Π.Κ.: Ποιήματα Α’ 1896-1918, Β’ 1919-1933, 374/125. Καναβούρης Κ.: Ό ταν το κρύο, 370/130. Καρβέλης Τάκης: Τα ποιήματα της μικρής Ρεζεντά, 372/83. Κορφής Τάσος: Ποιήματα-Β’, 376/130. Κούσουλας Λουκάς: Νέα Ποιήματα, 370/131. Κωνσταντίνου Αλέξ. Εκεί που μ’ έβγαλε η νύχτα, 377/124. Λόγιος Ηλίας: Έρημη Γη, 374/126. Λάνταβος Κώστας: Εκ Θεού αντιμισθία, 375/126. Μαράντε Έλσα: Τα παιδιά σώζουν τον κόσμο, 377/124. Μάρκογλου Χ.Πρ.: Έσχατη Υπόσχεση. Ποιήματα 1958-1992, 370/131. Ντίκινσον Έμιλυ: Ποιήματα, 372/84. Νίτσε Φρειδερίκος: Ποιήματα, 375/126. Ομηρικοί Ύμνοι, 379/127. Ορφικοί Ύμνοι, 379/127. Παπαγεωργίου Γ. Κώστας: Πατρίδα το αίμα, 371/85. Παυλόπουλος Γ ιώργης: Λίγος άμμος, 380/132. Ρωμανού του Μελωδού: Τρεις Ύμνοι, 378/120. Σκιαθάς Αντώνης: Φαντασιώσεις ενός οδοιπόρου, 373/120. Τα ερωτικά ποιήματα της Αρχαίας Αιγύπτου, 377/124. Τσιάμης Χρήστος: Κήπος με ρίζες στο φεγγάρι, 373/120. Υφαντής Γιάννης: Ναός του Κόσμου, 379/128. Φωστιέρης Αντώνης: Η σκέψη ανήκει στο πένθος, 371/85. Χιόνης Αργύρης: Ο ακίνητος δρομέας, 373/120.

Foscolo Ugo: Ποιήματα, μεταφρασμένα από

(υ ρ π ή ρ κ

Επτανήσιους, 379/128.

Ungaretti G.: Ένδεκα Ποιήματα, 371/86.

Ι ΐ |μ€ΐωτική Ελληνική Σημειωτική Εταιρεία. Σημειω τική+Εκπαίδευση, 380/135.

Βάσκος Ιωάννης: Τα αποτελέσματα τη ς τουρκικής εισβολής και κατοχής επί των Τουρκοκυπρίων, 370/133. Βοσνία-Ερζεγοβίνη, 375/137. Γαρούφας Δημ.: Όραμα και στρατηγική για τον ελληνισμό στα Βαλκάνια, 370/133. Δρουσιώτης Μακάριος: Η «εισβολή» τη ς χούντας στην Κύπρο, 374/128. Καγκαρλίτσκι Μπόρις: Παλινόρθωση στη Ρωσία. Γιατί απέτυχε ο καπιταλισμός, 370/133. Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών: Λευκή και πράσινη βίβλος, 376/136. Κουλουμπής Θεόδωρος: Κυπριακό, Λάθη, Δ ιδάγματα και Προοπτικές, 374/128. Λαζάνης Βασίλης: Οι ρίζες του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, 374/128. Ντομπρίνιν Ανατόλι: Εμπιστευτικά, 375/137. Παπαληγούρας Παναγής: Ομιλίες, άρθρα, 376/136. Τσέτσης Σταύρος: Προς μια ευρωπαϊκή χωροταξική πολιτική, 371/89. Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες: Οι πρόσφυγες του Κόσμου 1995-1996, 371/89. Φότεφ Γκιόργκι: Κοινωνία των πολιτών, 372/91.

Meny Yves: Συγκριτική πολιτική. Οι Δημοκρατίες: Γαλλία, Γερμανία, ΗΠΑ, Ιταλία, Μ. Βρετανία, 371/89.

Sub.- Comandante Marcos Ezln: Ζαπατίστας. Η φλόγα της εξέγερσης, 372/90.

Touraine Alain: Προς σοσιαλιστές ανοιχτή επιστολή, 375/138.

Ιυν€ντ€ύξ€ΐς Γκιώνης Δημήτρης: Καλύτερα στον τυπογράφο παρά στον ψυχίατρο. 18 συνομιλίες σε 30 χρόνια με τον Βασίλη Βασιλικό, 375/134.

Τσίπηρας Κώστας: Στα ελληνικά βουνά, 377/128. Χαράτσης Νίκος: Οδηγός Πηλίου για περιπατητές, 377/128. Γ*χν*5 Αποστολίδης Τάσος-Ζαγλοπίτου Μαρία: Χαμένο Φάσμα, 374/130. Γουλάκη-Βουτυρά Αλεξ.Καραδέλος Γιώργος-Λάββας Γιώργος: Η εκκλησιαστική μαρμαρογλυπτική στις Κυκλάδες από τον 16ο ως τον 20ό αιώνα, 374/130. Φιοραβάντες Βασίλης: Αλμπέρτο Τζακομέτι. Υπαρξιακή Αγωνία ή οι Κρίσιμες Αντιθέσεις του Μοντερνισμού, 374/130. Φιλοοοφία Ντεριντά Ζακ: Η φωνή και το φαινόμενο, 379/133. Πελεγρίνης Θεοδόσιος: Ηθική Φιλοσοφία, 378/121. Σπινόζα: Πολιτική Πραγματεία, 370/135.

Adler J.M.: Ο Αριστοτέλης για όλους. Δύσκολος στοχασμός σε απλοποιημένη μορφή, 378/121. Χιούμορ Παπαγεωργίου Γήσης: Ελλάς χάρηκα. Οι εισαγόμενοι, 380/138. Ψυχολογία Η ψυχολογία στην Ελλάδα σήμερα. Από ένα συνέδριο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (19-20

_________________5E2D

Μαΐου 1994), 379/133. Ραιμπό Ζινέτ: Το παιδί και ο θάνατος, 370/135.

Bowen Murray: Τρίγωνα στην οικογένεια, 379/133.

Ανθολογία Φάις Μισέλ: Ύ στερα βλέμμα, 370/156. Βιβλιογραφία Ντελόπουλοο Κυριάκος: Παιδικά και Νεανικά Βιβλία του 19ου αιώνα, 371/101. Δοκίμιο Αοιστηνόο Γιώονοο: Ακάθιστη Σκέψη, 380/150. Γαλανάκη Ρέα: Βασιλεύς ή στρατιώτης, 379/153. Γουνελάς Σωτήρης: Η κρίση του πολιτισμού, 378/144. Δεοτιλήο Γ.Β.: Αεί παίδες απαίδευτοι; Είκοσι τρία σχόλια περί εθνικισμού, πλούτου και παιδείας, 374/153. Διζικιρίκης Γιώργος: Βυζάντιο και Δύση, 376/159. Εκπαίβίοση Παπάς Ε. Αθαν.: Διδακτική Γλώσσας και κειμένων, 370/150.

Αντονάο Αριστείδης: Οι τέσ σερεις κήποι και Οι δύο μισοί, 371/105. Ασωνίτης Μ. Αλέξ.: Η συνείδηση της αιωνιότητας, 372/97. Ευθυμιάδη Νένη: Η πόλη των γλάρων, 379/141. Καοαϊτίδη Εύα: Ονειρεύομαι πως γλύτωσα, 376/149. Καοτέοηο Γιώργος: Ένας Παντελής και μισός, 377/137.

___________

Κοντολέων Κώστια: Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη, 376/153. Λαϊνά Μαρία: Ένα κλεφτό φιλί, 372/100. Λαμπαδαοίδου-Πόθου Μ.: Πήραν την Πόλη... πήραν την..., 378/131. Μιτσοτάκη Κλαίρη: Flora Mirabilis, 373/137. Μιγαλοπούλου Αμάντα: Γιάντες, 372/102. Μπακόλας Νίκος: Η ατέλειωτη γραφή του αίματος, 374/139. Παπαδηυητρίου Μαρία: Άψινθος, ο πικρός, 372/104. Παπαδόπουλος Γιάννης: Χωρίς κίνητρο, 373/139. Ρούσσος Τάσος: Ο ΟδυσσέαςΜυθιστορία, 374/143. Σερέφας Σάκης: Το σπίτι υποδέχεται, 373/141. Σιώτης Ντίνος: Ταις πρεσβείαις, 370/152. Σκαμπαρδώνης Γιώργος: Πάλι κεντάει ο σ τρατηγός, 376/145. Τσιρογιάννη Μάνδα: Χρονογραφία, 378/135. Χαοτουατσίδης Χρήστος: Κιθαρίστας σε ταβέρνα, 375/143. θέατρο Πατσαλίδης Σάββας: Μεταθεατρικά, 374/149. Σαυαοά Ζωή: Υπόκριση θεατρικού λόγου, 377/147. Ιστορία Βουνιούκα Μάοω-Μεναοίδης Βασίλης: Οδωνυμικά του Πειραιά, 380/153. Ενεπεκίδης Κ. Πολυγρόνης: Το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας 1941-1944, 375/157. Κλιάωα Μαοούλα: Τρίκαλα. Από τον Σεϊφουλλάχ ως τον Τσιτσάνη, 377/151. Κοινωνιολογία Monaredien Georges: Η καθημερινή ζωή των ηθοποιών την εποχή του Μολιέρου, 377/153.

MapTupicc Ναγυία Νίνα: Ρέινα Ζιλμπέρτα Ένα παιδί στο γκέτο της Θεσσαλονίκης, 373/149.

M cActcc Αργιεπίσκοποο Αυστραλίας Στυλιανός: Ο Πεντζίκης του Επέκεινα και του Ενθάδε, 372/106. Κεντρωτής Γιώονοο: Θεωρία και Πράξη της Μετάφρασης, 376/155. Μαγκλιβέοας Διονύσης: Η νεοελληνική κοινωνία του εικοστού αιώνα μέσα από το μυθιστόρημα, 378/141. Μαλαωάντης Δ.Κ.: Οι «Αθηναϊκοί Επιστολαί» του Γρηγορίου Ξενόπουλου στη «Διάπλασιν των Παίδων» (1896-1947), 374/151. Μαστοοδηυήτοης Δ.Π.: Εισαγωγή στη Νεοελληνική Φιλολογία, 379/147. Μικέ Μαίοη: Μέλπω Αξιώτη, κριτικές περιπλανήσεις, 379/149. Πολίτη Τζίνα: Συνομιλώντας με τα κείμενα, 375/153. Πούγνεο Βάλτερ: Ο Παλαμάς και το θέατρο, 373/145. Σουλονιάννης Θ.Ε.: Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής (1809-1892), Η ζωή και το έργο του, 371/109. Ξένη πίζογραφία Λοτξ Ντέιβιντ: Μικρός που είναι ο κόσμος, 371/107. Μίλεο Χένοι: Μολόχ, 380/144. Μπάρικκο Αλεσσάντρο: Μετάξι, 378/137. Ροθ Φίλιπ: Η ζωή μου ως άντρα και Αντίο Κολόμπους, 374/145. Στεβάνοβιτς Βίντοσαβ: Ο Χρήστος και τα σκυλιά, 375/147.

Adams Gerry: Πριν ξημερώσει, 370/154.

Davies Robertson: Η Λύρα του Ορφέα, 377/143.

Βαρβέρης Γιάννης: Άκυρο θαύμα, 380/147. Ειιοέ Γιαυνούς. 373/143.

.£Ι>ρ«ήρΐΟ

Λεοντάοης Βύοων: Εν νπ αλμυρά, 371/103. Παπανεωονίου Κώστας: Πατρίδα το αίμα, 375/149. Φωστιέρης Αντώνης: Η σκέψη ανήκει στο πένθος, 379/144. Χατζόπουλος Θανάσης: Στον ήλιο μοίρα, 377/141.

Ντε Τοκθίλ ΑλέΕηο: Η δημοκρατία στην Αμερική, 380/155. Πετοίδης Παύλος: Ο πολιτικός Θεοδωράκης 1940-96, 376/163. Π ρετεντέρης Κ.Ι.: Η δεύτερη μεταπολίτευση, 373/151. ΡάιίΦοο Στέλιος: Μυθολογία του βλέμματος, 370/147.

Βιβλιογραφικό βίλτίο Επιμέλεια: Έ φ η Απάκη 370/161,371/111,372/109, 373/157, 374/159, 375/159, 376/165, 377/157, 378/147, 379/157, 380/160. Κριτικογραφία Επιμέλεια: Ηλίας Μανκλίνπι 370/170, 371/120, 372/119, 373/165, 374/167, 375/167, 376/179, 377/167, 378/159, 379/167, 380/168.

Αννελόπουλοο Ν. Παύλος.

371/34. Αθανασόπουλος Βαγγέλης, 377/121,377/123, 377/124, 379/123, 379/125,379/129, 379/153. ΑλεΕόπουλος Γ., 370/54. ΑυπατΕόνλου Πέτρος. 371/70. Αντωνίου Θανάσης. 370/47. Απάκη Έφη, 370/161,371/111, 372/109, 373/157, 374/159, 375/159, 376/165, 377/157, 378/147,379/157, 380/160. Αοιστηνός Γ ιώονος, 379/44.

Ασωνίτης ΑλέΕ.. 373/78,376/103. Βατόπουλος Νίκος, 373/102, 376/89. Βέης Γιώογος, 377/141. Βουγιούκα Αθηνά, 375/41, 376/25, 377/104. Βουλγαρίδου Γκέοτα, 379/11. Γανιάοης Ανδοέας. 372/42. Γεωονιάδου Ρένα, 380/109. Γ ιανναδάκης Νίκος, 378/144. Γιαννάτου Σοφία, 373/82. Γκασούκα Μαρία, 373/56. Γουδέλης Τάσος. 376/78. Δανιήλ Γιώργος, 371/93,371/96, 371/94, 371/96, 374/135, 375/129,376/139,377/126, 378/129. Δεληολάνης Γιάννης, 370/62, 371/44, 372/30, 373/62, 374/64, 374/68,375/70, 376/66,377/66, 378/62,379/58, 380/74. ΔεουιτΕάκης Μπάμπης, 371/107, 374/149. Δηυητοούλια Τιτίκα. 370/127, 370/130, 370/139, 371/80, 371/81,371/83,371/84, 371/87, 371/88, 371/90, 371/92, 372/78, 372/79, 372/82, 372/84, 372/85, 372/89, 373/139, 374/122, 375/128, 378/119. Δοακονταειδής Φίλιππος, 371/28, 373/85. ΕΕαογοπούλου Λίλυ, 371/85, 371/96, 372/68,372/80, 372/82, 373/149,374/125,375/124, 378/129, 380/131,380/132. Έξαρ γος Γιώονης, 374/80. Ζέη Αλκή, 377/74. Ζοουπά Μυρσίνη, 370/70. Θεοδώοου Βικτωρία, 373/74. Ιακωβίδου-Andrieu Α.Ο., 380/60. Καλαυαοάς Βασίλης, 370/144, 371/98, 372/94, 373/134. Καλημέρης Κώστας, 370/156. Καοανιάννης Θ „ 374/127, 374/151,379/138. Καοαλής Βρασίδας, 370/147, 372/51,372/106, 374/153, 375/153,376/60,376/145, 379/149, 380/54. Καραντ&ί Χουσούλα, 376/155. Κάσσος Βαγγέλης, 379/90. Κατσίκη-Γ κίβαλου Α „ 377/130.

Κεντοωτής Γιώργος, 371/93, 374/93, 374/124. Κιουοτσάκης Γιάννης, 373/88. Κοκκινάκη Νένα, 372/104, 373/118, 377/143, 378/141, 380/144. Κολοβός Ν.. 378/124,378/135. Κοντού Τούλα, 377/52. Κουμανταοέας Μένης, 376/103. Κούρτοβικ Δημοσθένης, 373/91, 376/25,376/103. Κοηυνιώτη Πόλυ, 374/124. Κωστίδης Διον., 375/157. Κώτσιου Νίκη. 370/126,370/127, 370/128, 370/134,370/135, 370/137, 370/140, 371/88, 371/91, 372/81,372/85, 372/86, 372/91, 373/125. Λαλανιάννη Κική, 378/96, 378/103. Μαγκλίνης Ηλίας, 370/44, 370/129, 370/130, 370/132, 370/137,370/170,371/24, 371/83, 371/86,371/120, 372/16, 372/18,372/58, 372/81,372/82, 372/84, 372/119, 373/50, 373/117, 373/119, 373/120, 373/125, 373/165, 374/52, 374/125, 374/128, 374/145, 374/167, 375/56, 375/125, 375/167, 376/46,376/128, 376/179, 377/48, 377/60, 377/124, 377/128, 377/167, 378/44, 378/77, 378/118, 378/159, 379/50, 379/75, 379/86, 379/126, 379/167, 380/46, 380/50,380/87, 380/130, 380/135, 380/168. Μαλαφάντης Δ.Κ., 370/150, 370/141,370/142, 371/81, 371/87, 371/91,371/94,372/86, 373/123,373/127,373/128, 374/133, 374/135, 375/130, 376/132,377/132,377/133, 378/123, 378/124, 378/128, 379/132,380/134,380/140, 380/141. Μανουσάκης Γ ιώονης, 380/39. Μ αυοοειδάκος Γ., 375/43. Μελά Ματίνα, 376/159. Μεοακλής Γ.Μ., 376/134, 379/147. Μινάλης Αθανάσιος. 370/48.

Ο

ΜολυΒιάτης Νίκος, 372/89, 374/61,374/130,375/132, 377/128, 377/129, 377/130, 378/56, 378/125, 380/128, 380/133, 380/139. Μουοσελάς Κώστας. 370/152, 371/68. Μπακουνάκης Νίκος, 379/72. Μπότσονλου Χρόντκ. 371/56. Νόλλας Δηυήτοης, 371/65. Ντάλης Σωτήοης. 370/133, 370/134, 370/136, 371/89, 372/88, 372/90, 373/122, 373/124, 374/128, 375/132, 375/137, 375/138, 378/121, 378/122, 378/124, 378/126, 379/135, 379/136. ΝταντινάκΓΚ Κώστας, 380/113. Ντελόπουλος Κυριάκος.

377/151. Ντινόπουλος Κωστής, 371 /83, 375/126. Ντούσας Δηυήτοης, 374/99. Ορφανίδου-Φοέοη Μαρία, 378/98. ΠαγανόςΔ,Γ., 374/139. Πανανιωτόπουλος N ik o c , 378/74. Παπανεωονίου Xoicrroc.

370/127, 370/128, 370/130, 370/131,370/132,370/139, 371/82, 371/85, 371/91,371/105, 372/79, 372/80, 372/81, 372/82, 372/87, 372/100,373/119, 373/121,374/123, 374/125, 374/126, 374/130,375/123, 375/124, 375/125, 375/143, 376/128, 376/129, 376/130, 376/131,376/133, 377/119, 377/122, 377/125, 377/131, 377/137, 378/117,378/119, 378/121, 379/130,379/133, 380/128, 380/130, 380/137, 380/138, 380/140. Παπαδάτος Γιάννης, 370/141, 370/142, 371/94, 371/95, 372/91, 372/92, 373/118, 373/123, 373/126, 373/127, 373/128, 373/129, 373/130, 374/131, 374/132, 374/133, 374/134, 374/135, 375/129, 375/138, 376/128, 376/131,376/132, 376/133, 376/136, 376/140,

376/141,376/153, 377/125, 377/131,377/132,377/134, 378/123, 378/124, 378/126, 378/129, 378/130,379/131, 379/132,379/136, 379/137, 379/138, 379/139, 380/133, 380/135, 380/138, 380/140, 380/141. Παπακώστας Γιάννης, 374/76. ΠαπαλεΕης Ηρακλής, 371/61, 372/47, 375/114, 376/102, 379/89, 380/99. Παππάς Τάσος, 370/133, 370/134, 371/89, 372/91, 373/151,374/127,374/129, 375/128, 375/134, 375/137, 376/134, 376/135, 376/136, 376/137, 376/163, 377/131, 380/155. Πάρλας Κώστας, 370/64, 371/48, 372/34, 373/68, 374/70, 375/74, 376/70, 377/68, 378/64, 379/62, 380/78. Πάτσιου Βίκυ, 371/101. Πετοάκοΐ) Κυριακή, 373/145, 377/153. ΠέτοοΒιτς-Ανδοουτσοπούλου Λότη, 378/42. Ράις Εοοίκος, 370/138, 372/88, 372/90, 376/137. Ράις Μυοτώ. 379/54, 380/70. Σελλά Όλγα, 376/126,376/127, 377/57, 379/122. Σουλονιάννη Άλκηστις, 375/149, 379/144, 380/147. Σουοούνπς Αντώνπς, 371/67. Σπάθή Βάσω, 373/117. Στάθη Πηνελόπη, 373/143. Σταυάτης ΑλέΕης, 370/56, 370/131,370/132, 370/136, 370/139, 371/40, 371/84, 371/85, 371/103, 372/26, 372/79, 372/82, 372/84, 372/87, 373/120, 373/121,373/122, 373/124, 373/141,374/57, 374/122, 374/126, 375/124, 375/126, 375/127, 375/129, 375/134, 376/62, 376/128, 376/129, 376/130, 376/141,377/122, 377/124, 377/126, 377/127, 377/129. Σταμάτης ΑλέΕης. 378/52, 378/119, 378/120,378/123,

379/122, 379/124, 379/125, 379/128, 379/130, 379/135, 380/131,380/132, 380/133, 380/137, 380/139. Σωακιανάκης Άρης, 371 /66. Τατσόπουλος Πέτρος, 371/62, 376/103. Τριανταφύλλου Σώτη, 370/154, 372/102, 380/66. Τσατσούλης Δηυήτοης, 370/127, 370/130,370/139, 371/81, 371/84, 371/87, 371/88, 371/92, 371/93,372/97, 373/116, 373/117, 373/124, 373/137, 374/143, 374/120, 374/121, 374/123, 374/131,374/133, 375/122, 375/123, 375/130, 375/131,375/133, 375/135, 375/136, 375/137, 375/147, 376/127, 376/135, 376/136, 376/138,376/149, 377/118, 377/120,377/121,377/123, 377/125, 377/133, 377/147, 378/116, 378/122, 378/126, 378/137, 379/124, 379/126, 379/127, 379/128, 379/129, 379/130, 379/133, 379/134, 379/137,379/141,380/129, 380/134, 380/136, 380/138, 380/150. Φάις Μισέλ. 370/104,371/72, 374/104. Φοοόπουλος Λυκ. Νικ., 371/109, 380/153. Φραγκιάς Ανδοέας. 376/52. Φοέοης Γιώργος, 378/106. Φωσκαρίνης Θάνος, 372/22. Φωστιέοης Αντώνης, 375/82. Χωοεάνθη Ελένη, 378/131. Ψαοοά Αννέλικα, 374/47.

.cupCTqpio

2

2

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Αντίσταση και Λογοτεχνία Αρ. 58* Λατινοαμερικανική Λογοτεχνία Αρ. 59* Η Γενιά των Μπήτνικ Αρ. 64 Οι επίγονοι του Φρόιντ Αρ. 65 Επιθεώρηση Τέχνης Αρ. 67 Άγιον Όρος Αρ. 68 Γερμανόφωνο θέατρο Αρ. 70 Σημειωτική Αρ. 71* Μικρασιατικός Ελληνισμός Αρ. 74 Λογοτεχνία και Κινηματογράφος Αρ. 75 Ιταλική Λογοτεχνία Αρ. 76 Σύγχρονα Ολλανδικά Γράμματα Αρ. 84 Αστυνομική Λογοτεχνία Αρ. 86 Νεοελληνικό Θέατρο Αρ. 89 Παιδικό Βιβλίο Αρ. 94* Βιβλίο και Φυλακή Αρ. 99

ΖΕ Θ Ε Μ Α Τ Α

Λαϊκό Αισθηματικό Μυθιστόρημα Αρ. 100 Αρχαία Λυρική Ποίηση Αρ. 107 Φιλανδικά Γράμματα Αρ. 114 Δοκίμιο Αρ. 117 Κοινωνιολογία Αρ. 119 Ελληνικός Υπερρεαλισμός Αρ. 120 Κυπριακά Γράμματα Αρ. 123 Χιούμορ Αρ. 124 Θεσσαλονίκη Αρ. 128 Βυζάντιο Αρ. 129 Ελληνικό Παραμύθι Αρ. 130 Φουτουρισμός Αρ. 141 Γλωσσολογία Αρ. 144 Βιβλίο και Στρατός Αρ. 146 Βιβλία για το Καλοκαίρι Αρ. 148

Αυτοβιογραφία Αρ. 155 Μετάφραση Αρ. 156 Ψυχανάλυση και Λογοτεχνία Αρ. 163 Σύγχρονοι Αγγλόφωνοι Φιλέλληνες Αρ. 164 Αλληλογραφία Αρ. 170 Επιλογή Βιβλίων ’86-’87 Αρ. 172 Οι Επιστήμες στον Κόσμο μας Αρ. 175 Παιδικό Βιβλίο Αρ. 180 Κριτική Αρ. 184 Μουσική και Λογοτεχνία Αρ. 185 Διανοούμενοι και Εξουσία Αρ. 186 Βιβλίο και νέες τεχνολογίες Αρ. 188 Το Νέο Μυθιστόρημα Αρ. 189 Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας Αρ. 194 Πολιτισμός και Κουλτούρα Αρ. 195

Διακοπές και Βιβλίο Αρ. 196 Το Ελληνικό Φεμινιστικό Έντυπο Αρ.

198 Βιολογία Αρ. 203 Εξπρεσσιονισμός Αρ. 208 Η Πράγα των Συγγραφέων Αρ. 209 Ψυχιατρική και Ψυχανάλυση Αρ. 210 θέατρο και Παιδί Αρ. 214 Ραδιόφωνο και Τηλεόραση Αρ. 215 Γαλλική Επανάσταση Αρ. 216 Κόμικς Αρ. 217 Ροκ Αρ. 219 Επιστημονική Φαντασία Αρ. 220 Ομοιοπαθητική Αρ. 221 Κοινωνικές Επιστήμες Αρ. 222 Βιβλίο-Η αγοραστική συμπεριφορά του κοινού Αρ. 224 Ρομαντισμός Αρ. 225 Στρουκτουραλισμός Αρ. 227 Νέοι και Λογοτεχνία Αρ. 232 Ελληνική κοινωνία και κράτος Αρ. 233 Αναγνώσεις και Κείμενα Αρ. 234 Το παιχνίδι και το παιδί Αρ. 236 Σύγχρονη Αμερικανική Πεζογραφία Αρ. 237 Ψυχογλωσσολογία Αρ. 238 Έγκλημα-Απόπειρες Ερμηνείας Αρ. 239 Το Όνειρο στη Λογοτεχνία Αρ. 240 Κοινωνιολογία της σύγχρονης οικογένειας Αρ. 241 Λογοτεχνικό βιβλίο και παιδί Αρ. 242 θάλασσα και ταξίδια Αρ. 244 Εκδότες προτείνουν 460 βιβλία για τις διακοπές σας Αρ. 244 Λαογραφία Αρ. 245 Ομοφυλοφιλία Αρ. 246 Δημόσια και Ιδιωτική Εκπαίδευση Αρ. 247 Βιβλίο και Εικονογράφηση Αρ. 248 Ρεαλισμός Αρ. 250 θεολογία Αρ. 251 Τα ελληνικά μπεστ-σέλερ του 1990 Αρ. 252 Επιλεκτική Βιβλιογραφία για τα Χριστούγεννα Αρ. 253 Μεταμοντέρνο Αρ. 254 Κοινωνική Ψυχολογία Αρ. 255 Ανολοκλήρωτοι Έρωτες Αρ. 261 Τηλεόραση και Παιδί Αρ. 262 Το Όραμα στη Λογοτεχνία Αρ. 263

Το Λυκόφως της Ψυχανάλυσης Αρ. 264 Κινηματογράφος και Ιστορία Αρ. 266 Η πολιτική γελοιογραφία Αρ. 268 Πρωτοπορίες και κινήματα Αρ. 270 Λογοτεχνία και Φωτογραφία Αρ. 271 Τρέλα και Κοινωνία Αρ. 272 Η Εξουσία και η Κοινωνία Αρ. 276 Μεσοπόλεμος και Πεζογραφία Αρ. 279 Μοναξιά και Λογοτεχνία Αρ. 280 Ασθένειες των Συγγραφέων Αρ. 281 Η περιπλάνηση στη λογοτεχνία Αρ. 282 Ο Αναχρονισμός στον Αιώνα μας Αρ. 283 Οι Αυτόχειρες στη Λογοτεχνία Αρ. 284 Μεσαίωνας Αρ. 288 Η Λογοτεχνία και το Κακό Αρ. 289 Το Σενάριο Αρ. 290 Το Ιστορικό Μυθιστόρημα Αρ. 291 Βιβλία Α’ Εξαμήνου 1992 Αρ. 292 Το Χρονογράφημα Αρ. 293 Η Νέα Υόρκη στη Λογοτεχνία Αρ. 295 Φετιχισμός Αρ. 301 Δεκαετία του '50 Αρ. 302 Βιβλία Β’ Εξαμήνου 1992 Αρ. 303 Το Σώμα στο Λόγο και στην Τέχνη Αρ. 307 Δεκαετία του ’60 Αρ. 308 Γαλλική Ποίηση τα τελευταία 60 χρόνια Αρ. 310 Εξωτισμός Αρ. 314 Λογοτεχνία της Αργεντινής Αρ. 315 Βιβλία Α’ Εξαμήνου 1993 Αρ. 316 θεωρία του Κινηματογράφου Αρ. 317 Οικολογία και Πολιτική Αρ. 318 Λογοτεχνία και Ζωγραφική Αρ. 321 Εθνικισμός Αρ. 322 Κοινωνική Ανθρωπολογία Αρ. 323 Παιδί και Περιβάλλον Αρ. 325 Βιβλία Β’ Εξαμήνου 1993 Αρ. 328 Ο Ήχος της Εικόνας Αρ. 329 Γεωπολιτική και Στρατηγικές Αρ. 331 Το Χόλιγουντ στη Λογοτεχνία Αρ. 332 Συμβολισμός Αρ. 333 Υπερρεαλισμός και Έρωτας Αρ. 335

Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία Αρ. 342 Ψυχανάλυση και Πολιτική Αρ. 343 Η Φιλοσοφία της Ιστορίας Αρ. 344 Γλώσσα και Δημοτικό Σχολείο Αρ. 345 θεωρία και Κριτική της Παιδικής Λογοτεχνίας Αρ. 346 Ερωτισμός και Πορνογραφία Αρ. 347 Επικοινωνιολογία Αρ. 348 Αισθητισμός Αρ. 349 Οιδίπους Αρ. 350 Τιμή και Ντροπή Αρ. 351 Η Κουλτούρα της Αμφισβήτησης Αρ. 352 Χρόνια Κινηματογράφου Αρ. 353 Παραλογοτεχνία Αρ. 354 Πώς να διαβάζουμε Αρ. 359 Τα φετίχ της γραφής Αρ. 360 Παιδί και Δημιουργικότητα Αρ. 361 Οδυσσέας Ελύτης και Ελληνικό Λαϊκό Τραγούδι Αρ. 362 Αφήγηση και Παραμύθι Αρ. 363 Βραβεία Λογοτεχνίας 1995 Αρ.364 & 365 Χωρισμός Αρ. 366 Αμερικανοεβραίοι Συγγραφείς Αρ. 367 Τα Ελληνικά Γράμματα στη Γερμανία Αρ. 368 Πρωτοχρονιές του Μεσοπολέμου Αρ. 370 Υποτροφίες Συγγραφέων Αρ. 371 Τα Όρια του Μυθιστορήματος Αρ. 373 Τσιγγάνοι: ΡΟΜ, ΜΑΝΟΥΣ Ή ΣΙΝΤΕ, ΚΑΛΕ Αρ. 374 Λογοτεχνικά Βραβεία 1996 Αρ. 375 Μια συζήτηση για την Ελληνική Πεζογραφία Αρ. 376 Ν. Βαλαωρίτης: Ελληνική μεταπολεμική λογοτεχνία Αρ. 380

Χιούμορ και Παιδική Λογοτεχνία Αρ. 336 Ελληνικό Αστικό Μυθιστόρημα Αρ. 338 Φιλοσοφία και Φύση Αρ. 339 Βιβλία Α’ Εξαμήνου 1994 Αρ. 340 Χιπισμός Αρ. 341

* Τα αφιερώματα που σημειώνονται με αστερίσκο έχουν εξαντληθεί.

ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΤΣΑΤΣΑΡΗΣ

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΜΕΤΑ ΤΟΥ

ΙΩΑΝΝΟ Υ

Η χρωμοσωματική υπόσταση και διάσταση του ανθρώπου

Η ανατομία της βιολογικής ψυχολογίας του ανθρώπου στην φυσική της θέση, στις τρεις υποστάσεις, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Βαίνει προς 2η έκδοση. Κεντρική Διάθεση: Ε. Τζανακάκης & ΣΙΑ Ε. Ε. Χαρ.Τρικούπη 11Α, Αθήνα Τηλ.: 3811201

f

t

f

/

ερωτικές ιστορίες σε πρώτο πρόσωπό Α λ έξ α ν δ ρ ο ς Α σ ω νίτ η ς Ν ίκ ο ς Β α σ ιλ ειά δ η ς Β α σ ίλ η ς Β α σ ιλ ικ ό ς Ντάρα Για ννα κο α ο ύ λ ο υ Κ ω σ τ ή ς Γκ ιμ ο σ ο ύ λ η ς Θ εό δ ω ρ ο ς Γρ η γ ο ρ ιά δ η ς Σω τ ή ρ η ς Δ ημητρίου Λ ένα Δ ιβά νη Μ ό ν ο ς Ελευθερίου Μ ανίνα Ζουμ π ουλά κη Τ ά ο ο ς Κ α λο ύ τ σ α ς Α γ γ έλ α Κ α σ τ ρ ιν ά κ η Γιώ ρ γ ο ς Μ αν ιώ τ η ς Μ ίν ω ς Μ α ρ κ ά κ η ς Κ λα ίρ η Μ ιτσοτά κη Α μάντα Μ ιχα λο π ούλου Κ ώ σ τ α ς Μ ο υ ρ σ ελ ά ς Β α σ ίλ η ς Μ π ούτος Λ ευ τ έρ η ς Π απαδόπ ουλος Β α γ γ έλ η ς Ραπτόπ ουλος Ν ικ ό λ Ρούσσου Γιώ ρ γ ο ς Ζ κ α μ α α ρ δ ώ νη ς Γιώ ρ γ ο ς Ζ κ ο ύ ρ τ η ς Ευ γ έν ιο ς Τ ρ ιβ ιζ ά ς Β α σ ίλ η ς Τσιαμ π ού σης Ευγ ενία Φ α κ ίν ο υ Θ α ν ά σ η ς Χ ειμ ώ ν α ς Α ρ γ υ ρ ή ς Χ ιό ν η ς Χ ρ η σ τ ό ς Χ ω μ εν ίδ η ς Εικ ονο γρ ά φ η σ η :

ΣΤΑΘΗΣ

Ερωτας σ ε πρώ το πρόσωπο

©

Κ ΕΔΡΟΣ ΤΟ ΕΛΛ Η Ν ΙΚ Ο ΒΙΒΛΙΟ