Τεύχος 375

Πολιτιστική Πρωτεύουσα 1997 Αγνωσίες ιστορικές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης

Δημοσίευση σπάνιων ντοκουμέντων σε όλα τα τεύχη του 1997

Τιμητική προσφορά τον «διαβάζω» αρχείο Γιώργου Ζεβελάκη

Τ α ελλη νικ ά είν α ι γ ια μ α ς η γ λ ώ σ σ α τη ς π α γ κ ό σ μ ι α ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ Α Π ’ ΟΛΟ Τ ΟΝ Κ Ο Σ Μ Ο Μ ΑΡΙΟ Β Α ΡΓΚ Α Σ Λ ΙΟ ΣΑ Μ ια ιστορία γ ια τον Μ άιτα ΧΑ ΡΙ ΜΟΥΛΙΣ Τ α στο ιχεία ΤΖΙΜ Χ Α ΡΙΣΟ Ν Ο ά νθ ρ ω π ο ς τη ς γης ΚΑΖΟΥΟ ΙΣΙΓΚΟΥΡΟ Ο α π α ρ η γ ό ρ η το ς ΝΤΑ ΤΣΙΑ ΜΑΡΑΪΝΙ Μ π α γ κ ερ ία ΡΟ Ν ΤΡΙΚ Μ ΠΙΤΟΝ Τ α π α ιδ ιά τη ς Α ριάδνης ZAN N T ’ ΟΡΜ ΕΣΟΝ Ο π ερ ιπ λ α νό μ ε νο ς Ιο υδ α ίο ς ΠΗΤ Ν Τ Ε Ξ Τ Ε Ρ Ο τ ύ π ο ς το υ τύ π ο υ ΝΤΟΜ ΙΝΙΚ ΣΙΓΚ Ο Το μυστήριο τη ς ερήμου

____ _______

ΕΙΚΟΣΤΟΣ

ΑΙΩΝΑΣ

ΚΟ Λ ΕΤ Η γέννηση τη ς μ έρ α ς ΕΡΜ Α Ν Ε Σ Σ Ε Κ λάιν κα ι Β ά γκνερ ΑΝ ΤΡΕ ΜΑΛΡΩ Ο δ α ίμ ω ν το υ α π ο λ ύ το υ ________ο^4=ο________

ΚΛΑΣΙΚΗ

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Μ Ο Ν ΤΕΣΚ ΙΕ Τ α π ερ σ ικ ά γ ρ ά μ μ α τ α ΚΑΡΟΛΟΣ Ν Τ ΙΚ ΕΝ Σ Μ εγάλ ες π ρο σ δ ο κ ίες ΧΕΝΡΥ ΤΖΕ ΪΜ Σ Η π λ α τ ε ία Ο υάσιγκτον ΡΟΜΟΥΛΟ ΓΚ Α Λ ΙΕΓΟ Σ Δόνια Μ π ά ρ μ π α ρ α

____ _______

ΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ Μ ΙΛΙΣΑΒ ΣΑ Β ΙΤ Σ Ο ά ρ το ς κ α ι ο φό β ο ς ΣΛΟΜ ΠΟΝΤΑΝ ΣΕ Λ Ε Ν ΙΤ Σ Φ όνος εκ π ρ ο μ ελέτη ς

____ _______

ΜΑΤΙΕΣ

ΚΑΙ

ΤΟΠΟΙ

ΦΡΑΝΣΟΥΑ Μ ΑΣΠ ΕΡΟ Δ ιασχίζοντας τ α Β αλκάνια ΠΑ ΤΡΙΣΙΑ ΣΤΟ ΡΑΣ Δ είπνο με την Π ερσεφόνη

____ _______

ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΕΙΣ ΑΜ ΟΣ ΟΖ Το Ισραήλ, η Παλαιστίνη κ α ι η ειρήνη ΟΥΤΕ ΕΡΧ Α ΡΤ Τ α κ α λά κορίτσια π ά ν ε στον Π α ρ ά δεισ ο

ΜΙΚΡΕΣ,

ΜΕΓΑΛΕΣ

ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ

ΑΝΤΟΥΑΝ ΓΚΑΛΑΝ Γ ια την π ροέλευ ση κ α ι την εξά πλ ω σ η το υ κ α φ έ N T ’ ΙΡΒΙΛ - ΒΟΥΤΙΕ - Μ Α ΡΣΕ Λ ΙΣ Η α π α γ ω γ ή τη ς Α φ ροδίτη ς ΘΑ

ΕΥ X Α Ο Φ Ο Ρ ΗΣ Ο Υ Ν

ΠΡΟΣΕΧΩΣ

Ζ

Ο

Ζ

Ε

Σ

A

Ρ

Α

Μ

A

Γ

Κ

Ο

Υ

« Σ τ ο Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον - ό π ω ς σ ε ό λα τα έρ γα του Σ αραμ άγκου, ο ο π ο ίο ς φ έρ ετ α ι ω ς ο π ιο α υθ εντικό ς Ε υ ρ ω π α ίο ς εκ π ρ ό σ ω π ο ς το υ φ α ντα στικ ο ύ ρ εα λισμ ού, π ο υ ά νθη σε α ρχικ ά στη Ν ότια Α μ ερ ικ ή - υ π ά ρ χ ει η διά στα σ η τ ο υ υ π ερφ υ σ ικ ο ύ κα ι τ ο υ ο ρ ά μ α τ ο ς . Π α ρ ’ ό λα α υτά , τ ο σημείο εκκίνησης, τ ο κέντρ ο της διήγησης, είναι π ά ν τ α ο ά νθ ρ ω π ο ς, μ ό ν ο ς και π ά σ χ ω ν στη γη , μ ε την α νθ ρ ω π ιά τ ο υ και τις α να π ά ντ η τε ς ερω τήσεις του». ΛΟΥΤΣΙΑΝΑ ΣΤΕΓΚΑΝΙΟ-ΠΙΚΙΟ La Republica, Ρώμη

«Ο Ζ ο ζέ Σ α ρ α μ ά γ κ ο υ είναι έν α ς α π ό τ ο υ ς π ιο π ρ ω τ ό τ υ π ο υ ς και μ ο να δικ ού ς α φ η γη τές στο τ έλ ο ς α υ τ ο ύ τ ο υ α ιώ να, π ο υ δ εν υ π ή ρ ξε ιδιαίτερα α νθ η ρός γ ια το μ υ θ ισ τόρ ημα ». ΡΑΦΑΕΛ ΚΟΝΤΕ ABC, Μ αδρίτη

«Ο Σ α ρ α μ ά γ κ ο υ έ γ ρ α φ ε έν α όμ ορ φ ο, ανή συχο βιβλίο, έν α α ντιδ ογμα τικό βιβλίο π ο υ όχι μόνο α μφ ισβη τεί τις π η γ ές τ ου, α λ λ ά είναι τ ο ίδιο έν α π η γ ά δ ι α π ύ θ μ εν ο , γ ε μ ά τ ο ερ ω τή σεις». ΣΕΖΑΡ ANTONIO ΜΟΛΙΝΑ Diario 16, Μαδρίτη

0 Πορτογάλος Καζαντζάχης Κρατάτε στα χέρια σας ένα ευαγγέλιο. Η διαφορά του από τα γνωστά Ευαγγέλια είναι ότι ο «ευαγγελιστής» Σαραμάγκου έχει τη δική του αιρετική αλλά απολύτως αληθοφανή άποψη για τα γεγονότα της Καινής Διαθήκης. Το βιβλίο όμως αυτό δεν είναι μια θεολογική πρόταση. Είναι ένα συναρπαστικό, αντιδογματικό μυθιστόρημα, γεμάτο ευρήματα, ανατροπές και οικείους χαρακτήρες, που ο συγγραφέας παρακολουθεί άγρυπνα, αποκαλύπτοντάς μας τις πιο απίθανες λεπτομέρειες της ζωής τους.

Η

Λ

Α

Σ

K

A

Z

A

N

Η Α ΙΑ Σ ΚΑΖΑΝ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

«Θέλησα να μεταδώσω την αγάττη της πατρίδας μου, την αγάπη για τους δικούς μου και το σεβασμό για τους Τούρκους, που ανάμεσα τους μεγάλωσα. Σε κάθε πόλεμο οι νικητές μπορεί να είναι οι νικημένοι».

Το επιβλητικό και εκπληκτικό χρονικό ενός κόσμου σε αναστάτωση και μιας ανθρώπινης ζωής που οδηγείται στην τελική της λύτρωση μέσα από την Ιστορία.

Ηλίας Καζάν

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα γραμμένο από τον κορυφαίο σκηνοθέτη Π Ε Ρ Α Τ

Ο

A

Α Π Ο I

Γ

A

I

Ο

0 πρώτος παγκόσμιος πόλεμος έχει μόλις τελειώσει. Ελληνικά στρατεύματα διεκδικούν την Ανατολία από τους Τούρκους. Και ο Σταύρος Τοπούζογλου -που είκοσι χρόνια πριν είχε διαφύγει στην Αμερική, για να γλιτώσει από την τουρκική καταπίεσηαποβιβάζεται στη Μικρά Ασία με σκοπό να διεκδικήσει τα δικαιώματά του στη γενέτειρά του. Γι’ αυτόν το αμερικανικό όνειρο έχει φθαρεί. Το τωρινό του πάθος είναι η Ανατολία.

Το γεφύρι του Δρίνου δεν είναι μόνο ένα I σημαντικό μυθιστόρημα. Είναι ένα βαλκανικό χρονικό τεσσάρων αιώνων Ιστορίας, τεσσάρων θρησκειών και τριών εθνοτήτων που μοιράζονται τον ίδιο τόπο, την πόλη Βίσιεγκραντ στη Βοσνία. Στο κέντρο όλων αυτών το γεφύρι, αμετακίνητο από τη θέση του, σαν το πεπρωμένο που διατρέχει πότε φωτεινό και πότε σκοτεινό τις ανθρώπινες ζωές. Μόνο αν διαβάσει κανείς το προφητικό αυτό έργο, μπορεί πραγματικά να κατανοήσει τα τραγικά γεγονότα των τελευταίων ετών στη Βοσνία. Το α ριστούρ γη μα το υ μ εγά λο υ Σέρβου νομπελίστα Ίβο Ά ντριτς Β PA Β Ε I Ο

ΊΝΓΟΜΠΕΛ

Οι ορίζοντες των Βαλκανίων ------------------------------------------------------- 5 2 --------------------------------------------------------

Η φωνή της Φεριντέ Τσιτσέκογλου είναι μια τρυφερή φωνή που φτάνει στη γλώσσα μας από την άλλη όχθη του Αιγαίου πελάγους. Αφηγείται την ιστορία ενός Έλληνα δικηγόρου, παράλληλα με την ιστορία ενός προοδευτικού Τούρκου που θέλει να το σκάσει «στην άλλη μεριά του νερού», τις περιπέτειες της δυστυχισμένης αλλά καλόκαρδης Σιντικά χανούμ, του Αράπ Μουσταφά και της Νιχάλ. Κυρίως όμως αφηγείται μια σπάνια για τη σύγχρονη λογοτεχνία ιστορία, την ιστορία ενός πετυχημένου γάμου. Κι όλα αυτά μπροστά στο θαλασσινό ορίζοντα που, χωρίς να χάσει την καθημερινή οικειότητά του, διατηρεί την ονειρική διάσταση της «άλλης μεριάς του νερού».

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

------------------------ E C --------------------------------

Ιαπωνία

«Η ολοκλήρωση αυτού του μεγάλου μυθιστορήματος με κάνει να αισθάνομαι ότι έφτασε το τέλος του κόσμου». ΓΙΟΪΚΙΟ ΜΙΣΙΜΑ [ΘΑΛΑΣΣΑΤΗΣΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤδμοςΑ*

Ανοιξιάτικο χιόνι

0 Μισίμα ολοκλήρωσε την τετραλογία, το τελευταίο έργο του, το πρωί της μέρας του θανάτου του. Λίγο πριν αυτοκτονήσει, έγραψε σε φίλους του ότι αισθανόταν κενός, έχοντας καταθέσει όλα του τα πιστεύω και τα αισθήματα για τη ζωή σ’ αυτό το γιγάντιο εγχείρημα.

Η θάλασσα της γονιμότητας: η άνθηση μ ια ς ιδ ιό μ ο ρ φ η ς μ ε γ α λ ο φ υ ΐα ς

Ανοιξιάτικο χιόνι: μια ευγενική και συγκινητική ιστορία αγάπης. Αφηνιασμένα άλογα: η ιστορία ενός ακροδεξιού τρομοκράτη.

0 ναός της αυγής: η Ταϊλανδή πριγκίπισσα που μυστικιστικά συνδέεται με τους ήρωες.

0 εκπεσών άγγελος: το μυθιστόρημα του αποχαιρετισμού.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

Α Π ’

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

------------------- ?*> EC---------------------

Ι α π ω ν ί α Το θέμα του βιβλίου είναι η ερωτική αφύπνιση δυο νέων: του Σίντζι και της Χατσούε. Σκηνικό όπου εκτυλίσσεται η ιστορία τους είναι ένα γιαπωνέζικο ψαροχώρι, ωστόσο το έργο αυτό, ως συλλαβισμός της ιερότητας του έρωτα, αξιώνει να έχει οικουμενική διάσταση και αξία, όπως το Δάφνις και Χλόη ή το Οκασέν και Νικολέτ. Οι δυο νέοι, παρασυρμένοι α π ’ την ερωτική τους φλόγα και με μόνα όπλα την αθωότητα και τη δύναμη των συναισθημάτων τους, μοιραία γίνονται στόχος του αυστηρού υπερεγώ του κοινωνικού τους περίγυρου.

Γ

I

Ο

Υ

Κ

I

Η Ετσούκο δέχεται σιωπηλά τους νυχτερινούς εναγκαλισμούς του πεθερού της, ενώ μέσα της φουντώνει το κρυφό, καινούριο πάθος για τον Σάμπουρο, το απλό χωριατόπαιδο. Η Ετσούκο ξέρει ότι αυτό είναι το μόνο γνήσιο αίσθημα που έχει μέσα της. Απομένει να του το δείξει και να πάρει μια απάντηση. Ζήλια, έρωτας, πάθος, μίσος όλα μπορεί να τα ελέγξει όσο υπάρχει ελπίδα.

Ο

Μ

I

Σ

I

Μ

A

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

Ο ΛΟ

ΑΠ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

?+> EC

Ι α π ω ν ί α

01 ΑΔΕΛΦΕΣ ΜΑΚΙΟΚΑ Η ιστορία μιας σπουδαίας οικογένειας που απειλείται με αφανισμό από την ίδια της την περηφάνια και τον υπέρμετρο εξευγενισμό της. Μια στοργική ανάπλαση της ζωής της ανώτερης τάξης λίγο πριν από τον πόλεμο.

ΤΖΟΥΝΙ ΤΣΙ ΡΟ

ΣΒΑΣΤΙΚΑ Ιαπωνία, δεκαετία του 1920. Ένας παράξενος έρωτας γεννιέται ανάμεσα σε δυο γυναίκες, μια ιστορία που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την εξέλιξή της. ΤΟ ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΤΗΣ ΣΟΥΝΚΙΝ Οι ταξικές διαφορές, χαρακτηριστικές της ιαπωνικής κοινωνίας, διατρέχουν τις πέντε αυτές ιστορίες, οι οποίες αναδεικνύουν καθαρά την τεράστια γκάμα του ταλέντου του Τανιζάκι.

ΤΑΝΙΖΑΚΙ

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

Α Π ’

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

?*> Κ Μ

Π

Α

Ν

Α

Ν

Π Τ Ο

Α

Σ

Ι Μ

Ο

Τ

Ο

Με το ασυνήθιστα διεισδυτικό της γράψιμο, η Μπανάνα Γιοσιμότο έχει καθιερωθεί ως μία από τις μεγαλύτερες εκπροσώπους της ιαπωνικής λογοτεχνίας του αιώνα μας. To Kitchen την καθιέρωσε στην παγκόσμια λογοτεχνική σκηνή. Ακολούθησε το Ν'Ρ, ένα μυθιστόρημα που επιβεβαίωσε το μεγάλο συγγραφικό ταλέντο της. Και τώρα έρχεται η Σαύρα, μια συλλογή διηγημάτων που είναι βέβαιο ότι θα ενθουσιάσουν τα εκατομμύρια των θαυμαστών της σ’ όλο τον κόσμο και θα προσθέσουν και νέους στις τάξεις τους.

Π

I

Α

Σ

Ο

Υ

Το κυνηγετικό όπλο διαθέτει όλες τις μεγάλες αρετές του Ιάπωνα συγγραφέα: τη σχεδόν επιστημονική ακρίβεια της αφήγησης και την οξυδέρκεια βλέμματος, που συνδυάζονται με την τρυφερότητα απέναντι στα ανθρώπινα σφάλματα, τα γηρατειά, τον έρωτα και τη μοναξιά, που είναι και ο πυρήνας αυτού του μυθιστορήματος. Είναι ένα αίσθημα βιωμένο μέσα από τον παράνομο, όσο και παράφορο, έρωτα ενός άντρα και μιας γυναίκας, καθώς και από την αξιοπρέπεια και τον πληγωμένο εγωισμό της απατημένης συζύγου.

j& S W H k . :

Σ

I

I

Ν

Ο

Ο

Υ

Ε

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο Λ Ο

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

-------------------------------------------------- Τ*> EC---------------------------------------------------

Λατινική

Α μερική X Ο Σ Ε Δ Ο Ν Ο Σ Ο

Οι παράλληλοι βίοι δύο εκ διαμέτρου αντίθετων κόσμων.

0 ένας εκπροσωπείται από τον άβουλο μεγαλοαστό μεσήλικα κι ο άλλος από ένα φουκαρά λωποδύτη. Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος δε θα καταφέρουν να ξεφύγουν από την αθλιότητα της ύπαρξής τους. Ένα αριστούργημα με την υπογραφή του κλασικού Χιλιανού συγγραφέα, ενός από τους πρωταγωνιστές της λατινοαμερικανικής έκρηξης που κατέκτησε τη λογοτεχνική Ευρώπη.

Χ Ε Σ Ο Υ Σ Δ

Ι

Α

Σ

Ένα μυθιστόρημα που ανατέμνει με θάρρος την ιδιωτική και καθημερινή πλευρά της κουβανέζικης επανάστασης.

0 Κάρλος Πέρες Σιφρέδο κάνει τον απολογισμό τής μέχρι τώρα ζωής του, μετά από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Κόμματος, προκειμένου να ανακηρυχθεί ως «υποδειγματικός εργαζόμενος». Η πλούσια και χυμώδης γλώσσα του Χεσούς Δίας θα μας συγκλονίσει με τις μεταμορφώσεις μιας ανθρώπινης ζωής.

Σ

Υ

Γ Γ Ρ Α

Φ

Ε

Ι Σ

Α

Π

’ Ο Λ Ο -5 * » E C -

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

ΧΟΥΑΝ ΚΑΡΛΟΣ Ο Ν Ε Τ Ι

Αυτό το έργο-σταθμός στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία καταπιάνεται με το θέμα που κυριαρχεί σ’ ολόκληρο το έργο αυτού του μεγάλου Ουρουγουανού συγγραφέα: την καταδίκη σε αποτυχία που περιμένει κάθε ανθρώπινο εγχείρημα. Μια τραγική ανθρωπολογία εμβαπτισμένη στη γοητεία του λατινοαμερικανικού μπαρόκ, ένα σύγχρονο έργο πάνω σ’ ένα πανάρχαιο θέμα.

Μ

Α

Ρ

Ι

Ο

Μ Π Ε Ν Ε Δ Ε Τ Ι

«Χρονικό μιας ηθικής σε χρόνια κρίση, χρονικό μιας ομαδικής ανικανότητας». Έτσι χαρακτηρίστηκε από την κριτική το μυθιστόρημα αυτό, που έχει ήδη μεταφραστεί σε εννέα γλώσσες. Πρόκειται για το χρονικό μιας γενιάς που προσπάθησε, αλλά δεν μπόρεσε να χτυπήσει τη διαφθορά και τον κομφορμισμό μιας αστικής τάξης που είχε τη δική τους εξασφάλιση ως μοναδική και ακλόνητη θρησκεία.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

-------------------?*> EC--------------------

Ι σ π α ν ί α Χ ΟΥ Α Ν Χ ΟΣ Ε

Λ/Ι I 1 1

XV Σ

0 Χουάν Εστράδε, ερευνώντας τα αίτια της εξαφάνισης του αδελφού του, διαπιστώνει ότι αυτός κινεί τα νήματα της ύπαρξής του, έχοντας τον μετατρέψει σε μυθιστορηματικό ήρωα, πρωταγωνιστή του τελευταίου του έργου. Ένα άρτια δομημένο μυθιστόρημα σε καφκικούς τόνους, μια αλλόκοτη ποιητική γραφή, που έχει δώσει στο δημιουργό του μια από τις πρώτες θέσεις στο στερέωμα της ισπανικής λογοτεχνίας.

ANTONIO ΜΟΥΝΙΟΘ Μ

Ο

A

I

Ν

A

ΑΝΤΟΝΙΟ ΜΟΪΝΙΟΘ ΜΟΛΙΝΑ

Ο Πολωνός ιππέας

Μυθιστόρημα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΣΤΑΝΙΩΤΗ

Ο Πολωνός ιππέας καθιερώνει τον Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα σαν το σπουδαιότερο εκπρόσωπο του «νέου ισπανικού μυθιστορήματος», καθώς χαιρετίστηκε από την κριτική όχι μόνο σαν το καλύτερο έργο του συγγραφέα, αλλά και σαν ένα από τα σημαντικότερα και πιο φιλόδοξα μυθιστορήματα που εκδόθηκαν στην Ισπανία τα τελευταία χρόνια.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

Α Π ’

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

----------------------- ?*> E C ------------------------

Ι σ π α ν ί α Ρ Ε Ϊ Α Ο Ρ ΙΓ Α

Το Ε ξ Ουρανού είναι « 0 επαναστάτης χωρίς αιτία» της δεκαετίας του ’90. Γραμμένο από το «τρομερό παιδί» της νέας ισπανικής λογοτεχνίας, το μυθιστόρημα αυτό είναι το χρονικό της πτώσης στο περιθώριο μιας κοινωνίας ανίκανης να αφομοιώσει την εξέγερση της απελπισίας. Η κριτική το αντιμετώπισε με ενθουσιασμό από την πρώτη στιγμή, χαρακτηρίζοντας το δημιουργό του ως Σάλιντζερ και Καμύ της δεκαετίας του ’90.

Η ν ω μ έ νε ς Σ Α

Μ

Σ Ε Γ 3 Λ 1 ΜΝΓΓ Για να διασχίσεις τον παράδεισο που λέγεται Αμερική, μπορείς να οδηγήσεις μια Σέβι, μια λιμουζίνα, ένα σαραβαλιασμένο φορτηγάκι Ιντερνάσιοναλ, να πάρεις το τρένο ή να καβαλήσεις ένα κοκαλιάρικο Μάστανγκ. Με ματιά κινηματογραφική, με χιούμορ, ο Σαμ Σέπαρντ -διάσημος ανά τον κόσμο για τα θεατρικά του έργαφτιάχνει το παζλ μιας Αμερικής που ψάχνει την ταυτότητά της κι αυτό που εντέλει μένει είναι η εικόνα ενός νομίσματος που το στρίβεις στον αέρα, χωρίς να ξέρεις τι θα σου παρουσιάσει κάθε φορά η άλλη του όψη.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

»» E C

Α γ γ λ ί α Τ Ζ Ε ϊ Μ Σ Τ Ζ. ]V 1IIA k/ \ y \ l >JN !

0 μυστηριώδης θάνατος πέντε ανθρώπων απλώνει την απειλητική σκιά του στην ειδυλλιακή ατμόσφαιρα της Εστρέλα Ντελ Μαρ, κάπου στις ισπανικές ακτές. Η αστυνομία συλλαμβάνει τον Φρανκ Πρέντις, ιδιοκτήτη του Ναυτικού Ομίλου, που δείχνει αποφασισμένος να ομολογήσει την ενοχή του. Όταν ο αδελφός του Τσαρλς θα προσπαθήσει να του συμπαρασταθεί, θα ανακαλύψει έναν απόκρυφο κόσμο βυθισμένο στο έγκλημα, στα ναρκωτικά και στις σεξουαλικές διαστροφές, ένα λαβύρινθο από υπόγειες διαδρομές, που οι εντάσεις του απειλούν να καταπιούν και τον ίδιο.

Α Ν Γ Ρ Ι Ο Υ Κ Ρ Ο Υ Μ Ε Ϋ Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια σύγχρονη Αγγλία -όπως αυτή που οραματίστηκε ο Όργουελ στο 1984όπου έχει επικρατήσει το κομουνιστικό σύστημα. Στην καρδιά του βιβλίου όμως χτυπάει ο παλμός μιας φιλίας ανάμεσα σε δύο άντρες -ένα φυσικό κι έναν ιστορικόπαράλληλα μ’ έναν απαγορευμένο έρωτα σε συνθήκες πολιτικής καταπίεσης, και την ανάπτυξη σκέψεων πάνω στο χαοτικό και αυθαίρετο χαρακτήρα της Ιστορίας. Το πρώτο βιβλίο του πολλά υποσχόμενου νέου Άγγλου συγγραφέα αναπνέει τον αέρα του πολυφωνικού μυθιστορήματος.

Τ

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙ Α / Α I Μ Ο Κ A Τ

Αιμέ Μαρσέλ Η μυστική ζωή του κυρίου Μπερτό (Μυθιστόρημα). Αιντους Τζάνις Ο Βίτο αγαπά τηνΤζέραλντιν (Ιστορίες).............. Ακουταγκάουα Ριουνοσούκε Κάπα (Μυθιστόρημα)................................................ Ρασομόν και άλλες ιστορίες................................... Ακρόυντ Πήτερ Τσάτερτον (Ο θάνατος του ποιητή) (Μυθιστόρημα). Καληνύχτα, κύριε Όσκαρ Ουάιλντ......................... Αλκοτ Λουίζα Μέυ Μοιραία ερωτική καταδίωξη (Μυθιστόρημα)...... Ανθολογίες Ανθολογία περουβιανού διηγήματος (ΕπιλογήΜετάφραση: Ρήγας Καππάτος-Javier Sologuren). Ανθολογία χιλιανού διηγήματος (ΕπιλογήΜετάφραση: Ρήγας Καππάτος-Pedro Lastra)...... Ανθολογία γερμανικού διηγήματος (ΕπιλογήΜετάφραση: Γ,άννης Πάτσης)................................ Η γάτα στην παγκόσμια λογοτεχνία (ΠρόλογοςΕπιλογή-Μετάφρααη: Ρήγας Καππάτος).............. Ανώνυμος Προεδρικά χρώματα (Ενα πολιτικό μυθιστόρημα). Απνταϊκ Τζων Το παζάρι στο άσυλο (Μυθιστόρημα).................... Αναζητώντας τον εαυτό μου (Μ νήμες)............... Βεντούρι Μαρτσέλο Λευκή σημαία στην Κεφαλονιά(Μυθιστόρημα).. Βλαντύ Μαρίνα Βλαντιμίρ ή Η τροχιά ενός μετεωρίτη (Μ υ θ.).... Βόλμαν Ουίλιαμ Ιστορίες ενός πεταλούδα (Μυθιστόρημα)........... Πόρνες για την Γκλόρια (Μυθιστόρημα).............. Βολταίρος Ζαντίγκ ή Το πεπρωμένο (Μυθιστόρημα)............ Τα περί τον Σαδίκην ή Την Ειμαρμένην (Μετάφραση: Δ.Ν. Ισκεντέρης Βυζάντιος, 1819). Γε Τσουν-Τσαν ΤΡΙΛΟΓΙΑ - ΗΣΥΧΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΒΟΥΝΑ Α'Το χωριό στο βουνό (Μυθιστόρημα)................. Β'Τα απέραντα λιβάδια (Μυθιστόρημα)............... Γ'Το μακρινό ταξίδι (Μυθιστόρημα)...................... Γιοσιμότο Μπανάνα Kitchen (Δύο νουβέλες)........................................... Ν.Ρ. (Μυθιστόρημα)................................................... Σαύρα (Διηγήματα)................................................... Γκαλό Μαξ Μια δημόσια υπόθεση (Μυθιστόρημα)................. Γκάρνταμ Τζέιν Ο Θεός ναυάγησε στις ξέρες (Μυθιστόρημα).... Γκαρύ Ρομαίν Οι χαρταετοί (Μυθιστόρημα).................................. Γκίνζμπουργκ Νατάλια Ο δρόμος που πάει στην πόλη (Νουβέλα)........... Οι φωνές της νύχτας (Νουβέλα)............................ Γκόγκολ Νικολάι Ο μαγικός κύκλος (Διηγήματα).....................................

2500 2500 1500 1500 3000 4000 3500

3000 3000 3000 4000 5000 3000 4000 2000 2000 3500 2500 2000 3000

3000 3000 3000 3000 3000 2500 3000 3000 3500 2500 2500 2500

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Λ

Ο

Γ

Ο

Σ

Γκόλντινγκ Γουίλιαμ ΤΡΙΛΟΓΙΑ Α' Μύησις ταξιδευτού (Μυθιστόρημα)....................... Β' Σε απόσταση αναπνοής (Μυθιστόρημα)............... Γ' Φωτιά στα έγκατα (Μυθιστόρημα).......................... Άνθρωποι από χαρτί (Μυθιστόρημα).......................... Η διπλή γλώσσα (Μυθιστόρημα).................................. Γκόρντιμερ Ναντίν Η ιστορία του γιου μου (Μυθιστόρημα)...................... Μια ιδιοτροπία της φύσης (Μυθιστόρημα)............... Γούντχαουζ Π. Μην μπλέξεις με το Διάβολο (Μυθιστόρημα)........... Δίας Χεσούς Τα αρχικά της γης (Μυθιστόρημα)............................... Δίεθ Λουίς Ματέο Η μαγική πηγή της νιότης (Μυθιστόρημα)................. Δονόσο Χοσέ Στέψη (Μυθιστόρημα)..................................................... Έιμις Κίνγκσλεϋ Ο τυχερός Τζιμ (Μυθιστόρημα).................................... Ένας χοντρός Εγγλέζος (Μυθιστόρημα)................... Έιμις Μάρτιν Άλλοι άνθρωποι (Μία ιστορία μυστηρίου)................. Έντο Σιουσακού Σιωπή (Μυθιστόρημα)..................................................... Εσνόζ Ζαν Λίμνη (Μυθιστόρημα)...................................................... Έσσε Έρμαν Σιντάρτα (Ένα ινδικό παραμύθι).................................. Πήτερ Κάμεντσιντ (Μυθιστόρημα)............................... Ταξίδι στην Ανατολή (Μυθιστόρημα).......................... Κνουλπ (Μυθιστόρημα)................................................. Γερτρούδη (Μυθιστόρημα)........................................... Ροσάλντε (Μυθιστόρημα).............................................. Κάτω από τον τροχό (Μυθιστόρημα).......................... Ο λύκος της στέπας (Μ υθιστόρημ α).......................... Ταξίδι στη Νυρεμβέργη (Νουβέλα)............................. Ντέμιαν (Μυθιστόρημα)................................................. Νάρκισσος και Χρυσόστομος (Μ υθιστόρημα)......... Το τελευταίο καλοκαίρι του Κλίνκσορ (Νουβέλες)...... Παράξενα νέα από κάποιο άλλο άστρο (Διηγ.)......... Το παιχνίδι με τις χάντρες (Μυθιστόρημα)............... Ο Βροχοποιός - Ο Εξομολογητής Ινδική βιογραφία (Νουβέλες)........................................ Το νησί του ονείρου και άλλα διηγήματα................... Οι μεταμορφώσεις του Πίκτορ (Ένα ερωτικό π αραμύθι)................................................ Ζαμιάτιν Ευγένιος Η πλημμύρα (Νουβέλα)................................................. Ζελούν Ταχάρ Μττεν Ογραφιάς (Μυθιστόρημα)............................................. Ζενέ Ζαν Ο σκοινοβάτης................................................................. Ζιονό Ζαν Ο Μύλος της Πολωνίας (Μυθιστόρημα).................... Θέλα Καμίλο Χοσέ Η οικογένεια του Πασκουάλ Ντουάρτε (Μ υθ.).........

3000 3000 3000 3000 2500 2500 3500 2500 5000 5000 3500 3000 3000 4000 2500 2500 1500 1500 1300 1500 1800 2000 2000 2000 1300 1800 2500 2000 2000 2500 1800 3000 2500 1500 2000 1000 2500 2500

Τ

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Ι Μ Ο Κ Α Τ Α Λ Ο Γ Ο Σ

Ικάζα Χόρχε Ουαζιπούνγκο (Μυθιστόρημα)..................................... Ιμπαργκουενγκοΐτια Χόρχε Δυο εγκλήματα (Μυθιστόρημα).................................... Ινόουε Γιασούσι Έρωτας και εκδίκηση (Μυθιστόρημα)......................... Καβαμπάτα Γιασουνάρι Κιότο (Μυθιστόρημα)...................................................... Το σπίτι των κοιμισμένων κοριτσιών και άλλες ιστορίες........................................................... Η λίμνη (Μυθιστόρημα)................................................. Καζάν Ηλίας Πέρα από το Αιγαίο (Ιστορικό μυθιστόρημα)............ Καλβίνο Ίταλο Μαρκοβάλντο ή Οι εποχές στην πόλη (Μ υθ.)........... ΚαπότεΤρούμαν Όταν οι προσευχές εισακούονται (Ένα ημιτελές μυθιστόρημα)........................................ Κεφελέκ Γιαν Η γυναίκα κάτω από τον ορίζοντα (Μυθιστόρημα)...... Ο βάρβαρος γάμος (Μυθιστόρημα)............................. Κιάρα Πιέρο Θα δω τη Σιγκαπούρη; (Μυθιστόρημα)....................... Κίρχοφ Μπόντο Ινφάντα (Μυθιστόρημα)................................................. Κοέν Αλμπέρ Το βιβλίο της μητέρας μου (Μυθιστόρημα)............... Κοκτώ Ζαν Ελληνικό Ημερολόγιο (Εισαγωγή: Γ,άννης Τσαρούχης, μετάφραση: Θανάσης Νιάρχος, σχέδια: Ζαν Κοκτώ) Με τέσσερα σχέδια του Ντ. Πετράτου......................... Κόλινς Μέιμπελ Το ειδύλλιο του Λευκού Αω τού................................... Κόνραντ Τζόζεφ Η Τρέλα του Αλμάγερ (Μυθιστόρημα)......................... Κορτάσαρ Χούλιο Τα Βραβεία (Μυθιστόρημα)........................................... Κρεβέλ Ρενέ Το σώμα μου κι εγώ ......................................................... Κρεστ Εμανουέλ Ράντου ή Οι φυσητές γυαλιού του Λιπσανί (Μυθιστόρημα)................................................................. Λάγκερκβιστ Περ Ο νάνος (Μυθιστόρημα)................................................. Λάι Καμάρα Το μαύρο αγόρι (Μυθιστόρημα).................................... Λέβι Πρίμο Το περιοδικό σύστημα (Μυθιστόρημα)....................... Λε Κλεζιό Έρημος (Μυθιστόρημα)................................................. Λέσινγκ Ντόρις Το πέμπτο παιδί (Μυθιστόρημα)................................... Το καλοκαίρι πριν από το σκοτάδι (Μυθιστόρημα)...... Αναμνήσεις ενός επιζώντος (Μυθιστόρημα)............ Λώρενς Ντ.Χ. Η ράβδος του Ααρών (Μυθιστόρημα).........................

2000 3000 3000 3000 3000 2500 6000 2500

3000 3000 3000 2500 4000 2000

2500 2000 3000 4000 2500

2000 2000 2000 3000 3500 2500 2500 3500 4000

ΜακΚόχριν Τζέραλντιν Στα πόδια των αγγέλων (Μυθιστόρημα).................... Μαν Χάινριχ Τελικός σταθμός: Μπαρ «Το χαρέμι» (Μ υθ.).............. Μέρικε Έντουαρντ Ο Μότσαρτ στον δρόμο για την Πράγα (Νουβέλα)...... Μίλιγκαν Σπάικ Μουρλό - Μια ιρλανδέζικη φαντασία (Μ υθ.)............ ΜιλνΑ.Α. Το μυστήριο του κόκκινου σπιτιού (Αστ. μ υ θ .)......... Μισίμα Γιούκιο Δίψα για έρωτα (Μυθιστόρημα).................................... Ο ήχος των κυμάτων (Μυθιστόρημα)......................... Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Α' Ανοιξιάτικο χιόνι (Μυθιστόρημα)............................. Β' Αφηνιασμένα άλογα (Μυθιστόρημα)...................... Γ' Ο ναός της αυγής (Μυθιστόρημα).......................... Δ' Ο εκπεσών άγγελος (Μυθιστόρημα)...................... Μολίνα Μουνιόθ Αντόνιο Ο Πολωνός ιππέας (Μυθιστόρημα)............................. Μοντάλβο Πέδρο Γκαρθία Μια ιστορία από τη Μαδρίτη (Μυθιστόρημα)............ Μοντιανό Πατρίκ Κυριακές του Αυγούστου (Μυθιστόρημα)................. Μοράντε Έλσα Αραθέλι (Μυθιστόρημα)................................................. Μουρακάμι Χαρούκι Το κυνήγι του Αγριοπρόβατου (Μυθιστόρημα)................................................................. Σκληρή χώρα των θαυμάτων και το τέλος του κόσμου (Μυθιστόρημα).......................................... Μπαζέν Ερβέ Με την οχιά στο χέρι (Μυθιστόρημα)......................... Μπαλζάκ Ονορέ Ο μπαρμπα-Γκοριό (Μυθιστόρημα)............................. Το πουγκί - Γκομπσέκ (Νουβέλες)............................... Μπέλλοου Σάουλ Ο μετέωρος άνθρωπος (Μυθιστόρημα)...................... Η κλοπή (Μυθιστόρημα)................................................. Μπενεδέτι Μάριο Ευχαριστώ για τη φωτιά (Μυθιστόρημα).................... Μπένι Στέφανο Το μπαρ κάτω από τη θάλασσα (Μυθιστόρημα)........ Ο μάγος Μπαόλ - Μια ήσυχη νύχτα της Δικτατορίας (Μυθιστόρημα).................................. Κωμικοί, τρομαγμένοι μαχητές (Μυθιστόρημα)........ Η Συμμορία των Ουρανίων (Μυθιστόρημα)............... Μπέσα-Λουίς Αγκουστίνα Η κοιλάδα του Αβραάμ (Μυθιστόρημα)...................... Μπιανκιότι Έκτορ Μόνο τα δάκρυα μετράνε (Μυθιστόρημα)................. Μπόρχες Χόρχε Λουίς Λαβύρινθοι (Διηγήματα)................................................ Μπουαλώ Πιερ - Ναρσεζάκ Τομά Οι διαβολογυναίκες (Μυθιστόρημα)............................ Μπουλγκάκοφ Μιχαήλ Η μυθιστορία του κυρίου Μολιέρου (Μυθ.)...............

2500 4000 2000 3000 2000 2500 3000 4000 5000 5000 3500 5000 2500 2500 3500

3000 5000 2500 2500 2000 2000 2000 3500 2500 2500 3000 4000 4000 3000 2500 2000 3000

Τ

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Ι Μ Ο Κ Α Τ Α Λ Ο Γ Ο Σ

Μττρεχτ Μπέρτολντ Διόρθωση παλιών μύθων και άλλες ιστορίες............. Μπρύκνερ Κριστίνε Ω, Δεισδαιμόνα, αν είχες μιλήσει!............................... Μυρζέ Ανρί Οι λιμοκοντόροι ή Σκηναί εκ του βοημικού βίου (Μετάφραση: Εμμ. Ροΐδης, 1898).................................. Μωμ Σόμερσετ Τσάι και ματαιοδοξία (Μυθιστόρημα)........................... Ναντόλνυ Στεν Η ανακάλυψη της βραδύτητας (Μυθιστόρημα)........ Νέιλορ Γκλόρια Οι γυναίκες της οδού Μπρούστερ (Ένα μυθιστόρημα σε επτά ιστορίες)........................... Νέστλινγκερ Κριστίνε Γράμματα που δε γράφτηκαν ποτέ, της Έμμας Κ., 75 χρόνων........................................................................... Νιτόμπε Ιναζό ΜΠΟΥΣΙΝΤΟ - Ο κώδικας των Σαμουράι..................... Νόοτεμποομ Κέες Η ακόλουθη ιστορία (Μ υθιστόρημα)........................... Ντεσνός Ρομπέρ Ελευθερία ή έρωτας! Και πένθος αντί πένθους........ Ντιντερό Ντενί Ο ανιψιός του Ραμώ (Μυθιστόρημα)........................... Ντι Μωριέ Δάφνη Ρεβέκκα (Μυθιστόρημα)................................................. Ό ε Κενζαμπούρο Μια προσωπική υπόθεση (Μυθιστόρημα)................... Η σιωπηλή κραυγή (Μυθιστόρημα).............................. Τσάκισέ τα από μικρά, σκότωσέ τα από παιδιά (Μυθιστόρημα).................................................................. Ονέτι Χουάν Κάρλος Το ναυπηγείο (Μυθιστόρημα)....................................... Οντάατζε Μάικλ Ο Άγγλος ασθενής (Μυθιστόρημα).............................. Όουτς Τζόις Κάρολ Η αυτοφυλακισμένη (Νουβέλα).................................... Ουίτγουερθ Ευγένιος Τα εννέα πρόσωπα του Χριστού (Μυθιστόρημα)...... Ουσμάνε Σεμπένε Χορματιάν (Μυθιστόρημα)............................................. Παρίζε Γκοφρέντο Το αφεντικό (Μυθιστόρημα).......................................... Πελό Πιερ Το όνειρο της Λούσυ (Μυθιστόρημα)........................... Πενάκ Ντανιέλ Σαν ένα μυθιστόρημα..................................................... Περούτσο Χουάν Οι φυσικές ιστορίες (Μυθιστόρημα)............................ Πίντερ Χάρολντ Οι νάνοι (Μυθιστόρημα).................................................. Πιραντέλλο Λουίτζι Γυμνή ζωή (Διηγήματα).................................................... Χάος (Διηγήματα)............................................................. Πουίγκ Μανουέλ Στους τροπικούς νυχτώνει νωρίς (Μυθιστόρημα)......

3000 2000

3000 3000 3000

4000

2500 4000 2000 2500 2500 3000 3000 4000 2500 3000 4000 2000 4000 3000 3000

ΠΡΙΣΜΑ (Τριμηνιαία έκδοση επιλογής από την παγκόσμια σύγχρονη λογοτεχνία) Διευθυντής: Δ.Χατζής 1. J. Updike, G.G. Marquez, M.Tournier κ.ά.................

2. C. Milos, A. Μποτσάρωφ, B. Καμιάνοφ, N. Sarraut κ.ά......................................................................

3. A. Athilano, A. Artaud, M. Cardinal,A. Malraux κ.ά......

4. E. Neutsch, L. Galambos, J.L. Borges κ.ά................. Δεμένο σ’ έναν τ ό μ ο ....................................................... Πριστάβκιν Ανατόλι Πέρασε μια νύχτα η χρυσή νεφέλη (Μ υ θ .)................ Ρίνζερ Λουίζε Ο έρωτας του Αβελάρδου (Μ υθιστόρημα)................ Ροτ Γιόζεφ Η εξέγερση (Μυθιστόρημα)............................................ Ρουό Ζαν Τα πεδία της τιμής (Μυθιστόρημα).............................. Σαλτικόφ-Στσεντρίν Μιχαήλ Η ιστορία μιας πόλης (Μ υθιστόρημα)......................... Σάντος Χεσούς Φερνάντεθ Οι καβαλάρηδες της αυγής (Μυθιστόρημα).............. Σατωμπριάν Φρανσουά-Ρενέ Οι περιπέτειες του τελευταίου των Αβενσεράγων (Μυθιστόρημα).................................................................. Σεσέ Ζακ Η εξομολόγηση του πάστορα Μπυργκ (Μυθ.).......... Σιλόνε Ιγνάτσιο Το μυστικό του Λουκά (Μυθιστόρημα)....................... Σιμ Εύθυμη Ιατρική.................................................................. Σκόρσα Μανουέλ Ο ακίνητος χορός (Μυθιστόρημα)............................... Σόνετ Σέρι Πέρα από το όριο (Μυθιστόρημα)............................... Σοπέν Κέιτ Η Αφύπνιση (Μυθιστόρημα).......................................... Σουίφτ Τζόναθαν Η μάχη των βιβλίων (Νουβ έλα ).................................... Σταρνόνε Ντομένικο Το άλμα με τα μπαστουνάκια (Μυθιστόρημα)........... Τανιζάκι Τζουνίτσιρο Το πορτρέτο της Σούνκιν (Διηγήματα)........................ Σβάστικα (Μ υθιστόρημα)............................................... Οι αδελφές Μακιόκα (Μυθιστόρημα)...........................

800 800 800 800 4000 3000 3000 2500 2500 3500 3500

1500 2000 1500 2500 2000 3500 2500 1500 3500 2000 3000 5000

m ------------------------------------------------------— >4 2000

Εάν θέλετε να λαμβάνετε δωρεάν

2500

πληροφορίες, άρθρα και προδημοσιεύσεις

2500

για τα νέα μας βιβλία, κόψτε και ταχυδρομήστε (συμπληρώνοντας τα στοιχεία σας στην πίσω όψη)

2500 2000 1500 3000

αυτό το κουπόνι στη διεύθυνση:

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Ζαλόγγου 11, 106 78 Αθήνα

Τ

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / Α I Μ Ο Κ A Τ

ΤέναντΈμα Το παραμύθι της Εύας (Ηθοπλαστική ιστορία).. Τζιαν Φιλίπ Μπέτυ Μπλου (Μυθιστόρημα)................................ Η ραχοκοκαλιά (Μυθιστόρημα).............................. Τολστόι Λέων Κόπα - Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς (Νουβέλες)... Τουέιν Μαρκ Ο μυστηριώδης ξένος (Μ υθιστόρημα)................ Ο άνθρωπος που διέφθειρε το Χάντλεϊμπεργκ (Μυθιστόρημα).......................................................... Τουλ Τζων Κένεντυ Συνασπισμός ηλιθίων (Μυθιστόρημα)................. Φενόλιο Μττέπε Μια προσωπική ιστορία (Μυθιστόρημα).............. Φερέιρα Βερζίλιο Για πάντα (Μυθιστόρημα)....................................... Φιτζέραλντ Σκοτ Η χαμένη δεκαετία (Διηγήματα)........................... Φόρστερ Ε.Μ. Εκεί όπου οι άγγελοι φοβούνται να διαβούν (Μυθιστόρημα).......................................................... Μωρίς (Μυθιστόρημα)............................................. Χαλίφα Σάαρ Χρονικό της φραγκοσυκιάς (Μυθιστόρημα).... Χάμετ Ντάσιλ Το μεγάλο χτύπημα (Διηγήματα)......................... Χάντκε Πέτερ Η ώρα της αληθινής αίσθησης (Μυθιστόρημα) Λάθος κίνηση (Νουβέλα)....................................... Περί επιτυχημένης μέρας...................................... Περί κοπώσεως......................................................... Χάρντυ Τόμας Μια ευφάνταστη γυναίκα και άλλα διηγήματα. Χάσεκ Γιάροσλαβ Όμορφος κόσμος ηθικός (Διηγήματα).............. Για γέλια και για κλάματα (Διηγήματα).............. Για τα πανηγύρια (Διηγήματα).............................. Χέρμλιν Στέφαν Λυκόφως (Μυθιστόρημα)...................................... Χόμελ Ντέιβιντ Ηλεκτρικές καταιγίδες (Μυθιστόρημα)............. Ωστιν Τζέιν Έμμα (Μυθιστόρημα)..............................................

3000 3000 5000 2500

2000 1500 3500 2500 3500 2500

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Λ

Ο

Γ

Ο

Σ

ΕΙΚΟΣΤΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Νέξιου Άντερσεν Μάρτιν Πέλε ο κατακτητής (Α' Τα παιδικά χρόνια) (Μυθιστόρημα).................................................................. 4000 ΚΛΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Βερν Ιούλιος Το χρυσό ηφαίστειο (Μυθιστόρημα)............................ Γκραθιάν Μπαλτάσαρ Ο Υπερκριτής (Μυθιστόρημα)........................................ Ντιφόε Ντάνιελ Μολ Φλάντερς (Μυθιστόρημα)...................................... Τζέιμς Χένρι Το πορτρέτο μιας κυρίας (Μυθιστόρημα)................... Χάγκαρντ Χένρι-Ράινερ Οι θησαυροί του βασιλιά Σολομώντα...........................

5000 7000 5000 7000 4000

ΜΑΤΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΙ Μπρόντσκι Γιόζεφ Υδατογράφημα.................................................................. 2000

2000 3000

2000 1500 2000 1500 1500 1500 1500 1500 1500 1500 1500 2500 4000

Επώ νυμο:

ΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ Αντριτς Ίβο Το γεφύρι του Δρίνου (Μυθιστόρημα)........................ 5000 Τσιτσέκογλου Φεριντέ Η άλλη μεριά του νερού (Μυθιστόρημα)..................... 2000 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΑΠ’ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ Ινόουε Γιασούσι Το κυνηγετικό όπλο (Μυθιστόρημα)............................ Κρούμεϋ Αντριου Μουσική, σε ξένη γλώσσα (Μυθιστόρημα).................. Λορίγα Ρέι Εξ ουρανού (Μυθιστόρημα)........................................... Μιγιάς Χουάν Χοσέ Επιστρέφοντας σπίτι (Μυθιστόρημα)......................... Μπάλαρντ Τζέιμς Τζ. Νύχτες κοκαΐνης (Μυθιστόρημα)................................. Ναντόλνυ Στεν Ερμής, ο αναιδής θεός (Μυθιστόρημα)..................... Σαραμάγκου Ζοζέ Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον (Μυθιστόρημα).............. Σέπαρντ Σαμ Διασχίζοντας τον παράδεισο......................................... Φάσινγκερ Λίλιαν Μαγκνταλένα η αμαρτωλή (Μυθιστόρημα)................

2000 4000 2000 3000 5000 4000 5000 4000 4000

Ό νομ α :........................... Οδός: Πόλη:...............................................Τ .Κ .:.......................... Ε π ά γ γ ε λ μ α :................. Τηλέφ ω νο:.................... ..................Η λικία:......................

ΑΤΕΛΕΙΩΤΕΣ ΝΥΧΤΕΣ (ΘΡΙΛΕΡ) Γκάντνεϋ Ρετζ Πάνω που νιώθαμε ασφαλείς (Μυθιστόρημα) ........... 4000 Καρ Κάλεμπ Ο ψυχίατρος (Μυθιστόρημα)......................................... 5000 Ρίτσαρντσον Νταγκ Σκοτεινός αντίπαλος (Μυθιστόρημα) ......................... 5000

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

-------------------- ?*> E C ---------------------

Α γ γ λ ί α Ι Ί Η ΊΓ Ε ]? Α Κ Ρ Ο Ϋ Ν Τ

ΠΗΤΕΡ Α Κ Ρ Ο ΪΝ Τ

Ρ

Καληνύχτα, κύριε ί; Ό σ κ α ρ Ο ύάιλντ

0 κύριος Όσκαρ Ουάιλντ επιθυμεί να μας πει καληνύχτα, προσποιούμενος πως δε μας χαιρετάει οριστικά. Είναι στο Παρίσι άρρωστος, άπορος, διαπομπευμένος, πρώην ένδοξος, πρώην εμπνευσμένος, περίγελος. Και χαριτολογεί σε πρώτο πρύσωπο, με χθαμαλό μελοδραματισμό, αρθρώνοντας προκαταβολικά τον επικήδειο του. Δε θα ζήσει άλλο χειμώνα. Ένα εξαίσιο μυθιστόρημα, «ξαναγραμμένο» στα ελληνικά από την ιδιοφυή πένα του Παύλου Μάτεσι.

«κτλφι’ΜΜ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝ1ΩΤΗ

Ν λ

Τ ε

ς

Ο Ρ :ι ν

I γ

Σ κ

Μια απόπειρα αυτοβιογραφίας που θυμίζει μαγικό παραμύθι, παραμένει όμως πιστή σ’ εκείνη την αρχαία παράδοση, όπου η μετάβαση του αφηγητή στον κόσμο του φανταστικού περνάει μέσα από την πιο χειροπιαστή πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα καθημερινή, εθισμένη στη βαρβαρότητα, όπου ο καθένας παλεύει για την επιβίωσή του, ακόμα και τα μικρά παιδιά που αποδεικνύονται πιο θηριώδη από τους ανηλεείς ενήλικες.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ

ΑΠ

Ο ΛΟ

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

-------------------------------- Τ+> E C ----------------------------------

Γ ερμανία A I A I A N Φ Α Σ ΙΝ Γ Κ Ε Ρ

Τι είναι ο άντρας για τη γυναίκα; Κόλαση ή Παράδεισος; Η Μαγκνταλένα, από την πρώτη λέξη αυτού του μυθιστορήματος, έχει δώσει τη δική της απάντηση στο ερώτημα: «Αν υπάρχει κάποιος επί γης Παράδεισος, οδηγούμαστε σ’ αυτόν μέσα από την Κόλαση». Οι απόψεις της Μαγκνταλένα δεν είναι συμβατικές, όπως δεν είναι συμβατικός και ο τρόπος που διάλεξε για να εξομολογηθεί.

Σ

Τ

Γ

Ε

Ι

Ν

Γ

Ν Α Ν Τ Ο Λ Ν Ι

0 Ερμής, προστάτης των νυχτερινών διαδρομών, θεός της τύχης, των εμπόρων, των κλεφτών, και συνοδός των ψυχών στον Κάτω Κόσμο, ξαναεμφανίζεται στη Σαντορίνη το έτος 1990. Ακολουθώντας μια καλλονή από τη Σαξονία, φτάνει ως την Κεντρική Ευρώπη και τη Βόρειο Αμερική, για να καταλήξει στο συμπέρασμα πως η αναίδεια, που έχει μεταμορφωθεί σε κυνισμό και σκληρότητα, πρέπει να ξαναγίνει θεμελιώδες συστατικό της ζωής, τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τους θεούς.

ΤΟ

Β Ι Β Λ Ι Ο

Σ Τ Ο Ν

Κ Ι Ν Η Μ Α Τ Ο Γ Ρ Α Φ Ο

------------------------------------------------------------------- EC--------------------------------------------------------------------------

ΜΑ ϊ Κ Λ ΟΝΤΑΑΤΖΕ

0 Άγγλος ασθενής

Το μυθιστόρημα που έγινε η κινηματογραφική επιτυχία της χρονιάς. Στις τελευταίες στιγμές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου τέσσερις άνθρωποι αποκαλύπτουν ο ένας στον άλλον

τις ιστορίες τους, οδηγώντας τον αναγνώστη από το Λονδίνο στους δρόμους της Σαχάρας και σε αυτοσχέδια στρατιωτικά νοσοκομεία, υφαίνοντας ένα λαβύρινθο από εικόνες και συναισθήματα.

Η λ ογοτεχνία , οι τα ιν ίες, τ α όσκαρ κ α ι...

Ε ΝΤΣ Ο ΜΠI A Τ Ζ I

Μαρτσέλο Μαστρογιάνι

Εκατόν εξήντα ταινίες, σκηνοθέτες όπως ο Φελίνι, ο Βισκόντι ή ο Αγγελόπουλος, αξέχαστες γυναίκες όπως η ΑνίταΈκμπεργκ, η Συλβάνα Μάγκανο, η Σοφία Λώρεν,

η Φαίη Ντάναγουεϊ και η Κατρίν Ντενέβ, φανεροί έρωτες και κρυφές περιπέτειες συνθέτουν τη ζωή του άντρα που έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής του κινηματογράφου.

Β

Ι

Β

Λ

Ι

Ο

Θ Η

Κ

Η

Ν

Ο

Μ

Π

Ε

Λ

------------------------------------------------------------------- EC--------------------------------------------------------------------------

Γ I Ο Ζ, Ε Φ

1V L τ ι

Ο Ν Τ Σ Κ Τ «Αυτή η πόλη σου κόβει την ανάσα όποιες κι αν είναι οι καιρικές συνθήκες, η ποικιλία των οποίων, όπως και να ’χει, είναι κάπως περιορισμένη. Κι αν είμαστε πράγματι συνώνυμοι με το νερό, το οποίο είναι απόλυτα συνώνυμο με το χρόνο, τότε αυτό που αισθάνεσαι γι’ αυτή την πόλη κάνει το μέλλον καλύτερο, συνεισφέρει σε αυτή την Αδριατική ή στον Ατλαντικό του χρόνου που αποθηκεύει τις αντανακλάσεις μας...» Οι μέρες του μεγάλου Ρωσοαμερικανού ποιητή στη Βενετία, μια εσωτερική ματιά σε μια από τις μαγευτικότερες πόλεις του κόσμου, το πρώτο βιβλίο του Μπρόντσκι που κυκλοφορεί στη γλώσσα μας.

Σ

Ε

ϊ

Μ

Ο Υ

Η ποίηση του Ιρλανδού νομπελίστα για πρώ τη φορά μεταφ ρασμένη στα ελληνικά από την ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ

Γράφοντας μια ποίηση που είναι διανοητικά αγνή, συγκινησιακά ρωμαλέα και απόλυτα αυθεντική, ο Σέιμους Χήνυ «ομολογεί» την πίστη του στην ικανότητα της ποίησης να χτίζει χώρους φαντασίας σαν φωλιές όπου -όπω ς λέει ο ίδιος- κάποτε στο μέλλον θα ’ρθουν οι πραγματικότητες να κατοικήσουν. Η φωνή του είναι μια φωνή εύκαμπτη, όμοια σχεδόν με την ίδια τη συνείδηση.

Σ

Υ

II

Γ Μ V

Β Ι

Β Λ Ι

Κ

1^

Ο Θ Η Κ Η

Ν

Ο

Μ

----------------------------------------- ΕΚ---------------------------Ν

Ζ

Λ

Μ

Π

Ο

Υ

Ε

I

Ο

Ο

Ε

«Αν και καθαρά ιαπωνικό το γράψιμό του, στο φάσμα της ελπίδας και της απόγνωσης που καλύπτει ο Όε υπάρχει οπωσδήποτε κάτι από τον Ντοστογιέφσκι». ΧΕΝΡΥ ΜΙΛΕΡ

« 0 Όε έχει φτάσει σε μιαν απάτητη κορυφή της μεταπολεμικής ιαπωνικής λογοτεχνίας». ΓΙ0ΥΚΙ0 ΜΙΣΙΜΑ

Γ Ι Α Σ Ο Υ Ν Α Ρ Ι

Κ Α Β Α Μ

Π A

Τ A

ΓΙΑΣΟΥΝΑΡΙ ΚΑΒΑΜΠΑΤΑ

ν κοιμισμένων κοριτσιών

Ένας απλός μύθος που αποκαλύπτει όλο το δράμα της σύγχρονης Ιαπωνίας, η σύγκρουση της παράδοσης με τον εξευρωπάίσμό και κατόπιν με τον εξαμερικανισμό.

Η συγκινητική ιστορία του Τζιμπέι, που ζει τη σύγκρουση της απόλυτης ομορφιάς με την απόλυτη ασχήμια, του εφήμερου με την αιωνιότητα.

0 Μισίμα αποκαλούσε το έργο αυτό «αριστούργημα εσωτερικότητας». Ένα από τα έργα της ωριμότητας του μεγάλου Ιάπωνα συγγραφέα.

Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η Ν Ο Μ ----------------------ΜEC----------------------------------

y\

C)

V

/V

IVi

IT

\ Ζ

/ \

Π Ο

Ε

Λ

Ο

V

Μέσα από τις προσπάθειες να ξαναβρεί το κλεμμένο δαχτυλίδι της, η Κλάρα αποκαλύπτει τις κρυφές πτυχές της. Ξανθιά, γοητευτική, πάντοτε καλοντυμένη, διευθυντικό στέλεχος σε μια εταιρεία που ασχολείται με τη γυναικεία μόδα, πολύπειρη Νεοϋρκέζα, εξακολουθεί να κρύβει μέσα της μια αφελή επαρχιωτοπούλα. Παντρεμένη σε τέταρτο γάμο, εξακολουθεί να είναι ερωτευμένη με τον πανίσχυρο Ίθιελ Ρέγκλερ, σύμβουλο προέδρων και πολιτικών προσώπων. Μια ιστορία γραμμένη από την αιχμηρή πένα του Σάουλ Μπέλοου, που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ το 1976.

Ν

Λ

Ν

Τ

I ΓΜ

Γ

Μια ιστορία ερωτικού πάθους με φόντο τον αγώνα κατά του απαρτχάιντ, ένα διαχρονικό δράμα για τη σύγκρουση ανάμεσα στις προσωπικές επιλογές και τη συλλογική μοίρα. Στην πραγματικότητα μια βαθύτατα ανθρώπινη ιστορία, α π’ αυτές που χάραξαν το πρόσωπο της Νότιας Αφρικής και του σύγχρονου κόσμου.

Κ

Ο

Ρ

Ν

Τ

Ι Μ

Ε

Ρ

Ένα αυθόρμητο, λευκό, όμορφο κορίτσι μεταμορφώνεται σε στέλεχος πολιτικής οργάνωσης, που έχει ως στόχο να παραδώσει την κυριαρχία της αφρικανικής ηπείρου εκεί όπου ανήκει, στα χέρια των Αφρικανών. Στο πρόσωπο της Χιλέλα όμως ο αναγνώστης θα βρει μια απόλυτα πιστευτή ηρωίδα του καιρού μας.

Β

Ι

Β

Λ

Ι

Ο

Θ

Η

Κ

Η

Τ

Ο

Υ

Ε

Ρ

Ω

Τ

Α

----------------------------------------------------------------------E C -----------------------------------------------------------------------------

^

IN

Ω

ΠΝΓ

Y

Μ

Ω

Π

Ν

Γ

ΒΙΚ Τ Ο Ρ Ερωτική εξομολόγηση ανωνύμου Ρώσου

ΙΖΑ Μ Π ΕΛ Ερωτική εξομολόγηση ανωνύμου πατρός

Α Ν Α Μ Ν Η Σ Ε ΙΣ ΓΕΡΜ Α Ν ΙΔ Α Σ ΑΟΙΔΟΥ Η Α Φ ΕΝ ΤΡΑ ΚΑ Ι Ο Σ Κ Λ Α Β Ο Σ Μια μαζοχιστική ρεαλιστική ιστορία

Κ Ο ΚΚ ΙΝ Ο ΣΤΟ ΓΎ ΝΑΙΚΩ ΝΙΤΗ Η ΚΡΥΦΗ ΖΩ Η ΜΟΥ I. Τα χρόνια της νιότης μου

Η ΞΑ Ν Α Μ Μ ΕΝ Η ΑΦ ΡΟ Δ ΙΤΗ Η Π ΕΡΛ Α ή Μέρες από τη ζωή μιας διάσημης γυναίκας Μ ΑΡΙΑΝ ΝΑ

Μ

A

Κ

Η

Σ

I Ο

«Γάλλοι, ακόμα μια προσπάθεια για να γίνετε δημοκράτες». Με τη διάσημη αυτή φράση ο Γάλλος μαρκήσιος, που άλλαξε την ιστορία των ηθών, εισάγει την ερωτική του φιλοσοφία. Πρόκειται για μια ελεύθερη κατάδυση στα άδυτα της ανθρώπινης φύσης, εκεί όπου κανένας θεός και κανένας κοινωνικός θεσμός δεν μπορούν να καλύψουν τη γύμνια των ενστίκτων. Οι πρωταγωνιστές αυτής της περιπέτειας είναι δυο άντρες και μια γυναίκα, που έχουν αναλάβει να μυήσουν στα μυστήρια του έρωτα μια δεκαπεντάχρονη παρθένα, οδηγώντάς την στον πιο περίπλοκο λαβύρινθο των διαστροφών.

Σ

Ν Τ Ε

Σ Α

Ν

Τ

Ε Ρ Γ Α Τ Ο Υ -----------------------------------------------------κ -----------------------------------------------------------

Ε

F*

Μ

ΠΝΓ

Ε

Ο χρόνος πρόσθεσε τη δική του διάσταση στην αξία του έργου τουΈρμανΈσσε, που βασικό του θέμα είναι η ολόψυχη και εναγώνια προσπάθεια του ατόμου να χτίσει έναν ακέραιο και αρμονικό εαυτό.

Σ

Σ

Ε

Ε

Ι

Κ

Ο

Σ

Τ

Ο

Σ

A

I

Ω

N

A

Σ

-------------------------------------------------------------------W EC--------------------------------------------------------------------

M

A P T I N

Α Ν Τ Ε Ρ Σ Ε Ν

Η ιστορία του Πέλε είναι η ιστορία ενός παιδιού που ανδρώνεται στη Δανία στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, σ’ έναν κόσμο βυθισμένο στη φτώχεια. Η σκληρότητα,το μεθύσι, η απανθρωπιά και η εκδίκηση συνθέτουν ένα περιβάλλον που θυμίζει Όλιβερ Τουίστ και κάνουν τον ηρώα να μοιάζει με ενσάρκωση του Καλού, που επιβιώνει μέσα από όλων των ειδών τις αντιξοότητες. Το στιβαρό χιούμορ,το κοινωνικό πάθος και η μεγάλη αφηγηματική δεξιότητα είναι μερικές μόνο από τις αρετές του επικού αυτού μυθιστορήματος,που αναγόρευσε το δημιουργό του Πέλε σε έναν από τους κλασικούς του εικοστού αιώνα.

ΑΝΤΕΡΣΕΝ NE Ξ I Ο ΐ

Πέλε ο καταχτητής

Μ

Ι Χ Α Η

Λ

1Ν ΓΕΞ Χ Ο Υ

Μ

Με τη βοήθεια μιας μαμής η συμπαθέστατη κυρία Ποκλέν γέννησε το πρώτο της τέκνο, ένα πρόωρο γένους αρσενικού, στις 13 Ιανουάριου του 1622. Πενήντα χρόνια αργότερα η γυναίκα του σκέπασε τον τάφο με πέτρινη πλάκα και παρήγγειλε να φέρουν στο νεκροταφείο εκατό δεμάτια ξύλο για να ζεσταίνονται οι άστεγοι. Αυτό είναι το πρώτο και το τελευταίο επεισόδιο της μυθιστορηματικής ζωής του Μολιέρου, όπως την αφηγείται ο σύγχρονος Ρώσος κλασικός Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ.

Π

Ο Υ

Λ

Ι Κ

Α

Κ

Ο Φ

Ε Ι Κ Ο Σ Τ Ο Σ A I Ω N A Σ ---------------------------^ K---------------------------

Π

Ρ

Ι

Μ

Ο

Λ

EC

B

To βιβλίο αυτό μιλάει πάνω α π ’ όλα για την ιστορία μιας γενιάς, για την περιπέτεια όσων μεγάλωσαν στα χρόνια του φασισμού και έζησαν τον πόλεμο. Είναι η ιστορία κάποιου που, ξεκινώντας τη ζωή του στα στενά όρια ενός επαγγέλματος, μαθαίνει μόνος του να καταλαβαίνει τα πράγματα και τους ανθρώπους, να παίρνει θέση και να μετριέται με ειρωνεία και αυτοσαρκασμό.

Σ

Ο

Μ

Ε

Ρ

Γυναίκα καθώς ήταν του μεγαλύτερου συγγραφέα της Αγγλίας, οι ευκαιρίες να γνωρίζεται με κάθε λογής άντρες ήταν παραπάνω από πολλές. Δεν έκανε διακρίσεις. Δεν είχε αναστολές. Όμως το Τσάι και ματαιοδοξία είναι κάτι παραπάνω, είναι ένας διεισδυτικός και ιλαρότατος πίνακας της λογοτεχνικής ζωής του Λονδίνου, μια πλατιά ανθρώπινη κωμωδία διανθισμένη με αιχμηρότατη σάτιρα.

Σ

I

Κ

Λ

Α

Σ

Ι

Κ

Η

Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η ΐ* > Κ

Μετάφραση: Ηλίας Ματθαίου

Κάθε γενιά οφείλει να έχει και τις δικές της μεταφράσεις των κλασικών. Γι’ αυτό το λόγο οι Εκδόσεις Καστανιώτη ξεκίνησαν την έκδοση κλασικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας σε σύγχρονες μεταφράσεις, πάντα από το πρωτότυπο, δουλεμένες από έγκυρους και δοκιμασμένους μεταφραστές.

Μετάφραση: Μαρία Κράλλη

—

ΙΟΥΠΕΡΚΡίΤΗΣ

Φιλοδοξία της κλασικής βιβλιοθήκης είναι να γίνει η βασική βιβλιοθήκη της παγκόσμιας κλασικής γραμματείας. Κείμενα που έχουν ήδη δοκιμαστεί από το χρόνο και τους χιλιάδες αναγνώστες τους σε πολλές γλώσσες, τώρα στα ελληνικά, σε εκδόσεις που αναδεικνύουν την αξία τους. Βιβλία που θα μείνουν.

Μετάφραση: Βασίλης Καλλιπολίτης

Κ

Λ

Α

Σ

Ι

Κ

Η

η> ΕΚ

Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η

Μετάφραση: Αλέξανδρος Πανούσης

Έ ργα που αγαπήσατε στη μεγάλη οθόνη τώρα στην πρωτότυπη λογοτεχνική τους μορφή

Μετάφραση: Γ ιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης

ΑΤΕΛΕΙΩΤΕΣ

ΝΥΧΤΕΣ

Ιστορίες που σε κρατάνε με κομμένη την ανάσα ως την τελευταία τους λέξη.

=

Θρίλερ, ιστορίες τρόμου για τον κόσμο που κινείται στη σκιά της ζωής.

για ΤΟ

καλοκαίρι

Ε

ΝΤΑΓΚ ΡΙΤΣΑΡΝΤΣΟΝ

ΡΕΤΖ ΓΚΑΝΤΝΕΫ

ΚΑΛΕ ΜΠ ΚΑΡ

ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ

ΠΑΝΩ ΠΟΥ ΝΙΩΘΑΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΣ

Ο ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

Ο αντίπαλος του υποψήφιου γερουσιαστή Μιτς Ντάτον είναι αποφασισμένος να κερδίσει τις εκλογές ακόμη και δολοφονώντας όποιον σταθεί στο δρόμο του.

Στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Ο συνεργάτης δεν είναι πάντα συνεργάτης και ο εχθρός δεν είναι πάντα ο εχθρός.

Λίγο πριν χαράξει ο εικοστός αιώνας ένας παρανοϊκός δολοφόνος σκοτώνει νεαρούς ομοφυλόφιλους μετανάστες, ώσπου να βρεθεί αντιμέτωπος με τον εκκεντρικό ψυχίατρο.

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

I

Σ

Κ Α Σ Τ Α Ν Ι

Ω Τ Η

Γ Ρ Α Φ Ε ΙΑ : Ζ α λ ό γ γ ο υ 1 1 ,1 0 6 78 Α Θ Η Ν Α , FAX: 3 8 2 .2 5 .3 0 Χ Ο Ν Δ Ρ ΙΚ Η Π Ω Λ Η Σ Η : Ζ α λ ό γ γ ο υ 1 1 ,1 0 6 78 Α Θ Η Ν Α ,FAX: 3 8 4 .2 4 .3 1 Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ : Ζ ω ο δ ό χ ο υ Π η γ ή ς 3 , 1 0 6 78 Α Θ Η Ν Α Τ Η Λ Ε Φ Ω Ν ΙΚ Ο Κ Ε Ν Τ Ρ Ο : 3 3 0 .1 2 .0 8 e - m a i l : k a s t a n i o t i s @ a th . f o r t h n e t .g r Γ Ρ Α Φ Ε ΙΟ Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν ΙΚ Η Σ : Α ρ ισ τ ο τ έ λ ο υ ς 7 ,5 4 6 24 Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν ΙΚ Η Τ Η Λ .: (0 3 1 ) 2 7 0 .3 9 1 - FAX: (0 3 1 ) 2 7 1 .6 5 9

ΠΕ ΡΙ Ε Χ ΟΜΕ ΝΑ ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ No 375 ΙΟΥΝΙΟΣ 1997 ISSN 1106-1383

Α ι α β α ζ ω - Α κ ο ύ ω - Β λ έ π ω ________________________

36 Λεύκωμα Ελληνικοί πέτρινοι φάροι 37 Bestseller 41 Αλληλογραφία Γράψουν η κ. Αθηνά Βουγιούκα και ο κ. Γ. Μαυροειδάκος 47 Βραχυγρα­ φίες 50 Ε.ΚΕ.ΒΙ. Βιβλιογραφικές Προτάσεις από τον Λουκά Αξελό για το Κυπριακό 52 Επετηρίδα Ιουνίου 56 Το ξένο βιβλίο Ηλίας Μαγκλίνης: Βάλτερ Μπένγιαμιν (1892-1940): πρωτοπόρος και διαχρονικός 60 Μ ελέτη Βρασίδας Καραλής: Ελεγειακό δοκίμιο για τον Martin Johnston (1947-1990) ή σχετι­ κά με το φύλο των πατροκτόνων στον αιώνα μας 70 Εξώστης Αναδρομή Γράφει Σύνταξη: 33.01.313-33.01.239 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315

ο Γιάννης Δεληολάνης 74 Κοντρόλ Άλλαταμάτια τουλαγού... ΓράφειοΚώσταςΠάρλας 76 Τα Παλιά Διήγημα του Κωστή Μπαστιά: Αμβούργο, το λιμάνι του Βοριά 82 Λιλιπούτεια Απαντά ο ΑντώνηςΦωστιέρης Τ Ο Θ Ε Μ Α Τ Ο Υ Μ Η Ν Α : Β ρ α β ε ία Λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς 1 9 9 6

Ιδρυτής: ΠερικλήςΑθανασόπουλος Διευθυντής: Ηρακλής Παπαλέξης Σύνταξη: Γιώργος Γαλάντης,

Οι εισηγήσεις της Κριτικής Επιροπής(Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Αλέξης Ζήρας, Ελισάβετ Κοτζιά, ΜισέλΦάις, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου) 88 Βραβείο Ποίησης

96 Βραβείο Μυθοστορήματος 103 Βραβείο Διηγήματος 109 Βραβείο Βασίλης Καλαμαράς, ΝένηΡάις,Βάσω Σπάθή. Συνδρομές: ΑθανασίαΣπάθή Διαφημίσεις: ΗρακλπρΠαπαλεξπε Καλλιτεχνική επιμέλεια: Μυρτιό Παπαγεωργίου Επιμέλεια- Διορθώσεις: Βίκυ Κωτσοβέλου Στοιχειοθεσία - ΗλεκτρονικήΣελιδοποίησηΦιλμ-Μοντάζ: ΕΝΤΥΠΟοε, Ζωοδόχου Πηγής48, τηλ.: 38.36.058 - 38.12.373 Εκτύπωση: Δ. Πρίφτης & Υιοί ΟΕ Σωνιέρου6, τηλ.: 5232323 Βιβλιοδεσία: Μ. Φουντουλάκης, Παπανικολή 13, Αιγάλεω, τηλ.: 5987432 Διανομή: Νέο ΠρακτορείοΤύπου

Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

114 Σώτη Τριαντάφυλλου: «Τα αληθινά μυθιστορήματα δεν, Τη συνέντευξη πήρε ο Ηρακλής Παπαλέξης

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ

122 Μόλις κυκλοφόρησαν Συνεργάστηκαν οι: Γιώργος Δανιήλ, ΤττίκαΔημητρούλια, Λίλυ Εξαρχοπούλου, Ηλίας Μαγκλίνης, Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης, Νίκος Μολυβιάτης, Σωτήρης Ντάλης, Κωσπίς Ντινόπουλος, Χρίστος Παπαγεωργίου, Γιάν­ νης Παπαδάτος, Τάσος Παππάς, Αλέξης Σταμάτης, Δημήτρης Τσατσούλης 140

Ιδιοκτησία: Γιώργος Γαβαλάς &ΣΙΑΕ.Ε. Γιώργος Γαλάντης

Κεντρικήδιάθεση: Αθήνα: «Διαβάζω» Α.Μεταξά26, Αθήνα 10681 Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο «Κέντροτου βιβλίου»Λασσάνη9τηλ. 237.463

Υπό έκδοαίν Επιμέλεια: Βασίλης Καλαμαράς

Κ ρ ι τ ι κ έ ς ______________________________________________

143 Ελληνική Πεζογραφία Χρήστος Χαρτοματσίδης: Κιθαρίστας σε ταβέρνα Γράφει ο Χρίστος Παπαγεωργίου 147 Ξένη Πεζογραφία ΒίντοσαβΣτεβάνοβιτς: Ο Χρήστος και τα σκυλιά Γράφει ο Δημήτρης Τσατσούλης 149 Ποίηση Κώστας Παπαγεωργίου: Πατρίδα το αίμα Γράφει η Άλκηστις Σουλσγιάννη 153 Μ ελέτη Τζίνα Πολίτη: Συνομιλώνταςμε τα κε/μενα Γράφει ο Βρασίδας Καραλής 157Ιστο­ ρία Πολυχρόνης Κ. Ενεπεκίδης: Το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας 1941-

Σκίτσοεξωφύλλου: ΧρήστοςΜουτζουρούφης Σύνθεση εξωφύλλου: ΜυρτώΠαπαγεωργίου

1944 Γράφει ο Διον. Κωσπ'δης Α ε λ τ ι α ___________________________

159 Βιβλιογραφικό 167 κριτικογραφία

ΕΚΔΟΣΕΙΣ · ΠΑΤΑΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ

Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Κώστας Κότσος

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΖΩΑ

...Τότε για πρώτη φορά, ανακάλυψε μια καινούρια έννοια, που αναστάτωσε τη ζωή του. Ο Ροβήρος ποτέ δεν κατάλαβε τι ήταν η φ α ντασία. Αναρωτήθηκε πολ­ λές φορές αν υπήρχε, μια και το «μενού» της ανθρώπινης ιδιοσυστασίας την ανα­ φέρει με μια υπορουτίνα, ανάμεσα σε άλ­ λα σωματικά και ψυχικά χαρίσματα που απαρτίζουν το ανθρώπινο ον και σε λίγα bytes... Στην αρχή τρόμαξε μην τυχόν είχε πάνω του κατάλοιπα αυτής της πρωτογενούς «αρρώστιας», γιατί τα βράδια πριν κοι­ μηθεί σκεφτόταν διάφορα παράξενα πράγματα, υπερφυσικά τέρατα και δρά­ κους, διαφορετικούς από τους δράκους των games που εξαφάνιζε με το «ποντί­ κι» του, πολύ πιο ζωντανούς, που του δημιουργούσαν πρωτόγνωρα αισθήμα­ τα φόβου και τρόμου.

... «Τ ι έχει μ ’εμ ά ς ο άνθρω πος; Τι έχει μ ε τ η φ υ λ ή μας;» «Του μ οιάζουμε» είπ ε η μ ε γ ά λ η αρκούδα. «Μ πορούμε να σ τ α ­ θούμε σ τ α δυο ποδάρια κ α τα π ώ ς σ τ έ κ ε ­ τα ι αυτός. Μ πορούμε να χορέφουμε ολόρ­ θες σα ν αυτόν. Μ πορούμε όπω ς α υτός να σ η κ ώ σ ο υ μ ε αλυσίδες. Του μοιάζουμε». «Κ αι μ ’ αυ τό τι;» «Ο άνθρω πος α γ α π ά να χ τ υ π ά όσους του μοιάζουν» είπ ε π ά λι η μ ε γ ά λ η αρκούδα. « Α γ α π ά να σκοτώ νει τον όμοιό του»... (Από το απόσπασμα της Αιολικής Γης του Ηλία Βενέζη, που περιλαμβάνεται στην ανθολογία)

Φωτογραφικές Ιστορίες Σελ: 256, 5ρχ.: 3.200, ISBN 960-600-073-7

Ανθολόγηση Κ ώ σ τα ς Σ τα μ ά τη ς

Σημαντικά κείμενα Νεοελλήνων συγ­ γραφέων, που η θεματολογία τους προ­ σεγγίζει τις σχέσεις του ανθρώπου με τα ζώα. Διηγήματα, πλημμυρισμένα από μια μεγαλειώδη ευαισθησία, που κατα­ δεικνύουν και ταυτόχρονα καταρρακώ­ νουν την ανθρωποκεντρική αντίληψη για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Σελ.: 224, δρχ.: 3.400, ISBN 960-600-046-Χ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ · ΠΑΤΑΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ

ΞΕΝΗ

Λ Ο Γ Ο ΤΕ Χ Ν ΙΑ

σελ.: 224 ISBN 960-360-920-Χ Μγθιϊτορημα

Κορίν Μπλου

Σιουσάκου Έντο

ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΠΟΥΛΙ

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΠΟΥ ΑΦΗΣΑ

...Όλες αυτές τις στιγμές που δε σ’ α­ γαπούσα, δε σ’αγαπούσα πια, έτσι ξαφ­ νικά, γιατί ένα από τα βλέμματά σου καρφωνόταν σ’ ένα αρσενικό κορμί, η λεπτότητά σου. χανόταν αιφνίδια, το πνεύμα σου στένευε. Αυτό που απομέ­ νει από το μικροαστό που δεν μπόρε­ σες ποτέ να σκοτώσεις τελειωτικά, α­ πόπνοια αγωγής, του δεσμοφύλακά μας στα πάντα. Αυτός ο τόνος του μα­ γαζάτορα που κάνει λογαριασμούς, την απογραφή, για να κρύψεις μια αιφ­ νίδια μη επιθυμία. Γινόσουν μικρούτσικος, σχεδόν αγνώριστος, και σε μισού­ σα που δεν ήσουν πια επιθυμητός.

Αν και το μυθιστόρημα αυτό γράφτη­ κε πριν από τριάντα χρόνια, παραμέ­ νει ένα ζωντανό ντοκουμέντο της ια­ πωνικής πραγματικότητας στα χρόνια όπου μόλις άρχιζε να διαγράφεται το βιομηχανικό -Θαύμα. Πρόκειται για την τραγική ιστορία της Μιτσού, μιας νεαρής εργάτριας, που χάνει τον έρωτα πριν ακόμη τον βρει, -Θυσιάζεται για τους άλλους, και πεθαί­ νει σαν ένα σφάγιο -Θυσίας, σαν ένα -Θύ­ μα στο βωμό. Μέσα απ’ τα γεγονότα της ζωής της διαφαίνεται η μεταπολε­ μική Ιαπωνία, μια χώρα κατεστραμ­ μένη, διφορούμενη, χωρίς η-Θικέςαρχές, χωρίς χαρά και α-δωότητα.

Κορίν Μπλου το Ε λεύθερο Π ουλί

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: Ε1 I. ΜΠΕΝΑΚΗ 16,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 38.31.078, FAX: 36.28.950 - ΓΠΟΚ/ΜΑ: Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΤ 122, ΠΑΤΑΚΗ 563 34 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,Γ Λ.: (031)70.63.54-5- Web site: http://www.coiiceptum.com.gr/patakis

Πολιτιστικό γεγονός

ΓΗΣΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Ελληνικοί πέτρινοι φάροι

Αθήνα, Άμμος, 1996 Σελ. 258

Το φαρικό δίκτυο των ελληνικών ακτών και την ιστορία του από την εποχή του Καποδίστρια μέχρι σήμερα αποτυπώνει με έξοχα σκίτσα, αποτέλεσμα εμπεριστατωμένης μελέτης και έρευνας, ο Γήσης Παπαγεωργίου. Τα 120 σχέδια και οι ακουαρέλες του συγγραφέα, το αρχειακό υλικό του περασμένου αιώνα με αρχιτεκτονικά σχέδια, έγγραφα, χειρόγραφα και φωτογραφίες της εποχής συνθέτουν μια μοναδική προσπάθεια στα ελληνικά

Λ

Λενκωμ

Ο πίνακας παρουσιάζει τα εμπορικότερα βιβλία του μ’ήνα, σύμφωνα με τα σ τοιχεία που μας παραχώρησ-αν 3.0 βιβλιοπώ λες α π’ Αλή την Ελλάδα, δηλώνοντας, ο καθένας τους τέσσερα βιβλία πού είχαν τις περι&'|(^τερες πωλήσεις. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΑΝ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ: Αριστοτέλης-ΑΘ. Βαγιονάκης-ΑΘ. Γκρίτσης-Γεωργιάδης-Καλλιθέα. Δημητριάδης-Καλαμάτα. Διάλογος-Βύρωνας. Δωδώνη-ΑΘ. Δωδώνη-Γιάννινα. Ειρμός-Δράμα. Ελευθερουδάκης-Αθ. Ενδοχώρα-ΑΘ. Εξαρχόπουλος-ΑΘ. ΈντυποΘεσο. Εστία-ΑΘ. Θεωρία-Ζάκυνθος. Ιανός-Θεσσ. Καραβίας-Ρουσόπουλος-ΑΘ. Κεντρί-θεσσ. Κρομμύδας-Χίος. Λαμπρινού-Ρέθυμνο. Λέσχη του Βιβλίου-ΑΘ. Μεθενίτης-Πάτρα. Όμηρος-Βόλος. Πιτσιλός-ΑΘ. Πλέθρον-Αθ. Πολιτεία-ΑΘ. Πρίσμα-Πειραιάς. Σύγχρονη Έκφραση-Λειβαδιά. Το παραθύρι-Καλαμάκι. Φιλιππότης-ΑΘ. ΦτούληΒιβλιοχαρτική-Νέα Ιωνία.

Αθήνα - Πειραιάς - Θεσσαλονίκη 1 Π . Κ Ο ΕΑ Ο 0 Αλχημιοτής

1 Γ. Λ ΙΑ Ν Η Σ Ο τελευταίος αρχηγός

ΝΕΑΣΥΝΟΡΑ

ΝΕΑΣΥΝΟΡΑ

2

2

Ρ. Π ΙΛ Τ Σ Ε Ρ

3

Μ . Ο ΝΤΑΑΤΖΕ

0 γυρισμός

X. Λ Υ Μ ΙΙΕ Ρ Η Σ

Εθνική Στρατηγική και χειρισμός κρίσεων

ΩΚΕΑΝΙΔΑ

0 Άγγλος ασθενής

ΠΟΙΟΤΗΤΑ

3

0 μεγάλος θυμός

4

Ν .Ε Β Α Ν Σ

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

0 γητευτής των αλόγων

Σ . ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

ΩΚΕΑΝΙΔΑ

Αύριο, μια άλλη χώρα 4

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Ν .Π Α Ν Ν Α Κ Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ

ΠΟΛΙΣ

5

II. Κ Ο ΕΑ Ο

Στις όχθες του ποταμού Πιέδρο κάθισα και έκλαψα

Μ . ΚΟ Υ Μ Α Ν ΤΑ ΡΕΑ Σ

Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω ΚΕΔΡΟΣ

ΝΕΑΣΥΝΟΡΑ

Άλλες Πόλεις ς

Συγγραφείς

Συγγραφείς 1

1

Ο γυρισμός

Π. Β Ε Ν Ε Τ Η Σ

Αφού μεγάλωσες καλά να πάθεις ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ

3

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

4

ΠΟΛΙΣ

Ν .Π Α Ν Ν Α Κ Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ

Ο μεγάλος θυμός ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Ν .Ε Β Α Ν Σ

Ο γητευτής των αλόγων

Σ . ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Αύριο, μια άλλη χώρα

Μ . Ο ΝΤΑΑΤΖΕ

Ο Άγγλος ασθενής

Το τρένο με τις φράουλες

5

ΩΚΕΑΝΙΔΑ

3

Γ. Ξ Α Ν Θ Ο ΥΛΗΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

4

ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ

2 Ρ . Π ΙΛ Τ Σ Ε Ρ

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

2

ΟΑλχημιστης

Ν .Π Α Ν Ν Α Κ Ο Π Ο Υ Λ Ο Υ

Ο μεγάλος θυμός

Π . Κ Ο ΕΑ Ο

ΩΚΕΑΝΙΔΑ

5

Σ .Τ Α Μ Α Ρ Ο

Όπου σε πάει η καρδιά ΩΚΕΑΝΙΔΑ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Α ΓΡΑ ΣΤ Η ΣΤΟΑ

ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ Υ

<ΛΜΜ Η εξέλιξη της ελληνικής θρησκείας λειτούργησε πάντοτε καταλυτικά στην όλη ανάπτυξη του αρχαιοελ­ ληνικού πολιτισμού, ακολουθώντας κατά ένα τρόπο μια παράλληλη και αλληλεπιδρώσα πορεία. Αυτή η πορεία είναι που ακολουθείται ξεκινώντας από τα νηπιακά πρωτόγονα στάδια και κορυφώνεται με την εγκαθίδρυση του Ολύμπιου πάνθεου και τη θρησκευτική σκέψη των φιλοσόφων του 4ου αιώνα π.Χ. Στη συνέχεια παρατηρείται μια περίοδος βαθμιαίας παρακμής με την εισροή ανατολικών επιδράσεων στην ελληνιστική σκέψη και θρησκεία όπου, μετά και την αποτυχημένη απόπειρα αναβίωσης του ελληνικού πνεύματος από τον Ιουλιανό, οδηγείται στον πλήρη εξοστρακισμό και την εξαφάνιση της.

Ο ι μορφές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, έτσι όπως αναδύονται από τα Βάθη των αιώνων, προβάλ­ λουν αξεπέραστα αρχέτυπα διατηρώντας την αρχική τους ζωντάνια και μαγεία. Κοινό χαρακτηριστικό τους η προσφορά στήν ανθρωπότητα, η ανίχνευση δρόμων και μεθόδων για την εξέλιξή της. Ω ς τέτοιο αρχέτυπο ο Ασκληπιός σφράγισε τις απαρχές της ιατρικής επιστήμης, Η λατρεία του, παρά το θαυματουργικό της στοιχείο, δεν αντιστρατεύτηκε την επιστήμη, καθώς στα ιερά του οι αρχαίοι γιατροί αποκτούσαν κλινική εμπειρία. Οι Διόσκουροι, έκφραση των αρχέτυπων διδύμων, οι οποίοι έγιναν αντικείμενο λατρείας σε πολλές αρχαίες θρησκείες, αποτελούν το δεύτερο αντικείμε­ νο διερεύνησης του συγγραφέα. Αναδεικνύουν το υψηλό ιδανικό της φιλίας και εκφράζουν τη δισυπό­ στατη ανθρώπινη φύση. Συνάμα πρεσβεύουν την ελπί­ δα στη μακάρια αθανασία της ψυχής.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ι Α Μ Β Λ Ι Χ Ο Σ Μάρνη 5- 7, 104 33 Αθήνα, Τ ηλ . 5 2 27 6 78

ΤΗ! Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η Σ

ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ

/

-\

ΐ ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ

*

Κύριο Γιάννη Μαυροειδάκο Editions Desmos 14, rue Vandemuee - 75014 Paris, France Αγαπητέ Γιάννη, 1. To Μάρτιο του 1997 εκδόθηκε στο Παρίσι (από τις εκδόσεις Desmos που ίδρυσες πρόσφατα) έ­ να βιβλίο με τίτλο Ecritures grecques - Ελληνικές γραφές, το οποίο έχει ως κύριο στόχο να πα­ ρουσιάσει στο γαλλικό κοινό τους Έλληνες μετα­ πολεμικούς πεζογράφους και ποιητές. Την πα­ ρουσίαση αυτή (μου την ανέθεσες κατόπιν συστάσεως μιας κοινής φίλης) πραγματοποίησε (στη γαλλική γλώσσα) η υποφαινόμενη υπό μορ­ φή ευρετηρίου (repertoire) κατ’ αλφαβητική σει­ ρά, εκτάσεως 145 σελίδων, το οποίο περιλαμβά­ νει 140 μεταπολεμικούς πεζογράφους και ποιη­ τές, σε ένα τρίπτυχο που περικλείει εν συντομία τη ζωή, το έργο τους, καθώς και μια κριτική αποτί­ μηση για τον καθένα. Το ευρετήριο αυτό πλαισιώ­ νεται από τα εξής κατατοπιστικά για τη νεοελληνι­ κή λογοτεχνία, στο σύνολό της, στοιχεία: α) σύ­ ντομη ιστορία του ελληνικού μυθιστορήματος α­ πό την ελληνιστική εποχή μέχρι το 1940, γραμμέ­ νη από τον Γάλλο ελληνιστή Henri Tonnet (59 σε­ λίδες), β) σκιαγράφηση της νεοελληνικής ποίη­ σης από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι το 1950, γραμμένο από τον Έλληνα ερευνητή-φιλόλογο Κωνσταντίνο Μπόμπα (46 σελίδες), γ) μικρή δί­ γλωσση ανθολόγηση του έργου διαφόρων νεοελ­ λήνων ποιητών και πεζογράφων (43 σελίδες) και δ) άρθρο του Έλληνα ποιητή και δοκιμιογράφου

Νάνου Βαλαωρίτη που περιέχει μια υποκειμενική θεώρηση της ελληνικής μεταπολεμικής λογοτε­ χνίας (17 σελίδες). Το βιβλίο κλείνει με έναν κατά­ λογο των μεταφράσεων νεοελληνικών λογοτεχνι­ κών έργων στα γαλλικά που έχουν δημοσιευτεί α­ πό το 1950 μέχρι σήμερα (31 σελίδες).

2. Όταν το πρωτοπήρα στα χέρια μου, διαπίστω­ σα με δυσάρεστη έκπληξη ότι τα ονόματα των τεσσάρων συγγραφέων δεν αναγράφονται ούτε στο εξώφυλλο, αλλά ούτε και στο πρωτοσέλιδο, τον πίνακα περιεχομένων (που προτάσσεται) ή στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Αντίθετα, τόσο στο πρωτοσέλιδο, όσο και στο οπισθόφυλλο αναφέρεται (με τονισμένα μάλιστα τυπογραφικά στοι­ χεία) το όνομα του διάσημου Γάλλου συγγραφέα Jacques Lacarriere που προλογίζει το έργο (με έ­ να πρόλογο 3 σελίδων). Και θέτω το εξής ζήτημα: Εσύ διατείνεσαι ότι αποστολή των εκδόσεων Desmos (και του ομώνυμου ελληνικού βιβλιοπω­ λείου που διευθύνεις στο Παρίσι, είναι να προ­ βάλλουν τα ελληνικά γράμματα και τους Έλληνες συγγραφείς στη Γαλλία. ΓΤ αυτό, άλλωστε, ζητάς κάθε φορά επιχορήγηση από ελληνικούς (ή ακό­ μα και κοινοτικούς) φορείς. Πώς εξηγείται ότι έ­ χεις απαλείψει από το εξώφυλλο, το πρωτοσέλι­ δο, τον πίνακα περιεχομένων και το οπισθόφυλλο του βιβλίου τα ονόματα των Ελλήνων δημιουργών του (αλλά και του ελληνιστή Henri Tonnet) και έ­ χεις αφήσει μόνο το όνομα του Γάλλου προλογίζοντος; Και είναι καταδικασμένο το βιβλίο να εισαχθεί στους καταλόγους των βιβλιοθηκών και των βιβλιοπωλείων της Γαλλίας χωρίς το όνομα των συγγραφέων;

3. Αλλά υπάρχουν κι άλλα. Το βιβλίο παρουσιά­ στηκε τον περασμένο Μάρτιο στο 17ο Salon du livre, τη σημαντικότατη αυτή έκθεση βιβλίου στο Παρίσι, όπου η ελληνική εκδοτική παραγωγή έ­ δωσε για πρώτη φορά εφέτος το παρόν με δικό σου περίπτερο, το οποίο οργανώθηκε με επιχο­ ρήγηση τριών ελληνικών υπουργείων, Πολιτι­ σμού, Παιδείας και Τύπου και με σύμπραξη του Γραφείου Τύπου της Ελληνικής Πρεσβείας στο Παρίσι. Στην έκθεση αυτή με κάλεσες να συμμετάσχω ως συγγραφέας του ευρετηρίου που ανα­ φέρω παραπάνω, αναλαμβάνοντας και τα έξοδα μετακινήσεώς μου. Ήρθα, λοιπόν, στις 16 Μαρτί­ ου στο Παρίσι (από τη Μασσαλία όπου βρισκό­ μουν μετέχοντας σε ένα διεθνές συνέδριο για τον Καζαντζάκη), όπου διαπίστωσα ότι στα σχετικά φυλλάδια που είχες κυκλοφορήσει με την ευκαι­ ρία της ελληνικής παρουσίας είχαν απαλειφθεί και πάλι τα ονόματα των συγγραφέων του παρα­ πάνω βιβλίου, ενώ αναφερόταν μόνο το όνομα του προλογίζοντος Γάλλου. Και ενώ με είχες καλέσει να συμμετάσχω επίσημα στην έκθεση (και όχι βέβαια, για να πιω ελληνικό καφέ στο περίπτε­ ρό σου), δεν είχες δηλώσει την παρουσία μου στους οργανωτές, με αποτέλεσμα να μην περι­ λαμβάνομαι στον επίσημο κατάλογο των παρό­ ντων συγγραφέων (έχω όλα τα σχετικά στοιχεία στα χέρια μου). Η συμμετοχή μου θα είχε περάσει εντελώς απαρατήρητη, αν δεν βρισκόταν στο χώ­ ρο της έκθεσης - ευτυχώς για μένα - ο ίδιος ο Jacques Lacarriere, ο οποίος, αφού μίλησε για τη θάλασσα στην ελληνική λογοτεχνία (θέμα της δη­ μόσιας συζήτησης που είχε οργανωθεί για εκείνη την ημέρα και την οποία κάλυπτε σε ζωντανή με­ τάδοση η ελληνική κρατική τηλεόραση), άρχισε να κάνει λόγο για το βιβλίο και ειδικότερα για την εργασία μου - αν και χωρίς να με κατονομάσει διατυπώνοντας γι’ αυτήν διάφορα επαινετικά σχόλια, τα οποία, άλλωστε, περιλαμβάνονται και στον πρόλογό του (δεν αντιστέκομαι στον πειρα­ σμό να σου υπενθυμίσω μια χαρακτηριστική του φράση: «κι αυτό το ευρετήριο [repertoire] κατ’ αλ­ φαβητική σειρά των συγγραφέων, πρώτο του εί­ δους του στη Γαλλία, απαραίτητο εργαλείο για ό­ λους εκείνους που θέλουν να συναντήσουν τις πιο πρόσσφατες δημιουργίες της Ελλάδας [σ. 21 του βιβλίου - μεταφράζω εγώ]). Αυτή η στάση του Jacques Lacarriere προφανώς σε υποχρέωσε να αναγγείλεις προφορικά την παρουσία μου στην

αίθουσα. Κι έτσι - και μόνο έτσι - έγινε γνωστή η συμμετοχή μου, κι άρχισαν οι παριστάμενοι να μου ζητούν διάφορες πληροφορίες κι ας μην το αποκρύψω, ακόμα και αυτόγραφα. Έδωσα μάλι­ στα και μια συνέντευξη στη γαλλική εφημερίδα Le Figaro. Και θέτω και πάλι το εξής ζήτημα: Μια Ελληνίδα ερευνήτρια-φιλόλογος μόχθησε να παρουσιάσειΜΟ Έλληνες πεζογράφους και ποιητές στο γαλλικό κοινό. Αναφέρομαι εδώ ιδιαίτερα στη δική μου δουλειά, γιατί ήταν η πρώτη συνολική παρουσίαση στη Γαλλία - και μάλιστα σε τέτοια έ­ κταση - τ η ς μεταπολεμικής ελληνικής λογοτεχνι­ κής παραγωγής. Είχε, νομίζω, η παρουσίαση αυτή βαρύνουσα σημασία για τα ελληνικά γράμ­ ματα. Με ποιο δικαίωμα επέλεξες εσύ να μη γνω­ στοποιήσεις επίσημα τη συμμετοχή της Ελληνίδας ερευνήτριας σε μια εκδήλωση που δεν ήταν απλά ιδιωτική σου υπόθεση, αλλά στην οποία με­ τείχε ενεργά και με γενναία επιχορήγηση το ελλη­ νικό κράτος; 4. Παρατήρησα και άλλα παράξενα πράγματα: α) Πρωτόμαθα από το ίδιο το βιβλίο ότι η έκδοσή του χρηματοδοτήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Βι­ βλίου της Γαλλίας, β) Η συνοπτική βιβλιογραφία που παρέδωσα δεν καταχωρήθηκε στο τέλος του ευρετηρίου μου, παρά στο τέλος του βιβλίου. Έτσι η εργασία μου εμφανίζεται χωρίς βιβλιογρα­ φική στήριξη, γ) Διαπίστωσα με δυσαρέσκεια ότι υπάρχουν μέσα στο βιβλίο, δύο διαφορετικές με­ ταγραφές του ονόματος μου στα γαλλικά (άλλη στο εισαγωγικό σημείωμα και το ευρετήριο των ο­ νομάτων - σ. 15 και 405 - και άλλη στην προμετω­ πίδα του ευρετηρίου - σ. 137)· διαφέρουν και οι δύο από εκείνη που έχω επιλέξει και χρησιμοποι­ ήσει από χρόνια εγώ η ίδια, όταν δίδασκα νεοελ­ ληνική γλώσσα και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, καθώς και όταν παρουσίαζα τη διδακτορική μου διατριβή στο ίδιο Πανεπιστή­ μιο. δ) Έγιναν ανεπίτρεπτες παρεμβάσεις στο κείμενό μου χωρίς να ζητηθεί η γνώμη μου. Π.χ. αφαιρέθηκε η μισή από τη δεύτερη παράγραφο των προλεγομένων μου (σ. 139), χωρίς να μου δο­ θεί η ευκαιρία να την αναπροσαρμόσω, με αποτέ­ λεσμα η παράγραφος αυτή να χάνει σε λογική συνοχή. Επίσης, αντικαταστάθηκε στη σελίδα η έκφραση langue ecclesiastique [εκκλησιαστική γλώσσα] με την έκφραση langue ecclesiale (σ.

168)· σωστή είναι η πρώτη εκδοχή, διότι η λέξη ecclesial είναι διδακτικός όρος και αναφέρεται

στην Εκκλησία ως κοινότητα από κοινωνική και νομική άποψη (βλ. λεξικό Petit Robert). Αφαιρέθηκαν, ακόμα, τα διαλυτικά από τα κεφαλαία των κυρίων ονομάτων Νικολαΐδης (2 φορές) και Λαϊνά, με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί η προφορά τους στα γαλλικά. Και όλα αυτά παρά την προ­ σπάθεια που κατέβαλα να διορθώσω αυτοπρο­ σώπως τα τυπογραφικά δοκίμια της εργασίας μου δυο φορές, την πρώτη με μετάβασή μου στο Παρίσι το Δεκέμβριο του 1996 (η διόρθωση αυτή έγινε με χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή σου) και τη δεύτερη στην Ελλάδα, στις αρχές Ια­ νουάριου (προφανώς οι παρεμβάσεις έλαβαν χώ­ ρα μετά τις διορθώσεις μου). Διαμαρτύρομαι έντονα για τα παραπάνω. Ένας νέος εκδότης - είναι η περίπτωσή σου - οφείλει πρώτα να μάθει καλά το ρόλο του και τα όριά του πριν ασχοληθεί με την έκδοση ενός βιβλίου με τό­ σο καίριο περιεχόμενο. Και εφόσον ο εκδότης αυτός φιλοδοξεί να εκπροσωπεί τα ελληνικά γράμματα στο Παρίσι, και μάλιστα με το αζημίω­ το, απαιτώντας επιχορηγήσεις και συμπράξεις α­

πό ελληνικά υπουργεία και πρεσβείες, έχει υπο­ χρέωση - δεν εναπόκειται στην καλή του προαί­ ρεση - να σέβεται τη δουλειά του Έλληνα πνευματικού εργάτη και όχι να τον σβήνει - κυριο­ λεκτικά - από το χάρτη. Ελπίζω να το λάβουν αυτό σοβαρά υπόψη οι ελληνικές υπηρεσίες στις οποίες κοινοποιώ την παρούσα επιστολή. Με τιμή Αθηνά Βουγιούκα

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ 1. Υπουργείο Πολιτισμού Γραφείο κ. Υπουργού 2. Υπουργείο Παιδείας Γραφείο κ. Υπουργού 3. Υπουργείο Τύπου Γραφείο κ. Υπουργού 4. κ. Κόρακα, Πρέσβη της Ελλάδας στο Παρίσι 5. κ. Καλογερόπουλο, υπεύθυνο Γραφείου Τύπου της Ελληνικής Πρεσβείας στο Παρίσι

Την επ ισ το λ ή τη ς κ. Α θ η ν ά ς Β ο υ γιού κ α θ έ σ α μ ε υ π όψ η το υ κ. Γιάννη Μ α υ ρ ο ειδ ά κ ο υ , ο ο π ο ίο ς έσ τε ιλ ε τη ν ακόλ ο υ θ η απ άντη σ η:

Αθήνα, 18 Απριλίου 1997 Κύριε Διευθυντά, Σας ευχαριστώ που μου δώσατε τη δυνατότητα να διαβάσω ένα γράμμα που, ενώ μου απευθύ­ νεται, δεν μου εστάλη. Ο αποστολέας δεν έλαβε αυτόν τον κόπο. Το στέλνει όμως στο διαβάζω και το κοινοποιεί, όπως λέει, στο Υπουργείο Πολιτισμού και την Ελληνική Πρεσβεία στο Παρίσι (!) Αυτή η διαδικασία συν η σύνταξη και το ύφος της επιστολής κραυγάζουν για τις πραγματικές επιδιώξεις της γράφουσας που σίγουρα δεν εί­ ναι αυτές της διαμαρτυρίας που επικαλείται. Θέλω, με την παρούσα, να σας δώσω κάποιες αληθινές πληροφορίες γύρω από το βιβλιοπω­ λείο και τις εκδόσεις «Δεσμός» στη Γαλλία. Να επισημάνω ορισμένες απαράδεκτες ανακρίβειες στην εν λόγω επιστολή και να εκφράσω δημο­ σίως τη λύπη που μου προκαλούν οι τέτοιου εί­ δους τακτικές.

Εάν η εκδοτική δραστηριότητα του «Δεσμού» εί­ ναι πρόσφατη, το ελληνικό βιβλιοπωλείο στο Παρίσι, με το ίδιο όνομα και το οποίο εξαρχής διευθύνω, υπάρχει από το 1983. Την τελευταία μόνο δεκαετία ο «Δεσμός» διοργάνωσε: • συναντήσεις χιλιάδων αναγνωστών με τους ακόλουθους μεταξύ άλλων Έλληνες συγγρα­ φείς και στοχαστές: Βασίλη Αλεξάκη, Κώστα Αξελό, Θανάση Βαλτινό, Μιχάλη Γκανά, Άλκη Ζέη, Ιάκωβο Καμπανέλλη, Ανδρέα Κέδρο, Clement Lepidis, Νίκο Μπακόλα, Αλέξη Πανσέληνο, Σπύρο Πλασκοβίτη, Ριχάρδο Σωμερίτη, Άρη Φακίνο, Γιώργο Χειμωνά • βραδιές απαγγελίας ποιημάτων • πολυάριθμες εκθέσεις φωτογραφίας με θέμα τους την Ελλάδα • συζητήσεις και ραδιοφωνικές εκπομπές με θέμα τους την ελληνική λογοτεχνία (οι μαγνητο­ φωνήσεις και τα άλλα στοιχεία που έχουν δια­ τηρηθεί είναι στη διάθεση του διαβάζω).

Όλες αυτές οι, ας μου επιτραπεί η λέξη, σημα­ ντικές επιτεύξεις (γνωστές κι εδώ από τις κατά καιρούς δημοσιεύσεις στον ελληνικό τύπο) έγι­ ναν χωρίς την παραμικρή οικονομική ενίσχυση. Άλλωστε, από κανέναν φορέα δεν ζητήθηκε, έως και τον Ιούλιο του 1996, η οποιαδήποτε ενί­ σχυση. Όσο για τους «κοινοτικούς φορείς» που αναφέρονται στην επιστολή της κυρίας Βουγιούκα, όχι μόνον ποτέ δεν τους ζήτησα κανενός είδους αρωγή, αλλά ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζω ούτε τη διεύθυνσή τους. Ζω μονίμως στο Παρίσι εδώ και τριάντα χρόνια. Τα τελευταία δεκαοκτώ ασχολούμαι σχεδόν αποκλειστικά με τη διάδοση στη Γαλλία των ελ­ ληνικών πολιτισμικών και πολιτιστικών επι­ τευγμάτων. Κανείς δεν με υποχρέωσε ούτε καν μου ζήτησε να αναλάβω μια τέτοια αποστολή. Εάν την ανέλαβα, είναι γιατί με ευχαριστεί και αν τώρα το αναφέρω, δεν είναι για να παραπονεθώ, αλλά απλώς να πληροφορήσω. Ο γνωστός Γάλλος μεταφραστής Michel Volkovitch, σε μια παλαιότερη συνάντησή μας, μου είπε πως είχε μεταφράσει σημαντικούς ποι­ ητές μας, αλλά δυστυχώς δεν έβρισκε εκδότη. Συμφώνησα να συνεκδώσω μαζί του τρεις από τους πέντε ποιητέςς που μου πρότεινε. Έτσι το Μάρτιο του 1996 από τα Ελληνικά Τετράδια που διευθύνει και από το «Δεσμό», και με οικονομική ευθύνη μόνον δική μου, κυκλοφόρησαν τρία πο­ λύ όμορφα βιβλία. Η Παραλογή του Μιχάλη Γκανά, επιλογή ποιημάτων του Τίτου Πατρικίου με τον τίτλο Μαθητεία, επιλογή ποιημάτων του Ντίνου Χριστιανόπουλου με τον τίτλο Εηοχή ισχνών αγελάδων. Εφέτος έχουν ήδη κυκλοφο­ ρήσει το Χαίρε ποτέ της Κικής Δημουλά, μια επι­ λογή ποιημάτων του Δημήτρη Κρανιώτη και εί­ ναι στα τυπογραφεία ο Νεκρόδειπνος του Τάκη Σινόπουλου σε μετάφραση πάντα του Michel Volkovitch και σε δίγλωσση πάντοτε έκδοση. Και για τα πέντε αυτά βιβλία, οι εκδόσεις «Δεσμός» έλαβαν από το Γαλλικό Κέντρο Βιβλίου, το οποίο ενθαρρύνει τις εκδόσεις ποίησης, το 50% των εξόδων. Το άλλο 50% που εγώ δίεθεσα δεν πι­ στεύω και πολύ πως από τις πωλήσεις κάποτε θα το εισπράξω. Το «επίμαχο βιβλίο» των εκδό­ σεων «Δεσμός» παρουσιάστηκε το Μάρτιο του 1997. Είναι ο πρώτος τόμος ενός δίπτυχου με τίτλο Ελληνικές γραφές. Οδηγός της νεοελληνι­ κής λογοτεχνίας. I. Ποιητές και μυθιστοριογρά-

ΑΙΙηΙογμφία

φοι. Ο δεύτερος τόμος, αφιερωμένος στους δο­ κιμιογράφους και τους θεατρικούς συγγραφείς, προβλέπεται για το 1999. Η ιδέα αυτού του βιβλίου υπάρχει από το 1989. Για την υλοποίησή της, συνεργάζομαι από το 1990-1991 με το γνωοτό ποιητή και δοκιμιογρά­ φο Νάνο Βαλαωρίτη, λίγο αργότερα με τον ελ­ ληνιστή Henri Tonnet, διευθυντή των ελληνικών σπουδών της INAL.CO, εκεί που δίδαξε, μεταξύ άλλων, ο Ψυχάρης και ο Θράσος Καστανάκης και με τον φιλόλογο, Δρα του Πανεπιστημίου της Σορβόνης, Κωνσταντίνο Μπόμπα. Το σχέδιο δε αυτού του βιβλίου έχει κατοχυρωθεί από τον Φεβρουάριο του 1994. Πρωτοσυνάντησα την κυρία Βουγιούκα τον Ιούλιο του 1995, ύστερα από σύσταση φίλης, της οποίας σέβομαι και εκτιμώ τη γνώμη. Συμφώνησε να συνεργαστεί στη συγγραφή του συλλογικού αυτού βιβλίου που αποτελείται από τέσσερα μέρη, αναλαμβά­ νοντας το δεύτερο μέρος: μια αναλυτική βιβλιο­ γραφία και κριτική παρουσίαση σε μορφή ευρε­ τηρίου των σημαντικότερων ποιητών και συγγραφέων, των οποίων το βασικό έργο πα­ ρουσιάστηκε μετά το 1950. Στη Γαλλία ο «Δεσμός» είναι ένας γαλλικός εκ­ δοτικός οίκος, στο Εμπορικό Επιμελητήριο Παρισίων όπου ανήκει. Δεν συνηθίζεται στα συλλογικά έργα, όταν οι συμμετέχοντες υπερ­ βαίνουν τους τρεις, να αναγράφεται το όνομά τους στο εξώφυλλο, το εσώφυλλο ή το οπισθό­ φυλλο. Υπογράφει ο καθένας το κείμενό του' αυτό φυσικά έγινε και στις Ελληνικές γραφές. Εξάλλου τα ονόματα και των τεσσάρων συγγρα­ φέων αναφέρονται στο εισαγωγικό σημείωμα του εκδότη, όπου, εκτός από την επαγγελματι­ κή δραστηριότητα του καθενός, προσδιορίζεται και το μέρος του έργου που συνέγραψε. Στην επιστολή της η κυρία Βουγιούκα τονίζει πως η εργασία της «πλαισιώνεται» από ορισμέ­ να, κατά τη γνώμη της, μόνον «κατατοπιστικά για τη νεοελληνική λογοτεχνία». Εκεί νομίζω εντοπίζεται το πρόβλημα. Όταν κατάλαβα πως η κυρία Βουγιούκα θεωρούσε τις Ελληνικές γρα­ φές δικό της και μόνον δικό της βιβλίο, προ­ σπάθησα να της εξηγήσω πως τα αποτελέσμα­ τα μιας συλλογικής εργασίας δεν είναι έργο του ενός μόνον συγγράψαντος, αλλά όλων, και ότι η πατρότητα του βιβλίου ανήκει επίσης σ’ αυτόν που είχε τη σύλληψή του, το δόμησε, τον Editor

κατά την αγγλική ορολογία. Μου απάντησε πως οι 17 σελίδες του Νάνου Βαλαωρίτη, οι 40 τό­ σες σελίδες του Κωνσταντίνου Μπόμπα, ακόμα και οι 50 του Henri Tonnet δεν δέχονταν καμιά σύγκριση με τις 150 δικές της σελίδες. Ουδέν σχόλιον για τα ποσοτικά κριτήρια με τα οποία εκτιμά τα κείμενα η κυρία Βουγιούκα. Διαβεβαιώνει στη συνέχεια πως τις Ελληνικές γραφές χρηματοδότησε το Εθνικό Κέντρο βιβλί­ ου Γαλλίας. Αναλήθεια. Δανειοδότησε το έργο με το 50% μόνο του κόστους της έκδοσης και το δάνειο θα πρέπει να επιστραφεί ως και το τε­ λευταίο φράγκο από εμένα, π ουληθεί δεν πουληθεί το βιβλίο, μέσα σε τέσσερα χρόνια. Το Μάιο του 1996, οι υπεύθυνοι της Διεύθυνσης Γραμμάτων του ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού ζήτησαν να τους ενημερώσω για τις δραστηριότητες του βιβλιοπωλείου «Δεσμός». Ετοίμασα ένα μικρό πόνημα για το ελληνικό βι­ βλίο στη Γαλλία και το παρέδωσα τον Ιούλιο αυτοπροσώπως στο διευθυντή αυτής της υπη­ ρεσίας, κύριο Κορούλη. Παράλληλα, γνωρίζο­ ντας το ενδιαφέρον και τη σημαντική βοήθεια που παρέχει πάντοτε στην παρουσίαση στη Γ αλλία των πολιτιστικών μας επιτευγμάτων η τωρινή Διεύθυνση του Γραφείου Τύπου και Πληροφόρησης της Ελληνικής Πρεσβείας στο Παρίσι, τους ενημέρωσα σχετικά με την ετήσια Έκθεση Βιβλίου (Salon du Livre). Αρχές Νοεμβρίου ο Υπουργός Πολιτισμού, κύ­ ριος Βενιζέλος, στο πλαίσιο των καθηκόντων του, παρέμεινε λίγες μέρες στη γαλλική πρω­ τεύουσα. Μεταξύ άλλων εκπροσώπων πολιτιστι­ κών φορέων που συνάντησε, είχα την τιμή να εί­ μαι κι εγώ. Από τις πρώτες μου κιόλας φράσεις, σχετικά με το πόσο σημαντική θα ήταν η πα­ ρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας σε μια τέτοι­ ας εκτάσεως διεθνή έκθεση, ο κύριος Βενιζέλος διέκρινε τη μεγάλη σημασία που θα είχε η ελλη­ νική συμμετοχή και όχι μόνον ενέκρινε, αλλά επαύξησε το ποσό που είχε εισηγηθεί στο Υπουργείο Πολιτισμού η Διεύθυνση Γραμμάτων. Ο τελικός οικονομικός πίνακας έχει ως εξής: • Υπουργείο Πολιτισμού, Διεύθυνση Γραμμάτων: 50% • Υπουργείο Παιδείας, Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων: 12,5% • Υπουργείο Τύπου: 12,5% • Βιβλιοπωλείο «Δεσμός»: 25%

Όλα τα σχετικά στοιχεία είναι επίσης στη διάθε­ ση του διαβάζω. Λυπάμαι αν η σχολαστική αυτή απαρίθμηση σάς κούρασε. Αναγκαίο ήταν να δοθούν πληροφο­ ρίες αληθινές. Θα προτιμούσα να μιλήσω για τους χιλιάδες επισκέπτες και τους δεκάδες επαγγελματίες που πέρασαν από το ελληνικό περίπτερο και ξεφύλλισαν τα βιβλία των πάνω από 90 μεταφρασμένων Ελλήνων λογοτεχνών, 200 τίτλοι περίπου κυκλοφορούν τώρα στα γαλ­ λικά. Αυτός ήταν ο στόχος μου, να πληροφορή­ σω τον Γάλλο επαγγελματία και αναγνώστη του βιβλίου για το εύρος της λογοτεχνίας μας. ΓΓ αυτό τα αναφερόμενα Υπουργεία συμμετείχαν οικονομικά, γι’ αυτό και το Γραφείο τύπου της Ελληνικής Πρεσβείας με βοήθησε τόσο ουσια­ στικά στην όλη διοργάνωση. Ύβρις θα ήταν να γίνουν όλα αυτά τα έξοδα, να παραχωρηθεί τόση απλήρωτη εργασία για να προβάλω τα έξι μόνο βιβλία που έχω ως τώρα εκδώσει και για να δώσω στους συγγραφείς του ενός μόνο από τα έξι τη δυνατότητα να υπο­ γράψουν αφιερώσεις και αυτόγραφα. Από καιρό δέχθηκα πως ο Γαλιλαίος είχε δίκιο. Η γη, δηλαδή εγώ, γυρίζει γύρω από τον Ήλιο και όχι όλος ο άλλος κόσμος γύρω από εμένα. Θα ήθελα να τελειώσω ρωτώντας την κυρία Βουγιούκα:

Αγαπητή Αθηνά, Πιστεύεις πως με μια τέτοια τακτική, εσύ, ο «Έλληνας πνευματικός εργάτης», βοηθάς την καριέρα του βιβλίου στο οποίο συνεργάστηκες και για το οποίο όλες οι έως τώρα κριτικές είναι εγκωμιαστικές; Αλλά προπαντός πιστεύεις πως με το να αποσιωπάς την προσφορά του ελληνι­ κού βιβλιοπωλείου «Δεσμός» στο Παρίσι, που τόσο καλά γνωρίζεις, βοηθάς τα ελληνικά γράμ­ ματα; Όσο για μένα, όπως πλησιάζει το Ορθόδοξον Πάσχα, Εορτή παλαιότερα λέγαμε Αγάπης, χω­ ρίς κακία σε χαιρετώ. Σας ευχαριστώ, κύριε Διευθυντά, για τη φιλοξενία Γιάννης Μαυροειδάκος

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΝ ΛΑΟΝ Του Πανεπιστημίου του Τέξας και του Βρετανικού Μουσείου, με εικόνες και χάρτες

ης σελίδες των οκτώ τόμων δα συνα­ ντήσουμε τους μύδους που επί αιώνες συγκίνησαν την ανδρώπινη φαντασία, ακόμα κι όταν οι δρησκείες που στηρίζονταν σε αυ­ τούς τους μύδους είχαν πια παραμεριστεί: τον Κατακλυσμό των Μεσοποτάμιων, τους ζωόμορ­ φους αιγυπηακούς δεούς, τον Ώρο, τον Όσιρη, την Ίσιδα, τον Δία, την Αδηνά και τους άλ­ λους, γνωστούς και λιγότερο γνωστούς μας δεούς του Ολύμπου και τους ρωμαϊκούς δρύλους για τον Αινεία, τονΡωμύλοκαι τονΡώμο καδώς και τη Λουκρητία, αλλά και τους μυδικούς ήρωες των Κελτών, τον Όντιν και τον Θωρ, μαζί με τις μορφές των βορείων λαών, τους αιμοδιψείς δεούς των Αζτέκων και των Μάγια και τον τόσο ανδρώπινο Αχούρα Μάζδα των Περσών με τον προφήτη του Ζωροάστρη.

Γ

Μύθοι ρ η μ a r η ν

ί ^ Β |

Στόχος της σειράς αυτής είναι να δώσει την ιστορική πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από τους μύδους, τεκμηριωμένη από τα αρ­ χαιολογικά και φιλολογικά ευρήματα του κάδε λαού και τοποδετημένη με αυτό τον τρόπο στα πλαίσια του αντίστοιχου πολιτισμού. Επειδή η μυδολογία των αρχαίων λαών αποτελεί συγ­ χρόνως και μια πηγή καλλιτεχνικής δημιουρ­ γίας, οι τόμοι αυτοί συνοδεύονται από μια πλούσια εικονογράφηση η οποία συνοδεύει τον αναγνώστη στην εξερεύνηση της δημιουργικής φαντασίας του κάδε λαού. Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Ο Υ Ν

• Οι μύθοι των Ελλήνων • Οι μύθοι των Αιγυπτίων • Οι μύθοι των Ρωμαίων • Οι μύθοι των Περσών • Οι μύθοι της Μεσοποταμίας • Οι μύθοι των Αζτέκων και των Μάγια • Οι μύθοι των Βορείων • Οι μύθοι των Κελτών ΕΚΔΟΣΕΙΣ Π Α Π Α Δ Η Μ Α : Ιπποκράτους 8 Αθήνα, τηλ.: 36.27.318

Β Ρ Α

Χ Υ /ζ /φ ^

Ο Υ Ρ ΙΟ Σ Α Ν Ε Μ Ο Σ Σ Τ Η Ν Ε Τ Α ΙΡ Ε ΙΑ Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ω Ν ; Η κρίση που ξέσπασε στους κόλπους της Εταιρεί­ ας Συγγραφέων και έδειχνε ότι το σωματείο «πνέ­ ει τα λοίσθια», ευτυχώς, ξεπεράστηκε, ελπίζουμε οριστικά. Πρυτάνευσαν ωριμότερες σκέψεις, υπο­ χωρήσεις και κατανόηση απ’ όλα τα μέρη και τα μέλη και ιδού με τις πρόσφατες εκλογές για την α­ νάδειξη νέου Διοικητικού Συμβουλίου «πνέει ού­ ριος άνεμος». Πρόεδρος του νέου Δ.Σ. ο καθηγη­ τής, ποιητής, κριτικός και μελετητής Κώστας Στεργιόπουλος. Προσωπικότητα χαμηλών τόνων, με πλούσιο έργο και δραστηριότητα, φαίνεται ότι θα οδηγήσει την Εταιρεία Συγγραφέων σε δρόμο καλό. Άνθρωπος του «μηδέν άγαν» και του «μηδενί δίκην δικάσης πριν αμφοίν μύθον ακούσης» με παραστάτες άξιους ανθρώπους των γραμμάτων (αντιπρόεδρος ο Αλέξης Ζήρας - πρώτος σε ψή­ φους, γενική γραμματέας η Παυλίνα Παμπούδη, ταμίας ο Α λέξανδρος Αργυρίου και μέλη η Λύντια Στεφάνου, ο Τάκης Μ ενδράκος και ο Χριστόφο­ ρος Μηλιώνης) αναλαμβάνει δύσκολο έργο: Να καταδείξει ότι η Εταιρεία Συγγραφέων είναι πλέον ένα αξιόπιστο σωματείο, να δραστηριοποιήσει ό­ λα τα μέλη του, να αναλάβει πρωτοβουλίες για να βγει από το συντεχνιακό τη ς καβούκι, να πείσει τους εντός και εκτός σωματείου ανθρώπους των γραμμάτων ότι η αποστολή της είναι εθνικής ση­ μασίας. Ευχόμαστε ολόψυχα η Εταιρεία Συγγρα­ φέων να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.

Β ΙΒ Λ ΙΟ ΚΑΙ Μ Μ Ε Με την καμπάνια του ΕΚΕΒΙ «Το βιβλίο τα ξιδεύει με όλα τα ΜΕΣΑ» (έξυπνο σλόγκαν) που έγινε το μήνα Μάιο κερδήθηκε μια μάχη, αλλά όχι ο πόλε­ μος. Η ανταπόκριση των ΜΜΕ ήταν εντυπωσιακή. Αυτό όμως που φάνηκε, ακόμη και στον πιο α­ νυποψίαστο θεατή τη ς T.V., ακροατή των ραδιοφώνων ή αναγνώστη εντύπων ήταν η αδυναμία

των ΜΜΕ - όσων ασχολούνται ευκαιρ ια κά και χάριν συμφερόντων - να φέρουν αξιοπρεπώς σε πέ­ ρας το δύσκολο έργο τη ς προβολής του βιβλίου στο ευρύ κοινό. Σ ’ αυτό το διάστημα διατυπώθη­ καν πολλές και ποικίλες απόψεις για τη σχέση του βιβλίου με τα ΜΜΕ. Αυτές που υψώνουν κορώνες και επιθυμούν «εν τω άμα» να γεφυρώσουν το χά­ σμα που χωρίζει το βιβλίο με τα άλλα ΜΜΕ μας α­ φήνουν αδιάφορους. Υιοθετούμε όμως εκείνες που θέτουν ερωτήματα, αμφισβητούν ή θεωρούν τις σχέσεις βιβλίου και ΜΜΕ ως «σχέσεις αμοιβαί­ ας καχυποψίας», όπως είπε χαρακτηριστικά ο συγγραφέας Γιώργος Μανιώτης. Αυτές οι από­ ψεις θα τονώσουν τον προβληματισμό. Το βιβλίο βεβαίως πρέπει να προβάλλεται από τα ΜΜΕ. Ό χι όμως ως φτωχός συγγενής, ούτε ως άπορος επαί­ της. Για να καταλάβει - όχι να του προσφέρουν τη θέση που του αξίζει, πρέπει να επέλθουν ριζι­ κές αλλαγές στη νοοτροπία των ΜΜΕ. Να πεισθούν ότι προβάλλοντας το βιβλίο έχουν μακρο­ πρόθεσμο κέρδος και όχι «εν τη παλάμη και ούτω βοήσομεν». Ο δρόμος είναι μακρύς και όσο το βιβλίο κατακτά αναγνώστες, όσο συμβάλλει στη διάπλαση τη ς ανθρώπινης προσωπικότητας και όσο αυξάνει το ποσοστό του στη διαμόρφωση του κοινωνικού, πολιτι­ στικού και πολιτικού γίγνεσθαι τόσο τ α Μέσα Ενημέρωσης θα αναγκάζονται να κόβουν εισι­ τήριο για ένα τα ξίδ ι μαζί του. Κάποτε οι εφ η­ μερίδες δημοσίευαν σε συνέχειες μυθιστορή­ ματα και νουβέλες για να κερδίσουν αναγνώ­ στες... γρ άφ ει ο Νίκος Φελέκης, διευθυντής σύνταξης του Επενδυτή. Εμείς απλώς προσυπογράφουμε και ελπίζουμε ότι τα ΜΜΕ θα «αναγκαστούν, συντόμως, να κόψουν εισιτήριο για ένα ταξίδι» με το βιβλίο.

Ο Α Κ Α Μ Α Τ Ο Σ Χ Α Β ΙΑ Ρ Α Σ Για τον Στρατή Χαβιαρά - διευθυντής της λογοτε­ χνικής βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου του Harvard και διευθυντής του λογοτεχνικού περιοδι­

κού Harbard Review - είχαμε γράψ ει και στο πα­ ρελθόν (διαβάζω, αρ. 366). Είχαμε αναφ ερθεί στο πείσμα, τη μεθοδικότητα, το ταλέντο και την ερ γα­ τικότητα το υ . Είχαμε γράψ ει για την περιπετειώδη ζωή του και πώς από τον προσφυγικό συνοικισμό με παράγκες στο Κουκάκι βρέθηκε να διευθύνει τη μεγαλύτερη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη και να εκδίδει επί πέντε χρόνια ένα λογοτεχνικό περιοδι­ κό των ελληνικών γραμμάτω ν στις ΗΠΑ. Η συμμετοχή του Νομπελίστα Σέιμους Χίνι στην ε­ νότητα του περιοδικού με τίτλο «Ελλάς λυόμενη» (Hellas Unbound) ενισχύει την ήδη γνωστή σχέση του ποιητή με την Ελλάδα. Στο αφιέρω μά του για τα ελληνικά γράμματα το Harvard Review αναδη­ μοσιεύει το σημείω μα που έγραψ ε στην Πύλο ο Ιρλανδός ποιητής για το λεύκω μα του γλύπτη Δημήτρη Χατζή. Στο ίδιο αφιέρω μα γρ άφ ει ο Μανό­ λης Σαββίδης για τον Γ.Π. Σαββίδη ως πρώτο καθηγητή-μελετητή του Σεφέρη στην έδ ρα Ν εοελ­ ληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ, μεταφ ράζεται α­ πό τον Σταύρο Δεληγιώργη διήγημα τη ς Καίης Τσιτσέλη και από την Αθηνά Ανδρεάδη παρουσιά­ ζεται η τριλογία του Σ. Τσίρκα «Ακυβέρνητες πολι­ τείες». Παρουσιάζει επίσης, στο αγγλόφωνο κοι­ νό «Τα ελεγεία της Οξώπετρας» του Οδυσσέα Ελύτη, το «Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων» του Γιάννη Ρίτσου, το μεταφρασμένο στα αγγλικά μυθιστόρημα του Πέτρου Αμπατζόγλου «Τι θέλει η κυρία Φρήμαν», ένα διήγημα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, διηγήματα του Σωτήρη Δημητρίου από τις συλλογές «Ντιαλίθιμ’Χρηστάκη» και «Ένα παιδί από τη Σαλονίκη», την «Καγκελόπορτα» του Αντρέα Φραγκιά, τον «Βίο του Ισμαήλ Φερίκ Πασά» τη ς Ρέας Γαλανάκη και το «Δέκα μύθοι και μια ι­ στορία» του Νίκου Παπανδρέου. Ο ακάματος Στρατής Χ αβιαράς γίνεται ο καλύτε­ ρος πρεσβευτής των ελληνικών γραμμάτω ν στον αγγλόφωνο κόσμο.

Χ Ρ Η Σ ΙΜ Ο Ε Ρ Γ Α Λ Ε ΙΟ Ο Παναγιώ της Δ. Νικολόπουλος ένας άνθρωπος του χώρου μας. Αθόρυβος επιστήμονας-νομικός σύμβουλος του Συλλόγου Εκδοτών Βιβλιοπωλών Αθηνών (ΣΕΒΑ) - ασχολείται με τα νομικά ζητήμα­ τα που σχετίζονται με το χώρο του βιβλίου. Η με­ λέτη του «Συμβάσεις έντυπης έκδοσης και ανα­ δρομική εφαρμογή του ν. 2221/1993» (Καστανιώτης) φυσικά δεν ενδιαφ έρει το ευρύ αναγνωστικό κοινό, αλλά είναι χρήσιμο σε όλους όσοι με οποιο­

δήποτε τρόπο ασχολούνται με το βιβλίο. Πα ρα θέ­ τουμε απόσπασμα-δείγμα αυτής τη ς ενδιαφ έ­ ρουσας μελέτης που αφορά στον τρόπο αμοιβής του συγγραφέα: ... Για λογοτεχνικά, θεατρικά και ταξιδιω τικά βιβλία, καθώς και δοκίμια, προβλέπεται ως ε­ λάχιστη αμοιβή του σ υγγραφέα ποσοστό 10% επί τη ς λιανικής τιμής πώλησης όλων των πω­ λουμένων αντιτύπων, μετά την πώληση όμως χιλίων αντιτύπων. Αντίθετα, σε ορισμένες κα­ τηγορίες βιβλίων και άλλων έντυπων εκδόσε­ ων, όπως: α) συλλογικά έργα, β) εγκυκλοπαί­ δ ειες, λεξικά, ανθολογίες έργων τρίτω ν γ) σχολικά βιβλία και βοηθήματα, δ) λευκώματα, ημερολόγια, πρακτικούς οδηγούς, έντυπα παιχνίδια και εκπαιδευτικό υλικό, όπως χάρ­ τε ς άτλαντες, ε) πρόλογοι, σχολιασμοί, εισα­ γω γές, παρουσιάσεις, στ) εικονογραφήσεις και φωτογραφικό υλικό, ζ) μη λογοτεχνικά ει­ κονογραφημένα παιδικά βιβλία, η) π ολυτελείς εκδόσεις, θ) περιοδικά, εφημερίδες, δεν επι­ βάλλεται η υποχρεωτική ποσοστιαία αμοιβή του συγγραφέα, αλλά επιτρέπεται να συμφωνηθεί αμοιβή σε ορισμένο χρηματικό ποσό. Πειστήκατε τώρα, εκδότες, συγγραφείς, με­ ταφ ρασ τές, εικονογράφοι, επιμελητές ότι το βιβλίο του Π.Δ. Νικολόπουλου είναι απαραί­ τητο ερ γαλείο για τη δουλειά σας;

Π Α Ν Ε Υ Ρ Ω Π Α ΪΚ Ο Σ Υ Ν Ε Δ Ρ ΙΟ Ν Ε Ο Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ω Ν ΣΠΟ ΥΔΩΝ Μ ε στόχο να καταγραφ ούν αφ ενός τα σημαντι­ κότερ α ερ ευνη τικά προγράμματα που αφ ορούν σ τους το μ είς τη ς ανθρωπολογίας, τη ς γλωσσο­ λο γίας, τη ς ιστορίας, τη ς φ ιλολογίας στα ευρω ­ παϊκά πανεπιστήμια και σ ε ευρωπαϊκά ερ ευνη τι­ κά κέντρα και να π ροω θηθεί α φ ετέρου η διεπι­ στημονική συνεργασία στο χώρο τω ν ν εοελληνι­ κών σπουδών θα π ραγματοπ οιηθεί το Πανευρω­ παϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών που ορ ­ γανώ νεται στο Βερολίνο από 2 έω ς 4 Οκτωβρίου 1998 από τη νεοσ ύσ τατη Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών σε σ υνεργασ ία με το

Ινστιτούτο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βε­ ρολίνου. Θ έμα το υ συνεδρίου: Ο ελληνικός κόσμος ανά-

μέσα στην Ανατολή και τη Δύση (1453-1981). Η Οργανωτική επιτροπή (Κ.Α. Δημάδης, Diether R. Reinsch) και η Επιστημονική Επιτροπή το υ Συ νε­ δρίου (Α. Αργυρίου, R. Beaton, Κ.Α. Δημάδης, Π. Κιτρομηλίδης και Γ. Μ αλαματάρη-Φ αρίνου) α ­ πευθύνονται σε ανθρωπολόγους, γλωσσολόγους, ισ τορικούς, φ ιλολόγους και ερ ευνη τές που ασχο­ λούνται με τις νεοελληνικές σπουδές να δηλώ­ σουν συμμετοχή ως τις 31 Δεκεμβρίου 1997. Ο ι εν­ δ ιαφ ερόμενοι πρέπει να στείλουν το ν τίτλο και την περίληψη τη ς ανακοίνωσής το υ ς στη διεύθυνση του Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών το υ Βερολίνου (Byzantinisch-Neugriechisches Sem ina Podbielskiallee 60, D -14195 Berlin, υπόψη Κ.Α. Δημάδη - τηλ. 49 30 83 8 2933 /4 FAX: 49 30 83 8 3238). Για π ερισ σ ότερες πληροφο­ ρ ίες η διεύθυνση τη ς Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ν εο ­ ελληνικών Σπουδών είναι: Σαπφούς 3-5 Πολιτεία 146 71 Αθήνα. Ας σ ημειω θεί ό τι η δ ιάρκεια κ άθε ανακοίνωσης θα είναι είκοσι λεπτά και προβλέπεται επιπλέον χρό­ νος δ έκα λεπτών για συζήτηση.

Υ Π Π Ο : 1 Δ ΙΣ Γ ΙΑ Τ Ο Β ΙΒ Λ ΙΟ Τ Ο ’9 7 Παράλληλα με τη συνέντευξη του Υπουργού Πολιτι­ σμού Ευάγγελου Βενιζέλου, στη Μικέλα Χαρτουλάρη, διαβάσαμε στα ΝΕΑ και τα περί ανακατανομής κονδυλίων του προϋπολογισμού στο Υ ΠΠΟ για το έ­ τος 1997. Πώς κατανέμονται τα κονδύλια, από διάφ ορες πη­ γές, του Υπουργείου στους τομείς τη ς πολιτιστικής πολιτικής; Οι αριθμοί μας το δείχνουν.

36 δις δίνονται στην «Πολιτιστική κληρονομιά» (Ανασκαφές, Απαλλοτριώσεις, Αρχαιολογική Υπηρεσία, Μουσεία, Άλλα κτίρια).

28,5 δισ. διατίθενται σε «Ανελαστικές δαπάνες» (Μι­ σθοδοσία, Λειτουργικά έξοδα).

10 δισ. στη «Θεσσαλονίκη-Πολιτιστική Πρωτεύουσα» (Καλλιτεχνικό πρόγραμμα).

26 δισ. στην «Πολιτιστική Ανάπτυξη»( Σύγχρονη δη­ μιουργία και Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων). Εξ αυτών των 26 δισ. για την Πολιτιστική Ανάπτυξη το θέατρο θα λάβει 5,7. Το ίδιο και η Μουσική. Ο κι­ νηματογράφος θα προικοδοτηθεί με 3,4 δισ., ο χο­ ρός με 0,6 δισ., τα εικαστικά με 1,0 δισ. και το βιβλίο (γράμματα) με 1,0 δισ. Για το βιβλίο το 1,0 δισ. δεν είναι ευκαταφρόνητο ποσό. Το ζήτημα είναι πώς κατανέμεται. Ίδομεν!

είπαν... η έγρ α ψ α ν ΤΖΕΝΗ ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ; Π ΕΡΙ Π Ο ΙΗ Σ Ε Ω Σ T IN A «Η ποίηση είναι ένας καθρέφτης. Ίσως όχι με­ γάλος -αλ λά ναι, καθρέφτης. Ακόμη και τα ποι­ ήματα που η εξωστρέφειά τους και η ειδική τους χρήση σε μια ειδική εποχή θα μπορούσε να τα καθηλώσει για πάντα εκεί και να τ α θα­ μπώσει. Σκέψου πώς καθρεφτιστήκαμε στον "Θούριο" του Ρήγα στη δικτατορία... Και αν τα ποιήματα που γράφονται σήμερα στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς τα μέσα και κρατάνε τα μυστικά τους γερά κλειδωμένα, αυτό δεν είναι κακό. Ίσως έτσι να βαθαίνει ο καθρέφτης που έλε­ γες. Ίσως εδώ ο αναγνώστης θα καθρεφτιστεί αλλιώς, με περισσότερους τρόπους. Και ίσως, μ’ αυτό το καθρέφτισμα, θα τα κάνει να υπάρ­ ξουν κι εκείνα με άλλους τόσους τρόπους. Γιατ ΐ εδώ ακριβώς βρίσκεται και η δύναμη και η α­ δυναμία των ποιημάτων: χρειάζονται το βλέμ­ μα του αναγνώστη για να υπάρξουν. Ακόμη κι αν ένας ποιητής γράψει τον Στίχο του Μέλλο­ ντος, αν δεν τον δουν κάποιοι άλλοι, αν δεν τον ακούσουν, ο στίχος αυτός δεν θα υπάρξει πο­ τέ». «Σήμερα, η ποίηση μιλάει σε ολοένα και λιγότερους. Είναι τόσο οχυρωμένη μέσα της, που πρέπει να πας εσύ να τη βρεις. Αυτή δεν θα ’ρθειπ οτέ. Ο ύτε και έχει τρόπο, ακόμη και να το ήθελε. Αλλά, ξέρεις πού είναι το καταπληκτικό; Στην Ελλάδα ο κόσμος πηγαίνει και τη βρίσκει ακό­ μη. Εδώ η ποίηση πουλάει αριθμούς αναλογι­ κά αδιανόητους σε άλλες χώρες». «Ένα ποίημα είναι από μόνο του μια σιωπή. Τα ποιήματα πιο πολύ σωπαίνουν παρά μιλούν. Τα διαβάζεις κι ανάμεσα στις αράδες και στις σιω­ πές από λέξη σε λέξη». «Ποίημα θα πει αυτό που έρχεται απρόσκλητο. Μιλάει μια γλώσσα τόσο μοναχική, που μοιάζει ξένη. Δεν είναι ανάγκη να το καταλάβεις. Φτά­ νει να το προσέξεις, κι η ζωή σου αλλάζει». [Αποσπάσματα από συνέντευξη της ποιήτριας στη Νατάσα Μπαστέα, (Τα Νέα, 22 Μαρτίου 1997)].

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ:

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κ ν η ρ ια κ ό ΠΟΛΛΕΣ ΒΙΑΙΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ και ποταμοί μελάνης έχουν χυθεί σε Ελλαδα και Κύπρο. Είναι αλήθεια ότι το Κυπριακό αποτελεί ανοιχτό πεδίο αντιπαράθεσης, που θέτει με σύγχρο­ νους όρους τα ζητήματα του πατριωτισμού, του εθνισμού, του εθνικισμού, του διεθνισμού, του κοσμοπο­ λιτισμού, του οικουμενισμού, και της αυτοδιάθεσης, βάζοντας σε πραγματικά διλήμματα φορείς, κόμμα­ τα, διανοούμενους και απλούς πολίτες. Είναι το Κυπριακό διαφορά δύο κοινοτήτων, ή το πρόβλημα υφίσταται λόγω άρνησης του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση και λόγω ανοιχτών εξωτερικών επεμβάσεων μιας επεκτατικής δύναμης, που στρατηγι­ κό της στόχο έχει την ολοκληρωτική κατάληψη του νησιού; Αυτό είναι ένα βασικό ερώτημα, που δεν μπορεί πειστικά να απαντηθεί, αν προηγουμένως δεν δοθεί ε­ παρκής ερμηνεία στο πώς και γιατί φθάσαμε στο σημείο αυτό. Το Κυπριακό, πέρα από κάθε αμφισβήτη­ ση, είναι το υπ. αρ. 1 εθνικό μας ζήτημα. Γι’ αυτό και η σχετική βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά εκτεταμένη και θα μπορούσε κάλλιστα να καλύψει αρκετούς τόμους. Τα βιβλία που προτείνονται εδώ επιλέχθηκαν όχι με βάση την ιδεολογία του συγγραφέα, αλλά με βάση τα ουσιαστικά στοιχεία γνώσης του προβλήματος (οι περισσότεροι συγγραφείς υπήρξαν οι ίδιοι πρωταγω­ νιστές όσων διαδραματίστηκαν) και τη συστηματική, για πολλά χρόνια, μελέτη και παρακολούθησή του. Η παρουσίαση του βιβλίου του γράφοντος δύσκολα θα μπορούσε να γίνει από τον ίδιο. Την ανέλαβε ο ι­ στορικός Κώστας Π. Κύρρης, τον οποίο και ευχαριστώ. Π Ρ Ο Τ Ε ΙΝ Ε Ι Ο ΛΟ ΥΚΑΣ ΑΞΕΛΟ Σ* ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΒΕΡΩΦ-ΤΟΣΙΤΣΑΣ Ιστορία χαμένων ευκαιριών ΚΥΠΡΙΑΚ01950-1963, ΤΟΜΟΙ Α-Β Βιβλιοπωλείο της «Εστίας», Αθήνα 1981, σελ. 319+338

ΚΟΣΤΑΣ Π. ΚΥΡΡΗΣ Κύπρος. Τουρκία και Ελληνισμός ΘΕΣΜΟΙ, ΔΟΜΕΣ, ΣΧΕΣΕΙΣ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Εκδόσεις Λαμπούσα, Λευκωσία 1980, σελ. 248

ΛΟΥΚΑΣ ΑΞΕΛΟΣ Κύπρος: Η ανοιχτή πληγή τον Ελληνισμού Στοχαστής, Αθήνα 1994, σελ. 391

ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΥΓΕΡΟΣ Κύπρος. Στα όρια τον αφανισμού ΠΡΟΛΟΓΟΣ: ΘΕΜΟΣΧ. ΣΤ0Φ0Ρ0Π0ΥΛ0Σ Νέα Σύνορα, Αθήνα 1993, σελ. 460

ΑΓΓΕΛΟΣ ΒΛΑΧΟΣ Αέκα χρόνια Κυπριακού Βιβλιοπωλείον «Εστίας», Αθήνα 1980, σελ. 339 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΡΙΒΑΣ-ΔΙΓΕΝΗΣ Απομνημονεύματα αγώνοςΕΟΚΑ (1955-1959) Αθήνα 1961, σελ. XX1V+410+74 ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΝΙΔΙΩ ΤΗΣ Δύσκολαχρόνια. Κύπρος 1950-1960 Βιβλιοπωλείον «Εστίας», Αθήνα 1981, σελ. 558

ΝΕΟΚΛΗΣ ΣΑΡΡΗΣ Η άλλη πλευρά ΤΟΜΟΣ Α’, ΤΟΜΟΣ Β’ (ΒΙΒΛΙΟ Α’ +ΒΙΒΛΙΟ Β') Γραμμή, Αθήνα 1977,1982,1983, σελ. 551 +925 (α’ + β ’) ΝΙΚΟΣ ΨΥΡΟΥΚΗΣ ΤοΚνπριακό δράμα (1958-1986) Επικαιρόιητα, Αθήνα, 1987, σελ. 287

* 0 Λουκάς Αξελός είναι συγγραφέας και διευθυντής των εκδόσεων «Στοχαστής» και του περιοδικού «Τετράδια».

ΓΙΩΡΓΟΣ

ΘΕΟΤΟΚΑΣ

Σ Τ Ο Χ Α Σ Μ Ο Ι ΚΑΙ Θ Ε Σ Ε Ι Σ Π Ο Λ ΙΤ ΙΚ Α Κ Ε ΙΜ Ε Ν Α 1925-1966 Ε Π Ι Μ Ε Λ Ε Ι Α : Ν ΙΚ Ο Σ Α Λ Ι Β Ι Ζ Α Τ Ο Σ - Μ Ι Χ Α Λ Η Σ Τ Σ Α Π Ο Γ Α Σ 2 Τ Ο Μ Ο Ι, Σ Ε Λ ΙΔ Ε Σ 1352 Μ έ ε ι σ α γ ω γ ή τ ο ϋ Ν. Ά λ ι β ι ζ ά τ ο υ , έ ν θ ε τ α μέ φ ω τ ο γ ρ α φ ί ε ς καί ν τ ο κ ο υ μ έ ν τ α ά ρ χ ε ίο υ , ε ύ ρ ε τ ή ρ ιο .

«Τά δοκίμιά μου » , ’έ γρα φ ε ό Γιώργος Θεοχοκάς χό 1937, «είναι προσπάθειες πού κάνω άπό καιρό σέ καιρό γιά νά προσαναχολισχώ μες σχήν ραγδαία πνευμαχική, καλλιχεχνική καί κοινωνική έξέλιξη χοϋ 20οϋ αιώ να. Δεν πρέπει νά κρίνονχαι σάν έργα όρισχικά, οΰχε σάν έργα συσχημαχικής σκέψης, αλλά σάν μικροί σχαθμοί μιας αδιάκοπης άναζήχησης. Είναι κομμάχια ενός πνευμαχικοΰ ημερολογίου». Τά 283 κείμενα χοΰ Γιώργου Θεοχοκά πού περιλαμβάνονχαι σχή συλλογή αύχή άναδεικνύουν χήν ένόχηχα αλλά καί χίς άνχιφάσεις χοΰ πνευμαχικοΰ αύχοΰ ημερολογίου. Άκριβέσχερα, χής πιό εύαίσθηχης ίσω ς πχυχής χοΰ ημερολογίου αύχοΰ, πού ήχαν ή πολιχική. Πώς άνχιδρά δημόσια ένας άνθρωπος χών γραμμάχων σχά καχαλυχικά γεγονόχα, χά ιδεολογικά ρεύμαχα καί χίς καθημερινόχερες συμπεριφορές, πού σημάδεψαν χήν Ε λ λ ά δ α , χήν Ευρώπη καί χόν κόσμο σχίς πιό κρίσιμες δεκαεχίες χοΰ «σύνχομου» 20οΰ αιώνα; Δημοσιευμένα, χά περισσόχερα, σέ έφημερίδες καί περιοδικά ά πό χό 1925 ως χό 1966, χά πολιχικά κείμενα χών Στοχασμώ ν κ α ί θέσεων άποχελοΰν πρωχίσχως χό χρονικό μιας εποχής. Ταυχόχρονα συγκροχοόν υλικό γιά μιά ίσχορία χών ιδεών καί χών νοοχροπιών σέ μιά περίοδο πού σφράγισε χήν πνευμαχική έξέλιξη χής σύγχρονης Ε λ λά δα ς.

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΩΝ ΤΗΣ «ΕΣΤΙΑΣ» Ι.Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α.Ε. Σ Ο Λ Ω Ν Ο Σ 6 0 -Α Θ Η Ν Α Π Ε Σ Μ Α Ζ Ο Γ Λ Ο Υ 5 (Σ Τ Ο Α Τ Ο Υ Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ ) -Α Θ Η Ν Α Π Λ Α Τ Ω Ν Ο Σ 1 7 - Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν ΙΚ Η Κ. Π Α Λ Α ΙΟ Λ Ο Γ Ο Υ 1 4 - Λ Ε Υ Κ Ω Σ ΙΑ

Επιμέλεια: Ηλίας Μαγκλίνης

Επιλεκτική καταγραφή σημαντικών, λησμονημένων, ενίοτε αξιοπερίεργων γεγονότων που σημάδεψαν τον κόσμο της λογοτεχνίας και της τέχνης γενικότερα

Στην Ελλάδα...

1 1ουνίου 1931:0 Νίκος Καζαντζάκης (1 8 83 -19 57 ) β ρ ίσ κεται στη Γαλλία, όπου ξ ε ­ κινάει τη ν έμ μ ετρ η μ ετάφ ρα σ η τη ς « Θ εία ς Κω μωδίας» το υ Δ άντη. Θ α τη ν ολοκληρώ ­ σ ει σε 4 5 η μ έρ ες.

1 1ουνίου 19 77: Π εθ α ίν ει ο Βασίλης Ρώτας (χ ρ .γ εν ν. 1889).

3 Ιουνίου 1957: Π εθ α ίν ει ο ζω γρ ά φ ο ς Σπά­ ρος Παπαλουκάς (χρ. γενν. 1892).

8 Ιουνίου 1973: Π εθ α ίν ει ο π οιητής Μάρ­ κος Αυγερής (χρ. γενν. 1883).

11 Ιουνίου 1993: Πεθαίνει ο «παππούς» του ελληνικού κινηματογράφου, Γρηγόρης Δανάλης.

12 Ιουνίου 1992:0 Μίλτος Σαχτούρης (1919) «σπάει» τη σιωπή το υ και σ το σπίτι το υ , σ την Κ υψ έλη, παραχω ­ ρ εί μια σ υ ν έντευξη για το υ ς σκοπούς τ η ς τα ινία ς « Π οιος είν α ι ο τρ ε λ ό ς λα γός».

15 Ιουνίου 1994: Π εθ α ίν ει ο Μάνος Χατζιδάκις (χρ. γενν.

1925).

16 Ιουνίου 19 87 : Π εθ α ίν ει η ποιήτρια Μάτση Χατζηλαζάρου.

19 Ιουνίου 1951: Π εθ α ίν ει ο Αγγελος Σικελιανός (χρ. γενν. 1884).

Enmj$ih

23 Ιουνίου 1901: Π εθ α ίν ει σ το Α ρ γοσ τόλι ο Ανδρέας Λασκαράτος (χρ. γενν.

1811).

25 Ιουνίου 1978: Π εθ α ίν ει ο Γιώργος Κατσίμπαλης (χρ. γενν. 1899).

27 Ιουνίου 1975: Π εθ α ίν ει ο γλ ύπ της Αιμίλιος Σώχος (χ ρ .γ εν ν . 1862) 29 louviou 1951: Π εθ α ίν ει ο Αιμίλιος Βεάκης.

30 louviou 1815: Π εθ α ίν ει η μ η τέ ρ α το υ Ανδρέα Κάλβου (17 92 -18 69 ). Δ έκ α χ ρόν ια α ρ γ ό τ ερ α τ η ς α φ ιερ ώ νει τη ν ω δή «Εις θάνατον».

30 louviou 1890: Γέννηση το υ σ υ γ γ ρ α φ έα Ευστράτιου Σταματόπουλου (χρ. θαν.

1969) στη Λ έσ βο. Σ τ α είκοσ ι το υ χ ρόν ια θ α υ ιο θ ετή σ ει το ψ ευδ ώ νυμο «Μυριβήλης» α­ πό τη ν κ ορυφ ή το υ ορ εινο ύ όγκου το υ Λ επέτυμνου «Μ ιριβίλι» (ημερ οβίγλι, σκοπιά τ η ς η μ έρ α ς). Τον Ιο ύν ιο τον 1917 ο Κω νσ τα ντίνος Χ α τζόπουλος (1868-1920) συμμετέχει στην ενθουσιώδη υποδοχή του Βενιζέλσυ στο

Νέο Φάληρο. Τον Ιο ύ ν ιο το υ 1975 ο Α ημ ήτρη ς Χ α τζ ή ς (1913-1981) επιστρέφει οριστικά στην Ελλάδα. Α ρχίζει να γράφει στο περιοδικό «Αντί», αλλά και σε άλλα έντυπα και εφη­ μερίδες. Μ έσα σ’ αυτή την ορμή γράφει το

«Διπλό Βιβλίο».

Στον Κόσμο...

1 Ιουνίου 1914: Ο Φραντς Κάφκα (1 8 8 3 19 24) α ρ ρ α β ω ν ιά ζε τα ι τη Φ ελ ίτσ ε Μ π άο υ ερ , α λ λ ά δ ώ δ εκ α μ έ ρ ε ς α ρ γ ό τ ε ρ α δ ια ­ λ ύ ε ι από μ ό ν ο ς το υ τ ο ν α ρ ρ α β ώ ν α .

2 Ιουνίου 1840: Γέννηση τ ο υ Τόμας Χάρντι (χρ. θα ν.

1927) σ το Ν τ ό ρ σ ε τ τ η ς Α γ γ λ ία ς.

3 Ιουνίου 1924: Ο Φραντς Κάφκα π εθ α ίν ει από φ υ μ α ­ τίω σ η.

6 Ιουνίου 1799: Γεν ν ιέτ α ι σ τη Μ ό σ χα ο Αλέξανδρος Πούσκιν (χρ. θα ν. 1837) 7 Ιουνίου 1980: Ο Α μ ε ρ ικ α ­ νό ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Χένρι Μίλερ (χρ. γ ενν . 1891) π ε θ α ί­ ν ε ι σ τη ν Κ α λιφ ό ρ νια .

8 Ιουνίου 1880: Ο Φίοντορ Ντοστογιέφσκι (1 8 2 1 -1 8 8 1 ) εκ φ ω ν εί λ ό γ ο α φ ιε ρ ω μ έ ­ νο σ τον Αλέξανδρο Πούσκιν γ ια λ ο γ α ­ ρ ια σ μ ό τ η ς Ε τα ιρ ε ία ς Φ ίλω ν τ η ς Ρ ω σ ικής Λ ο γ ο τ εχ ν ία ς . Ο λ ό γ ο ς το υ π ρ ο κ α λ εί π α­ ρ ά φ ο ρ ο εν θ ο υ σ ια σ μ ό . Τ ο π λ ή θο ς φ έρ ν ει έ ν α δ ά φ ν ινο σ τεφ ά ν ι σ το ν Ν τ ο σ το γ ιέφ σκι. Α ρ γ ό τ ε ρ α , τη ν ύ χ τα , α φ ή ν ει τ ο σ τ ε ­ φ άν ι σ τη βάσ η τ ο υ α γ ά λ μ α το ς το υ Π ο ύ σκιν.

8 Ιουνίου 1903: Η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ γ ε ν ν ιέ τα ι σ τις Β ρ υ ξέ λ λ ε ς . Τ ο 19 80 θ α γ ίν ε ι η π ρώ τη γ υ ν α ίκ α -μ έ λ ο ς τ η ς Γα λλ ικ ή ς Α κ α δ η μ ία ς (σ τα 3 4 5 χ ρ ό ν ια τ η ς ι­ σ το ρ ία ς τ η ς ).

9 Ιουνίου 1870: Ο Κάρολος Ντίκενς (χρ. γε ν ν . 18 12 ) π εθ α ίν ει κ αι θ ά β ε τ α ι σ τη γ ω ­ νιά τω ν π οιητώ ν σ το W e s tm in s ter A b b ey.

11 Ιουνίου 1899: Γεν ν ιέτ α ι σ τη ν Ο ζά κ α τ η ς Ιαπ ω νίας ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Γιασουνάρι Καβαμπάτα (χρ. θα ν. 1 9 72 ). Τ ο 19 6 8 θ α γ ίν ε ι ο π ρ ώ τος Γ ιαπ ω νέζο ς π ου κ έρ δ ισ ε π ο τέ το Ν ό μ π ελ Λ ο γ ο τ εχ ν ία ς .

15 Ιουνίου 1935: Π ρ ε μ ιέ ρ α το υ «Φ ονικού σ τη ν Ε κκλησ ιά» τ ο υ Τ.Σ. Έλιοτ (1 8 8 8 19 65 ) σ το C h a p te r H o u s e το υ Κ α θ ε δ ρ ι­ κού τ ο υ Κ ά ντερ μ π ερ ι. Δ ιθ υ ρ α μ β ικ έ ς κ ρ ι­ τικ έ ς .

15 Ιουνίου 1954: Π ρ ε μ ιέ ρ α τ ο υ «Κ ύκλου μ ε τ η ν κιμω λία» τ ο υ Μπέρτολντ Μπρεχτ (1 8 9 8 -1 9 5 6 ) μ ε το «Μ π ερ λ ίνερ Ανσάμπλ».

16 Ιουνίου 1971: Η δ ε ξ ιά ε φ η μ ε ρ ίδ α «Μ ινύ τ» κ υ κ λ ο φ ο ρ ε ί μ ε το ν τίτλ ο : «Φ υλ ακ ί­ σ τε τ ο ν Σ α ρ τρ » . Τ ο ν α π ο κ α λ εί «το κό κκ ι­ νο καρ κ ίν ω μ α τ ο υ έθ ν ο υ ς » . Τ ρ ε ις μ έ ρ ε ς α ρ γ ό τ ε ρ α ο Ζαν Πολ Σαρτρ (1 9 0 5 -1 9 8 0 )

μ η ν ύ ετα ι γ ια τ α ά ρ θ ρ α τ ο υ σ ε α ρ ισ τε ρ έ ς ε φ η μ ε ρ ίδ ε ς .

20 Ιουνίου 1982: Ο Λουί Αραγκόν (1 8 9 7 19 82 ) είν α ι μ π ρ ο σ τά ρ η ς σ ε μ ια δ ια δ ή λ ω ­ ση 2 .5 0 0 α τό μ ω ν γ ια τ η ν ε ιρ ή ν η σ το Π α ­ ρ ίσ ι. Π α ρ α μ ο ν ή Χ ρ ισ το υ γένν ω ν τ ο υ ίδιου χ ρ ό ν ο υ , π εθ α ίν ει.

21 Ιουνίου 1 9 0 5 : Γ έν νησ η τ ο υ Ζαν Πολ Σαρτρ σ το Π α ρίσ ι.

21 Ιουνίου 1935: Γένν ησ η τ η ς Φρανσουάζ Σαγκάν ω ς Φ ρ α ν σ ο υ ά ζ Κ ο υ α ρ έ ζ. Το ψ ευ δ ώ νυ μ ό τ η ς θ α το δ α ν ε ισ τε ί απ ό έν α ν χ α ρ α κ τή ρ α τ ο υ Π ρ ο υ σ τ, τη ν π ριγκίπ ισ σ α ν τ ε Σ α γκ ά ν .

21 Ιουνίου 1956: Ο Α μ ε ρ ικ α ν ό ς θ ε α τ ρ ι­ κ ός σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Άρθουρ Μίλερ (19 15 ) π α ρ ο υ σ ιά ζετα ι γ ια να κ α τα θ έ σ ε ι σ την Ε πιτροπή Α ν τι-Α μ ερ ικα ν ικ ώ ν Δ ρ α σ τη ρ ιο ­ τή τω ν . Έ ν α χ ρ ό ν ο α ρ γ ό τ ε ρ α θ α κ α τα δ ι­ κ α σ τεί γ ια τ η ν ά ρ νησ ή το υ ν α δ ώ σ ει ον ό ­ μ α τ α υπόπ των γ ια κ ο μ μ ο υν ισ τικ ή δ ρ ά σ η .

25 Ιουνίου 1903: Γ ε ν ν ιέτα ι ο Τζορτζ Όργουελ (χρ. θα ν. 19 50 ) σ τη Β εγ γά λη τ η ς Ιν δίας.

25 Ιουνίου 1915: Ο Χένρι Τζέιμς (1 8 4 3 19 16 ) π ο λ ιτο γ ρ α φ είτα ι Β ρ ετα ν ό ς υπ ήκο­ ο ς. Ο Τζορτζ Μ πέρναρντ Σο (1 8 5 6 -1 9 5 0 ) σ ημειώ νει: «Ο Τ ζ έ ιμ ς έν ιω θ ε θα μ μ έν ο ς σ τη ν Α μ ε ρ ικ ή , ή ρ θ ε εδ ώ ό μ ω ς γ ια ν α β α λ ­ σ αμω θεί».

2 9 Ιουνίου 1 9 0 0 : Γένν ησ η τ ο υ Αντουάν ντε Σαιντ-Εξιπερί (χρ. θα ν. 1 9 44 ).

29 Ιουνίου 1957: Ο Αρθουρ Μίλερ π α ν τρ εύ ε­ τ α ι τη Μ έρ ιλ ιν Μ ο ν ρ ό ε (1 9 2 6 -1 9 6 2 ).

30 Ιουνίου 1936: Ε κδ ίδ ετ α ι το «Ό σ α π α ίρ ν ει ο ά ν ε­ μος» τ η ς Μάργκαρετ Μίτσελ (1 9 0 0 -1 9 4 9 ). Τον Ο κ τώ ρ ιο τ η ς ίδ ια ς χ ρ ο ν ιά ς θ α κ ά ν ει ρ εκ ό ρ π ω λήσ εω ν π ο υλ ώ ν τα ς 5 0 .0 0 0 α ν τί­ τυ π α σ ε μ ια η μ έρ α .

Τον Ιο ύν ιο τού 1919 ο Τ .Σ . Έ λ ιο τ γίνεται βοηθός εκδότης στο φημισμένο λογοτε­ χνικό περιοδικό «The Egoist». Τον ίδιο μήνα έκδίδετάι το «Prufrock and Other Observations» από το Egoist Press Ltd. Τον Ιούνιο το υ 1956 ο Έ ρ νεσ τ Χ έμινγουεϊ (1899-1961) σ υνεργάζεται με τη Warner Brothers για την κινηματογραφική μετα­ φορά του μυθιστορήματος «Ο γέρος και η θάλασσα».

ΕΛ Λ Η Ν ΕΣ Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε ΙΣ Μαρία Μ ψσορα Ο ΗΛΙΟΣ ΔΥΩ

Μια γυναίκα που ό,τι επιθυμεί χο καταστρέφει. Έ νας φ όνος. Η ζωή φιλτραρισμένη μέσα απ’ την άσπρη σκόνη. ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

Έ νας μικρόκοσμος, άγνωστος στους στεριανούς, με τους δικούς του κώδικες και τη δική του λογική. Εφτά ιστορίες που σκιαγραφούν τη σύγχρονη ελληνική ναυτική ζωή.

Μιχάλης Α. Μανωλίδης ΤΟ ΜΟΝΑΧΙΚΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΥ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ TOY MAHLER

Δοκίμια, αφηγήματα και άλλα για την όπερα και τις βλαβερές συνέπειες της λογικής. Κείμενα για τα χρόνια που ήταν παρούσα η αίσθηση της επερχόμενης κατάρρευσης του πολιτισμού, λίγο πριν λήξει οριστικά -μ ε την κορύφωσή τηςη εποχή της Αναζήτησης του Ωραίου καί του Αληθινού.

Γιάννης Ρεμούνδος Έ να ς αδιευκρίνιστος φ όνος. Η σχέση ενός νεαρού με τη νοικάρισσά του. Έ να ς αναπότρεπτος βιασμός. Δυο αποβράσματα που βρίσκουν μια τσάντα με Λεφτά. Έ να ς αιμόφυρτος που καταφεύγει σε μια πολυκατοικία... Ιστορίες μιας ανύποπτης καθημερινότητας.

POLAROID STORIES

Έ να ς νεκρός που μοιάζει να επιστρέφει στη ζωή. Έ να ς φίλος που αναλαμβάνει ν ’ ανακαλύψει την αλήθεια. Δυο μυστηριώδεις γυναίκες. Έ να παράξενο παιχνίδι σε μια πολύβουη πόλη που καταπίνει ανθρώπους κι αισθήματα.

Ο Θ εός, ο έρωτας, η πολιτική, ο θάνατος σε ιστορίες που ξαφνιάζουν με την πρωτοτυπία, το χιούμορ και την ανατρεπτική σοφία τους. Ιστορίες διδακτικές και ανάλαφρες σε πέντε μέρη.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ο Δ Υ Σ Σ Ε Α Σ ΑΝΔΡΕΑ ΜΩΡΑΪΤΟΥ 3 - 114 71 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36.24.326,36.25.575 - FAX 36.48.030 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ - ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 - ΤΗΛ. 32.12.111

ΒΑΛΤΕΡ ΜΠΕΝΓΕΑΛΛΙΝ (WALTER BENJAMIN, 1892-1940)

ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ

56

Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν πέρασε σχεδόν απαρατήρη­ τος όσο ζούσε. Πολύτιμοι φίλοι του: ο Θέοντορ Αντόρνο, ο Ερνστ Μπλοχ ο Μπέρτολντ Μπρεχτ. Υπήρξε ακόμα παρεξηγημένος. Ο Αντόρνο μάλιστα έβρισκε τα κείμενά του «δύσκολα», έως ακατανόη­ τα: θεωρούσε το πρώτο κεφάλαιο της διατριβής του πάνω στο γερμανικό θέατρο ως ένα από τα «δυ­ σκολοχώνευτα» λογοτεχνικά και φιλοσοφικά κείμε­ να μετά από τα κείμενα του Καντ. Ο Μπένγιαμιν υπήρξε φυσιογνωμία τραγική. Κυνηγημένος από το βάρβαρο ναζιστικό πνεύμα της εποχής του, μετα­ τράπηκε σε «ιδανικό αυτόχειρα». ο οποίος άφησε σημαντικό έργο πίσω του. Έργο που αφορά σε θε­ μελιώδη ζητήματα του σύγχρονου πολιτισμού, αι­ σθητικής, πολιτικής φιλοσοφίας, γλωσσολογίας, θε­ ωρίας της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου κ.ά. Πρόσφατα στην Αμερική κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος σειράς βιβλίων με δοκίμια και μελέτες του: πρόκειται για το «Βάλτερ Μπένγιαμιν-Επιλογή κειμέ­ νων τόμος 1ος 1913-1926» (Walter Benjamin: Selected Writing, Vol. 1 1913-1926, Harvard University Press, σελ. 512). Η επιμέλεια της έκδοσης ανήκει στους Μάρκους Μπούλοκ (Marcus Bullock) και Μάικλ Γ. Τζένινγκς (Michael W. Jennings). Την ίδια

στιγμή, εδώ στην Ελλάδα, οι εκδόσεις «Αλεξάνδρει­ α» εκδίδουν τα δοκίμια του Μπένγιαμινγιατον Μποντλέρ. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσεγμένη έκ­ δοση που φέρει τον τίτλο «Σαρλ Μποντλέρ - Ένας λυρικός στην ακμή του καπιταλισμού» με επίμετρα α­ πό τους Αντόρνο, Ρ. Τιέντεμαν και Σ. Μπακ-Μορς. Και ενώ συμβαίνουν όλ’ αυτά, τον Ιούλιο του 1997 θα πραγματοποιηθεί στο Άμστερνταμ διεθνές «Συνέ­ δριο Μπένγιαμιν». Αν μη τι άλλο, το έργο του ανα­ γνωρίζεται μετά θάνατον. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν υπήρξε ανήσυχο πνεύμα: το εύρος των ενδιαφερόντων του κυμαίνεται από το γερμανικό μπαρόκ θέατρο και την αλληγορία μέχρι τον Προυστ, τον Κάφκα και το σινεμά. Έ γραφε δοκί­ μια για το χασίς αλλά και για τους Γερμανούς μετα­ φυσικούς καθώς και για τον Μαρξισμό. Υπήρξε σπουδαίος συλλέκτης παιδικών βιβλίων ενώ τον ενδιέφερε άμεσα η «μαζική κουλτούρα», η «πολιτιστι­ κή βιομηχανία» των δισκογραφικών εταιρειών και της φωτογραφίας. Η αγάπη του προς την αλληγο­ ρία ειδικότερα συνδέεται στενά με την έντονη θεολογική χροιά που χαρακτηρίζει τη σκέψη του. Φαίνε­ ται πως η αλληγορία και ο μυστικισμός της εβραϊκής Καββάλα ταιριάζει πολύ στο ύφος του. Ένα από τα κείμενα της αμερικανικής έκδοσης, περιέχει το δοκί­ μιο «Στη γλώσσα αυτή καθ’ αυτή και στη γλώσσα του ανθρώπου», στο οποίο εντάσσει επιστημολογι­ κά και κοινωνιολογικά ζητήματα στη σφαίρα της συζήτησης για τη γλώσσα. Αναφερόμενος στην ά­ γνωστη γλώσσα που μιλούσε ο Αδάμ και στην οποία υπήρχε απόλυτη - μαγική για μας σήμερα - ταύτιση μεταξύ λέξης και πραγματικότητας, ο Μπένγιαμιν θεωρεί ότι δίχως το Προπατορικό Αμάρτημα και την Πτώση του Ανθρώπου δεν θα είχαμε φτάσει στη Βα­ βέλ και την έλευση των μυριάδων γλωσσών που α­ κολούθησαν ως θεϊκή τιμωρία. Πολύ κοντά στο πνεύμα του κειμένου αυτού βρίσκε­ ται και ένα άλλο, το οποίο αφορά στο ζήτημα της με­ τάφρασης: «Το έργο του μεταφραστή». Ό ντας ο ί­ διος μεταφραστής του Μποντλέρ και του Προυστ, ο Μπένγιαμιν θεωρεί την «επικοινωνία» ως το «σήμα κατατεθέν της κακής μετάφρασης». Αν ο μεταφρα­ στής είναι «υπόλογος» σε κάποιον, αυτός είναι το ί­ διο το έργο που επεξεργάζεται. Κατά τον Μπένγιαμιν, η μετάφραση έχει μιαν ιερότητα, αποτελεί εργα­ σία γνησίως δημιουργική. Επιπλέον, είναι από μόνη της μια «τρίτη γλώσσα» που μπορεί να εντοπιστεί κάπου ανάμεσα στην πηγή (το πρωτότυπο έργο) και τον τελικό σκοπό (το μεταφρασμένο έργο). Αυτή η «τρίτη γλώσσα» βρίσκεται στην «Ουδέτερη Ζώνη» ε­ νός (γλωσσικού) «πολεμικού μετώπου», ενώ την πα­ ραλληλίζει με την «εδεμική γλώσσα» στην οποία α­ ναφερθήκαμε παραπάνω. Θεωρεί, τέλος, ότι η επι­

τυχημένη μετάφραση είναι κάτι εξαιρετικά σπάνιο, ένα φαινόμενο, σχεδόν, υπερφυσικών διαστάσεων. Αν ο Αντόρνο συγκρίνει τον Μπένγιαμιν με τον Καντ ως προς το βαθμό δυσκολίας στην ανάγνωση των κειμένων τους, στην ουσία, ο λόγος, η φιλοσοφική σκέψη του Μπένγιαμιν ελάχιστα κοινά έχει με τον «καθαρό» φιλοσοφικό λόγο του Καντ κι αυτό διότι κυρίαρχο στοιχείο στο λόγο και το ύφος του είναι ο αφορισμός. Επιπροσθέτως, το έργο του είναι εξόχως αποσπασματικό. Η αποσπασματικότητα στο έρ ­ γο του Μπένγιαμιν καθρεπτίζει αυτό ακριβώς το πνεύμα της σύγχρονης ζωής, όπου ο σύγχρονος άν­ θρωπος βρίσκεται διασκορπισμένος σε χίλιες δυο δραστηριότητες. Ο Μπένγιαμιντο είχε (δι)αισθανθεί και, σε αντίθεση με τον Κάφκα, είχε συμφιλιωθεί με αυτή την πραγματικότητα. Ο Μπένγιαμιν συνδέθηκε με τη φημισμένη Σχολή της Φρανκφούρτης, ή για να είμαστε πιο ακριβείς, το Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών του Πανεπιστη­ μίου της Φρανκφούρτης. Μέλη του οι: Αντόρνο, Μαξ Χορκχάιμερ, Χέρμπερτ Μαρκούζε, Λίο Λόθενταλ και άλλοι. Παρ’ όλα αυτά, ο Μπένγιαμιν ακολούθησε πο­ ρεία μοναχική. Δεν μπόρεσε να συμβιβαστεί με τον «μαρξιστικό ελιτισμό» που κυριαρχούσε στους κόλ­ πους της Σχολής και ιδιαίτερα στα έργα των Αντόρ­ νο και Χορκχάιμερ. Ένα από τα κείμενα που προκάλεσε ρήξη ανάμεσα στον Μπένγιαμιν και τους Αντόρνο-Χορκχάιμερ, είναι το «Έργο τέχνης στην ε­ ποχή της τεχνικής αναπαραγωγής», ένα από τα πλέ­ ον φημισμένα του δοκίμια, το οποίο όμως δεν συγκαταλέγεται σε αυτόν τον πρώτο τόμο της αμε­ ρικανικής έκδοσης. Σε αυτό το κείμενο ο Μπένγιαμιν ισχυρίστηκε ότι τελικά ο καπιταλισμός θα δημι­ ουργήσει τέτοιες συνθήκες ζωής και κουλτούρας, οι οποίες θα δημιουργήσουν με τη σειρά τους τις απα­ ραίτητες προϋποθέσεις για τη σταδιακή εξαφάνισή του. Η έλευση και κυριαρχία της μαζικής κουλτού­ ρας είναι ο κατ’ εξοχήν λόγος που θα ωθήσουν τον καπιταλισμό στην εξαφάνισή του καθώς είναι η πρώ­ τη φορά που η τέχνη, ο πολιτισμός, δεν είναι πια υπόθεση των λίγων, αλλά έχει περάσει προ πολλού στα χέρια των μαζών. Άλλα ενδιαφέροντα κείμενα που περιέχει αυτός ο πρώτος τόμος της αμερικανικής έκδοσης είναι «Τα παλιά παιδικά βιβλία», καθώς και η μονογραφία της «Νάπολης» όπου διαφαίνεται καθαρά η επιρροή του μεσογειακού ταμπεραμέντου και κουλτούρας στην προσωπικότητα του Γερμανοεβραίου στοχαστή. Ακόμη, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε ένα ιδιαίτε­ ρα ενδιαφέρον κείμενο πάνω «Στον έρωτα και σχετι­ κά ζητήματα», στο οποίο φαίνεται να προβλέπει τη σεξουαλική επανάσταση που θα προέκυπτε είκοσι και πλέον χρόνια μετά τον τραγικό θάνατό του.

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Σειρά: Ιστορία (Αρχαία -

Μεσαιωνική - Νεότερη)

Χαρ. Αλ). ΜπάΧτα

ΠΥΑΟΣ ΝΑΒΑΡΙΝΟ, ΝΙΟΚΑΣΤΡΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΝΕΣΤΟΡΟΣ

Τ ου ρισ τικ ός ο δ η γ ό ς και σ ύ ν το μ η Ιστορία.

Ν έαδεύτερηέκδοσ η α να θεω ρη μ ένηκα ι σ υμ πληρω μ ένη. Με 207 σελίδες, 96 εικόνες και 7 χάρτες

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Πολιτισμό Ιπ π ο κ ρ ά τ ο υ ς 8 Α θήνα Τηλ.: 3 6 .2 7 .3 1 8

Αν και ο Μπένγιαμιν φάνηκε υπερβολικά αισιόδοξος ως προς το «θάνατο του καπιταλισμού» ή υπερεκτί­ μησε κάποτε τον Μπρεχτ, υπήρξε μια διορατική φυσιογνωμία. Ήταν από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο πλέον να βασι­ στούμε στην παραδοσιακή γραμμική αφήγηση με την οποία προσπαθούσαμε να αποδώσουμε την αν­ θρώπινη ιστορία ή να περιγράφουμε την πραγματι­ κότητα. Γ ί αυτό το λόγο και καταδίκασε τη φιλοσο­ φία του δέκατου ένατου αιώνα με τον απόλυτο χα­ ρακτήρα της. Έτσι όπως έχουν τα πράγματα, μας λέει ο Μπένγιαμιν, η αλήθεια δεν είναι μια έννοια α­ πόλυτη αλλά μια ρευστή, αποσπασματική συνθήκη που αποτελείται από διαρκώς μεταβαλλόμενες σχέ­ σεις μεταξύ ετερογενών στοιχείων, εικόνων κ.λπ. Αν ο μοντερνισμός του Μπένγιαμιν μπορεί άνετα να προσαρμοσθεί στο μεταμοντερνισμό των δικών μας καιρών, είναι ακριβώς επειδή ο λόγος του διαθέτει διορατικότητα και «ευλυγισία» - κατά βάθος, ποτέ του δεν ήταν μοντερνιστής με τη στενή έννοια του ό­ ρου. Ο Μπένγιαμιν δεν αγκάλιασε το παράλογο αλ­ λά το παράδοξο, τον αντιφατικό χαρακτήρα της αν­ θρώπινης ύπαρξης. Αναλαμβανόμενος ότι η ανθρω­ πότητα εισέρχεται σε μια εποχή ακραίας αβεβαιότη­ τας και ανασφάλειας, μόχθησε πολύ για να επιτύχει αυτό που ο Αλμπέρ Καμύ είχε θέσει σαν στόχο του όταν έγραφε τον Επαναστατημένο άνθρωπο: «να κα­ τανοήσει τους καιρούς μέσα στους οποίους ζει».

ΗΑΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ

--------- εκδόσεις

Π Ο Λ Ι Σ -------

Νίκος Παναγιωτόπουλος Η ενοχή των υλικών

Μια φορά κι έναν καιρό, ένας άνθρωπος πήγε και κάθησε κάτω από μια μηλιά. Εκεί που καθότανε, ένα μήλο ξεκόλλησε από κάποιο κλαρί και του ’πεσε στο κεφάλι. Κάποιος άλλος στη θέση του το μόνο που θα κέρδιζε ίσως να ήταν ένα καρούμπαλο. Επειδή όμως ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν όποιος κι όποιος, αλλά ένας μεγάλος μαθηματικός, φυσικός και φιλόσοφος, που τον έλεγαν Νεύτωνα, το αποτέλεσμα της πτώσης του μήλου -όσο τραβηγμένο κι αν ακούγεται- ήταν η αφορμή για τη δ ια τύ π ω σ η τη ς θ ε ω ρ ία ς τη ς π α γ κ ό σ μ ια ς έλξης.

Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι τέτοιο συμβαίνει και στους ήρωες των εννιά διηγημάτων της Ενοχής των υλικών. Μόνο που δεν είναι σπουδαίοι επιστήμονες σαν τον Νεύτωνα, χώρια που οι περισσότεροι νόμοι της Φυσικής έχουν διατυπωθεί από καιρό. Οπότε το «μήλο - που πέφτει στο δικό τους κεφάλι -που μπορεί να είναι ένας σεισμός, ή απλώς ένα πάρτι. ένα έμφραγμα ή μια διακοπή ρεύματος, ένα τροχαίο ατύχημα ή μια παρτίδα μπιλιάρδο- τους αναγκάζει να δουν με άλλα μάτια τα υλικά με τ α ο π ο ία είν α ι χτισ μ έν η η ίδ ια τ ο υ ς η ζω ή. eκδόσας ΠΟΛΙΣ ♦ ΟΜΗΡΟΥ 32 · 106 72 ΑΘΗΝΑ · ΤΗΛ. 36 43 382 . FAX 36 36 501 και, στη ΣΤΟΑ του ΒΙΒΛΙΟΥ · ΠΕΣΜΑΖΟΓΑΟΥ 5 · ΑΘΗΝΑ * ΤΗΛ. 32 16 148

H

H

H

H

i

Ελεγειακό δοκίμιο γιατον Martin Johnston (1947-21 Ιουνίου 1990) ή σχετικά με το φύλο των πατροκτόνων στον αιώνα μας

κ I

Χανένας άνθρωπος δεν πρέπει να πεθαίνει αν δεν δει, για μια τουλάχιστον φορά, τον τόπο του με τα μάτια ενός ξένου. Οφείλουμε όσο είμαστε ζω­ ντανοί να αποσυρόμαστε στις βαθιές σπηλιές των προσωπικών αποκαλύψεων όπου πατρίδα και θρη­ σκεία είναι μόνο διακοσμήσεις σε θόλους ψηλούς και άδειους, πολύχρωμες ζωγραφιές που φτιάξαμε παίζοντας, θυμούμενοι πρόσωπα και πράγματα που δεν μας άγγιξαν κι όμως η νοσταλγία τους φω­ τίζει την προσδοκία μας, νύχτες πολές και μέρες α­ κατανόητες. Γιατους ποιητές, η ανάμνηση πραγμά­ των που δεν ψηλάφησαν ποτέ και αισθημάτων που δεν νιώσανε ακόμα είναι η λανθάνουσα ενότητα του έργου τους. Ό ,τι εννοείται, αυτό και υπερβαίνει το γραπτό κείμενο. Μόνο οι άνθρωποι που μπορούν να δουν με α­ πορία τον τόπο τους, δηλαδή την παιδική τους ηλι­ κία σε ένα τοπίο, μπορούν να δημιουργήσουν χώ­ ρες για την παιδική ηλικία άλλων ανθρώπων. Αυτοί είναι οι ποιητές-δημιουργοί, που μεταπλάθουν την ειδική περίπτωση σε συλλογική μοίρα και τύπο πο­ λιτισμού. Οι υπόλοιποι καταδικάζονται στο να γρά-

Μάετη

φουν υποσημειώσεις στον εαυτό τους - μια μο­ χθηρή τραγωδία, καθώς θα έλεγε και ο Αριστοτέ­ λης. Δεν ξέρουμε τίποτε για τον εαυτό μας, και α­ κόμα καλύτερα δεν θα μάθουμε ποτέ τίποτε, το δελφικό ρητό δεν ήταν παρά μια παγίδα· δεν μα­ θαίνουμε ποτέ τον εαυτό μας - και για ποιο λόγο άραγε; Ο Oscar Wilde είχε απόλυτο δίκιο σαν έλεγε πως μόνο οι ρηχοί άνθρωποι γνωρίζουν τον εαυτό τους. Γίνόμαστε ο εαυτός μας, αυτό είναι το τίμημα της ε­ μπειρίας. Το περίεργο μάλιστα είναι πως γινόμαστε ο εαυτός μας, ακόμα και με το θάνατό μας. Τότε α­ ναδύεται το νήμα που ενώνει τον κόσμο μας πριν γεννηθούμε με αυτόν που δημιουργήσαμε οι ίδιοι και με αυτόν που έπεται. Μόνο τότε το χάος που αποκαλούμε ψυχή και εαυτό δαμάζεται και εξημερώ­ νεται ώσπου να καταλήξει σε μια αφαίρεση και ένα λογικό ορισμό, έτσι που τελικά το γόνιμο χάος της ατομικής ύπαρξης να καταστεί καλόβολο ιστορικό ντοκουμέντο. Οι άνθρωποι, που βρίσκουν το στίγμα τους προτού πεθάνουν, είναι καταδικασμένοι στην αφάνεια- μόνο η απροσδιοριστία και η αμφισημία

μπορούν να σε καταστήσουν πρόβλημα στη συνεί­ δηση των μεταγενεστέρων. Ζώντας μεταξύ Glebe και Balmain στο Σίδνε'ί, δεν γίνεται παρά να συναντώ καθημερινά τη σκιά του Martin Johnston, ενός Αυστραλού από την Ελλάδα ή ενός Έλληνα της Αυστραλίας. Μετά το θάνατο του θνητού μας σκηνώματος οι εθνολογι­ κές κατηγορίες μοιάζουν κακόγουστες απλοποιή­ σεις και συνθήματα για συνοικιακούς διανοούμε­ νους. Ο Martin γεννήθηκε στο Σίδνε'ί το 1947 καιπέθανε στην ίδια πόλη το 1990. Οι γονείς του, ο George Johnston και η Charmian Clift, ήταν δημοφι­ λείς συγγραφείς στον αγγλόφωνο κόσμο και ανή­ καν σε εκείνη τη γενιά των απογοητευμένων ιδεαλι­ στών που, μετά τον πόλεμο, θέλησαν να ξαναβρούν την αυθεντικότητα της ύπαρξης επιστρέφοντας στις ρίζες και στο χώμα της ιστορίας, σε αυτό που πίστευαν ότι έμενε ακόμα ανέγγιχτο από τη βία της καλοπέρασης και τη φυτική ύπαρξη που αναπό­ φευκτα φέρνει η ευκολία. Η χώρα τους μάλιστα, η Αυστραλία, υποφέρει μέχρι σήμερα από αυτόν τον σταδιακό μαρασμό της δημιουργικής συνείδησης που φέρνουν η έλλει­ ψη έντασης και η προβλεψιμότητατων εξωτερικών συνθηκών. Μια τεράστια χώρα, δίχως προβλήματα γαιοκρατικής επιταγής, αφήνει τους ανθρώπους να γλιστράνε αργά και με ικανοποίηση στο βασίλειο της απραγμοσύνης, ή στην ψευδαίσθηση της επι­ τυχίας, όταν και όπου τίποτε δεν γίνεται, όταν η ζωή ακολουθάει ένα γραμμικό και απελπισμένο δρόμο προς το τέλος της χωρίς την αίσθηση μιας αναφο­ ράς ή την τραγωδία της αυτονόμησης. Η αυθεντι­ κότητα της ύπαρξης, το κύριο μεταπολεμικό αίτημα όλων των φιλοσοφιών που αναδύθηκαν από τα ε­ ρείπια του πολέμου, άγγιξε και την Αυστραλία, αλ­ λά με τον ιδιαίτερο εκείνο τρόπο, που ξεριζώνει τους ανθρώπους ψυχολογικά πρωτίστως και τους αποσυσχετίζει κατόπιν από τον κόσμο τους, μέσα από την αυταρέσκεια των desperados. Η αίσθηση όμως ότι κάτι πρέπει να αλλάξει για να ανακαλυφθεί η κρυφή ποιότητα του υπάρχειν ώ­ θησε το ζευγάρι να φύγει από την τυχερή χώρα, ό­ ταν στρατιές μεταναστών και καταδιωγμένων πή­ γαιναν εκεί για να ξεχάσουν και να ξεχαστούν. Η τέ­ ως αγγλική αυτοκρατορία όμως δεν ήταν πια μέρος για οποιαδήποτε πνευματική άσκηση. Όπου και αν περπατήσεις πάνω της, υπάρχουν τόσες αμαρτίες, ώστε νιώθεις πως η ζωή σου καλύπτεται ερμητικά από τα άλλοθι που πρέπει να επινοήσεις για να επι­ βιώσεις. Έφυγαν λοιπόν και ζήτησαν καταφύγιο στην Ελλάδα, όπου ο πατέρας George Johnston αργότερα θα γράψει ένα από τα κλασικά βιβλία της αυστραλέζικης λογοτεχνίας Ο αδελφός μου Τζακ

(1963) και πολλές άλλες ιστορίες, ενώ η μάνα θα μας δώσει μερικές από τις πιο όμορφες απεικονί­ σεις της νησιώτικης ζωής, που διαθέτουμε μετά τον Παπαδιαμάντη. Κατέφυγαν στην Κάλυμνο πρώτα και αργότερα στην Ύδρα, τοπία παρθένα και ζω­ ντανά ακόμα τότε προτού παραμορφωθούν από την τουριστική βιομηχανία και σκοτωθούν από τις φωτογραφικές μηχανές. Τι βρήκαν εκεί; Προσωπικά, παραξενεύομαι και εξίσταμαι. Ο πολιτισμός δεν έχει θέση στα χωριά. Ιδιαίτερα μάλιστα ο πολιτισμός του γραπτού λόγου, των λογοτεχνικών παραπομπών και εκείνης της μι­ κτής πραγματικότητας που δημιουργεί η αφοσίωση στα βιβλία. Και τι μπορούσαν άλλωστε να βρουν στην Ελλάδα, μια χώρα και μια εθνική συνείδηση που υφίσταται εξαιτίας των φαντασιώσεων των ε­ ντοπίων και των βιαστικών περιγραφών από κουρα­ σμένους περιηγητές; Πήραν απλώς μια εγωιστική απόφαση προσωπικής αυτοκαταδίκης. Η ζωή στην πόλη μας κρατάειτόσο απασχολημένους που σπά­ νια καταλαβαίνουμε πόσο πληκτικοί είμαστε ο ένας στον άλλο. Στο περιορισμένο περιβάλλον του χωρι­ ού όλα καταρρέουν είσαι κάθε μέρα ενώπιος ενωπίω. Τότε βγαίνουν όλα στην επιφάνεια, όπως το μί­ σος που αισθανόμαστε για όσους παραβιάζουν το φυσικό μας χώρο, ιδιαίτερα μάλιστα τον σωματικό, και την απέχθεια που νιώθουμε για τον εαυτό μας, σαν δεν μπορούμε να αποτινάξουμε αυτές τις πα­ ραχωρήσεις εξαιτίας του φόβου της μοναξιάς. Η σύγκρουση των δυο γονιών ήταν αναπό­ φευκτη· η γυναίκα δεν συγχωράει στον άντρα τα μυστικά που της έχει αποκαλύψει, ενώ ο άντρας θέ­ λει να εξοντώσει τη γυναίκα που γνωρίζει τους φό­ βους του. Οι οικογενειακές σχέσεις δεν είναι άλλω­ στε παρά μια ισορροπία μεταξύ μίσους, συνήθειας και φόβου, όπως άλλωστε και ελάχιστων στιγμών α­ πολαυστικής ρουτίνας, που κατ’ ευφημισμόν και επιπολαίως αποκαλείται αγάπη. Η ξηρασία του τοπί­ ου της Ύ δρας ήταν ξηρασία ζωτικού δυναμικού με­ ταξύ του ζευγαριού, που ούτε το ποτό μπορούσε να δροσίσει ούτε η γραφή να αποκαθάρει. Άλλα σώμα­ τα παρεμβάλλονταν και έδιναν την ψευδαίσθηση μιας στιγμιαίας ισορροπίας, της λήθης που δημι­ ουργεί η προσήλωση στα γεννητικά όργανα κάποι­ ου ξένου. Εκεί μεγάλωσε ο Martin με τα δυο του αδέλφια, τη Shane και τον Jason. Πήγε στο σχολείο του νησι­ ού όπου υπεβλήθη στα γνωστά μαρτύρια του εκ­ παιδευτικού μας συστήματος κατά τη δεκαετία του ’60. Αγάπησε την ελληνική παράδοση καταναγκαστικά, όπως την αγαπήσαμε όλοι μας. Δεν είχαμε και άλλη επιλογή άλλωστε. Η κάθε παράδοση είναι ένας προσχεδιασμένος βιασμός και το μόνο που

Μελέτη

μένει στη νεαρή ψυχή είναι να βρει μόνο του την κρυφή και προσωπική του διέξοδο προς την ευρυχωρία και την ποικιλομορφία της ανθρωπιάς. Μόνο τότε μπορεί να αγαπήσει την ομορφιά μέσα στην παράδοση που την περιέκλεισε. Έτσι, ο Martin αγάπησε τα ωραιότερα κομμάτια της ελληνικής παιδείας, τον Όμηρο, τα δημοτικά τραγούδια και το σημαντικότερο ποίημα της ιστο­ ρίας μας, την επανάσταση του ’21. Η τέχνη και η πράξη στάθηκαν για εκείνον απόλυτα συνδεδεμένα. Ανήκοντας σε μια γενιά που οραματίστηκε επα­ ναστάσεις μόνο και μόνο γιατί δεν μπορούσε να αλ­

λάξει τίποτε μέσα της, βυθίστηκε στην ελληνική ε­ πανάσταση, όταν ελάχιστοι ασχολούνταν με τους ανθρώπους εκείνους που, ασυναίσθητα, έφτιαξαν μια νέα συνείδηση για ένα παμπάλαιο ιστορικό φαι­ νόμενο. Ο Martin όμως μπόρεσε να δει πίσω από τις τουρκοφαγίες και τις σφαγές- για την ακρίβεια θέ­ λησε να διακρίνει το υπόβαθρο της ψυχικής έντα­ σης και αγωνίας που πλημμύριζε εκείνους τους αν­ θρώπους και που σε ελάχιστες περιπτώσεις γινό­ ταν συνειδητό, παίρνοντας τη μορφή μιας άγριας άρνησης. Δεν αποδεχόμαστε άλλωστε ποτέ αυτό που σκεφτόμαστε· πάντα πιστεύουμε ότι κάτι άλλο μας εκφράζει. Ο Τρότσκι, στο πιο σημαντικό κείμενο ιστοριο­ γραφίας αυτού του αιώνα, έγραψε ότι ευκολότερα κάνεις μια επανάσταση παρά την καταγράφεις. Την ίδια αγωνία μεταξύ του πρώτου επιπέδου πραγμα­ τικότητας και του άλλου ένιωσε πρώτος ο Μακρυγιάννηςπαράτη μικροψυχία και τη στενομυαλιά του. Γι’ αυτόν ο Martin θα γράψει μια μελέτη, ένα ποίημα και ένα ατελείωτο μυθιστόρημα με τοντίτλο

Μελέτη

Ο καλός στρατηγός Μακρυγιάννης. Οδηγός σε αυτήν την εξερεύνηση της ελληνικής παράδοσης ή­ ταν ο Γιώργος Σεφέρης, μέσα από την αισθηματι­ κότητα των δοκιμίων του οποίου θα γνωρίσει τον στρατηγό, τον Θεόφιλο, τα δημοτικά τραγούδια, α­ κόμα και τα ποιήματα του ίδιου του Σεφέρη. Μέσα στα σεφερικά ποιήματα θα ανακαλύψει τέλος τα δι­ κά του ποιήματα, ή τουλάχιστον θα αντλήσει τη συμβολική δύναμη ορισμένων παραστάσεων που στη δική του γλώσσα δεν είχαν δύναμη και ήταν μο­ νάχα φολκλορικά ξόμπλια και τουριστικά χαϊμαλιά. Δυστυχώς, τα ποιήματα του Σεφέρη θα γίνουν τα ό­ ρια της δικής του ποιητικής. Ο Martin δεν έγραψε πολ­ λά ποιήματα και όσα έγραψε δεν είναι πάντα επιτυχημένα. Υπάρχει κάτι άψητο στη γλώσσα του· ο ποιητής μιλά­ ει για την ποίηση και τι νιώθει σχετικά με την ποιητική δημι­ ουργία. Το ποίημα όμως δεν συμπληρώνεται. Λείπει ο φό­ βος και το δέος· τα φαινόμε­ να απομυθοποιούνται όταν θα έπρεπε να μυθοποιηθούν. Ο ποιητής έχει βρει τον τόνο του αλλά όχι τη φωνή του. Παίζει ακόμα με τις δυνατότητές της και ακόμα χειρότε­ ρα μπερδεύει αυτό που του αρέσει με αυτό που εκείνος γράφει. Δεν μπορώ να πω αν τα ποιήματά του είναι καλά ή κακά’ τέτοιες απλο­ ποιήσεις αρμόζουν σε πνεύματα πρωτόγονα και α­ κατέργαστα που δεν λαμβάνουν υπόψη την απροσ­ δόκητη ποικιλία των μορφών σκέψης και των εκ­ φραστικών τύπων. Τα ποιήματα είναι είτε ομιλητικά είτε βουβά. Τα δικά του ποιήματα είναι βουβά ως προς αυτό που θέλουν να πουν και ομιλητικά για ό­ σα αποκρύπτουν. Ο τόνος του δεν έχει αποκτήσει ακόμα σάρκα· είναι ένα μουρμούρισμα, δεν έχει α­ ποκτήσει έναρθρη έκφραση, ακόμη. Κάθε ποιητής βέβαια μέχρι τα σαράντα του ψά­ χνει να βρει το δρόμο του. Μεταξύ σαράντα και πε­ νήντα ακολουθεί η ενδιαφέρουσα περίοδος της ζυμώσεως και μόνο μετά τα πενήντα, κατορθώνει να μιλήσει εκ μέρους του εαυτού του - αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάνε ούτε και οι θαυμαστές του Ρεμπώ. Ο Martin έψαχνε με αγωνία για την προσωπική του φωνή · για τη δική του γλωσσική τονικότητα που θα προσέφερε στον ελληνικό του λόγο μια διέξοδο στα αγγλικά και θα συγκερνούσε την αρμονική διά­ ταξη της μιας γλώσσας με τις μουσικές ακολουθίες

της άλλης. Πολλές φορές η αγωνία γίνεται και το περιεχόμενο του λόγου του· όπου την υποτάσσει και αφήνει τη γλώσσα του να μεταφραστεί σε λόγο, τότε η ποίησή του αρθρώνεται και αρθρώνει. Κάτι τέτοιο πέτυχε στις μεταφράσεις των ελληνικών δη­ μοτικών τραγουδιών και ειδικά των ακριτικών (τώρα μαζί με το υπόλοιπο έργο του, συγκεντρωμένα στο βιβλίο Martin Johnston, Selected Poems and Prose, ed. by John Tranter, University of Queensland Press, 1993). Είναι απόλαυση λόγου στα αγγλικά η μετά­ φραση αυτή. Υπάρχει μια σημαίνουσα χαλαρότητα στις φράσεις της που απλοποιεί τη σύνταξη, διαλύ­ ει την έντονη ρυθμικότητα και αποκαλύπτει τη διαύ­ γεια της εικόνας που εμείς ως ιθαγενείς απλώς δεν βλέπουμε. Επιχειρώ εδώ κάτι βλάσφημο1να μεταφράσω έ ­ να ακριτικό τραγούδι από την αγγλική του μετά­ φραση στην πρωτότυπη γλώσσα του. Ας δούμε τι βγαίνει: Ο Διγενής στο ακρογιάλι Εκείνος κατέβηκε στο ακρογιάλι πλάι στη θάλασσα. Βρήκε άμμο ψιλή και άρχισε τα παιχνίδια. Την κύλησε στα δάχτυλά του, μέτρησε τα σπειριά της. Και αφού τα μέτρησε, σηκώθηκε κι έφυγε. Αυτό λέγεται ιμαζισμός! Εικόνα χωρίς συναισθή­ ματα, ένα επεισόδιο χωρίς σχόλια. Ο ήρωας μετρά­ ει τους κόκκους της άμμου, κατορθώνει το αδύνατο και ύστερα αποχωρεί σιωπηλός. Μια ρομαντική ει­ κόνα δηλαδή, παρόμοια με πίνακες του Φρίντριχ, σαν το «Ένας καλόγερος στην ακροθαλασσιά». Η άμμος καταβροχθίζει τον ήρωα, δεν έχει τέλος, δεν έχει έλεος. Ο ήρωας είναι ένας παρείσακτος στην επικράτειά της. Η τραγωδία της ανθρώπινης ζωής σε όλο της τον παραλογισμό. Ένα μεγαλείο αμίλητο, πέρα από τη γλώσσα, που διακρίνεται από τη χειρο­ νομία και μόνο της αναχώρησης. Ο ήρωας φεύγει, αφού επιτελέσει την ωραία και ανώφελη πράξη του. Η θάλασσα θα σβήσει τα βήματά του, η άμμος θα παρασυρθεί από τον άνεμο, άλλοι ήρωες θα ξανα­ κάνουν την ίδια κίνηση. Την ίδια ελλειπτικότητα και την ίδια σχεδόν πα­ ραφροσύνη βλέπουμε στο πρωτότυπο τραγούδι α­ πό την Τήλο: Τον άμμο, άμμον πάαινε, τον άμμον, άμμον πάει, ηύρε τον άμμο τον ψιλόν κι έκατσε κι έπαιξέ τον. Τα χέρια του το παίζανε κι ο νους του τον εμέτρα, και μήτα τον εμέτρησε, σηκώθηκε να φύει. Απαισιόδοξη παραδοχή του παραλογισμού;

Αδιαφορία για τη ζωή; Αδιαφορία για το αδύνατο; Άρνηση κάθε σκοπιμότητας; Άρνηση κάθε φιλοδο­ ξίας; Ό σα αποκρύπτει το πρωτότυπο τραγούδι, αποκρύπτονται και στην ανάπλασή του· τώρα όμως αποβάλλουν τον ηρωικό αέρα που διαχέεται γύρω τους και αποκτούν μια λυρική ρευστότητα που επι­ δεινώνει το ακατανόητο, το άσκοπο, το ατελές, το παράδοξο και το τραγικό της πράξης. Το τραγούδι, απόσπασμα προφανώς μιας ευρύ­ τερης σύνθεσης, χαμένης τώρα, μεγεθύνει ένα α­ σήμαντο περιστατικό χωρίς να το εξογκώνει· ο ή­ ρωας δεν μιλάει, γιατί η πράξη του δεν χρειάζεται λόγια. Ουσιαστικά καταργεί τα λόγια και υποδεικνύ­ ει αυτό που πάντα κατορθώνει η γλώσσα, να περιβάλει με μυστήριο τον κόσμο. Σε αυτό το χώρο του μυστηριακού διαρθρώνεται η μετάφραση- δεν δη­ λώνει, δεν αποκαλύπτει, δεν υπογραμμίζει· η ρευστότητα δεν καθηλώνεται, η ακατανοησία δεν περινοείται, ο ήχος της θάλασσας και ο κρότος της ιστορίας γύρω από τον ήρωα δεν ακούγονται. Η με­ τάφραση υποδεικνύει αυτό που υποδεικνύει και το πρωτότυπο χωρίς να το κατονομάζει. Το δέος είναι κίνηση, δεν είναι λέξη· η συνείδηση σιωπά, όταν το σώμα τραντάζεται από λυγμούς. Ο Martin απέδωσε τη διαφάνεια αυτής της πρω­ τογενούς εικόνας, της αρχετυπικής μορφής, σαν να μην καταλάβαινε και αυτός τι γινόταν μέσα στο ποίημα. Αυτή η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ ποιητή και του υλικού του είναι το μυστικό της ποίησης. Όποιος κατέχει το υλικό του και κυριαρχεί πάνω του, δεν είναι καλλιτέχνης - είναι δεξιοτέχνης. Η ποίηση αναδύεται ενόσω ο ποιητής μάχεται με το υλικό του, γιατί η ένταση αυτή νοηματίζει τη γλώσ­ σα. Η ένταση της γλώσσας, που αγωνίζεται να γίνει λόγος, και του ποιητή, που θέλει να διατυπώσει τη δριμύτητα της σύγκρουσής του με τον εαυτό του, αποτελούν το υλικό της ποιητικής δημιουργίας. Μόλις κάποιος δαμάσει την ένταση αυτή, η δριμύ­ τητα χάνεται, η επανάληψη αδυνατίζει και αφυδα­ τώνει την οξύτητά της, ο ποιητής γίνεται σαν τον βιρτουόζο μουσικό που τονίζει τις νότες χωρίς να καταλαβαίνει το περιεχόμενό τους. Αυτά απέδωσε ο Martin στη μετάφρασή του και μόνο η ποίηση του Μπασό έχει εκφράσει κάτι ανάλογο- εκεί μόνο νιώ­ θεις ότι ο ποιητής σου μιλάει μέσα από μια ομίχλη, σαν να ακούς μια ηχογράφηση από απόσταση που το μικρόφωνο δεν είναι κοντά στο στόμα του τρα­ γουδιστή. Σαπφώ και Μπασό σε τέσσερις γραμμές· αυτό μπορεί να βγει από μια μετάφραση. Ο Martin αναστίλβωσε μια εικόνα που στο πρω­ τότυπο περνούσε απαρατήρητη, εξαιτίας της επα­ νάληψης και της τεχνητής απαγγελίας. Αυτός άλ­ λωστε είναι ο ρόλος κάθε μετάφρασης· να εξάγει α-

ΜεΜτΐ]

πό το μεταφραζόμενο κείμενο την κρυφή του δυνα­ μική. Όπως έκανε ο Κίμων Φράιερ με την Οδύσσεια του Καζαντζάκη. Να βγάζεις στο φως μια χειρονο­ μία της νόησης που οι υπερκινητικοί αναγνώστες δεν είχαν προσέξει αφού έδιναν περισσότερο ση­ μασία στις δικές τους κινήσεις. Αυτή επιπλέον είναι η μοίρα της ποίησης· να την αντιλαμβάνεται μόνο σαν κοιμάται η σκέψη του αναγνώστη της, όταν η συνείδησή του πέφτει στη νεκρή ζώνη πριν τον ύ­ πνο, όταν το ζωικό πρωταρχικό ένστικτο εμφανίζε­ ται με όλη την ισχύ σαν προαίσθημα κινδύνου και συναγερμός θανάτου. Τότε μόνο, όταν οι εκλογι­ κεύσεις του τύπου «δεν μου αρέσει - μου αρέσει» καταργούνται και μπορούμε να ακούσουμε τι λέει ο άλλος χωρίς να παρεμβάλλουμε τη δική μας φωνή. Ο Martin κατανόησε άριστα το κύριο χαρακτηρι­ στικό της ελληνικής γλώσσας- την τάση και την πα­ θολογική της ανάγκη να υπερβάλλει. Να υπερβάλ­ λει μάλιστα σε σημείο μελοδραματικό, προσποιητό, σχεδόν θεατρινίστικο. Λίγοι Έλληνες έχουν προσέ­ ξει ότι αυτή η αναγκαιότητα καθορίζει την ελληνική λογοτεχνία από την πρώτη της εμφάνιση. Για τούτο και ο Martin διαπίστωσε ότι υπάρχουν δυο πόλοι στην ελληνική ποίηση· ο Καβάφης και ο Σικελιανός. Ο στωικός και ο διονυσιακός. Γύρω από αυτό το

Μελέτη

σχήμα έπλασε και τη δική του ποιητική και επομέ­ νως την προσωπική του ανθρωπολογία, διαμορφώ­ νοντας έναν λόγο που δεν ολοκληρώθηκε για αιτίες που αφορούν μια ολόκληρη γενιά1τη γενιά του, και ως ένα σημείο τη γενιά μας, εκείνη που μεγάλωσε μεταξύ 1960 και 1980, γενιά φιλόδοξη και αυτάρε­ σκη, συγκλονιστική και αντιφατική, μεγαλομανής και αυτομαστιγούμενη, θεατρική και φοβισμένη, γε­ νιά ρηχή και πατροκτόνα, μητροφάγος και άφυλη. Η αναζήτηση φύλου υπήρξε η πραγματική επα­ νάσταση αυτών των ετών, το πραγματικό αίτημα αυτών των δημιουργών. Η αποτυχία των πατέρων να ολοκληρωθούν, η αδυναμία των μητέρων να χει­ ραφετηθούν δημιούργησαν την γκρίζα περιοχή των ατομικών ιδιαιτεροτήτων, εκεί όπου η πατρότης ή­ ταν ένα επιφαινόμενο, η μητρότης ένα ατύχημα και η υλικότης μια ψυχασθένεια. Ο Martin υπέφερε λοι­ πόν από αυτή την αρρώστια του αιώνα, που δεν είχε να κάνει τίποτε με το θάνατο του Θεού ή τη χρεοκο­ πία της ιδεολογίας, αλλά αναφερόταν σε ζητήματα θεμελιακότερα, που βρίσκονταν μέσα στο σώμα του κάθε ανθρώπου. Μια κοινωνία χωρίς οικογένεια, μια γλώσσα χω­ ρίς πατέρα, μια δημιουργία χωρίς αρχή, αυτό ήταν το λανθάνον ρεύμα της συνείδησης1το πώς δηλα­ δή θα εναρμονιστεί η έλλειψη ηθικής αρχής με τη στιγμή της ατομικής μου γέννησης. Η Γιουρσενάρ γράφοντας τα απομνημονεύματά της επικαλέστηκε ένα γιαπωνέζικο ρητό: ποιο ήταν το πρόσωπό σου προτού συναντηθούν οι γονείς σου; Έ θεσε λοιπόν το αίτημα καταργήσεως της οικογενειακής μας ε­ στίας, ρίπτοντας τη συνείδηση στην περιπλάνηση προς μια Ιθάκη που δεν δίνει ούτε ωραίο ταξίδι ούτε βίον απράγμονα, μα δημιουργεί τη βεβαιότητα του ασυμβίβαστου της προσωπικής μας ύπαρξης με ε­ κείνης των ανθρώπων που μας γέννησαν. Αυτή η τρομερή γνώση πως οι περισσότεροι είμαστε παι­ διά έννομων βιασμών, απότοκα αμοιβαίας απέχθει­ ας και όργανα αντεκδίκησης βλέπουμε να λάμπει στο έργο του Martin σαν ενοχή, τύχη και δημιουργι­ κή οιστρηλασία. Αλλά τι σημαίνει πατέρας; Το παιδί κάποιου άλ­ λου. Το κακό έχει ποτίσει τις ρίζες της ιστορίας μέσα από αυτές τις οικογενειακές σχέσεις που έχουν πάψει προ πολλού να υφίστανται ως δεσμοί και επιβάλ­ λονται δια νόμου. Ζούμε τις τελευταίες στιγμές, τους σκοτεινούς αιώνες, του πιο αποτυχημένου θ ε­ σμού της ιστορίας, του πιο καταστρεπτικού ειδώ­ λου. Κατά τη δεκαετία του 1960, η κοινωνία χωρίς πατέρα διαγράφηκε στον ορίζοντα με όλη της την τραγική αυτοθυσία ενός εθελούσιου σφάγιου. Δεν είχε τη δύναμη να πολεμήσει ούτε την αυτοπεποίθη­ ση να αντισταθεί. Διαβρώθηκε εκ των ένδον και έγι-

νε μια άλλη σημαία προτού ωριμάσει ως κατάσταση. Δεν υπάρχει θεμιτότερο αίτημα κατά τα χρόνια της μοντερνικότητας από εκείνο της πατροκτονίας: μό­ νο οι πατροκτόνοι μπορούν να υπάρξουν ως ελεύθε­ ροι άνθρωποί’ μόνοι οι μητροφάγοι μπορούν να α­ ποκτήσουν ατομική ιστορική συνείδηση· οι συμφι­ λιωμένοι διαιωνίζουν τον κακό θεό της ιστορίας και επιστρέφουν την ανθρωπό­ τητα σε γνωστικές θρησκείες καιεαυτοκτονίες. Γιατον Martin η μεγάλη α­ πόφαση δεν δόθηκε, η κρίση δεν έγινε. Ο ίδιος φαίνεται να αιωρείται ανάμεσα στην πα­ ρουσία του πατέρα και της μητέρας, ανάμεσα στην τρα­ γωδία του ενός και στην ευ­ αισθησία της άλλης, ανάμε­ σα στην τυραννία της δύνα­ μης και την εξουσία της αγά­ πης. Ο συναισθηματικός εκ­ βιασμός τον λύγισε' το ποτό ήταν η λύση, ο μίτος της Αριάδνης στο λαβύρινθο των προσωπικών του τρόμων. Έπεσε μέσα τους όπως μπαίνει κάποιος στη θάλασ­ σα και γαληνεύει, λικνιζόμε­ νος σαν το μωρό στα αμνιακά νερά, ήρεμο, ασυναί­ σθητο και φυλακισμένο. Γαλήνεψε, αλλά η ησυχία δεν πέρασε στο νου του, δεν μπορούσε να περάσει στην ψυχή του. Το σώμα του κλονιζόταν από την τα­ ραχή της ζωτικής ανασφάλειας. Έπινε, εξαντλώντας το σώμα του, εξαφανίζο­ ντας εκείνο το ενοχλητικό κεντρί της συνείδησης που γεννάει τα ποιήματα και μιλάει για χαμένους παραδείσους και αναστάσιμους πανηγυρισμούς. Στους δρόμους του Balmain και του Glebe, όπου τριγυρνούσε η αριστερίζουσα διανόηση, χαμένη στα φαντάσματα των μεγάλων ονομάτων που την τυραννούσαν, βαυκαλιζόμενη από τις μεγάλες ιδε­ ολογίες που την απομυζούσαν και αφοσιωμένη στις κραιπάλες της σάρκας που της έδειχναν τη μετριότητά της, ο Martin έγραφε τη διαθήκη του, σεμνός αλλά παντογνώστης, δουλεύοντας σαν μεταφρα­ στής ελληνικών και σιγοτραγουδώντας ύμνους στον Ολυμπιακό, την ποδοσφαιρική ομάδα που τον έκανε να νιώθει μέλος της ανθρώπινης φυλής. Η γαλήνη όμως δεν ερχόταν, δεν θα ερχόταν ποτέ. Το 1990 πέθανε ξαφνικά, όπως πρέπει να πεθαίνουν οι δημιουργοί, 21 Ιουνίου, πέντε το πρωί. Το μυθιστό­ ρημα για τον Μακρυγιάννη ατελείωτο. Η Ελλάδα υπήρξε το τοπίο του έργου του, το νη-

σιώτικο τοπίο της Ύδρας σιωπηλό, υπονοητικό, ξενόφοβο, αργοκίνητο. Όποιος βρέθηκε στο νησί αυτό δεν μπορεί παρά να εντυπωσιάστηκε από την πιεστική παρουσία της ιστορίας, κανόνια βουλιαγ­ μένα στο λιμάνι, κανόνια σκορπισμένα σε όλο το νη­ σί. Ο τόπος βρίσκεται ακόμα σε κατάσταση πολιορ­ κίας, περιμένοντας τους πειρατές που θα τον λα­

φυραγωγήσουν. Η πόλη κρυμμένη στην πλαγιά ε­ νός λόφου μοιάζει σαν να θέλει να ξεφύγει την προ­ σοχή, έτοιμη να αντιμετωπίσει τους εχθρούς πίσω από τα στενά παράθυρα των ατομικών φόβων. Κά­ θε βήμα και μια μικρότητα, κάθε δέκα βήματα και έ­ νας άθλος. Οι φωτογραφίες των τουρκοφάγων υψώνονται παντού βουβές, αλαζονικές και παραπο­ νεμένες. Ο Martin είδε στα μάτια των αγωνιστών αυτό που έπρεπε να δουν όλοι οι Έλληνες: τον Βούδα, τον Βιτγκενστάιν, τον Μπόρχες, τον Σεφέρη, τον Γκόγκολ, τον Καβάφη, τον Ντάντε, ακόμα και τα καγκουρώ της Κουάντας. Η ελευθερία που δημιούρ­ γησαν άνοιξε, ή έπρεπε να ανοίξει, τα μάτια των με­ ταγενεστέρων στην ποικιλομορφία της ζωής, στους μυστηριώδεις συνδυασμούς που παίρνουν οι αν­ θρώπινες πράξεις για να αρθρώσουν το μεγάλο ε­ ρωτηματικό της ύπαρξης. Μόνο, έτσι, η ιστορία γί­ νεται παρόν και μπορεί να βλαστήσει σε στίχους και σε μυθιστορήματα, μόνο όταν συμπλέκεται με τις α­ νάγκες της ζωντανής συνείδησης που απορροφάει κάθε ζωτικό χυμό για να ζήσει. Ειδάλλως γίνεται ξόμπλι, καιδιακόσμηση, και τελικά, αυτό που κατάντη­ σαν την ελληνική παράδοση σοφοί και άσοφοι, κα­ κόγουστο, βλακώδες νταηλίκι.

Μεΐήη

Ο Martin είδε από κοντά και τη δικτατορία του 1967 και λυπήθηκε με τον ξεπεσμό της χώρας του. Η γελοιοποίηση των πάντων στο όνομα μερικών βλακειών,όπως Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών, σά­ μπως να εκχριστιανίστηκαν ποτέ οι Έλληνες. Σπά­ νια κοινωνία έχει υποφέρει από τέτοιας μορφής πα­ ράνοιες όπως η ελληνική. Παράνοιες που συνεχίζο­ νται αδιάπτωτες με ξιπασιά και ιλαρότητα. Ο Martin

τα έζησε όλα αυτά με πόνο, αλλά αγάπησε τόσο τυφλά αυτή την παράδοση, ώστε έφτασε να νομίζει ποιητές, ακόμα και τον Βασίλη Βασιλικό και τον Ιά­ κωβο Καμπανέλλη! Στην Αυστραλία, λοιπόν, μετέ­ φερε την εικόνα μιας Ελλάδας που δεν υπήρχε, δραστήριας, πνευματικής, λογοτεχνικής, μυθοπλα­ στικής, εικονοπλαστικής, μιας Ελλάδας αγαπητικής, ερωτεύσιμης, αναστάσιμης. Το ελληνικό τοπίο στο έργο του έγινε κώδικας, το γαλανό της θάλασ­ σας αναγωγή, η ελληνική ευαισθησία ιδανική μορ­ φολογία λογοτεχνικών ειδών. Και όμως: κάποιος Έλληνας δοκίμασε να τον βιάσει στην Πάτρα, ένας άλλος του έκλεψε τα λεφτά στην Αθήνα και η μεγά­ λη απεργία των τραπεζικών το 7 9 τού στέρησε για μέρες τα απαραίτητα για να ζήσει. Η πραγματικότητα όμως δεν τον άγγιζε γιατί δεν έχει ποτέ τη δύναμη να καταργήσει αυτό που αγα­ πάμε. Το είπε άριστα ο Ελύτης: «η εμπειρία μου ξέμαθε τον κόσμο». Αιπή η αθωότητα είναι που χαρα­ κτηρίζει τον Martin Johnston. Μια αθωότητα παρά­ δοσης και άφεσης και αποδοχής, μια στωική παραί­ τηση που άγγιζε τον κυνισμό και υποδήλωνε την έ ­ νταση μιας σύγκρουσης που δεν θα μπορούσε να ε­ κτονωθεί ποτέ' αυτά διαγράφονται μέσα από τα χο­ ντρά γυαλιά της μυωπίας του, τα μεθυσμένα βρά­

Μεΐέτη

δια στο Balmain, τη νοσηρή συναισθηματικότητα ε­ μπρός «στη γραφομηχανή θεωρούμενη ως παγίδα μελισσών». Σημαδεμένος από μια σειρά θανάτων, την αυτο­ κτονία της μάνας και της αδελφής, τη σταδιακή πα­ ρακμή και τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα, τη μυστηριώδη υπαινικτικότητα ενός αμφίθυμου α­ δελφού, έγραψε το ποίημα για το δίσκο της Φαι­ στού, την πρώτη επίκληση και την πρώτη απόκρουση του θεού στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία: «Το παλάτι φέρ­ νεται I πότε σαν σωματίδιο, πότε σαν κύμα. Κατεβαίνουν/ τις γαλανές αψίδες, έξω / α­ πό τις παροδικές χειρονομίες του αφρού, πάνω / από τη γα­ λάζια ομίχλη σε σπηλιές ή στέρνες. / Η Πότνια Θηρών ε­ λέγχει τον καιρό. Οι τρεις / μπήγουν στις ψυχές, χάρτινα αποκόμματα. /Εκείνη διαλύε­ ται σε ένα κύμα από σερπα­ ντίνες ουδετερονίων, πλημ­ μυρίζοντας πάνω μας, / σαν με τη σειρά μας πλημμυρί­ ζουμε το παλάτι και την πε­ διάδα. / Τιτίβισμα φλογέρας πάνω στο διάφανο λόγο: / το παλάτι χάνεται μακριά σε εκείνο το κλάσμα δευτερολέπτου / που αναπό­ φευκτα κλείνουμε τα μάτια / - από κάποια ιδιαίτερη τελική προσκόλληση, το κάλεσμα της ιέρειας, I ένα κλαδί που σπάει, ένα σαντάλι / άδετο που σέρνεται στο λείο πλακόστρωτο, / ένα μάτι που βλέπει το παν μέσα στο χρόνο: I προσαρμογή: ώσπου το μόνο που διακρίνουμε είναι / το τυφλό εσώτερο δέρμα των μα­ τιών μας / και για λίγο δεν μπορούμε να μην καταλή­ ξουμε στο παράλογο συμπέρασμα / να το σκεφτούμε όλο μέσα σε ένα κόσμο, όπως είναι το σωστό. / Η τελετουργία. Λάβαρα και μουσικές I και τρεις μεταλ­ λικές σφυρίχτρες. Οι εκλεκτοί / διαβαίνουν τις πύ­ λες: μέσα από τον χρόνο και τις λέξεις I περιδινούμενοι εγγράφονται στο Δίσκο». Ακόυσα λοιπόν τον αθώο Martin να μονολογεί έ­ να βράδυ μαγικό και μεθυσμένο στο Balmain: «ναι λοιπόν, πήρα από την Ελλάδα το ρυθμό μιας γλώσ­ σας, τον κυμάτισμά των αποχρώσεων, το βηματι­ σμό των πολυσυλλάβων επιθέτων όποιος με ρωτά­ ει τι είμαι, απαντώ, ο εαυτός μου που ρούφηξε το θέαμα της γης και το αποκατέστησε στην αυθεντι­ κότητα της θολής μου όρασης. Στην Αυστραλία, ή­ πια, τραγούδησα και πέθανα. Απέραντη εξορία κά­ θε πατρίδα, κάθε τόπος, - ελπίζω να βρεθεί κάποιος

στρατηγός ή κάποιος σκουπιδιάρης, να βγάλει και για εμένα ένα τραγούδι, κάπως σαν: «Ο ήλιος εβασίλεψε, ο ήλιος βασιλεύει I και το φεγγάρι τυραγνάει μοναχικό διαβάτη. / Ο λόγος είναι απόλογος κι η γλώσσα ένα κιβούρι». Μόχθησα πολύ για να κλειστώ στο φέρετρο της γλώσσας, να μείνω εκεί, στην αχρονία της γης των λωτοφάγων, όπου πηγαίνουν οι άνθρωποι που δεν ολοκλήρωσαν το πρόσωπό τους. Πριν δω τη στεριά της ωριμότητας, χάθηκα στα νερά της αυτοκαταστροφής, όπως μόνος εγώ θέλησα, - ί­ σως τελικά αυτή η θέληση να αλλάξουμε, να μετα­ μορφωθούμε, να κάνουμε το θνητό μας συγκρότημα μια αόρατη μουσική συγχορδία, αυτό να είναι το μό­ νο ποίημα που γράφουμε όλοι μας, η μόνη μας ιπαρηγοριά, η οριστική εξιλέωση». Διαβάζοντας, λοιπόν τα έργα του, ένα βράδυ που ηλεκτρική καταιγίδα βομβάρδιζε το Σίδνέί με τα φώτα μιας απόκοσμης πραγματικότητας, θέλησα να του απαντήσω, για εκείνα που ντράπηκε ο ίδιος να φωνάξει και δίστασε ακόμα και να διατυπώσει, φοβούμενος τις σκιές των προγόνων, αυτές που μας αρπάζουν με τα νύχια τους από το λαιμό και ρουφάνε αχόρταγες τη ζέστα μας για να ζήσουν. Να απαντήσουμε μαζί στις φοβερές ετούτες σκιές, στην ψυχολατρεία της παράδοσης, που δεν μας α­ φήνει να γίνουμε ο εαυτός μας, που μας φυλακίζει στο σπήλαιο των παραισθήσεων και φυτεύει στον ύπνο μας την τρομερή υποψία ότι τελικώς, αυτοί οι πρόγονοι, μανάδες και πατέρες, με όλη τη λαγνεία της εχθρότητάς τους, δυνάστευαν ακόμα και τις προσωπικότερες στιγμές μας, τα όνειρα, τον έρω­ τα, τη δημιουργία. Εμείς, λοιπόν, οι εξόριστοι από το ίδιο μας το σώμα. «Στον κόσμο των πατέρων είμαστε δούλοι, στη γη των μανάδων παιχνιδάκια, τόπος κανένας δεν μας α­ νήκει, δεν μας προστατεύει καμιά ιδέα. Μετά τη γέν­ νηση περιπλανιόμαστε στις Ύδρες όλου του κό­ σμου, νησάκια απόμακρα, γεμάτα εφιάλτες, σε ένα σύμπαν τρομακτικό και ανυπόφορο, που δέρνεται α­ πό τα μελτέμια αναμνήσεων που δεν μας ανήκουν. Ευνουχισμένοι και άβουλοι, δεν θα δοθούμε ποτέ στην περιπέτεια γιατί τα μάτια μας θολά και φοβι­ σμένα βλέπουν μόνο τις πεινασμένες γάτες των νη­ σιών, αλλά δεν μπορούν να αντικρύσουν τα λιοντά­ ρια και τις τίγρεις που θα μας κατασπαράξουν. Η α­ σήμαντη, ειδυλλιακή και τραγική ζωή των ελληνικών νησιών, η φτιαγμένη για τους απόκληρους της ζωής και τα αποφάγια των αστικών συμποσίων πλάθει το κουκούλι μας, τη φωλιά όπου το κορμί μας θα μετα­ πλαστεί σε νυχτοπεταλούδα για να χαθεί κι αυτή στα μαύρα νερά των προαισθημάτων μας».

ΒΡΑΣΙΔΑΣ ΚΑΡΑΛΗΣ

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ Η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΑΙΤΩΛΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΡΜΟ Το δημοκρατικό πολίτευμα που ξει μέχρι σήμερα

ΓΙΑΝΝΗ Β. ΚΑΡΥΤΣΑ: «Η Ομοσπονδιακή Αιτωλική Πολιτεία και το αρχαίο Θέρμο»

Ένα μνημειώδες ιστορικό έργα. Μια γλαφυρή αφήγη­ ση της πολιτικής ιστορίας και του μεγαλείου της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Μια προσφορά σιον πολιτι­ σμό της Αιτωλίας και του αρ­ χαίου Θερμού. (Σελ. 575) Αιατίθεται στα κεντρικά βιβλιοπωλεία Μελέτη

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ» Εκδόσεις: •Ακαδημίας 88,106 78 Αθήνα τηλ. 33 02 415, 38 20 612 - fax 38 36 658 Βιβλιοπωλεία: • Γ. Γεναδίου 6,1 0 6 78 Αθήνα τηλ. 38 17 826, 38 06 661 - fax 38 36 658 •Στο ά Ορφέως, Στοά βιβλίου Πεσματζόγλου 5,1 0 5 59 Αθήνα τηλ. 32 11 246

ΕΛΛΗΝΙΚΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΕΞΩΣΤΗΣ) από τον Γιάννη Δεληολάνη

Αναδρομή Οι καλοί, οι κακοί και οι άσημοι: κοιτάζοντας προς τα πίσω στη σεζόν που άτυπα τελειώνει αυτή την εποχή (και λέμε άτυπα γιατί θα εξακολουθήσουν να βγαίνουν νέες ταινίες ολόκληρο το καλοκαίρι), συναντούμε - όπως κάθε χρόνο - άφθονες κι­ νηματογραφικές μεταφορές λογοτεχνικών έργων. Μια εντυ­ πωσιακή ποικιλία θεμάτων έφτασε εφ έτος στη μεγάλη οθόνη και συχνά από απρόοπτες πηγές: έτσι, η πολύ διασκεδαστική σάτιρα επιστημονικής φαντασίας Mars Attacks! του Τιμ Μπάρτον βασίστηκε σε μια σειρά από κάρτες, ενώ το αποτυ­ χημένο εργάκι σκοτεινής φαντασίας Το Κοράκι στην Πόλη των Αγγέλων προήλθε από το εξαίρετο - μελαγχολικό και βί­ αιο - κόμικ «The Crow» του Τζέιμς Ο Μπαρ. Από την ελληνική μεριά δε,... απογοήτευση. Ο Εργένης του Νίκου Παναγιωτόπουλου (από το μυθιστόρημα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, που συνεργάστηκε και στο σενάριο) «τράβηξε» αρκετά μάτια, διψασμένα για κάτι «νέο» και ελληνικό, μα οι κριτικές ήταν με­ τρ ιότατες - και δικαίως. Αφήνοντας τον ελληνικό Εργένη ε­ κτός συναγωνισμού - με τις όποιες αρετές και τα όποια προβλήματά του - συνθέσαμε ένα ανεπίσημο (πείτε το και προσω­ πικό) top-15 των «λογοτεχνικών» ταινιών της χρονιάς, έτσι, σαν αναδρομή όσο και σαν υπενθύμιση ενόψει θερινών... Ας ξεκινήσουμε από τις χαμηλότερες θέσεις, καθ’ οδόν προς τις ψηλότερες - κλασικός και σίγουρος δρόμος.

15

. Η Ετυμηγορία Δικαστικό δράμα βασισμένο στο μυθιστόρημα A tim e to Kill του Τζον Γκρίσαμ. Ο συγγραφέας έχει ειδικευτεί στα δικηγο­ ρικά θρίλερ (η Φίρμα, που έγινε ταινία με τον Τομ Κρουζ, είναι η μεγαλύτερη σινε-επιτυχία του) και μολονότι τα πηγαίνει πο­ λύ καλά στην Αμερική, η δουλειά του έχει αρχίσει να μοιάζει... με συνταγολόγιο. Η Ετυμηγορία ασχολείται με την περίιπτωση της αυτοδικίας ενός μαύρου πατέρα ενάντια στους δύο

Εξώστης

λευκούς που βίασαν την κόρη του - όλα αυτά στο ρατσιστικό Νότο. Γυαλισμένη σκηνοθεσία και «ονόμα­ τα» στο καστ για ένα αποτέλεσμα ενοχλητικά προβλέψιμο, ελαφρά ηθικολογικό, χαρακτηριστικά νεο-χολιγουντιανό. Ε, και;

14

. Πέρα από τον Πικάσο Δύο στις δύο οι αποτυχίες για τον φημισμένο «σκηνοθέτη εποχής» Τζέιμς Αϊβορι. Μετά από τον αμήχανο Τζέψερσον στο Παρίσι, το Πέρα από τον Πικάσο αποτυχαίνει να πάει πέρα από τις συμβάσεις. Κρίμα για τις αναζητήσεις της Ρουθ Πράουερ Τζαμπβάλα («σταθερής» σεναριογράφου του Αϊβορι) στα ημερολό­ για του εκκεντρικού - και ιδιοφυή - ζωγράφου, μια και το έργο αφήνει την αίσθηση σειράς, αντιφάσεων χωρίς ουσιαστική ολοκλήρωση. Αϊβορι για το μουσείο;

13

. Εμα Η Τζέιν Όστεν επιστρέφει στο προσκήνιο! Μ ετά το Λογική και Ευαισθησία, η Εμα - με πρωταγωνίστρια την ελπιδοφόρα Γκουίνεθ Πάλτροου - δείχνει «λίγη», μια ιστορία ενηλικίωσης χωρίς εξάρσεις ή αληθινή έμπνευση. Ο Ντάγκλας Μακ Γκραθ στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο ανακαλύπτει ότι το χρώμα εποχής... δεν φτάνει.

1 2 . Ντόνι Μπράσκο Καιρός για κάτι πιο μοντέρνο στο Ντόνι Μπράσκο: Βασισμένο στο ομώνυμο, αυτοβιογραφικό βιβλίο του Τζο Πιστόνε, το Μπράσκο παρακολουθεί τη διείσδυση ενός πράκτορα του FBI στον κόσμο του οργανω­ μένου εγκλήματος - όλα αυτά στη δεκαετία του 7 0 . Το αληθινό της ιστορίας προσθέτει κάποια ρίγη συ­ ναισθήματος, ο Αλ Πατσίνο είναι σπουδαίος (ως συνήθως), μα η «εγγλέζικη» σκηνοθεσία του Μάικ Νιούελ αφήνει μια αίσθηση ουδετερότητας. Ο Ντόνι Μπράσκο δεν είναι Νονός.

77. Οι Μάγισσες του Σάλεμ Οι ποιες; Τι μπορεί να περιμένουμε από μια ταινία που «θυμάται» γεγονότα τεσσάρων αιώνων και βασί­ στηκε σε θεατρικό έργο τεσσάρων δεκαετιών; Το επί σκηνής έργο του Άρθουρ Μίλερ (The Crucible) είχε γραφτεί σαν μια παραβολική επίθεση στο κομμουνιστικό «κυνήγι μαγισσών» του Μακάρθι: αποτραβηγμέ­ νο από την ιστορική του συνέχεια, το φιλμ του Νίκολας Χάιτνερ δείχνει παράξενα κενό μέσα στο ’90.

717. Πορτρέτο μιας Κυρίας Μπορεί μια καλή ταινία να φέρνει απογοήτευση; Ναι, όταν σκηνοθέτιδα είναι η Τζέιν Κάμπιον, κι η νέα της δουλειά «υποχρεώνεται» σε αυτόματη σύγκριση με τα προ τε ­ τραετίας Μαθήματα Πιάνου της. Δαντελένια σκηνοθεσία, μα έ­ να χαρακτηριστικό αίσθημα έλλειψης χαρακτηρίζει αυτή τη μεταφορά του μυθιστορήματος του Χένρι Τζέιμς. Και η πρωτα­ γωνίστρια - Νικόλ Κίντμαν - αποδεικνύεται ανεπαρκής για να «γεμίσει» το φιλόδοξο Πορτρέτο. Από ταινία σε ταινία, η ψυ­ χρότητά της επιμένει.

9. Αμερικανός Βούβαλος Μάμετ εναντίον Μάμετ στον Αμερικάνο Βούβαλο του Μάικλ Κορέντε: ο διάσημος θεατρικός συγγραφέας (και όχι άπειρος στα κινηματογραφικά) καταφέρνει να αποδυναμώσει το ίδιο του το έργο, καθώς το μετατρέπει σε σενάριο, και η «καταδίκη (άλλη μια) του αμερικάνικου ονείρου» φτάνει πολύ αδύναμα ώς τον θεατή. Παρεμπιπτόντως ο Αμερικάνος Βούβαλος είναι χάραξη σε νόμισμα κι όχι ο «γεμάτος» πρωταγωνιστής Ντένις Φραντς...

11

8

. Αναζητώντας τον Richard Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Αλ Πατσίνο (γεγονός από μόνο του) έχει το περίεργο προσόν να είναι το πρώτο «σαιξπηρικό

Εξωοτης

έργο» που δεν βασίζεται στον Βάρδο! Ο Ριχάρδος ο 3ος πραγ­ ματικά... αναζητείται, καθώς η ταινία, με τη μορφή ενός πολύ ε­ λεύθερου ντοκιμαντέρ, παρακολουθεί τις προσπάθειες και τις προετοιμασίες ενός θιάσου ηθοποιών που σκοπεύουν να ανε­ βάσουν το Ριχάρδο. Απρόοπτο, αναζωογονητικό, υπέροχα γή­ ινο - μα οι φετινές εκπλήξεις με τον Σαίξπηρ δεν τελειώνουν ε­ δώ.

7.

Ρωμαίος και Ιουλιέτα Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα σε σύγχρονη μιούζικαλ εκδοχή! Ό λα έδειχναν επικίνδυνα για την απροσδόκητη προσπάθεια του Αυ­ στραλού σκηνοθέτη ΜπαζΛούρμαν, μα εκείνος καταφέρνει να κερδίσει το παιχνίδι στο δικό του τερέν: τολμηρά φρέσκο, αε­ ράτο και ρομαντικό, αυτό το σαιξπηρικό... υβρίδιο καταφέρνει να διδάξει τα «βασικά» του Βάρδου στη νέα γενιά...

6

. Ριχάρδος ο 3ος Άλλη μια έκπληξη στα δεδομένατων σαιξπηρικών μεταφορών: ο Άγγλος σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Λόνκρεϊν εκσυγχρονίζει τον Ρι­ χάρδο μεταφέροντας τη δράση του έργου στον 20ό αιώνα. Ο Ίαν Μακ Κέλεν κλέβει την παράσταση στον πρωταγωνιστικό ρόλο, μα και η παραγωγή, συνολικά, κάθε άλλο παρά υστερεί.

0 . Χαμένη Λεωφόρος Μια παράξενη πρωτιά για μια ακόμη πιο παράξενη ταινία: ο εκκεντρικός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Λιντς «στή­ ριξε» την πιο πρόσφατη κινηματογραφική του εξόρμηση όχι σε ένα μυθιστόρημα, αλλά... σε μια φράση α­ πό μυθιστόρημα, του Μπάρι Γκίφορντ (σε δικό του έργο είχε βασιστεί και η παλαιότερη ταινία του Λιντς, Ατίθαση Καρδιά). Στην πραγματικότητα, όμως, θα χρειαζόταν ένας τόμος για να περιγράφει και να ανα­ λυθεί αυτό το αλλόκοτο φιλμ - πέρα από τα όρια του γούστου, η Χαμένη Λεωφόρος ήταν η πιο απρόοπτη ταινία της χρονιάς.

4. Jude Απαγορευμένος και καταραμένος έρωτας; Ορίστε ένα θέμα που αντέχει στον καιρό... Ο εξαιρετικά ελπιδοφόρος Άγγλος σκηνοθέτης Μάικλ Γουίντερμποτομ υπογράφει την πιο αριστοκρατική κινηματογραφι­ κή διασκευή της σεζόν, βασισμένος στο έξοχο μυθιστόρημα του Τόμας Χάρντι Τζουντ, ο Αφανής.

3

. Trainspotting Γρήγορο, δυνατό και μοντέρνο, το Trainspotting του Ντάνι Μπόιλ δικαίωσε, με τη μεγάλη του επιτυχία, την απόφαση των κινηματογραφιστών να μεταφέρουν στο πανί το ομώνυμο cult βιβλίο του Ιρβιν Γουέλς. Ο τόπος είναι το Εδιμβούργο του ’80, το θέμα είναι η κουλτούρα της ηρωίνης και... παραλίγο να προκαλέσειτην απαγόρευση του φιλμ στην Ελλάδα...

L . Ο Αγγλος Ασθενής Το μυθιστόρημα του Μάικλ Οντάατζε, ιστορία «καταδικασμένου» έρωτα, γεμάτη παλιομοδίτικο ρομαντι­ σμό, σάρωσε τα φετινά Όσκαρ (κέρδισε εννιά!) και θριάμβευσε εμπορικά και στην Ελλάδα (όπου έχει ξεπεράσει τα 200.000 εισιτήρια). Αλλοτινή ευαισθησία για πλατύ κοινό στην πιο επιφανή κινηματογραφική μεταφορά της σεζόν.

1 . Crash Το πιο cult, το πιο προκλητικό, το πιο αντιφατικό: τα επίθετα δεν φτάνουν για το σκοτεινό Crash του Ντέι­ βιντ Κρόνενμπεργκ, άξια και νηφάλια μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος του «αιρετικού» Βρετα­ νού Τζέιμς Γκράχαμ Μπάλαρντ. Ταινία-διαθήκη για το τέλος του 20ού αιώνα, αυτό το διακριτικό αρι­ στούργημα θα αντέξει στις δοκιμασίες του χρόνου.

ΖΕΑ Μ Ι ΤΟ Φ ΙΛ ΙΑ Τ Ρ Ο T O T Π Η Γ Α Δ ΙΟ Υ ελληνική απόδοση ΕΡΡΙΚΟΣ ΣΟΦΡΑΣ

ΣΑΤΩΜΠΡΙΑΝ ΡΕ Ν Ε μετάφραση ΘΑΝΑΣΗΣ ΧΑΤΖΟΠΟΤΛΟΣ

Γ. ΜΠ. ΓΕΗΤΣ Ο ΘΑ ΝΑ ΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝ ΓΚ μετάφραση ΔΗ Μ Η ΤΡΗ Σ ΧΟΤΛΙΑΡΑΚΗΣ

ΖΩΡΖ ΜΠΑΤΑΪΓ Η Α Γ Ι Ο Σ Υ Ν Η , Ο Ε Ρ Ω Τ Ι Σ Μ Ο Σ ΚΑΙ Η ΜΟΝΑΞΙΑ μετάφραση ΛΙΖΤ ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΤ

ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ ΜΑΛΤΕ Λ Α Ο Υ ΡΙ Ν Τ Σ Μ Π Ρ Ι Γ Κ Ε μετάφραση ΔΗΜ. ΣΤ. ΔΗΜΟΤ

ΓΚΕΟΡΓΚ ΤΡΑΚΑ Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ μετάφραση ΔΗΜ. ΣΤ. ΔΗΜΟΤ

ΣΑΜΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ Ε Υ ΤΥ Χ ΙΣ Μ ΕΝ ΕΣ ΜΕ ΡΕ Σ· Ω, ΟΙ Ω Ρ Α Ι Ε Σ Μ Ε Ρ Ε Σ έλληνική άπόδοση ΡΟΤΛΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ - ΚΟΣΜΑΣ ΦΟΝΤΟΤΚΗΣ

ΤΖΕΗΜΣ ΤΖΟΫΣ Φ Α Ν Ε Ρ Ω Σ Ε ΙΣ μετάφραση ΔΗΜ ΗΤΡΗ Σ ΧΟΤΛΙΑΡΑΚΗΣ

ANTON ΤΣΕΧΩΦ ΨΥΧΟΥΛΑ μετάφραση ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΝΤΣΑΝΟΓΛΟΤ

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΦΥΛΛΑ Δ Α Φ Ν Η Σ ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ Γ Υ ΡΙ ΣΜ ΕΝ Α Λ Ο Γ ΙΑ ΜΙΝΩΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ ΤΟ Π Ρ Ο Π Ο Λ Ε Μ ΙΚ Ο Σ Π Ι Τ Ι ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΠΟΥΤΟΣ Π Α Ρ Α Τ Η Ρ Η Τ Η Σ Σ Τ Η Ν Κ Ρ Ο Α Τ ΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΡΟΥΝΙΑΣ Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ ΓΙΑ ΕΝΑ Η Μ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ ΙΟ ΟΙ Μ Ε Τ Α Φ Ρ Α Σ Ε ΙΣ ΤΟΥ Κ . Γ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ

ΧΑΡΙΤΩΝΟΣ Χ Α Ι Ρ Ε Α Σ ΚΑΙ Κ Α Λ ΛΙ ΡΟ Η μετάφραση ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΕΝΤΑΚΗΣ

Ε Κ Λ Ο Γ Ε Σ ΑΠ Ο ΤΟΝ ΗΣΙΟΔΟ μετάφραση Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ

ΤΟ Α Γ ΙΟ Ε Υ Α Γ Γ Ε Λ Ι Ο ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟ μετάφραση ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ Π ΟΤΛΟΣ

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΟΡΡΕΣ Η Κ Ε Ρ Α Τ Σ Α ΜΟΥ άπό

Τ ό Ρ οΔ α Κ ιο Α Π Ο Λ Λ Ω Ν Ο Σ 35 ·

Π Λ Α Κ Α · Τ .Κ . 1 0 5 5 6 · Τ Η Λ . 3 2 2 1 7 0 0 · F A X 3 2 4 6 0 0 8

■-<8)·; ' ■ .

Κ Ο Ν Τ Ρ Ο Λ ) από τον Κώστα Πάρλα

Β Λ Ε - r- - - - - - Αλλα τα μάτια ΟΡΑΣΗ και Τ Η

του λαγού...

Έ να από τ α πιο ενδιαφ έροντα και, συνεπώς, άξια παρα­ τήρ ησ ης θέμ α τα , που μπορεί να επισημάνει κανείς στο χώ ρο τη ς ιδιωτικής τηλεόρ ασ ης, δεν είναι μόνο η περιστασιακή και άκρω ς περιφρονητική στάση τη ς απέναντι στον πολιτισμό, αλλά και η μεταχείριση που επιφυλάσσει στους ανθρώπους του. Και πιο συγκεκριμένα στους καλ­ λιτέχνες. Είναι γνω στά σε όλους μας τ α λεγάμ ενα πολιτικά «Talk Show». Οι εκπομπές α υ τές που έχουν άμεσ η σχέση με την πολιτική και γενικότερα την κοινωνική επικαιρότητα, γ ρ ή γ ο ρ α απ οτέλεσα ν ουσ ιασ τικό κομμά τι στη ζωή και στο κατά το δυνατόν κερ δοφ ό ρο π ρόγραμμα του κά θε σταθμού, που ή θ ελε να σέβεται τον εαυτό του. Και το ύ ­ το , όχι γ ια τί οι εμπ ορικά π ροσανατολισμένοι ιθύνοντες τω ν καναλιώ ν ανακάλυψ αν ότι με την πολιτική - μέσω των εκπομπών αυτών - παρέμβασή το υ ς πιθανόν να προσέφ ερ αν κάποια υπηρεσία στις πολιτικές και άλλες κοι­ νωνικές εξελίξεις, αλλά γιατί ήταν πεπεισμένοι ότι η εμ ­ φ άνισ η σ τη ν τ η λ εο π τικ ή ο θ ό νη εν ό ς π ο λιτικο ύ , που βρίσ κεται στην επ ικαιρότητα, θ α σ υ νεισ έφ ερ ε σ ίγουρα στην καλή π ορεία του ταμείου του ς. Μ ε δυο λόγια, οι εκ ­ πομπές α υ τές δεν αντιμετωπίστηκαν με πολύ δ ιαφ ορετι­ κό τρόπο από την εκπομπή τη ς Ρούλας, τη ς Ανίτας ή τη ς οποιοσδήποτε αυτοβαπτισμένης «στάρλετ» τη ς ταλαιπω­ ρημένης τηλεοπ τικής μας οθόνης. Ν α εξηγ ηθού με για να μην π αρεξηγηθούμε: Δ εν αρνούμαστε ότι σε πολλές από τις παραπάνω εκπο­ μπές πολλά ενδιαφ έροντα ακούστηκαν τ α τελευ τα ία χρ ό­ νια και α ρ κ ετές επ ιτυ χίες σημειώ θη καν στον δ ημοσιο­ γρ αφ ικό και πολιτικό χώ ρο. Εκείνο που μας απ ασχολεί σήμερα είναι κατά πόσον οι εκπομπές α υ τές έχουν την

Κοντρόλ

ικανότητα να αγγίζουν τ α όρια του πολιτισμού και των ανθρώπων του με τη δέουσα ικανότητα. Κάποια στιγμή, μετά τ α χρόνια των σημαντικών, καλών ακροαματικοτήτων (είναι γνωστό ότι το πρώτο μέλημα των παρουσιαστών την επομένη των εκπομπών το υ ς είναι η μ ετ’ αγωνίας αναζή­ τηση του καλού ή το υ κακού αριθμού τη ς τηλεθέασ ης), το ενδιαφ έρον του κοινού για την πολι­ τική ανάλυση και συζήτηση άρχισε να μειώνεται. Και ήταν φυσικό: κανένα τηλεοπτικό προϊόν δεν μπορεί να σ τα θεί αλώ βητο γ ια πολύ καιρό όταν γίνεται τόσ ο υπερτροφικό και πληθωρικό όσο έγιναν οι πολιτικές εκπομπές στην πλειοψηφία των ελληνικών καναλιών. Μ ε τ α πρώτα κακά μα­ ντάτα λοιπόν, η λύση βρέθηκε: Γιατί να μην ανανεωθεί το πνεύμα και το «αίμα» τη ς εκπομπής από κάποια πρόσωπα που μπορούν να προσελκύσουν μεγα λύτερ ο κοινό; Και ποια είναι τα πρό­ σωπα αυτά; Ποια άλλα από τ α μαγικά π λάσματα του λεγάμενου ευρ ύτερ ου θεάματος; Οι καλλι­ τέχνες λοιπόν θα μας σώσουν... Δεν πρόκειται ν’ ασχοληθώ με την παρουσία καλλιτεχνών σε ευ ρ ύ τερ ες κοινωνικές και πολιτικές συζητήσεις που συχνά όμω ς φαίνονται να κρατούν το ρόλο τη ς «γλάστρας» ή στην καλύτερη των περιπτώσεων το ρόλο του «κράχτη των εισιτηρίων» - και πιο συγκεκριμένα τη ς θεαμα τικό­ τη τα ς τη ς εκπομπής. Πολίτες σαν όλους το υ ς άλλους είναι, αν κρίνουν και θέλουν να μετέχουν στις συζητήσεις, δικαίωμά το υ ς - το ρόλο που το υ ς εμπιστεύονται έχουν οι ίδιοι την ικανότητα να τον σταθμίζουν. Εκείνο που θ ’ άξιζε τον κόπο να θίξου με σήμερα είναι η παρουσία καλλιτεχνών, που εμφανίζο­ νται σαν μοναδικοί καλεσμένοι στις εκπομπές αυτές. Και να το θίξουμε, όχι από την άποψη των καλλιτεχνών τόσο πολύ, όσο από την άποψη του «οικοδεσπότη». Συνηθισμένοι από το πολιτικό ρεπορτάζ που απαιτεί τ ις λεγάμ ενες «κόντρες», τις αντιθέσεις, την αντιπαράθεση βάσει παλαιότερων δηλώσεων του καλεσμένου και γενικότερα το «βομβαρδισμό» του με πλήθος πολυποίκιλων ερωτήσεων με στόχο την πολυπόθητη είδηση, οι παρουσιαστές θ ε ­ ώρησαν ότι μια τέτο ια μέθοδος προσέγγισης θ α μπορούσε να ισχύσει και για το υ ς «ανανεωτές προσκεκλημένους» τους. Η πράξη, όμως, απ έδειξε το πόσο λ άθος είναι μια τέτο ια απλούστευση. Δεν υπάρχει τίπ οτε πιο θλιβερό από το να αντιμετωπίζεις έναν καλλιτέχνη με τον τρόπο που υιο­ θετείς για να μιλήσεις τηλεοπτικά με έναν επιχειρηματία ή ένα πολιτικό. Έ νας καλλιτέχνης χρει­ άζεται την ερώτησ η-ερέθισ μα και στη συνέχεια ν’ α φ εθ εί ελεύ θ ερ ο ς για να μπορέσει να ξετυ λί­ ξει την ιδιαίτερη ευαισθησία του. Δ εν αντιμετωπίζεται μόνο βάσει «παλαιότερων συνεντεύξεων», δεν βομβαρδίζεται με ποικίλες ερω τήσεις που βγαίνουν θ αρ ρείς από ένα καλά φ υλαγμένο αρ ­ χείο. Και το κυριότερο: ο καλλιτέχνης μπορεί να σου δώσει με το λόγο του την αφορμή για την επόμενη ερώτηση. Δ εν υπάρχει τίπ οτε γοητευτικότερο σε μια συζήτηση από το ν’ ακολουθείς την ιδιαιτερότητα τη ς σκέψης ενός ταλαντούχου ατόμου. Και μόνον έτσι τ ο αποτέλεσμα - η τ η ­ λεοπτική συζήτηση μαζί του - διαφέρει ριζικά από των άλλων. Εξαιτίας αυτής τη ς απογοητευτικής παρεξήγησης, πλήθος συνεντεύξεω ν ανθρώπων από το χώ­ ρο τη ς Τέχνης εξελίχθηκαν σε μια ξερ ή απαρίθμηση γεγονότω ν. Απτό π αράδειγμα η συζήτηση με τη X. Αλεξίου, ένα από τ α πιο προικισμένα πρόσωπα που δ ια θέτει ο τόπος, που είδε ν’ αγνο­ ούνται δεκάδ ες αφορμών γ ια μια τρ υφ ερ ή, ευαίσθητη διείσδυση που έδινε η ίδια με τον ζεστό κι ανθρώπινο λόγο της. Ακόμη χειρότερη ήταν η παρουσία του Δημήτρη Παπαμιχαήλ στην ίδια εκ­ πομπή. Γ ιατί το να έχεις μπροστά σου έναν ηθοποιό τέτο ια ς θεατρ ική ς σταδιοδρομίας και τέτο ι­ ου ειδικού βάρους, και να το υ απ ευθύνεις ερω τήσεις σκανδαλολογικού περιεχομένου ή να κα­ τ ε υ θ ύ ν ε ις τη συ ζήτησ η μόνο π ρος τ ο χώ ρο το υ π α ρ ελθό ν το ς ελληνικού κινη μ α το γρ ά φ ο υ (αγνοώντας μεγαλοπρεπώς το θέατρ ο) π ροδίδει όχι μόνο ξηρ ότητα σκέψης, αλλά και θλιβερή άγνοια του πολιτιστικού χώρου. Μονότονη και αποκαρδιω τική η χρησιμοποίηση των ηθοποιώ ν που αποφάσισε άλλο κανάλι στα απογευματινά το υ δ ελτία ειδήσεων. Ο π αρουσιαστής εκφ ρ άζει τον τρ ομερό θαυμασμό του σε όλους το υ ς καλεσμένους το υ αδιακρίτω ς και, στη συνέχεια, το υ ς απ ευθύνει μονίμως τ ις ίδιες αδιάφ ορες ερω τήσεις - πεζότατου μέχρι κουτσομπολίστικου περιεχομένου... Μ ε δυο λόγια: Οι ηθοποιοί δεν είναι «γλάστρες» ο ύ τε απλά «μέσα» για το ανέβασμα τη ς ακροαματικότητας. Κι αν το υ ς μεταχειρίζεται κανείς έτσι, το πνευματικό ξεγύμνω μά του είναι προφανές, θλιβερό και εξαιρετικά αντιτηλεοπτικό...

τα Παλιά ΕΠΙΛΟΓΕΣ Α ΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΖΕΒΕΛΑΚΗ κ ε ίμ ε ν α τ ο υ π α ρ ε λ θ ό ν τ ο ς π ο υ ε ί τ ε δ ια β ά σ τ η κ α ν π ο λ ύ σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ ς ε ί τ ε δ ε ν π ρ ο σ έ χ θ η κ α ν ό σ ο τ ο υ ς ά ξιζ ε. Η α ν ά γ ν ω σ ή τ ο υ ς σ ή μ ε ρ α π ρ ο σ φ έρ ε τ α ι για σ υ σ χ ε τ ισ μ ο ύ ς μ ε γ ε γ ο ν ό τα κ α ι π ρ ό σ ω π α τ η ς ε π ικ α ιρ ό τ η τ α ς .

Κ ω σ τή ς Μ π α σ τιά ς (1 9 0 1 -1 9 7 2 ) Προσωπικότητα στο κέντρο της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής για πολλές δεκαετίες, δημοσιογράφος με έντονη δραστηριότητα, κινδύνευε να ξεχαστεί αν δεν εκδιδόταν, πριν λίγες εβδομάδες, το θαυμάσιο βιβλίο του γιου του τού Γιάννη, που τον έφερε στην επικαιρότητα. Τίτλος του δίτομου αυτού βιβλίου είναι «Ο Κωστής Μπαστιάς στα χρόνια του Μεσοπολέμου». Περιλαμβάνει ένα εκτενές χρονολόγιο, συνοδευόμενο με σχετικό σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Παρουσιάζει τα λογοτεχνικά έργα του συγγραφέα και καταγράφει τις δημοσιεύ­ σεις τόσο τις δικές του όσο και εκείνες που τον αφορούν, παραθέτοντας ακόμη ανέκδοτα κείμενα της περιό­ δου 1918-1946. Η εργασία του Γιάννη Μπαστιά ξεπερνάει το πλαίσιο μιας προσωπικής υιικής οφειλής αποκα­ λύπτοντας άγνωστες πτυχές της πνευματικής και ιστορικής πορείας του Μεσοπολέμου. Από το έργο του δημοσιογράφου με το θετικό λογοτεχνικό ταλέντο, όπως τον χαρακτήριζε ο συνάδελφός του Μ. Καραγάτσης, διαλέξαμε το διήγημα για το Αμβούργο που, παρά τον τίτλο του, δεν περιγράφει τη ζωή στο μεγάλο λιμάνι με τη μεσαιωνική αρχιτεκτονική και τα φημισμένα καταγώγια των ναυτικών, αλλά το ταξίδι του φορτηγού «Αντζουλέττα» από τη Μαρσίλια προς «το λιμάνι του Βοριά». Το θέμα του διηγήματος δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτότυπο. Η Μαρία «με τα ωραία χυτά πόδια και τα στήθια στητά σαν πέτρινα» ταξιδεύει - η μόνη γυναίκα - ανάμεσα στους πεινασμένους, ερωτικά, αρσενικούς του πληρώματος. Μίση, δολοπλοκίες, αίμα και στο τέλος το ευτυχισμένο τέλος. Το διήγημα όμως προσφέρεται ως δυσεύρετο στους αναγνώστες διαβάζω, γιατί, αν και φέρει τον υπότιτλο «Από τη σειρά Λιμάνια», δεν περιλήφθηκε στην έκδοση του 1939. Η αναδημοσίευσή του από την Καθημερινή της 17/8/1936, γίνεται με διόρθωση του τίτλου «Βορηά» σε Βοριά και αφιερώνεται στη φίλη οδοντίατρο Έλενα Τζελέπη, που το Αμβούργο το έζησε και το αγάπησε πολύ. Γ.Ζ.

ΛΜΒΟΥΡΓΟ /ΙΙΜ Μ ΙΤΟ Υ ΒΟΡΙΑ ΤΟΥκ. ΚΩΣΤΗ ΜΠΑΣΤΙΑ από την σειράν «ΛΙΜΑΝΙΑ» Η Καθημερινή 17Αυγούστου1936

Πέντε ώρες αργοπλέανε μέσα στο ποτάμι στον Έλβα, ως που να πιάσουνε την Αλτόνα κι από κει να μπουκάρουνε στο Αμβούργο. Το τελευταίο λιμάνι πούχε πιάσει η «Αντζουλέττα» ήτανεηΛισμπώνα. Στη Μαρσίλια μπαρκάρισε κ’ ο αρματόρος, ο Παρασκευάς. Σπαγγορραμμένος και παραλυμένος. Είχε περάσει τα πενήντα μα ήτανε άντρας θερίο. Είχε πιάσει την πιο καλή κοκέττα κι’ έλεγε να το στρώση στο καράβι. Σκυλιά παιδιά δεν είχε, γιατί λοιπόν να μη τα-

ταΠίάιά

ξειδέψη, νάναι κοντά στο βιος του και να ξεμπαρκάρη κάθε βολά που θα τούρχονταν η πιθυμιά της στε­ ριάς. Άμα κουβάλησε τα πράματά του στο καράβι έ­ μεινε ένα πρωινό αμπαρωμένος στην καμπίνα του. Ούτε καμαρώτο φώναξε ούτε καφέ ήπιε, ούτε το φενιστρίνι του άνοιξε να τον φυσήξη πελαγίσιος αέρας. Οι κακές γλώσσες του καραβιού το παρατηρήσανε και είπανε: - Μετράει το χρυσάφι του ο Παρασκευάς... Τι άλλο μπορούσανε να υποψιαστούν; Τον ξέρανε τι κουμάσι ήτανε και του τα ψέλναν ένα χεράκι κάθε φορά που άλλαζαν βάρδια και πήγαιναν για ξεκούρασι και για κολατσιό. Παρέα έκανε μόνο με τον καπετάνιο και με την κόρη του καμαρώτου που ταξείδευε κι’ αυτή και θα ξε­ μπαρκάριζε στο γυρισμό. Ταξείδευε με την άδεια του καπετάνιου και το ταξείδι της γίνονταν για ν’ αλλάξη

αγέρα. Θα μπορούσε βέβαια να μην έδινε την άδεια ο καπετάνιος, μα το καψογουστάριζε το κορίτσι. Γι’ αντίδωρο του σερβίριζε τον καφέ το μεσημεριανό και σιγύριζε την κοκέττα του. Ο Παρασκευάς όμως έπεσε σαν μπόμπα στην κουβέρτα του καραβιού. Και για να πάρη τον αγέρα του καθενού βρήκε πως δεν ήτανε σωστό να ταξιδεύη μια γυναίκα ανάμεσα σε τόσους αρσενικούς. Τώπε για να ξεστομίση μια κουβέντα· ύστερα όμως καλόπιασε τον καμαρώτο, τον φιλοδώρησε και του παρήγγειλε να στέλνη την κόρη του να τον περιποιέται. Την έκραζε λοιπόν κάθε λίγο και λιγάκι. Πότε για να του ράψη ένα κουμπί, πότε να του σιδερώση ένα ασπρόρρουχο, πότε να του ετοιμάση ένα αυγό χτυπη­ τό με ζάχαρη, γιατί την ντύλωνε για καλά ο Παρα­ σκευάς. Τάρεσε να καλοπερνά και να διηγιέται τα βάσανα της νειότης του, αληθινά και ψεύτικα, και να τελειώνη την κάθε ιστορία με την ίδια πάντα κουβέ- Και τώρα θα το γλεντήσουμε. Ήτανε χοντροκομμένος άντρας, με βιος πολύ και μπαμπέσης. Τώχε σε κακό να βαστάξη το λόγο του και καμάρωνε για τις μπαμπεσιές πώχε σκαρώσει πό­ τε σ’ εμπόρους, πότε στα τσούρμα και πότε στους καπετανέους. Το κεφάλι του το ξούριζε σύρριζα και το μουσάκι του το μαύριζε επιδέξια με μπογιές που ψούνιζε στα καλύτερα μαγαζιά. Είχε παράπονο με τον καπετάνιο του, τον καπτά Γεράσιμο το Μαντζουλίνο, και δεν είχε άδικο. Καλός θαλασσινός ήτανε βέβαια ο καπτά Γεράσιμος μα ξό­ διαζε πολλά στο χαρτί και στις γυναίκες. Ξόδιαζε ό­ σα είχε κι όσα δεν είχε. Και την άδεια που έδωσε του καμαρώτου να πάρη τη Μαρία στο ταξείδι, του την έδωκε γιατί δε γίνονταν να τ ’ αρνηθή. Τουχρωστούσε λεφτά και γουστάριζε και το κορίτσι. Το μπαρκάρισμα όμως του Παρασκευάτου χαλούσε τα σκέδια. Τα όσα λογάριαζε για το κορίτσι που έδει­ χνε καλόβουλο κι’ υπάκουο. Ήτανε δεν ήτανε είκοσι χρονώ κοπέλλα, καστανή, μ’ ωραία χυτά πόδια και στήθια στητά σαν πέτρινα. Γιατί λοιπόν να πάη να ξοδιάση το βιός του με τις σακαφιόρες του Σαν Πάολι ή όσες μαζεύονταν στα σο­ κάκια του λιμανιού; Καμμιά γυναίκα στο Αμβούργο δεν είχε τη νοστιμιά και τη φρεσκάδα της Μαρίας. Πάγαινε όμως με το γλυκύ, με το πάσο του, χωρίς βιασύνη. Έπεσε όμως στη μέση ο Παρασκευάς. Ο καπτά Γε­ ράσιμος ήξερε τι λογής άνθρωπος είν’ ο αρματόρος του και πόσο λειψά ήτανε τα μπέσα του. Αποφάσισε όμως να κάνη τον κουτό. Κι’ οι δυο τους όμως, αρμα­ τόρος και καπετάνιος, λογαριάζανε χωρίς τον ξενο­ δόχο. Γιατί το κορίτσι ήξερε πού να ρίξη τη ματιά του

και πού να γλυκάνη το γέλοιο του. Δεν ήτανε και γυναίκα να ξιπαστή από τα λεφτά του Χοντροπαρασκευά, ή να ονειρευτή τα τέσσερα γαλόνια του καπε­ τάνιου. Τάχε τετρακόσια και τόνειρό της δεν ξεπερνούσε τα παλληκάρια της σειράς της. Τόθελε το κα­ λύτερο, όχι όμως και το πολύ. Κοίταξε λοιπόν τον Άγγελο τον Αμπάτη, τον ασυρματιστή, ένα παλληκάρι ως τριάντα χρόνων, ψηλόν, ξερακιανόν και μελα­ ψό. Τα βράδυα ανέβαινε ως τον ασύρματο και κουβέντιαζε μαζύ του στην αρχή λίγη ώρα, ύστερα περσότερο και κάθε μέρα που περνούσε έδενε τη φι­ λία τους. Το παλληκάρι της φέρνονταν ευγενικά και μέρα με τη μέρα, νύχτα με τη νύχτα ήρθανε πιο κο­ ντά ο ένας στον άλλον. Έτσι γίνεται και στη στεριά κι’ έτσι έγινε και στη θάλασσα, ανάμεσα ουρανού και πελάγου. Σιγά σιγά το μυρίστηκαν στο καράβι και πρώτος ο Παρασκευάς κι’ ο καπτά Γεράσιμος. Ο καπετάνιος έ­ καμε και πάλι τον κουτό μολονότι ζήλεψε. Τι λογής πράγμα ήταν ένας ασυρματιστής. Δε μίλησε όμως γιατί ήξερε πως θα τόβρισκε από τον Παρασκευά. Τούτο το θεριό όμως μούγκρισε. Κι’ όχι γιατί τον ένοιαζε να κάνη έρωτα η κοπέλλα μ’ έναν άλλον ά­ ντρα, μα γιατί φοβόνταν πως το μπλέξιμο μ’ ένα νηο θα του χαλούσε τα σκέδια. Τόβλεπε ολοφάνερα. Στην αρχή η Μαρία κάθονταν λίγο μαζύ του, τον άφινε να της χαϊδεύη το χέρι κι’ ένα πρωινό τον άφησε να τη φιλήση στο μάγουλο. Κι’έτσι την ήθελε καλόβο-

ταΠώά

λη κι’ υπάκουη. Το κορίτσι βέβαια κοκκίνιζε, είχε ό­ μως τέτοιο τρόπο ν’ απλώνη το χέρι του και να χάίδεύη ο Παρασκευάς που τούκοβετη μιλιά. Το ίδιο βράδυ ο Παρασκευάς δεν σταμάτησε στο φιλί. Φούχτιασετον κόρφο της και κείνη τραβήχτηκε. Τότες ε­ κείνος δεν έχασε το θάρρος του. Ή ξερε να λυώση την παγωνιά και να πιάση βολικώτερον καιρό. Της μί­ λησε λοιπόν για την ομορφιά της και για την καλωσύνη του. Για τους καλούς σκοπούς που είχε και για το βιος του. Της ξήγησε πως καλούς σκοπούς έχει ο πε­ ρισσότερος κόσμος. Την μπόρεση όμως την έχουνε λιγοστοί. Κι’ ύστερα πάσχισε να της κάμη ένα μάθη­ μα. Τι είν’ ο κόσμος και τι πάει να πη ζωή. Και τάλεγε όμορφα όλα τούτα που ξανακέρδιζε την καρδιά του κοριτσιού. Τον σχωρνούσε. Και κείνος την χαϊδολο­ γούσε πιο μουρντάρικα. Κατά πώς έβλεπε το πράμα έστρωνε κι’ ακόνιζε την όρεξή του. Σιγά σιγά όμως, έβλεπε το κορίτσι να ξεμακραίνη, να γίνεται ζόρικο, ν’ αντιστέκεται και στα ξώπετσα χάδια και στο πιάσιμο του χεριού. Κάποιο λάκκο έχει η φάβα συλλογίστηκε. Κι’ αυτός κατάλα­ βε την αφορμή. Το αίμα του ανέβηκε στο κεφάλι. Τόβρισκε από τ ’ άγραφα ο ασυρματιστής, ένα χαζομούστακο εκεί πέρα να του χαλά τα σκέδια. Δεν το χώνευε. Τούρχονταν να τον αρπάξη το λιμοκοντόρο από το γιακά και να τον γκρεμίση στα νερά της Μπισκάγιας. Γρήγορα γρήγορα έβαλε το σακάκι του κι’ ανέβηκε στου καπετάνιου. Ξέτασε τι λογής άνθρωπος ήταν ο ασυρματιστής και τι λογής δουλευτής. Ο καπετά­ νιος μπήκε στο νόημα κι’ έρριξε προσάναμμα στη φωτιά. Ο Παρασκευάς πήρε ένα χαρτί κι’ έγραψε ένα τηλε­ γράφημα. Τόστειλε στον ασύρματο. Μόλις περάσα­ νε δέκα μονόλεφτα κίνησε και πήγε στον ασύρματο. Βρήκε τον ασυρματιστή με τα νυχτικά του να ξυρίζε­ ται.

-Σούστειλα, τούπε, ένα τηλεγράφημα.

- Θα φύγη αμέσως, αποκρίθηκε ο ασυρματιστής.

- Ένα τέταρτο τόχω στείλει και δεν έχει φύγει...

- Σε πέντε λεπτά θάχη φύγη.

- Είσαι ένα τομάρι, ένας τεμπελχανάς, ένας κορτά­ κιας. Χαραμοφάηδες. Τα λούσα σου βρε θα περιμένη η δουλειά, ή νομίζεις πως δε ξέρω τι γίνεται δω α­ πάνω. Ο Αμπάτης ήτανε δουλευτής, αλλά ήτανε και ά­ ντρας. Τέτοιο βρισίδι χωρίς να φταίη στο παραμικρό δε το περίμενε. Κι’ όλα καλά μα να τον πη χαραμο­ φάη. Και να το φωνάζη εξεπίτηδες για να τον ρεζιλεύη στον κόσμο.

- Αν σου κάνω, τούπε, αν δε σου κάνω διώξε με.

- Σε ποιον μωρέ μιλάς έτσι; τον ρώτησε ο Παρασκευ­ άς και δίχως άλλη κουβέντα τον τράβηξε έξω και τον

τα Παλιά

χτύπησε κατάμουτρα. Ο Αμπάτης τον έπιασε από το λαιμό, έτρεξε όμως ο καπετάνιος και τους χώρισε. Ο Παρασκευάς έβριζε κι’ όλο το καράβι αναστατώθη­ κε. Η Μαρία είχε σταθή όξω από το καρίτου καπετάνιου. Τάδε και τάκουσε όλα. Ύστερα κρύφτηκε μη την δη ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. Ο Παρασκευάς διάταξε να μείνη ο ασυρματιστής πε­ ριορισμό στην κοκέττα του κι’ απαγόρεψε να τον σιμώση άνθρωπος. Έτσι περάσανε τη Μπισκάγια φτάσανε στο Καλέ και πλωρίσανε για το Αμβούργο. Μα λίγο πριν πιάσουνε την Κόστα στάθηκε ένα παρά­ ξενο περιστατικό στο πλοίο. Πρωί της Πέμπτης ο Παρασκευάς δε βγήκε από την καμπίνα του. Ούτε κουδούνι χτύπησε, ούτε οι φωνές του ακούστηκαν. Ησυχία βασίλευε κατά κείνη τη με­ ριά. Το μεσημέρι όμως, αφού χτύπησε η αλλαγή της βάρδιας ο καπετάνιος ανησύχησε. Έστειλε το ναύτη να χτυπήση την πόρτα αλλά κανένας δεν του αποκρί­ θηκε. Τότες πήγε ο καπετάνιος ο δεύτερος κι’ ο καμαρώτος. Ανοίξανε τη καμπίνα και βρήκανε τον Παρασκευά κατάχαμα σκοτωμένον με μαχαίρι. Είχε μια μαχαιριά στην καρδιά και δυο στις πλάτες. Η καμπίνα ανάδινε μια παράξενη μυρουδιά και τα χαρτιά του φαίνονταν ανάκατα. Ο καπετάνιος διάταξε να γδύσουνε το πτώμα, να πι­ στοποιήσουνε το θάνατο και τις μαχαιριές, κι’ ύστε­ ρα αποφάσισε να τον πετάξουνε στη θάλασσα. Σφράγισε την καμπίνα κι’ ανάθεσε στο δεύτερο να κάμη την ανάκριση. Ο δεύτερος πλοίαρχος ήταν ένας Υδραίος καλός μα στενοκέφαλος άνθρωπος. Πριν ρωτήση κανέναν διάταξε να φυλακίσουνε τον ασυρματιστή. Φως φα­ νάρι, έλεγε, πως αυτός είχε κάμει το φόνο. Ωστόσο όμως κάλεσε έναν έναν ολόκληρο το πλήρωμα, τους ιστορούσε το τι είχε σταθεί μεταξύ Παρασκευά κι’ α­ συρματιστή και τους έβανε να βγάλουνε συμπέρα­ σμα. Οι περσότεροι βρίσκανε πως ο φονηάς είναι ο Αμπά­ της κι’ οι άλλοι που διστάζανε να κρίνουνε κάτι που δεν είδανε μετά μάτιατους, ακούγανετο δεύτερο να τουςλέη: - Κοντά στο νου κι’ η γνώση. Το Θεό δεν τον είδανε, μα με το νου τον ηύρανε. Έτσι έκαμε το φάκελλο, έγραψε την αναφορά του καιτάχε όλα έτοιμα να τα παραδώση. Άμα το καράβι μπουκάρισε στον Έλβα για να φτάση στο λιμάνι του Αμβούργου ήτανε εφτά η ώρα. Είχε σκοτεινιάσει κι’ ο πιλότος του κανόνισε ρότα αργή. Λογαριάζανε πως ύστερ’ από τα μεσάνυχτα θα περ­ νούσανε την Αλτόνα και θα φτάνανε στον Χανσχάφεν να πλευρίσουνε.

Η Μαρία πήγε στην κάμαρη του καπετάνιου στις εννηά το βράδυ το φαγί. Το πήγε, άφησε αναμμένο το ένα φως και περίμενε. Χτυπήσανε μεσάνυχτα κι’ ο καπετάνιος δεν κατέβη­ κε. Είχανε περάσει την Αλτόνα και περνούσανε ανάμεσα σε φορτηγά σε ρυμούλκες. Δεξιά αφίνανετις αποθή­ κες των καπνώντου Ρέμσμα κι’ ένα αργεντένικο φορ­ τηγό αραγμένο εκεί μπροστά. Η Μαρία διάβασε: «Γκενεράλ Σαν Μαρτέν». Δίπλα του μια μεγάλη ρυμούλκα η «Βέρθα» και πίσω μεγάλες μαούνες. Κοί­ ταζε τα τιμόνια. Πουθενά δεν είχε δει τόσο μεγάλα τι­ μόνια. Ύστερα περάσανε μια σειρά πλωτούς γερα­ νούς κι’ ύστερα δυο πελώριες φαγάνες σαν μεγάλες σκουλόπετρες. Σαν μαύρες τρισμέγιστες κάμπιες. Ύστερα άλλοι γερανοί, άλλες ρυμούλκες, άλλα μουράγια κι’ οι δεξαμενές των ναυπηγείων. Και πάλι πλώρες καραβιών το «Έρλαγκεν», η «Αττικά», του «Μπάουμβαλ», της «Χάμποργ-Σουντ-Αμερικάνισε λάιν», η «Ταγκανίκα», το «Ουζάραμο» κι’ άλλα πολλά, σε μεριές που δεν φωτίζονταν καλά για να ξεχωρίση τις ονομασίες των. Σα χαμένη διάβαζε ονόματα, μέτραγε φανάρια, ρυμούλκες και γερανούς. Μα πού να τους μετρήση. Έχει χίλιους τρακόσιους τούτο το πόρτο. Ένας ανά­ λαφρος ρεματικός αγέρας ανατάραζε τα κανάλια κι’ ένα υγρό αγιάζι περούνιαζε τα κόκκαλά της. Η κουβέρτα του καραβιού είχε στρωθή με νερό κι’ η υγρασία έσταζε από παντού. Στο μουράγια βλέπανε ανθρώπους, φώτα και στο πλοίο μια σκοτεινιά που γιόμιζε φόβο την ψυχή. Ένας ναύτης πέρασε και της έδειξε κάτι φώτα στο βάθος.

- Είναι το Σαν Πάολι... Α, ναι, το θυμήθηκε... Της είχε κάνει λόγο ο Παρασκευάς. Εκεί λογάριαζε να τη σεργιανίση. Εκεί ο κό­ σμος έπινε, χόρευε, γλεντούσε. Ο ναύτης της τώπε πονηρά. Προσπέρασε όμως. Η Μαρία ένοιωθε θέρμη να καίει τα μηλίγγια της, γρήγορη την ανάσα της και τσιτωμένα τα νεύρα της. Περίμενε όμως. Έβλεπε τις πραμμάτειες στα μουρά­ για, τις αποθήκες του Ρέμσμα, τα πλοία, ένα σωρό πλοία, τις σημαδούρες και όλο περίμενε. Κάποια στιγμή ένοιωσε το πλοίο να σταματά. Έκανε να δη το μουράγιο μα δεντόβλεπε. Σταματούσαν δί­ χως να πλευρίσουνε. Σε λίγο μια βάρκα πήρε τον πι­ λότο κι’ ένας άνθρωπος του λιμεναρχείου κουβέντια­ σε με τον καπετάνιο κι’ ύστερα θρονιάστηκε στην κοβέρτα. Το αίμα άρχισε να παγώνη στις φλέβες της. Δεν ήθε­ λε, δεν έπρεπε να πάρουνε απόψε τον ασυρματι­ στή... Σε λίγο ήρθε ο καπετάνιος.

Η Μαρία του άνοιξε διάπλατα την πόρτα. Είχε ένα χαμόγελο στα χείλη. Σαν να ζούσε την πιο μεγάλη, την πιο επίσημη ώρα της ζωής της. Ο καπετάνιος όμως δε μιλούσε. Ήτανε χλωμός κι’ έ­ μοιαζε γερασμένος. Το βλέμμα του είχε χάσει την πονηράδα που έπαιρνε κάθε φορά που βρίσκονταν η Μαρία σιμά του.

- Πρέπει κάτι να φάτε του είπε.

- Διψώ, της αποκρίθηκε. Βάλε μου κρασί, μα νάναι παγωμένο.

- Μα πρέπει κάτι να τσιμπήσετε. Ξενηστικωμένος μπορεί να σας πειράξη το πιοτό.

-Δ ώ σε μου λίγα φρούτα, είπε ο καπετάνιος. Έμεινε σκυφτός κι’ αμίλητος. Η Μαρία του καθάρισε ροδάκινα και μεγάλα τζάνερα.

- Είστε πολύ κακόκεφος πλοίαρχε, τούπε. Κάτι έχε­ τε... γιατί δε μιλάτε.

- Σε ποιον τί ρώτησε ο πλοίαρχος γυρίζοντας τα μά­ τια του επάνω της.

- Σε μένα αποκρίθηκε το κορίτσι. Στην αρχή μου λέ­ γατε πως θέλετε να μου κάνετε καλό, να με προστα­ τέψετε. Μου λέγατε πως θα μου δείξετε το Αμβούρ­ γο... Και τώρα που φτάσαμε... Ο καπετάνιος την κοίταξε επίμονα. Τόσο επίμονα που το κορίτσι κατέβασε τα μάτια του.

- Θάθελες να μείνεις κοντά μου, Μαρία; τη ρώτησε και τούτη τη φορά ο τόνος του ήτανε διαφορετικός. Διόλου δε θύμιζε τα όσα της είχε τάξει άλλες φορές. Έλεγε την αλήθεια τώρα. Σαν άνθρωπος μιλούσε σε άνθρωπο.

- Τ ι θέλετε ναπήτε; τον ρώτησε το κορίτσι.

- Αυτό που σούπα. Να μείνης κοντά μου. Και χωρίς να περιμένη απόκριση σηκώθηκε μπροστά στο τρα­ πέζι, της έπιασε τα δυο της χέρια και τη ρώτησε: - Θέλεις να γίνης γυναίκα μου; Η Μαρία τον κοίταξε στα μάτια, ένοιωσε παγωμένα τα χέρια του και φοβήθηκε τη γυαλάδα του ματιού - Δεν ξέρω αποκρίθηκε...

- Πες μου τι θέλεις, της είπε ξαναμμένος ο καπετά­ νιος. Μόνο σιμά μου να ζης. Ό,τι έχω είναι δικό σου.

- Δικό μου; ρώτησε πονηρά η κοπέλλα.

- Ναι. Αν θέλης και τώρα στο δίνω φτάνει να γίνης γυναίκα μου...

- Τι μου δίνεις, ψιθύρισε με κομμένη ανάσα η Μαρία.

- Το βιός μου είπε ο πλοίαρχος. Κι’ έτρεξε κάτω από το κρεββάτι του, τράβηξε μια βαλίτσα, την άνοιξε και της έδειξε δυο σακκούλες λί­ ρες και μάτσα τα μάρκα.

- Όλα δικά σου της είπε. Η Μαρία τον κοίταξε. Έτρεξε κατά την πόρτα μα ο πλοίαρχος μ’ ένα σάλτο την άρπαξε από το χέρι.

- Δε θα φύγης, της είπε.

ταΠάιά

- Μη με πιάνεις φώναξε η Μαρία. Μυρίζεις αίμα. Ο πλοίαρχος άσπρος σαν το χαρτί μ’ αφρούς στο στόμα της είπε: - Τι θέλεις λοιπόν; Το χαμό μου; Γλύτωσε ο κόσμος απ’ ένα σκυλί.

- Κι’ ο άλλος; φώναξε η Μαρία. Αυτός που ξημερώ­ ματα θα παραδώσης; - Σώπα, φώναξε ο καπετάνιος και την έπιασε σφιχτά από το λαιμό. Λίγο ακόμα και θα την έπνιγε. Την άφη­ σε όμως. Την κοίταξε και πάσχισε να την ησυχάση. Γονάτισε μπροστά της και της είπε: - Δε ζητάω να κλείσεις το στόμα σου. Ζητάω να με συμπονέσης. Δε σκεδίαζα έτσι το έγκλημα. Δε ζητάω να γλυτώσω τη φυλακή. Ζητάω να μη χαθώ παντέρη­ μος. Στάσου δίπλα μου Μαρία. Η Μαρία τον κοίταξε... Ένα δάκρυ κύλησε από τα μάτια της. Αναστέναξε κι’ έπεσε στο κάθισμα της καμπίνας. Ο καπετάνιος άνοιξε ένα μπουκάλι αιθέρα και της έ­ δωσε να μυρίση. Ύστερα πήρε μια κόλλα χαρτί έ­

γραψε ένα γράμμα, τόκλεισε και φώναξε το δεύτερο.

- Εγώ θα βγω έξω, τούπε. Αφού ξημερώση θ’ άνοι­ ξης και θα διαβάσης το γράμμα. Ό ,τι άλλο θέλης ρώ­ τησε τη Μαρία. Φόρεσε τη μουσαμαδιά του, πήρε το χέρι της Μα­ ρίας, το φίλησε και βγήκε στο μουράγιο. Ή ταν ο μό­ νος πούχε άδεια να ξεμπαρκάρη τη νύχτα. Μονάχα ο καμαρώτος που τον είδε να βγαίνη τον ρώ­ τησε: - Για πού τέτοια ώρα καπετάνιο; - Γιατον Σάν Πάολι, Κοσμά. Πάω να γλεντήσω. Η Μαρία στέκονταν στηνπόρτατης καμπίνας του. Τα μάτια της τάχε γυρίσει στην κάμαρη του ασυρματι­ στή. Τα φώτα του Σαν Πάολι ανάβανε στο βάθος. Ένα πλήθος φώτα χρωματιστά και κόσμος που έπινε, που χόρευε, που γλεντούσε. Κάθε βράδυ το λιμάνι έστελ­ νε τους ξένους του και τους θαλασσινούς την ώρα που το Αμβούργο ησύχαζε παραδομένο στον ύπνο.

□ Στο επόμενο τεύχος διήγημα του Τέήήου Άγρα

ταΠώά

ΑΝΤΡΕ ΜΩ ΡΟΥΑ

Λόρδος Μπάυρον Η θυελλώ δης ζωή του μεγάλου Ρομαντικού ποιητή.

A N IT A Μ Π Ρ Ο Υ Κ Ν Ε Ρ

Απάτη Το π ορτραίτο μιας γυναίκας που παίρνει επιτέλους τη ζωή τη ς στα χέρια της.

ΤΖΩ Ν ΧΩΚΣ

Ο Τρυφερός Γουίλλιαμ Η συγκινητική «αυτοβιογραφία» ενός αλόγου που γνώρισε τη σκληρότητα των ανθρώπων.

M

iJ t o m

a

Στα Λιλιττούτεια άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης απαντούν σε καίρια ερωτήματα με αφορμή την έκδοση ενός βιβλίου

Ποίηση φ ιλοσ οφ ούσ α , παιχνίδι συνηχήσεω ν, παρηχήσεω ν και σ υ νειρ ­ μών. Γλωσσικά τεχ ν ά σ μ α τα που αν α τέμ ν ο υ ν το σώμα τ η ς ομιλίας. Ε ξε ­ ρ ευνή σ εις σ το ά δ υτο τ η ς γλώσσας και τ ο υ χ ρόνου, αντα να κ λά σ εις, π ε­ ρ ίεργα παρ αμορ φ ω τικά κατόπ τρω ν. Ο Αντώνης Φ ω στιέρης ισ ορροπ εί σ την κόψη τω ν λέξεω ν, κ α τα δ ύ ετα ι στον

Μ ν η ζ Φ Μ ΐή η ζ Η σκέψη ανήκει στο πένθος Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ. 72

πυρήνα τ ο υ ς και α ν α δ ύ ετα ι ξανά κ ο μ ί­ ζο ν τα ς όσ τρακα σημασιών. Η σ κέψ η α ­ ν ή κ ει σ το π έν θο ς και η γλώσσα είν α ι η αναπ αλλοτρίω τη γλώσσα τ ο υ π οιητή. Κ ομψ ές δ ιατυπ ώ σεις, δ ροσεροί σ το χ α ­ σ μοί, πρω τοτυπ ία τό σ ο σ τη σύλληψη όσο και σ τη ν ε κ τέ λ ε σ η τ η ς ιδ έας.

Ε Ρ . : Π ο ιο ς ο ρ ό λο ς τ ο υ ειρω νικού τό νο υ σ τα π οιήμα τά σας; Α Π . : Κ ά θε ποίημα, είτ ε τ ο ξ έ ρ ε ι ε ίτ ε όχι, είναι από τη φ ύσ η το υ ειρω νικό και π ένθιμο. Π εν ­ θ ε ί τ ο χω ρισμό τ ο υ από τ ο υλικό σύμπαν, ε ι­ ρ ω νεύ ετα ι τη σ κέψ η και τη συγκίνησ η που φ α ίν ετα ι να εκ φ ρ ά ζει, τ υ λ ιγ μ έν ες σ τις φ α ­ σ κ ιές μ ιας καλλιέπ εια ς. Π εν θ εί και ειρ ω ν εύ ε­ τ α ι τ ο ν εα υ τ ό το υ . Αν τ ο π οίημα δ εν κα τα λ ά ­ βει εγκα ίρ ω ς τ η μ α τα ιό τη τα τ ο υ , αν δ εν σ α ρ ­ κάσ ει - π ρώ το α υ τό - τ ο είδω λό τ ο υ πάνω σ τον κ α θ ρ έφ τη τ ο υ χα ρ τιο ύ , θ α τ ο σ α ρ κ ά σ ει μέχ ρ ις εξο ντώ σ εω ς η α ισ θ η τή π ραγματικότη ς. Τη ν π ρ α γ μ α τικ ό τη τα , δ υ ο ίν θ ά τερ ο ν : ή τη ν α ­ π οδέχ εσ α ι και τ η ν υ μνείς, ή τ η ν αμ φ ισ β η τείς από τη ρ ίζα. Η ειρ ω νεία είναι ίσως έν α ς τ ρ ό ­ π ος π α θ η τική ς επ ίθεσ η ς, μια δ ευ τ ερ ο β ά θ μ ια

A ik w m a

αμφ ισβήτη ση, καθώ ς αρ ν είτα ι συχνά τη ν ίδια τ η ν άρνησ η, κυρίω ς τ η ν κρ α υ γ α λ έ α . Ω σ τόσο εδ ώ η άρνησ η τ η ς ά ρ νησ ης δ εν κάνει μια κα­ τά φ α σ η , μπ ορεί ν α κάν ει ά ρνησ η ξανά . Ό πω ς μπ ορεί ε ξίσ ο υ ν α κοιτά ει π ρος τ α έξω ή π ρος τ α μέσ α, α φ ο ύ «τα π οιήμ α τα / δ εν επ αιτού ν το ν έπαινο / ο ύ τε τη σ τά λ α το μ ελά νι απ ό την κάλαμ ο / το υ κ ά θ ε κριτικού. Διψ ούν μ ια θύ ελ ­ λ α β ρυχηθμ ώ ν / μ ια λ α ο θ ά λ α σ σ α / να τρ έμ ει σ ύγκορμη α π ’ τη ρώ μη τω ν ρη μ ά τω ν I ή να σ φ υρίζει έσ τω Ιμ ια γ ελοία π αρήχησ η (σ α ν τη ν πιο πάνω) / α φ ρ ίζο ν τα ς / απ ό έκ σ τα σ η κι από θυμό. / Μ η σ α ς γελ ά η σ εμ ν ό τη τα / και τα sub s p ecie aeternitatis / τω ν μιξοπ άρθενω ν. Ό λοι φ οβ ούνται / όλοι π οθού νε α χ ό ρ τα γ α / το εφ ή ­ μερο». ΕΡ.: Π ώ ς λ ε ιτ ο υ ρ γ ε ί η έννοια τ ο υ χρ όνου σ ’ α υ τό τ ο π οιητικό σ α ς βιβλίο; Α Π .: Εξου σ ιοδ οτώ πάλι λ ίγ ο υ ς σ τίχο υς από τ ο «Η σκέψ η ανήκει σ το πένθος», να επ ιχειρ ή­ σουν εκείνοι μιαν απ άντηση: «Ν οσ ταλ γώ το π αρόν που θ α ζήσω. / Η π ροσ δοκία τα ιρ ιά ζει σ τη ν ανάμνηση: / κι οι δυο π α ρ α χα ρ ά ζο υ ν ό­ σ ο δύνανται / τη ν ατυ χ ή π ρ α γμ α τικ ότητα. Το βλέπ εις». Δ εν π ροχωρώ στην ο λισ θηρ ή ενδ οχώ ρα τ η ς ερ ώ τη σ ή ς σ α ς, γ ια τ ί σ ίγ ο υ ρ α θ α π εριπέσω σ ε κοινότοπ ες π ρω τοτυπ ίες π ράγμα σ ύ ν η θες γ ια όπ οιον π άει να π ερ ιγ ρ ά ­ φ ει α υ τ ά που ήδη έ χ ει γ ρ ά ψ ει. Δ ιά λ ε ξ α τ ο υ ς σ τίχο υς α υ το ύ ς , γ ια τί νομίζω ό τι μ ετα φ έρ ο υ ν μιαν έμμονη αντίληψ η γ ια τη ν έ ννοια το υ χ ρ ό ­ νου ω ς δ ια ρ κο ύ ς φ αντασίω σης: έν α ε ίδ ο ς ή ­ ρ εμ η ς εκδ ίκ ησ ης τ η ς φ α ν τα σ ία ς πάνω στο α ­ ληθινό βίω μα (και τ ι ση μαίνει ά ρ α γ ε αληθινό βίω μα;), είτ ε τ ο χ α ρ ά ζει ω ς αναμονή μ έλ λ ο ­ ν το ς ε ίτ ε τ ο α ν α χα ρ ά ζε ι ω ς μνήμη π α ρ ε λ θό ­ ντος. Ενώ σ υγχρ όνω ς τ ο π α ρα χα ρά ζει, έ τσ ι ή αλλιώ ς. «Κι ε κ ε ί που σκύβω / απάνω από την κούνια το υ μ ω ρού μου, ολόκληρος / να δώσω έν α φιλί, α να π ά ντεχ α / μ ε πλημμυρίζει νο­ σ τα λγία δακρύω ν γ ια τη γλυ κύ τητα / ετο ύ τη ς τη ς σ τιγμ ή ς που α κ έρ α ια / ετο ύ τη τη σ τιγμ ή / θ α ζήσω. / Α ν είναι δυνατόν!». Και ό μω ς, είναι. Κ α θώ ς τίπ οτα δ εν σ ε καθηλώ νει τό σ ο έν το ν α όσο εκείνο που ξ έ ρ ε ις ό τι κάπ οτε ν οσ ταλγικά θ α τ ο α να καλ έσ εις, τίπ οτα όσ ο εκείν ο που α ­ πό πριν θ ρ η ν είς τ η ν υ π οθετική το υ απ ώλεια. Σ α ν να γ υ ρ ν ά ς επ ίτη δ ες τ α κυ άλ ια ανάπ οδα και ό,τι έ χ εις δίπ λα σου ν α μο ιά ζει τώ ρ α μ α ­

κρινό - σ κη νο θ ετώ ντα ς μια συγκίνησ η β εβ α ί­ ω ς τεχν η τή , μα κ α τά β ά θ ο ς γνήσ ια.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΕΡΗΣ

Ιψίλονίβψλία

A d u im m

ΚΩΣΤΟΥΛΑ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΓΡΑΦΕ ΠΑΝΤΟΥ Τ ’ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ Ο ΕΦΗΒΟΣ ME Τ’ ΑΘΑΝΑΤΑ ΜΑΤΙΑ ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΣΚΑ ΜΝΗΣΑΡΕΤΗ

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΙ ΑΝΤΩΝΗΣ Σ ΙΜ ΙΤ Ζ Η Σ ΦΥΛΑΞΕ ΜΟΥ ΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΑΚΗΣ ΧΑΤΖΗΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΑΓΑΛΜΑ ΣΟΥ ΜΙΛΩ ΘΕΤΗ ΧΟΡΤΙΑ ΤΗ ΤΟ ΤΥΧΕΡΟ ΤΗΣ ΘΑΛΕΙΑΣ ΕΙΡΗΝΗ ΒΟ ΓΙΑ ΤΖΗ-Χ Α Ρ Α Λ ΑΜ Π Η ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΠΟ ΖΑΧΑΡΗ ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΑΚΟΜΑ ΚΙ ΕΝΑ ΛΑΘΟΣ ΚΑΝ’ ΤΟ ΣΩΣΤΑ 15 α κ ό μ α τ ίτ λ ο ι το ν Ο κ ι ώ β ρ η Εξώφυλλα με έργα μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων Διεύθυνση σειράς: Ελένη Γκίκα Σχεδιασμός σειράς: Δημήχρης θ . Αρβανίτης

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

Α Γ Κ Υ Ρ Α

ΕΚΛΟΓΕΙΣ “ΑΓΚΥΡΑ” Λ. Α. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ A. Β. Ε. Ε. ΚΗΦΙΣΟΥ 85 ■122 41 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 34 28 595 /34 55 276 FAX 34 74 732 ΠΕΙΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 (ΠΟΑ ΟΡΦΕΟΣ) ΤΗΛ. 3213 507

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ OPERA

2 .ο έ Valdes

Το καθημερινό τίποτα

Η σημερινή Κούβα του Φιντέλ Κάστρο: μια «χαμένη πατρίδα» Κ Ω Λ Ε Τ ΤΗ 2 3 Α, 1 0 6 7 7 Α Θ Η Ν Α , ΤΗ Λ . 3 3 0 4 5 4 6 - FAX. 3 3 0 3 6 34

M M M

i l 1996

Ένη miliimmo ysyovic_______ To διαβάζω πέρυσι ανέλαβε για πρώτη φορά την πρωτοβουλία βράβευσης από Επιτροπή Κριτικών (Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Αλέξης Ζήρας, Μάρη θεοδοσοπούλου, Τάκης Μενδράκος, Μισέλ Φάις, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου) των καλύτερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το 1995 στο χώρο της Ποίησης, του Μυθιστορήματος και του Διηγήματος. Σε μια σεμνή εκδήλωση στο Γαλλικό Ινστιτούτο, τέλη Μάίου, απένειμε τα βραβεία: ΠΟΙΗΣΗΣ στον Μάρκο Μόσκο: Χαιοετιουοί (Ύψιλον) ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ στον Γιάννη Κιουοτσάκπ: Σανυυθιοτόοηυα (Κέδρος) Τα ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 1995 του διαβάζω συζητήθηκαν πολύ, κι όταν ήρθε η στιγμή να «συγκριθούν» με τα αντίστοιχα Κρατικά Βρα­ βεία της ίδιας χρονιάς, κατά γενική ομολογία θεωρήθηκαν εγκυρότερα, έστω κι αν κάποιοι, ελάχιστοι, διατύπωσαν θεμιτές επιφυλάξεις. Για την απονομή των φετινών βραβείων το διαβάζω δούλεψε επί ένα χρόνο με κάθε μέλος της Κριτικής Επιτροπής (Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Αλέξης Ζήρας, Ελισάβετ Κοτζιά, Μισέλ Φάις και Βαγγέλης Χατζηβασιλείου) ξεχωριστά. Η συνεργασία υπήρξε αγαστή. Η Επι­ τροπή Κριτικών - κατά πάγια πλέον τακτική - δεν συνήλθε ποτέ ως σώμα για να συζητήσει και να ανταλλάξει απάψεις. Απλώς κατέθεσε τις προτάσεις στο διαβάζω. Το περιοδικά τις επεξεργάστηκε και αναδείχθηκαν τα επικρατέστερα βιβλία. Η επιλογή ήταν για μας και φέ­ τος χωρίς δυσκολίες δεδομένου άτι η σύμπτωση των προτάσεων της Κριτικής Επιτροπής, στις περισσότερες περιπτώσεις, υπήρξε ε­ ντυπωσιακή. Ετσι τα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 1996 απονέμονται:

Β Μ Μ ΜΡΟΠΛίΟΠΤΠΡΗΙ: ίιηϋβράρορΰ ϊ IJiliHlilllMlWilililllliHin m « M O W : //ιΜ π οιιόοιό U:mii|!|i:ii:illiPl Μ Η DUMB: khM ui/iiiihm miK) Η ποιητική συλλογή του Βύρωνα Λεοντάρη «Εν γη αλμυρά» βραβεύεται παμψηφεί και από τα πέντε μέλη της Κριτικής Επιτροπής ως η κα­ λύτερη του 1996. Τέσσερις από τους πέντε κριτικούς πρότειναν ως σημαντικότερο μυθιστόρημα του 1996 το βιβλίο της Αμάντας Μιχαλοπούλου «Πάπες» και ένας το βιβλίο του Νίκου Μπακάλα «Ηατέλειωτη γραφή του αίματος». Στο χώρο του διηγήματος οι προτάσεις τριών από τα πέντε μέλη για την καλύτερη συλλογή διηγημάτων του 1996 ανέδειξαν το βιβλίο του Δημήτρη Νόλλα «Τα θολά τζάμια». Το «Πάλι κεπάει ο στρατηγός» του Γιώργου Σκαμπαρδώνη προτάθηκε από δύο και το βιβλίο του Μένη Κουμανταρέα «Ημυρωδιά τους με κάνει να κλαίω» από ένα μέλος της Επιτροπής, ως ισάξιο με αυτό του Δημήτρη Νόλλα (ένας κριτικός πρότεινε και τα δύο βιβλία). Βραβείο σε Πρωτοεμφανιζόμενο Πεζογράφο δεν απονέμεται, διότι τρία από τα μέλη της Επιτροπής θεώρησαν ότι κανένα από τα κυκλοφο­ ρούντο πεζογραφήματα του 1996 δεν πληροί τους όρους της βράβευσης. Ίσως του χρόνου.

Η απονομή των ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ 1996 έγινε οτις 12 Ιουνίου στο Αίθριο της Στοάς του Βιβλίου της Φιλεκπαι­ δευτικής Εταιρείας με τη συμετοχή της ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ. Τραγούδησαν οι Βασίλης Γισδάκης και Δώρος Δημοσθένους. Αποσπάσματα από τα βραβευμένα βιβλία διάβασαν οι ηθοποιοί: Αλέκα Παίζη, Θέμις Μπαζάκα και Γιώτα Φέστα.

Χ Ο Ρ Η Γ Ο Ι

Τ Η Σ

E K f l H A f l I H I s t i

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Π Α ΤΑ Κ Η

X

is

;

^Μ,ΧΛΛΗ t PARKER Θεμ m Μήνα

ΒΥΡΩΝ

ΛΕΟ Ν ΤΑ ΡΗ Σ

Έν γη άλμυρα

θέβ τον Μήνα

Α Κ Ο Μ Α , ΓΙΑ ΤΟ ΒΡ Α Β ΕΙΟ Π Ο ΙΗ Σ Η Σ Π Ρ Ο Τ Α Ο Η Κ Α Ν : Νάνος Βαλαωρίιης Ανιδεογράμματα (Καστανιώτης)

Χάρης ΒλαΒιανός Adieu (Νεφελη)

(Β. Αθανασόπουλος)

(Β. Αθανασόπουλος)

Νάνος Βαλαωρίτης Ήλιος ο δήμιος μιας πράοινης σκέψης (Καστανιώτης)

Μιχάλης Πκρής Ρυθμού και φόβου (Πλανόδιον)

(Β. Αθανασόπουλος)

(Α. Ζήρας)

Θανάοης Τζούλης Και γάμον Έβρου του ποταμού (Μανδρογόρας) (Α. Ζήρας)

Αντώνης Φωστιέρης Η σκέψη ανήκει στο πένθος (Καστανιώτης)

Γιάννης ΒαρΒέρης Ακυρο θαύμα (Ύψιλον)

Κώοτας Παπαγ«ωργίου Πατρίδα το αίμα (Καστανιώτης)

(Β. Αθανασόπουλος-Α. Ζήρας)

(Β. Αθανασόπουλος)

Αναοτάσης Βιοτωνίτης Χώμα από ουρανό-Ποίηοη 1983-1995 (Πατάκης)

Μίλτος Ζαχτούρης Εκτοτε (Κέδρος)

Θανάσης Χατζόπουλος Στον ήλιο μοίρα (Καστανιώτης)

(Β. Αθανασόπουλος)

(Β. Αθανασόπουλος)

(Α. Ζήρας)

(Β. Αθανασόπουλος)

ΒΑΓΓΕΛΗΣ flflflFIflZOIIOVAOI: ρονιά ποίησης θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε κώς, αναιρείτο αισθητικό αποτέλεσμα, ενώ το αντίθετο το 1996, γιατί μέσα σ’ αστό κυκλοφόρησαν πολλά συμβαίνει εκεί όπου η κυριάρχηση του αφηγηματικού και σημαντικά βιβλία ποίησης, τα οποία αντιπροσω­ λειτουργεί ως υποκατάστατο της εικονοποιίας. Ενδιαφέ­ πεύουν διαφορετικές γενιές ποιητών μας. Από τα βιβλίαρουσα είναι η τεχνική της μεταμφίεσης - ή του μετασχη­ των παλαιστερων διακρίνονται εκείνα του Νάνου Βαλαματισμού - της αφήγησης σε γνωμικό, ή του γνωμικού ωρίτη, του Μίλτου Σαχτούρη και του Βύρωνα Λεοντάρη. σε αφήγηση (βλ. σ. 14 πρώτη στροφή). Η ποιητική συλλογή του τελευταίου πιστεύω πως διαθέ­ Η ποίηση του Λεοντάρη είναι μια ποίηση της κυριολε­ τει τα στοιχεία εκείνα που νομιμοποιούν την πρότασή ξίας, μέσα στο πλαίσιο της οποίας η λειτουργία της με­ του για βράβευση. Τα στοιχεία αυτά έχουν σχέση με την ταφοράς είναι περιστασιακή και μικρής κλίμακας. Η επι­ τεχνική της ποίησής του. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής λογή αυτή ταιριάζει στο ιδεολογικό πρόγραμμα της ποί­ της τεχνικής αποτελείτο γεγονός ότι ως φορείς του νοή­ ησής του. Αυτό καθεαυτό, όμως, το περιεχόμενο του ματος δεν λειτουργούν, όπως συνήθως συμβαίνει, οι ει­ προγράμματος δεν ενδιαφέρει πλέον ως θέμα ποιητικό. κόνες αλλά κάποια κομμάτια αφήγησης, χωρίς όμως Η επίμονη εκμετάλλευση του συναισθήματος της διά­ αυτό να σημαίνει ότι έχουμε μπροστά μας μια ποίηση α­ ψευσης γίνεται κουραστική και οι σχετικές διαπιστώσεις φηγηματική. κοινότυπες. Το ως προς το περιεχόμενο κοινότυπο, ό­ Ως πλεονέκτημα αυτής της τεχνικής προκύπτει η γνωμιμως, αποτελεί το σύστοιχο του ως προς την έκφραση κή διάσταση του ποιητικού λόγου, η οποία άμεσα υπο­ κυριολεκτικού, και ο Λεοντάρης εμφανίζεται να αποδέ­ στηρίζει το νόημα στο οποίο παραπέμπει η αφήγηση, χεται αυτή τη συστοιχία και να μην πειραματίζεται πάνω σ’ αυτήν. δημιουργώντας ταυτόχρονα ένα «άνυσμα» ανάμεσα στο άμεσα γνωμικό νόημα και στη φιλοσοφική σημασία του Ανάμεσα στις ποιητικές συλλογές των παλαιοτέρων, οι ποιητικού λόγου. Αυτό το άνυσμα αποτελεί, κατά τη γνώ­ οποίες ξεχωρίζουν, είναι οι δύο του Νάνου Βαλαωρίτη, μη μου, την κύρια αιτία της πραγματικής ποιητικότητας «Ανιδεογράμματα» και «Ήλιος ο δήμιος μιας πράσινης του λόγου του Λεοντάρη. σκέψης». Θα εξηγήσω αμέσως γιατί. Από την ισορροπία των δύο φορέων του νοήματος εξαρΤο πρόβλημα της σύγχρονης νεοτερικής ποίησης είναι τάται το σχετικό αισθητικό αποτέλεσμα. Σε όσα ποιήμα­ πρόβλημα ειρμού, και πιο συγκεκριμένα: πρόβλημα δια­ τα υπερτερεί η γνωμικότητα, το νόημα γίνεται μονοδιά­ κριτικής ή λανθάνουσας - «ποιητικής» θα μπορούσα να στατο, ο τρόπος συγκρότησής του αυθαίρετος και ο τό­ πω - ύπαρξης κάποιου ειρμού που δεν θα αντιστοιχεί σε νος, ενώ αποσκοπεί στο βαθυστόχαστο, παραπαίει προς μιαν αφηγηματικότητα. Το πρόβλημα αυτό δεν κατα­ το αφελές. Η υπερβολή του γνωμικού χαρακτήρα, τελιφέρνουν να το ξεπεράσουν οι περισσότεροι σημερινοί

Χ

τον

ποιητές - ίσως να μη το συνειδητοποιούν καν. Η ποίηση, ωστόσο, του Βαλαωρίτη αποτελεί μιαν από τις εξαιρέ­ σεις και αυτό είναι ένα ιδιάζον θετικό χαρακτηριστικό για έναν ποιητή που επί δεκαετίες ακολουθεί την παράδοση της υπερρεαλιστικής γραφής. Με τον τρόπο αυτόν, μετά από μισόν αιώνα, ανανεώνουμε τη διαπίστωσή μας πως η ποίηση του υπερρεαλισμού υπήρξε μια ποιητική γρα­ φή που δεν καταστρατήγησε τον ειρμό, αλλά τον δοκί­ μασε στα ακραία όριά του, αποκαθιστώντας σχέσεις ουσιαστικές με τη λογική και τη διαλεκτική. Οι δύο συλλογές του Βαλαωρίτη, από αυτή την άποψη, έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του ελληνικού αλλά και του ευρωπαϊκού υπερρεαλισμού. Αλλά και αυτές καθεαυτές, ως ποίηση ασχέτως σχολών, είναι ση­ μαντικές και θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πρό­ τυπο σε εκείνους τους Έλληνες ποιητές που ταλαιπω­ ρούνται ανάμεσα σε δύο επιλογές: σε αυτή μιας σπα­ σμωδικά υπερρεαλίζουσας ποίησης, και σε εκείνη μιας ποίησης που προσπαθεί να παρουσιάσει την αφασία ως προγραμματικά χαμηλό τόνο και ως πρόθεση γνωμική καταστρέφοντας με τον τρόπο αυτόν τη λειτουργικότη­ τα των δύο μεγάλων πηγών επίδρασης στη νεοτερική μας ποίηση: τον υπερρεαλισμό και τον Καβάφη. Το «Έκτοτε»του Μίλτου Σαχτούρη αποτελεί δείγμα της αμφίδρομης ποίησής του, που από το ένα μέρος ανάγει τον εφιάλτη σε όραμα ποιητικό και από το άλλο μέρος τον φωτίζει με ένα φως σκληρό εμφανίζοντάς τον σαν έ­ να σκηνικό. Τον εφιάλτη, είτε βιώνοντάς τον ως ποίηση είτε σκηνοθετώντας τον, τον υπερβαίνει μέσα από μια καταλυτική αίσθηση του κενού. Η αίσθηση του κενού α­ ποτελεί το διάστημα μέσα στο οποίο αναπτύσσεται με αιφνιδιαστικές και υπέροχες εκρήξεις η ποίηση του Σα­ χτούρη. Ο ποιητής περιπλανάται σαν νεκρό και άσηπτο σώμα μέσα σε αυτό το κενό, και αυτή η νεκρότητα είναι ό,τι πιο ζωντανό υπάρχει μέσα στο σύμπαν. Οι ποιητές, που πριν είκοσι περίπου χρόνια τους ονομά­ ζαμε «νέους ποιητές», έχουν πια ωριμάσει σε εμπειρίες και σε τέχνη. Οι καλοί ποιητές μας ωριμάζουν ο καθένας μέσα σε ένα δικό του κόσμο μέσα σε έναν κόσμο προσω­ πικό. Η μεγαλύτερη - ή και η μόνη - αξία της ποίησης στις μέρες μας βρίσκεται στο γεγονός ότι μας μυεί σε κόσμους που τη γοητεία και τη σημασία τους την α­ ντλούν από ένα ισχυρό προσωπικό όραμα, αλλά που κα­ τορθώνουν να αυτονομηθούν και να αποκτήσουν τη δική τους φωτεινή πορεία μέσα σε ένα από τα λίγα ελληνικά τοπία της νύχτας που είναι φωτισμένα στις μέρες μας: σε εκείνο της ποίησής μας. Ας αρχίσουμε από τους ποιητές της γενιάς του 70. Ο Γιάννης Βαρβέρης με το «Άκυρο θαύμα» παρουσίασε μια ποίηση της αποστασιοποίησης, στην οποία ο τόσο ταιριαστός σε αυτόν ειρωνικός τόνος φτάνει πλέον στα όρια του σαρκασμού. Αυτή η υπέρβαση παρουσιάζει ενδιαφέρον όχι μόνο ως τέχνη του λόγου, αλλά και ως

στάση απέναντι στη ζωή. Αντιπροσωπεστικότερα ποιή­ ματα: «Θάνατος στον έρωτα» και «Γκάφα σε όνειρο». Ο εξπρεσιονισμός της ποίησης του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, «Πατρίδα το αίμα», γίνεται συχνά «κυβιστι­ κός», μετατρέποντας την προγραμματική εκφρασιακή υπερβολή σε προγραμματική «πρισματική» αλλοίωση της εμπειρίας. Αυτή η αλλοίωση φαίνεται πως αποτελεί πάγια, πλέον, τακτική του Παπαγεωργίου για την αναί­ ρεση της συγκίνησης, και πως η αναίρεση της συγκίνη­ σης συνιστά τον πυρήνα του ποιητικού εγχειρήματος του - αν και αυτό έρχεται σε αντίφαση με τη διαφαινόμενη ή πιθανή πρόθεση του ποιητή, σύμφωνα με την ο­ ποία η αλλοίωση της εμπειρίας αντιστοιχεί ή αποτελεί συνέπεια της έντονης λειτουργίας του ομιλητή του ποι­ ήματος ως φορέα-εξιλαστήριου θύματος της συγκίνη­ σης. Δείγμα ωριμότητας του Αντώνη Φωσπέρη «Η σκέψη ανήκει στο πένθος» αποτελείτο προσεγμένο ισοζύγιασματης εμπειρίας με την έκφρασή της. Πίσω από την ι­ σορροπία αυτή υπάρχει η συνειδητοποίηση μιας μιμη­ τικής του πάθους «που υψώνει συχνά το ευτελές σ’ α­ κριβό παρανάλωμα». Ένα τέτοιο ακριβό παρανάλωμα αποτελούν τα ποιήματα: «Η αράχνη», «Ομοίωμα κελαηδισμού» και «Παρομοίωση πάθους». Από τη γενιά των ποιητών του ’80, ο Χάρης Βλαβιανός με το «Adieu» έδωσε το πιο ώριμο έως αυτή τη στιγμή δείγμα της ποίησής του που κατορθώνει να αναχθεί σε μια αυθεντική ποίηση της διακειμενικότητας που ανα­ πτύσσεται μέσα από τις παραφράσεις του Προπέρτιου, του Τίβουλλου, του Οράτιου και του Κάτουλλου, για να κορυφωθεί με μια κατάθεση αγάπης προς έξι σύγχρονους ξένους ποιητές. Ο Βλαβιανός υπηρετεί τη διεύρυνση του ποιητικού νοήματος όχι τόσο μέσω της οικουμενικότητας του διατυπούμενου βιώματος, όσο μέσω της άρσης της περιοριστικής έννοιας της ελληνι­ κότητας. Ενδιαφέρουσα είναι η αντίφαση ανάμεσα στην απόπειρα να μιλήσει για θέματα προσωπικά και στην προσπάθεια να αφήσει πίσω του ένα βιβλίο-κατάθεση. Στη συλλογή «Στον ήλιο μοίρα» του Θανάση Χατζόπουλου, παρουσιάζεται μια ποίηση των ουσιαστικών νοημάτων που λειτουργούν σαν υποβλητικές συμπυκνώσεις μιας εμπειρίας βασανιστικά ηδονικής. Τα ποιήματά του δεν αποτελούνται από στίχους, αλλά από ζωή αυτοακρωτηριασμένη και αισθαντική: τα κομ­ μάτια που προέρχονται από τον ηδονικό διαμελισμό της κινούνται αυτόνομα, αλλά χωρίς να χάνουν ούτε για μια στιγμή τον χοϊκό χαρακτήρα τους. Και όλη αυτή η διάλυση στα στοιχεία γίνεται με μια διακριτικότητα, που συχνά εμφανίζεται ως μια επίσημη παρουσία που παίρνει τη σημασία της ιστορίας της μοίρας του αν­ θρώπου, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επίσημη μορφή του ερωτικού πεπρωμένου του. m

ζεται - πολλές φορές ερήμην του ποιητή. Αυτά σημαί­ α αρχίσω με την ποίηση, όχι γιατί θεωρητικά είναι η νουν ότι απέναντι σε μια τάση μινιμαλιστική που απο­ πρώτη των τεχνών, αλλά περισσότερο γιατί, απε­ κρυσταλλώνει την ποιητική αίσθηση σ’ ένα σύμπαν λευθερωμένη από τις δουλείες του λογοτεχνικού παζαριού κι από το διαλυτικό άγχος των αριθμών κυκλο­ φτιαγμένο από σπαράγματα αποσυναρμολογημένων ει­ φορίας, έχει να επιδείξει μια εκπληκτική ανθοφορία στα κόνων, έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μια ρητορική της ε­ νόρασης, της αναζήτησης του όλου και του άλλου. Και τελευταία χρόνια. ασφαλώς δεν είναι τυχαίο που ο λόγος του Πιερή, ανε­ Α. Η συλλογή του Βύρωνα Λεοντάρη «Εν γη αλμυρά» ξάρτητα από το ότι συναθρώνεται με μια διαρκή ψαύση κατά ένα μέρος αντικατοπτρίζει το ίδιο σύμπαν που εί­ της μνήμης του ποιητή ως προς το χώρο καταγωγής χαν αρχίσει να διαγράφουν τα βιβλία του από την εποχή του, λειτουργεί ως παλίμψηστο ιδιωμάτων, φωνών, του Μόνον διά της λύπης (1976) και του Εκ περάτων ρυθμών και γλωσσών που όλες τους και όλα τους ανά­ (1986). Αν όμως εκεί η ποιητική του αποσπάσματος γονται στην ίδια κοίτη, στην ίδια μυθική όσο και ερωτική συνέτεινε στη διάπλαση μιας γλώσσας σπαραγμένης α­ πατρίδα από τον Καβάφη στον Σεφέρη κι από εκεί στον πό κοινά αναγνωρίσιμα σημεία, ήδη τώρα η προσπάθεια Μιχαηλίδη και στον ανώνυμο λαϊκό δημιουργό. Είναι το προσέγγισης ενός αλφάβητου που μπορεί να ξαναδώσει ελεγειακά τονισμένο διαρκές ταξίδι προς μιαν αγάπη στον ποιητικό λόγο το ιερό του νόημα, διαμορφώνει μια που παραμένει άπιαστη, όπως άπιαστο είναι το όραμα ποιητική ελεγεία όπου συμφύρονται με την πιο κρίσιμη μιας ανθρώπινα χρονολογημένης ιστορίας φτιαγμένης δισημία τους όλοι οι θάνατοι - προσωπικοί τελικά και από οσμές, γεύσεις, πάθη παραδείσια που εξαχνώνοπροσωπικά μετρημένοι - του αιώνα. Ο βιβλικός τόνος νται μπροστά στη φρίκη του διαμελισμού - σώματος και που διαπερνά το «Εν γη αλμυρά», όπως και γενικότερα τα ποιήματα τωντελευταίων χρόνων που έγραψε ο Λεοπατρίδας. ντάρης, μπορεί να υπογραμμίζει και να συνοδεύει αυτή Γ. Ωστόσο, η αναζήτηση αυτής της άλλης χώρας, αυτού του άλλου τοπίου που έχει εξιδανικευτεί και μυθοποιη­ τη γραφή που διεκδικεί το ανείπωτο από το ειπωμένο και ιστορημένο και αναγνωρίσιμο. Όμως θα πρέπει να έ­ θεί, υπάρχει και στην ποιητική φαντασία του Γιάννη χουμε πάντα υπόψη μας ότι ο θρήνος του ποιητή δεν α­ Βαρβέρη. «Το Ακυρο θαύμα» με την αλληλοακυρωτική φορά μόνο τη ζωή του και την ενοχή του απέναντι σ’ έναν ή αλληλοαναιρετική αμφισημία του ως τίτλος της συλλο­ έρωτα - μιλημένον κι αυτόν αλλά τελικά αμίλητο - μα και γής, εκφράζει αυτό το μελαγχολικό παιχνίδι με το χρόνο τη ζωή που τον περιβάλλει και που του υποδεικνύει συνέ­ και τη φθορά που έχει αρχίσει εδώ και αρκετό καιρό ο χεια τη διάσταση του εδώ από το εκεί, του χρονολογημέ­ ποιητής. Έχοντας δημιουργήσει τη φαντασιωτική του νου από το αχρονολόγητο. πόλη, ένα σύμπαν κατοικημένο από σκιές και σχήματα προσώπων που τον περιέβαλαν στην παιδική του ηλικία, Και παρά το ότι έχουμε να κάνουμε με μια ποίηση όπου αποδύεται κάθε φορά που αρχίζει τη διαδικασία διάπλα­ τα αυτοβιογραφικά της συμφραζόμενα θα μπορούσαν να τη σπρώξουν στο απόλυτα κλειστό, η εκπληκτική αλ­ σης του ποιήματος σε μια απόπειρα ανακύκλησης όχι α­ χημεία του Λεοντάρη συντονίζει κατά τέτοιο τρόπο το πλώς μιας εμπειρίας αλλά και ενός βιώματος που η αι­ ρομαντικό όνειρο ενός λυρισμού που ξαναδίνει στο λόγο σθησιακή του αποτύπωση έχει βαθύνει ακόμα περισσό­ τερο με την πάροδο των ετών. Βασικό λειτουργικό ρόλο όλη τη χαμένη συγκίνηση, με το ρομαντικό τραγικό όρα­ έχει εδώ η μνήμη και μάλιστα η μνήμη που μετουσιώνει μα ενός κόσμου όπου το ασύλληπτα ωραίο είναι τελικά αδιάβαστο, ώστε να έχουμε να κάνουμε με μια διακειμε­ το παρελθόν μέσα από το αντικαθρέφτισμα του παρό­ νική γραφή γραμμένη απ’ ό,τι απαρτίζει το βίο μας και ντος. Με μια διαδικασία ποιητικής μεταμόρφωσης που ταυτόχρονα μια γραφή που αρνείται να συνταχθεί με τη είναι πολύ κοντά στην καβαφική - αν και όχι συγγενή ως ρητορική της απλούστευσης των πάντων για να μπορέ­ προς το τι φρονεί ο ποιητής για τη ζωή, το θάνατο και την σει να διατηρήσει την αίσθηση του πόνου, της συντροφι­ ιστορία - ο Βαρβέρης στο Άκυρο θαύμα, όπως και στις κότητας, του έρωτα, της θλίψης. περισσότερες προηγούμενες συλλογές του, χρησιμο­ Β. Αλλά και η συλλογή του Μιχάλη Πιερή, «Ρυθμού και ποιεί ένα ίχνος του λατρεμένου παρελθόντος ή ένα κά­ φόβου», απηχεί κατά ένα μέρος αυτή την «επιστροφή» ποιο αντικείμενο φορτισμένο και φορτωμένο από αυτό στην ποιητική γεωγραφία μιας πατρίδας που ψαύεται το πάθος της αναδρομής σ’ ένα σύμπαν αθώο και δαιμο­ κυρίως μέσα από την αίσθηση της γλώσσας, μιας γλώσ­ νικό. Ένα σύμπαν που όμως δεν είναι ριγμένο στο εκεί, σας που και μνήμη έχει και την καταγωγή της υπερασπί­ στο άλλοτε, αλλά διαπλέει μέσω των συνειρμών και δια­

8

Θέμ τον Μήνα

πλέκεται στη διάσταση του «παρόντα» χρόνου, ανοίγοντας μ’ αυτό τον τρόπο στον ποιητή τη δίοδο που συνδέ­ ει τη φαντασίωση με την πραγματικότητα, - δημιουργεί ένα πέρασμα προς το επέκεινα του μαγικού καθρέφτη. Από αυτή την άποψη λοιπόν η καταβύθιση της φαινομε­ νικά ακίνητης, ρεμβαστικής ματιάς στο χρόνο παίρνει τη μορφή ενός ταξιδιού που αναιρεί το ταξίδι όπως το γνω­ ρίζουμε, αφού η μετακίνηση της φαντασίας του ποιητή φτιάχνει τους δικούς της δρόμους στις δικές της χώρες - όπως ακριβώς στον Κύριο Φογκ (1993), την προηγού­ μενη συλλογή του Γ. Βαρβέρη. Δ. Η αναζήτηση της καταγωγής, με τη μεταφορική βέ­ βαια σημασία του όρου, είναι επίσης ένα από τα βασικά μοτίβα της ποίησης του Αναστάση Βιστωνίτη. «Στο Χώ­ μα από ουρανό», τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτωντου για το διάστημα 1983-1995, ανιχνεύεται ήδη από τον τίτλο η δισημίατου ρομαντικού πνεύματος που δια­ περνά το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Αν καιη ποι­ ητική του αποσπάσματος τυπικά φαίνεται να επικρατεί προς το τέλος της προηγούμενης δεκαετίας, στην ουσία η άρθρωση της γλώσσας και η συνολική στάση του Βι­ στωνίτη - βιοθεωρητική και στοχαστική - αναδεικνύουν αυτή τη διαρκή πάλη με τις δυνατότητες της έκφρασης να περιγράφει το ανείπωτο, να του δοθεί σχήμα και όνο­ μα. Εσωτερική δύναμη στη φράση, επιθυμία για κίνηση και αδυναμία συμφιλίωσης με την αδρανή κατάσταση μιας ζωής που αφήνει να τη συρρικνώσουν στον ελάχι­ στο ζωτικό χώρο, συνιστούν τη μια πλευρά της ποίησης αυτής. Η άλλη πλευρά, συναφής και αλληλένδετη με την προηγούμενη, είναι η διάχυτη νοσταλγία για το απεριό­ ριστο, το πάθος της μετακίνησης που γίνεται κατάσταση ζωής - το όραμα του ρομαντικού ανέφικτου. Ποιο είναι αυτό; Αν το ουράνιο είναι ο τόπος καταγωγής της ρομα­ ντικής ψυχής, τότε αναμφίβολα το έργο του Βιστωνίτη δεν είναι μόνο μια συνεχής απόπειρα να βιογραφηθεί η αθωότητα της παιδικής ηλικίας, μέσα από το όνειρο ή τους συνειρμούς· η αθωότητα είναι εξ υπάρξεως συνδεδεμένη με την αίσθηση του απεριόριστου, εκείνου που είναι το υπέρτατο τοπίο, το φασματικό μεγαλείο, η επι­ φάνεια όπου τα πάντα σταματούν. Ε. Αυτή η αίσθηση του νόστου, η νοσταλγία για τις σκο­ τεινές πηγές της ζωής, παίρνει την αρχετυπική της κυριολεκτικά σημασία στην ποίηση του Θανάση Τζούλη. Στα ποιήματα που αναπτύσσονται ως παραλλαγές αυτής της νοσταλγίας στη συλλογή του «Και γάμον Έβρου του ποταμού» εξυφαίνεται και πάλι το κοσμολο­ γικό σύστημα που η ποιητική του εκφορά με λέξεις και ει­ κόνες σημαίνει κάτι άλλο από ό,τι ονομάζει. Οπωσδήπο­ τε το πλέγμα συμβόλων που καθιστούν το ποιητικό σύ­ στημα του Τζούλη πλησιέστερο σε μια προσωπική μυθο­ λογία, αν και τα οντολογικά της σημεία έχουν μια σημα­ σία πολύ ευρύτερη, φαίνεται σε μια πρώτη ανάγνωση «κλειστό». Και αυτός φαίνεται πως είναι ένας από τους

Θίμ τον Μψα

λόγους που θεωρείται συγγενές με μια μετα-υπερρεαλιστική τεχνική. Όμως η υψηλή θερμοκρασία που διαπνέει αυτή την ποίηση διατηρείται και από τη γλώσσα της, τον πλούσιο ενδιάθετο λυρισμό της και τη ρητορική της ενό­ ρασης που είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική σε ποιητέςμύστες όπως ο Τζούλης. Μολονότι η γενική άποψη του ποιητικού του σύμπαντος πολλές φορές μας δημιουργεί την εντύπωση ενός κό­ σμου αντεστραμμένου, όχι απλώς στην ονειρική αλλά μάλλον στην πλουτώνια διάστασή του, η συνύπαρξη της

ζωής και του θανάτου ακολουθεί μια γενεαλογική γραμ­ μή όπου η μια κατάσταση είναι διάδοχη της άλλης, δημι­ ουργώντας έναν αρχετυπικό κύκλο φυσικών εναλλαγών. Αν έχουμε υπόψη μας ότι ο κύκλος αυτός των εναλλα­ γών - γεννήσεων και θανάτων, σκότους και φωτός, ψύ­ χους και θερμότητας - αντανακλά την κοσμολογική αντί­ ληψη που κατέχει τον ποιητή εδώ και χρόνια, μπορούμε εύκολα να διαπλεύσουμε τις συμβολικές προεκτάσεις των εννοιών, συμμετέχοντας στη διαδικασία που αποτε­ λεί τη μόνιμη έγνοιά του: την ενατένιση του θαυμαστού.

ΕΛΙΣΑΒΕΤΚ0ΤΖΙΙ1 «Γενική αίσθηση». Χωρίς παρηγορητικές περιστρο­ ο 1996 κυκλοφόρησαν πολλά άξια ποιητικά βι φές και χωρίς άτολμες περιφράσεις, ο Βύρων Λεοβλία. Για το βραβείο του 1996 προτείνω το «Εν γι ντάρης φωτίζει στο «Εν γη αλμυρά» το τέρμα του αλμυρά» του Βύρωνα Λεοντάρη για την υψηλό τατή του ποιότητα, αλλά και για τη σημασία που έχε δρόμου προς το οποίο η ποίησή του μας οδηγεί: το ό­ για τα γράμματά μας το σύνολο του έργου ενός ποιη τι δεν υπάρχει λύτρωση, δεν υπάρχει διαφυγή, δεν υπάρχει σωτηρία, μιας και ούτε το δημόσιο ούτε το ι­ τή ο οποίος έμεινε επιπλέον πάντοτε και σταθερά μα διωτικό, ούτε το μεγάλο όραμα ούτε οι μικρές ιδιωτι­ κριά από τα φώτα της δημοσιότητας. κές λύσεις δίδουν την απάντηση σε ένα στοίχημα ζωΤο «Εν γη αλμυρά» αποτελεί σταθμό σε μια μακρα ποιητική πορεία που αρχίζει το 1954 με τη συλλογήί ής χαμένο εκ προοιμίου.

Τ

ΙΙΙΙΣΕΛΦΑΙΣ εν χωρεί αμφιβολία ότι η γενιά του ’60 είναι μια «Γενική αίσθηση». Το 1983 μάζεψε όλες τις ποιητικές γενιά παραγκωνισμένη· μια γενιά που συνθλί­ καταθέσεις του στην «Ψυχοστασία». φτηκε ανάμεσα στην προηγούμενη (τη «γενιά Την περασμένη χρονιά, ο 65χρονος σήμερα ποιητής, της ήττας») και στην επόμενη (τη «γενιά της αμφι­τύπωσε το βιβλίο «Εν γη αλμυρά» (εκδ. «Έρασμος»). σβήτησης»)· ανάμεσα σε μια γενιά που έβγαινε απόΤα 31 ποιήματα του τόμου χωρίζονται σε τέσσερις ε ­ τον ορυμαγδό του πολέμου και σε μια γενιά που έ ­ νότητες: «Amager», «Έτσι που τραύλισα», «Στιχομαμπαινε στη δοκιμασία της ευμάρειας. ντεία», «Το μεθύσι των νεκρών». Γραμμένα ανάμεσα Ο Βύρων Λεοντάρης είναι μια από τις πιο ευδιάκρι­ στο 1986 και 1995, οι τρεις πρώτες ενότητες πρωτοτες φωνές αυτής της «χαμένης γενιάς» (σύμφωνα με δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Σημειώσεις». τη διατύπωση του Δημήτρη Χατζή), της δεύτερης με­ Στις αυτοτελείς και συνάμα συγκοινωνούσες ενότη­ ταπολεμικής ποιητικής γενιάς. τες της συλλογής παρατηρούμε, σύμφωνα με την Καίριος κριτικός (τα κείμενά του για τον Καβάφη, τον πάγια συνήθεια του Λεοντάρη, να διαπλέκονται στί­ Καρυωτάκη αλλά και τη «γενιά της ήττας» - όρος δι­ χοι δικοί του με ξένους (εδώ από την υμνογραφία, τη κός του - κινήθηκαν ενάντια στις δοτές ιδέες της α­ Βίβλο και τον Όμηρο). Η ανυπομνημάτιστη ενσωμά­ ριστερός και στις φιλολογίζουσες αναγνώσεις), τωσή τους (με μόνο διακριτικό σημείο την πλάγια υπέρμαχος της συντροφιάς λογοτεχνικών περιοδι­ γραφή) υποδηλώνει ταυτόχρονα τον διαχρονικό κών («Μαρτυρίες», «Προτάσεις», «Σημειώσεις») πέ­ πνευματικό ορίζοντα του ποιητή και την αλληλεγγύη ρασε το κατώφλι της ποίησης το 1954 με τη συλλογή του μετά ισχυρά ποιητικά κείμενα.

Ο

Το κέντρο που έλκει αυτά τ α ποιήματα, όπως και το σύνολο του ποιητικού έρ γου του Λεοντάρη, είναι ένα ανυποχώρητο αίσθημα διάψευσης- μια ς πανταχόθεν διάψ ευσης. Τόσο σ ε επίπεδο συλλογικών ιδεών και προσδοκιώ ν όσο και σε επίπεδο απλής καθημερινό­ τη τα ς και εσ ω τερικής συνοχής. Το διατυπώνει εξά λ ­ λου τόσ ο απερίφραστα: «γκρεμίστηκε το ουμανιστι­ κό όραμα / καταπλακώ θηκα στον ίδιο τον εαυ τό μου». Μήπως η τέχνη π ροσ φ έρεται ως καταφ ύγιο στην ανηλεή έφ οδο του τίποτα; Ό χι, η τέχνη είναι συνώ­ νυμη τη ς αλλοτρίω σης μας λ έει ο Λ εοντάρης, αφού

«κι η ποίηση έγινε κραυγή έξω από τον πόνο». Πώς επιβιώνει λοιπόν το ποιητικό υποκείμενο «εν γη αλμυρά»; Π ερ ιορ ίζοντας στο μηδενικό βαθμό τις α ­ νά γκες το υ (η ολιγογραφ ία και η απογύμνωση τη ς γρ αφ ής απ οδεικνύουν εκ τω ν ένδον αυτό που υπο­ σ τηρίζω ), αλλά και βάζοντας ανάμεσ α στις λέ ξεις και στα πράγματα ένα φίλτρο δ ραματικής ειρωνείας. Αυτό το πέτρινο χ αμόγελο λοιπόν είναι το μόνο επι­ χείρημα, το μόνο τέχνασ μα του Λ εοντάρη στην καθημαγμένη πραγματικότητα τη ς ποίησης και τ η ς ζωής, στο βαθμό που «δεν α ρ κεί να ονοματίσεις κάτι για να υπάρξει».

ΒΑΓΓΕΛΗΣ XflIZHBflIIACIOV ο τέλ ο ς τη ς Ιστορίας ή το τέλ ο ς τ η ς ποίησης; Το σωτήρια ανατροπή έσβησαν γρήγορα σ τους στίχους ερώ τημα προκαλείται αυτομάτως, νομίζω, στον το υ και εξέπ εσ αν σ’ ένα ξέθω ρο, μόλις διακρινόμενο αναγνώστη του «Εν γη αλμυρά», που ακόμη κι αν ίχνος: ένα σημαδάκι στον μακρινό ορίζοντα, που ορί­ δεν είναι σε θέση να αποκωδικοποιήσει τις πολλα­ζει το ά δ οξο τέλ ο ς μιας πίστης, η οποία για να στυλω­ πλές βιβλικές και άλλες παραπομπές του Λεοντάρη, θ ε ί ζήτησε κυριολεκτικά ανθρωποθυσίες. πολύ εύκολα θα αποδελτιώσει - και θα καταλάβει Και μαζί με την πολιτική πίστη χάθηκε και το νόημα την ουσία του ποιητικού του μηνύματος. Εμπνευστής τη ς ποίησης. Γιατί τι νόημα μπορεί να έχ ει η ποίηση σ ’ του όρου «ποίηση τη ς ήττας», όρου που προκάλεσε έναν έκπτωτο και ανεπανόρθωτα άκυρο κόσμο; Το θύελλα αντιδράσεων στο εσωτερικό τη ς προδικτατομόνο, ίσως, που συνεχίζει να έχει εδώ κάποια σημα­ ρικής αλλά και τη μεταπολιτευτικής Αριστερός, ο Λ ε­ σία, είναι η γλώσσα τη ς ετεροδ οξία ς: η ειρωνική φω­ οντάρης έδ ειξε από την πρώτη σχεδόν στιγμή στα νή του μοναχικού αντιφρονούντος, που δεν θρηνεί ποιήματά του πόσο εννοούσε όσα υποστήριξε στα πια πάνω στα ερείπια τη ς παράταξής του, αλλά μόνο κριτικά γραπ τά του. Πολιτική και Ιστορία αποτέλεσαν σαρκάζει δραματικά και αποκαθηλώνει ό,τι έχ ει αποένα εξα ρχ ής καμένο χ αρ τί στο σύνολο σχεδόν του μείνει, σ ’ ένα ατέλειω το παιχνίδι, με το κενό και το τ ί­ έργου του: οι επαναστατικές ιδέες, η πολυδιακηποτε. Αυτή τη φωνή ακούμε πολύ καθαρά στο «Εν γη ρυγμένη ανάγκη μεταβολής του κόσμου και η σ ιδ ερ έ­ αλμυρά» - και τη νιώ θουμε σ ε όλους το υ ς παλμούς νια βούληση τω ν δυνάμεων που επαγγέλθηκαν τη και τις δονήσεις της.

Τ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 1996 Χ ΟΡ Η Γ Ο Ι Τ Η I Ε Κ Α Η Α Ο Χ Η Σ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

Κ Τ > Χ Α Γ / , Η Μ ΙΧ Α Λ Η

^ PARKER

Α Κ Ο Μ Α , ΓΙΑ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α Τ Ο Σ Π Ρ 0 Τ Α 8 Η Κ Α Ν : Κλαίρη Μιτσοτάκη: Flora Mirabilis (Ροδακιό) (Β. Αθανασόπουλος)

Δ λ ίξ η ς Πανσέληνος: Ζάίδα ή Η καμήλα σταχιόνα (Καστανιώτης) (Β. Αθανασόπουλος)

Ν ίκος Μ πακόλας: Η ατέλειωτη γραφή του αίματος (Κέδρος) (Β. Αθανασόπουλος)

Ταοία Χ ατζή : Φοίβη. Το βιβλίο της οίησης και της μωρίας (Ωκεανίδα) (Α.Ζήρας)

ΒΑΓΓ€ΑΗΙ flflflllRIOnOVAOZ: οινό χαρακτηριστικό των Ελλήνων πεζογράφων φέων, τω ν εκδοτών και το υ αναγνωστικού κοινού το των τελευταίω ν ετώ ν είναι ο α ν εξέλεγκτος αφ η­ εκτετα μένο από το σημαντικό. Το εκτετα μένο μπορεί γηματικός λόγος. Πρόκειται για μια π ρογραμμα­ να είναι σημαντικό, αλλά το σημαντικό δεν είναι πά­ τική έω ς και βεβιασμένη καλλιέργεια και προβολήντα εκτεταμένο: αυτό, βεβαίως, το ξέρ ουν όλοι, αλλά του μη ελεγχόμενου. Ο αφηγηματικός λό γος το υ ς η εκούσ ια πλάνη ή, αλλιώς, ο σ τρουθοκαμηλισμός α ­ συνειδητά και προγραμματικά αφ ήνεται αχαλίνωτος ποτελεί τη μόνη διέξοδ ο γ ι’ αυτούς που δεν έχουν και ό,τι κατορθώ σει να μαζέψ ει σε αυτή την ασθμαίπραγματικό τα λέντο μυθιστοριογράφ ου. νουσα κούρσα του π αρατίθεται με τη μορφή μικρών Τα πιο εν δ ια φ έρ ο ντα από το μ υθ ισ το ρ ή μ α τα που κεφαλαίων ή και σκηνών, τω ν οποίων η σχέση αφ ήνε­ κυκλοφ όρη σα ν το 1996 είναι «Η ατέλειωτη γραφή τα ι όσο γίνεται πιο χαλαρή. Η αφ αίρεση/λιτότητου αίματος» το υ Νίκου Μπακόλα, «Ζάίδα ή Η κα­ τα/πυκνότητα απ οτελεί μια διαδικασία όχι απλώς πε­ μήλα στα χιόνια» το υ Αλέξη Πανσέληνου και «Γιά­ ριττή, αλλά και επικίνδυνη για την εμπορικότητα του ντες» τη ς Αμάντας Μιχαλοπούλου. Από α υ τά μ ε­ μυθιστορήματος, μια και η «ιδιότητα» του ογκώ δους γα λ ύ τ ερ ο εν δ ια φ έρ ο ν π α ρουσ ιά ζει το τελ ευ τ α ίο , ε ­ έχ ει επιβληθεί ως προϋπόθεση ή, έστω, ως συνθήκη π ειδή απ ο τελ εί επ ιτυχημένο δ είγ μ α μια ς έξυπ νης το υ σημαντικού. Μ ε το ν τρόπο αυτόν η προοπτική γ ρ α φ ή ς που δ εν είν α ι - όπως συχνά σ υμβα ίνει με το υ κλασικού γίνεται όλο και πιο μακρινή και η πα­ αυτή τη ν ποιότητα γρ α φ ή ς - σκληρή, επ ιδεικτική ρουσία το υ Ομήρου και τω ν τραγικώ ν γίνεται μέσο και απάνθρωπη: η ο ξυ δ έρ κ ε ια σ υν δυά ζετα ι με την καλλιέργειας ενός ιστορικού ή υφολογικού εξω τι­ ικ αν ότητα να σ υγκινεί, κ άτι που α π οτελεί τ εκ μ ή ρ ιο σμού. μια ς ω ρ ιμότητας βιοτικής και μια ς π ρόω ρης σο­ φ ία ς τ η ς ζω ής. Πίσω από μια τέτο ια αγωγή του αφηγηματικού λόγου φ αίνεται κ αθα ρά μια περί μυθισ τοριογραφ ίας αντίλη­ Στον πυρήνα του αφηγηματικού εγ χειρήμα τος της ψη που σ υσχετίζει το αφηγηματικά απ οτελεσματικό Μιχαλοπούλου υπάρχει η αινιγματική παρουσία του με το ευφάνταστο. Πρόκειται γ ια μια επικίνδυνη πλά­ ετερόκλητου και η πρόκληση του σ υνδυασμού, τ η ς ανη που θα έχ ει ως απ οτέλεσμα να μην έχουμε απο­ ντιστοίχισης και του συσχετισμού του ως τρόπου ε ­ ξομάλυνσης και αξιοποίησής του. Το σχήμα αυτό ε ί­ κτήσει μια έστω και χαλαρή μυθιστορηματική παρά­ ναι φανερό όχι μόνο στη μακροδομή αλλά και στη μιδοση ούτε καν στις αρ χές του 21ου αιώνα. Η παρα­ πάνω πλάνη θ α δ ιαλυθεί όταν εμφανιστούν του λάχ ι­ κροδομή τη ς αφήγησης. Η πλοκή, καταρχάς, ορ γα­ στον τρ ία καλά μυθιστορήματα, που θ α κατορθώ ­ νώ νεται πάνω στη βάση τη ς αντιπ αράθεσης, σχολια­ σμού και συμπλήρωσης δύο αφηγήσεων: τη ς νουβέ­ σουν να αποσυνδέσουν στην αντίληψη τω ν σ υγγρα­

Κ

Θέμα τον Μήνα

λα ς το υ Ηλία Ξένου «Θα σε χτυπήσω σαν χταπόδι» και του σ υνοδευτικού κειμένου τη ς αδ ελφ ής το υ Α θ ή­ νας που μεταφ ρά ζει τ ο κείμενο του Ηλία από τ α α γ ­ γλικά στα ελληνικά - κάτι που δηλώ νει πως ήδη το κείμενο τη ς νουβέλας απ οτελεί προϊόν τη ς αντιστοίχισ ης/επ ιμειξίας δύο δια φ ορετικώ ν γλωσσών. Ακόμη και το είδ ος τη ς καθεμ ιάς από τις δύο αφ ηγή­ σ εις είναι διαφ ορετικό: εικαστική είναι η αφήγηση στη νουβέλα του Ηλία, και στοχαστική/επαγωγική στο συμπλήρωμα τη ς Αθηνάς. Στην πραγματικότητα, όμως, η αφήγηση είναι μόνο μία: εκείνη τη ς Αθηνάς.

τον

Ο αδ ελφ ός τ η ς έχει μια φασματική παρουσία. Άλλω­ σ τε και το δικό του κείμενο απ οτελεί μετάφ ρασ η τη ς Αθηνάς - και «μετάφραση» σημαίνει όχι μόνο αντιστοίχιση γλωσσική αλλά και συναισθηματική. Αν θέλαμε να εντοπίσουμε μιαν αφηγηματική τακτική και μια ποιητική στο «Γιάντες», αυτή θα ήταν η τα κ τι­ κή το υ διαφ εύγοντος βλ έμματο ς (μια τακτική ανάλο­ γη με μια περιπλανώμενη ματιά που δ ιαβάζει μια εικ α ­ στική αφήγηση) και η ποιητική το υ ασήμαντου. Το δ ιαφ εύγον βλέμμα σ υλλέγει συνεχώς π εριγραφικές λεπ τομέρ ειες που φαίνονται άσ χετες ως προς το κά­ θ ε φ ορ ά αντικείμενο τη ς αφήγησης. Α υτές, όμως, οι λεπ τομέρ ειες είναι εξα ιρ ετικ ά λειτουρ γικές ως προς τη ν ενστικτώδη - αλλά και προγραμματική - φυγή α­ πό το σ υγκεκριμένο αντικείμενο το οποίο σ ε μια πα­ ραδοσιακή πρόζα αξιώνει τη συγκέντρωση του αφ η ­ γητή και διεκδικεί την απ οκλειστικότητα τη ς αφ ήγη­ σης. Αυτή η «άσχετη» λεπ τομέρ εια απογειώ νει τη ρ ε­ αλιστική αντίληψη του κόσμου κάνοντάς την πολυπρισματική, καθώ ς αυτή αντανακλάται στα ανεπη­ ρέασ τα από θυ μικές μεταβολές «μάτια» τω ν π ραγμά­ των. Η μουσική διάσταση τη ς αφήγησ ης χ αρ ακτηρίζει την «Ατέλειωτη γραφή του αίματος» το υ Νίκου Μπακό­ λα. Η μουσική διάσταση είναι έντονη στο επίπεδο τη ς ρ υθμικής οργάνωσης τη ς φ ράσης, το υ λεκτικού και τη ς ε λ εύ θερ η ς έω ς και α ν εξέλ εγκ της π ρόκλησης τη ς εικονοποιίας. Η ρυθμική οργάνωση τη ς πρότασης ο­ δ ηγεί το ν συγγρ αφ έα στη χρησιμοποίηση μεγάλων προτάσεω ν που λειτουρ γο ύν ως στρ οφ ές ποιήματος, οι οποίες απ οτελούνται από δέκα, κ ατά μέσο όρο, ά­ δηλους στίχους. Αυτή η οργάνωση τη ς π ρότασης επ εκτείνεται και στην οργάνωση τη ς παραγράφου: εί­ ναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι μικρό τερες - σε σύγκριση με τις υπόλοιπ ες - προτάσ εις είναι εκείνες που κλείνουν τις παραγράφ ους και λειτουργούν ρυθμικά ως κλείσιμο/ολοκλήρω ση ενός ρυθμικού συνόλου. Η τριτοπρόσωπη αφήγηση στην «Ατέλειωτη γραφή του αίματος» είναι ιδιότυπη, επειδή στην πραγματι­ κότητα απ οτελεί κάθε φ ορ ά και σε κάθε περίπτωση μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση που κ ρύβεται πίσω από έναν λανθάνοντα ελ εύ θερ ο πλάγιο λόγο. Α υτός ο ε ­ λ εύ θερ ο ς πλάγιος λό γος αποκαλύπτει τις αδυναμίες το υ στην περίπτωση κ ατά την οποία απ οτελεί τρόπο το υ ευ θ έο ς λόγου όχι ενός αλλά πολλών μυθισ τορη­ ματικών χαρακτήρω ν, οπότε γίνεται φ ανερό ς ο σ υμβατικός χαρ ακτήρα ς του. Στις περιπτώσεις, ω­ στόσο, α υτές αποκαλύπτεται μια άλλη λειτουρ γία του συλλογικού λό γου τω ν χαρακτήρω ν μέσ α στο μυθισ τόρημα του Μπακόλα: πρόκειται για μια λει­ του ργ ία ανάλογη με εκείνη του χορού τη ς αρχαίας τραγω δ ίας (η φωνή, άλλω στε, τω ν αρχαίω ν τραγικώ ν

και περισσότερο του Ο μήρου διακρίνονται μέσα από τον αφηγηματικό λόγο το υ Μ πακόλα). Ο ι μ εταφ ορές είναι πολλές, ξεπ ερνώντας το ανεκτό για το μυθισ τορηματικό είδ ος όριο. Συχνά είναι υπερ­ βολικές επειδή η αναλογία/σύγκριση που προτείνουν δεν ανταπ οκρίνεται στο λογικά ή στο υπαρκτά δυνα­ τό. Ο αφ ηγηματικός λόγος το υ είναι φορτω μένος με π εριττές παρομοιώσεις και σ ύνθετες μεταφ ορές που προσπαθούν μεν να αποδώσουν την ψυχολογική κα­ τάστασ η τω ν χαρακτήρω ν, αλλά που τελ ικ ά δίνουν την εντύπωση ενός ψυχολογικού μπαρόκ. Αυτού του είδ ους η πεζογραφ ία μπορεί να εμφ ανίζεται ως μνη­ μειώ δης, αλλά απηχεί την αισθητική μιας φ άσ ης της λογοτεχνίας ή μιαν αντίληψη περί λογοτεχνίας που είναι ξεπ ερασμένη. Η αφήγησή το υ φ λερτά ρει με έναν ρεαλισμό που μό­ νο μαγικός θα μπορούσε να είναι, με μακρινό ορίζο­ ντα εκείνον το υ υπερρεαλισμού - από τον οποίο ω­ στόσο κρατά μιαν εναλλασσόμενη απόσταση. Ο ορί­ ζοντας αυτός δεν αφ ορ ά μόνο στον αφηγηματικό λ ό ­ γο, αλλά και στο μύθο. Χ αρακτηριστικό σχετικό πα­ ρ άδειγμα απ οτελεί η είσοδος/πτώση το υ καθηγητή Μ αθιού με αερ όσ τα το μέσ α στην ισ τορία το υ μυθι­ σ τορήματος. Η αφήγηση, λοιπόν, συχνά χάνεται πίσω από τη διάνθισή της. Πίσω, ωστόσο, από τον απ ελεύθερο λόγο τη ς μεταφ ορά ς, από έν α σημείο και μετά, δια κρίνεται ο χρόνος και ο τόπ ος στην ιστορική το υ ς διάσταση. Η ανάδυση τη ς ισ τορικής διάστασης τη ς π ραγματικό­ τη τα ς μέσα από την αχλύ μιας προσωπικής περιπέ­ τεια ς δοσμένης αναλογικά έω ς και παραληρηματικά, δηλαδή δοσμένης με παράφορο αφηγηματικό τρόπο, απ ο τελ είτο ισ χυρότερο θετικό στοιχείο του μυθισ το­ ρήματος, αποτελώντας με τον τρόπο αυτόν έν α χ α­ ρακτηριστικό παράδειγμα μεταφυσικοποίησης του ελληνικού πολιτικού μεταπολεμικού/μετεμφ υλιακού μυθιστορήματος. Η «Ζάίδα» του Αλέξη Πανσέληνου σ ημαδεύεται από τη ν αναλωμένη αφ ηγηματική σύμβαση τη ς θεμελίω σ η ς τη ς μυθοπλασίας πάνω σ ε κάποια κ είμενα που εί­ ναι ή προβάλλονται ως υπαρκτά. Πόσο περισσότερο υπαρκτές θ α μπορούσαν ά ρ αγ ε να είναι ακόμη και οι επιστολές ενός ιστορικού προσώπου από όσο «υπαρ­ κτή» είναι η μυθοπλασία ενός πραγματικού μυθιστοριογράφου; Ω ς εκτέλεσ η τη ς παραπάνω ιδέας, το μυθιστόρημα απ οτελεί μια πολύ αξιοπρεπή περίπτωση, με πολύ κα­ λ έ ς σ τιγμές όπου η αφήγηση αποκτά ρυθμό και γίνε­ τα ι πνευματώδης, αλλά και με σημεία που αφήνουν να φ ανεί μια προσπάθεια αφηγηματοποίησης που συχνά καταφ εύγει σε μιαν αφήγηση ιμπρεσιονιστική. Τελειώ νοντας, νομίζω πως αξίζει να ανα φ ερ θεί ανά­ μεσ α σ τα σημαντικά α φ ηγηματικά έρ γα - αλλά όχι ως

μυθισ τόρημα - το αφ ήγημα τ η ς Κλαίρης Μιτσοτάκη «Flora Mirabilis». Π ρ όκειται για ένα αφ ήγημα στο ο­ ποίο επιχειρείται έν ας συνδυασμός το υ τελ ετο υ ρ γ ι­ κού ρυθμού και παγανιστικού χαρ ακτήρα το υ μύθου, με τον αναπαραστατικό χαρ ακτήρα και τη νατουραλιστική πρόθεση τη ς ηθογρ αφ ίας. Ο συνδυασμός αυτός σε θεω ρητικό επίπεδο φ αίνετα ι ανοίκειος, αλ­ λά απ οδίδει αποτελεσματικά τις - γ ο ητευτικές για έ ­ ναν πεζογράφ ο - ιδ ιορ ρυθμίες τη ς αγροτικής Κρητι­ κής κοινωνίας. Η ατμόσ φ αιρα είναι ειδυλλιακή έω ς και γοητευτική σ τα σημεία όπου ο παραπάνω συνδυασμός είναι από­ λυ τα επιτυχημένος. Συχνά, όμω ς, ο σ υνδυασμός εκτρέπεται σε γρ αφ ικότητα. Η ατμόσ φ αιρα δ ιαλύετα ι στα σ ημεία όπου αυτή - ακόμη και όταν αρ κείται στη γραφ ικότη τα - δ εν σ τοιχειοθετείτα ι/απ οδίδεται μέσα από την αφήγηση, αλλά απλώς π αρέχεται ή επιβάλ­ λεται μέσ α από έναν αφ ηγηματικό λόγο δοκιμιακά περιγραφικό. Η παρατήρηση αυτή δεν αφ ορά σ ε κά­ ποια ιν τερμέδια, σ τα οποία η σ υγγρ αφ έας χρησιμο­ ποιώντας έναν λόγο δοκιμιακό δίνει έναν τόνο νηφ α­ λιότητα ς στην αφήγηση, όταν αυτή δείχνει τά σ εις ε ­ κτροπής προς τη γραφ ικότη τα και το συναισ θηματι­ σ μό. Σ ε αυτά τα ιντερμέδια η σ τοχαστικότητα τη ς σ υγγραφ έω ς απ οδίδεται με μια φ υσ ικότητα και α μ ε­ σότητα που διεκδικεί και - τις π ερισ σ ότερες φ ορ ές κ ερδίζει την εκφ ρασιακή γοητεία, τη σημασιοδοτική αυθεντικότητα και τη νοηματική αξία τ η ς αυθεντικής λαϊκής θυμοσοφ ίας. Το αφ ήγημα τη ς Μ ιτσοτάκη έχ ει την αξία το υ αντι­ προσωπευτικού στιγμιότυπου. Του στιγμιότυπου που είναι αντιπ ροσωπευτικό όχι με τον τρόπο τη ς μεταφ ο­ ράς ή τη ς α λληγορίας, αλλά με τον τρόπο ενός κυκλι­ κού έπους που δ εν τελειώ νει ποτέ ή που το τέλ ο ς του μπορούμε να το τοπ οθετήσ ουμε οπουδήποτε. Σ ε αυτή την αντίληψη το υ αφ ηγηματικού ειρμού, η ο­ ποία π εριφ ρονεί ως φτιασίδωμα τη μετάβαση, αντι­ σ τοιχεί μια ανάλογη αντίληψη τη ς Ιστορίας, τη ς δ ιάρ ­ κειας και το υ χρόνου, η οποία ανάγεται στην προφιλοσοφική, μυθικά και τελ ετο υ ρ γ ικά οργανωμένη σκέψη. Πρόβλημα στη σύνθεση του αφ ηγήματος απ οτελεί το δ εύτερ ο μέρ ος όπου η σ υγγρ αφ έας προσπαθεί να ε ­ ξηγήσ ει α υτά που ένας ευαισθητοποιημένος αναγνώ­ στης έχ ει ήδη καταλάβει ή απ οδεχτεί τελειώ νοντας την ανάγνωση το υ πρώτου μέρους. Αυτή η «εξήγη­ ση» - τη ς οποίας η χρονολογία σ υγγραφ ής τοπ οθε­ τείτα ι από τη σ υγγρ αφ έα δύο χρόνια μετά τη σ υγγρα­ φή του πρώτου μέρ ους - έχ ει ένα διπλό, αντιφατικό αποτέλεσμα: συχνά αναδεικνύει και διευρύνει τη ση­ μασία ή μάλλον τις σ ημασίες το υ πρώτου μέρους, α λ­ λά το ίδιο συχνά γυμνώ νει τις σημασ ίες α υτές από την αφ ηγηματική υπ οβ λητικότητάτους.

Θέμα τον Μήνα

ΑΑΕΗΣΖΗΡΜ δη το 1966, με τον «Κήπο των Πριγκίπων», ο Νίκος Μπακόλας διασταύρωνε τα ατομικά πεπρωμένα των ηρώωντου με τις αποτυπώσεις της ιστορίας, για να διανοίξει, μέσα από τις τυραννισμένες - με αναμνήσεις αίματος και πολλαπλών ειδών τραύματα - υπάρξεις τους, το δρόμο μιας μυθιστορηματικής ποιητικής ιδιαίτερα ευδιάκριτης στη μεταπολεμική πεζογραφία. Συνδυάζοντας τη νεοτερική ροή της συνείδησης, όπως αυτή είχε περάσει στον Ν.Γ. Πεντζίκη και είχε εφαρμοστεί ως αφηγηματική τεχνική στον Τζ. Τζόις και στον Ουίλ. Φόκνερ, με τον ποιητικό ρεαλισμό των μεγά­ λων Ρώσων του 19ου αιώνα αλλά και του Αλεξ. Παπαδιαμάντη, ο Μπακόλας κατέληξε σε μια γραφή που διατηρούσε αυτές τις δύο βασικές κατευθύνσεις, με τη δημοσίευση της νουβέλας Μυθολογία (1977). Έκτοτε, τα βιβλία του, με μυθι­ στορήματα και διηγήματα, προεξέτειναντα όρια της οικογε­ νειακής saga, επιχειρώντας μια αναγωγή σε περιόδους με έ­ ντονη κινητικότητα αλλά και όχι επαρκώς ιστορημένες, όπου οι θρύλοι, οι μύθοι και η προφορική παράδοση του ευρύτε­ ρου μακεδονικού χώρου αναλαμβάνουν να συνδέσουν το α­ τομικό και το συλλογικό παρελθόν, εκβάλλοντας στα νεότε­ ρα χρόνια και διεκδικώνταςτα διατρέχοντα, πρόσωπα, γεγο­ νότα και πράγματα. Αναπτύσσοντας παράλληλα ιστορίες διαφορετικών προσώπων που ανήκουν όμως στην ίδια αν­ θρωπογεωγραφία, ο Μπακόλας αναζητά πάντοτε τις αιτιώ­ δεις σχέσεις ανάμεσα σε φαινόμενα που συνέχονται και αλληλοκαθορίζονται από ένα πλέγμα κοινό. Το πλέγμα αυτό μπορεί να ονομάζεται πεπρωμένο, μοίρα ή Ιστορία ή ακόμα μπορεί, όπως στο πρόσφατο μυθιστόρημά του «Η ατέλειωτη γραφή του αίματος», να είναι μια δύναμη αρχέγονη. Όχι μό­ νο ακατανόητη για τα μυθιστορηματικά πρόσωπα αλλά και για τον ίδιο τον συγγραφέα, ο οποίος μετατοπίζεται διαρ­

Η

κώς, εξιστορώντας και συμμετέχοντας στην εξιστόρηση. 'Οπως και να ονομαστεί η κατευθυντήρια αυτή δύναμη, το βέβαιο είναι ότι η μυθική μέθοδος αποτελεί κάτι το οργανικό στο έργο του, πρωιμότερο ή όψιμο, αφού και ο παραδειγμα­ τικός της αντίκτυπος υπάρχει, δίνοντας μια μονίμως τραγική διάσταση στα πεζά (σύγκρουση του ανθρώπινου με το κο­ σμολογικό) μα και, αντίστροφα, ο μύθος μας προκαλεί να δούμε πέρα από το τελετουργικό του τις επιπτώσεις πάνω στην τρέχουσα και ανύποπτη ζωή που οχεδόν πάντα κατευθύνεται στον σφαγιασμό της. Έχουμε να κάνουμε λοιπόν με ένα μάστορα της αφηγηματι­ κής τέχνης και τεχνικής, τον μοναδικό ίσως μετά το θάνατο του Αλέξανδρου Κοτζιά, που δεν ενδιαφέρεται για την κατα­ γραφή της ιστορίας ως μιας σειράς τεκμηρίων, αλλά που διαπλέκει με αριστουργηματικό τρόπο, όπως και στην Ατέ­ λειωτη γραφή, μια μακεδονική γενεαλογία του θαυμαστού, του επικού και του τραγικού, προστρέχοντας γ ί αυτό στη γε­ νεαλογία μιας άλλης παραμυθητικής γραφής, από τη λαϊκή προφορική παράδοση του ελληνικού Μεσαίωνα στον Παπαδιαμάντη και σε όσους η μαγεία και το δέος της συλλογικής φαντασίας είναι οι όψεις μιας ιστορίας που δεν πρόκειται πο­ τέ να κατανοήσουμε το «πώς» και το «γιατί» της. Β. Η Τασία Χατζή προέρχεται από μια συγγραφική θητεία στο είδος της βιογραφίας, μυθοπλασμένης ή όχι. Ωστόσο, οι αξιόλογες συμβολές της στην προσπάθεια αναδιάπλασης μιας ιστορίας της γυναίκας, τουλάχιστον στα νεότερα χρό­ νια, μόνο ως γενικό περίγραμμα μπορεί να χρησιμεύσουν σε σχέση με τη «Φοίβη», το πρώτο μυθιστόρημά της. Αναμφί­ βολα, πρόκειται για ένα βιβλίο, που παρακολουθεί τη διάπλα­

ση, συναισθηματική, κοινωνική, ηθική, ενός κοριτσιού από τα εντελώς πρώιμα χρόνια του, τα χρόνια των πρώτων συνειδητοποιήσεων, έως την ηλικία της αρχικής του μαθησιακής παι­ δείας· όμως, έτσι κι αλλιώς, η παιδεία για τη Φοίβη έχει ξεκι­ νήσει από πολύ νωρίτερα. Με την εξιστόρηση της μαθητείας της Φοίβης στον κόσμο, μιας εξιστόρησης, πάντως όχι τόσο «αθώας» όσο παρουσιά­ ζεται, οι μυθοπλαστικές ικανότητες της Χατζή φάνηκαν ιδιαί­ τερα εντυπωσιακές. Τα διαδοχικά επεισόδια που εισάγουν τον αναγνώστη, αναπτυγμένα το καθένα τους γύρω από ένα βασικό περιστατικό που έχει απευθείας σχέση με τη ζωή και το θάνατο, στον παιδικό κόσμο της Φοίβης, του αποκαλύ­ πτουν παράλληλα το πλέγμα κοινωνικής και ηθικής άρθρω­ σης μιας μικρής επαρχιακής κοινότητας, ενός χωριού που δεν χρονολογείται με απόλυτη ακρίβεια αλλά που θα μπο­ ρούσε να τοποθετηθεί στα αμέσως μεταπολεμικά χρόνια.

Γραμμένο με τον τρόπο των κλασικών ρεαλιστικών μυθιστο­ ρημάτων μαθητείας, «το βιβλίο της οίησης και της μωρίας», όπως είναι ο υπότιτλος της «Φοίβης», κινείται σε δυο τουλά­ χιστον αλληλοτεμνόμενα επίπεδα. Αφενός σ’ αυτό που ο α­ θέατος και πανταχού παρών αφηγητής σχολιάζει - με ευφροσύνη αναγεννησιακή, με χιούμορ και σαρωτική ειρω­ νεία - τις συμπεριφορές των χαρακτήρων, σπουδάζοντας πολλές φορές με φιλολογική επιμονή πάνω στον τρόπο της ψυχολογικής και της βιοθεωρητικής τους διάπλασης. Αφετέ­ ρου, σ’ εκείνο το επίπεδο όπου οι θαυμάσια κινούμενοι χαρα­ κτήρες της Χατζή συνθέτουν τον περίγυρο της άμεσης ζωής της μικρής Φοίβης, αποτελώντας τους μάρτυρες, κατά κά­ ποιο τρόπο, της μετάβασής της από την πρώιμη, αισθησιακά υπογραμμισμένη αθωότητα στην εποχή της γνώσης - αφή­ νοντας όμως ανοιχτά τα όρια αυτής της μαθητείας προς κά­ θε κατεύθυνση, παραμυθητική και γνωστική.

{AlIfIBfT KOTZIfl ια το βραβείο μυθιστορήματος 1996 προτείνω το «Γιά­ να πρωτότυπο πεζογραφικό δημιούργημα. ντες» της Αμάντας Μιχαλοπούλου. Αποτελεί ένα ιδιαι­ Το «Γιάντες» δεν είναι μόνο μυθιστόρημα μιας ισχυρής εικοτέρως απολαυστικό βιβλίο, ένα ασυνήθιστα συνθετικό νοποιίας με πολυσχιδέστατους και ζωηρότατους μυθιστορη­ πεζογραφικό έργο και ένα πεζογράφημα ισχυρής πνοής.ματικούς ήρωες, ούτε μόνον έργο έντονης πλαστικότητας Επιπλέον είναι έργο μιας νέας συγγραφέως - η Αμάντα Μι­ καθώς το σώμα του αγκαλιάζει με τέχνη ένα δεύτερο μικρό­ χαλοπούλου γεννήθηκε το 1966 - αποτελώντας το πρώτο τερο αφήγημα· ούτε είναι μόνο μια ποιητική άσκηση ύφους της μυθιστόρημα και το δεύτερο βιβλίο της, μετάτη συλλογή που αδιάκοπα παραλλάσσει, αντανακλά και αντικατοπτρίζει διηγημάτων «Έξω η ζωή είναι πολύχρωμη». με τρόπο ευρηματικό τα πολυάριθμα μοτίβα του. Το «Γιά­ Το «Γιάντες» αφηγείται τις συνηθισμένες περιπέτειες μιας ντες» έχει, παράλληλα προς όλα αυτά, τη βαρύτητα ενός μεσαίας αστικής οικογένειας, υιοθετεί ωστόσο μια εξαιρετι­ μυθιστορήματος που στοχάζεται, καθώς το νόημά του διακά ριψοκίνδυνη αφηγηματική τεχνική, η οποία συνέχει κλαδώνεται στην έκφραση, στη σύνθεση και στην πλοκή της συστατικά από την παράδοση του μαγικού ρεαλισμού και ιστορίας του, διερευνώντας σημαντικά ζητήματα της ύπαρ­ του νεοτερικού αφηγήματος της αυτοαναφορικότητας σε έ­ ξής μας.

Γ

Π ΙΙΙΜ Σ στα αγγλικά μια νουβέλα με θέμα την οικογένειά του. Η α­ έγεται ότι η μυθιστορηματική βάσανος αρχίζει να σε δελφή του (Αθηνά Ξένου), που εργάζεται ως μεταφρά­ γλυκαίνει μετά τα σαράντα. Η Αμάντα Μιχαλοπού­ στρια σε εφημερίδα, αποφασίζει όχι μόνο να μεταφράσει λου παραβιάζει τον κανόνα από πολύ νωρίς χωρίς να τιμωρηθεί από το πιο απαιτητικό είδος της πρόζας. Έχο­το αυτοβιογραφικό πόνημα του αδελφού της αλλά και να το προσαυξήσει, αφού οι εκδότες αρνούνται να το τυπώ­ ντας ήδη στο ενεργητικό της μια συλλογή διηγημάτων (ό­ σουν έτσι λιπόσαρκο που το βλέπουν. που, κόντρα στη γενική συγκατάβαση, είχα διακρίνει όταν Γύρω από τον βασικό άξονα Ηλία-Αθηνάς κινούνται ακό­ είχε κυκλοφορήσει υποθηκευμένες αρετές), τολμάει να μη: η Ειρήνη (η μητέρα των αδελφών, η οποία έχει αναγάγράψει ένα ογκώδες πολυφωνικό και πολύτροπο μυθιστό­ γειτη μαγειρική σε αισθητικό φαινόμενο), ο Στέφανος (θεί­ ρημα που αξιώνει την προσοχή μας. ος των αδελφών και διεθνούς φήμης σεφ), η Νατάσα Σελά Η υπόθεση του «Γιάντες», όσο κι αν δείχνει μαιανδρική, εί­ (μια φοιτήτρια του καθηγητή γλωσσολογίας), ο Βασίλης ναι απλή. Ένας καθηγητής γλωσσολογίας (και πατέρας (ένας μανιώδης γευσιγνώστης), η Γιώτα (τηλεοπτική δημο­ της αφηγήτριας) πεθαίνει. Ο γιος του (Ηλίας Ξένος), που σιογράφος και φίλη της Ειρήνης) και η Διονυσία (μια αλασπουδάζει στην Αγγλία ψυχολογία, αποφασίζει να γράψει

Λ

φροΐσκιωτη ξαδέλφητω ν Ηλία-Αθηνάς, γυναίκα του Βασί­ λη). Ο κώδικας επικοινωνίας (ή δυσεπικοινωνίας) αυτής της αστυπαλιώτικης οικογένειας είναι η μαγειρική. Αφού όχι μό­ νο όλο το μυθιστόρημα αρθρώνεται σε πέντε εποχιακά μενού και αρκετοί χαρακτήρες αναδύονται μέσα από μυρωδιές και γεύσεις, αλλά και αδεία μαγικού ρεαλισμού, η συγγραφέας συχνά υποστασιοποιεί εδέσματα ή υλικά μαγειρικής ώστε να εξομολογηθούν τα πάθη τους ή να προωθήσουντη δράση του μύθου. Το «Γιάντες», επιγραμματικά, είναι ένα μεταμοντέρνο μυθι­ στόρημα χτισμένο όμως με παραδοσιακά υλικά. Η Αμάντα φαίνεται να πιστεύει ότι η γραφή περνάει από το στομάχι. Γι’ αυτό «δοκιμάζει» τις συμπεριφορές των ηρώων της, α­ φού σαν τις παλιές μαγείρισσες εμπιστεύεται μόνο τη μύ­ τη και τη γλώσσα της και φυσικά τιςπαιδιόθεν γαστρονομι­ κές μνήμες της. Κι ωστόσο αυτή η χαλαρή στρατηγική α­ φήγησης βασίζεται σε μια καλά κρυμμένη συνθήκη εργα­ σίας. Η Μιχαλοπούλου γνωρίζει ότι το άναρχο, το ανάλα­ φρο και το παιγνιώδες φαίνεσθαι προϋποθέτει στέρεη δο­ μή, προσεκτικές κινήσεις και απαράβατη πειθαρχία. Μοναδική ένσταση που θα είχα να διατυπώσω γι’ αυτό το σπινθηροβόλο μυθιστόρημα είναι ότι, κάποιες φορές, παρατηρείται μια κατάχρηση ενσωμάτωσης στην αφήγηση ε­ τερόκλητων στοιχείων. Το άγχος να ειπωθούν όλα μεμιάς: Το νεαρό της ηλικίας που, κατά τεκμήριο, δεν έχει και τις καλύτερες σχέσεις με την αφαίρεση; Γεγονός πάντως εί­ ναι ότι η αδιάκοπη συσσώρευση γλωσσολογικών, ψυχανα­ λυτικών και γαστρονομικών όρων αλλά και υφολογικών δε­ δομένων (επιστολική λογοτεχνία, αποδελτιώσεις τραγουδιών, θρίλερ, μυθιστορημάτων, κ,ά.) κάποιες φορές

κουράζουν τον αναγνώστη. Κι αυτό το παραπάτημα, ευτυχώς λίγες φορές, ζημιώνει την οντολογική προοπτική του βιβλίου. Καθώς οι επιστρωματώσεις όλου αυτούτου ε­ τερογενούς υλικού δεν λειτουργούν ως αντανακλάσεις της παρωδίας ή ως μεταμορφώσεις του τυχαίου, αλλά ως ατιθάσευτο πραγματολογικό υλικό. Κατά τη γνώμη μου δύο είναι τα στοιχεία που πιστοποιούν τη μυθιστορηματική στόφα της Μιχαλοπούλου: πρώτον, στο πώς αξιοποιεί την τετριμμένη πλέον τάση της αυτοαναφορικότητας και, δεύτερον, στο πώς δανείζεται τους τρόπους του μαγικού ρεαλισμού. Η τεχνική του εγκιβωτισμένου βιβλίου μέσα στο βιβλίο δεν διολισθαίνει σε θεωρητικολογίες· με άλλα λόγια η νουβέλα που γράφει ο Ηλίας και εμπλουτίζει η Αθηνά εντάσσεται αβίαστα στην πλοκή και δεν παραβιάζει ανοιχτές θύρες, α­ φού πηγαίνει από τα πράγματα στις ιδέες. Είναι γνωστό ότι θεμελιώδης προϋπόθεση του μαγικού ρε­ αλισμού είναι καταρχήν η αποτύπωση μιας φωτογραφικής πραγματικότητας (αφού ανατρέπεις, διαστρέφεις ή υπερ­ βαίνεις κάτι που έχεις χτίσει ευλαβικά). Όποιος δεν έχει κατανοήσει αυτό το μυστικό, θυμίζει σκυλί που προσπαθεί να δαγκώσει την ουρά του. Είναι όπως οι σπουδαίοι κωμι­ κοί, που μας πείθουν διότι λένε τα πιο εξωφρενικά πράγμα­ τα με άκρα σοβαρότητα. Η Αμάντα Μιχαλοπούλου φαίνε­ ται πως έχει πιάσειτονταύρο από τα κέρατα και σ’ αυτό το σημείο. Το «Γιάντες» είναι ένα μυθιστόρημα που συναιρεί αξιοπρό­ σεκτα την ψυχαγωγία με το στοχασμό, την υφολογική ποι­ κιλία με την ενδοσκόπηση, την κλασική μυθιστορηματική παιδεία με τη γνώση των σύγχρονων επιτευγμάτωντης λο­ γοτεχνικής θεωρίας.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΒΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ βήμα και στην περιοχή της νεοτερικότητας (από το μαγικό να βιβλίο μαγικού ρεαλισμού; Ένα πολυφωνικό μυθι­ ρεαλισμό, για τον οποίο λέγαμε πρωτύτερα, ώς την πολυεστόρημα; Ένα γαστρονομικό έπος; Ή μια παραδοσια­ στιακή αφήγηση και την αυτοαναφορικότητα), βάζει το μυθι­ κού τύπου αφηγηματική σύνθεση με άρτια πλασμένους χαρακτήρες και ποικιλοτρόπως φωτισμένα πρόσωπα; Όλα στόρημά της πρωτίστως να σκέφτεται: τόσο για τον εαυτό του όσο και για τον κόσμο. αυτά μαζί και, ταυτοχρόνως, κάτι άλλο. Το «Γιάντες» είναι έ­ να πολύτροπο και πολυπρισματικό έργο, το οποίο «περνάει» Και ενόσω στερεώνει με γερά υλικά τον αφηγηματικό της από διάφορα είδη και ρεύματα, χωρίς να αντιγράφει ή να α­ κορμό (με ήρωες των οποίων η ψυχολογία έχει δουλευτεί εν ναπαράγει μηχανικά κανένα. Και έχει, επίσης, πλήρη επίγνω­ τω βάθει, με διπλά και τριπλά νοηματικά στρώματα στην εκση της διακειμενικότητάς του, καθώς και πολύ προσεγμένες δίπλωση της πλοκής και με ένα δίκτυο εξαιρετικά πολύπλο­ ισορροπίες στη συνάρθρωση των τόσο ετερογενών στοιχείκων εσωτερικών σχέσεων), η Μιχαλοπούλου μεριμνά και για ωντου. Η Αμάντα Μιχαλοπούλου κάνει στο Γιάντες μεταμοτην απόλαυση ή τη διασκέδαση του αναγνώστη. Και από ντερνισμό με την καλύτερη έννοια του όρου: συνομιλώντας αυτή την άποψη, το βιβλίο της δεν είναι μόνο ένας εκτενής με ένα μεγάλο τμήμα της μυθιστορηματικής παράδοσης (α­ διάλογος με το λογοτεχνικό παρελθόν και παρόν, αλλά κι ένα πό το ρεαλισμό και τη φανταστική αφήγηση ώς το αστυνομι­ σύγχρονο, καθημερινό παραμύθι, που διαβάζεται, παρά τον κό και το επιστολικό μυθιστόρημα) και κινούμενη με σταθερό όγκο του, απνευστί.

(

Α Κ Ο Μ Α , Γ Ι Α ΤΟ Β Ρ Α Β Ε Ι Ο Δ Ι Η Γ Η Μ Α Τ Ο Σ Π Ρ Ο Τ Α Ο Η Κ Α Ν : ! Γιώργος Ζκα μπαρ βύνης: Πάλι κεντάει ο στρατηγός (Καστανιώτης) (Β. Αθανασόπουλος)

Αντώ νη ς Χοιιρούνης: Μισόν αιώνα άνθρωπος (Καστανιώτης) (Β. Αθανασόπουλος)

Βασίλης Τσιαμπούσης: Χερουβικά στα κεραμίδια (Κέδρος) (Α.Ζήρας)

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΑΗΠΗΙΟΠΟΥΛΟΣ: σο περνούν τα χρόνια τόσ ο τα διηγήματα απομα­ ένας χαρ ακτήρα ς που θ α μπορούσαν να αξιοποιηκρύνονται από εκείνες τις σ υνθετικές αρ χές βά­ θούν μέσ α σ ε ένα μυθισ τόρημα. Μόνο χαρ ακτήρες σει τω ν οποίων ο κριτικός είχ ε τη δ υνατότητα να και επεισόδια - ή μάλλον στιγμιότυπα - που δεν θα επιχειρήσει μιαν αποτίμησή του ς. Το 1996 δεν αποτέ- μπορούσαν να αναπτυχθούν σε κλίμακα μυθισ τορή­ λεσ ε εξαίρεση: αν τις σ υλλογές διηγημάτω ν, που ματος, ή που περισσεύουν από ή σε ένα μυθισ τόρ η­ κυκλοφόρησαν τη χρονιά που πέρασε, προσπαθή­ μα θυσιάζονται για τη συγγραφ ή ενός δ ιηγ ήματος σουμε να τις κρίνουμε πάνω στη βάση του σεβασμού αν και το μυθισ τόρημα στις μ έρ ες μας γρ ά φ ετα ι με ή τη ς ανανέωσης τη ς θεμελιώ δους αρχής τη ς αφ ηγη­ τέτο ιο τρόπο ώστε να χω ράει τα πάντα... ματικής συντομίας, τ ό τ ε η ελληνική διηγηματογραφ ιΗ αρχή τη ς αφ ηγηματικής συντομίας, επομένως, ε ­ κή παραγωγή θα εμφ ανιζόταν να υσ τερ εί ποιοτικά. φ αρ μόζεται στο διήγημα τω ν ημερώ ν μας ως μια εκ ­ Πιστεύω, ωστόσο, πως απ οτελεί τεκμήρ ιο προκατά­ δοχή τη ς αποσπασματικότητας. Σύμφωνα με αυτή τη ληψ ης και αδυναμίας κριτικής η άκαμπτη επιμονή σε μορφή, τ ο θρ αύσ μα μιας ισ τορίας ή ενός χ αρακτήρα αρ χ ές που υπήρξαν ή που εξα κολουθο ύν σε κάποιο π αρουσ ιάζεται ως ένας πυρήνας δυναμικός, το υ ο ­ βαθμό να είναι λειτουρ γικές. Η προσκόλληση του ποίου η αφηγηματική - άρ α και νοηματική - ολοκλή­ κριτικού στη σ ταθερ ή μορφή μιας αφ ηγηματικής α ρ ­ ρωση δεν επιδιώκεται αποκλειστικά στο δηλω τικό ε ­ χής σ ίγουρα κάποια στιγμή θ α οδηγήσ ει σε παρα­ πίπεδο τη ς αφήγησης: δεν πρόκειται για μια ολοκλη­ νόηση και σε λα νθασ μένες εκτιμήσ εις. Από τη στιγμή ρωμένη αφήγηση που λειτο υ ρ γεί σε δ ύο επίπεδα, που δ εχόμασ τε ότι η κριτική πρώτα απ’ όλα συνδια­ αλλά για ένα θρ αύσ μα αφήγησης που κατορθώ νει να λ έγετα ι με την εποχή τη ς, είμα σ τε υποχρεωμένοι να λειτο υρ γεί όχι μόνο στο παρουσιαζόμενο αλλά και δεχ τούμε την - έστω και εκπτωτική - αναμόρφωση στο ελλείπον μ έρ ος του. τη ς αρχής τη ς αφ ηγηματικής συντομίας που κ αθορ ί­ Τεχνίτης α υτής τη ς μορφ ής τη ς α ρχής τη ς αφ ηγημα­ ζει τη συγγραφ ή ενός δ ιηγήματος. Σύμφω να με αυτή τικής συντομίας έχ ει απ οδειχθεί ο Δημήτρης Νόλτην αναμόρφωση, το διή γημα δεν απ οτελεί πλέον λας, και γ ι’ αυτό προτείνω τη βράβευσή του . Στα τον αφ ηγηματικό πυρήνα ενός δ υνάμει μυθισ τορ ή­ «Θολά τζάμια» τα δ ιηγήματα απ οτελούν κομμάτια ματος, ο ύτε μια σκηνή κρίσης που αντιστοιχεί στην ρεαλισμού που συχνά γίνονται υποβλητικά χωρίς κα­ κλιμάκωση ενός μυθισ τορήματος, ο ύτε ολοκληρω ­ θόλου να καταφ εύγουν στο κοινότοπο και χωρίς φ α ­ μένη διαγραφ ή ενός μυθισ τορηματικού χαρακτήρα. ντασία φ λερτ με έναν αυτιστικό μαγικό ρεαλισμό Σήμερα, που τον ορίζοντα τη ς καλλιτεχνικής αλλά κάτι που απ οτελεί παθολογικό σύμπτωμα πολλών και τη ς εμπορικής προσδοκίας τω ν περισσότερων Ελλήνων πεζογράφων. Η λεπ τομέρ εια αυτή - αν πεζογράφων απ οτελεί το εκ τεν ές μυθισ τόρημα, δεν αυτό είναι απλώς μια λ επ τομέρ εια - καθορ ίζει την α ­ υπάρχει πλεόνασμα πολύτιμου αφ ηγηματικού υλι­ φ ηγηματική τέχνη του Νόλλα, απ οτελώντας το ιδιαί­ κού, και γι’ αυτό δεν θυ σ ιάζεται ο ύτε μια σκηνή, ούτε τερ ο χαρακτηρισ τικό τη ς - το χαρακτηρισ τικό εκείνο

Ο

που προσδιορίζει τη θέση του μέσ α σε μια νεοελλη­ νική διηγηματογραφ ική παράδοση, που βρίσκεται κάτω από τη γόνιμη σκιά του ιδιότυπου ρεαλισμού του Βιζυηνού και το υ Παπαδιαμάντη. Εκτός από «Τα θο λά τζάμια», τα δ ιηγήματα το υ Γιώργου Σκαμπαρδώνη, «Πάλι κεντάει ο στρατηγός», α­ ποτελούν ένα ανάλογο διηγηματογραφ ικό επί­ τευ γμα, αλλά η σχετική προοπτική το υ ς π εριορίζεται από το γεγονός ότι η στάση - ή μάλλον η απόσταση που τη ρ εί ο σ υγγρ αφ έας απέναντι στα θέμ α τά του καθορ ίζεται μεν από το χιούμορ (το οποίο απ οτελεί την κινητήρια δύναμη αλλά και την ειδοποιό δια φ ορά τη ς αφ ήγησής το υ ), το οποίο όμως περιστασιακά εκτρέπεται όχι, βεβαίως, προς την ευθυμογραφ ία α λ ­ λά προς το ευθυμογραφ ικό. Επιτυχέστερος τίτλο ς για τα διηγήματα το υ Αντώνη Σουρούνη δεν θ α ήταν δυνατό να βρεθεί: «Μισόν αι­ ώνα άνθρωπος». Π ραγματικά, μέσα από τα είκοσι α ­ φηγήματα, αυτό που πληθωρικά και αβίαστα ανα­ δ ύετα ι είναι η θαλπωρή από μια γλυκά στυφή εξισ τόρηση τη ς περιπέτειας τη ς ανθρώπινης ζωής και συνείδησης. Ο Σουρούνης με την αφήγησή το υ δεν θέ λ ει να κάνει τέχνη: θ έλει να είναι ζεσ τός, τρ υ φ ε­ ρός και οικείος με το αντικείμενο τ η ς αφήγησ ής του - δηλαδή με αυτούς που αγαπά. Μ ε το ν τρόπο αυτόν τα αφ ηγήματά του δεν αποτελούν επ ιτεύγματα μυθοπλαστικής επ εξεργασ ία ς του πραγματικού, αλ­ λά α υτοβιογρα φ ικές εν δ είξεις μιας ζωής που δεν ξο ­ δ εύτηκε και δεν ξο δ εύετα ι ματαίω ς.

NflL_.nL Ζ.ΠΓΠΖ.

ΜΕΝΗΣ ΚΟΥλ\ΑΝΤΑΡΕΑΣ|

την ιστορία του διηγήματος είναι συχνές οι περι­ πτώσεις μιας κοινής θεματικής γραμμής που συνδέει διαφορετικές στα υπόλοιπα στοιχεία τους ι­ στορίες. Όπως συχνές είναι και οι περιπτώσεις - ακόμα και στην επική ποίηση - όπου ένα πρόσωπο χρησιμεύει ως δικλείδα μετάβασης από τη μια ιστορία στην άλλη, συνήθως όμως με κοινό στοιχείο την οπτική του συγγρα­ φ έα μέσω τη ς οποίας δηλώνεται η γενικότερη, ηθική στάση του απέναντι στον κόσμο. Ανεξαρτήτως τη ς ειδολογικής του κατάταξης το βιβλίο του Μένη Κουμανταρέα, «Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω», με τις εννιά αλληλένδετες ιστορίες του δεν είναι πολύ μακριά από τη συλλογή αφηγημάτων Σεραφείμ και Χερουβείμ (1981), με την έννοια τουλάχιστον ότι και εκεί η μια ιστορία περνούσε στην άλλη χωρίς το τυραννικό άλλοθι μιας συνεκτικής μυθοπλασίας με πειστικούς ως προς την πραγματικότητα χαρακτήρες. Μάλιστα, αν θα

Ϊ

m

θέλαμε να κυριολεκτήσουμε, αυτό το θέμα της πειστικής αναλογίας προς το κοινόχρηστα υπαρκτό ποτέ δεν ετί­ θετο σε απόλυτα μέτρα. Ακόμα και τα πιο ρεαλιστικά πε­ ζά του, δηλαδή αυτά που κινούνται στο χρονικό φάσμα μεταξύ της βιοτεχνίας Υαλικών (1975) και της Φανέλας με το εννιά (1986), απιστούν απέναντι στο ιδεατό σχήμα της μυθοπλασίας που ελέγχεται καταπόδας από μια λο­ γική αλληλουχία ως προς την εξέλιξη της δημιουργικής φαντασίας. Παράδειγμα - που και άλλοτε το επισήμανα - είναι ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται στη ζωή των ηρώων του Κουμανταρέα η κάθοδος στον «Άδη», η αιφνίδια και αποφασιστική πτώση τους από την οποία δεν πρόκειται ποτέ να ανακάμψουν. Αυτή η κατάσταση διαλυτικού ιλίγγου που έχει κυριεύσει τόσο τον νεαρό του διηγήματος «Το λουτρό», στη συλλογή Τα μηχανά­ κια (1962), όσο και το νεαρό ποδοσφαιριστή στη Φανέλα με το εννιά την ώρα που χορεύει. Αν όμως το βύθισμα στην παραίσθηση έχει τη θέση της τιμωρίας στα πεζά της ακραιφνώς ρεαλιστικής περιόδου του Κουμανταρέα, στη Συμμορία της άρπας (1993) η ι­ μπρεσιονιστική τεχνική και γραφή επανέρχονται και μας επαναφέρουν σε μια πρωιμότερη φάση του έργου του με αντιπροσωπευτικά δείγματα Το αρμένισμα (1967) και κυρίως Τα καημένα (1972). Στην ουσία ο συγγραφέας ποτέ δεν απαρνήθηκε τη χρησιμότητα του συνειρμού ή των κατατμήσεων και των αναδρομών που ποικίλλουν μια κατά βάση ευθύγραμμη αφήγηση. Στο «Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω», παρά τις ήδη διατυπωμένες μι­ κροψυχίες τη ς κριτικής, πιστεύω ότι συνυπάρχουν και συντρέχουν περισσότεροι από ένας λόγοι για να βεβαι­ ωθούμε πως πρόκειται για το ωριμότερο σύνολο πεζών του - και ένας από αυτούς είναι η ισορροπημένη ανά­ πτυξη και διαπόρευση των διαφόρων επιπέδων του αφη­ γηματικού χρόνου. Χωρίς χασμωδίες, η εξέλιξη της κάθε ιστορίας περνά από τη μια οπτική στην άλλη, με οσμώσ ειςτου πλάγιου καιτου άμεσου λόγου, αναδεικνύοντας ίσως περισσότερο τα διαλογικά μέρη απ’ όσο τα αφηγη­ ματικά - και τούτο γιατί ακριβώς στα διαλογικά μέρη ο Κουμανταρέας υποβάλλει παρά περιγράφει. Όμως έτσι κι αλλιώς, πιστεύω ότι μετά τη Συμμορία της άρπας και παρά το ότι το πρόσφατο βιβλίο του θεωρή­ θηκε ως επιστροφή στον διαμορφωμένο ήδη από καιρό μύθο της αστικής ανθρωπογεωγραφίας του - με μια σει­ ρά αντιπροσωπευτικών χαρακτήρων που ζουν τη μισή ζωή τους στο φως και την υπόλοιπη στο ημίφως - το έρ­ γο του φαίνεται πως είναι σφραγισμένο από την επίσκε­ ψη του αλλόκοτου, του παράδοξου, του διογκωμένου ενδεχομένως που θάλλει πια καθαρά στις φαντασιώ­ σεις των «ηρώων» του. Αν και δεν παρεκκλίνει στις γενι­ κές γραμμές των ιστοριών του από την αναπαράσταση ενός κόσμου που μερίζεται τις κοινωνικές μας εμπει­ ρίες, μετουσιώνοντας όλα τα παθολογικά συμπτώματα της ζωής στις πόλεις, το διαβρωτικό χιούμορ, ο επιφα­

τον

νειακός αμοραλισμός, ο απο-αισθηματοποιημένος έρω­ τα ς δεν κατορθώνουν να καλύψουντη βαθύτατα μελαγχολική διάθεση που τελικός τη ς αποδέκτης είναι ο Ευρι­ πίδης, ο κουρέας, που κατά ένα περίεργο τρόπο μοιάζει με τον κλειδοκράτορα ενός φανταστικού, δαντικού Κα­ θαρτήριου. Α. Η αναζήτηση τη ς ιθαγένειας δεν αποτελεί καινούριο στοιχείο στο έργο του Δημήτρη Νόλλα. Στη νουβέλα του Το πέμπτο γένος (1988) ήδη είχε αρχίσει και διαφαινόταν η νοητή ψαύση ενός τόπου που περισσότερο εί­ ναι ένα αλληγορικό αντίβαρο σε μια κοινωνία χωρίς έρ­ μα και ηθικές αξίες - κάτι που με διάφορους τρόπους (με ειρωνεία, με σαρκασμό, με διαβρωτικό χιούμορ) βρίσκεται εδώ και χρόνια στο στόχαστρο του συγγρα­ φέα, προβάλλοντας ασφαλώς έμμεσα το αντίθετό του. Ό ,τι απουσιάζει από τη ζωή των ανθρώπων είναι εκείνο που κάνει πιο προβληματική τη συνύπαρξή τους και πιο ψευδεπίγραφες τις αγωνίες τους, αποστερώντας τους τη δυνατότητα τη ς ολοκλήρωσης. Δεν ξέρω αν βρίσκε­ τα ι εδώ ο λόγος που οι χαρακτήρες του Νόλλα επιζούν στην αναγνωστική μνήμη και φαντασία μας κυρίως ως πυρήνες δημιουργίας καταστάσεων, πάντως η τάση του να συνδέει - ακόμα και στις ευρύτερες πεζογραφικές του συνθέσεις - τα πρόσωπα με το αποτύπωμά τους στο συλλογικό χάρτη του περιβάλλοντος στο ο­ ποίο κινούνται, μας δίνει το μέτρο αυτής τη ς όσμωσης μέρους και όλου. Έτσι, ο ίδιος χώρος τη ς ιδ εατής ιθα­ γένειας, γίνεται επιτακτικότερα αναγκαίος στη νουβέλα Ο άνθρωπος που ξεχάστηκε (1994), με τη νέμεση που τρέφ εται από τις νεανικές μνήμες να επεμβαίνει σαρωτικά - ας πούμε ως θεία δίκη - και να αναποδογυρίζει τους όρους του κοινωνικού παιχνιδιού, εκεί που ο μεσήλικας παίκτης/ήρωας νόμιζε πως του ς ελέγχει. Στα «Θολά τζάμια», οι ιστορίες που κατά κάποιο τρόπο ανακυκλώνουν την τεχνική των διηγημάτων του Τρυφε­ ρού δέρματος (1982) συσπειρώνονται ξανά γύρω από την αίσθηση τη ς ιθαγένειας, του να ανήκεις κάπου, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η γη λ.χ. είτε ως τόπος καταγωγής, είτε ως όραμα επιστροφής, είτε ως δεσμός με το φυλετικό παρελθόν, επανέρχεται διαρκώς ως μουσικό μοτίβο. Κάτι που ενισχύεται από τη νοσταλγία για μια κατάσταση που υπήρχε και που ήταν εναρμονι­ σμένη με τους κώδικες ζωής, τόσο των απλών πρωτεϊκών ανθρώπων τη ς υπαίθρου, όσο και των άλλων που βρίσκονται διαρκώς μέσα στην κίνηση τη ς πόλης χωρίς να αισθάνονται ότι συνδέονται ουσιαστικά, με κανέναν και τίποτε. Αν και δεν λείπουν από «Τα θολά τζάμια» η σπιρτάδα και το οξύ χιούμορ του Νόλλα, η διονυσιακή αθυροστομία και ο ζωικός αισθησιασμός, η μνημείωση αυτού του χαμηλού, σπαραγμένου μικρόκοσμου που είναι ο αρ­ παγμένος στο περιστασιακό και στο περιθωριακό, πραγματοποιείται μέσα από την ελεγειακή ματιά ενός

αθέατου αφηγητή, ο οποίος δείχνει ανά πάσα στιγμή τη στοργική του διάθεση για το ελάχιστο. Σχεδόν μια παπαδιαμάντεια στοργή. Β. Αν και εμφανίστηκε όψιμα στη λογοτεχνία ο Βασίλης Τσιαμπούσης και λόγω των βιολογικώντου καταβολών στον μακεδονικό χώρο αλλά και λόγω των προσωπικών του επιλογών ως προς τη θεματική και την αφηγηματι­ κή τεχνική τη ς πεζογραφίας, από την αρχή έδ ειξε την πρόθεσή του να δημιουργήσει ένα εσωτερικά δεμένο στα μέρη του σύμπαν. Στην ανθρωπογεωγραφία του, συγγενή προς άλλων πεζογράφων συνομίληκων ή παλαιότερών του, όπως του Σωτήρη Δημητρίου, του Νί­ κου Βασιλειάδη, του Δημήτρη Νόλλα και του Χριστό­ φορου Μηλιώνη, διακρίνονται μεν οι αυτοβιογραφικοί δεσμοί αίματος αλλά και πιο πέρα, οι ηθικοί δεσμοί ε ­ νός συγγραφέα που απ’ όσο φαίνεται δεν του είναι α­ διάφορη η αίσθηση τη ς ιθαγένεια ς. Μ ε τα «Χερουβικά στα κεραμίδια» αναπαριστάνεται, μ’ έναν ποιητικό ρεαλισμό, ήδη διαμορφωμένο από τη νουβέλα Εκτός έδρας (1993) και τα διηγήματα Η βέσπα (1988) - που ο ίδιος ο σ υγγραφ έας τιτλοφ όρησ ε ως «επαρχιακά» - ένας μικρόκοσμος τ η ς βαλκανικής ενδοχώ ρας. Διαμελισμένος από κοινές ισ τορικές ε ­ μπειρίες, περιθωριοποιημένος από τη συσσώρευση τη ς οικονομικής δύναμης στα μεγάλα αστικά κέντρα, είναι ένας κόσμος, παρ’ όλα αυτά, εξα ιρετικά πολυφωνικός και πολύμορφος, δημιουργώ ντας μέσα α­ πό τη ματιά του θεατού ή αθέατο υ αφηγητή ένα σύ­ μπαν ατέλειωτω ν αποχρώσεων. Το ότι ενδεχομένως τα πρόσωπα που παρελαύνουν στις ιστορίες του Τσιαμπούση δεν έχουν απόλυτη συνείδηση τη ς φ θο­

ράς το υ ς είναι αλληλένδετο με τ ο ότι ζουν με ένταση μέσα στα όριά του ς, και αν αυτή η ανάλωση στην κα­ θημερινότητα είναι αποτρεπτική τω ν δραματικών συγκρούσεων, αυτό δ εν σημαίνει πως απουσιάζουν οι κορυφώ σεις που καμιά φορ ά παίρνουν έναν καρναβαλικό, μπουφόνικο χ αρακτήρα. Δ εν πρόκειται όμως για διόγκωση ή διάρρηξη τη ς π ραγματικότητας ενός χώ­ ρου και μια ς κοινωνίας βαθύτα τα λαϊκών. Η διακωμώδηση που περνάει φανερά ή υπόγεια μέσα από όλα τα διηγήματα είναι συνυφασμένη οργανικά με έναν τρ ό ­ πο ζωής, όπου η σ κληρότητα δ ιαδέχεται την ευαισ θη­ σία και όπου η εγκαρτέρησ η συνυπάρχει με τη

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΟΤΖΙΙΙ ο 1996 κυκλοφόρησαν δύο αξιόλογες συλλογές ροντες πεζογράφ ους που εμφανίστηκαν τα τελ ευταία διηγημάτων: του Δημήτρη Νόλλα «Τα θολά τζά­ χρόνια. Το «Πάλι κεντάει ο στρατηγός» είναι η τέτα ρ τη συλλο­ μια» και του Γιώργου Σκαμπαρδώνη το «Πάλι κε­ ντάει ο στρατηγός». Θεω ρώ ντας ότι η υψηλή ποιότη­γή το υ και περιέχει 18 διηγήματα. Όπως και στο προ­ γενέσ τερο έρ γο του, η ρεαλιστική αφήγηση τω ν μι­ τα τη ς π εζογραφίας του Δημήτρη Νόλλα απ οτελεί α­ κρών το υ ιστοριώ ν είναι πλαστικότατη, ο τόνος τη ς ξία αναγνωρισμένη, προτείνω για το βραβείο διηγή­ ματος 1996 το βιβλίο το υ νεότερου πεζογράφου φωνής που μας ομιλεί συγκινητικά εξομολογητικός και το προϊόν τη ς η έκλυση συναισθημάτων μια ςποικιΓιώργου Σκαμπαρδώνη, ελπίζοντας ότι η απονομή λοχρωμίας εξαιρετικής. Στη νέα διηγηματογραφία αυτή θα συμβάλει στην προβολή και την καθιέρωσή σημειώ νονται ωστόσο α ρ κετές διαφ υγές προς το πα­ του. Διότι η θεματική και η υφολογική ανανέωση τη ς ράδοξο και προς έναν θρησκευτικό μυστικισμό, ο ο­ καινούριας συλλογής το υ Γ ιώργου Σκαμπαρδώνη (γ. ποίος επιβάλλεται με αδ ρότητα καθώ ς κατορθώ νει να το 1953) σε σχέση με τα προηγούμενα βιβλία του αποφύγει τον συνήθη, για τη σχετική θεματολογία, (πρωτοπαρουσιάστηκε στα γρ άμμ ατα το 1989) τον σκόπελο το υ εξω τισμού και τη ς γραφ ικότητας. καθιερώ νει, πιστεύω, ως έναν από το υ ς πιο ενδιαφ έ­

Τ

Θέμα m Μήνα

mm Ο Δραμινός σ υγγρ αφ έας σ κιαγραφ εί έναν κόσμο εν χω ρεί αμφιβολία ότι ο Δημήτρης Νόλλας ε ί­ που έχ ει χ άσ ει τα μεγάλα ερ είσ ματα τη ς ζωής. Ο ι ήναι φ ίλος του λακωνίζειν. Αφού τόσ ο τα μυθι­ ρω ές το υ έχουν το αίσθημα του υπεράριθμου: ανό­ στορήματα του όσο και οι νο υβέλες το υ συχνά εμπαίζουν τις ποσοτικές κατηγοριοποιήσεις, αποδει-ρεχτοι στις διαπροσωπικές τ ο υ ς σχέσεις, ξένοι στον ίδιο το υ ς τον τόπο, φοβισμένοι ή κουρασμένοι από κνύοντας ότι, στη μετά τον κ ινηματογράφο εποχή, τα τον ίδιο το υ ς τον εαυτό. πολυσέλιδα βιβλία γράφ ονται (και διαβάζονται μή­ Έ λληνες μετανάσ τες τη ς Γερμανίας, Ρωσοπόντιοι πως;) σε θερμοκρα σ ίες κάτω το υ μηδενός. Εκτός πρόσφ υγες από το Βουκουρέστι, Αλβανοί λα θρ ο μ ε­ τού του όμως πρέπει να αναλογιστούμε σοβαρά μή­ τα νάσ τες, Έ λληνες τη ς υπαίθρου ή των μικρών πό­ πως τελ ικ ά είμα σ τε λα ός τω ν μικρών αποστάσεων. λεων. Αυτή είναι η ανθρωπογεω γραφία του Νόλλα. Και, εν πάση περιπτώσει, μήπως τα δικά μας γ ε ρ ά Στα «Θολά τζάμια» η αγοραπωλησία γη ς και ο θά να­ «μυθιστορήματα» είναι τα σπαράγματα του Σολω ­ το ς είναι οι δυο κεντρικές μέριμνες του συγγραφ έα. μού, τα αφ ηγηματικά ποιήματα του Αλεξανδρινού Καθόλου τυχαίο που με τον ένα τρόπο ξεκόβουμε α ­ και, φυσικά, τα «ηθογραφικά» διηγήματα το υ Παπαπό τη ν καταγωγή μας και με τον άλλο επιστρέφουμε διαμάντη και του Βιζυηνού; σ’ αυτήν. Ο αναγνώ στης με πλατιές ανησυχίες μπο­ Η συλλογή διηγημάτω ν του Νόλλα με τίτλο «Τα θολά ρ εί να αναζητήσει εδώ τόσ ο την πολιτισμική όσο και τζάμια» (εκδ. «Καστανιώτης») απ αρτίζεται από οκτώ τη μεταφυσική προοπτική το υ δ ιηγηματογράφ ου, η σύντομες ιστορίες γρ αμμ ένες ανάμεσα στον Αύ­ οποία, κ ατά τη γνώμη μου, δεν είναι άλλη από την α ­ γουστο το υ 1992 και το ν Ιούνιο του 1995. Στον ανα­ ναζήτηση το υ άφ ατου στο καθημερινό συμβάν. γνώστη που αρέσ κεται στις διακειμενικές συγκρίσεις Αψ ευδής μάρτυς αυτού που υποστηρίζω είναι η πα­ θα συνιστούσα να βρει το υ ς «παράλληλους βίους» τρ ό τη τα τ η ς «θολής» ματιάς που διαπερνά και τα ο­ αυτών των κειμένων μέσα σε παλαιότερα ή νεότερ α κτώ διηγήματα: είναι του συγγραφ έα; είναι τω ν ηρώ­ βιβλία του Νόλλα (ενδεικτικά: τα διηγήματα «Μια λ ά ­ ων; είναι του αναγνώστη; Ο Νόλλας αφ ήνει μετέωρο θο ς κίνηση» και «Κάψα» είναι γρ αμμένα στη σκιά του το ερώτημα. μυθιστορήματος «Ο τύμ βος κοντά στη θάλασσα»).

Ο

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΗΣΙΛΕΙΟΥ ο φ αντασ τικό και το υπερφ υσικό δεν ήτα ν ά­ π α ρακολουθούμ ε κάποιο όνειρο, ε ίτ ε κάποια φ α­ γνω σ τα στον Γιώργο Σκαμπαρδώνη από το ντασίω ση ή ψ ευδαίσ θησ η το υ αφ ηγητή, η δράση α­ πρώτο κιόλας βιβλίο το υ . Σ το «Πάλι κεντάει ο ναπ τύσ σ εται με κανονικό ρ υθμό και τ α σ τάδιά τη ς στρατηγός», εν τούτο ις, απ οκτούν μ εγ α λ ύ τερ ες καιδιαδ έχονται ομαλά τ ο έν α τ ο άλλο, όπως σε μια πι­ πιο εμ φ α ν είς διασ τάσ εις. Και το ύ το όχι μόνο κατά στή, φ ω τογρ αφ ικής υφ ής αναπαράσταση τη ς τη ν έκτασ η, αλλά και κατά το απ οτέλεσ μά το υ ς, π ραγματικότη τας. Και αίφ νης, με ένα «κλικ» που μό­ λις και γ ίνετα ι αντιληπτό, αλ λά ζει το σύμπαν: οι ν ε­ που μας δηλώ νει ό τι ο σ υγ γρ α φ έα ς δ ο ύλεψ ε πολύ κροί εγκαταλείπ ουν το ν Άδη και ανεβαίνουν στον ε ­ μ ε το υλικό το υ και το οδήγησ ε σ ε μια π λαστική και ιδ ια ιτέρ ω ς φ ροντισμένη εσ ω τερικά σ ύνθεση. πάνω κόσμο, οι ζω ντανοί τα ξιδ εύ ο υ ν σ ε νεκρ ικά το ­ Ο Σκαμπ αρδώ νης κινητοποιεί εν π ροκειμένω στο έ­ πία και τ α πάντα το π οθετούνται σ ’ έν α «μ εταξύ» - σ’ πακρο τη φ αντασ ία το υ , χωρίς, ωστόσο, και να την ένα π εδίο ανάμεσ α στο «εδώ» και το «αλλού», όπου αποχαλινώνει: μ ε πλήρη κυριαρχία τω ν μέσων του , κ ά θε σ τοιχείο έχ ει δ ύο ή τρ ε ις ό ψ εις και κ άθε κ ρατάει π άντοτε το ν αναγνώ στη σ ε μιαν αμφίρροπη τα υ τό τη τα π ολλές π λευρ ές. Και το ύ τα με μια κατάσ τασ η, εφ όσ ον οι λο γικ ές το υ υπ ερβάσ εις δεν πυκνή, ολοζώντανη και πολύ καλά αρθρω μένη σπάζουν π οτέ το ρ εαλισ τικό πλαίσιο τη ς αφ ήγησ ης γλώσσα, που ξέρ ει τόσ ο να ειρ ω ν εύεται όσο και να και όλα συμβαίνουν «ως εάν ήσαν αληθινά». Ε ίτε συγκινεί.

Τ

Βραβείο οε πρωτοεμφανιζόμενο πεζογράφο δεν απονέρεται διότι τρία από τα πέντε μέδρ τρρ {miponijc έκριναν ότι κανένα από τα πεζογραφήματα που κυκόοφόρρν το 1996 δεν αόπροί toucopoucτηι; βράβευοη^.

Duo μόνο από τα μέδρ τρρ Επιτροπής πρότειναν από ένα βιβτΐίο. ΠΑΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ ΠΡΟΤΑΟΗΚΑΝ: Μ άρκος Κ α λ(ώ δ η ς: Στο δρόμο για την πόλη (Αρμός) (Α.Ζήρας)

Ν ικόλ Ρούσσου: Πες στη Μορφίνη, ακόμη την ψάχνω (Αλεξάνδρεια) (Β. Αθανασόπουλος)

ΒΑΓΓΜ Μ Μ Ο Μ Ο Σ: Νικόλ Ρούσσου ν ά μ εσ α σ τα έ ρ γ α τω ν π ρ ω το εμ φ α ν ιζο μ έν ω ν π εζο γ ρ ά φ ω ν ξ ε χ ω ρ ίζ ει γ ια τ η ν α υ θ εν τικ ό τ η τ ά τ ο υ τ ο βιβλ ίο τ η ς Νικόλ Ρούσσου «Πες στη Μορφίνη, ακόμη την ψάχνω». Μ ε έν α ν α β ία σ το τρ ό π ο η σ λ α γ κ α ν ά γ ε τα ι σ ε λ ιτ ό τ η τ α α ­ Q & p A T ty fty v tJ φ η γ η μ α τικ ή . Χ α ρ ιτω μ έν η α φ ή γ η σ η που α ν τλ ε ί τ ο ν δ υ να μ ισ μ ό τ η ς απ ό τη ν α υ θ ε ν τικ ό τη τα τω ν χ α ρ α κ τή ρ ω ν , η οπ οία α π ο δ ίδ ε τα ι μ ε έν α ν α ν ά λ ο ­ γ α φ υ σ ικ ό τρ ό π ο , κ αι α ν α ιρ ε ί τ ις σ υ μ β ά σ ε ις , αν α δ εικ ν ύ ο ν τα ς τ η ν ε α νική ιδ ιό λ εκ το ω ς π α ρ ά γ ο ­ ν τ α α ν επ ιτ ή δ ευ τη ς λ ο γ ο τε χ ν ικ ό τη τα ς . Η α υ τ ο κ α τ α σ τ ρ ο φ ικ ό τ η τα τω ν χ α ρ α κ τή ρ ω ν γ ίν ε τ α ι εξ α γ ν ι­ σ τικ ή κ αι η π α ρ α ίτη σ η κ α θ ο ρ ίζε ι τη σ τά σ η τ ο υ ς α π ένα ν τι σ τη ν κοινω νία - μ ια σ τά σ η που σ υχ νά κ λ ιμ α κ ώ ν ετα ι μ έσ α απ ό δ ια τυ π ώ σ εις που σ υ ν δ υ ά ζο υ ν μ ε φ υ σ ικ ό τη τ α τ η ν α λ ή θ ε ια τ η ς κ α ­ θ η μ ε ρ ιν ή ς εμ π ε ιρ ία ς μ ε τη ν α λ ή θ ε ια τ η ς π ο ίησ ης (βλ. σσ. 71 κ α ι 79 ). Αλεξάνδρεια Σ ε ο ρ ισ μ έν α σ η μ εία η α φ ή γ η σ η α π ο τελ εί έ ν α ε ­ π ιτυ χ η μ έν ο ισ ο δ ύ ν α μ ο ή α ν ά λ ο γ ο τ η ς ν α ρ κ ω τι­ κ ή ς α ν τίλ η ψ η ς κ αι τ ο υ ν α ρ κ ω μ έ νο υ λ ό γ ο υ τω ν Τσίτα «Πάτυ εκ του Πετρούλα» γ ια τη ν α β ία σ τη γ ο η τ ε υ τ ικ ά α υ τ ο κ α τα σ τ ρ ο φ ικ ώ ν χ α ρ α κ τή ρ ω ν . α φ ή γ η σ η π ου σ υχ νά γ ίν ε τ α ι κ α τα λ υ τικ ή . Η α φ ή ­ Σ τ α σ η μ εία α υ τ ά η α φ ή γ η σ η δ είχ ν ε ι π ω ς είν α ι όχ ι γ η σ η α υ τή είν α ι α π ό λ υ τα τα ιρ ια σ τή με τ α σ π αρ ­ απ λώ ς υπ νω τισ μένη , α λ λ ά κ αι υπ νω τισ τική. τ α ρ ισ τ ά πρόσ ω π α κ α ι σ τιγ μ ιό τυ π α που π α ρ ελ α ύ ­ Α ξ ίζ ε ι ν α μ ν η μ ο νεύ σ ω κ αι τ ο βιβλίο τ ο υ Μάκη ν ο υ ν σ το β ιβλίο.

Η

ΑΛΟ ΣΖΗΡΜ ξο δ ο πολύ π ερ ισ σ ό τερ ο υ π α ρ ξια κ ώ ν ορ ίω ν και ν σ τις α ρ χ έ ς τ ο υ ’8 0 το τ ό τ ε ν έ ο α ίμ α τ η ς π ε­ γλ ω σ σ ικ ή ς έ κ φ ρ α σ η ς . Μ ε δ ιο γ κω μ ένο το ν α υ το ζ ο γ ρ α φ ία ς επ ιχ ε ιρ ο ύ σ ε μ ε μ ια σ ειρ ά α υ τ ο α β ιο γ ρ α φ ικ ό π υρ ή ν α τ ο υ ς τ α π εζά τ ο υ Κ α λεώ δη ν α φ ερ ό μ εν ω ν ισ το ριώ ν ν α απ οδώ σ ει τ η ν α ­ σ φ υ ξία κ αι τ ο επ ικοινω νιακό α δ ιέ ξ ο δ ο , π ερ ιγ ρ ά δ- ια κ ιν ο ύ ν τ α ι πάνω σ το ν ά ξ ο ν α «Δ ρ ό μ ο ς» - «Π ό ­ φ ο ν τα ς μ ά λ λο ν ψ υ χ ικ ές κ α τα σ τ ά σ εις , μ ε ρ εα λ ι­ λη », μ ε υπ οτυπ ώ δη π λοκή α λ λ ά μ ε ε ξ α ιρ ε τ ικ ά διε υ ρ υ μ έν η τ η ν ε σ ω σ τ ρ εφ ή οπ τική β ά σ ει τ η ς οποί­ σ τικ ά μ έσ α α λ λ ά μ ε κ α ρ ικ α το υ ρ ίσ τικ η δ ιά θ εσ η , δ εκ α π έν τε π ερ ίπ ου χ ρ ό ν ια α ρ γ ό τ ε ρ α σ το «Δρό­ α ς τ ο α υ τ ο α ν α φ ε ρ ό μ ε ν ο «εγώ » α ν α κ υ κλ ώ ν ει με μο για την Πόλη» το υ Μάρκου Καλεώδη, τ ο επιπ υ ρ ετώ δ η κ α ι σ υ χ νά π α ρ α λ η ρ η μ α τικ ό ρ υ θ μ ό , α ­ να μ ν ή σ εις , ό ν ε ιρ α κ αι φ α ν τα σ ιώ σ εις. κ οινω νιακό α δ ιέ ξ ο δ ο α ν α μ φ ίβ ο λ α ε ξ α κ ο λ ο υ θ ε ί Αν θ έ λ ο υ μ ε ν α β ρ ο ύ μ ε μ ια σ υ γ γ εν ή α φ η γ η μ α τικ ή ν α υπ ά ρχ ει. Ό μ ω ς π ρ ό κ ε ιτα ι τώ ρ α γ ια έν α α δ ιέ ­

Η

μ ο ρ φ ή α υ τώ ν τω ν δ έ κ α ισ το ριώ ν, μ ά λ λο ν θ α π ρ ο σ α ν α το λ ιζό μ α σ τ ε π ρ ο ς τ ο ν δ ρ α μ α τικ ό θ ε α ­ τρ ικ ό μ ο ν ό λο γ ο που έ χ ε ι εν σ ω μ α τ ω μ έν ες μ έσ α τ ο υ γ λ ω σ σ ικ ές σ τιβ ά δ ε ς ά λ λω ν προσώ πω ν. Ο ά λ λ ο τ ε τε μ α χ ισ μ έ ν ο ς , ά λ λ ο τ ε σ κο ρ π ισ μ ένο ς και ά λ λ ο τ ε π υκ νό ς κ αι α φ α ιρ ε τικ ό ς λ ό γ ο ς α ν τισ το ι­ χ ο ύ ν σ τις κ ο ρ υ φ ώ σ εις κ α ι σ τις υ φ έ σ ε ις μ ια ς παρ α τ ε τ α μ έ ν η ς α φ ή γ η σ η ς π ά θ ο υ ς , ερ ω τικ ο ύ ή μ ε­ τα φ υ σ ικ ο ύ , π ρ α γ μ α το π ο ιο ύ μ εν η ς απ ό μ ια β α θ ύ ­ τ α τ α ρ ο μ α ν τικ ή σ υ ν είδ η σ η , η οπ οία ο ρ α μ α τ ίζ ε ­ τ α ι τ η ν εν ό τ η τ α μ π ρ ο σ τά σ το ν θρ υ μ μ α τισ μ έν ο γ ύ ρ ω τ η ς κόσ μο. Μ ια σ υ ν είδ η σ η που η σ το χ α σ τι­ κή τ η ς ε υ σ τρ ο φ ία γ ια τ η ν ώ ρ α π λ εο ν ε κ τε ί απ ένα­ ν τ ι σ τη μ υθ ο π λα σ τικ ή τ η ς δ ειν ό τη τα , ό μ ω ς ο π οι­ η τικ ό ς τ η ς π υ ρ ή ν α ς μ ε τ ο ν ε ξ α ιρ ε τ ικ ό τ ο υ π λού­ τ ο α σ φ α λ ώ ς κ α ι έ χ ε ι τ η ν ικ α ν ό τη τα ήδ η ν α π ερ ­ ν ά ε ι κ άτω από τ ο π ρ ο φ α ν ές που μ α σ τ ίζει έν α μ ε ­ γ ά λ ο μ έ ρ ο ς τ η ς ν ε ό τ ε ρ η ς π ε ζ ο γ ρ α φ ία ς μ α ς.

ΜΑΡΚΟΤ ΚΑΛΕΩΔΗ

ΧΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ Αγήματα

Εκδόσεις

'Αρμός

£ΛΙΣ0Β£ΤtfOIZIfl σ ον α φ ο ρ ά το β ρ α β είο τ ο υ διαβάζω σ ε πρωτω ν νέω ν κ α ι τω ν γυ να ικώ ν, δ εν σ ου επ ιτρ έπ ει το ε μ φ α ν ιζό μ εν ο σ υ γ γ ρ α φ έα , έχ ω τ η ν ε ν τ ύ ­ δ υ σ τυ χ ώ ς ν α δ ια φ ο ρ ο π ο ιείσ α ι απ ό τη ν α γ ο ρ α ία πωση ό τι η θέσπ ισ η ε ν ό ς τ έ τ ο ιο υ β ρ α β είο υ σ τά σ η τω ν μαζικώ ν μέσ ω ν π ου σ υ ν η θ ίζο υ ν ν α ε κ ­ δ ε ν α π ο τελ εί π ολύ κ αλή ιδ έα . Τ ο έ ρ γ ο τ ο υ πρω-σ τα σ ιά ζο ν τα ι μ π ρ ο σ τά σ ε ο ιο ν δ ή π ο τε π ρ ω το εμ το ε μ φ α ν ιζό μ ε ν ο υ σ υ γ γ ρ α φ έ α είν α ι κ α τά κ α νό ν α φ α ν ιζό μ εν ο μ ε τη δ ικ α ιο λ ο γ ία ό τι σ τη ρ ίζο υ ν τη α τ ε λ έ ς κ αι τ ο ν α β ρ α β ε ύ ε ις έ ν α α τ ε λ έ ς έ ρ γ ο μ έ­ λ ο γ ο τε χ ν ία κ α ι ό τι σ υ ν τά σ σ ο ν τα ι μ ε τ η ν π ρ όοδ ο σ α σ τις σ η μ ε ρ ιν έ ς σ υ ν θ ή κ ες α λ ό γ ισ τ η ς εμπ ο κ αι το ν εο τερ ισ μ ό . ρ ευ μ α τ ο π ο ίη σ η ς τ η ς λ ο γ ο τε χ ν ικ ή ς δ η μ ιο υ ρ γ ία ς

Ο

ΙΠ ΙΙΜ Ι π ειδή τ ο π ρ ώ το β ιβ λ ίο ε ν ό ς σ υ γ γ ρ α φ έ α τ ο ν σ φ ρ α γ ίζ ει έ τσ ι κι α λ λ ιώ ς - είτ ε , δ η λ α δ ή , τ ο α ­ ποσιω πά απ ό τη β ιβ λ ιο γ ρ α φ ία τ ο υ , ε ίτ ε σ την

ά λ λ α λό γ ια : η επ ιείκ εια , η σ υ γ κ α τ ά β α σ η κ α ι η σ υ μ π ά θ εια μόνο κ α λό έ ρ γ ο δ ε ν π ρ ο σ φ έρ ο υ ν. Δ υ σ τυ χ ώ ς σ τη λ ο γ ο τε χ ν ικ ή χ ρ ο ν ιά 1 9 96 , α π ά τη ν π ο ρ εία , απ ο β α ίν ει τό σ ο σ η μ α ν τικ ό ώ σ τε γ ίν ε τ α ιπροσ ω πική μ ο υ επ ο π τεία το υ λ ά χ ισ τ ο ν , δ εν ξ ε ­ χ ώ ρ ισ α κ α ν έν α π εζ ο γ ρ α φ ικ ό βιβ λ ίο π ου ν α υπ ερ ­ κ αι τ ο τ ε λ ε υ τ α ίο τ ο υ - θεω ρ ώ σ η μ α ν τικ ό τα τη υπ ό θ εσ η τη β ρ ά β ευ σ η σ τη ν κ α τη γ ο ρ ία α υ τ ή . Μ ε β α ίν ει τ α ο υ σ ια σ τικ ά ό ρ ια το υ π ρ ω το λείο υ .

(

τον

ΒΑΓΓΕΛΗΣ XflTZHBflZIAEIOV ια το β ρ α β είο π ρ ω το εμ φ α ν ιζό μ εν ο υ δ εν έχω καν β ια ίω ς σ το π ροσ κήνιο, γ ια να σ π εύσ ουν εν π ρότασ η: κανένα, νομίζω , από τ α καιν ο ύρ ια ο­ σ υν εχεία , σ το δ ε ύ τε ρ ο ή σ το τρ ίτο κιό λα ς βιβλίο νό μ α τα που β γήκα ν σ την εκ δ ο τικ ή α γ ο ρ ά , κα­ το υ ς , ν α ικ ανοπ οιήσ ουν όπω ς-όπως τ ις απ αιτή­ τ ά τη δ ιά ρ κ ε ια το υ ’9 6 , δ εν σ υγ κεν τρ ώ νει τ ις σ χ ετι­σ εις το υ . κ ές π ρ οϋπ οθ έσ εις. Και τέ τ ο ιε ς π ρ ο ϋπ ο θ έσ εις Από τ η ν άλ λη π λ ευρ ά , η σ κέψ η γ ια τη ν κ αθιέρω σ η μπ ορ εί να μην υπ ά ρ ξο υν ο ύ τ ε το ’9 7 και ε ν δ ε χ ο μ έ­ β ρ α β είο υ π ρ ω το εμ φ α ν ιζό μ εν ο υ δ εν είν α ι χ ω ρ ίς ε ­ νω ς να μην υπ ά ρξο υν επί σ ειρ ά ετώ ν ή α ν τιθ έτω ς, π ιχ ειρήμα τα: γ ια τ ί ν α μην το ν ισ τε ί μ ια υπ ολογίσ ιμη ν α π α ρουσ ια σ τούν γ ια δ υο , τ ρ ε ις ή και π ερ ισ σ ό τε­ ν έ α π α ρουσ ία και ν α μην εν θ α ρ ρ υ ν θ ε ί μια σ οβαρ ή ρ ε ς σ υ ν εχ ό μ εν ες χ ρ ο ν ιές. Τίπ οτε δ εν μπ ορ εί να κ α ιν ο ύρ ια π ρ οσ π άθεια; Σ τ α χ ρ ό ν ια μ α ς τ α τείχ η μ α ς ε γ γ υ η θ ε ί ό τι θ α έ χ ο υ μ ε έ ν α ε ν ερ γ ό και ε ν δ ρ ά ­ τ η ς τσ ιγ γ ο ύ ν ικ η ς α ν αγ νώ ρισ ης έχ ο υ ν π έσ ει και οι σ ει υλικό επ ί ετή σ ια ς βάσ εω ς: υλ ικό από το οποίο ν έ ο ι ε ίν α ι καλό ν α μπαίνουν, ό τα ν π ληρούν τ ο υ ς ό ­ να μ π ορ ούμε ά ν ετα ν α ξεχ ω ρ ίσ ο υ μ ε α υ τ ό που μ α ς ρ ο υ ς, από νω ρίς σ το παιχνίδι. Για ν α μη χ α θ ο ύν, ε ν δ ια φ έρ ει και να τ ο σ υζη τή σ ο υμ ε. Κι εδ ώ δ ημιλοιπόν, οι δ υ ν α τό τη τ ες που π ρ ο σ φ έρ ει το β ρ α ­ ο υ ρ γ είτα ι π ιθανώ ς έν α π ρ όβλημα: τ ο π ρόβλη μα βείο , α λ λ ά και γ ια ν α μην κ α τα λ ή ξει το ίδιο σ ε κ α ­ το υ κ α τ’ έ τ ο ς τα λ έν το υ , που θ α πρ έπ ει πάση θυ σ ία τά χ ρ η σ η , θ α έ λ ε γ α ό τι η λύ σ η είν α ι μά λ λο ν απλή: ν α α ν α κ α λ υ φ θ εί, α κ όμη κι α ν σ το τοπ ίο δ εν σ α λ εύ ­ ν α δ ίν ε τα ι όπ οτε σ υ ν τρ έ χ ει λ ό γ ο ς. Μ ε ά λ λα λό για , ε ι τ ο π α ραμικρ ό. Και ω ς π ρ ος α υ τό , μ α ς φ τά νει, ό σ οι π ρ ό κειτα ι εκ ά σ το τ ε ν α κρίν ουν και ν α π ρ ο τεί­ φ α ν τά ζο μ α ι, η π ρ οκλητική δ η μ ο σ ιό τη τα τω ν τ ε ­ νουν, να το έχ ο υ ν κ α τά νο υ ω ς έν α «εν δυνάμει»: λευ τα ίω ν χρόνω ν γύ ρ ω από κ είμ εν α που υπ εραχ ω ρ ίς α ν ειλ η μ μ έν ες υ π οχ ρ εώ σ εις και μ ε τη ν προ­ ξιο λ ο γ ή θη κ α ν ή γύ ρ ω από πρόσωπα που ω θ ή θ η ­ οπτική τ η ς κ α τά περίπτωση απ ονομής το υ .

Γ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 1996 Χ Ο Ρ Η Γ Ο Ι ΤΗΖ Ε Κ Α Η Α Ο Σ Η Ι

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

3ε ΤΡΙΑ ΕΨ ΙΛΟ Ν

Θέμα τον Μψα

<t> P A R K E R ΚΤΗΜ Α Χ Α Τ Ζ Η Μ ΙΧ Α Λ Η

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ GAIL ANDERSON - DARGATZ Συνταγές ζωής με άρωμα βιολέτας

Λίγα είναι τα βιβλία που πραγματικά αιχμαλωτίζουν την καρδιά και τη φαντασία του αναγνώστη. Το Σ υ ν τ α γ έ ς ζ ω ή ς μ ε ά ρ ω μ α β ιο λ έ τ α ς της Γκέιλ Άντερσον Ντάργκατς είναι ένα από αυτά. Έ να βιβλίο πλούσιο, εντυπωσιακό, δοσμένο με τρόπο κλασικό, πλημμυρισμένο από την ομορφιά και τη μαγεία της ζωής.

π ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΟΛΩΝΟΣ ΚΑΙ ΜΑΣΣΑΛΙΑΣ 14 · 106 ΑΘΗΝΑ ·ΤΗΛ.: 36 15 334 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΟΥ 9 · 144 52ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ·ΤΗΛ.: 28 16 134, 28 46 074-5 · FAX: 28 17 127

Δημοσιογράφος, μεταφράστρια, ιστορικός, σννεργάτρια τον «διαβάζω» επί πολλά χρόνια - εξ ον και η οικειότητα τον ενικού αριθμού στη σννομιλία μας - έχει γράφει δύο μελέτες για τον κινηματογράφο, άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες, έκανε σπονδές στην

I it h ij

ΤριανταψύλΧον:

Αθήνα, στο Παρίσι, στη Ν. Υόρκη, έγραφε τρεις σνλλσγές διηγημάτων · κι όμως! η Σωτη Τριανταφύλλον έγινε γνωστή στο ενρύ αναγνωστικό κοινό όταν κυκλοφόρησε το πρώτο της μνθιστόρημα με τίτλο «Σάββατο βράδν στην άκρη της πόλης». Μ ’ αυτό το μνθιστόρημα η Σωτη Τριανταφύλλον συνόψισε όλα όσα είχε γράφει εδώ και οκτώ χρόνια χωρίς να προδωσει τη μεγάλη της αγάπη για τις πόλεις τον κόσμον και κυρίως για τη Νέα Υόρκη. Κέντρισε το ενδιαφέρον της κριτικής, άρεσε και διαβάστηκε πολύ. Το τελευταίο της μυθιστόρημα «Αύριο, μια άλλη μέρα» αναμετριέται με το συγγραφικό της παρελθόν. Ποιος θα βγει νικητής (αν υπάρξει) θα το δείξει οχρόνος. Η συζήτηση που ακολουθεί αρχίζει από το πρώτο της βιβλίο και τελειώνει στο «Αύριο». ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΗΡΕ Ο ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ

Συνέντευξη

Ηρακλής Παπαλέξης: Θέλω ν’ α ρχίσ ουμ ε αυ τή τη σ υ ζήτησ η μ ε μ ια γενική διαπ ίστω ση: Π ρ οσφ ιλές σ ου σκηνικό, π ροσφιλής σου χώ ρος, ε κ ε ί όπου τα πάντα εκτυλίσ σοντα ι είναι οι μ εγά λες πόλεις το υ κόσμου, ιδ ια ίτερ α η Ν έα Υόρκη. Α ξιο σ η μ είω ­ το επ ίσης είναι το γεγονός πως οτιδ ή π ο τε π ερ ι­ γ ρά φ εις σ υμβα ίνει σ τις π αρυφ ές τω ν πόλεω ν και όχι σ το κ έντρο, σ την καρδιά τους, όπω ς σ υνηθί­ ζ ετα ι να λέγετα ι. Α υτή η επιλογή σ ου θεω ρώ ότι σ φ ρα γίζει α νεξίτηλα το έρ γο σου. Π ρ ό κ ειτα ι για συγγραφ ική εμ μ ονή ή για μ ια πηγή έμπ νευσ ης, που τείνει να σ τερ έψ ει; Σω τη Τριαντάφυλλου: Οι μεγάλες πόλεις είναι

χώροι από όπου έχω εμπειρίες και τους οποίους έχω μελετήσει ως ιστορικός. Υπήρξαν δηλαδή τόσο το πλαίσιο της ζωής μου όσο κι ένα αντικεί­ μενο έρευνας. Και είναι - όχι μόνο για μένα, αλλά για πλήθος ανθρώπων που γράφουν βιβλία - ένα ανεξάντλητο απόθεμα έμπνευσης, αφού συνεχώς αλλάζουν και μεταμορφώνονται. Οι παρυφές τους (όχι τα «πράσινα» προάστια) είναι για μένα το κέντρο τους: άλλωστε, τα τελευταία χρόνια στο παραδοσιακό «κέντρο» τείνει να συγκεντρώ­ νεται η επιχειρηματική δραστηριότητα και ο του­ ρισμός, δύο ζητήματα που δεν με ενδιαφέρουν καθόλου. Έτσι κι αλλιώς, δεν θα μπορούσα να το­ ποθετήσω ήρωες και ιστορίες σ’ ένα χωριό' τα βουνά και οι λόγγοι είναι κάτι που μάλλον αγνοώ. Η επαρχιακή ζωή μου φαίνεται συντριπτική.

“Τα αληθινά μυθιστορήματα 8εν έχουν εθνικότητα”

το υ Γκοντάρ, το υ Ρόζι, το υ Πολάνσκι... Πώ ς π ροέκυψ ε αυ τή η π εριδιάβ ασ η σ το α σ τι­ κό τοπ ίο το υ 2 0ο ύ αιώ να μ έσ α από τις κινημα­ το γ ρ α φ ικ ές κ ά μ ερ ες γνω στώ ν σκηνοθετώ ν; Τι καινούριο είχ ε να π ρο σ θέσ ει το βιβλίο σου σ το υ ς μ ελ ε τη τέ ς το υ κ ινημ α τογρά φ ου και σ το υ ς κ ινηματογραφόφ ιλους; Ο ι Κ ινη μ ατογρα φ ημ ένες π όλεις ή τ α ν μ ια π ερ ί­ λ η ψ η τ η ς δ ια τ ρ ιβ ή ς π ο υ έ γ ρ α φ α εκ ε ίν η τ η ν ε ­ π οχή γ ύ ρ ω απ ό τ η ν ε ικ ό ν α τ η ς π ό λ η ς σ το ν κ ι­ ν η μ α τ ο γ ρ ά φ ο . Ε κ τ ω ν υ σ τέ ρ ω ν β ρ ή κ α έ ν α α π είρ ω ς κ α λ ύ τ ε ρ ο γ α λ λ ικ ό β ιβ λ ίο μ ε τ ο ίδ ιο θ έ ­ μ α , τ ο Cines Cites.

Συλλογή σύντομω ν, ιδιότυπ ω ν ιστοριώ ν, οι Μ έρες, που έμοια ζα ν με μανταρίνι.

Το πρώ το σ ου βιβλίο - για να π άρου μ ε τα π ράγματα μ ε τη σ ειρ ά - είναι μ ια μ ελ έ τη μ ε τίτλο Κινηματογραφ ημένες πόλεις. (Επιση­ μαίνω κι εδώ την εμ μ ονή σου σ το ά σ τυ ). Αναφ έ ρ ε τα ι σ τις π όλεις όπως τις «είδε» κι όπω ς τις «χρ η σ ιμ ο π ο ίη σ ε» ο αμερικανικός, ο ευ ρ ω ­ παϊκός, ο ιαπω νικός κινημα τογρά φ ος. Από τη «Μ ητρόπολη» του Φ ριτς Λανγκ σ τις πόλεις

Η α φ ηγήτρ ια - σ ε μ ια επ οχή που οι νέοι α μ φ ι­ σ βητού σ α ν τα πάντα - κ α τα θ έ τει τις π ροσω ­ π ικές τη ς σ τιγμ ές π εριπλανώ μενη ανά το ν κ ό­ σμο: α π ογοητεύσ εις, δ οκιμ α σ ίες, αναπάντη­ τα ερ ω τήμ ατα , έρ ω τες, αγω νίες, χ α ρ ές μ ε το σ ταγ ον όμ ετρο. Η πρώ τη λογοτεχνική σου ε μ ­ φάνιση π αραπέμπει σ ε σ ελίδες ημερολογίου έν τεχνα επ ιλεγμένες. Κ υ ρ ίω ς ε π ιλ ε γ μ έ ν ε ς ! Δ ε ν ξ έ ρ ω τ ι εν τύ π ω σ η θ α μ ο υ έ κ α ν ε σ ή μ ε ρ α τ ο Μ έρ ες , που έμ οια ζα ν με

μανταρίνι. Μ ε π ροκαλείς να σ ε ρω τήσω α υτό που προ-

Σννέντενξη

απ αθείς, ίσως, να απ οφύγεις. Τι εντύπω ση σ ου κάνει σ ή μ ερ α το Μ έρες, που έ μοιαζαν με μανταρίνι; Δ ε ν τ ο έχ ω δ ια β ά σ ε ι ε δ ώ κ α ι π ο λ λ ά χ ρ ό ν ια . Τ ο ξ ε φ ύ λ λ ισ α λ ιγ ά κ ι π έρ υ σ ι, γ ια τ ί ο ε κ δ ό τ η ς απ ό τ ο ν «Α ιγ ό κ ερ ω » σ κ έ φ τ η κ ε ν α τ ο ξ α ν α β γ ά λ ε ι. Μ ο υ φ ά ν η κ ε α ρ κ ε τ ά γ λ υ κ ο ύ λ ι. Δ ε ν ή θ ε λ α ό μ ω ς ν α ξ α ν α ε κ δ ο θ ε ί. Ό τ α ν κ ά τ ι ε ίν α ι α π λώ ς γ λ υ κ ο ύ ­ λι, κ α λ ύ τ ε ρ α ν α χ ά ν ε τ α ι.

Και οι ισ το ρ ίες τω ν βιβλίω ν που ακολουθούν, Το εναέριο τρένο στο Στίλγουελ και το Άλφαμπετ Σίτι κινούνται σ την ίδια λογική μ ε το Μ έ ­ ρες, που έμοιαζαν μ ε μανταρίνι. Το ορ α τό νή­

Α κ 8α μπορούΒΒ να τοηοΒοήσο ήρ«€ς και icTopic^ σ' ένα χωριό·

μ α που σ υνδέει τις μ ικ ρ ές α υ τό νομ ες ισ το ­ ρ ίες είναι η επ ίδρασ η τη ς α τμ ό σ φ α ιρ α ς και το υ κλίμ α τος τω ν μεγάλω ν πόλεω ν σ τη ζωή τη ς ηρω ίδας σου, η οποία, θα τολμήσω να πω, κ ινείτα ι ως λιπ οτά κτης, ως φυγάς σ το π ε­ ριθ ώ ρ ιο αυτώ ν τω ν πόλεων. Εντέλει και σ τις τρ εις σ υλλογές διηγημάτω ν σου - αν αυ θ α ιρ έτω ς δεν έπ αιρνα υπόψη τη σταδιακή αλλαγή σ τον τρ όπ ο γραφ ής σου κυ ρ ια ρ χεί η ίδια θ εμ α το -λα γνεία (;), ο ίδιος π ροβληματισ μός. Έ τσ ι ο αναγνώ στης είναι α ­ δύνατον να ξεχω ρ ίσ ει π οια ισ το ρ ία π εριέχετα ι σ ε ποιο από τα β ιβλία σου. Μ ά λ λ ο ν έ τ σ ι είν α ι. Α υ τ ά τ α τ ρ ία σ ύ ν το μ α β ιβ λ ία έ χ ο υ ν γ ρ α φ τ ε ί σ ε δ ιά σ τ η μ α τ ε σ σ ά ρ ω ν χ ρ ό ν ω ν π ερ ίπ ο υ , όπ ου ο ι α λ λ α γ έ ς σ το ν τρ ό π ο μ ε τ ο ν ο ­ π ο ίο ν σ κ ε φ τ ό μ ο υ ν κ α ι έ γ ρ α φ α ή τ α ν α ν επ α ί­ σ θ η τ ε ς . Α π λώ ς π ρ ο σ π α θ ο ύ σ α ν α ε ξ α σ κ η θ ώ , ν α β ελ τιώ σ ω τ ο ύ φ ο ς μ ο υ . Τ ο ίδ ιο κά νω κ α ι τώ ρ α .

τα Βοιινό και οι λόγγοι civoi κάτι που μάλλον αγνοώ

Στο μ ε τ α ξύ εκ δ ίδ εις την Ισ τορία του παγκό­ σμιου κινηματογράφου. Δ ια τρ έχ ε ις την κινη­

μ α το γ ρ α φ ία πολλών χω ρώ ν σ ε δ ιά σ τημ α είκ ο ­ σι περίπ ου χρόνω ν (197 5 -1 9 9 2 ). Το λήμ μ α που ανα φ έρ ετα ι σ τον ελληνικό κινη­ μ α τογ ράφ ο, για να έρ θ ο υ μ ε σ τα κ α θ ’ ημάς, βρίσκω ό τι είναι επ ιγραμ μ α τικό και τελεσ ίδ ι­ κο. Ο μόνος δημ ιουργός που φ α ίνεται να δ ια­ σ ώ ζετα ι είναι ο Θ. Αγγελόπουλος- επιπλέον μ ελλοντολογείς ισχυριζόμενη: «ο ελληνικός κινημ α τογρά φ ος α π ειλείται μ ε αφανισμό. Αν και η τεχνική τω ν ταινιών β ελτιώ θη κε, κινδυ­ ν εύει να μ η χρ η σ ιμ εύ ει πια, αφ ού δεν θ α γυρί­ ζονται ταινίες». Αυτή π ερίπ ου η «π εσιμιστική» δ ιά θ εσ η διέπ ει όλο το βιβλίο σου. Θ εω ρείς ό τι μ ια τέ το ια «ματιά» ανταπ ο κρ ίνεται σ τη σημ ερ ινή π ραγ­ μ α τικ ό τη τα ; Δ εδ ο μ έν ο υ ό τι τα τελ ευ τα ία π έ­ ντε χρόνια, από τό τε δηλαδή που εκ δ ό θ η κ ε το βιβλίο σου, οι νέοι, κυρίως, σ ’ όλο το ν κόσμο σ τρ έφ ο ντα ι μ αζικά π ρος τις κινημ α τογρα φ ι­ κές α ίθο υ σ ες εγκα ταλείπ οντας σ υνειδητά τη ναρκωτική γο η τεία τη ς τηλεόρασης. Ο ι ν έ ο ι - κ α ι ο ι λ ιγ ό τ ε ρ ο ν έ ο ι - κ α τα ν α λ ώ ν ο υ ν τ α ιν ίε ς όπ ω ς κ α ι ο τ ιδ ή π ο τε ά λ λ ο . Η ε π ισ τ ρ ο φ ή σ τ ις α ίθ ο υ σ ε ς δ ε ν σ η μ α ίν ε ι κ α ι επ ισ τ ρ ο φ ή σ το ν κ ιν η μ α το γ ρ ά φ ο . Ό σ ο γ ια τ η ν « Ισ το ρ ία τ ο υ π α ­ γ κ ό σ μ ιο υ κ ιν η μ α το γ ρ ά φ ο υ απ ό τ ο 1 9 7 5 ώ ς τ ο 1 9 9 2 » ή τ α ν έ ν α ε γ χ ε ιρ ίδ ιο γ ια τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς μ ο υ σ τη Σ χ ο λ ή Σ τ α υ ρ ά κ ο υ , ε γ χ ε ιρ ίδ ιο α λ λ ά ε -

Σννέηενξη

π ίσ η ς «π ροσ ω π ικό», α φ ο ύ α π η χ ε ί τ ι ς δ ικ έ ς μ ο υ α π ό ψ εις γ ια τ ο σ ιν εμ ά , π ου ε ίν α ι σ υ χ ν ά επ ι­ γ ρ α μ μ α τ ικ έ ς κ α ι τ ε λ ε σ ίδ ικ ε ς .

Μ π ο ρ εί η επ ισ τρ οφ ή σ τις α ίθο υ σ ες να μ η σ η­ μ α ίνει και επ ισ τρ οφ ή σ τον κ ινηματογράφο. Πάντω ς, σ ε καμιά π ερίπ τω ση, δεν σ ημαίν ει και το τέλος το υ κ ινηματογράφου. Ας μ ο υ επ ιτρ έψ εις έν α σχόλιο. Π ρ άγμ ατι, το απ οδεικνύεις και μ ε τις απ αντή σεις σ ου ότι οι απ όψ εις σου είναι επ ιγ ρ α μ μ α τικ ές* ελπίζω ό ­ μω ς όχι τελεσ ίδικες. Εξάλλου α υ τό το ...τε λ ε ­ σίδικο α να ιρ είται από τα β ιβλία σ ου που α κ ο ­ λούθ ησ α ν■ανα φ έρομ αι σ τα μ υ θισ το ρ ή μ α τα . Ν ο μ ίζω π ω ς ε ίν α ι κ α λ ύ τ ε ρ α ν α έ χ ο υ μ ε γ ν ώ μ η γ ια τ ο ν κ ό σ μ ο . Δ ε ν ε ίν α ι ό λ α τ α π ρ ά γ μ α τ α α ν ο ι­ χ τ ά κ α ι ρ έ ο ν τ α . Δ ε ν ε ίν α ι ό λ α « κ α ι έ τσ ι, α λ λ ά κι α λ λ ιώ ς» . Ο ύ τ ε μ π ο ρ ο ύ μ ε ν α μ ιλ ά μ ε μ ε τρ ό π ο π ου ν α κ α θ η σ υ χ ά ζ ε ι τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς κ α ι ν α τ ο υ ς α ρ έ σ ε ι.

Και να η έκπ ληξη! Το πρώ το σ ου μ υ θ ισ τό ρ η ­ μα, Σά ββατο βράδυ στην άκρη τη ς πόλης, ε ί­ ναι τομή, κ α τ’ εμ έ, σ τη συγγραφ ική σ ου πο­ ρεία. Η σ υγγραφ έα ς φ α ίνεται ό τι ανακαλύπτει το είδ ο ς που τη ς τα ιριάζει. Α φ ήνει πίσω της την ο ρ ιο θ ετη μ έν η φ όρ μ α το υ δ ιηγήμ ατος και αναπ τύσ σ ει όλες τις εν δυνάμει υπ άρχουσες δυνατότητάς της. Λόγος α β ία σ το ς και χ ειμ α ρ ­ ρώ δης, χα ρ α κ τή ρ ες μ ε σ άρκα και οσ τά. Σ κη ­ νικό, όπως πάντα, τα π έρ ιξ τη ς Ν έα ς Υόρκης, σ τη δ εκα ετία του ’80, τόσ ο όμω ς δ ια φ ο ρ ετι­ κής απ ’ όσ ο τη γνω ρίσαμε από τις π ροηγού­ μ εν ε ς ισ τορ ίες. Κυρίως όμω ς η συ γγραφ έα ς εγ κα ταλείπ ει το μ ετερ ίζι της, τη σκοτεινή δηλαδή π λευρά τω ν πραγμάτω ν, α π ο σ τρ έφ ετα ι την απ ολυ τότη τα, και απ ελευθερω μ ένη (από π οια δ εσ μ ό;), γρά­ φ ει έτσ ι αισ ιό δ ο ξο βιβλίο, «ένα ευ χ άρ ισ το ε υ ­ τυχές δοκίμιο της απώλειας», όπω ς χ α ρ α κ τη ­ ρ ισ τικ ά ειπ ώ θηκε. Π οιο είναι το τίμ η μ α τη ς ενηλικίω σης και της ω ρ ιμ ότητα ς για τη σ υγγραφ έα και το έργο τη ς ; Έ ζ η σ α ω ς μ η -ε ν ή λ ικ η (α ν σ η μ α ίν ε ι κ ά τ ι η λ έ ξ η ) γ ια π ά ρ α -π ά ρ α π ολ ύ κ α ιρ ό . Κ α ι μ ο υ ά ρ ε σ ε τ ρ ο ­ μ ε ρ ά - όπ ω ς μ ο υ ά ρ ε σ ε κι α υ τ ό π ου ο ν ο μ ά ζ ε ις εν η λ ικ ίω σ η . Κ α ι π ου έ γ ιν ε κ α ι γ ίν ε τ α ι μ ε τ ο υ ς δ ικ ο ύ ς μ ο υ ό ρ ο υ ς . Τ ο Σ ά β β α το β ρ ά δ υ ή τ α ν η φ υ σ ικ ή κ α τ ά λ η ξ η τω ν μ ικ ρ ώ ν π ειρ α μ α τισ μ ώ ν

Acv pnopowpc να μιλαμί μ ι τρόπο now να καΒηοοχάζίΐ τους άλλους και να τους a p t o t i

Σώτη Τριαντάφυλλου

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΚΙΝΙΙΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ (1975-1992)

jNjjlr

y *

I

*Γ 1

; -ψ

Αυτοβιογραφικά στοιχεία της Ζώτης Τριαντάφυλλου Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1957. Μεγάλωσα στην οδό Πατησίων και στη Φωκίωνος Νέγρη. Μέχρι ν’ αρχί­ σουν οι διώξεις της δικτατορίας, κερνούσα υηέροχα. Στο γυμνάσιο πήγα στο Αρσάκειο Ψυχικού, το οποίο μίσησα και επί έξι χρόνια μου ερχόταν να σκάσω. Το ροκ και τα βιβλία ήταν η μόνη μου παρηγοριά. Αεν ή­ ξερα τι να σπουδάσω, μ ’ άρεσαν όλα, αλλά τίποτε δεν μ ’άρεσε πάρα πολύ. Το 1975 μπήκα στη Φαρμακευτι­ κή της Αθήνας απ’όπου αποφοίτησα το 1979. 'Οταν ή­ μουν φοιτήτρια, εργαζόμουν ως καθηγήτρια αγγλικών και γαλλικών σε διάφορα φροντιστήρια. Στη συνέ­ χεια, έκανα διδακτορικές σπουδές στο Παρίσι και στη Νέα Υόρκη, σχετικές με τον κινηματογράφο και τον α­ μερικανικό πολιτισμό του 20ού αιώνα. Ειδικεύτηκα στην ιστορία της αμερικανικής πόλης και στην ιστορι­ κή περίοδο 1946-60. Εργάστηκα ως δημοσιογράφος σε εφημερίδες και περιοδικά, ως μεταφράστρια, από διάφορες γλώσσες, και ως καθηγήτρια της ιστορίας του κινηματογράφου.

Σννέηενξη

ζετα ι το σ χεδόν εξα ντλη τικ ά π λήρες υλικό της. Ο αναγνώ στης θα β ρ ει και άλλα πράγμα­ τα που θ α το ν ελκύσ ουν και θα τον τέρψ ουν, αλλά ιδ ια ίτερ η μ νεία π ρέπ ει να γίνει για την κατα λυτική γο η τεία τη ς Ν έα ς Υόρκης. Οι π ερ ι­ γρα φ ές τη ς σ το Σά ββατο βράδυ στην άκρη τη ς πόλης είναι ανάλογες μ ε α υ τέ ς το υ νεα­ ρο ύ επ αρχιώ τη Φ. Σ κ ο τ Φ ιτζέρα λντ κάπου ε ­ β δομ ήντα χρόνια νω ρίτερα». Πώ ς ακούγονται α υτά τα λόγια σ τ’ αυτιά της συγγραφ έω ς; Το Σ άββατο βράδυ δεν άρεσε σ ε όλους και θα

Το "Ιά Β Β β το Βράδυ" ήταν η φυσική κατάληξη των μικρών παραματισμόν now έκανα μ« τα προηγούμ€νο Βιβλιαράκια που έκανα με τα προηγούμενα βιβλιαράκια. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που υποστηρί­ ζει (όπως άλλωστε και το Αύριο, μ ια άλλη χώρα) πως τίποτα, μα τίποτα δεν μπορεί να μας βλά­ ψει ανεπανόρθωτα, τίποτα δεν είναι ικανό να μας στερήσει το κομμάτι του κόσμου που μας ανήκει. Γ ια τί απ οκαλείς τις συλλογές διηγημάτω ν σ ου «βιβλιαράκια»;

Γιατί είναι. Είναι σχετικά ολιγοσέλιδα βιβλία που γράφτηκαν επειδή ήθελα να τα γράψω, ε­ πειδή ήταν απαραίτητο για μένα. Αν και νομίζω πως είναι κάτι περισσότερο απ’ αυτό που φαί­ νεται σε πρώτη ανάγνωση, δεν παύουν να απο­ τελούν σχεδιάσματα λογοτεχνίας. Το κοινό ανταπ ο κρ ίθηκε μ ε θ έρ μ η σ το Σά β­ βατο βράδυ στην άκρη τη ς πόλης και οι κρ ιτι­ κ ο ί τη ς λογοτεχνίας σ την πλειοψ ηφία το υ ς επ εσ ήμαναν τις α ρ ετέ ς του. Ο Μ ανόλης Σ α β βίδης σ το Β Η Μ Α ανα φ έρει: «Η γ ο η τεία το υ β ιβλίου έγ κειτα ι π ρω τίστω ς σ τον τρ όπ ο μ ε τον ο π οίο η συ γγραφ έα ς χ ειρ ί­

Συνέντευξη

ήταν παράδοξο ν’ αρέσει σε όλους. Σε μερι­ κούς άρεσε πολύ και σε άλλους άρεσε λιγάκι. Το σχόλιο για τον Φιτζέραλντ είναι πολύ ευγε­ νικό: συμπτωματικά - αν και όχι και τόσο συμπτωματικά - είναι ένας συγγραφέας που μου φαίνεται αβάσταχτα συγκινητικός και τον αγα­ πάω πάρα πολύ. Ο τρόπος ζωής που περιγρά­ φει είναι για μένα - και για πολλούς ανθρώπους που ξέρω - κάτι πολύ οικείο: όχι τόσο η Νέα Υόρκη - που δεν είναι πια η πόλη που ήταν πριν από εβδομήντα χρόνια - αλλά αυτός ο συνδυα­ σμός της περιπέτειας και της αίσθησης ότι όλα είναι δυνατά, ότι όλα μπορείς να τα δεις και να τα κάνεις. Κι αν αυτή η αίσθηση συχνά διαψεύδεται, πάλι δεν πειράζει. Εκτός από το ν Φ ιτζέραλντ, π οιους άλλους σ υγγραφ είς αγαπάς - Έλληνες και ξένους;

Λοιπόν, αρχίζω, κι αν δεν με σταματήσεις θα συνεχίσω επ’ άπειρον: Ντ. X. Λόρενς, Μαξ Φρις, Μορίς Μπλανσό, Τζιμ Χάρισον, Ρέιμοντ Κάρβερ, Τζέιν Αν Φίλιπς, Ερνέστο Σάμπατο, Τζον Ο’ Χάρα, Ντέιβιντ Στόρεϊ, Ρομπέρ Ντεσνός, Κάθριν Μάνσφιλντ, Γιουντόρα Γουέλτι, Μάρω Δούκα, Ζυράννα Ζατέλλη, Κάρσον Μακ Κάλερς, Άιρις Μέρντοχ, Φρανσουά Βιγιόν. Τους λέω μπερδεμένα, ποιητές και μυθιστοριογράφους μαζί. Τόμας Μπέρχαρτ (όχι όλα του), Ναθάνιελ Γουέστ, Έζρα Πάουντ, Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν... Να συνεχίσω; Όχι, μ ε β ομ β ά ρ δ ισ ες. Ας συνεχίσ ουμ ε μ ε τις κριτικές. Υπ ήρξαν και κ ρ ιτικ ές για το βιβλίο σου, οι οπ οίες εκ τό ς το υ ότι επ εσ ήμ ανα ν τις α ρ ετέ ς το υ («είναι ένα εύσ τοχ ο και εν δ ια φ έ­ ρο ν βιβλίο, το οπ οίο δ ια β ά ζετα ι απνευστί», γράφει ο Δ. Δ ασκαλόπουλος σ τα ΝΕΑ το νίζο ­ ντας τη ν αφ ηγημ ατική σ ου άνεση), θ έτο υ ν και ερ ω τή μ α τα , όπως εκείνη το υ Δ. Κούρτοβικ, ο

οπ οίος γράφει, επ ίσης σ τα ΝΕΑ: «Είναι ένα πολύ σ υγκινητικό, δ ρ οσ ερό και, θα έλεγα, ειλικρινές βιβλίο. Αλλ’ ανα ρω τιέμ αι τι μ π ο ρ εί να σημ αίν ει για την ελληνική λ ο γ ο τε­ χνία (και όχι μ όνο) το ότι μ ια Ελληνίδα έγ ραψ ε σ τα ελληνικά έν α γνήσιο αμερ ικα ν ικό μ υ θ ι­ σ τόρημα». Και π αρακάτω : «Η σ υγγραφ έας έχει α φ ομ οιώ σ ει τόσ ο καλά την αμερικανική κουλτούρα... Το (γ ο η τευ τικ ά ) αφ ελές ύφ ος της... είναι το ύ φος τη ς νεοϋορκέζικης λογοτεχνίας το υ B eat και τω ν επ ιγό­ νων του». Δ ε ν είμ α ι σ ίγουρ ος αν είναι σ κόπ ιμο να κρίνει κανείς του ς κρ ιτές του. Δ ε ν σ ου ζητάω κάτι τέτο ιο . Θ α ή θελα απλώς τη γνώμη σου για ό ­ σα θ ετικά , ή μ ε επ ιφύλαξη, σχόλια έχουν γ ρα­ φ τ ε ί για το βιβλίο σου, ιδίω ς για εκείνα που μ π ο ρ εί να α νοίξου ν έν α γόνιμο διάλογο. Δ ε ν ξέ ρ ω τ ι ε ν ν ο ο ύ ν μ ε τ ο ν ό ρ ο « α μ ερ ικ α ν ικ ό μ υ θ ισ τό ρ η μ α » . Κ ι ό σ ο γ ια τ ο υ ς μ π ίτνικς, τ ο υ ς θε ω ρ ώ ή σ σ ο ν ε ς σ υ γ γ ρ α φ ε ίς - τ ο υ ς π ε ζ ο γ ρ ά φ ο υ ς το υ λ ά χ ισ τ ο ν . Η ιδ ε ο λ ο γ ία τ ο υ ς - α ν υπ ο­ θ έ σ ο υ μ ε π ω ς τ ο υ ς έ ν ω ν ε μ ια σ τά σ η ζ ω ή ς - δ εν μ ο υ τ α ιρ ιά ζ ε ι κ α θ ό λ ο υ . Τ α α λ η θ ιν ά μ υ θ ισ τ ο ρ ή ­ μ α τ α δ ε ν έ χ ο υ ν ε θ ν ικ ό τ η τ α κι ο ύ τ ε α υ τ ή κ α θ ο ­ ρ ίζ ε τ α ι απ ό τ ο γ ε ω γ ρ α φ ικ ό τ ο υ ς φ ό ν το . Ε τσ ι κι α λ λ ιώ ς , δ ε ν θ α έ γ ρ α φ α π ο τ έ έ ν α β ιβ λ ίο όπ ου θ α ε ξ υ μ ν ο ύ ν τ α ν τ α ελ λ η ν ο χ ρ ισ τια ν ικ ά ιδ α ν ικ ά , ή θ α ε κ φ ρ α ζ ό τ α ν η λ α τ ρ ε ία τ ο υ α ίμ α τ ο ς κ α ι τ ο υ χ ώ μ α το ς . Υ π ο σ τη ρ ίζω τ ις α ρ ισ τ ε ρ έ ς α ν θ ρ ω π ι­ σ τ ικ έ ς α ξ ίε ς κ α ι π ισ τ εύ ω π ω ς ο λ ό κ λ η ρ ο ς ο κ ό ­ σ μ ο ς ε ίν α ι τ ο χ ω ρ ιό μ α ς . ΓΤ α υ τ ό , τ ο Σ ά β β α το β ρ ά δ υ σ τη ν ά κρ η τη ς π ό λη ς έ δ ε ιχ ν ε τ η ν α γ ά π η π ου έχ ω γ ια τ η Ν έ α Υ ό ρ κ η - επ ιμ έν ω , ό χ ι τη ν έ α Υ ό ρ κ η τω ν χ ρ η μ α τισ τ ώ ν κ α ι τ ω ν η λ ιθ ίω ν - κ α ι τ η σ υ γ κ ίν η σ η π ου β ρ ίσ κω σ το ρ ο κ ε ν ρ ο λ . Τ ο Αύριο, μια ά λλ η χ ώ ρα δ ια δ ρ α μ α τ ίζ ε τ α ι σ τη ν Α θ ή ν α τ η ς δ ε κ α ε τ ία ς τ ο υ ’6 0 κ α ι μ ιλ ά ε ι γ ια μ ια ά λ λ η π ό λ η , π ά ρ α π ο λ ύ α γ α π η μ έν η , α φ ο ύ υ π ή ρ ­ ξ ε τ ο σ κ η ν ικ ό τ ω ν π α ιδ ικώ ν μ α ς χ ρ ό ν ω ν .

μ ια ς μ εσ ο α σ τική ς αθηναϊκής οικογένειας πριν και κ α τά τη δ ιάρκ εια τη ς δικτατορ ίας. Άλλη γραφή, άλλο ύφος, άλλη γλώσσα, άλλη θεμ ατο λογία . Σ τρ έ φ εις τα νώ τα σου (π ρ ό­ σκα ιρ α;) σ τη Ν έα Υόρκη, μ όνιμη ως τώ ρα πη­ γή έμ π νευσ ής σου και εγ κα θίσ τα σ α ι (μό νιμ α;) σ το γενέθλιο τόπ ο, την Αθήνα; Γ ια μ έ ν α ο κ ύ κ λ ο ς ε ν ό ς β ιβ λ ίο υ κ λ ε ίν ε ι ό τ α ν ε ί­ σ α ι έ τ ο ιμ ο ς ν α γ ρ ά ψ ε ις κ ά τ ι ά λ λ ο , κ ά τι α ρ κ ε τ ά δ ια φ ο ρ ε τ ικ ό . Τ ο Αύριο, μια άλλη χ ώ ρα ε ίν α ι έ ν α ά λ λ ο μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α κ αι, β έ β α ια , δ ε ν μ π ο ρ εί ν α έ χ ε ι ίδ ια γ λ ώ σ σ α κ α ι θ έ μ α μ ε τ ο Σ ά β β α το β ρ ά ­ δυ γ ια τ ί τ ό τ ε δ ε ν θ α χ ρ ε ια ζ ό τ α ν ν α γ ρ α φ τ ε ί. Ο ύ τ ε σ η μ α τ ο δ ο τ ε ί κ ά π ο ια « ε π ισ τρ ο φ ή » σ το γ ε ν έ θ λ ιο τό π ο , γ ια τ ί βρίσκομ αι σ το γ ε ν έ θ λ ιο τό π ο α φ ο ύ γ ρ ά φ ω σ τ α ε λ η ν ικ ά , α φ ο ύ ξέ ρ ω π ολ ύ κ α ­ λ ά ε λ λ η ν ικ ά κ α ι υ π ο σ τη ρ ίζω α ν έ κ α θ ε ν τ η ν ε ξ έ ­ λ ιξ η κ α ι τ η ν κ α θ α ρ ό τ η τ α τ η ς γ λ ώ σ σ α ς . Τ ο «κ α ­ θ α ρ ό τ η τ α » α κ ο ύ γ ε τ α ι δ ιφ ο ρ ο ύ μ ε ν α , α λ λ ά α υ τ ό ε ίν α ι μ ια ά λ λ η σ υ ζή τ η σ η , όπ ω ς ε ίπ ε ς κι εσ ύ π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς . Δ ε ν β λ έπ ω τίπ ο τ α ω ς μόν ιμ ο : τ ο μ ό ν ο α λ η θ ιν ά μ ό ν ιμ ο , π ου έ χ ε ι δ η λ α δ ή κ ά ­ π ο ια σ υ ν έ χ ε ια , ε ίν α ι τ ο ό τι γ ρ ά φ ω β ιβ λ ία - α ν κ ά π ο ια ισ το ρ ία , κ ά π ο ιο ς τ ό π ο ς ή κ ά π ο ιο ς ή ρ ω -

ανΒρωπιοτιικς βξί€$ και πιοτίύω nt>^ ολόκληρος

ο κόομος α'ναι το

χόριό μας

Υ ιο θετείς μ ε λίγα λόγια την άποψη τω ν επ ικοινωνιολόγων π ερ ί «παγκοσμίου χω ριού» και για τη λογοτεχνία. Α ς α φ ήσ ο υ με όμω ς αυ τή τη σ υζήτησ η. Πρ ιν καν ολοκληρώ σει το ν κύκλο το υ το πρώ­ το σου μ υ θ ισ τό ρ η μ α , σ ’ ένα χρόνο ακριβώ ς, κ υκλ οφ ορ εί το δεύ τερ ο , Α ύρ ιο, μια άλλη χώ ­ ρα. Ή δη το α νέφ ερες. Α φ η γ η τές δύο παιδιά

Συνέντευξη

119

ας μου φανεί αξιαγάπητος και γεμάτος χάρη, κι αν μπορώ να τον ονειρευτώ και να ζήσω μαζί του μέσα στις σελίδες, θα αποτελέσει μέρος ε­ νός επόμενου βιβλίου. Άρα, είναι πολύ πιθανό το επόμενο μυθιστόρημα να διαδραματίζεται στη μέση του πουθενά. Ή κάπου αλλού. Π ρ ό θεσ ή σ ου μ ε το Αύριο, μια άλλη χώ ρα ή ­ ταν να γρά ψ εις ένα π ολιτικό μ υ θ ισ τό ρ η μ α ή έ ­ να μ υ θ ισ τό ρ η μ α μ ε φ όντο την πολιτική;

Είναι πολύ πιθανό το «ηόμινο μνΒιοτόριρα να 8ια6ρα|ΐατίζ«ται οτη μέση

tou

nouBcva

Βιβλία της Ζώτης Τριαντάφυλλου Κινηματογραφημένες ηόΧεις. Σύγχρονη Εποχή, 1989 Μέρες, που έμοιαίαν με μανταρίνι. Αιγόκερας, 1990

Ιστορία του παγκόσμιον κινηματογράφου (1976-1992). Αιγόκερας, 1992

ΑεΧψίνι, 1993 ΆΧψαμπετ Σίτι. Δελφίνι, 1993 Σάββατοβράδυ στην άκρη της πόλης. Πόλις, 1996 Αύριο, μια άλλη χώρα. ΠόΧις, 1997

Σννέντενξη

Ποιο είναι το πολιτικό μυθιστόρημα; Τα βιβλία εί­ ναι πολιτικά, ακόμα κι όταν δεν είναι - κυρίως ό­ ταν δεν είναι. Ό,τι γράφει κανείς διαποτίζεται α­ πό την πολιτική συγκυρία κι από όσα πιστεύει για τη ζωή, την κοινωνία και την πολιτική. Το «Αύριο, μια άλλη χώρα» είναι η ιστορία μιας ευτυχισμέ­ νης παιδικής ηλικίας μέσα στην ιστορία μιας ευ­ ρύτερης μεσοαστικής οικογένειας. Οι άνθρωποι αυτοί - οι μεγάλοι και οι μικροί - συνδέονται ανα­ πόφευκτα με όσα συμβαίνουν στη χώρα, στον κόσμο γύρω τους, τίποτα δεν μπορεί να τους α­ φήσει ανεπηρέαστους ακόμα κι όταν προσπα­ θούν (όπως η Έφη) να κλείσουν τις κοινωνικές ταραχές και τις αδικίες έξω απ’ το σπίτι τους. Με την έννοια αυτή το Αύριο, μια άλλη χώρα είναι έ­ να πολιτικό μυθιστόρημα: μιλάει για μια οικογέ­ νεια που, αν και σχετικά προνομιούχα, στερείται ό,τι είναι πιο σπουδαίο σ’ αυτό τον κόσμο: τη δη­ μοκρατία. Επίσης, καταγράφει την ατμόσφαιρα μιας εποχής, τα γεγονότα της δεκαετίας του ’60 από τις παραμονές των Ιουλιανών μέχρι το πρα­ ξικόπημα, τον παλμό της Αθήνας και τον τρόπο ζωής της μεσοαστικής τάξης. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι πολιτικό μυθιστόρημα με την έννοια της προπαγάνδας ή της κλάψας, για τα δεινά της Ελλάδας και της αριστερός. Το μ υ θ ισ τό ρ η μ α ως λογοτεχνικό είδ ο ς φ α ίνε­ ται να γίνετα ι η προσφιλής σου, πλέον, εν α ­ σχόληση. Για τη δημοσ ιογρ αφ ία, τις μ ε τ α ­ φρ άσ εις, τις επ ιμ έλειες βιβλίων, το ν κινημα­ τογρ άφ ο ως α ντικείμ ενο μ ελ έ τη ς υπάρχει χ ρόνος και χώ ρος; Ή , όπω ς σ υμ βα ίνει συνή­ θω ς μ ε το υ ς νέους σ ε ηλικία σ υγγραφ είς, αυ­ τέ ς οι παράλληλες δ ρ α σ τη ρ ιό τη τε ς σου ε ξ α ­ σ φαλίζουν απλώς τα π ρος το ζην;

Το μυθιστόρημα δεν είναι ενασχόληση, είναι τρόπος ζωής. Το γράψιμο ήταν και είναι για μέ­ να ο μοναδικός τρόπος ζωής και μαζί ένα επάγ­ γελμα που ασκώ με τρομερή ένταση και σχολα-

σ τικ ό τη τ α . Δ ε ν έχ ω χ όμπ ι (ο ύ τ ε τ ο ρ ο κ ε ν τ ρ ο λ θ α χ α ρ α κ τ ή ρ ιζ α έ τσ ι) κ α ι σ χ εδ ό ν ό λ α ό σ α κάνω , απ ό τ ό τ ε π ου ή μ ο υ ν μ α θ ή τ ρ ια , έ χ ο υ ν σ χ έσ η μ ε τ ο γ ρ ά ψ ιμ ο . Τ ο γ ρ ά ψ ιμ ο - ε ίτ ε ε ίν α ι ά ρ θ ρ α σ ε π ερ ιο δ ικ ά , ε ίτ ε κ ε ίμ ε ν α γ ια τ ο ν κ ιν η μ α το γ ρ ά φ ο - είν α ι μ ια επ ιλο γ ή · γ ρ ά φ ω γ ι’ α υ τ ά π ου θ έ λ ω μ ε το ν τρ ό π ο π ου θ έ λ ω . Κ α τά κ α ιρ ο ύ ς τ ο γ ρ ά ψ ιμ ο μ ο υ ε ξ α σ φ ά λ ιζ ε π ε ρ ισ σ ό τε ρ α απ ό τ α «π ρος τ ο ζην», κι ά λ λ ο τ ε π ά ρ α π ολ ύ π ε ρ ισ σ ό τε ρ α . Ν ο μ ί­ ζω π ά ντω ς π ω ς υ π ά ρ χ ει χ ώ ρ ο ς κ α ι χ ρ ό ν ο ς γ ια π λ ή θ ο ς ά λ λ α π ρ ά γ μ α τα , α ν έ χ ο υ ν α ν ά μ ε σ ά τ ο υ ς κάπ ο ιο ν ή μ α π ου ν α τ α σ υ ν δ έ ε ι. Ο δ ικ ό ς μ ο υ χ ρ ό ν ο ς φ α ίν ε τ α ι ά φ θ ο ν ο ς , δ ια β ά ζω έ ν α σ ω ρ ό β ιβ λ ία , φ λ υ α ρ ώ α σ τ α μ ά τ η τ α μ ε τ ις φ ίλ ε ς μ ο υ , π ε ρ ιφ έ ρ ο μ α ι σ τη ν π όλη κ.λπ.

Ας επ ισ τρ έφ ο υ μ ε σ το τελ ευ τα ίο σου μ υ θ ι­ σ τόρημα , Α ύρ ιο, μια άλλη χώ ρα, κι ας κλείσ ουμ ε μ ’ αυτό. Δ ε ν φ ο β ή θ η κ ες μήπ ω ς σ ε φ ά ει «ο λύκος» τη ς Μ α ρ γα ρ ίτα ς Καραπάνου; Ό χ ι, Η ρ α κ λ ή , δ ε ν φ ο β ή θ η κ α . Δ ε ν έ χ ω σ κο π ό ν α φ ά ω κ α ν έν α ν , ο ύ τ ε ν α φ α γ ω θ ώ . Δ ε ν ε ίμ α ι η Κ ο κ κ ιν ο σ κ ο υ φ ίτ σ α .

Τα ΒιΒΑι'α civai πολιτικά, ακόμα κι όταν Scv civai - κυρίως όταν Scv civai

□

Συνέντευξη

επιμέλεια: Ηρακλής Παπαλέξης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Ο κ ιν η μ α τ ο γ ρ ά φ ο ς τ η ς π ο ίη σ η ς Η μ υ θ ισ το ρ η μ α τικ ή μ ο ρ φ ή τ ο υ σ εν α ρ ί­ ο υ τ ο υ π ερ ίφ η μ ο υ « Η νίο χο υ », τ ο υ τ ε ­ λ ε υ τ α ίο υ κ ιν η μ α το γ ρ α φ ικ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο υ β ρ α β ε υ μ έ ν ο υ σ κ η ν ο θ έτη Α λ έ ξ η Δ α μ ια ­ ν ο ύ , α π ο τε λ ε ί έ ν α ε ν δ ια φ έ ρ ο ν ό σ ο κ αι β ο η θ η τικ ό γ ια τ ο θ ε α τ ή τ η ς τ α ιν ία ς , σ ε κ ά π ο ια σ η μ εία , α ν ά γ ν ω σ μ α . Γ ρ α μ μ έ ν ο μ ε τ η λ ιτ ό τ η τ α π ου χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ε ι κ α ι τ η ν κ ιν η μ α το γ ρ α φ ικ ή γ ρ α φ ή τ ο υ σ κ η ν ο θ έτη , τ ο β ιβ λ ίο α κ ο λ ο υ θ ε ί τ η ν π ο ρ ε ία τ ο υ κ ε ­ ν τ ρ ικ ο ύ ή ρ ω α , τ ο υ Α μ ίλ η τ ο υ , σ τις π ερ ι­ π λ α ν ή σ ε ις τ ο υ μ έ σ α απ ό τ ο ν εμ φ ύ λ ιο σ π α ρ α γ μ ό , α φ ο ύ έ χ ε ι ή δ η δ ώ σ ει τ η ν α ρ ­ χ ικ ή ο ικ ο γ ε ν εια κ ή κ α τά σ τ α σ η κ α ι έ χ ε ι δ ια γ ρ ά ψ ε ι τ α π ρ όσ ω π α κ αι τ ο π ερ ιβ ά λ ­ λ ο ν μ έ σ α σ το ο π οίο μ εγ ά λ ω σ ε. Χ ω ρ ι­ σ μ έν ο σ ε μ ικ ρ ο μ ε γ έ θ η κ ε φ ά λ α ια , τ ο κ εί­ μ εν ο δ η μ ιο υ ρ γ ε ί ε ικ ό ν ε ς έ ν τ ο ν ε ς όπ ου η κ ο φ τή π ε ρ ιγ ρ α φ ή __________________________ και ο σ ύ ν τ ο μ ο ς δ ιά ΑΛΕΞΗΣ ΔΑΜΙΑΝΟΣ λ ογος σ υ νίσ το ύ ν ΠιΊΥές Ερημικές ' , , (Ηνίοχος) δ ρ α μ α τικ ό σ το ιχε ία Αθήνα, ΝέαΣύνοραα ισ θη τικ ή ς δ ύ ν α μ η ς α α Λιβάνη, 1996 π ου υ π ε ρ β α ίν ο υ ν ____________ Σελ· 223 τ ις τ ρ έ χ ο υ σ ε ς σ υ ­ ν α ισ θ η μ α τ ικ έ ς φ ο ρ τίσ ε ις . Δ ια β ά ζ ε τ α ι μ ε α ν α μ φ ισ β ή τ η το ε ν δ ια φ έ ρ ο ν ό χ ι μ ό ν ο ν α ­ π ό ό σ ο υ ς έ χ ο υ ν ή δ η α γ α π ή σ ει τ η ν τ α ι-

ΜόλιςΚνύοφόρηοαν

Η ο δ ύ ν η τ ο υ δ ιφ υ ο ύ ς λ ό γ ο υ Α ν γ ια τ η ν επ ισ τή μ η ο τ ρ ε λ ό ς α π ο τε λ ε ί τ ο α ν τικ είμ εν ο τ ο υ λ ό γ ο υ , η λ ο γ ο τε χ ν ία έχ ει τη δ υ να τό τη τα ν α τ ο ν κ α θ ισ τ ά υπ ο­ Ναπολέων Ααζάνης κ είμ εν ο μ ια ς εκ φ ώ ­ νη σ η ς , ν α τ ο ν α π α λ­ Κεφαλή ανδρός λ ά σ σ ε ι απ ό τ ο υ ς σε ορείχαλκο κ ο ινω νικο ύ ς μ η χ α ν ι­ σ μ ο ύ ς κ α τα σ τ ο λ ή ς π ου τ ο υ σ τε ρ ο ύ ν τ ο λ ό γ ο . Ο τ ρ ε λ ό ς δ ε ί­ χ ν ε ι ό τ ι η ζω ή κ α ι ο θ ά ν α τ ο ς , τ ο « λ ο γ ι­ κό» κ α ι τ ο «π α ρ ά λ ο ­ γ ο », τ ο εφ η σ υ χ α σ τικό κ α ι τ ο τ ρ ο μ α κ τ ι­ κό, ω ς λ ό γ ο ς κ α ι ω ς π ρ ά ξη , μ π ο ρ ο ύ ν ν α σ υ ν υ π ά ρ ξο υ ν α ν έ ξ ο δ α κ α ι γ ι’ α υ τ ό απ ο­ τ ε λ ε ί τ η μ έγ ισ τη α π ειλή τ ο υ ο ρ θ ο λ ο γ ι­ κ ο ύ μ α ς κ ό σ μ ο υ . Ή ρ ω α ς κ α ι π ρ ω τοπ ρόσ ω π ος α φ η γ η τ ή ς , ο ά ν δ ρ α ς τ ο υ μ υ θ ι­ σ τ ο ρ ή μ α τ ο ς τ ο υ Ν .Λ . «δ είχν ει» κ α ι τ α υ ­ τ ό χ ρ ο ν α « λ έει» τ η ν ο δ ύ ν η τ η ς δ ιφ ύ ία ς τ ο υ μ έ σ α απ ό τ η δ ιή γ η σ η μ ια ς ζω ή ς. Μ ο ­ ν ο λ ο γ ο ύ ν υ π ο κ είμ ε ν ο , σ υ γ χ ρ ό ν ω ς , απ ο­ κ α λ ύ π τει τ η σ υ γ κ α λ υ μ μ έ ν η μ ο ρ φ ή δ ια ­ λ ό γ ο υ τ ο υ ίδ ιο υ μ ε τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ , τ ο υ π ρ α γ μ α τικ ο ύ μ ε τ ο φ α ν τα σ τ ικ ό , τ ο υ απ ο­ δ ε κ τ ο ύ μ ε τ ο α π ω θ η μ έν ο σ τη σ φ α ίρ α τ ο υ α ν ο μ ο λ ό γ η το υ . Δ ιά λ ο γ ο ς τ ο υ δ ι­ φ υ ο ύ ς υ π ο κ ειμ έ ν ο υ , ε κ είν ο υ π ου χ ρ η μ ά -

ΝΑΠΟΛΕΟΝ ΛΑΖΑΝΗΣ Κεφαλή ανδρός σε ορείχαλκο Μυθιστόρημα σε δύο γραφές Αθήνα, Πατάκης, 1996 Σελ. 209

τ ισ ε σ υ ν ή θ η ς ά ν θ ρ ω π ο ς κ α ι σ ω σ τό ς ο ι­ κ ο γ ε ν ε ιά ρ χ η ς κ α ι π ο λ ίτη ς , κ α ι τ ο υ εσ ώ ­ τ ε ρ ο υ « ά λλ ο υ » π ου α π ο κ α λ ύ π τ ετα ι σ τα ­ δ ια κ ά , π ου ο λ ισ θ α ίν ε ι σ το α δ ιέ ξ ο δ ο τ ο υ π α ρ α λ ό γ ο υ β ιώ ν ο ν τά ς τ ο μ ε τ ο υ ς ίδ ιο υ ς α κ ρ ιβ ώ ς ρ υ θ μ ο ύ ς , τ η ν ίδ ια έ ν τα σ η , τ ο ί­ δ ιο β λ έ μ μ α . Σ ε τ ο ύ τ η τ η δ ιφ υ ΐα , σ υ μ β ο λ ι­ κά, α ν τισ τ ο ιχ ε ί κ α ι η διπ λή γ ρ α φ ή τ η ς μ ια ς κ α ι μ ο ν α δ ικ ή ς ισ το ρ ία ς . Σ ύ ν το μ η , α π ο σ π α σ μ α τική , λ ιτή σ τη ν έκ φ ρ α σ ή τ η ς κ α ι σ τ α α φ η γ η μ α τ ικ ά τ η ς μ έσ α , η π ρ ώ τη κ ρ α τ ά α ν ε π α ίσ θ η τα κ ά τι απ ό τ ο μ υ σ τη ­ ρ ιώ δ ε ς τ ω ν π ρ ά ξεω ν , τ ω ν γ ε γ ο ν ό τω ν , κ άπ οιω ν α ισ θ η μ ά τ ω ν . Ε π ε ξ η γ η μ α τ ικ ό τ ε ­ ρ η, α λ λ ά μ ε τ η ν ίδ ια κ ο φ τή π ρ ό τα σ η , η δ ε ύ τ ε ρ η γ ίν ε τ α ι τ ε λ ικ ά π ε ρ ισ σ ό τε ρ ο ε π ώ δυ νη. Κ α ι ο ι δ υ ο , δ ο σ μ έ ν ε ς μ ε τ η ν ίδ ια οπ τική τ ο υ ή ρ ω α /α φ η γ η τ ή σ τη ν π ο ρ εία τ ο υ π ρ ο ς τ η ν τ ε λ ικ ή λ ύ σ η . Σ χ ά σ η τ ο υ ή ρω α, σχάση τη ς γ ρ α φ ή ς. Σ ε έν α και το α υ τ ό σ ώ μ α (α ν θρ ώ π ινο ή κ ειμ εν ικ ό ). Μ ια ε ν δ ια φ έ ρ ο υ σ α λ ο γ ο τε χ ν ικ ή π ρ ό τα σ η μ ε θ έ μ α τ η ν ίδ ια τ η ν ο δ ύ ν η τ η ς ύ π α ρ ξη ς , τη ς σκέψ ης, το υ λό γο υ και τη ς σ υ γγρ α ­ φ ής. Δ . Τσ α τσ ο ύλη ς

Υ π ο θ έ σ ε ις τ η λ ε ψ ία ς Γ ρ α μ μ έ ν ο απ ό δ υ ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΕΡΡΗΣ μ α ζ ί α ν θ ρ ώ π ο υ ς τω ν ΧΑΡΑΚΑΤΣΑΡΗ οπ οίω ν δ ε ν επ ιμ ερ ί­ Δεν με αφήνετε να ολοκληρώσω! ζ ε τ α ι η ε υ θ ύ ν η , απ ό Αθήνα, Ιστός/Αλυσίδα, 1996 έ ν α ζ ε υ γ ά ρ ι κ α ι σ τη Σελ.37 ζω ή , τ ο « α ν ο λ ο κ λ ή ­ ρ ω το » π ο λ υ κ είμ εν ο σ υ ν τ ίθ ε τ α ι απ ό μ ικ ρ ά δ ιη γ ή μ α τ α κ α ι σ ύ ­ ντο μ ες « τ η λ εο π τικ ές » π α ρ ε μ β ά σ ε ις . Α νέμελο, π λ α κ α τζίδ ικ ο , ευ τ ρ ά π ε λ ο σ υ χ ν ά , α γ γ ίζ ε ι τ ις ισ τ ο ρ ίε ς τ ο υ απ ό τ η ν αν ά π ο δ η : σ ύ ν τ ο μ ε ς σ α ν δ ια φ η μ ισ τικ ό κ λιπ άκι, α ν ο ρ θ ό δ ο ξ ε ς κ α ι π ε ρ ιπ α ιχ τικ ές, σ χ εδ ό ν σ ε μ ο ρ φ ή α ν έ κ δ ο τ ο υ π ου λ ε ς σ ε μ ια π α ρ έα , α λ λ ά κ α ι κ α υ σ τικ έ ς , α γ γ ίζο υ ν τ α ό ρ ια τ η ς « κ α κ ιο ύ λ α ς » γ ια π ρ ά γ μ α τα , γ ια πρ όσ ω π α , γ ια ε θ ν ικ έ ς α ν α τ ά σ ε ις . Κ ε­ φ ά τ ο σ ίγ ο υ ρ α . Μ η -λ ο γ ο τεχ ν ικ ό ; Ίσ ω ς, κ α λ ύ τ ε ρ α , α ν τι-λ ο γ ο τ εχ ν ικ ό . Σ τ η σ ύ ν ο λη δ ό μ η σ η κ α ι σ τη σ ύ λ λ η ψ η . Χ ω ρ ίς τ α μ π ο ύ κ α ι τα ξ ιν ο μ ή σ ε ις . Κ α λ ο γ ρ α μ μ έ ν ο . Ά λ λ ω ­ σ τε, γ ια σ ιν εφ ίλ κ α ι μό ν ο , υ π ά ρ χ ει η ά λ ­ λ η άπ ο ψ η γ ια τ η ν «Γ κ ίλν τα » , τ ο « Γ α λ ά ζιο

ά γ γ ε λ ο » ή τ ο «Γ ιο τ ο υ Σ ε ΐχ η » . Κ α ι π ο λ λ ές « μ α ύ ρ ε ς » δ ια φ η μ ίσ ε ις . Θ α τ ο ο λ ο κ λ η ρ ώ ­ σ ετε! Δ . Τσ α τσ ο ύλη ς

Τ ρ α υ μ α τ ικ ή ε μ π ε ιρ ία Τ ο α π ο τέ λ ε σ μ α ε ­ ν ό ς β ια σ μ ο ύ δ ε ν ε ί­ ν α ι π ά ν το τ ε ο ρ α τό γ ια τ η γ υ ν α ίκ α π ου θ α τ ο ν υ π ο σ τεί, σ ί­ γο υ ρ α όμω ς η Ε λέ­ νη θ α β ρ ει το ν τρ ό ­ π ο ν α α ν α π ο δ ο γ υ ρ ί­ σ ε ι τ α π ρ ά γ μ α τα κ αι, χ ω ρ ίς δ ισ τ α γ ­ μό, ν’ α κ ο λο υθή σ ει έ ν α δ ρ ό μ ο ερ ω τικ ό κ α ι α ν τισ υ μ β α τικ ό . Η Κ α ίτη Π ιπ ερ ο π ο ύ λ ο υ , σ το π α ρ ό ν βι­ β λ ίο , θ έ λ ε ι ν α α ν τιπ α ρ α τ ε θ ε ί σ ’ ε κ ε ί­ ν ο υς το υ ς ά ν τρ ες λ ο γ ο τ έ χ ν ε ς π ου έ ­ γ ρ α ψ α ν γ ια τ η ν Ε λ έ ­ νη , α λ λ ά π α ρ ά λ λ η λ α ν α εν το π ίσ ει τ α σ η ­ μ ά δ ια α υ τ ή ς τ η ς τ ρ α υ μ α τ ικ ή ς ε μ π ε ιρ ία ς μ έ σ α απ ό τ ο ν α ρ χ α ϊκ ό μ ύ θ ο . Π α ρ α δ ίδ ο ν τ α ς τ ο ν « α σ τερ ισ μ ό τ η ς Ε λ έν η ς » τ ο λ μ η ­ ρ ά κ α ι δ ιε ισ δ υ τικ ά , α π λά α λ λ ά π ε ρ ιε κ τι­ κ ά, δ ίν ο ν τα ς μ ια ν έ α δ ιά σ τ α σ η , απ ’ ό ,τ ι ά λ λ α β ιβ λ ία μ ε π α ρ ό μ ο ιο θ έ μ α έ χ ο υ ν ή ­ δ η κ α τ α θ έ σ ε ι. Έ ν α σ ο β α ρ ό απ ό κ ά θ ε ά ­ π οψ η έ ρ γ ο , χ ω ρ ίς υ π ε ρ β ο λ έ ς κ α ι α κ α τ ά ­ λ η π τα σ χ ή μ α τα , χ ω ρ ίς γ λ ω σ σ ικ ο ύ ς α ­ κ ρ ο β α τισ μ ο ύ ς , χ ω ρ ίς μ ε γ ά λ ε ς ε ν τ ά σ ε ις κ α ι ε κ ρ ή ξ ε ις , μ ε σ υ ν έπ εια σ τις α ρ χ έ ς π ου τ ο δ ιέπ ο υ ν κ α ι μ ε μ ια α ξ ιο π ρ ό σ εκ τ η δ ο μ ικ ή ε π ε ξ ε ρ γ α σ ία , π ο υ κ υ ρ ιο λ ε κ τικ ά τ ο κ ά ν ει π ολ ύ ε ν δ ια φ έ ρ ο ν .

X . Π α π αγεω ρ γίου

ΚΑΙΤΗ ΠΙΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ Στον αστερισμό της Ελένης Μυθιστόρημα Αθήνα, Κέδρος, 1996 Σελ. 127

Η γ ε ν ιά τ η ς α μ φ ισ β ή τ η σ η ς Μ ε έ ν α κ ά τι π α ρ α π ά ν ω απ ό σ ύ γ χ ρ ο ν ο μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α , π ο υ μ α ζ ί μ ε τ ο π ρ ώ το τ ο υ , τ η ν « Α ν τ ρ ιά ν α » , α π ο τ ε λ ε ί δ ίπ τ υ χ ο , ο γ ν ω σ τ ό ς δ η μ ο σ ιο γ ρ ά φ ο ς κ α ι ισ τ ο ­ ρ ιο γ ρ ά φ ο ς Α π ό σ το λ ο ς Σ τ ρ ο γ γ ύ λ η ς α -

ΜόλίζΚνώοφόρηοαν

ν α π α ρ ισ τά , τ ε μ α χ ί­ ζ ε ι, α π ε ικ ο ν ίζ ε ι, κ ρ ιαποςτολος στρογγυλής τ ικ ά ρ ε ι, ενδο σ κ ο Η Μυρτώ και οι άλλοι _ _ ί ___ , Αθήνα, Οδυσσέας, 1996 π εί μ ια γ ε ν ιά , π ο υ 157 φ υ σ ικ ά κ α ι δ ε ν θ α ξ ε χ α σ τ ε ί, ό σ ο κ ι α ν ο ρ ισ μ έ ν ο ι τ η ν κ α τ η γ ο ρ ο ύ ν γ ια τ η ν π ρ ο ­ σ ω ρ ιν ή τ η ς σ η μ ε ρ ιν ή α π ρ α ξ ία . Γ ε γ ο ν ό τ α , π ο υ μ α ς ξ ε φ ε ύ γ ο υ ν κ α θ η μ ε ρ ιν ά , α μ φ ισ β η τ ή σ ε ις και τ α λ α ν τ ε ύ σ ε ις , τ ρ α υ μ α τ ισ μ έ ν ε ς π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τε ς κ α ι α δ ικ α ίω τ α ο ρ ά μ α τ α κ α ι ό ν ε ιρ α , α γ ώ ν ε ς π ο υ έ γ ιν α ν γ ια τ ο τ ίπ ο τ α , ζω ή τ ε τ ρ ι μ μ έ ­ νη κ α ι επ ίπ εδ η , α γ ω ν ία γ ια επ ιβ ίω σ η , ό ­ σ ο κι α ν π ο λ λ ο ί κ α τ ά φ ε ρ α ν ν α κ α θ ίσ ο υ ν σ ε υ ψ η λ έ ς κ α ρ έ κ λ ε ς τ η ς κ ρ α τ ικ ή ς ή ι­ δ ιω τ ικ ή ς ε ρ γ ο δ ο σ ία ς . Η Μ υ ρ τ ώ κ α ι ο Σ ή φ η ς ε ίν α ι ε ρ ω τ ε υ μ έ ν ο ι α π ό π α λ ιά , π ισ τ ε ύ ο υ ν σ τ ις ίδ ιε ς π α ν α ν θ ρ ώ π ιν ε ς α ­ ξ ίε ς , η ο υ σ ία ό μ ω ς ε ίν α ι ο ι « ά λ λ ο ι» , τ ό ­ σ ο δ ια φ ο ρ ε τ ικ ο ί μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς κ α ι τ ό σ ο α ν θ ρ ώ π ιν ο ι, μ ε τ η θ ε τ ικ ή ή τ η ν α ρ ν η τ ι­ κ ή σ η μ α σ ία τ ο υ ό ρ ο υ .

X . Π α π αγεω ρ γίου

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Σ τ ο η θ ικ ό σ α ν ίδ ι τ ο υ Μ ε σ α ίω ν α Το « Θ ρ η σ κ ε υ τ ικ ό Δ ρ άμα» το υ Μ πάρυ Άνσγουω ρθ, το υ σ υγγρ αφ έα π ου κ έ ρ δ ισ ε τ ο β ρ α β ε ίο Μ π ούκερ, το 1992, γ ια τ η ν « Ιε ρ ή Π ε ί­ να », ε ίν α ι έ ν α μ υ θ ι­ σ τό ρ η μ α π ου σ υ ν δ υ ά ζ ε ι τ η ν υπ ο ­ β λ η τικ ή α τ μ ό σ φ α ι­ ρ α τ η ς μ ε σ α ιω ν ικ ή ς Α γ γ λ ία ς μ ε μ ια γ ο η ­ τ ε υ τ ικ ή θ ε α τ ρ ικ ό ­ τ η τ α . Σ τ ο β ιβ λ ίο γ ί­ νο ντα ι αναφ ορ ές σ τ ις δ ύ ο μ ο ρ φ έ ς θεά τρ ο υ π ου σ υνυπ ήρχαν σ τη μ εσ α ιω ν ικ ή Ε υ ρ ώ ­ πη: Τ α M y s te ry P la y s

ΜόλιςΚυκλοφόρησαν

ΜΠΑΡΥΑΝΣΓΟΥΩΡΘ Θρησκευτικό Δράμα Αθήνα, Νεφέλη, 1997 Σελ.272

(π α ρ α δ ο σ ια κ ή

μ ο ρ φ ή μ ε θ ρ η σ κ ε υ τ ικ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α ) κ α ι σ τ α M o ra lity P la y s (π ου δ ια τ η ρ ώ ν τ α ς τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ικ έ ς κ α τ α β ο λ έ ς δ ια δ ρ α μ α ­ τ ίζ ο υ ν τ η ν ισ τ ο ρ ία κ ά θ ε ξ ε χ ω ρ ισ τ ή ς ψ υ ­ χ ή ς , τ α ν υ σ μ έ ν η ς α ν ά μ ε σ α σ το κ α λ ό κ α ι σ το κ α κ ό ). Σ τ ο π λ α ίσ ιο α υ τ ά ο Ά ν σ γ ο υ ­ ω ρ θ κ ιν ε ί τ ο υ ς ε ξ π ρ ε σ ιο ν ισ τ ικ ο ύ ς χ α ­ ρ α κ τ ή ρ ες το υ , χ α ρ α κ τή ρ ε ς που τ ίθ ε ­ ν τ α ι α ν τιμ έ τω π ο ι μ ε α ρ χ έ γ ο ν α η θ ικ ά δ ι­ λ ή μ μ α τα και με τ α μ εγ ά λα θ έ μ α τα τη ς Τέχ νη ς, το υ Θ α ν ά το υ , το υ Έ ρ ω τα και τ η ς Δ ικ α ιο σ ύ ν η ς . Α . Σ τα μ ά τη ς

Ά ν θ ρ ω π ο ι και π ο ν τ ίκ ια

ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΕΙΣ Λουλούδια για τον Άλγκερνον Μτφρ.: ΊΕλσα Νικολάου Αθήνα, Κέδρος, 1996 Σελ· 68

Σ ’ α υ τ ή τ η μ ικ ρ ή ν ο υ β έ λ α ο Κ έις α φ η -

0

Υειται W π Ρεια ε'

ν ό ς δ ια ν ο η τικ ά κ αθυ σ τερ η μ ένο υ, το υ Τσ αρλς Γκ ό ρ ν το ν , π ο υ ε π ιλ έ γ ε τ α ι ω ς π ε ιρ α μ α τό ζω ο απ ό ο ­ μ ά δ α επ ισ τη μ ό ν ω ν. Γ ρ α μ μ έ ν ο σ ε π ρ ώ το π ρ όσ ω π ο, τ ο β ιβ λ ίο π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί τ α π ρ ώ τ α ε γ χ ε ιρ ή μ α τ α τ ο υ ς Τ σ α ρ λ ς σ τη γ ρ α φ ή - απ ό τ η σ τιγ μ ή π ου ο ι γ ια τ ρ ο ί τ ο ύ ζ η τ ο ύ ν ν α γ ρ ά ψ ε ι κάπ ο ιο η μ ε ρ ο λ ό ­ γ ιο - μ έ χ ρ ι τ η ν τ ε λ ε υ τ α ία σ ε λ ίδ α π ου γ ρ ά φ ε ι ο ίδ ιο ς π ρ ιν φ ύ γ ε ι απ ό τ η Ν έ α Υόρκη.

Ε ν τ α γ μ έ ν ο ς σ το σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ο επ ισ τ η ­ μ ο ν ικ ό π ρ ό γ ρ α μ μ α , μ α θ α ίν ε ι ν α δ ια β ά ζ ε ι κ α ι ν α γ ρ ά φ ε ι σ ω σ τά , κ α ι ο β α θ μ ό ς ε υ φ υ ΐα ς τ ο υ μ εγ α λ ώ ν ε ι. Δ ια β ά ζ ε ι επ ι­ σ τη μ ο ν ικ ά σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ α , γ ρ ά φ ε ι μ ια μ ε ­ λ έ τ η γ ια τ η ν α σ θ έ ν ε ιά τ ο υ , κ α τα λ α β α ίν ε ι π ολ λές ξ έν ες γλώ σ σ ες. Θ έμ α το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α ο ι επ ιπ τώ σ εις κ άπ οιω ν επ ι­ σ τη μ ο ν ικ ώ ν επ ιτυ χ ιώ ν σ τα π ε ιρ α μ α τ ό ­ ζω ά τ ο υ ς , α ν θ ρ ώ π ο υ ς κ α ι π ο ν τίκ ια , π ου σ υ χ ν ά δ ε ν λ α μ β ά ν ο ν τ α ι υπ όψ η, η κ ο ινω ­ νική π ε ρ ιθ ω ρ ιο π ο ίη σ η τ ω ν δ ια φ ο ρ ε τ ι­ κ ώ ν α τ ό μ ω ν κ α ι η έ μ μ ο ν η π ρ ο σ π ά θ εια τ ω ν α ν θρ ώ π ω ν γ ια τ η ν α π ό κ τη σ η γ ν ώ ­ σ η ς . Τ ο β ιβ λ ίο τ ο υ Κ έ ις ε ίν α ι έ ν α ς ύ μ ν ο ς σ το ν ά ν θρ ω π ο κι έ ν α « κ α τ η γ ο ρ ώ » σ το υ ς κ ά θ ε λ ο γ ή ς ρ α τ σ ισ μ ο ύ ς τ η ς επ ο χ ή ς μ α ς κ α ι μ π ο ρ εί ν α δ ια β α σ τ ε ί απ ό ό λ ε ς τ ις η λ ι­ κ ίες . Λ . Ε ξαρ χ οπ ούλ ου

Α π ά ν θ ρ ω π η τ ρ α γ ω δ ία Σ υ λ λ έγ ο ν τα ς ω ς α GABRIEL GARCIA MARQUEZ π α ιτη τικ ό ς δ η μ ό σ ιό Η είδηση μιας απαγωγής γρ ά φ ο ς και σ υγγρ α Μυθιστόρημα φ έας, με το υ ς Μτφρ.: Κλαίτη Σωτηριάδου Αθήνα, Νέα Σύνορα, ν ε ρ γ ά τ ε ς τ ο υ , σ το ι Α Α Λιβάνη, 1996 χ ε ία γ ια τ η μ ά σ τ ιγ α Σελ. 405 τω ν ν α ρ κ ω τικ ώ ν , -----------------------------------π ου π α ρ α λ ύ ε ι τη ν π α τρ ίδ α τ ο υ , τ η ν Κ ο λ ο μ β ία , ο μ ε γ ά λ ο ς α υ τό ς μ άσ τορα ς το υ λό γου, μ α ς π αραδ ίδ ε ι έ ν α θ ρ ίλ ε ρ ε ν ν έ α σ υ ν μ ια ς α π α γ ω ­ γ ώ ν επ ώ νυ μ ω ν α ν θρ ώ π ω ν, σ ’ α υ τ ή τη χ ώ ρ α τ η ς Λ α τιν ικ ή ς Α μ ε ρ ικ ή ς . Μ ε μ ο ν α ­ δ ικ ό σ τό χ ο ν α φ έ ρ ε ι σ τη ν ε π ιφ ά ν ε ια τ ο τ ι τρ ά β η ξ α ν , σ τ α χ έ ρ ια τω ν λ α θ ρ εμ π ό ρ ω ν , τ α σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν α ά τ ο μ α κ α ι τ ο π ώ ς τ ε λ ι­ κ ά επ έ ζη σ α ν , ό σ ο ι τ ο κ α τ ά φ ε ρ α ν . Σ ί­ γ ο υ ρ α τ ο β ιβ λ ίο «Η είδ η σ η μ ια ς α π α γ ω ­ γ ή ς » δ ε ν ε ίν α ι έ ν α α κ ό μ η έ ρ γ ο τ ο υ γ ν ω ­ σ το ύ μ υ θ ισ τ ο ρ ιο γ ρ ά φ ο υ , ε ίν α ι τ ο σ ύ ν ο ­ λ ο τ η ς π ρ ο σ ω π ική ς τ ο υ μ ά χ η ς α π έν α ν τι σ ε α π α γ ω γ ές , δ ο λ ο φ ο ν ίε ς , β ία , π ο υ υ φ ίσ τα ν τα ι ά ν θ ρ ω π ο ι π ου α ρ ν ο ύ ν τ α ι τ η ν ε ισ ρ ο ή ν α ρ κ ο δ ο λ α ρ ίω ν κ α ι π α λ ε ύ ο υ ν γ ι’ α υ τ ή τ ο υ ς τ η θ έ σ η . Η ο ικ ο υ μ ε ν ικ ό τ η τ α τ ω ν α π ό ψ εω ν τ ο υ Μ ά ρ κ ε ς τ ο ν φ έ ρ ν ε ι κ αι π ά λι, α υ τ ή τ η φ ο ρ ά δ ε ίχ ν ο ν τ α ς κ α ι τ η ν ά λ λ η τ ο υ ιδ ιό τ η τα , σ το π α γ κ ό σ μ ιο π ρ ο ­ σ κ ή νιο κ α ι σ ε λ ίσ τ ε ς μ π ε σ τ -σ έ λ ε ρ , κ α ­ θ ώ ς δ ο κ ιμ ά ζ ο ν τ α ς τ η ν α ν το χ ή μ α ς , σ ί­ γ ο υ ρ α μ α ς ξ ε π ε ρ ν ά μ ε τ η δ ύ ν α μ η π ου δ ια θ έ τ ε ι, β ά ζ ο ν τ α ς σ ε κ ίν δ υ ν ο α κ ό μ η κ α ι τ η ν π ρ οσ ω π ική τ ο υ α σ φ ά λ ε ια .

X . Π α π αγεω ρ γίου

Ο έρ ω τ α ς π ά ν ω α π ’ όλα Ο Ρ ο μ π έρ Ν τ ε σ ν ό ς ε ίν α ι γ ν ω σ τ ό ς ω ς ε ­ ρ ω τικ ό ς π ο ιη τή ς υψ η λ ώ ν εν τά σ εω ν , ο ο ­ π ο ίο ς σ υ ν δ έ θ η κ ε σ τε ν ά μ ε τ ο κ ίν η μ α τ ο υ υ π ε ρ ρ εα λ ισ μ ο ύ . Η π α ρ ο ύ σ α έκ δ ο σ η α π ο τελ είτα ι απ ό δ ύ ο π εζ ά κ είμ εν α , τ α ο π οία εν τά σ σ ο ν τα ι σ τη γ ε ν ικ ό τε ρ η μ υ θ ο λ ο - __________________________ γ ία τ ο υ π ο ιη τή -Ν τε σ ν ο ς. Κ υ ρ ία ρ χ ο θ έ μ α ο έ ρ ω τα ς : ω ς π ηγ ή ζω ή ς, π ηγ ή δ η μ ι­ ο υ ρ γ ία ς κ α ι ω ς σ τά ­

ΡΟΜπερ ΝΤΕ£Ν0Σ Ελευθερία ή έρωτας . Μτφρ ;.ηώργο? Ράι^ _

σ η ζω ή ς. Έ ν α βιβ λ ίο π ου χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ε τ α ι απ ό έν α ν δ ιά χ υ τ ο , α κ α τά π α υ σ τ ο ε ρ ω τι­ σ μ ό . Κ είμ εν α ε κ τ ε θ ε ιμ έ ν α σ τις έ κ δ η λ ε ς υ π ε ρ ρ ε α λ ισ τικ έ ς τ ά σ ε ις τ ο υ Ν τ εσ ν ό ς . Α υ τή ε ίν α ι κ α ι η β α σ ική α δ υ ν α μ ία τ ο υ ς κ α­ θ ώ ς π ρ ό κ ε ιτα ι γ ια έ ν α ό χ ι κ α ι τό σ ο ε υ έ λ ι­ κ το υ π ε ρ ρ εα λ ισ τικ ό ύ φ ο ς , τ ο οπ οίο δ η μ ι­ ο υ ρ γ ε ί ρ ή γ μ α τα σ τις δ ο μ έ ς τω ν κ ειμένω ν. Τ ο α π ο τέ λ ε σ μ α είν α ι ά ν ισ ο κ αι η η δ ο ν ή τ ο υ κ ειμ έν ο υ λ ε ιτ ο υ ρ γ ε ί απ οσ π α σ μ α τικά . Γ ια τ ο μ ό ν ο π ρ ά γ μ α γ ια τ ο οπ οίο δ ε ν μπο­ ρ ε ί ν α επ ικρ ίνει κ α ν είς τ ο ν Ν τ ε σ ν ό ς είν α ι ό τ ι π ρ ό κ ε ιτα ι γ ια κ ε ίμ ε ν α ψ υ χ ρ ά , δ ίχ ω ς ζω ή. Α κ ρ ιβ ώ ς τ ο α ν τίθ ετο : ε ίν α ι δ ύ ο σ ύ­ ν τ ο μ α έ ρ γ α π ου φ λ έ γ ο ν τ α ι απ ό π ά θ ο ς, ο ρ μ ή , κι α κ ό μ α π ό θ ο γ ια έ ρ ω τ α κ α ι ζω ή. Η . Μ αγκ λίνης

Α λ ο γ ο μ ε α ν θ ρ ώ π ιν η λ α λ ιά Η Μ α ύ ρ η Κ α λλονή, έ ν α ς ν ε α ρ ό ς κ έλ η ς, ε ξ ισ τ ο ρ ε ί τ η ζω ή τ ο υ σ τα μ ισ ό τ ο υ 19 ου α ιώ να σ τα χ έ ρ ια τω ν α νθρ ώ π ω ν ιδ ιο κ τη ­ τώ ν τ ο υ κ αι γ ίν ε τ α ι π α ρατηρητής τη ς ανθρ ώ π ινη ς φ ύ σ η ς σ χ ο λ ιά ζο ν τ α ς τ η σ υ­ μ π ερ ιφ ο ρ ά τ ο υ α ν ­ θρ ώ π ο υ απ έναν τι σ τα ζώ α, τη ν κ οινω νι­ κή α ν ισ ό τη τ α ακ ό μ η κ α ι τ ο μ ά τ α ιο τω ν πο­ λέμ ω ν . Ο τετ ρ ά π ο δ ο ς α υ τ ό ς Μ π αρ μ π α -Θ ω μ ά ς α ν τιμ ε­ τω π ίζει μ ε σ τω ικό τη τ α τ η μ ο ίρ α τ ο υ , η ο­ π οία είν α ι σ υ ν υ φ α σ μ έν η μ ε τ η μ ο ίρ α τω ν εκ ά σ τσ τε α φ εν τικ ώ ν τ ο υ κ αι μ ε « γ υν α ικ εί­ α» ευ α ισ θ η σ ία κ α τα γ ρ ά φ ε ι μ ια επ οχή ό­ π ου η ο ικ ο λ ο γ ία δ ε ν υ π ή ρ χ ε ο ύ τ ε κ αν σ αν ό ρ ο ς . Η γ ρ α φ ή είν α ι απ λή κ α ι π ερ ιγ ρ α φ ι­ κή , α λ λ ά η χα μ η λ ώ ν τό ν ω ν κ αι γ ε μ ά τ η παι­ δικ ή α φ έ λ ε ια π ρ ο σ έγγ ισ η τ η ς ισ το ρ ία ς τ η ν κ ά νο υ ν δ ια χ ρ ο νικ ή . Η κ α ιν ο φ α ν ή ς σ ύ λ λη ψ η τ ο υ α λ ό γ ο υ -α φ η γ η τ ή ο δ ή γ η σ ε σ τη μ εγ ά λ η εμ π ο ρ ικ ή επ ιτυ χ ία τ ο υ βιβλ ίου σ το ν α γ γ λ ο σ α ξο ν ικ ό κ όσ μο. Ε δώ τη

ΑΝΝΑΣΙΟΥΕΛ Η Μαύρη Καλλονή Μτφρ.: Άννα Παπασταύρου Αθήνα, Παπαδόπουλος, 1996 Σελ. 280

ΜόλιςΚπάοφόρησαν

σ υ γ γ ρ α φ έ α τη ν ε ίχ ε π ρ ο λ ά β ει λ ίγ ο νω ρί­ τερ α ο Ό μηρος. Κ. Ντινόπ ουλος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ =όρκι θ νητότη τας Σ τ η ν έ α π οιητική σ υ λ λο γ ή τ ο υ Κώ σ τα ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΝΤΑΒΟΣ Λ ά ν τα β ο υ η κ ρ α τ α ιά Εκ Θεού αντιμισθία Αθήνα, Αρμός, 1997 μνήμη α ν τιπ α λεύ ει Σελ. 70 μ ε ε ικ ό ν ε ς θ α ν ά το υ . Σ τ ο ο μ ό τ ιτλ ο π ρ ώ το μ έρ ο ς , ο ι τίτλ ο ι τω ν επ ιμ έρ ο υ ς π ο ιη μ ά ­ τω ν π α ίζο υν τ ο ρ ό λ ο σ υ μ π ερ α σ μ α τικ ή ς α ­ ντιφ ώ ν η σ η ς σ τα ε ­ ρ ω τή μ α τα κ αι τ ο υ ς σ το χ α σ μ ο ύ ς τ η ς ποι­ η τικ ή ς ε ν α τέν ισ η ς μ ε τ ο π ρόσ ω π ο τ ο υ θ α ­ ν ά το υ , π ου είν α ι ε ξ ί­ σ ο υ α ν α π ό φ ε υ κ το ς γ ια χ α μ έ ν ο υ ς και κ ερ δ ισ μ έν ο υ ς , ο μ ό ­ θ ρ η σ κ ο υ ς κι α λ λ ό ­ θρ η σ κ ο υ ς . Ο σ π α ρ α γ μ ό ς τ ο υ θ ν η το ύ μ π ρ ο σ τά σ το φ ό β ο τ η ς α ν τίπ ερ α ό χ θ η ς μ α τα ιώ ν ετα ι μ ό ν ο σ το ν έ ρ ω τα π ου «είνα ι μέλλον», εν ώ τ η ν ίδ ια σ τιγ μ ή « μ ε τρ ά ε ι ο Λ ό γ ο ς τ η ζω ή /μ ε σ π ιθ α μ ές θα νά το υ » . Σ τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς , τ ις « Λ ιτ α ν είες » , τ α ό ν ε ιρ α σ το ιχ ειώ ν ο υ ν τ η ζω ή , γ ίν ο ν τα ι κ ρ υ φ ό σ χ ο λ ειό , π α ρ α μ ιλ η τ ό , π α ρ α ­ μ υ θ ία , α π ειλή , τ ό π ο ς « δ ια φ υ γ ή ς κ ρ ιμ ά ­ τω ν» . Δ ρ ο υ ν π ά ν τα λ υ τ ρ ω τ ικ ά τ ό σ ο π ου τ ο π ο ιη τικ ό υ π ο κ είμ ε ν ο , μ ε π ρ οσ ω π είο π ρ ο φ η τικ ό , α ισ θ ά ν ε τ α ι τ η ν α ν ά γ κ η ν α μ α ς π ρ ο τ ρ έ ψ ε ι σ τη ν ε ξ ύ μ ν η σ ή τ ο υ ς . Σ τ α «Α ντίδ ο τα » , η δ ια λ ε κ τικ ή ισ ο ρ ρ ο π ία τ η ς φ ύ σ η ς κ α ι τω ν σ το χ α σ μ ώ ν δ ε ν σ τ έ κ ε τ α ι ικ α ν ή ν α α π ο τ ρ έ ψ ε ι τ η ν α ιώ νια δ ια π ά λη τ ο υ Δ ιο ν υ σ ια κ ο ύ ε ρ ω τικ ο ύ κι « α μ α ρ τω ­ λ ο ύ » ε γ ώ μ ε τ ο ν Απ ο λλ ώ ν ιο ε α υ τ ό π ου ε ­ π ιδ ιώ κει, μ α τ α ιο π ο ν ώ ν τα ς , τ η ν α ιω ν ιό τη ­ τ α . Η επ ιμ ε λ η μ έ ν η έ κ δ ο σ η κ ο σ μ ε ίτα ι μ ε σ χ έ δ ια τ ο υ Γ ιώ ρ γ ο υ Λ α ζ ό γ κ α π ου σ υ ν ά δ ο υ ν μ ε τ ο π ο ιη τικ ό το π ίο τ ο υ Λ ά ν τα β ο υ . Λ . Ε ξαρ χ οπ ούλου

ΜόλιςΚυκλοφόρησαν

Π ο ιη τ ικ ό ς Ν ίτ σ ε Γ ια π ο λ λ ο ύ ς η π ο ιη ­ τ ικ ή π α ρ α γ ω γ ή τ ο υ Ν ίτ σ ε π α ρ α μ έ ν ε ι έ ­ να π ά ρερ γο με ερ α ­ σ ιτ ε χ ν ικ ό χ α ρ α κ τ ή ­ ρ α π α ρ ’ όλο π ου αν π ρ ο σ έ ξ ε ι κ α ν ε ίς τ α φ ιλ ο σ ο φ ικ ά δ ο κ ίμ ιά τ ο υ , θ α π α ρ α τ η ρ ή ­ σ ε ι π ω ς τ α δ ια τ ρ έ χ ε ι μ ια π ο ίη σ η ή κ α ­ λ ύ τ ε ρ α έ ν α ς λ υ ρ ισ μ ό ς . Κ α ι ό μ ω ς ο Ν ί­ τ σ ε υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς α ξ ιο λ ο γ ό τ α τ ο ς μ ά ­ σ τ ο ρ α ς τ ο υ σ τ ίχ ο υ , σ τ ο β α θ μ ό π ο υ ο Τ ό μ α ς Μ α ν τ ο ν θ ε ω ρ ο ύ σ ε (υ π ε ρ β ά λ λ ο ­ ν τ α ς ) ισ ά ξ ιο τ ο υ Γ κ α ίτ ε . Τ ο β ιβ λ ίο ε ίν α ι μ ια ε κ τ ε τ α μ έ ν η α ν θ ο λ ό γ η σ η , π ο υ π ε­ ρ ιέ χ ε ι μ ια ο λ ό κ λ η ρ η σ ε ιρ ά π ο ιη μ ά τω ν , τ ο υ ς « Δ ιθ υ ρ ά μ β ο υ ς τ ο υ Δ ιο ν ύ σ ο υ » , μ α ζ ί μ ε π ρ α γ μ α τ ο λ ο γ ικ έ ς κ α ι φ ιλ ο λ ο γ ι­ κ έ ς σ η μ ε ιώ σ ε ις , εν ώ α ρ κ ε τ ά απ ό τ α π ο ιή μ α τ α π ο υ π ε ρ ιέ χ ε ι η έ κ δ ο σ η π ε ρ ι­ λ α μ β ά ν ο ν τ α ι σ τ α φ ιλ ο σ ο φ ικ ά τ ο υ β ι­ β λ ία . Έ ν α ς ο ρ α μ α τ ικ ό ς δ ια ν ο η τ ή ς μ ι­ λ ά ε ι μ ε τ η ν κ α ρ δ ιά κ α ι ό χ ι μ ε τ ο ν ο υ , δ ί­ ν ο ν τ α ς τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α , α υ τ ό ς ο δ ιχ α ­ σ μ έ ν ο ς κ α ι π ν ε υ μ α τ ικ ά ν ε κ ρ ό ς απ ό τ α 4 4 τ ο υ φ ιλ ό σ ο φ ο ς , τ ο υ π ώ ς μ π ο ρ ε ί έ ­ ν α ς δ ια ν ο ο ύ μ ε ν ο ς ν α ε ίν α ι κ α ι έ ν α ς σ υ γ κ ιν η μ έ ν ο ς κ α λ λ ιτ έ χ ν η ς χ ω ρ ίς ν α π ε ρ ιφ έ ρ ε ι τ ο ν ν α ρ κ ισ σ ισ τ ικ ό μ α ν δ ύ α τ ο υ σ τ ο χ α σ τ ικ ο ύ εγ ώ τ ο υ . Α. Σ ταμάτης

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΣ ΝΙΤΣΕ Ποιήματα Αθήνα, Καστανιώ της, 1996 Σελ. 117

ΜΕΛΕΤΕΣ Έ ρ ω τ α ς : έ γ κ α υ μ α , γ ο η τ ε ία , π λη ρότητα «... Μ ' έ χ ε ι κυ ρ ιέψ ει ο λόκ λ ηρ η, ιδ ρ ώ τα ς πα γω μ ένος / σ κεπ ά ζει τ ο κορμ ί μ ου και είμ αι πιο π ρ ά σ ινη / α π ό το χ ο ρ τά ρ ι.

YVES BATTISTINI Έχω τη ν όψ η / σ χ ε ­ Σαπφώ δ ό ν νεκρής...». Ο έ ­ Αθήνα, Παηαδήμας, 1996 Σελ. 154

ρ ω τα ς σ τη ν α ρ χ έγονη γ ν η σ ιό τ η τ ά τ ο υ ό π ω ς τ ο ν β ίω ν α ν ο ι Έ λ λ η ν ε ς ε ίν α ι σ τ η ν κ α λ ύ τ ε ρ ή τ ο υ σ τ ιγ μ ή σ τ α π ο ιή μ α τ α τ η ς Σ α π φ ο ύ ς .

Για τη Λ έσ βια π οιήτρια δ εν υπάρχουν π αρά ό ψ ιμ ες μ α ρ τυ ρ ίες, σ ύ ντο μες και απ οσπ ασματικές αν α φ ο ρ ές και σκόρ­ πιοι υπαινιγμοί. Μ ε οδηγό α υ τό το υλι­ κό, ο Yves Battistini «μοντάρει» στο βι­ βλίο το υ τη ζωή και το έρ γ ο τ η ς ποιήτρ ια ς το υ έρ ω τα, από τ α π αιδικά χ ρ ό ­ νια και τ α τ α ξ ίδ ια ως τ η ν εξο ρ ία , τη Μ ουσική Σχολή, και από τη σχέση τη ς με τ ο υ ς π ολιτικούς η γ έ τ ε ς το υ νησιού ως τ ις φ ιλίες και τ ις αν τιζη λ ίες τη ς. Α κόμα π αρο υσιάζονται Ω δ ές, π οιήμα­ τ α και άλλα απ οσπ άσματα τ η ς κατά Π λάτω να « δ έκατης μούσας». Α . Σταμάτης

Κ α β β α δ ία ς και π ά λι Έ νας από τ ο υ ς πιο αγα π ημέν ους και τρ α γο υ δ ισ μ έν ο υ ς π οιητές μας είναι α ­ ναμφ ίβολα ο Ν ίκος Κ αββαδίας. Μ ε τ ο υ ς σ τίχο υς το υ μας έχ ει τα ξ ιδ έ ψ ε ι σε μακρινά λιμάνια, ε - -------------------------------ξω τικές χώ ρες, και ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ μας έχ ει μιλήσει γ ια Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας π εριπ έτειες που ό ­ Αθήνα, Άγρα, 1996 Σελ 191 λο ι θ α θ έλ α μ ε να ζήσ ουμε. Α υ τό ς ο σπ ουδαίος στιχοπ λόκος-ναυτικός ε ί­ χε π αράλληλα μια σημαντική πα­ ρουσία στο χώ ρο τ η ς Α ρ ισ τερ ό ς, που ξεκινά από την Κα­ τοχή, σ υνεχίζετα ι στον εμφ ύλιο , τη δ ι­ κτατορ ία και φ τάνει μέχρι τ ο αντιβασ ιλικό δημοψ ήφ ισ μα. Η δράση τ ο υ αυτή πο­ τ έ δεν εξα ρ γ υ ρ ώ ­ θ η κε με α ξιώ μα τα και «καρέκλες». Ό λ α α υ τά π εριγρά φ ονται μ’ έ ν α γλ α φ υ ρ ό τρόπο από τ ο σ υ γ γ ρ α φ έα Φίλιππο Φι­ λίππου που συγχρόνω ς απ οδεικνύει ότι ο δοκιμ ιακός λ ό γ ο ς μπ ορεί να γ ίν ει π ροσ ιτός κι ελκυ σ τικός στο ε υ ρ ύ τερ ο αναγνω στικό κοινό και δ εν α φ ο ρ ά μό­ νον ένα στενό κύκλο φ ιλολόγω ν και διανοουμένω ν. Ν. Μολυβιάτης

ΔΟΚΙΜΙΑ Τ ο δ α κ τ υ λ ικ ό α π ο τ ύ π ω μ α το υ ή θ ο υ ς

γιαννης Μ. ΚΑΛΙΟΡΗΣ

Εξ επαφής

Μ ια συλλογή από έντεκα κείμενα που εκτείνο ντα ι σε μια

Αθήν°Σε? 2 7 2 1" 6 π οικιλία ζητημάτω ν με κύριο άξο να τη ----------------------------------------- γλώ σσα και καλύ­ π τουν από θ έμ α τ α τη ς τρ έχ ο υ σ α ς π ρο­ βλημα τικής, όπως τ ο δ ιεισ δ υ τικ ότατο κείμενο «Η μ εγά λη εποποιία το υ χ α β α ­ λέ», πρώτη σοβαρή π ροσπάθεια ανά­ λυ σ η ς το υ λόγου τω ν λ άιφ -σ τάιλ π εριο­ δικών, μέχρι επ α νεξετά σ εις κειμένω ν που καθόρ ισ αν τη ν ε ξ έ λ ιξ η τ η ς γλώ σ­ σας - «Εκατό χρόνια από το Ταξίδι του Ψ υχάρη» - και κριτική το υ εκπ αιδευ τι­ κού λόγου - «Υπαρκτός σ οσιαλισμός και σχολικά βιβλία». Α κόμα υπάρχει και μια, απ οκαλυπτική τ η ς φ ιλοσ οφ ία ς τ ο υ σ υ γγ ραφ έα , σ υ νέν τευξή το υ στον Γιώ ργο Βιδάλη. Τ α α δ ιέξο δ α και οι α ­ γκυ λώ σ εις τ η ς μ εταπ ολιτευ τικής ν εο ­ ελληνικής π ραγ ματικ ότητας, μέσ α από τη ν πολιτική, την εκπ αίδευσ η, τ α Μ Μ Ε (Μ έσ α Μ α ζικής Επ ιρροής), δίνουν την αφ ορ μή στον Γ. Καλιόρη γ ια μια κριτική π εριπλάνηση στο δ ύσ βα το τοπ ίο το υ Σ ημερ ινού Ν εοελλη νικού Ή θ ο υ ς (και Ύ φ ου ς). Α. Σταμάτης Αντέχουν Το αναγνω στικό κοινό είναι επ ιφ υλακτι­ κό απ έναντι σε βιβλία που απ οτελού ­ νται από ά ρ θ ρ α τω ν συγγραφ έω ν γ ρ α μ μ έν α σε π αρελθόν τα χρόνο και εντα γμ ένα στην ανάγκη τ η ς ιστορικής στιγμής. Κ ατά κανόνα τέτο ιο υ τύπου βιβλία ικανοπ οιούν απλώς τη ματα ιο__________________ δ ο ξία το υ σ υ γγ ρα­ φ έα το υ ς . Γι’ αυ τό ΚΩΣΤΑΣ ΣΚΛΑΒΟΣ και τ ο κοινό, εκτό ς Επίκαιρα από το παρελθόν ελάχισ τω ν π ερι­ Αθήνα, Θεμέλιο, 1996 πτώσεων, αδ ια φ ο ­ Σελ. 234 ρεί.

Εδώ όμω ς έχ ο υ μ ε μια εντελώ ς δ ια φ ο ­ ρετική εκδοχή, καθώ ς τ α κείμενα δ ημ ο ­ σιεύτηκα ν μεν πριν από περίπου 50 χρόνια σε ειδικά π εριοδικά, δ ια τηρούν όμω ς και σ ή μερα τη φ ρ εσ κάδ α που ε ί­ χα ν όταν έκαναν γ ια πρώτη φ ορ ά την εμφ άνισή τ ο υ ς στον έντυπο χώ ρο, ε ­ π ειδή ανα λύουν ζη τή μ α τα διαχρονικής εμ β έλ εια ς. Π ρ ό κειτα ι γ ια πολύ φ ιλόδ ο­ ξ ε ς αλ λ ά και απ οτελεσ μ ατικ ές π ρο­ σ π άθειες το υ Κ. Σκλά βου να π ροσ εγγί­ σ ει σ ο βαρ ά θ έ μ α τα (αρ χαίος ελληνικός π ολιτισμός, Βυζάντιο, μαρ ξισ μός, ε λ ­ ληνοτουρκικά). Τ. Παππάς

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Α θ έ α τ ε ς ό ψ ε ις

φ οριακό υλικό που αντλούμ ε από το κείμενο για το υ ς τόπ ους, το υ ς ανθρώ ­ πους, τ ις νοοτροπίες, χρ ω μ ατίζετα ι α ­ πό τη γνώση του σ υ γγ ρ α φ έα για την κλασική Ελλά δα και τ ο Βυζάντιο, απο­ κτώ ντας έτσι μεγα λύτερ ο ενδια φ έρον για τ ο υ ς ειδικού ς ερ ευ νη τές. Ο χ α ρ α ­ κτήρ ας τ η ς σ υ γγ ραφ ής όμω ς δ ιευ κο λύ ­ νει την πρόσληψή το υ και από το μη ε ι­ δικό κοινό. Ζω ντανές, γλ α φ υ ρ ές οι π ε­ ρ ιγρ α φ ές το υ Έ β ερ ετ, για τ ο θαλασσ ι­ νό το υ τ α ξ ίδ ι στο Αιγαίο, για τη συνά­ ντησή το υ με το ν Αλή πασά, για τ α μο­ νασ τήρια στα οποία ανα ζητά χ ειρ ό γρ α ­ φ α κερ δίζουν τον αναγνώστη. Η εικονο­ γράφ ηση, π ροερχόμενη κυρίω ς από τον Dupre, δ ρα συμπληρω ματικά για το έρ γο και είναι πολύ π ροσεγμένη. Έ να αξιο λο γό τα το κείμενο σε μια αξιολογότα τη έκδοση. Τ. Δημητρούλια

τ ο υ φ ιλ ε λ λ η ν ισ μ ο ύ Η Ά ντεια Φραντζή ΕΝΤΟΥΑΡΝΤΕΒΕΡΕΤ από μια αναφ ορά Σελίδες ημερολογίου στην α λλη λογρα­ Εισαγωγή-μτφρ.-σχόλια: φ ία Κοραή-Έ βερ ετ, Άντεια Φραντζή Επιμέλεια και σχόλια ο δ ηγήθηκε στην ε ­ εικονογράφησης: π ανεξέτασ η το υ η ­ Στ. Φινόπουλος Αθήνα, Τροχαλία, 1996 μερ ολογίου το υ τ ε ­ Σελ. 238 λευ ταίου και ανα­ κάλυψ ε έτσ ι έναν Εντουαρντ Εβερετ «κρυμμένο θη­ σαυρό» για την πε­ ΣΕΛΙΔΕΣ ρ ιηγητική γ ρ α μ μ α ­ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ τ ε ία και τ ο φ ιλελλ η­ νισμό. Το απόσπα­ σ μα ημερ ολογίου το υ Έ β ερ ετ, που δ ημοσ ιεύ εται σή με­ ρ α, καλύπ τει ένα τρίμηνο, από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο το υ 1819 και τη δ ιαδρομή του σ υ γγ ραφ έα από τη ν Κέρ κυρ α ως τ ο Herm anstadt. Είναι τ ο ημερ ολόγιο το υ τα ξιδ ιο ύ το υ στην του ρ κοκρ ατού μενη ακόμα Ελλάδα, α λ ­ λά και στην Ο θω μανική Α υ τοκρ ατορ ία στην οποία π ερνάει μετά από ένα επ ει­ σοδιακό τα ξίδι, όπως επίσης και στις π αρα δουνάβιες ηγεμονίες. Το π ληρο­

ΜόλιζΚνύοφόρηοαν

ΛΕΞΙΚΑ Α π ό το τέλο ς π ρ ο ς τη ν αρχή Έ νας από το υ ς λό γο υ ς που πρέπει να π αινέψ ουμε τ ις α θ ό ρ υ β ες εκδ όσ εις «Επικαιρότητα» είναι το ότι έχουν εγκα ι­ νιάσει εδώ και χρόνια μια αξιοζήλευ τη σ ειρ ά λεξικώ ν. Τ ελευ τα ία σ το υς πά­ γκο υ ς τω ν βιβλιοπωλείων κυκλοφ ορ εί ένα ιδιόμορφο λεξικό, το «Αντίστροφο λεξικ ό τη ς νεοελληνικής γλώσσας». Ο π ρώτος που επ ιχείρησε τ ο τό λμημα ή ­ τα ν ο Γ. Κ ου ρ μπ ού ληςτο 1967. Σ το δ ιά­ στημα τω ν 30 χρόνω ν που π έρασαν έ ­ χουν γίνει π ολλές α λλα γές στη γλώσσα μας γ ι’ αυ τό και ο Ευ ά γγελος Μπαλαφ ού της απ οφάσισε να καλύψ ει αυ τό το κενό. Τι είναι το «Αντίστροφο λεξικό»; Ο ι λ έξεις , πρώτα απ’ όλα, τ α ξινο μ ο ύ ­ νται αλφ αβητικά, αλλά από το τέλ ο ς προς τη ν αρχή το υ ς. Π.χ. για τη λέξη «ναός» θ α π άτε σ τα π εριεχόμενα στο γρ ά μ μ α -Σ και στην υποκατηγορία -ος. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΠΑΛΑΦΟΥΤΗΣ Έ τσι, βρ ίσ κετε α μ έ­ Αντίστροφο λεξικό της κοινής νεοελληνικής γλώσσας σως τη σημασιολοΑθήνα, Επικαιρότητα, 1996 γική ομά δα κά θ ε λ έ­ Σελ. 734 ξης, εν μ έρ ει την ε-

τυ μολογία της, και το υ ς κανόνες με βά­ ση το υ ς οποίους η γλώσσα κατα σ κευ ά­ ζει τα σ ύνθετά τη ς. Για την ολοκλήρω­ ση α υ τής τη ς επίπονης δ ου λειά ς επι­ νοήθηκαν μ αθημα τικές φ όρ μουλες σε ηλεκτρονικό υπολογιστή και η αντί­ στροφη κατά ταξη το υ λημματολογίου έγινε με τη βοήθεια ειδικών π ρογραμ­ μάτων. Επειδή όμω ς δεν υπάρχουν ε ρ ­ μηνεύματα στο παρόν έργο, χρήσιμη ε ί­ ναι πολλές φ ορ ές και η π αράλληλη χ ρ ή­ ση ενός ερ μηνευτικού λεξικού. Γ. Δανιήλ

Ο μ η ρ ικ ή τ α ξ ιν ό μ η σ η Το Ομηρικό λεξιλ ό­ JANDEGROOT γιο είναι, mutatis Ομηρικό Λεξιλόγιο mutandis, σχετικά Αναθεωρημένο και συμπληρωμένο από τους περιορισμένο. Ανέρ­ Jacques Bouchard-Lise Coutier χεται σε 9.000 λήμ­ Απόδοση στα Νέα Ελληνικό: ματα. Αφαιρώντας Jacques Bouchard Αθήνα, Τυπωθήτω κανείς τα κύρια ονό­ ΓώργοςΔαρδανός, 1996 ματα και τ α άπ αξ λ ε­ Σελ.166 γάμενα στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, π αρατηρεί πως οι υπόλοιπες λέξεις ε ­ π αναλα μβάνοντα ι με μεγάλη συχνότη­ τα. Ο Jan de Groot, π αθιασμένος μελε­ τη τή ς του Ομήρου, είχε διαπιστώσει πως μαθαίνοντας κανείς λιγότερες α­ πό 2.000 λέξεις, πολλές από τις οποί­ ε ς αποτελούν ρίζες ήδη γνω στές στις ελληνογενείς λ έξεις των δυτικών γλωσσών, μπορεί να διαβά­ σει ά νετα τ α δύο έπη. Το Ομηρικό λεξικό του ταξινομεί συστηματικά τα 1821 λ ε­ ξήματα που απαντούν από 10 ως 10.000 φ ορές στα 2 έπη, χω ρίζοντάς τ α σε 6 κα­ τηγορ ίες σύμφωνα με τον αριθμό εμφ ανίσεών το υ ς (πάνω από 500 φορές, 200500, 100-200, 50-100, 25-50, 10-25), δι­ ευκολύνοντας έτσι κάθε σπουδαστή, με­ λετητή ή αναγνώστη, Έ λληνα ή ξένο που αγαπά τον Ό μηρο. Α. Σταμάτης

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γ ια τ η χ ε ιρ α φ έ τ η σ η σ τ η ν ε κ π α ίδ ε υ σ η Η έκρηξη των γνώσεων και η επιταχυνόμε­ νη πολιτισμική πα­ γκοσμιοποίηση μέσα από τις μεταβλητές τη ς οικονομίας - και βεβαίως του ____________________ INTERNET - ανάμε­ σα στ’ άλλα, καθι­ στούν αναγκαία την προβληματική γύρω από την εκπαιδευτική διαδικασία και τους παράγοντές της. Κι αν αναλογιστεί κανείς τη διαφαινόμενη βαρβαρότητα με διάφο­ ρ ες μορφές, τότε επιτακτικότερη είναι μια ανθρωπιστική συλλογιστική, η οποία θα διαπνέει, αν μη τι άλλο, αυτήν ακριβώς την παιδευτική διαδικασία. Ίσως δηλαδή ένας πιθανός ανθρωπισμός εμποτισμένος με οικολογικά και οικουμενικά οράματα μέσα από πρακτικές ουσίας είναι οπωσδήποτε αναγκαίος στις μ έρες μας. Σε μια επανάσταση «της συνειδητότητας», που «μπορεί να ξεκινήσει με τη ριζι­ κή αναδόμηση και συστηματική μεταμόρ­ φωση του κατεστημένου εκπαιδευτικού συστήματος», αναφέρεται ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου. Προς τούτο παραθέτει τη σκέψη των προδρόμων τη ς Χειραφετικής Εκπαίδευσης, αναλύει το σημερινό ρόλο τη ς οικογένειας και του εκπαιδευτι­ κού συστήματος και αποτυπώνει τους στόχους μιας Χειραφετικής Εκπαίδευσης προς την κατεύθυνση της επιβίωσης του ανθρώπου, της ειρήνης και, συνακό­ λουθα, ενός χειραφετικού πολιτισμού. Πρόκειται για ένα βιβλίο που συμβάλλει στην προβληματική γύρω από τα τεκταινόμενα στην εκπαίδευση και σ’ έναν συστηματικό διάλογο για το μέλλοντης. Γ. Παπαδάτος

ΧΑΡΗΣΚΛΩΝΑΡΗΣ Χειραφέτηση-Παιδαγωγικές ;αι πολιτισμικές προϋποθέσεις Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ.112

Κ ο ιν ο τ ικ ά Ε κ π α ιδ ε υ τ ικ ά Π ρογρ άμματα Μ ια επιλογή κειμένων που εξηγούν την Εκπαιδευτική Πολιτική τη ς Ευρωπαϊκής

Ένωσης, μια Πολιτι­ Δ.Γ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ κή που διακτινώνε(Εισαγωγή, Επιλογή, Επιμέλεια) Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική τα ι αλλά και συγκε­ Πολιτική. Βασικά ντρώνεται σε απο­ κείμενα για την παιδεία, φ άσεις των βασικών την εκπαίδευση και την κατάρτιση Αθήνα, Κέντρο Κοινωνικής οργάνων τη ς ΕΕ. Το Μορφολογίας και Κοινωνικής βιβλίο απευθύνεται Πολιτικής-Gutenberg, 1996 Σελ. 301 κυρίω ς σε όσους ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν σε κοινοτικά εκπαιδευτι­ κά προγράμματα και σε εκείνους που α­ σχολούνται στη διαμόρφωση και στην ά­ σκηση τη ς εκπαιδευτικής πολιτικής τη ς χώ ρας μας. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ α­ ποτελεί σήμερα τον καθοριστικό και διαμορφωτικό συντελεστή τη ς ευρωπαϊκής πολιτικής για την εκπαίδευση, η οποία με τη σειρά τη ς εντάσσεται σε ευ ρ ύ τερ ου ς ευρωπαϊκούς στόχους, κοινωνικούς και οικονομικούς, διευρύνοντας έτσι και τις προοπτικές υποστήριξης. Έ να χρήσιμο βιβλίο με τη φροντίδα του καθηγητή του Παντείου Παν/μίου Δ. Τσαούση. Δ. Τσατσούλης

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ε μ π ε ιρ ικ ή έ ρ ε υ ν α Η ραγδαία ανάπτυξη GILBERT DELANDSHEERE Η Εμπειρική Έρευνα τη ς Εκπαίδευσης σ’ στην Εκπαίδευση ολόκληρο τον κό­ Αθήνα, Τυπωθήτωσμο, κατά τα τ ε ­ Γ.Δαρδανός, 1996 Σελ. 200 λευταία πενήντα χρόνια, π έρα απ’ ό,τι θετικό κομίζει για το σύνολο τη ς ανθρω­ πότητας, δημιουρ­ γ εί αναπόφευκτα και ορισμένα προβλή­ ματα (δημογραφικά, κοινωνιολογικά, διοι­ κητικά κ.ά.), καθώς και καινούριες αντι­ λήψ εις διδασκαλίας, SiS ktrS Be μάθησης και πολιτι­ στικής ανάπτυξης. Στις ν έες συνθήκες, ο εκπαιδευτικός κα­ λείται να παίξει έναν βασικό και σύνθετο ρόλο.

mmmm Bmim cthm

η

Στον τόμο ο καθ. G. De Landsheere, δι­ ευθυντής του Εργαστηρίου Πειραματι­ κής Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Λιέγης, περιγράφει τ α προβλήματα που αφορούν τις Επιστήμες τη ς Αγωγής και τα μέσα που θα επιτρέψουν στα εκπαι­ δευτικά συστήματα να βελτιωθούν τόσο καθεαυτά όσο και ως προς τ α αποτελέσ ματάτους. Κ.Δ. Μαλαφάντης Παραμύθι

ΖΟΡΖΖΑΝ Η δύναμη των παραμυθιών Αθήνα, Κ ™ ώ τ η ς , 1996

Σ ’ αυτό το βιβλίο του 0 Ζ°Ρ ζ Ζαν> καθηγητή ς στο Πανεπιστήμιο το υ Λεμάνι σ ε έξι

επιμέρους κεφάλαια ------------------------------------------ πραγματοποιεί μια α­ ναδίφηση των πηγών του προφορικού λό­ γου και τη ς επίδρασης των παραμυθιών. Ειδικότερα, στα τρ ία πρώτα κεφάλαια κά­ νει μια ανασκόπηση των διαφόρων θεω ­ ριών και μεθόδων που ενώνονται στην προσπάθειά του ς να συλλάβουν την ουσία των απλών μορφών, που είναι τα παραμύθια. Ακολούθως προσπαθεί να διασαφηνίσει τη θέση που υποστηρίζει, πως τα παραμύθια, στη «λαϊκή» του ς μορ­ φή, μαρτυρούν κάποιες αλήθειες και κά­ νουν ν’ αναδυθούν μέσα από τα λόγια των αφηγητών οι δυνάμεις του ατομικού και συλλογικού ασυνειδήτου. Τέλος, αναφέρεται στη δυναμική σχέση των παιδιών με τα παραμύθια και υποδεικνύει έναν ικανό αριθμό παιδαγωγικών πρακτικών, που βοηθούν στην ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας των παιδιών. Σημειώνουμε την πιστή φιλολογική μετά­ φραση και απόδοση τη ς Μαρίας Τζαφεροπούλου, που κατάφ ερε ν’ αποδώσει όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και το πνεύμα του βιβλίου. Κ.Δ. Μαλαφάντης

ΘΕΑΤΡΟ Σ α ιξ π η ρ ικ ό ς « νου ς» Ο σαιξπηρικός Μ άκβεθ, όπως ακούστη­ κε στο θέα τρ ο Αθήναιον τον περασμένο

χειμώνα στη σκηνοΟΥΙΛΙΑΜΣΑΙΞΠΗΡ θετική εκφώνηση του Andrew Μτφρ.: Γιώργος Χειμώνας Visnevski με τον Αθήνα, Κέδρος, 1996 Γιώργο Κιμούλη Σελ.168 στον ομώνυμο ρόλο, -------------------------------------------και την Καρ. Καραμπέτη στο ρόλο τη ς Λαίδης Μάκβεθ, κυκλοφορεί τώ ρα από τον «Κέδρο» στη φροντισμένη θεατρική σειρά του. Ο Γιώργος Χειμωνάς, γνω­ στός για τις δημιουργικές μεταφ ράσ εις του τόσο αρχαίω ν τραγικών όσο και κλα­ σικών του δυτικού θεάτρ ου, μαρτυρεί πως «ο τρόπος του Σαίξπηρ είναι να γεν­ νήσει "νου"». Ο νους του Μ άκβεθ, όπου εισέρχεται ο μεταφ ρασ τής, κινείται γ ύ ­ ρω από τα τρ ία θέματα: Θ άνατος-Μ εγάλο-Κακό και δίπλα ο Φόβος. Τους μηχα­ νισμούς γρ αφ ής του κειμένου αναζητά λοιπόν ο μεταφ ραστής προκειμένου να ενεργοποιήσει τη σκέψη του. Ο Χειμωνάς αναμφισβήτητα το πετυχαίνει. Δ. Τσατσούλης

Π ο ιη τ ικ ό θ έ α τ ρ ο Έ να κείμενο που ή- — ΑΚΗΣ ΔΗΜΟΥ δη γνώρισε μια επι­ ... και Ιουλιέπα Επίμετρο: τυχέσ τατη σκηνοθεΝικηφόρος Παπανδρέου τική εκφώνηση από Αθήνα, Εξάντας, 1996 τον Π έτρο Ζηβανό, Σελ. 55 σε θέα τρ α τη ς Αθή- νας και τη ς Θεσσα­ λονίκης, γραμμένο από ένα νεότατο ...ΚΑΙ ,j/OYAIETTA συγγραφέα. Το «... και Ιουλιέπ α», έδω­ σε, παράλληλα, την ευκαιρία στη Λυδία Φωτοπούλου να δη­ μιουργήσει έναν α ­ πό το υ ς καλύτερους ρόλους τή ς μέχρι τώ ρα καριέρας της. Η μονολογούσα σαιξπηρική ηρωΐδα, επιβιώσασα τη ς διπλής αυτοκτονίας του κλασικού ζεύγους ερωτευμένων, ώριμη πια και έγκλειστη σ’ ένα δωμάτιο χωρίς συντρόφους ή επισκέπτες, δ ρ ά π ετα ι τη ς ευκαιρίας από την παρουσία των ε ­ φήμερων θεατώ ν τη ς για να ξετυ λ ίξει τις

αναμνήσεις της, να μιλήσει για Εκείνον, τον απάντα, καθηλω μένο στο τό τε του νεαρού τη ς ηλικίας του, στο τό τε του θ α ­ νάτου του. Να π λέξει ταυτόχρονα ένα ε ­ γκώμιο στον έρωτα, εκείνον που αυτή α­ ξιώ θηκε να ζήσει, τον ανολοκλήρωτο και σύντομο, ίσως, αλλά πελώριο, που τον διατηρεί ανέπαφο, μέσα στο διάβα των αιώνων. Μια Ιου λιέπ α που μιλάει για τον αρχαίο έρω τά τη ς με λόγια σύγχρονα, έ ­ να κείμενο που αντιιπ αραθέτειτον ρομα­ ντισμό του τ ό τε με τον ρεαλισμό του τώ ­ ρα. Έ να κείμενο που οι λ έξεις του σπαθί­ ζουν, οι π ροτάσεις του σπινθηροβολούν. Δ. Τσατσούλης

Τ ρ ο υ φ α λ δ ίν ο ξ α ν ά ΚΑΡΛΟ ΓΚΟΛΝΤΟΝΙ Υπηρέτης δύο αφεντάδων Ελεύθερη απόδοση: Μάριος Πλωρίτης Αθήνα, Καστανιωτης, 1996 Σελ. 195

Μ ια νέα μετάφρα_ μ ΨΚ ση-αποδοση της γνωστής κωμωδίας του Γκ0λντόνι από

τον, π ρόσφατα βρα-------------------------------------------- βευμένο με κρατικό βραβείο σ υγγραφ έα και δοκιμιογράφο, Μ άριο Πλωρίτη, με ευκαιρία το ανέβασμά του στο θέατρ ο Κ. Δανδουλάκη με τη γνωστή πρωταγωνίστρια στο ρόλο του Αρλεκίνου-Τρουφαλδίνου και σκη­ νοθέτη τον ικανότατο Κων/νο Αρβανιτάκη. Φω τογραφίες τη ς παράστασης συνοδεύουν το κείμενο. Ρέων λόγος, με έντονα τα κωμικά στοιχεία και γλωσσικό διαφορισμό των προσώπων σε επίπεδο μόρφωσης και όχι κοινωνιολέκτων που ακολουθεί το πρωτότυπο. Η απόδοση ε ­ μπλουτίζεται με εμβόλιμα τραγούδια που εντάσσονται λειτουργικά στο κείμε­ νο και στην παρούσα έκδοση βρίσκονται σε παράρτημα. Μ ε το έργο αυτό, γρ αμ­ μένο το 1745 και ξαναγραμμένο με ό­ λους το υ ς διαλόγους το 1753, ο Γκολντόνι καταργεί, για πρώτη φορά, του ς αυτοσχεδιασμούς των ηθοποιών τη ς Κομέντια ντελ Άρτε θέτοντας τα θεμέλια του σύγχρονου θεάτρ ου, παρ’ όλο που δ ιατηρεί του ς βασικούς τύπους (μά­ σκες) τη ς Κομέντια. Έ να έργο που στη­ ρ ίζεται κατεξοχήν στη σωματική κίνηση. Προηγούμενες μεταφ ράσεις, το 1937, ε ­ κείνες του Γερ. Σπαταλά και του Μιχ. Κόκκαλη, στην οποία ανέβηκε και από το

ΜόλιζΚνύοφόρηοαν

ΔΗ Π ΕΘ Ε Ιωαννίνων το καλοκαίρι 1996 σε ενδιαφ έρουσ α σκηνοθεσία Β. Θεοδωρόπουλου. Δ. Τσατσούλης

ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ Π ερ ί ανά π τυ ξη ς

λευταία δεκαπεντα­ ετία κι ίσως θα πρέ­ πει να αναφ έρουμε τον κ. Ρώτη στο Συμβούλιο Επικρατεία ς που με τις α­ ποφάσεις του τη δεκαετία του ’80 έδωσε μεγάλη ώθηση σ’ αυτό. Ο Γ. Σαμιώ της με τη μονογραφία του δεν εμπ λουτίζει απλώς την ελληνική βιβλιο­ γραφ ία, αλλά και την αντίστοιχη διεθνή, όπως επισημαίνει ο καθηγητής τη ς Νομι­ κής Γ. Παπαδημητρίου (διευθυντής του εξαμηνιαίου βιβλιοπεριοδικού Νόμος και Φύση). Η αναγκαιότητα τη ς προστασίας τη ς άγριας ζωής, το υπάρχον δίκαιο, η προστασία των υγρότοπων, η διεθνής προστασία των πτηνών, η σύμβαση Ραμσάρ και η μέχρι τ α σήμερα εξέλιξή τη ς είναι μερικά από τα σημαντικότερα κε­ φ άλαια του βιβλίου. Να ευχη θούμ ε τη γρήγορη μετάφρασή το υ έτσι, ώστε να αποτελέσει βασικό βοήθημα σ’ επιστή­ μονες και διεθνείς οικολογικές οργανώ­ σεις. Ν. Μολυβιάτης

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΜΙΩΤΗΣ Το διεθνές δίκαιο της άγριας ζωής Αθήνα, Α. Σάκκουλα, 1996 Σελ. 768

Κυρίαρχη ιδεολογία ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΟΔΙΝΟΣ στον μεταπολεμικό Η αρχαιολογία της ανάπτυξης Πράσινες προοπτικές κόσμο, η ανάπτυξη Πανεπιστημιακές παραμένει κεντρικό εκδόσεις Κρήτης, 1996 ζήτημα και στο κα­ Σελ. 222 τώ φ λι του 21ου αιώ­ να. Την ιστορία τη ς έννοιας τη ς ανά­ π τυξης π ραγματεύ­ εται σ’ αυτόν τον τ ό ­ μο ο Μιχάλης Μοδινός, ανασκάπτοντας τα ερείπια τη ς οικολογικής υποβάθμισης και κοινω­ νικής πτώχευσης στις οποίες αυτή έ ­ χει οδηγήσει. Θ εω ­ Π ε ρ ί π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τ ικ ώ ν ρώντας ότι η ανά­ πτυξη συνιστά τον προβ λημά τω ν κοινό παρονομαστή στις καπιταλιστικές, σοσιαλιστικές ή μικτές οικονομικές μορ­ Μ ετά απ όμιαπ ερίοφ ές που συγκρότησαν την παγκόσμια οι­ ΑΛΕ=ΑΝΔΡΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ g o κάμψης ΤΟ ΟΙΚΟΓη, ένας μικρός εύθραυστος πλανήτης , ΓΖ κονομία, ο Μ. Μοδινός αναζητά προοπτι­ Αθήνα, Gutenberg, 1997 λογίκο βιβλίο γνωρίκές εξόδ ου από την κρίση. Σελ. 600 ζει και πάλι μια άνθη­ Προς την κατεύθυνση αυτή επιχειρεί μια ση που, δυστυχώς, πολύ ενδιαφ έρουσ α προσπάθεια «αποείναι αντιστρόφως διάρθρωσης των μύθων που συνιστούν ανάλογη προς τη δράση των λιγοστών το υ ς ακρογω νιαίους λίθο υς τη ς σύγχρο­ οικολογικών ομάδων που απόμειναν στη νης ομογενοποιούμενης κοινωνίας, υπο­ χώρα μας. Πανεπιστημιακός, στο τμήμα στηρίζοντας ότι η ανθρώπινη ευ ημερία των Νηπιαγωγών του Αριστστέλειου, ο Α. και η φυσική στα θερότητα οφείλουν να Γεωργόπουλος π έτυχε να συμπεριλάβει απαγκιστρωθούν από τη γραμμική, ε ξ ε ­ στην παρούσα εργασία του το σύνολο λικτική εκδοχή τη ς ιστορίας». των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Το Σ. Ντάλης ενδιαφέρον είναι ότι δεν αρκείται στην π εριγραφή τους, αλλά προχωρά σε προ­ τάσ εις που συχνά είναι ριζοσπαστικές. Ό μω ς είναι οι μόνες που μπορεί να μας Δ ίκ α ιο και π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν βγάλουν από το τού νελ τη ς οικολογικής κρίσης. Στα π ερισσότερα κεφάλαια περιΤο περιβαλλοντικό δίκαιο είναι ίσως ο γρ άφ εται η κατάσταση στην Ευρώπη, πιο μοντέρνος κλάδος στις νομικές επι­ αλλά και στην Ελλάδα ξεχωριστά. Πλήστήμες. Έ κανε την εμφάνισή του την τ ε ­

ΜόλιςΚνύοφόρηοαν

θος πινάκων, στατιστικών διαγραμμάτων και παροπομπών συντελούν στο να έ ­ χουμε ένα άψογο αποτέλεσμα. Το εν λό­ γω βιβλίο δεν πρέπει να μείνει μόνο στο χώρο του πανεπιστημίου. Απευθύνεται και πρέπει να διαβαστεί απ’ όλους όσοι ενδιαφέρονται για το περιβάλλον. Ν. Μολυβιάτης

ΑΡΧΑΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Γ υ ν α ικ ο γ ο ν ίε ς Θεω ρούμενος ως ο ΣΗΜΩΝΙΔΟΥΤΟΥΑΜΟΡΓΙΝΟΥ δεύτερος, μετά τον Κατά γυναικών Αρχίλοχο από την Μτφρ.-Ερμηνεία: Μ.Ζ. Κοπιδάκης Πάρο, σημαντικότε­ Εικονογράφηση: Γ. Κρανίτης ρος ιαμβογράφος, ο Αθήνα, Ιστός, 1996 Σημωνίδης ο ΑμορΣελ, 54 γίνος έζησε κατά μία άποψη το β’ ήμισυ του 7ου αιώνα, ενώ, κατά μία άλλη, προς το τέλος του 6ου αι­ ώνα. Από το έργο του (ιάμβους, ελεγείες κ.ά.) δεν σώζο­ νται παρά μόνον 200 περίπου στίχοι. Στον «Ίαμβο κατά γυναι­ κών» εκτίθενται δέκα γυναικογονίες που υποστηρίζουν ότι οι γυναίκες πλάστηκαν από ζώα φ έροντας έτσι και τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά τους: Χοιρινή, Αλωπεκείη, Κυνέη, Γηίνη, Θαλασσία, Ονεία, Γα­ λή, Ιππεία, Μιμώ και Μέλισσα. Σ ε μια δεύ ­ τερη ενότητα υποστηρίζεται ότι ο Θ εός έπλασε τη γυναίκα ως συμφορά για τον άντρα. Ο γνωστός μελετητής Μ.Ζ. Κοπιδάκης π αραθέτει αναλυτικό σχόλιο πάνω στο κείμενο καθώς και ως επίμετρο τα πρότυπα και τ ις πηγές του Σημωνίδη δί­ νοντας στον αναγνώστη αρκούντως κα­ τατοπιστικά στοιχεία για τις π αράδοξες και διόλου κολακευτικές, είναι αλήθεια, αυ τές απόψεις του Σημωνίδη για τις γυναίκες. Μια ενδιαφέρουσα έκδοση που π αραθέτει και το αρχαίο κείμενο. Δ. Τσατσούλης

Μ ε θ ο μ η ρ ικ ό ς Τ ρ ω ικ ό ς πόλεμος Ο Τρωικός Κύκλος δεν συντίθεται μό­ νον από τα δύο επι­ κά ποιήματα, την Ιλιάδα και την Οδύσ­ σεια, τα οποία δια­ σώθηκαν ακέραια, αλλά και από μια πλειάδα άλλων έρ ­ γων, τ α οποία αγνοούμε στην πλειοψηφία τους, πέρα από εκείνα τα οποία μνη­ μονεύονται ή των οποίων περιλήψεις δί­ νονται από άλλες αρχαίες πηγές. Είναι, πάντως, γεγονός πως οι αρχαίοι είχαν στη διάθεσή του ς πολλά στοιχεία για την τύχη των ηρώων των δύο επικών ποιημά­ των και με βάση αυτά δεν είναι περίεργο που αναπτύχθηκε μια ισχυρή λογοτεχνική παράδοση, γνωστή ως μεθομηρική ή και αντι-ομηρική, όταν λειτουργούσε διορ­ θωτικά πάνω στα όσα τ α ομηρικά έπη α­ φηγούνται. Τα δύο παρουσιαζόμενα σε κοινό τόμο έργα αποτελούν ιδιόμορφα δείγματα αυτής τη ς λογοτεχνίας αφού, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις που με σα­ φήνεια και τρόπο ελκυστικό παρουσιάζει ο μεταφραστής και σχολιαστής τους Γ. Γ ιατρομανωλάκης, διασώθηκαν στη λατι­ νική του ς μετάφραση, όντας γραμμένα αρχικά στα ελληνικά. Ίδιον και των δύο ό­ τι φέρονται γραμμένα από αυτόπτες μάρ­ τυ ρ ες του Τρωικού πολέμου, πράγμα σύνηθες κατά τη μετακλασική εποχή, όπου οι συγγραφείς, με το τέχνασμα των ανευρεθέντων παμπάλαιων χειρογράφων, φιλοδοξούσαν να παρουσιαστούν ως κα­ λύτεροι γνώστες των τό τε συμβάντων. Π έρα από τ α δύο κείμενα που ίσως να μην έχουν την ίδια λογοτεχνική αξία με τ α ο­ μηρικά, αλλά που, για πρώτη φορά, επα­ νέρχονται μέσω τη ς τωρινής του ς μετά­ φ ρασης στην αρχική του ς γλώσσα, η πα­ ρουσίαση και ο σχολιασμός του μετα­ φραστή συνιστούν από μόνα τους αξιοζή­ λευτα κείμενα με ελκυστικότατο ενδιαφέ­ ρον για τον σύγχρονο αναγνώστη. Μια πολύτιμη έκδοση. Δ. Τσατσούλης

ΔΙΚΤΗΣ 0 ΚΡΗΤΙΚΟΣ Εφημερίδα του Τρωικού Πολέμου Λεύκιος Σεπτίμιος από τα ελληνικά στα λατινικά) ΔΑΡΗΣΟΦΡΥΓΑΣ Ιστορία για την άλωση της Τροίας Εισαγωγή &μετάφραση από τα λατινικά: Γιώργης Γιατρομανωλάκης Αθήνα, Άγρα, 1996 Σελ. 262

ΜόλιςΚνήοφόρηοαν

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ Β α σ ιλ ικ ό ς ε ξ ο μ ο λ ο γ ο ύ μ ε ν ο ς Δεκαοχτώ συνε­ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΙΩΝΗΣ ντεύ ξεις που δόθη­ Καλύτερα στον τυπογράφο παρά στον ψυχίατρο καν σε ένα διάστη­ 18 συνομιλίες σε 30 χρόνια μα 30 ετών από τον με τον Βασίλη Βασιλικό Βασίλη Βασιλικό Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ.184 στον Δ ημήτρη Γκιώνη, συνεντεύξεις που αντικατοπτρί­ ζουν ένα μεγάλο μέ­ ρος τη ς πνευματι­ κής π ορείας του συγγραφέα, που δεν έχει πάψει όλο αυτό το διάστημα να βρίσκεται στο προσκήνιο τη ς επικαιρότητας είτε με το έργο του, είτε με την ανάμιξή του στα κοινά. Από το «Διή­ γημα του Ιάσωνα» και το «Ζ», ως το τηλεοπτικό «Άξιον Εστί», με ενδιάμεσους σταθμούς τον «Γλαύκο Θρασάκη» και το «Κ», αλλά και με αναφ ορές στο ΠαΣοκ, στη Δ εξιά και στην τηλεόραση, το έργο και η σκέψη του Βασίλη Βασιλικού εξομολογημένα σε έναν φιλικό και άμεσο τόνο. Α. Σταμάτης

ΙΣΤΟΡΙΑ 'Αλλη α ν ά γ ν ω σ η Όπως αναφ έρει ο συγγραφ έας στον ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΑΠΑΡΗΓΑΣ Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος υπότιτλο, πρόκειται Σκέψεις για μερικές πλευρές του για σκέψεις και όχι Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1997 για απόπειρα ανά­ λυσης του δευτέ- --------------------------------ρου μεγάλου πολέ­ μου του 20ού αιώνα. Κατά κανόνα οι σκέψεις που διατυπώνει ο Θ. Παπαρήγα ς είναι αιρετικές, δηλαδή βρίσκονται σε ευ θ εία αντίθεση με τις διαδεδομένες

απόψεις που κυκλοφορούν στην ιστο­ ριογραφία. Μ ερικές φ ορές όμως είναι τόσο κραυγαλέα αιρετικές που προ­ σβάλλουν την κοινή νοημοσύνη. Κατά το συγγραφ έα τίποτε απ’ όσα έγιναν κατά τη διάρκεια των ετών 1936-45 δεν είναι τυχαίο. Φανατικός, ως φαίνεται, οπαδός τη ς σχολής που διαβάζει την ιστορία μέ­ σα από λογικές συνομωσίας, ο Θ. Παπαρήγας καταφ εύγει σε ερμηνευτικά σχή­ ματα βαθύτατα διαποτισμένα από μια μανιχάίστική αντίληψη (καλός-κακός)! Έ τσι το ρόλο του καλού «υποδύεται» η ΕΣΣΔ και στην αντίπερα όχθη τοπ οθε­ τούνται όλες οι δυτικές δυνάμεις, της ναζιστικής Γερμανίας συμπεριλαμβανομένης. Για το Θ. Παπαρήγα ακόμη και οι οφθαλμοφανείς τυχοδιωκτισμοί τη ς σο­ βιετικής ηγεσίας (σύμφωνο ΜολότοφΡίμπεντροπ) εξωραΐζονται (το περιβόη­ το σύμφωνο χαρακτηρίζεται «θαύμα δι­ πλωματικής σοφίας»!). Τέτοιου τύπου προσεγγίσεις γίνονται και για δεκάδες άλλα περιστατικά του δευτέρου πολέ­ μου, πάντοτε με τη διάθεση να ενοχοποι­ ηθούν οι σύμμαχοι και ο καπιταλισμός και να αγιοποιηθούν η ΕΣΣΔ και ο «σο­ σιαλισμός». Τ. Παππάς

Ισ τ ο ρ ία Τ έ χ ν η ς Πρόκειται για τη φω­ τοτυπική αναπαρα­ γωγή τη ς έκδοσης του 1928 από την Εκδοτική Εταιρεία - ΑΘΗΝΑ, ενός έρ ­ γου, που έχει δίκαια θεω ρηθεί ως σημα­ ντική συνθετική εργασία και έγκυρη επιστημομική μελέτη, γραμμένη από τον αρχαιολόγο και ακαδημαϊκό Χρήστο Τσούντα. Καλύπτει την αρχαιοελληνική τέχνη από το υ ς προϊστορικούς χρόνους, εξετά ζει τη γεωμετρική και αρχαϊκή επο­ χή, περνά στους κλασικούς χρόνους για να φθάσ ει μέχρι το υ ς ελληνιστικούς και το υ ς ρωμαϊκούς, καλύπτοντας όλες τις μορφ ές τέχνης, αρχιτεκτονική/πλαστική/ζωγραφική, τρίπτυχο που δομεί τα επιμέρους κεφάλαια. Ο πλούτος των 575 εικόνων, μαυρόασπρων, διευκολύνει την

ΧΡΗΣΤΟΣΤΣΟΥΝΤΑΣ Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Μετά 575 εικόνων Αθήνα, Επικαιρστητα, 1997 Σελ. 592

ανάγνωση. Φυσικά, ως ανατύπωση ενός βιβλίου που γρ άφ τηκε το 1928, εμπεριέ­ χει εκ προοιμίου δύο μειονεκτήματα: δεν συμπεριλαμβάνει τις από τό τε έω ς σήμε­ ρα νέες ανακαλύψεις, που έχουν ολο­ κληρώσει σημαντικά τις γνώσεις μας για την τέχνη των εποχών που εξετάζονται, και, αφ ετέρου, γραμμένο στην καθαρεύ­ ουσα, το βιβλίο ίσως γίνεται λιγότερο προσπελάσιμο σε νέους ηλικιακά ανα­ γνώστες. Δ. Τσατσούλης

ΚΟΙΝΩΝΙΟΑΟΓΙΑ

διανοούμενοι θα ασχολούνται με τις λ έ­ ξεις και τις ιδέες, ενώ οι μάνατζερ με το υ ς ανθρώπους και την εργασία. Σ ’ αυτό το πλαίσιο, η υπερκέραση του ε ­ θνικού κράτους είναι γεγονός, ενώ τ α α­ ντικείμενα τη ς συζήτησης του βιβλίου με πολλές ιδιάζουσες και ενδιαφ έ­ ρουσες επισημάνσεις και απόψεις, είναι η Κοινωνία, η Πολιτεία και οι Γνώσεις. Το τελευ τα ίο κεφάλαιο αφιερώ νεται στον μορφωμένο άνθρωπο ή, καλύτερα, σ’ αυτόν που θα θεω ρείται πλέον μορ­ φ ωμένος στη νέα αυτή κοινωνία. Δ. Τσατσούλης

Τ α π α ιχ ν ίδ ια και οι ρ ό λ ο ι Το μέλλον τη ς γ νώ σ η ς Βιβλίο πρόσφατο PETER F. DRUCKER (1992), γραμμένο α­ Μετακαπιταλισπκή κοινωνία πό έναν Αμερικανό Μτφρ.: Δ. Τσαούσης επιστήμονα που Αθήνα, Gutenberg, 1996 Σελ. 281 προσπαθεί να δει διορατικά το μέλλον τη ς κοινωνίας μας, είναι το παρόν και, γ ι’ αυτό, ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Μ ετά την πτώση του καπιταλισμού ως κυρίαρ­ χης κοινωνικής π ραγ ματικότητας και του μαρξισμού ως κυρίαρχης κοινωνι­ κής ιδεολογίας, ω θούμαστε προς μια νέα μορφή κοινωνίας που θα διακρίνετα ι από δύο κοινωνικές κατηγορίες: το υ ς μάνατζερ και το υ ς διανοούμενους. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, εκείνο που θα απαιτείται δεν θα είναι ούτε το κεφάλαιο, ού τε το έδαφ ος, ού τε η ερ γ α­ σία, δηλ. τα κλασικά παραγωγικά μέσα και π αραγωγικές δυνάμεις, αλλά οι γνώ­ σεις. Διότι, σ’ αυτή την κοινωνία, η αξία δημιουργείται από την παραγωγικότητα και την καινοτομία, εφ αρ μογές δηλ. των γνώσεων στην εργασία. Η κοινωνία των γνώσεων θα απ οτελείται επομένως από ερ γά τες των γνώσεων που θα απασχο­ λούνται από οργανισμούς. Ω ς κοινωνική πρόκληση τη ς μετακαπιταλιστικής κοι­ νωνίας θα είναι η αξιοπρέπεια μιας άλ­ λης τάξης, των εργατώ ν υπηρεσιών, που θα στερούνται τη ς εκπαίδευσης που θα το υ ς αποκλείει από τη θέση ερ ­ γατώ ν γνώσεων. Ό σο για τ ις δύο κατη­ γορ ίες που π ροαναφέρθηκαν, οι μεν

Ο Erving Goffman, ως θεω ρητικός τη ς α ­ μοιβαίας αλληλεπίδρασης στην οποία στηρίζεται η έννοια τη ς κοινωνίας, βρί­ σκεται στο ίδιο θεωρητικό πλαίσιο με ε ­ κείνο τη ς Σχολής του Σικάγου ή αλλιώς τη ς θεω ρίας τη ς Συμβολικής Διαντίδρασης, ενώ είναι εμφ ανείς οι επιδράσεις που δέχθηκε από τη θεω ρία του Ε. Ντυρκάιμ και του Ζ. Ζίμελ. Αποδεχόμε­ ERVING GOFFMAN Συναντήσεις νος την εθνογραφ ι­ Δύο μελέτες στην κή μέθοδο ως μέθο­ κοινωνιολογίατης δο προσέγγισης αλληλεπίδρασης Εισαγωγή, μετάφραση: των κοινωνιολογι­ Δήμητρα Μακρυνιώτη κών φαινομένων, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1996 Σελ. 267 πράγμα που τον ο­ δηγεί σε επιτόπιες έρ ευνες από νοσο­ κομεία έω ς καζίνα, μ ε τ α μ φ ιε σ μ έ ν ο ς πάντοτε ώστε να ε ­ ντάσσεται καλύτε­ ρα στο μελετώμενο περιβάλλον, δια­ τυπώνει επίσης τις βάσεις τη ς δραματουργικής προσέγ­ γισης τη ς κοινωνι­ κής ζωής και του κυνικού ατόμου. Στον παρόντα τόμο συγκεντρώνονται δύο σημαντικές μελέ­ τ ε ς του. Η πρώτη σχετίζεται με το ρόλο των παιγνίων όχι απλά ως μέσων ψυχα­ γωγίας, αλλά και ως αφ ετηρίας μελέτης

Μόλις Κνκλοφόρηοαν

τη ς δομής των κοινωνικών συναθροίσε­ ων, όπου η έννοια τη ς αυθόρμητης ε ­ μπλοκής του συμμετέχοντος ατόμου προσδίδει ν έες σημασίες στη συνάντη­ ση. Πεδίο έρ ευνας τα επιτραπέζια παι­ χνίδια, αλλά ο ίδιος πολύ γρήγορα πέρα­ σε την επιτόπια παρατήρησή του και στα παιχνίδια με τζόγο και στα καζίνα. Η δ εύ ­ τερ η μελέτη του επικεντρώνεται στο ρό­ λο, μια έννοια κλειδί των περισσότερων κοινωνιολογικών εργασιών. Μόνο που ο Γκόφμαν, εδώ, αναλύει την απόσταση α­ πό το ρόλο μέσα πάντοτε από εμπειρι­ κές έρευνες. Πρόκειται για έναν κατεξοχήν συστηματικό ερευνητή του μικρόκοσμου τη ς αλληλεπίδρασης μέσα στην κοινωνία. Θ α πρέπει να τονιστεί η εξα ί­ ρετη εισαγωγή τη ς αν. καθηγήτριας του Παν/μίου Αθηνών Δ. Μακρυνιώτη πάνω στο έργο του Γ κόφμαν, εισαγωγή περιε­ κτική, ακριβής και κατατοπιστική, όσο και θελκτική για τον αναγνώστη που σί­ γουρα θα αναζητήσει, μετά το ανά χείρας βιβλίο, να διαβάσει και άλλα του Αμερικανού κοινωνιολόγου. Δ.Τσατσούλης

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

σμα μια νέα στροφή στα εργαλεία όσο και στη μεθοδολογία έρευνας. Το παρόν ------------------------------- βιβλίο ποιεί αυτή τη σύζευξη με δύο μεΣΙΒΥΛΛΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ-ΚΟΤΣΩΝΗ ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ λετήματα. Το πρώ­ Ανθρωπολογία και Ιστορία το, τη ς Σίβυλλας ΔηΑθήνα, Καστανιώτης, 1996 μητρίου, επιχειρεί μια «Προσέγγιση τη ς Ιστορίας από την Ανθρωπολογία», εκκινώντας από την πορεία τη ς ανθρώ­ πινης σκέψης απέ­ ναντι στην ιστορικό­ τη τα του κόσμου και καταλήγοντας στη σύγχρονη εισαγωγή τη ς ιστορικής διά­ στασης στη μελέτη των κοινωνικών φαι­ νομένων. Το δ εύ τε­ ρο, του Σωτήρη Δημητρίου, εξετά ζει την «Ιστορία και Χρόνο στην Ανθρωπολογία», παρουσιάζοντας, αφενός, την «ανθρωπολογία ως ιστορι­ κή επιστήμη» και, αφ ετέρου, την «οι­ κουμενική συνθήκη του χρόνου» μέσα α­ πό διαφορετικές θεωρήσεις. Δ. Τσατσούλης

Τ ο μ έ ς ε π ισ τ η μ ώ ν

Σ υ γ γ έ ν ε ια , κ αταγω γή,

Η σχέση Ιστορίας και Ανθρωπολογίας δια μορφώ θηκε αντιστικτικά μέχρι το ήμισυ του αιώνα μας καθόσον οι ανθρωπολόγοι προσπάθησαν να διασώσουν, πρώτιστα, μέσα από πολύχρονες επιτό­ πιες έρευνες, ένα παρόν που έτεινε να εκλείψει και σε αυ τές ακόμη τις αποκαλούμενες «πρωτόγονες» κοινωνίες, οι ο­ ποίες, επιπλέον, συχνά, δεν διέθεταν γραφ ή και αλφάβητο παρά μόνο προφο­ ρική παράδοση που, για τη δυτική ιδεο­ λογία, ισοδυναμούσε με απουσία ιστο­ ρίας. Η σύζευξη Ιστορίας και Ανθρωπο­ λογίας θα επ έλθει αργότερα, αλλά πά­ ντως νωρίτερα από τη δεκαετία του ’80 όπου την τοπ οθετεί το παρόν βιβλίο (α­ φού π.χ. απονέμονταν μεταπτυχιακά δι­ πλώματα στη Γαλλία ήδη από τη δ εκαε­ τία του 7 0 με αντικείμενο «Ιστορία και Κοινωνική Ανθρωπολογία»), με αποτέλε-

ε π ιγ α μ ία

ΜόΙΐζΚιύοφόρηοαν

Ο Λουί Ντιμόν, ένας από το υ ς σημαντι­ κότερους Γ άλλους ανθρωπολόγους, ει­ δικευμένος στον ιν­ δικό πολιτισμό, το σύστημα των κο­ στών και τ η ς συγγέ­ νειας, προσεγγίζει στο βιβλίο αυτό δύο μεγάλες θεω ρίες τη ς κοινωνικής ανθρω­ πολογίας μέσα από τη συγγένεια, ένα σύστημα εξίσου καθοριστικό για τη δια­ μόρφωση τ η ς σύγχρονης ανθρωπολογικής σκέψης. Πρόκειται αφ ενός για τη βρετανική θεω ρία του δομολειτουργισμού πάνω στη συγγένεια, όπως δια­ τυπώ θηκε αρχικά από τον ΡάντκλιφΜπράουν και αφ ετέρου για τη γαλλική

ΛΟΥΙ ΝΤΙΜΟΝ Εισαγωγή σε δύο θεωρίες της κοινωνικής ανθρωπολογίας Μτφρ.: Δώρα Λαφαζάνη Επιμ.-Εισαγωγή: Θεόδωρος Παραδέλλης Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ. 202

δομισπκή θεω ρία τη ς επιγαμίας που α­ νάγεται στον Λεβί-Στρος. Η έννοια της καταγωγής του Ρίβερς, όπως και οι πα­ ρατηρήσεις και τα συμπεράσματα του Ιβανς-Πρίτσαρντ για του ς Νούερ, αποτε­ λούν επίσης αντικείμενο μελέτης του βι­ βλίου αυτού, όπου αντιπαρατίθενται η λογική τη ς ουσίας και η δομική λογική με ενδιαφέροντα εθνολογικά συμπεράσμα­ τα. Ένα μελέτημα που χρονολογείται α­ πό το 1971, αλλά που δικαίω ς μεταφ ρά­ ζεται, έστω και σήμερα, διότι συνιστά εργαλείο βάσης για περαιτέρω ανθρωπολογικές έρ ευνες τώ ρα που ο τομέα ς αυτός έχει πλέον βρει γόνιμο πανεπιστη­ μιακό έδαφ ος για ανάπτυξη. Η ελληνική έκδοση συνοδεύεται από κατατοπιστική εισαγωγή του καθηγητή του Παν/μίου Αιγαίου Θ. Παραδέλλη και είναι, όπως και σε άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις, κατατοπιστικότατη και εναργής. Μακά­ ρι, σύντομα, η σειρά αυτή να εμπλουτι­ στεί και με άλλους σημαντικούς τίτλους της διεθνούς βιβλιογραφίας. Δ. Τσατσούλης

ΠΟΛΙΤΙΚΗ Α ν τ ιπ ο λ ε μ ικ ά Μπορεί ο εμφύλιος πόλεμος στην πρώη» Γιουγκοσλαβία να έχει τελειώσει, οι Σελ. 280 συνέπειές του όμως είναι παρούσες. ---------------------------------------------Άλλωστε οι τάφ οι και τ α ερείπια είναι ε­ κεί και θυμίζουν την αγριότητα τη ς ανα­ μέτρησης. Το βιβλίο εκδόθηκε από την Αντιεθνικιστική Αντιπολεμική συσπείρω­ ση και είναι συλλογική εργασία. Την επι­ μέλεια και το συντονισμό τη ς έκδοσης είχε η Σίσσυ Βωβού. Πολλά από τα κεί­ μενα έχουν δημοσιευτεί σε διάφορα έ ­ ντυπα, υπάρχουν όμως και κείμενα που γράφτηκαν ειδικά γ ι’ αυτό το βιβλίο. Ορι­ σμένα από τ α εννιά κεφάλαια παρουσιά­ ζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Ξεχωρί­ ζουμε: Λιποτάκτες-ανυπότακτοι ο μεγα­ λύτερ ος στρατός. Οι Άλλοι Σέρβοι. Πρό­ κειται για εκείνους του ς Σέρβους της

Βοσνίας που αρνήθηκαν να εμπλακούν στη σύρραξη και αποτέλεσαν μια σοβα­ ρή δύναμη υπεράσπισης του πολυεθνι­ κού χαρακτήρα της γιουγκοσλαβικής κοινωνίας. Τ. Παππάς

Μ υ σ τ ικ έ ς ε π ικ ο ιν ω ν ίε ς Ο Ανατόλι Ντομπρίνιν υπηρέτησε ως προσβευτής της ΕΣΣΔ στην Ουάσιγκτον για περισσό­ τερ α από είκοσι χρόνια κι έλαβε μέ­ ρος σε μερικές από τις κρισιμότερες και πιο επικίνδυνες στιγμές του Ψ υχρού Πολέμου. Όπως ομολογεί και ο William Hyland, πρώην μέλος του Εθνικού Συμβουλί­ ου Ασφαλείας των ΗΠΑ, κατάφ ερε να κερδίσει την εμπι­ στοσύνη και το σε­ βασμό όχι μόνο των προϊσταμένων του στο Κρεμλίνο, αλλά και όλων των αμερι­ κανικών κυβερνήσεων, από του Κένεντυ μέχρι και του Ρήγκαν. Αποτέλεσε το βασικό κανάλι επικοινω­ νίας του Λευκού Οίκου και του Κρεμλίνου, μέσω του οποίου ανταλλάχθηκαν α­ πόψεις, προωθήθηκαν μυστικές δια­ π ραγματεύσεις και συμφωνήθηκαν συναντήσεις κορυφής. Η λεπ τομερής περιγραφή των μυστικών επικοινωνιών Μόσχας και Ουάσιγκτον, όπως εμφανίζεται στα «Εμπιστευτικά», αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέ­ ντο. Σ. Ντάλης

ΑΝΑΤΟΛΙΝΤΟΜΠΡΙΝΙΝ Εμπιστευπκά Μτφρ.: Ε. Μπαρτζινόπουλος Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ. 646

Α ν ο ιχ τ ή Ε π ισ τ ο λ ή Από του ς κορυφαίους Γάλλους στοχα­ στές, ο Alain Touraine είναι σήμερα δι-

ευθυντής σπουδών ALAINTOURAINE στην Ανώτατη Σχο­ Προς σοσιαλιστές ανοιχτή επιστολή λή Κοινωνικών Επι­ Μτφρ.: Σ. Βρετός στημών. Στο βιβλίο Αθήνα, Παπαζήσης, 1996 αυτό περιγράφει Σελ.136 την παρακμή της σκέψης, τη ς παραγωγής λόγου και ιδε­ ών. Μ ε τη διεισδυτικότητα του λόγου του ο A. Touraine αποκρυπτογραφεί, α­ ναλύει και συνοψίζει σ ύνθετες οικονομι­ κές και κοινωνικές π ραγματικότητες. Μπορεί να μην υποδεικνύει συγκεκριμένα μέτρα πολιτικής πρακτικής, αποπειράται, όμως, και μάλιστα με επιτυχία, να κατα­ γράψει επιλογές και να υποδείξει κα­ τευθυντήριες διεξόδους, σημειώνει εύ­ στοχα ο Φ. Πιέρρος στον πρόλογό του. Σ. Ντάλης

ΠΑΙΔΙΚΟ Α ν θ ρ ω π ιά και οικο λογ ική ο υ τ ο π ία Δυο ιστορίες περιέχονται στο συγκεκρι­ μένο βιβλίο. Στην πρώτη ένας π αράξενος άνθρωπος, ο Αγαθάγγελος, ζει μόνος του, συντροφιά με διάφορα ζώα, διωγμέ­ νος από τους ανθρώπους. Ένα κορίτσι, που αποδέχεται την ιδιαιτερότητά του, δεν θα καταφέρει να συγκινήσει τον κό­ σμο, κι ο Αγαθάγγε­ λος μ ε τά ζώα του θα ΑΡΓΥΡΟ ΚΟΚΟΡΕΛΗ φύγουν. Στη δεύτε­ Ο Αγαθάγγελος Εικον.: Ν. Παπαδοπούλου ρη ιστορία, μάλλον Αθήνα, Πατάκης, 1996 στο ίδιο σπίτι, μόνο Σελ.88 τα παιδιά ανακαλύ­ πτουν ότι το κατοι­ Αργυρώ Κοκορέλη κούν παράξενα πλά0 Αγαθάγγελος σματα-παιδιά που έ­ χουν εγκαθιδρύσει μια ουτοπική οικολο­ γική κοινωνία με α­ ξίες τη φιλία, τη συνεργασία, την αλ­ ληλοβοήθεια. Οι με­ γάλοι αποφασίζουν να καταστρέψουν αυτό το σπίτι. Τα πλάσματα όμως έ-

ΜόλιςΚνκ1οψψ]οαν

χουν ήδη φύγει. Αν αντιπαρέλθουμε αυτό το μοτίβο (μεγάλοι= υπαίτιοι, κακοί' μι­ κροί^ μυαλωμένοι, καλοί), που φαίνεται άκριτα να αποτυπώνεται σε ένα μεγάλο μέρος της λογοτεχνίας για παιδιά, και στις δύο ιστορίες η φαντασία εισχωρεί στην πραγματικότητα με τέτοιο τρόπο, ώστε α­ πό τη μια πλευρά να αμφισβητείται η κατε­ στημένη αρχή της πραγματικότητας κι α­ πό την άλλη να υπονοείται ένας άλλος τρόπος οραματικής σκέψης που έλκει τον αναγνώστη να αντικαταστήσει στη συνεί­ δησή του τον φαινομενικό κόσμο. Πρόκει­ ται για ένα βιβλίο που, αναμφίβολα, πλάι στην αναγνωστική απόλαυση συμβάλλει και στην οικολογική ευαισθητοποίηση του μικρού αναγνώστη. (Για παιδιά από 8-11 ετών) Γ. Παπαδάτος Ισ τ ο ρ ίε ς και π ο ιή μ α τ α

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ 0 παππούς μου ο... Παπούα Εικον ■Ε. Μελά Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1997 Σελ. 102

Ο Δημήτρης Μανθόπουλος δεν γράφει ___ , , a u W a ' Ειναι α π ο κει'

νους τους συγγραιρείς που εμφανίζο------------------------------- νται στην «πολλή συνάφεια του πλήθους» μόνον όταν έχουν κάτι σημαντικό να πουν. Πότε με τη θαυμάσια ποίησή του και πότε με τα λίγα διηγήματάτου και τα επίσης λίγα μυθιστορήματά του, με θέματα που θίγουν σύγ­ χρονα κυρίως προβλήματα. Τούτη τη φο­ ρά παρουσιάζει, κυρίως από άποψη μορ­ φής, κάτι διαφορετικό. Τα κείμενά του εί­ ναι μικρές ιστορίες, ποιήματα αλλά και μύ­ θοι, ακόμη και ανέκδοτα. Ό λα είναι δο­ σμένα με αρκετό κι ευφ υές χιούμορ. Εκκι­ νώντας είτε από τις σχέσεις ανθρώπων εί­ τ ε από την ανθρωποποίηση φυτών και ζώ­ ων που προεκτείνουν τα αξιακά τους σημαινόμενα στο ανθρωπογενές περιβάλ­ λον, μέσα από παραδοσιακά διακείμενα, αλλαγές προσώπων γνωστών παρα­ μυθιών, ο συγγραφέας θίγει απλά ή καυτηριάζει έντονα, καταστάσεις της σύγχρονης άμεσης και ευρύτερης κοινω­ νικής, διαπολιτισμικής και οικολογικής πραγματικότητας. Από ορισμένα κείμενα δεν λείπει και η φιλοσοφική διάθεση. (Για παιδιά από 10 ετών και για μεγάλους) Γ. Παπαδάτος

ΑΝΝΑ ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ - ΘΑΛΕΙΑ ΔΡΑΓΩΝΑ Επιμέλεια

«Τι είν’ η πατρίδα μας;» ΕΘ ΝΟ ΚΕΝ ΤΡΙΣΜ Ο Σ ΣΤΗ Ν Ε Κ Π Α ΙΔ ΕΥ Σ Η

Στο συλλογικό αυτό έργο γράφουν οι ακόλουθοι κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι και ιστορικοί από τα πανεπιστήμια Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Θράκης: Έφη Αβδελά, Νέλλη Ασκούνη, Λίνα Βεντούρα, Θάλεια Δραγώνα, Χρύση Ιγγλέση, Γεράσιμος Κουζέλης και Αννα Φραγκουδάκη. Το βιβλίο περιέχει δεδομένα κ αι αναλύσεις από δυο συλλογικές έρευνες: μια ανάλυση δείγμα­ τος σχολικών εγχειριδίων ιστορίας, γεωγραφίας και γλώσσας και μια έρευνα σε αντιπροσωπευτι­ κό δείγμα εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με αντικείμενο την εικόνα και την αξιο­ λόγηση του ελληνικού έθνους και τω ν άλλων εθνών. Ο εθνοκεντρισμός των σχολικών βιβλίων μοιάζει να εναρμονίζεται με τις ξενοφοβικές πεποι­ θήσεις αρκετά μεγάλου ποσοστού εκπαιδευτικών. Σημαντικότερο αποτέλεσμα αυτών των δεδομέ­ νω ν είναι ότι η εθνική ταυτότητα που καλλιεργεί ο εκπαιδευτικός θεσμός είναι εύθραυστη και α­ ντιφατική, «ανάδελφη» και υποτιμημένη, απειλημένη από παντού και σε διαδικασία παρακμής. Το βιβλίο προτείνεται ως αντικείμενο διαλόγου, με στόχο τις αλλαγές που χρειάζονται στο εκ­ παιδευτικό σύστημα, ώστε η καλλιέργεια της εθνικής αυτογνωσίας στις νέες γενιές να οδηγεί σε μια εθνική ταυτότητα συγχρόνως ανθεκτική και ανεκτική. Αρκετά ανθεκτική ώστε να μην φοβού­ νται την αλλοίωση ή παρακμή της από τη συνεργασία τω ν λαών και την αλληλεπίδραση τω ν πολι­ τισμών, και αρκετά ανεκτική, ώστε να μην την υπερασπίζονται αμυντικά απορρίπτοντας τις ετε­ ρότητες, τις διαφορές και τους «άλλους».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ Κεντρική διάθεση: Σόλωνος 133,106 77 Αθήνα, τηλ. 3806305, 3821813, fax 3838173 Βιβλιοπωλείο στη Στοά του Βιβλίου: Πεσμαζόγλου 5 / Σταδίου 44,105 64 Αθήνα, τηλ. 3311719

/

/

■ ■ ■ ■Μ επιμέλεια: Βασίλης Κ. Καλαμαράς

Με τον Ιούλιο και τον Αύγουστο αποπερατώνονται οι διακοπές του θέρους. Τα βιβλία σας θα έχουν γεμίσει άμμο και πετραδάκια. Μην τα πετάξετε, φυλάξτε τα, όπως φυλάττετε τα φυλλαράκια. «Αποξηραμένα» πετραδάκια... Οι εκδότες εις την πόλιν των Αθηνών την ώρα που εσείς βουτάτε στα ελληνικά νερά, βουτούν στο μελάνι και στο χαρτί. Ας δούμε τι ετοιμάζουν οι εκδοτικοί οίκοι Gutenberg, Νεφέλη, Perugia, Πόλις και Χατζηνικολή.

_____________________ Λ Ε Ξ ΙΚ Α Βιβλιοθήκη Κανονικής Επιστήμης και Κανονικής Πολπικής. Δημήτρης Τσαούσης «Εισαγωγή σπς Πανεπι­ στημιακές Σπουδές, Σύντομος οδηγός του πρωτοετή φορητή»,, Κονοισνιίνσςθριίζας»Παγκόσμια Επικοινω­ νία και Πολτπσπκές Ταυτότητες·' Τέσσα Δουλκέρη *Η f i f t o του παιδιού στην Ελληνική Τηλεόραση μ στον Ελληνικό Τύ­ πο-·.

Maurice Jacob «Γ«ny|§!>ra m Εθνογραφία - αΤψΑρχαία Ελλάδα». Ειρήνη ΤουντασάκηίΜαρία Βελιώτου «Μουσεία καιΆτομα μ υ ϊκ έ ς ανάγκες».

John Chadwick ·Ω Μυκηναϊκός Κόσμος». Οικονομία. Γιάννης Κασκαρέλης «Ενδεκα Μαθήματα Οι­ κονομετρίας», «Αντιγόνη Λψπεράκη-Α?&η Μουρίκη -Η Αθό­ ρυβη Επανάστατη ΝέίΧήιορφές οργάνωσης της παραγωγής και της εργασίας». Οικο-οομαπκές, βιωματικές προσεγγίσεις Μάριος Λσυρκός «Οψλος του Πλαισίου στηνΑνθρώτίνηΒιικοινανία, την Εκπαίδευση και την Κοινωνικο-Ηθική Μάθηοη». Περιβαλλονηκή αγωγή«παίδευση. Αλέξανδρος Γεοργόπουλος «Γη. Ένας Μι­ κρόςκαι Εύθραυστος Πλανήτης». Μελέτες από τη λογοτεχνία και την τέχνη. Ιοάννης Βασιλακάκος I Νεοελληνική ΑαγοΤίχνία της Δαοποράς: Αυστραλία».

MauricsDelerok-Hailyn Fernand«Εισαγωγή σπςΣπουδές π^Μήρψχνίας. Μέθοδοι του κειμένου».

ΥπόΜοοιν

Γ ε ρ ά σ ιμ ο ς Μ α ρ κ α ν τ ω ν ά τ ο ς « Λ ε ξικ ό Λ ο γ ο τ ε ­ χ ν ικ ώ ν Ό ρω ν». Ε υ α γ γ ε λ ία Π α π α κ υ ρ ια κ ο ύ -Α π έ ρ γ η -Χ ά ρ η ς Π α π α κ υ ρ ια κ ο ύ « Β α σ ι­ κ ό Λ ε ξ ικ ό Ξ έ ν ω ν Λ έ ξ ε ­ ω ν τ η ς Ν έ α ς Ε λ λ η ν ι­ κ ή ς. Σ υ ν α γ ω γ ή , Ε τυ μ ο ­ λ ο γ ία , Α ντιδ ά νεια ».

P E R U G IA _____________________________ ____________________________________

Έ λ ε ν α Φ ερ ά ν τε «Βάναυση αγάπη» (μτιρρ. Π α ναγιώ της Σκόνδ ρ α ς ). Έ ν α ο ικ ο γ εν εια κ ό θ ρ ίλ ε ρ που ανα σ κά π τει τ η σχέσ η μ η τέρ α ς-κ ό ρ η ς με σ κ λη ρ ό τη τα και π άθος, με ενα λλ α σ σ ό μ ε­ ν α α ισ θ ή μ α τα α π ο σ τρ ο φ ή ς και αγά π ης, μ ε γ ο η τ εία και φ ρ ί­ κη. Κ ιάρ α Τ ζά κ ι «Ό λγα» (μ τφ ρ . Μ α ρ ία Π ετρ ο χ είλ ο υ ). Η εικ ο σ ά ­ χρονη Ιτα λ ίδ α σ υ γ γ ρ α φ έα ς μέσ α από έν α μ υ θ ισ τό ρ η μ α -η μ ερ ο λ ό γ ιο (μ ε π ρ ω τα γ ω ν ίσ τρ ια τ η μικρ ή Ό λ γ α ) κ α τ α γ ρ ά φ ε ι τ η ν κοινωνία και τη ν οικογένεια . Ιζα μ π έλ α Σ α ν τ α κ ρ ό τ σ ε «Fluo» (μ τφ ρ . Γ ρ η γ ό ρ η ς Μ α λ λ ια ρ ίδ η ς). Τ ο θ έ μ α το υ ; Γ ρ άφ ει: «Η μ άνα μου μό λις έκ α ν ε τ ο π έ­ μπτο τ η ς λίφ τινγκ. Ο π α τέρ α ς μου μόλις τ ο ’σκάσ ε μ ε μια πι­ τσ ιρ ίκα γ ια άγνω στο εξω τικό π ροορισ μό. Εγώ φ ορ άω τ ο π έ­ τσ ιν ο μπ ου φ ά ν και τ ις α ρ β ύ λ ε ς μ ου κα ι βγαίνω γ ια ά γ ρ ιε ς κα λ οκαιρινές εξο ρ μ ή σ εις».

Ν Ε Φ Ε Λ Η ____________________________

ΠΟΛΙΣ_________________________________________________________

Σειρά Ξένη Πεζογραφία (επ ιμ.: Χάρης Β λαβια νός): Γκράχαμ Σουι'φτ «Οι τ ε ­ λευταίες εντολές» (μτφρ, Μαρία Τσάτσου) και Ουίλιαμ Φόκνερ «Αβεσαλώμ Αβεααλώμ» (μτφρ. Μάρθα Μαγείρου). Σειρά Ελληνική Πεζογραφία Η λαογραφική μελ έτη του Ηλία Πετρόπουλου «Ιστορία της καπότας». Διηγήματα του Τάσου Καλούτσα, με τον τίτλο «Το κελεπούρι». Συνεχίζεται η έκδοση των απάντων του Γιάννη Σκαρίμπα «Τρεις ά δειες κα ρέ­ κλες», σε επιμέλεια Κατερίνας Κωστίου. Σειρά Πεζογραφική Παράδοση (επιμ.: Νό­ σος Βαγενάς). Α λ έξα ν δ ρ ο ς -Ρ ίζο ς Ραγκαβής «Λέιλα και άλλα διηγήματα», σε φιλολογική επιμέλεια Λίτσας Χατζοπούλου. Σειρά Οι κλασικοί της Νεφέλης (επιμ.: Κατερίνα Σχινά). Έρμαν Έσσε «Σκέψεις» (μτφρ. Νανά Ησαΐα), Β ολτα ίρος «Η πριγκίπισσα της Βαβυλώνας» (μτφρ. Έφη Κορόμηλά), Ναθάνιελ Χόθορν «Βεατρίκη». Σειρά Χαρούμενος 0ικογένειες-Εικονογραφημένη σειρά πα­ ραμυθιών τω ν εκδ όσ εω ν Penguin. «Ο μικρός Λεφτούλης, ο Εκα­ τομμυριούχος», «Ο κύριος Μπουνιάς, ο Μποξέρ», «Ο κύ­ ριος Απάτης, ο Απατεώνας», «Ο μικρός Φραντζόλας, ο γιός του Φούρναρη». Σειρά Νεότερος Ευρωπαϊκός Πολιτικός (επιμ.: Παναγιώτης Κονδύλης).

Wilhelm Mulnamm «Ευρωπαϊκή λογοτε­ χνία και παγκόσμιος πολιτισμός» (μτφρ. Κ. Κουτσουρέλης).

Norbert Elias «Η εξέλιξη του πολιτισμού», τόμος Β’, (μτφρ. Έμη Βάίκούση). Σειρά Βιβλία για τη μουσική Χάρης Βρόντος «Χαμηλή γη», Theodor Adorno «Κοινωνιολογία της μουσικής» (μτφρ. Φώτης Τερζάκης). Σειρά Ιστορία (επιμ.: Αντ. Λιάκος-Έφη Γαζή).

Luiza Passerini «Ιστορίες από τον ταραγ­ μένο 20ό αιώνα» (μτφρ. Οντέν Βαρών, Ιω­ άννα Λαλιώτου, Ιουλία Πεντάζου). Σειρά Κιρίσιμα θέματα ΠεριβάλλοντοςGreenpeace. «Οι βιώσιμες πόλεις». Βιβλία για την τέχνη Πέτρος Μαρτινίδης «Μεσιτείες του ορα­ τού». θεωρία της κριτικής στην αρχιτεκτο­ νική και την τέχνη.

Δ εν μπ ο ρ ο ύ μ ε π α ρ ά να επ α ινέσ ο υ μ ε τ ις επ ιλο γές τ ο υ εν λ ό γ ω εκ δ ο τικ ο ύ οίκου . Ο λ ό γ ο ς ; Ο ι επ ιλο­ γ έ ς τ ο υ δ ε ν χ α ρ α κ τη ρ ίζο ν τα ι από τυ χ α ιό τη τα . Ε ί­ ν αι έ ν α π ολ υ σ υ λλεκτικό εκδ ο τικ ό . Η Χ λ ό η Μ π άλ λ α έχ ε ι μ ελ ετ ή σ ει τ ο ν Π λά τω να και ε σ τιά ζ ε ι τ ο μ ε λ έ τ η μ ά τ η ς σ τη ν κ α τά Π λά τω να π ει­ θώ . Ε ξ ου και ο τ ίτ λ ο ς «Πλατω νική π ειθώ : απ ό τη Ρ η το ρ ικ ή σ τη ν Π ο λ ιτικ ή » σ τη σ ε ιρ ά « Φ ιλ ο σ ο φ ία και δοκίμιο». Ο Μ ά λ κ ο λ μ Μ π ρ ά ν τμ ερ ι α ν ή κ ει σ τη ν α κ α δ η μ αϊκή-σ α τιρ ική π αρ ά δ ο σ η τ η ς Β ρ ετα ν ία ς, σ τη ν ο ­ π οία α ν ή κ ε ι κα ι ο Ν τ έ ιβ ιν τ Λ ο τ ζ . Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ε ίν α ι κ α θ η γ η τ ή ς τ η ς θ ε ω ρ ία ς τ η ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς κ α ι μ α ς α π ο τ ρ έ π ε ι: « Δ εν κ ά ν ε ι ν α τ ρ ω ς ανθρώ π ους». Λ ίγο π ριν τ ή ν π ροβο­ λ ή τ η ς τ α ι ν ία ς . Ο Μ ά ν τ ισ ο ν Σμαρτ Μ π ελ λ δ α ν ε ίζ ε τ α ι έ ­ ν α ν κ ιν η μ α τ ο γ ρ α φ ι­ κό ό ρ ο γ ια τ ο ν τίτλο : « Τ ε λ ικ ό μ ο ν τ ά ζ » . Έ ν α μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α νο υ ά ρ , τ ο υ οπ οίου η υ π ό θεσ η ε κ τ υ λ ίσ σ ε ­ τ α ι σ τη ν Α μ ερ ική τ ο υ σ ή μ ε ρ α .. . κ α ι τ ο υ π οτέ.

_________________________________________________ Χ Α Τ Ζ Η Ν ΙΚ Ο Λ Η

Τα μπαχαρικά είναι θεραπευτικά. Αυτό μας λέει ο Φράνσις Ζίμμερμαν στο δοκίμιό του «Ο λ ό γ ο ς των φ α ρμ ά κω ν στη χώ ρα των μπαχαρικών» (μτφρ. Ελένη Αστεριού).

Θα θέλατε να μάθετε για τους γηγενείς τη ς προ Ρωμαίων Ιταλίας; Θα σας ξεναγήσει ο Ζωρζ Ντυμεζίλ επικεντρώνο­ ντας το μνημειώδες δοκίμιο στη θρησκεία των Ετρούσκων: «Η αρχαϊκή ρωμαϊκή θρησκεία μ ' ένα υπόμνημα για τη θρησκεία των Ετρούσκων» (μτφρ. Ευάγγελος Γαζής). Ωραίος τίτλος! «Φ λέγόμενος μπ ούστος», ένα μυθιστόρημα του Ουίλλιαμ Κένεντυ (μτφρ. Τάκη Κίρκη). Ένα ακόμη βιβλίο της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ στην ελληνι­ κή αγορά: «Τι, η αιωνιότητα» (μτφρ. Ιωάννα Χατζηνικολή). Ακόμη ένα μυθιστόρημα της Βρετανίδας συγγραφέω ς Άιρις Μέρντοχ: «Το δίλη μμ α τ ο υ Τζάκσον» (μτφρ. Τ ερ έζας Βεκιαρέλη).

Υπόέχδοοιν

© ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ Α. Κουπούλ και Φ. Γκονσόλες

CIA κατά ΤΣΕ Σ’ αυτό το βιβλίο παρουσιάζονται για πρώτη φορά, με απόλυτο σεβασμό στα γεγονότα, οι λεπ τομέρειες της σύλληψης του Τσε, οι τελευ τα ίες ώρες του, ποιοι και πώς πήραν την απόφαση για τη δολοφονία του, τα πιθανά μέρη που τον έθαψαν, οι επιπτώσεις του εγκλή­ ματος, το παρελθόν των πρακτόρων της CIA κουβανικής καταγωγής. Παρουσιάζονται οι αντιθέσεις στα υψηλά κλιμάκια της κυβέρνησης της Βολιβίας, η έκδοση στην Αβάνα του Ημερολογίου του Τσε στη Βολιβία, όπως και η σύ­ γκρουση και οι συνέπειες που αυτή προκάλεσε στη Λα Πας, ο λόγος που έλειπαν οι 13 σελίδες στην πρώτη έκ­ δοση του Ημερολογίου και ο ρόλος που έπαιξε ο δρ. Αντόνιο Αργέδας στην παράδοση των αντιγράφων στην Κούβα. Το κείμενο είναι γραμμένο με τρόπο ζωντανό, άμεσο, γρήγορο που πολλές φορές κό­ βει την ανάσα και μεταδίδει στον αναγνώστη την ίδια την ταχύτητα των γεγονότων.

Λ ού ντο Μ ά ρτενς

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟΝ ΣΤΑΛΙΝ Ένα ακόμη βιβλίο στη σειρά «Ζητήματα Σοσιαλι­ σμού - Προβληματισμοί», που αναφέρεται στην πορεία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στον 20ό αιώνα. Αυτή τη φορά το βιβλίο αναφ έρεται στην περίοδο που Γ ενικός Γραμματέας του ΚΚΣΕ ήταν ο Ιωσήφ Στάλιν. Μέσα από γνωστά αλλά και άγνωστα κυρίως ιστο­ ρικά στοιχεία, και προπαντός μέσα από το πρίσμα των εξελίξεω ν που συνέβησαν τα τελευταία χρόνια, ο συγ­ γραφ έας μας δίνει ακριβώς αυτό που λ έει και ο τίτλος του: Μια άλλη ματιά στον Στάλιν. Το θέμα είναι α ρκετά φορτισμένο κι ο συγγραφέας δεν καταφέρνει να ξεπεράσει πάντα το κλίμα που έχ ει δημιουργηθεί, το «άσπρο-μαύρο». Ωστόσο, όπως αναφέρεται και στον πρόλογο για την ελληνική έκδοση, παρά τις όποιες αδυναμίες, «το βιβλίο του Λ. Μ άρτενς ανοίγει ένα πολύτιμο δρόμο στην έρευνα μιας εποχής που έχει άγρια κακοποιηθεί. Και μόνο γι’ αυτό, αξίζει να το διαβάσει κανείς με μεγάλη προσοχή».

Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Η

ΕΠΟΧΗ

Ε Κ Δ Ο Τ Ι ΚΗ

ΑΕΒΕ

Σόλωνος 130,106 81 Αθήνα, Τηλ.: 3820835,3823649, Fax: 3813354. Βιβλιοπωλεία: Αθήνα, Μαυροκορδάιου 3, Τηλ.: 3829835,3829814. Θεσσαλονίκη, Μενελάου 3 & Εγνατία 65, Τηλ.: 283810. Γιάννενα, 28ης Οκτωβρίου 19, Τηλ.: 38090

X P J Ϊ

HSixijm α φ ό φ α

Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η

Π Ε Ζ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΑΡΤΟΜΑΤΣΙΔΗΣ Κιθαριστας αε ταβέρνα Μυθιστόρημα Αθήνα, Ποτάκης, 1996. Σελ. 322

νατρέχοντας, για δεύτερη φορά, στον κόσμο των ηρώων του Χρήστου Χαρτοματσίδη, αλ­ λά και στις συνθήκες που του ς διαμόρφωσαν και τους εξέφ ρασαν έτσι, ώστε η συμπεριφορά τους να κατατείνει προς μια υπολογισμένη, κοινωνι­ κής αντιδιαστολής έκρηξη, η σκέψη μου, μοιραία, οδηγείται στην ηθική αλλά και την ανηθικότητα, που τα συγκεκριμένα άτο­ μα εκδηλώνουν. Οι υποθήκες η­ θικής που, ίσως για πολλούς από εμάς, παίρνουν ακριβώς αντίθε­ τ ες μορφές, όχι κατ’ ανάγκην έ­ τοιμες να υποβιβαστούν στην κατηγορία της, θρησκευτικού περιεχομένου, υπόμνησης των

Α

J J{ }]

Το μυθιστόρημα του Χαρτοματσίδη γοητεύει και αφοπλίζει, σε μια περίοδο που η λογοτεχνία το είχε πραγματικά ανάγκη

διανθρώπινων αδυναμιών, αλλά, σίγουρα, έτοι­ μες να δεχθούν την κριτική του συγγραφέα, εί­ ναι πέντε: Η ηθική που εκπέμπουν οι γονείς· η η­ θική των γυναικών του έρ γου · η ηθική της κοινω­ νίας όπως αυτή εμφανίζεται στον εργασιακό χώ­ ρο· η ηθική του εικοσάχρονου πρωταγωνιστή και αφηγητή· και τέλος η ηθική του κομματικού στελέχους. Ας τις δούμε αναλυτικά, α) Η σοβαρότερη μετωπική μάχη του Χρήστου Χαρτοματσίδη εντοπίζεται και ε ­ στιάζεται στον τρόπο που προ­ σπαθεί να περάσει και στη συνέ­ χεια να αντιμετωπίσει μια λογική ακραίας, για να μην πω οριακής, θέσης που επιχειρεί να καταδείξει με, δήθεν, συνέπεια, ειλικρί­ νεια, αλλά και τιμιότητα, τη στά­ ση της απέναντι στον κοινωνικό περίγυρο. Είναι η σαφέστατη έν­ δειξη, για να μην πω απόδειξη, της μικροαστικής φάσης του έρ ­ γου, που εκφ ράζεται από τους γονείς. Η ηθική του μικροαστι­ σμού, στην παγκόσμια επικρά­

τησή της, έχει δεχθεί αμέτρητες βολές και έχει καταδικαστεί, επανειλημμένους, από σκεπτόμενους ανθρώπους, χωρίς όμως, πάντα, αυτοί οι τελευταίοι να αποφεύγουν να πέσουν στα δί­ χτυα της, όταν οι συνθήκες, ο χρόνος, η ηλικία αλλάζουν. Τι το καινούριο, λοιπόν, κομίζει ο συγγραφέας κριτικάροντας μια ιδεολογία, η ο­ ποία βάλλεται ενίοτε, χωρίς ούτε ένα πνευματι­ κό όπλο, αλλά μόνο μ’ αυτό που ονομάζουμε α­ πλά αντίδραση; Το καινούριο, πέρα από το χά­ σμα των γενεών, πέρα από τη διαφορετικότητα στη σκέψη, πέρα από διαμετρικά αντίθετα κοι­ νωνικά οράματα και άλλα τέτοια πομπώδη, είναι η πλήρης άρνηση γονιών και εν γένει μεγαλυτέρων να αποδεχθούν την ιδιαιτερότητα, αλλά και τον συνάνθρωπο. Να αποδεχθούν, δηλαδή, να δρομολογήσουν μια σύγκλιση ιδεών, προτάσε­ ων, επιθυμιών, κοινωνικών όρων κ.ο.κ. έτσι, ώ­ στε αυτή η φασίζουσα και απάνθρωπη νοοτρο­ πία να χάσει το νόημά της. Αυτό ο Χαρτοματσίδης το γνωρίζει καλά. Γι’ αυτό επιστρατεύει τα πιο σύγχρονα όπλα: το χιούμορ, τη γελοιογρα­ φία, τη σάτιρα, τη διακωμώδηση των καταστά­ σεων, την απογύμνωση από κάθε αξία. Και τα στρέφει, χωρίς και ο ίδιος να είναι σίγουρος για την επιτυχία αυτής της ενέργειας, εναντίον κάθε ατόμου, που κινείται σε τέτοιους ιδεολογικούς και πολιτισμικούς ρυθμούς. Και, ταυτόχρονα, ε­ πιτρέπει κάθε νεανικότητα στις αποφάσεις, κά­ θ ε ανατρεπτική προδιάθεση, κάθε απερισκεψία, που στο τέλος γίνεται ακόμη και φυγή, β) Οι γυναίκες του βιβλίου εκπέμπουν ποικίλες ηθικές συνιστώσες, έτσι που να μην μπορεί κα­ νείς να πει με βεβαιότητα αν ο στόχος του συγγραφέα, παρότι τα δύο μέρη τιτλοφορού­ νται Ιούλια και Καμέλια, πρωταγωνίστριες αλλά και ειδικό βάρος της γυναικείας σκέψης στη γεί­ τονα χώρα, είναι να τις ψυχογραφήσει, να τις α­ ναλύσει κοινωνιολογικά, να τις απογυμνώσει όχι μόνον ερωτικά, να τις ψαχουλεύσει όχι μόνο για σεξ, ή αν τις τοπ οθετεί όπως η αστική σκέψη, προκειμένου μέσω αυτών, να διερευνηθούν οι πράξεις και οι ελπίδες ενός νέου άνδρα. Αν, δη­ λαδή, είναι αυτό που οι γυναίκες λένε, προκειμέ­ νου να καταδικάσουν την ανδρική σεξουαλική συμπεριφορά, ότι οι ίδιες είναι σκεύη ηδονής. Η Ιούλια, χωρισμένη, τρια νταεφ τά χρονώ, με γιο δυο-τρία χρόνια μικρότερο του Κρίστιο, του ε­ ραστή της, απολαμβάνει έναν έρωτα μέχρι του σημείου που εκείνος γνωρίζει την Καμέλια, νέα,

φοιτήτρια και όμορφη. Τότε αντιδρά με παθολο­ γική ζήλεια, προβάλλοντας μια ψεύτικη εγκυμο­ σύνη, προκειμένου να τον κρατήσει κοντά της. (Το ίδιο κάνει και το Ζώιτσε, σερβιτόρα στο μπαρ του φίλου Πέσος, εκείνη για να πάρει ά­ δεια μόνιμης εγκατάστασης στη Σόφια). Η Καμέ­ λια πάλι παρουσιάζεται σαν πιο υγιής γνωριμία, οι ιδιαιτερότητές τη ς όμως είναι πασιφανείς, ε­ νώ ταυτόχρονα αυτή μένει πραγματικά έγκυος, έτσι που όλα οδηγούνται στην πιο κατεστημένη αντίληψη για τη σχέση δύο ανθρώπων, που είναι ο γάμος. Εκείνο, λοιπόν, που συνάγεται και συμπεραίνεται απ’ την πάλη ανάμεσα στην από­ λαυση και στην κατοχύρωση για τις γυναίκες της Βουλγαρίας, έχει χαρακτήρα υπαινικτικό, ευκαιριακό και μυστηριώδη, για να δικαιούνται και τη γενική παραδοχή και την ερωτική απε­ λευθέρωση. γ) Οι εργασιακές σχέσεις, καθώς τα άτομα που υποβάλλονται σ’ αυτές αποτελούν ένα κοινωνι­ κό κύτταρο για κάθε πολιτικό σύστημα, είναι η α­ ρένα, στην οποία εκφυλίζεται η ηθική, που εντο­ πίζεται σε κάθε μέλος, έτσι που μπορούμε αβίαστα να συμπεράνουμε πως στη συγκεκριμένη χώρα, ίσως και αλλού, κάθε προσπάθεια να αντιπ αρατεθείς με τον κρατικό υπολογισμό είναι σί­ γουρα χαμένη. Ο Κρίστιο προσλαμβάνεται ως μπουφετζής σε ταβέρνα, όπου υπάρχει και ορ­ χήστρα. Σιγά-σιγά και με προσωπικές οικονομι­ κές επιβαρύνσεις καταφέρνει να γίνει μέλος της ως κιθαρίστας. Παρ’ όλα αυτά, επειδή δεν δια­ θέτει πτυχίο μουσικής, θα έρ θει η ώρα που θα διωχθεί. Πίσω απ’ αυτή τη διαδικασία γινόμαστε μάρτυρες μιας τραγικά μικρόψυχης αντιπαρά­ θεσης, μιας κυριαρχίας του μέσου, μιας ανομο­ λόγητης εμπάθειας και πολλών άλλων καθημερι­ νών στιγμιοτύπων, που δείχνουν πως ο χώρος δουλειάς, στην τό τε σοσιαλιστική κοινωνία της Βουλγαρίας, έμοιαζε με πεδίο μάχης και με τόπο σύγκρουσης των πιο οικονομίστικων και μικροα­ στικών συμφερόντων, μακριά, δηλαδή, από τα περί συλλογικότητας και συντροφικότητας των εργαζομένων. Οι μοναδικές ηθικές φωνές που βγαίνουν απ’ αυτή τη διαπάλη, προέρχονται από άτομα λαϊκά και πλέον ασήμαντα, όσον αφορά, βέβαια, τ α αξιώματα. δ) Ας έρθουμε τώρα στον βασικό μας πρωταγω­ νιστή. Ποια ηθική δρομολογεί αλλά και διαφημί­ ζει με τις π ράξεις του τις απερίσκεπτες, σύμφω­ να με τους γονείς του, τις τολμηρές, τις ξεδιά-

ντροπές, τις αποστομωτικές, τις ερωτικά απε­ λευθερω μένες, τις κοινωνικά ανεπίτρεπτες; Μα φυσικά εκείνη των είκοσι χρόνων του. Της νεανι­ κής του ορμής, της όρ εξης για δουλειά, της επι­ θυμίας για διασκέδαση, της ροπής προς την καλλιέργεια, τη ς σύγκρουσης με ό,τι οι μεγάλοι του υπενθυμίζουν, της κραυγαλέας τελικά ανά­ δ ειξής του σε νικητή όλων των καταστάσεων και όλων των εμποδίων. Η φυγή του, ακόμη μια κί­ νηση απαράμιλλης τάσης προς την ελευθερία, δεν μετριάζει την καλή εικόνα, που σ’ ολόκληρο το έργο χτίζει. Παρ’ όλα αυτά είναι κι αυτός θύ­ μα κάποιων ιδεών πολιτικών, που ενώ στα λόγια έδιναν έμφαση στη λογική, που πρέπει να χαρα­ κτηρίζει όχι μόνο τους ενήλικες αλλά και τους νέους, στην ουσία του ς άφηναν μακριά από κά­ θ ε λογής θετικό προσανατολισμό και επιδίωξη, με συνέπεια, το αποτέλεσμα να εξάγετα ι κάτω από λόγο πλήρη, προς το καθεστώς αντίδρα­ σης. ε) Άφησα για το τέλ ο ς τη διερεύνηση μιας ηθι­ κής που μπορεί να έχει ένα κομματικό στέλεχος. Φανταστείτε: Να κάνει ό,τι το καλύτερο κατ’ εξαίρεσιν, για κάποιον που αρρωσταίνει, να κάνει ό,τι το καλύτερο, κατ’ εξαίρεσιν, για επαγγελμα­ τική αποκατάσταση, να έχει στα χέρια του μια ξένη ταυτότητα, προκειμένου ο κάτοχος να μην κάνει μη φυσιολογική επιλογή, να σε σώζει από τα χέρια τη ς αστυνομίας, ενώ σε κάθε συζήτηση το όνομά του να γίνεται αντικείμενο λατρείας, α­ φοσίωσης και τέλ ειας εξάρτησης. Είναι, πράγ­ ματι, σύμφωνα με το Χαρτοματσίδη, μια χυδαιό­ τητα και μια ύβρις, προς κάθε άνθρωπο που α­ γωνίζεται και χάνει, επειδή ο αντίπαλος έχει στε­ νό συγγενή ένα ανώτατο κομματικό στέλεχος, έ­ να ατράνταχτο δηλαδή μέσο. Και τελειώνω. Δεν είναι, λοιπόν, σε καμιά περί­ πτωση, μόνον ερωτικό το μυθιστόρημα του Χαρ­ τοματσίδη, γιατί η ανατομία, που σαν γιατρός ε­ πιχειρεί, τον φ έρνει αντιμέτωπο με πολλά παθο­ λογικά συμπτώματα στο εσωτερικό μιας πρώην σοσιαλιστικής χώρας. Όπως, επίσης, δεν είναι μόνον πολιτικό μυθιστόρημα, με την κλασική έν­ νοια του όρου. Είναι μια σύνθετη διαδικασία, που ο προφητικός στόχος τη ς γοητεύει και αφο­ πλίζει, σε μια περίοδο που η λογοτεχνία το είχε πραγματικά ανάγκη. Χρίστος Παπαγεωργίου

J O H N C H A D W IC K

Ο

ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Ένα φιλολογικό μυθιστόρημα για τη μακρινή εποχή του χαλκού στην Ελλάδα. Τέχνη, Θρησκεία, τάξεις, εμπόριο, γεωργία^ όπλα και πόλεμος στη μυκηναϊκή εποχή. Η ανάγνωση της Γραμμικής Β απ ’ τον αποκρυπτογράφο της έγινε επιτέλους κτήμα όλω ν των Ελλήνων.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ -ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Κ . Ν . Π Ε Τ .Ρ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ

ΑΠΟ

Τ ΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

GUTENBERG

Ποιος ξεκίνησε τον εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα; Τρεις ερευνητές-ιστορικοί διερευνούν τρεις διαφορετικές πλευρές του δράματος της νεότερης ελληνικής ιστορίας Βιβλίο πρώτο:

Θανάσης Δ. Σφήκας

Οι Άγγλοι Εργατικοί και ο ε μ φ ύ λ ιο ς π ό λ ε μ ο ς στην Ελλάδα Ο Ιμπεριαλισμός της «Μη επέμβασης» Βιβλίο δεύτερο:

Ντέιβιντ Κλόουζ

Ο ελληνικός εμ φ ύ λ ιο ς π ό λ ε μ ο ς 1943-1950 Μελέτες για την πόλωση Βιβλίο τρίτο:

Ιορντάν Μπάεφ

Ο εμ φ ύ λ ιο ς π ό λ ε μ ο ς

στην Ελλάδα Διεθνείς διαστάσεις Τρία τεκμηριωμένα βιβλία που φωτίζουν με μοναδική πειστικότητα τις αιτίες και τις συνέπειες ενός αδελφοκτόνου πολέμου εκδόσεις ψ ιλ ίσ τ ω ρ

Θεμιστοκλέους 31, 106 77 Αθήνα Τηλ. 38 18 457, fax: 38 19 167 π α ρ α γ γ ε λ ίε ς - δ ια ν ο μ ή :

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΑΘ. Π. ΧΡΙΣΤΑΚΗΣ Ιπποκράτους 10, τηλ. 36 07 876 ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ Γραβιάς 9-13, τηλ. 38 07 689

Ηποφη n i;m km j; atim w i/ζ

Ξ Ε Ν Η

Π Ε Ζ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α ΒΙΝΤΟΣΑΒ ΣΤΕΒΑΝΟΒΙΤΣ 0 Χρηστός και τα σκαλιά Μτφρ. Γκάγκα Ρόσιτς Αθήνα, Εστία, 1996, Σελ. 204

πολυβραβευμένος Σέρ βος σ υγγραφ έας Βίντοσαβ Στεβάνοβιτς, περιπλανώμενος μα­ κριά από την πατρίδα του μετά τον συνεχι­ ζόμενο πόλεμο, βρέθηκε για μια σχετικά σύντομη διαμονή και στην Αθήνα (το 1991). Καρπός αυτής τη ς δια μονής το πρώτο βιβλίο τη ς τρ ιλογίας του «Χιόνι και τα σκυλιά» με τίτλο «Χιόνι στην Αθήνα» και η συγγραφή του δ εύτερου βιβλίου «Η Νήσος των Βαλκανίων». Το τελευ ταίο μυθιστόρημα τη ς τρ ιλογίας «Ο Χρήστος και τα σκυλιά», κυκλο­ φ ορεί, ενώ ο σ υγγραφ έας του βρίσκεται πλέον εγκα τεσ τημέ­ νος στο Παρίσι. Το μυθιστόρημα αρχίζει με την

0

Οι άνθρωποι που κατοικούν στο μυθιστόρημα είναι σκιές του εαυτού τους, αντεοτραμμένα είδωλα αυτών που κάποτε υπήρξαν

π εριγραφή των τελευταίω ν ημερών μιας σερβικής οικογένειας στην Αθήνα, πριν την αναχώ­ ρηση και επανεγκατάστασή τη ς στη σπαρασσόμενη από το υ ς π ολέμους πατρίδα. Τα μέλη τη ς π αρουσιάζονται ευ θ ύ ς εξαρχής: Ο Ιωσήφ και η Μαρία με το υ ς τρ εις το υ ς γιους, τον Άγγε­ λο, τον Αποστόλη και το μικρό Χρήστο. Ωστό­ σο, η οικογένεια με τα έντονα συμβολικά ονό­ ματα, έχει πλέον διαμελισθεί. Οι δύο μεγάλοι γιοι ακολουθούν μια δική το υ ς πορεία, άγνω­ στη, ο πρώτος για το υ ς οικεί­ ους του, ο δ εύ τερος απ’ ό,τι α­ ποκαλύπτεται, τελικά, γ ια τον α­ ναγνώστη, μη συνοδεύοντας, άρα, τα υπόλοιπα μέλη στο δρό­ μο τη ς επιστροφής: τη Μαρία, το Χρήστο, τον νεκρό πλέον Ιω­ σήφ που μεταφ έρ εται κρυφά μέσα στην κάσα του και τον Παπ, ένα τεμαχισ μένο όνομα/πρόσωπο, μεταξύ πραγματι­ κότητας και φ αντασίας και του οποίου ουδέποτε θα αποκα­ λυ φ θ εί η αληθινή ταυτότητα , παρόλο που υπονοείται πως εί­

ναι ο παππούς. Μαζί του ς, ακόμη, αυτός που ο μικρός Χρήστος αποκαλεί Αδελφό Σκύλο, ένα ον με το οποίο βρίσκεται σε διαρκή νοητική επι­ κοινωνία αλλά που θα π αραμείνει σε μεγάλο μέρος τη ς εξέλ ιξη ς τη ς ιστορίας μυστηριώδες, το πρόσωπο-κλειδί τη ς πολιτικο-φιλοσοφικής θέσης πάνω στην απόκτηση και διατήρηση της εξουσίας που διατρέχει παραληρηματικά μέ­ ρ ος τη ς ιστορίας. Αλλά και η ταυ τότητα των υπολοίπων προσώ­ πων είναι ασαφής, μέχρι να ολοκληρωθεί η α­ ποσπασματική διήγηση και η συνακόλουθη σκιαγράφησή τους. Ο συγγραφ έας, εκθ έτο ­ ντας μέσα από τον ποιητικό του λόγο την πολι­ τική του τεμαχισμού και της αλλοτρίωσης των κατοίκων μιας χώρας, τη ς Γιουγκοσλαβίας, α ­ κολουθεί μια ομόλογη τεχνική αφήγησης, καλώντας τον αναγνώστη του να ενώσει το προσφερόμενο παζλ. Οι άνθρωποι που κατοικούν στο μυθιστόρημά του είναι άνθρωποι-σκιές του ε ­ αυτού του ς, αντεστραμμένα είδω λα αυτών που κάποτε υπήρξαν τοπ οθετημένοι, τώρα, είτε α­ πό την πλευρά αυτών που υποφέρουν μέσα στις ατελείω τες δια βαθμίσεις τη ς φ ρίκης είτε από την πλευρά εκείνων που, «μαύρα σκυλιά», λυμαίνονται τον τόπο εκβιάζοντας και δολοφο­ νώντας. Θ α υπάρξει τελική λύτρωση; Το μυθι­ σ τόρημα δεν την προσφέρει: όταν ο μικρός Χρήστος θα περάσει μέσα στη ζωγραφιά του «Το Σπίτι Στο Λόφο Δίπλα Στον Ήλιο», τη μόνη αισιόδοξη πινελιά στη ζωή των προσώπων, δεν θα βρει παρά τη δυσωδία τη ς καμένης σάρκας του εαυτού του και γύρω τ α μαύρα σκυλιά «με αγριεμένα μάτια και κόκκινες γλώσσες απ’ ό­ που στάζουν αφροί». Λίγο πριν θα έχει διώ ξει α­ πό κοντά του τον Αδελφό-Σκύλο, το δικό του α­ δελφό, το κατ’ εξοχήν πρόσωπο με τ α ποικίλα προσωπεία σε επίπεδο αφήγησης όσο και ιστο­ ρίας. Έντονα συμβολικό στο π εριεχόμενό του, κινού­ μενο μεταξύ ρεαλιστικής και φανταστικής αφή­ γησης που εναλλάσσονται ισότιμα, το βιβλίο διαρθρώ νεται μέσα από μια ιδιάζουσα δομή που του επιτρέπει να κινείται σε ανα τιθέμενους χώ ρους γραφ ής προκειμένου να κοινωνήσει στον αναγνώστη του τη δική του αλήθεια. Άλλωστε, ο ίδιος ο συγγραφ έας δηλώνει πως «το μυθιστόρημα δεν είναι μια ιστορία που την αφ ηγείται κανείς σε μερικές εκατοντάδες σελί­ δες, αλλά δομή, ένα σύστημα που π εριέχει ε­ ξαιρετικά περίπλοκα ταξινομημένα στοιχεία». Υποδεικνύει έτσι πως η πλέον συγκλονιστική π ραγματικότητα, όταν μεταλλάσσεται σε μυθι-

Κοιτιχη

στορηματική γραφή, υπακούει σε άλλες από ε ­ κείνες μιας ρεαλιστικής καταγραφ ής αρχές, σ’ εκείνες όπου η δόμηση και η γλώσσα κατέχουν τις βασικές συνιστώσες για την αναγωγή του έργου στο χώρο τη ς λογοτεχνίας. Η ιστορία ανελίσσεται μέσω έξι διαφορετικών αφηγηματικών φωνών που ανήκουν στα βασικά πρόσωπα τη ς υπόθεσης. Τού τες οι φωνές σπανίως τέμνονται μεταξύ του ς, κι όταν τούτο συμβεί, είναι αποκαλυπτικό των επ ιμέρους σχέ­ σεων που διατηρούν μεταξύ του ς τα πρόσωπα ή, στο τέλος, των πραγματικών του ς ταυ τοτή­ των. Οι έξι φωνές ακούγονται στα έξι από τα έν­ δεκα κεφ άλαια του βιβλίου, η καθεμιά από δύο φ ορ ές στο κάθε κεφάλαιο. Τα κεφ άλαια φ έ­ ρουν το υ ς επίσης συμβολικούς τίτλο υ ς «Τα πά­ θη κατά...» και ακολουθεί το όνομα του κάθε προσώπου με τη διαδοχική σειρά που του έχει παραχω ρηθεί ο λόγος στο πλαίσιο του κάθε κε­ φαλαίου. Ο κύκλος κλείνει οριστικά με τη φωνή του Χρήστου, που ακούγεται, κατ’ εξαίρεσιν, και τρ ίτη φορά στο κεφάλαιο που τιτλοφορείται με τα δικά του «Πάθη». Προνόμιο απόλυτα δι­ καιολογημένο αφού εδώ όχι μόνον αποκαλύ­ πτονται και οι τελευ τα ίες απόκρυφες (λόγω της ακολουθούμενης αφ ηγηματικής τεχνικής) σχέ­ σεις των προσώπων αλλά και δίνεται η ουσία τη ς πολιτικο-φιλοσοφικής έκβασης του βιβλί­ ου. Στα ενδιάμεσα πέντε κεφάλαια, που υποτιτλοφ ορούνται ως «απόκρυφα», δίνεται σταδιακά και σχεδόν φαντασιακά - το γενικό πολιτικο­ κοινωνικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο υφαίνεται η καθαυτό ιστορία, αποδομώντας την αφήγηση και δομώντας αποκαλυπτικά το σύνολο ιστορι­ κό τη ς περικείμενο. Ο χώ ρος δεν αρκεί για να αναδειχθεί επαρκώς η σπουδαιότητα του μυθιστορήματος, ενός έρ ­ γου που δίκαια μας βγάζει από τις απολιθωτικές «ρεαλιστικές» διηγήσεις που κατακλύζουν τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή, παρηγο­ ρώντας μας τουλάχιστον ως προς το γεγονός πως ο ευρωπαϊκός μοντερνισμός α νθεί ακόμη στα Βαλκάνια. Θα σημειώσω, ωστόσο, πως για ένα συγγραφ έα που δηλώνει πως εξαρ τιέτα ι πλήρως από τη σέρβική γλώσσα, η μετάφραση στα ελληνικά θ α μπορούσε να λειτουργήσ ει κα­ ταστρεπτικά. Η θαυμάσια δουλειά μιας εκλε­ κτής μεταφ ράστριας, τη ς Γκάγκα Ρόσιτς, μας έκανε κοινωνούς ενός έργου που θα έλεγε κα­ νείς πως γρ άφ τηκε απ ευθείας στη γλώσσα μας. Δημήτρης Τσατσούλης

Μ βοςονώ τωνψγμά m

Κέντρο του νοηματικού συστήματος που αντιπροσωπεύει το βιβλίο, είναι η έννοια του αίματος το οποίο λειτουργεί ως οντολογική κοιτίδα του ατόμου

κό κόσμο ως ενιαίο σύνολο. Ο συσχετισμός των δύο αξόνων αποδίδει τη (συχνότατα οδυνηρή) αυτογνω­ σία του ατόμου. Παράγων προσδιοριστικός της αυτογνωσίας είναι το μέγεθος θάνατος που λει­ τουργεί ως σταθερά κατά την εξέλιξη της θεματικής Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 του Παπαγεωργίου. Κυρίαρχες του μυθικού σύμπαντος είναι ένα (επί­ ριάντα χρόνια τώρα, ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου σης) σταθερό αφηγηματικό Εγώ-προσωπείο, που με συνέπεια αναπτύσσει το μυθικό του σύμπαν, διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα είτε κατά έναν λόγο παρέχοντας σαφή τεκμήρια όπως αναγνωρίζο­ προς εαυτόν σε πρώτο πρόσωπο, είτε κατά μία τρινται στα κείμενα των ποιητικών του συλλογών από τοπρόσωπη αναφορά, και στις δυο περιπτώσεις το το 1966: η συλλογή Ποιήματα και εντεύθεν, δηλαδή αφηγηματικό Εγώ-προσωπείο επιδεικνύει μιαν έντο­ μέχρι τη συλλογή Πατρίδα το αίμα 1996. Μπορούμε νη (αυτο-)κριτική συμπεριφορά. να πούμε με βεβαιότητα πλέον ότι Η εξελικτική ανάπτυξη της θεματι­ τα κείμενα του Παπαγεωργίου αντι­ κής και η διαχρονική (δηλαδή δια­ προσωπεύουν τα στοιχεία μιας κειμενική) συμπεριφορά του αφη­ σχεδόν «προγραμματικής» δημι­ γηματικού Εγώ-προσωπείου συ­ ουργίας που δηλώνει μια συνειδη­ ντάσσουν την εσωτερική επικοινω­ τή και καλώς οργανωμένη παραγω­ νία των ποιητικών συλλογών του γή. Οι ποιητικές συλλογές του Πα­ Παπαγεωργίου. Αυτή ακριβώς η ε­ παγεωργίου λειτουργούν ως στά­ σωτερική επικοινωνία αποτελεί βα­ δια ανάπτυξης της θεματικής του, σικό τεκμήριο συνειδητής, καλώς η οποία βασίζεται σε δύο κύριους οργανωμένης παραγωγής. άξονες: την αντιπαράθεση του ατό­ Νομίζω ότι η συγκεντρωτική έκδο­ μου προς εαυτό ή προς τον υποκει­ ση των Ποιημάτων 1972-1990 (έκδ. μενικό κόσμο, και την αντιπαράθε­ 1995) μπορεί να δηλώνει (μεταξύ ση του ατόμου προς το περιβάλλον άλλων) την πρόθεση του Παπαγε­ ή προς τον εξωτερικό, αντικειμενιωργίου να προβεί σε έναν έλεγχο Π Ο ΙΗ Σ Η

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Πατρίδα το αίμα

Τ

αυτής της παραγωγής από την υποκειμενική εστία­ ση του δημιουργού, με βάση τα κατ’ αυτόν στοιχεία εσωτερικής σχέσης ή επικοινωνίας των συγκεκριμέ­ νων κειμένων (γι’ αυτό κατά τεκμήριο τουλάχιστον στην έκδοση περιλαμβάνονται οι συλλογές: Επί πυγήν καθίσαι 1972, Ιχνογραφία 1975, Το οικογενει­ ακό δέντρο 1978, Το σκοτωμένο αίμα 1982, Κάτω στον ύπνο 1986, Ραμμένο στόμα 1990, όχι όμως και οι δύο πρώτες συλλογές: Ποιήματα 1966, Συλλογή 1970). Ο Παπαγεωργίου επέλεξε να χρησιμοποιήσει στα κείμενά του έναν λόγο πυκνό που χαρακτηρίζεται κυρίως από το φαινόμενο της έλλειψης. Η έλλειψη στο πλαίσιο των συμφραζομένων οδηγεί στην ανά­ κτηση των αποσιωπωμένων και λειτουργεί ως πρό­ κληση για μια δημιουργική ανάγνωση. Η οργάνωση των σημαινομένων στα κείμενα του Παπαγεωργίου προσδιορίζεται κυρίως από το φαινόμενο της μετα­ φοράς που αποκαλύπτει κατά τρόπο εντονότατο τη βιωματική χρήση της γλώσσας. Η αναγνώριση της εκφοράς της μεταφοράς οδηγεί στην αναγνώριση της αντιστικτικής σχέσης μεταξύ εσωτερικού-υποκειμενικού και εξωτερικού-αντικειμενικού κόσμου. Στο πλαίσιο της χρήσης της μεταφοράς, ο Παπαγε­ ωργίου προβαίνει και σε ορισμένες αποκλίσεις από την κοινή χρήση της γλώσσας. Το φαινόμενο πα­ ρουσιάζεται οργανωμένο στις τελευταίες συλλογές του Παπαγεωργίου (Κάτω στον ύπνο, Ραμμένο στό­ μα, Πατρίδα το αίμα) και αφορά κυρίως στη σχέση ε­ πιθέτου και ουσιαστικού. Η μεταφορά και οι αποκλί­ σεις αναγνωρίζονται ως ιδιαιτέρως αξιόλογα τεκμή­ ρια μετα-υπερρεαλιστικής γραφής και αποκαλύ­ πτουν τη δημιουργική σχέση του Παπαγεωργίου με τη γλώσσα. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι τα βασικά στοιχεία τόσο της θεματικής όσο και της γλωσσικής μορφής των ποιητικών κειμένων του ο Παπαγεωργίου χρησι­ μοποιεί και κατά τη σύνθεση της πεζογραφίας του, οπωσδήποτε κατά τη σύνθεση των ωριμοτέρων α­ φηγημάτων του: ΤωνΑγίων Πάντων 1992 και (το έξο­ χο) Άννα, τώρα κοιμήσου 1995. Ευνόητο είναι, αφού πρόκειται για πεζογραφία, ότι η διεκπεραίωση των σημαινομένων είναι περισσότερο αναλυτική (προ­ σοχή, δεν εννοώ: περιφραστική, εννοώ: περισσότε­ ρες πληροφορίες, άλλωστε η πυκνότητα και στην πεζογραφία του Παπαγεωργίου είναι δεδομένη), ε­ νώ το αφηγηματικό Εγώ αποκτά περισσότερο συγκεκριμένη κατά περίπτωση οντότητα καταργώ­ ντας το προσωπείο και αντιπαρστίθεται προς τον εξωτερικό-αντικειμενικό κόσμο, όπως αντιπροσω­ πεύεται κυρίως από τους άλλους. Οι άλλοι στα πεζο­ γραφήματα του Παπαγεωργίου διατηρούν με το κε­ ντρικό αφηγηματικό Εγώ έντονη βιωματική σχέση,

διαρθρωμένη συχνότατα με βάση τον μηχανισμό της συνδήλωσης. Έρχομαι, λοιπόν, στο τελευταίο μέχρι τώρα βιβλίο του Παπαγεωργίου: Πατρίδα το αίμα (1996). Τα σα­ ράντα πέντε ποιήματα της συλλογής έχουν τακτο­ ποιηθεί σε δύο μεγάλες ενότητες Α’ (δέκα επτά ποι­ ήματα) και Β’ (είκοσι οκτώ ποιήματα). Δεν υπάρχει εμφανής (τουλάχιστον) νοηματική αιτιοκρατική σχέ­ ση μεταξύ των δύο ενοτήτων, ούτε εξελικτική πο­ ρεία στην ανάπτυξη της θεματικής κατά τη διάταξη των ποιημάτων. Βεβαίως ουδεμία θεματική επικά­ λυψη ανιχνεύεται. Επομένως είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι η συγκεκριμένη διάταξη της ύλης της συλλογής βασίζεται αφενός σε εξωκειμενικά δεδο­ μένα που δεν αφορούν τον αποδέκτη/αναγνώστη, και αφετέρου στην αισθητική αντίληψη του δημι­ ουργού, η οποία ανήκει στα στοιχεία της προθετικότητάςτου. Τεκμήριο αισθητικής άλλωστε είναι και η επιλογή των τίτλων των ποιημάτων στο πλαίσιο της αιτιοκρα­ τικής σχέσης τους με τα αντίστοιχα σημαινόμενα. Ενώ στις συχνές περιπτώσεις, κατά τις οποίες ένας ενιαίος τίτλος προσδιορίζει πλείονα του ενός ποιή­ ματα αναλυόμενος στα επιμέρους σημαντικά A’, Β’ («Μέσα μου ο κάμπος», «Απογευματινό», «Νανούρι­ σμα», «Πατρίδα το αίμα», «Τοπίο ουρανού», «Αισιο­ δοξία», «Του κολυμβητή», «Κύμα βυθού», «Σπουδή ύπνου»), A1, Β', Γ («Τα γυάλινα νερά», «Φυσική ιστο­ ρία»), A', Β', Γ1, Δ', («Τοπίο βροχής»), δημιουργείται η εντύπωση ότι πρόθεση του Παπαγεωργίου είναι να παράσχει διακεκριμένα νοηματικά σύνολα που συνθέτουν μια ενιαία νοηματική τοιχογραφία ή ένα ενιαίο νοηματικό πολύπτυχο με κεντρική ιδέα σύνθε­ σης και επιμέρους ποικίλα νοηματικά μοτίβα. Ενίοτε ο τίτλος φαίνεται να μην έχει εμφανή εσωτε­ ρική σχέση με τα σημαινόμενα του κειμένου. Το γε­ γονός αυτό οδηγεί σε δημιουργική ανάγνωση με βά­ ση τη βιωματική ή τη γνωστική σχέση του αποδέκπι/αναγνώστη με τα σημαινόμενα. Στη διάσταση του περιεχομένου αναγνωρίζεται σε ένα πρώτο επίπεδο η αντιστικτική σχέση του εσωτερικού-υποκειμενικού κόσμου με τον εξωτερικό-αντικειμενικό. Ο Παπαγεωργίου μετέρχεται τα δεδομέ­ να του εξωτερικού κόσμου για να διεκπεραιώσει τις καταστάσεις του εσωτερικού κόσμου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο κόσμος του ύπνου/ονείρου, ως επιμέρους χώρος του εσωτερικού κόσμου, αποδίδε­ ται ως πραγματικός κόσμος που από ένα σημείο και πέρα αποκτά αυτοδυναμία, πράγμα που σημαίνει ότι χειραφετείται από την αντικειμενική πραγματικότη­ τα, δεν βασίζεται πλέον σ’ αυτή. Πρόκειται έτσι για μια «αντικειμενικοποίηση» ή «ουσιαστικοποίηση» της πραγματικότητας του ύπνου.

Σ ’ αυτόν τον κόσμο αντιστοιχεί ο προσωπικός ή ψυχολογικός χρόνος ως συνεχής ροή περιεχομένου μνήμης, και ταυτόχρονα ως τεκμηρίωσή της. Πα­ ράλληλα, ο Παπαγεωργίου προτείνει μια κωδικοποί­ ηση του κατ’ αυτόν προσωπικού ή ψυχολογικού χρόνου με βάση την κλίμακα των τριών ηλικιών: παι­ δική ηλικία, εφηβεία, ωριμότης. Η κορυφή της κλίμα­ κας συμπίπτει με μια αρχετυπική διατύπωση ή κωδι­ κοποίηση του θανάτου. Κέντρο του νοηματικού συστήματος που αντιπρο­ σωπεύει το βιβλίο, είναι η έννοια του αίματος. Το αί­ μα αποδίδει το σχήμα του κλειστού κυκλώματος σημαινομένων, όπως παραστατικά αποδίδεται με τη θέση των σχετικών ποιημάτων που εισάγουν και περαιώνουντη συλλογή. Το αίμα φαίνεται να αντιπρο­ σωπεύει την ουσία των πραγμάτων, φαίνεται να λει­ τουργεί ως οντολογικό έρεισμα, μάλλον ως οντολογική κοιτίδα του ατόμου. Σ’ αυτή την έννοια της κοιτί­ δας πιστεύω ότι θα μπορούσε να αναφέρεται ο τίτ­ λος της συλλογής (Πατρίδα το αίμα). Το άτομο πά­ ντως διατηρεί μια κριτική θέση απέναντι σ’ αυτή την κοιτίδα-έρεισμα, που δηλώνει την κριτική αντίληψη του ατόμου περί της ουσίας των πραγμάτων, επομέ­ νως την κυριαρχία του ατόμου επί του οντολογικού ερείσματος του. Πυρηνική διατύπωση αστών των δεδομένων ανα­ γνωρίζεται ήδη στο πρώτο ποίημα της συλλογής, με τον σημαντικό της υπεροχής αλλά και της γενικής ε­ φαρμογής τίτλο «Χωρίς αντίκρισμα». Στο βιβλίο κυριαρχεί ο γνωστός, πυκνός λόγος του Παπαγεωργίου, με ενδιαφέροντα δείγματα επι­ γράμματος (πβ. «Πατρίδα το αίμα Α'», «Τοπίο ουρανού Β1»), υπαινικτικός και ταυτόχρονα απρόο­ πτος με τη συνδρομή της μεταφοράς (βασικός, ανα­ γνωρίσιμος πλέον δείκτης ύφους του Παπαγεωργί­ ου), η ευρηματική (και εδώ) χρήση της οποίας συμπληρώνει τον κώδικα μετα-υπερρεαλιστικής γραφής (πβ. π.χ. τα ποιήματα «Τοπίο βροχής Δ'», «Τοπίο ουρανού Β'», «Γήπεδο του ύπνου», «Η ιστο­ ρία ενός γέλιου», «Σπουδή ύπνου Β'»), που ο Παπα­ γεωργίου προτείνει με συγκεκριμένα τεκμήρια στις τρεις κυρίως τελευταίες συλλογές του (Κάτω στον ύπνο, Ραμμένο στόμα, Πατρίδα το αίμα). Ενδιαφέροντα εξάλλου είναι και τα στοιχεία μεταγλωσσικότητας, δηλαδή η χρήση της γλώσσας ως σημαινομένου, που αναγνωρίζεται (και) σ’ αυτό το βιβλίο (όπως π.χ. και στις συλλογές Ιχνογραφία, Το σκοτωμένο αίμα, Κάτω στον ύττνο, Ραμμένο στόμα) στη διάσταση της μεταγλωσσικής ποίησης (πβ. τα ποιήματα «Μέσα μου ο κάμπος Β'», «Τοπίο βροχής Δ'», «Προγνωστικά θανάτου», «Νανούρισμα Β1», «Τα γυάλινα νερά Π», «Πατρίδα το αίμα Α1, Β1», «Αισιοδο­ ξία Β1», και κυρίως «Η περιπέτεια του άμα»). Ως γνω­

στόν, η μεταγλωσσικότητα είναι το κατ’ εξοχήν στοι­ χείο που αποδεικνύει το βαθμό δημιουργικής σχέ­ σης του συγγραφέα με τη γλώσσα. Από αυτή την ά­ ποψη (και όχι μόνον, βεβαίως) μπορούμε να αναγνω­ ρίσουμε στην ποίηση του Παπαγεωργίου μια ατομι­ κή δημιουργική γραφή. Και όχι μόνον αυτό. Είναι πλέον καθόλα θεμιτό να υποστηριχθεί ότι το έργο του Παπαγεωργίου λει­ τουργεί ως ένα από τα βασικότερα σημαντικά πεδία που προσδιορίζουν το πολυσήμαντο τοπίο της δυναμικής Γενιάς του 70. Άλκηστις Σουλογιάννη

Σ

η φ η ς

ΜΠΟΥΖΑΚΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 1888 - 1968 Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Τ Ο Μ Ο Σ Α ': 1 8 8 8 - 1 9 3 2 03

Ένα βιβλίο-ντοκουμέντο, με ιστορική σημασία, όπου καταγράφεται η πολιτική πορεία του Γέρου της Δημοκρατίας σχετικά με την Παιδεία και την Εκπαίδευση στη χώρα μας so

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ G U T E N B E R G

Κριτική

ΑΛΚΥΟΝΗ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Οι κάργιες Ή τ α ν μ ια μικρ ή ρ ο δα κινιά , που δώριζε τα πρώτα της ρ ο­ δ ά κιν α σ το ν ήλιο . « Π α ρ ’ τα», του ’λεγε κ α ι γελούσε. « Π α ρ ’ τα. Σ ’ αγαπώ.» Ο ι κάρ γιες κ ά θ η σ α ν όλες μ α ζί με φ ούρια σ τα τρυφερά κλα διά της. Λ ίγ ο ακό μ α κ α ι θα τα ’σπαζαν. « Έ ρ ω τα ς !» φ ώ να ξε η Α τοπ η κ ι έκα νε έν α ν κύκλο γύρω από τη ρ ο δ α κινιά. «Έ ρ ω τα ς !» « Α ρ ω μα ρ οδά κινο υ», απ άντησ ε η Φ ιλ ίν α , κ α ι χ ά ρ ι­ σε έ ν α πράσινο φ υ λλαρ άκι, που κρ ατούσ ε στο σ τόμα της, στο π εραστικό α ερ άκι. « Χ ά δ ι!» συνέχισε. « Τ ι μυρουδιά έχ ει το χάδι;» « Τ ο χά δ ι έχ ει τη μυρ ουδιά της κα ν έλα ς», είπε η Γιασ ώ , κ ι έκρ υψ ε στη φ τερούγα τη ς ένα χρυσό φ ιλί που τη ς έσ τειλε ο ήλιο ς. Τ ο ’κρύψ ε βια σ τικά , να μ η ν το δει κ α ι τη ς τ ’ αρ π άξει η ρ οδα κινιά. Ύ σ τ ερ α , σ η κώ θηκα ν ξ α φ νικά από το δέντρο κ α ι ακο λο ύ θη σ α ν ένα άλλο τσούρμο μαυροπ ού­ λ ια , που έτρεχε κ α τά τη Δ ύση, π λάι σε κάποιο σ τα χτο κίτρ ινο σύννεφο. « Σ α ν τ ι ν α μ ο ιά ζει αυτό το σ ύννεφο!» σκύ­ φ τηκε η Ατοπ η. Κ ι η Σα ν ω τία , που πετούσε δίπλα της κ α ι διά βαζε κ ά θ ε τη ς σ κέψ η, γύρισ ε απ ότομα κ α ι τη ν κο ίτα ξε. «Π ερ ίερ γο σύννεφο, ε; Έ χ ε ι το σ χ ήμα της φυγής.» « Σ α ν ν α τρ έχ ει γ ια ν α σω θεί. Π ο ιο ς το κυνηγά ει;» «Τ ρ έχ ει κα ν είς με τόσ η φ ούρια μόνο ότα ν το ν κυ ν η γά ει ο εαυτός του. Κ α ν είς ά λλο ς δεν κυ νηγά ει τόσ ο επ ίμονα, τόσ ο ύπουλα.» « Κ ι είν α ι η φυγή σω τηρία;» «Δ εν υπάρχει σ ω τηρ ία σ ’ αυτό το κυ νηγητό. Ό π ο ιο ς δεν το ξέρ ει, κάπ οια στιγμή χ ά νετα ι, σκορπ ιέτ α ι στους πέντε ανέμους. Ό π ο ιο ς το ξέρ ει, το κ ά ν ει μόνο για το α λ κ ο λ ίκ ι τη ς φυγής. Φ εύγει γ ια να φεύ­ γει. Τ ίπ ο τ’ άλλο .» « Ε ίν α ι ποτέ η φυγή σκοπός;» «Ο χούου! Π α ρ ά τ α με με τους σκοπούς σου! Υ π ά ρ χει π άντοτε η μαγεία του τα ξιδ ιο ύ ... Υπ άρ χουν π άντοτε τα μ εσ ημέρια τη ς φυγής...» Τ ο γ κρ ιζο κίτρ ιν ο σύννεφο έτρεχε σα ν π αλαβό κ α τά τη Δ ύση. Έ ν α τσούρμο μαυροπ ούλια το α κ ο ­ λουθούσ α ν, κ α ι κου βα λού σ α ν πάνω στις φ τερούγες τους τα μ εσ ημέρια τη ς φυγής του... ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ • Η μ π ό ρ α · Τ ο κ ό κ κιν ο σ π ίτι · Τ ο χ ρ ώ μ α το υ φ εγγα ρ ιο ύ · Σ κ ισ μ έ νο ψ α θ ά κ ι · Α μ ά ν... Α μ ά ν!

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΚΑΛΕΝΤΗΣ

ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 5 · 106 79 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 36 ΟΙ 551 ·

FAX: 36 23 553

Π^οζβηηοφπΐζ

άίψιχήζ ψηη Μ Ε ΛΕΤΗ ΤΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΗ Συνομιλώντας με τα κείμενα Δοκίμια για τουςΑ. Κάλβο, Α. Καρκαβίτσα, Μίλτωνα- Φιλαρά-Ρηγόπουλο, Α. Παπαδιαμάντη, 0. Ελάτη, Δ. Δημητριάδη και θ. Βαλτινό Αθήνα, Αγρα, 1996. Σελ. 245

ωρίς περιφράσεις θα μπορούσαμε να πούμε ότι η παρούσα συναγωγή μελετών της Τζίνας Πολίτη αποτελεί μιαν από τις σημαντικότερες κριτικές καταθέσεις της ελληνι­ κής κριτικής συνολικά. Όχι μόνο εξαιτίας των κρινομένων έργων καθαυτά και της αξίας που τους απονέμει μέσα στο σύστημα της λογοτεχνίας, αλλά κυρίως εξαι­ τίας της κριτικής μεθόδου και της ευρύτερης πολιτισμικής προσεγγίσεως που εφαρμόζει εδώ η Πο­ λίτη, κατά τρόπο εφάμιλλο και σε πολλές περιπτώσεις ανώτερο πολλών Ευρωπαίων και Αμερικα­ νών συναδέλφων της. Είπαμε πολιτισμική προσέγγιση, γιατί το κύριο χαρακτηριστικό

Από τις σημαντικότερες κριτικές καταθέσεις της ελληνικής κριτικής συνολικά

των μελετών αυτών είναι η δυναμική συσχέτιση κειμένου και έξω-κειμενικής ιστορικής πραγματι­ κότητας, όπως αυτή εκφράζεται είτε στο επίπεδο των γεγονότων είτε στο χώρο των ιδεών. Κύρια προσπάθεια της Πολίτη είναι να συστήσει έναν τόπο συμφραζομένων, ένα αντι-κειμενικό ανάλο­ γο του διανοητικού τοπίου, μέσα στον οποίο τα επιμέρους κείμενα αποκτούν σημασία, ανταπα­ ντώντας στις ερωτήσεις του αναγνώστη· να εγκαθιδρύσει δηλαδή αυτό που σε παλαιότερη μελέτη μας, ακολουθώντας μια από τις σημαντικότερες αρχές της αρχαίας ελληνικής κριτικής, αποκαλέσαμε την τοπηγορία έκαστου κει­ μένου. Από την εποχή του Πλάτωνα άλ­ λωστε γνωρίζουμε ότι η σημασία μιας λέξεως, ή ενός κειμένου, εί­ ναι προϊόν διαλογικής έρευνας και επακόλουθης συναινέσεως σχετικά με το νόημά του. Κάθε κείμενο είναι διαφατικό, αν επι­ τρέπεται ο νεολογισμός· με άλλα λόγια είναι πολυφωνικό, μια αντί­ ληψη που προέρχεται από τον Λογγίνο και όχι από τον Μιχαήλ Μπαχτίν, όπως εσχάτως έχει καταλήξει να πιστεύει οψιμαθής

διανόηση. Εφόσον, λοιπόν, συνομιλεί κάθε κείμε­ νο, τελικώς κατορθώνει να ομιλήσει και το ίδιο αυτόνομα, ακόμα και όταν ο δημιουργός του έχει αποχωρήσει, ακόμα και αν αλλάξουν οι γλωσσι­ κές πρακτικές και οι καλλιτεχνικές συμβάσεις που το διαμόρφωσαν. Η Πολίτη μιλώντας για γνωστά και άγνωστα κεί­ μενα της λογοτεχνίας μας κατορθώνει να εντάξει τον κειμενικό τους λόγο, τον ειδικό λογότυπο της μορφής τους, στο ευρύτερο πλέγμα των προβλη­ μάτων που απασχολούν έναν πολιτισμό, χαρτο­ γραφώντας έτσι το ευρύτερο πεδίο σημασιακών αναφορών εκάστου κειμένου. Η ίδια αποκαλεί αυτά τα ευρύτερα σημασιακά πεδία «κείμενα» και τα λαμβάνει ως προϋποθέσεις για να τοποθετή­ σει το καλλιτεχνικό έργο που εξετάζει στο κατάλ­ ληλο πλαίσιό του. Έτσι, επιλέγει το φροϋδικό κεί­ μενο για τον Α. Κάλβο, το φεμινιστικό και εθνικι­ στικό για τα δύο μυθιστορήματα του Καρκαβίτσα, το δαρβινικό για τον Παπαδιαμάντη, το γλωσσολογικό για τον Ελύτη καιτονΔημητριάδη, το ιστο­ ρικό για τον Βαλτινό. Μέσα από αυτές τις συσχε­ τίσεις συντίθεται μια δέσμη νοημάτων που ανα­ δύεται αυτόματα από κάθε κείμενο και συνθέτει μια νοητική εικόνα του κόσμου, σε ένα είδος νοηματογένεσης μέσα από το χάος των επιμέρους ε­ μπειριών. Δεν θα κρίνουμε εδώ το κατά πόσο η συσχέτισή της αυτή επιτυγχάνει να συνθέσει το κεντρικό νόημα εκάστου έργου ή να το ερμηνεύσει ικανο­ ποιητικά. Καμιά κριτική δεν ερμηνεύει τα κείμενα που εξετάζει. Η ερμηνεία είναι συνήθως ζήτημα ατομικών προκαταλήψεων και η κριτική οφείλει να υποδεικνύει το μέτρο των δυνατοτήτων κάθε συνειδητής ή ασυνείδητης προκατάληψης. Αυτό που κυρίως υποδηλώνεται από τη συσχέτισή αυτή είναι η βεβαιότητα ότι όντως το κείμενο έχει κάποιο αντικειμενικό νόημα, που αναφέρεται σε καταστάσεις πέρα από αυτές που συνυφαίνονται από τη διασύνδεσή του με άλλα ομόλογα κείμε­ να. Η σημασία λοιπόν των αναλύσεων της Πολίτη είναι πως κατορθώνουν να πείσουν ότι η λογοτε­ χνία σμικρύνει κοσμοείδωλα και κοινωνικά φαντασιακά μορφώματα και εμπεριέχει παράλληλα ένα αντικειμενικό περιεχόμενο που μπορεί να κα­ ταστεί ευδιάκριτο εφόσον η αποκάλυψή του ε­ δραιώ νεται σε κάποια ευρύτερη υπόθεση. Αν μας επιτρεπόταν μια ιεράρχηση των καταθέ­ σεων της Πολίτη, νομίζουμε ότι τα κεντρικά «κεί­ μενα» της δικής της συνομιλίας με τα κείμενα εί­ ναι η βαθυστόχαστη ανάγνωση του Παπαδιαμάντη, κείμενο προορισμένο να αποταυτίσει τον Σκιαθίτη συγγραφέα από τις κακόδοξες παρερ­

Κριτιχη

μηνείες του, η μοναδική ανάγνωση του Καρκαβί­ τσα τόσο υπό φεμινιστική προοπτική όσο και υπό το πρίσμα του εθνικιστικού λόγου και η καταπλη­ κτική πλοκή σε ύφος Ρέιμον Τσάντλερ διαβασμέ­ νο από τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρντ για το οδοιπορι­ κό μιας έρευνας σχετικά με τον παραγνωρισμένο συγγραφέα του περασμένου αιώνα Ανδρέα Ρηγόπουλο. Η διά του Φρόυντ ανάγνωση του Κάλβου όμως είναι ασύμμετρη, πιστεύουμε. Ο λόγος του Φρόυντ δηλώνει και υποδηλώνει πολύ περισ­ σότερα από το ποίημα του Κάλβου κατά την α­ συνείδητη σύγκριση που πάντα επιχειρούμε με την πράξη της ανάγνωσης. Αισθανόμαστε επίσης κάποια περίεργη δυσθυμία όταν διαβάζουμε το κείμενο για τον Ελύτη. Δεν αρκεί η «σκηνή της εικονικής "έκστασης" να είναι σαγηνευτική και έντεχνη». Αυτό είναι το δεδομέ­ νο μιας νομιμόφρονος τέχνης, μιας τέχνης χαριε­ ντισμού με τις συμβάσεις, μιας τέχνης δηλαδή φορμαλιστικών αυνανισμών από αυτές με τις ο­ ποίες μας έπνιξε το μεταμοντέρνο για να πνιγεί και αυτό με τη σειρά του μέσα τους. Κάθε άνθρω­ πος είναι ένας homo ludens ακόμα περισσότερο μάλιστα ο ποιητής. Αν αυτό είναι το νόημα των γλωσσικών παιγνίων στην ποίηση του Ελύτη, τότε πρόκειται για μια γλαύκα εις Αθήνας, για μια ταυτολογία που σε τελική ανάλυση εξανεμίζει το ρόλο της ποιητικής γραφής και της γνώσης που αντλούμε από την ανάγνωσή της. Νομίζουμε ότι αυτοί οι κοινοί τόποι της κριτικής, απότοκα παλαι­ ών αιρέσεων, όπως η γλωσσολογία του Φερδινάν ντε Σοσίρ και της γλωσσοφιλοσοφίας του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, έχουν προ καιρού εγκαταλειφθεί, ειδικώς μάλιστα μετά τη γλωσσολογία του Chomsky, και καλό θα ήταν να πάψουν να χρησι­ μοποιούνται, εφόσον είναι απλώς και μόνο υπο­ θέσεις του παρελθόντος, που μπορεί στην ημέρα τους να βοήθησαν τη σκέψη να εξελιχθεί, αλλά στη δική μας έχουν απωλέσει κάθε περιεχόμενο. Ταυτόχρονα, η συνομιλία Ελύτη-Blanchot-GaάθΐΎΐΘΓ-Αξελού-ϋθΓπάβ και Foucault δηλώνει μιαν ασυμβατότητα επιστημολογικών παραδειγμά­ των. Δεν δένουν όλα μαζί και ακόμα περισσότε­ ρο, κατά τη συμπαρουσίασή τους αυτο-ακυρώνονται. Όπως άλλωστε και στο κείμενο για τον Δημητριάδη, η προοπτική της Κρίστεβα απλώς δεν συμποσούται με τον μεσσιανικό ιστορισμό του Benjamin ούτε με την εσχατολογική καταστρο­ φολογία του Δημητριάδη. Αν βλέπουμε κάτι στο Πεθαίνω σα Χώρα είναι το τέλος της λογοτεχνίας ως παραδόσεως, διακρίνουμε δηλαδή έναν λόγο θανάτου της γραφής και της λογοτεχνίας, μια προφητεία του τέλους χωρίς ελπίδα αποκατά-

στάσης. Τέλος, αφήνουμε κατά μέρος το έργο του Θ. Βαλτινού εφόσον εκεί υπάρχει ένα πρό­ βλημα αντικειμενικό στη σύνθεση του εν προκειμένω παραμυθιστορήματος, το οποίο τυποποιεί απογοητευτικά έναν λόγο που έχει καταστεί βα­ ρετή στερεοτυπία, για να μην πούμε αισθητίστικη διαστροφή σε κάποιας μορφής ναρκισιστικού μα­ ζοχισμού των αριστερογενών πεζοπλόκων. Παρά τις ασυμμετρίες αυτές ωστόσο, όλες οι με­ λέτες του τόμου δίνουν έναν εντελώς καινούριο χώρο αναφορών στη λογοτεχνική γραφή, μετατρέποντάς την σε κρυστάλλωμα πολιτιστικής δυναμικής και κοινωνικής προβληματικής. Ένα κείμενο δεν είναι ένα νησί ατομικής πρωτοτυπίας, ούτε μια επαναστατική ρήξη με το παρελθόν, πράγμα που καταλήγει στο σημασιακό μηδέν του μεταμοντέρνου. Η Πολίτη αντιμετωπίζει τα κείμε­ να ωσάν πολυεδρικά κρυσταλλώματα όπου η προβληματική μιας κοινωνίας και η ψυχολογική περιπλοκότητα των μελών της έχουν λάβει την απαιτούμενη πυκνότητα, διάτω ν αισθητικών συνη­ θειών, ώστε να διατυπώσουν συνθήκες υπάρξεως και όρους γνώσεως. Η λειτουργία των μελετώμενων κειμένων ως απαντήσεων στα ερωτήμα­ τα της ανθρώπινης συνείδησης είναι, πιστεύ­ ουμε, ένας από τους κυριότερους λόγους ένεκα των οποίων τα κείμενα της ίδιας της Πολίτη υπερ­ βαίνουν τους περιοριστικούς φραγμούς της λο­ γοτεχνικής κριτικής και μετατρέπονται σε πολιτι­ στικές καταθέσεις με τη δική τους αξία. Για τούτο πιστεύουμε ότι το Συνομιλώντας μ ε τα Κείμενα εγκαινιάζει μια νέα αντίληψη κριτικής γραφής, επανασυνδέοντας την κριτική πρακτική με χώρους σημασιών που έχουμε παραγνωρίσει και για πολύ καιρό απορρίψει εξαιτίας της μετα­ τροπής του κριτικού σε έναν υπερειδικευμένο δά­ σκαλο, για να μην πούμε σε υπομνηματιστή, που δανείζεται την ορολογία του είτε από τ α πολεμο­ φόδια μιας ιδεολογίας είτε από το απυρόβλητο καταφύγιο της υποκειμενικής του καλαισθησίας. Η Πολίτη επιτυγχάνει να αναβιώσει μερικούς από τους σημαντικότερους τρόπους της ελληνικής κριτικογραφίας όπως άρχισε από τον Αδ. Κοραή, συνεχίστηκε από τον Κων. Ασώπιο και την κλασικιστική κριτική της εποχής του, τον Δημ. Βερναρδάκη, τον Ροΐδη, τον Πολυλά, τον Καλοσγούρο, τον Παλαμά, τον Αποστολάκη, τον Άγρα, τον Παναγιωτόπουλο, τον Νικολαρεΐζη, ακόμα και τον Σπανδωνίδη, ή ακόμα πιο πρόσφατα τον Μαρωνίτη. Πρώτο χαρακτηριστικό αυτής της κριτικής παράδοσης είναι η σύνθεση θεωριών και μετα­ φυσικών προτάσεων για το περιεχόμενο της λο­ γοτεχνικής εμπειρίας και τη λειτουργία της γρα­

φής μέσα στο πολιτιστικό παράδειγμα κάθε επο­ χής. Πιστεύουμε ότι η Πολίτη διανοίγει το κλειστό λογοτεχνικό σύστημα στο οποίο μας έχει ρίξει η δημοσιογραφίζουσα βιβλιοκριτική σε ένα σύστη­ μα ανοικτής και πολυεπίπεδης κριτικής γνώσης, δηλαδή γνώσης που απορρέει από την κριτική ως ειδικής λειτουργίας της ανθρώπινης σκέψης. Με άλλα λόγια η Πολίτη συνθέτει κριτικό λόγο και μεταφυσική πρόταση για το πώς αναγνωρίζουμε το σημασιακό περιεχόμενο της καλλιτεχνικής γραφής, επιτυγχάνοντας έτσι να θέσει εκ νέου την κριτική λειτουργία στο κέντρο των διανοητι­ κών συζητήσεων της κοινωνίας μας. Χωρίς αμφι­ βολία, η λογοτεχνική κριτική βρίσκεται διεθνώς σε κώμα. Οι λόγοι είναι πολλοί και αναφέρονται κυρίως στην ίδια την πράξη του κρίνειν που έχει εξελιχθεί σε ένα είδος υποκειμενικού ιδεαλιστικού αυτοβιογραφήματος. Ο θάνατος του συγγραφέα, ο επακόλουθος θάνατος του νοήμα­ τος και τελικώς του κειμένου έχουν καταστήσει το λόγο της κριτικής κριτικώς άλαλο. Πολύ συχνά διαβάζουμε ένα προσωπικό παραλήρημα που πί­ σω από επιτηδευμένες και σκοτεινές ορολογίες κρύβει την απλή πρόταση «δεν μου αρέσει - μου αρέσει». Φυσικά και αυτό είναι νόμιμο στο βαθμό που αποκαλύπτει εκείνον που το δηλώνει. Δεν δι­ ευκολύνει ωστόσο την απάντηση του ερωτήμα­ τος για το κατά πόσον η λογοτεχνική κριτική είναι ένας αυτόνομος γνωστικός κλάδος ή απλώς ένα παράγωγο πεδίο σκέψης, κατ’ ουσίαν δηλαδή σχολιασμός και υπομνηματισμός. Τα κείμενα, λοιπόν, της Πολίτη καταλαμβάνουν μιαν κομβική σημασία στην ιστορία της ελληνικής κριτικής, γιατί κατορθώνουν να εξάγουν την κρι­ τική λειτουργία από τον αυτοσχεδιαστικό ερασι­ τεχνισμό και την υποκειμενική ευκολία, χωρίς να τη ρίξουν στην παραφροσύνη του λογιωτατισμού και της απολιθωμένης ειδίκευσης. Κομβική σημα­ σία γιατί κατορθώνουν να συμπλέξουν και να συνδυάσουν λόγους και πρακτικές παντοειδών παραδόσεων και να διαμορφώσουν μια θέση για την ανθρώπινη κατάσταση που αφορά όλους τους σκεπτόμενους ανθρώπους εντός και εκτός της λογοτεχνίας και των επισήμων μηχανισμών τους. Τέλος, τα κείμενα της Πολίτη είναι δυνάμει σε θέση να αναπτύξουν την εντελέχεια του ελλη­ νικού λόγου στο θεωρητικό επίπεδο και να πυρο­ δοτήσουν τους μηχανισμούς που θα εξάγουν τη λογοτεχνική μας πράξη από τη σολιψιστική ψύ­ χωση και τον ανόητο αυτοθαυμασμό όπου έχει βυθιστεί κατά το μεγαλύτερο μέρος του εκπνέοντος αιώνος. Βρασίδας Καραλής

Κριτική

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΟΣ ΜΑΤΡΟΚΟΡΔΑΤΟΥ 7, 106 78 ΑΘΗΝΑ τηλ. 3830604

Πέντε μαγικές ιστορίες άπό την Περσία. Ή μα­ γεία τής κλασσικής Περσικής λογοτεχνίας σέ πέντε ιστορίες, γραμμένες άπό τούς μεγαλύτερους Πέρσες ποιητές. Πόθοι καί πάθη τής Ανατολής, ήρωικοί βασιλιάδες καί πιστοί σεΐχηδες, ό θρύλος του Μ εγαλέξανδρου - Έσκαντάρ, ό θάνατος καί ό παντεπόπτης Έρωτας.

Τό μυθιστόρημα «Τα "Αλση τής Περσεφόνης» άναδύεται άπό μία λέξη: άπό την προστακτική Έ σ τω , ή οποία μετασχηματίζει τα δεδομένα μέ υποθετικό ή εύχετικό τρόπο. Έστω ... μέ την υπόθε­ ση άλλάζει καί ή οπτική, άμφισβητεΐται ό χρόνος, ή έρευνα γίνεται παιχνίδι τής νοσταλγίας, ό έρωτας, εύτυχής ή οδυνηρός, άγωγός αύτογνωσίας, ό θάνατος ή άλλη μορφή τής ζωής. Σ τα «"Αλση τής Περσεφόνης» άναζητεϊται τό Πρόσωπο κάτω άπό τις γύψινες μάσκες καί τα προ­ σωπεία καί προσδοκάται ή συνάντηση μέ τον Ά λ ­ λον, πού στήν ούσία είναι ένας φωτισμός του αυθεν­ τικού μας προσώπου. Σ τα «Ά λση τής Περσεφόνης» άρχίζει ή δ ρ ά σ η , έκεϊ δπου καταργοΰνται τα δρια τής ζωής καί τοΰ θανάτου.

Κρίσιμα έγγραφα και άλλα διαφωτισηκά στοιχεία για το φοβερό έγκλημα της γενοκτονίας των Ελλήνων Εβραίων

Ι Σ Τ Ο Ρ ΙΑ

τσι απόλυτα τα περιστατικά του μεγάλου εγκλήμα­ τος, έστω και με την ασήμαντη υπηρεσιακή γλώσσα ενός ανάλγητου γραφειοκράτη, που αδίστακτα εκδί­ δει διαταγές θανάτου και αδίστακτα ορίζει τον τρό­ πο της εκτέλεσής τους. Πρόκειται για απίστευτες καταστάσεις αφάνταστης αθλιότητας, τρόμου και Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 1996. Σελ. 244 υποκριτικής τευτονικής πειθαρχίας και υπακοής, ό­ πως και αδιαφορίας μπροστά στην τραγική τύχη, α­ ημαντικά στοιχεία για ένα απ’ τα μεγαλύτερα ε­ ναίτια και άδικα θυσιαζόμενων αθώων ψυχών. Τα έγ­ γκλήματα κατά της ανθρωπότητας περιλαμβά­ γραφα παρέχουν όλες τις σχετικές λεπτομέρειες νονται στο βιβλίο του ομότιμου καθηγητή του για τα φοβερά εκείνα γεγονότα που είναι γνωστά μό­ Πανεπιστημίου της Βιέννης Πολύχρονη Κ. Ενεπεκί- νο στη γενικότητά τους, διευκρινίζουν και κάποια δη. Κρίσιμα έγγραφα από γερμανικά και ελληνικά σκοτεινά σημεία και σκόπιμα κενά. Ανάγλυφες προ­ αρχεία, γραμμένα με το ψυχρότατο ύφος μιας κύπτουν και οι απεχθέστατες προσωπικότητες των στυγνής και ανάλγητης γραφειοκρατίας, καταδεί­ υπαπίων και πρωταγωνιστών της σφαγής, Βισλιτσέχνουν σ’ όλη την τραγική του έκταση το ολοκαύτω­ νι, Μπρούνερ και Άιχμαν, όπως και του προϊσταμέ­ μα των Ελλήνων εβραίων στα χρόνια της γερμανι­ νου της γερμανικής στρατιωτικής διοικήσεως της κής κατοχής (1941-1944). Όχι μόνο η στέρηση της Μακεδονίας και πειθήνιου οργάνου των Ες-Ες «δόελευθερίας των εβραίων συμπατριωτών μας εκείνη κτορος» Μέρτεν. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα την εποχή, αλλά και η άμεση και σίγουρη απειλή θα­ συντριπτικό «κατηγορώ» σχετικά με την ειδική ευθύ­ νάτου, ο αποκρουστικός βροντώδης βηματισμός νη των σφαγέων και τη γενικότερη ευθύνη όσων α­ των δημίων και η τελείως ασυγκίνη­ νέχτηκαν το έγκλημα και προσπά­ τη στάση και διάθεσή τους μπρο­ θησαν να το συγκαλύψουν. Και οι ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ Κ στά στην προετοιμαζόμενη απο­ συνειρμοί που προκύπτουν απ’ τα ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ τρόπαιη λύση του αποκαλούμενου στοιχεία που με μεγάλη επιμέλεια ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ και απ’ αυτούς τους ίδιους σημαινόσυνέλεξε και εκθέτει ο κ. Ενεπεκί­ 1941-1944 μενου ως «εβραϊκού προβλήμα­ δης οδηγούν και στην απόρριψη τος», ανακύπτουν με αναμφισβήτη­ κάποιων μυθοπλασιών, που απο­ τη όσο και πληρέστατη πληροφό­ βλέπουν στη μερική έστω συγκά­ ρηση απ’ τα έγγραφα και τους αντί­ λυψη του μεγάλου εγκλήματος. στοιχους διεισδυτικούς σχολια­ Όλη η φοβερή αυτή ιστορία έρχε­ σμούς που παραθέτει στο βιβλίο ται πια στο φως μέσα από επίσημα του ο κ. Ενεπεκίδης, άριστος άλλω­ ντοκουμέντα, όπως και η ασύλλη­ στε κάτοχος της γερμανικής γλώσ­ πτη αναλγησία των θυτών και η τρα­ σας, ως καθηγητής γερμανόφωνου γική κατάληξη των θυμάτων. πανεπιστημίου. Επιβεβαιώνονται έ­ Διον. Κωστίδης ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ Κ. ΕΝΕΠΕΚΙΔΗΣ Το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας 1941-1944 Από γερμανικά και ελληνικά αρχεία

Σ

Η ΕΤ ΗΣΙ Α ΕΚΘΕΣΗ TOV □ I Ο IΚ Η Τ Η ΤΗΣ ΤΡ ΗΠ ΕΖ ΗΣ ΤΗΣ π η π η ο η μ ο υ στη γ .ς . t q n m e t o k q n

ΕίΐηηοοΣ κ. ηονκη

• Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίστηκε, το 1996, από τη συνέχιση των τάσεων που είχαν διαμορφωθεί τα δύο προηγούμενα έτη. Η πρόοδος προς την κατεύθυνση της νομισματικής σταθερότητας συνεχίστηκε με την περαιτέρω αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και τη σταθεροποίηση της σχέσης του δημόσιου χρέους προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, ενώ, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, σταθεροποιήθηκε η συναλλαγματική ισοτιμία της δραχμής και μάλισταμε παράλληλη πτώση των επιτοκίων. Ταυτόχρονα, η οικονομική δραστηριότητα εισήλθε σε φάση ανάκαμψης, με αποτέλεσμα ο ρυθμός ανόδου του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος να υπερβείτο μέσο αντίστοιχο ρυθμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα όμως με τα σημαντικά επιτεύγματα, που αφορούν την ονομαστική και πραγματική σύγκλιση της οικονομίας προς τις επιδόσεις των κρατών-μελώντης Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορισμένες προϋπάρχουσες μακροοικονομικές ανισορροπίες επιδεινώθηκαν. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγμών διευρύνθηκε, ενώ η ανεργία σημείωσε μικρή περαιτέρω άνοδο, παρά την αύξηση της απασχόλησης. Οι εξελίξεις αυτές αντανακλούν, σε κάποιο βαθμό, τις επιπτώσεις εξωγενών παραγόντων αλλά και τη συνδυασμένη επίδραση διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της οικονομίας και του μίγματος της οικονομικής πολιτικής που ασκήθηκε. Επομένως, βασική πρόκληση για την οικονομική πολιτική είναι να συνδυαστεί η πορεία προς τη νομισματική σταθερότητα και τη δημοσιονομική εξυγίανση με τη διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση του παραγωγικού δυναμικού της χώρας, ώστε να καταστεί εφικτή η σταδιακή απορρόφηση της ανεργίας και η επίτευξη εξωτερικής ισορροπίας.

• Ο ΝΕΟΖ ΜΗΧΑΝΙΖΜΟΖ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΣΟΤΙΜ ΙΩΝ

Η συμμετοχή στο νέο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών θα είναι καταρχήν προαιρετική αλλά, στην πράξη, αναμένεται ότι θα συμμετέχουν όσα κράτη-μέλη εκτός της νομισματικής ένωσης έχουν επιτύχει ικανοποιητικό βαθμό σύγκλισης. Η ένταξη της δραχμής στο νέο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών είναι σκόπιμο να επιδιωχθεί, επειδή θα υπογραμμίσει τη δέσμευση της οικονομικής πολιτικής στη διασφάλιση της εξωτερικής αξίας της δραχμής και θα υποβοηθήσει την εδραίωση συνθηκών σταθερότητας στη χώρα μας. Με το Σύμφωνο Σταθερότητας ενισχύεται η δημοσιονομική πειθαρχία, τίθενται σαφή όρια στην άσκηση της δημοσιονομικής πολιτικής και υιοθετούνται συγκεκριμένες και αυστηρές διαδικασίες για την τήρησή τους. Επιπλέον οι περιορισμοί που θέτει το Σύμφωνο συνεπάγονται ότι, για να έχει τη δυνατότητα μια χώρα να χρησιμοποιήσει στο μέλλον τη δημοσιονομική πολιτική για την αντιμετώπιση οικονομικών διαταραχών, θα πρέπει, υπό συνθήκες κανονικής οικονομικής δραστηριότητας, η σχέση του δημοσιονομικού ελλείμματος προς το ΑΕΠ να υπολείπεται αρκετά του ορίου 3%. Μετά την ένταξη της δραχμής στη ζώνη του εύρω, οι βαθμοί ελευθερίας στην άσκηση της μακροοικονομικής πολιτικής περιορίζονται. Δεν θα υπάρχει πλέον δυνατότητα άσκησης ανεξάρτητης εθνικής νομισματικής πολιτικής ή εξουδετέρωσης τυχόν οικονομικών διαταραχών με προσαρμογή της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Η νομισματική πολιτική θα χαράσσεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και, συνεπώς, δεν θα προσανατολίζεται στην επίλυση οικονομικών προβλημάτων, που αφορούν αποκλειστικά μεμονωμένα κράτη-μέλη. Η δημοσιονομική πολιτική θα συνεχίσει να προσδιορίζεται από τις εθνικές αρχές και μετά την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, αλλά μέσα στα όρια για το δημόσιο έλλειμμα και το χρέος που θέτουν η Συνθήκη του Μάαστριχτ και το Σύμφωνο Σταθερότητας, ενώ θα ασκείται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες για την τήρηση των σχετικών ορίων. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι, για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί η δημοσιονομική πολιτική για τη σταθεροποίηση της οικονομίας, πρέπει η δημοσιονομική εξυγίανση να προχωρήσει παραπέρα, ακόμη και αφού ένα κράτος-μέλος εκπληρώσει τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος.

βιβλιογραφικό δελτίο Αρ. 375 1 Απριλίου - 30 Απριλίου 1997 Επιμέλεια: Έ φ η Απάκη

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των βιβλίων γίνεται με βάση το γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης, προσαρμοσμένο στην ελληνική βιβλιογραφία ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Δελτίο συντάσσεται με την πολύτιμη συνεργασία του βιβλιοπωλείου της «Εστίας»

Γενικά Έ ργα

Η δική μας αλήθεια. Β’ έκδοση. Αθήνα, 1997. Σελ. 410. Δρχ. 5.200. ΠΟΛΙΤΗΣ Ν.Γ. Ειρήνευση. Εν Αθήναις, 1997. Σελ. 490. Δρχ. 7.280.

Βιβλιογραφία ΦΙΛΟΘΕΟΥ Α. Βιβλιο-αρθρογραφία για τον Κ.Γ. Καρυωτάκη. (Χωρίς εκδοτικά στοιχεία). Σελ. 90. ISBN 960-7676-00-9.

Λεξικά ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Α. Λεξικό κυρίων ονομάτων μυθολογικό-ισιορικό-γεωγραφικό. Αθήνα, Εκάτη, 1997. Σελ. 537. Δρχ. 5.200. ISBN 960-7437-37-3.

Τύπος Γενική Εφημερίς της Ελλάδος. Αθή­ να, Καραβίας, 1996. Σελ. 482. Δρχ.

15.600.

ISBN 960-258-055-0.

Φ ιλοσοφ ία Γενικά ΖΩΓΡΑΦΙΔΗΣ Γ. Βυζαντινή φιλοσο­ φία της εικόνας. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 360. Δρχ.

4.680. ISBN 960-344-295-Χ.

ΤΕΡΖΑΚΗΣ Φ. Η διαλεκτική επανα­ προσδιορισμένη. Αθήνα, Φιλίστωρ, 1996. Σελ. 97. Δρχ. 1.560. ISBN 960-369-002-0.

ZELDIN Τ. Η κρυφή ιστορία της αν­ θρωπότητας. Μετ. X. Ζήση. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 588. Δρχ.

4.680. ISBN 960-236-743-1. ΜΑΤΗΙΟΤ J. Άνταμ Σμιθ. Φιλοσο­ φία και οικονομία. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 197. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-360-947-1.

MURPHY J.G. Ηθική εξέλιξη και το νόημα της ζωής. Μετ. Λ. ΤάταρηΝτουριέ. Αθήνα, Λέξημα, 1997. Σελ. 188. Δρχ. 2.700. ISBN 9607361-04-0. ΜΠΑΛΙΜΠΑΡ Φ. Χώρος και σχετι­ κότητα. Μει. Μ. Λογιωτάτου. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 179. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-05-0730-9.

BINOCHE Β. Τα ανθρώπινα δικαιώ­ ματα. Μετ. Α.Ι. Στυλιανού. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 171. Δρχ.

2.200. ISBN 960-360-934-Χ.

ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ X. Τύχη και τάξη. Β’ έκδοση. Αθήνα, Κασιανιώτης, 1997. Σελ. 377. Δρχ. 4.160. ISBN 960-03-1760-7.

Αρχαία φιλοσοφία

ΜΠΡΑΚΑΤΣΟΥΛΑΣ Β.Κ. Σοφιστές:

ΛΙΑΝΕΡΗΣ Ν.Ν. Η προϊστορία στην

αρχαιότητα. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 126. Δρχ. 1.870. ISBN 960-7022-92-0.

Αποκρυφισμός ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ Γ.Β. Αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική. Αθήνα, Aldebaran, 1997. Σελ. 144. Δρχ.

2.400.

Ψ υ χολογία Ατομικά ψυχολογία ΡΙΖΟΣ Γ.Χ. Εισαγωγή στην ψυχο­ λογία του ενιαίου ανθρώπου. Αθή­ να, 1997. Σελ. 240. ISBN 96085187-3-3. ΚΑΛΠΑΚΟΓΛΟΥ Θ. Αγχος και πα­ νικός. Γνωσιακή θεωρία και θερα­ πεία. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 155. Δρχ. 2.600. ISBN 960-344-303-4.

CARNEGIE D. Πώς να απολαμβά­ νετε τη ζωή και τη δουλειά σας. Μετ.

X. Νονοτά. Αθήνα, Το Κλειδί, 1997. Σελ. 254. Δρχ. 2.600. ISBN 960-237-123-4.

Κοινωνική ψυχολογία LE BON G. Ψυχολογία των μαζών. Εισ.-μετ.-σχόλ. Ι.Σ. Χριστοδούλου. Θεσσαλονίκη, Ζήτρος, 1996. Σελ.

Μ τίο

206. Δρχ. 3.000. ISBN 960-776004-2.

Εφαρμοσμένη ψυχολογία ΜΠΟΣΤΟΝ Μ.-ΝΤΟΣ Ν. Ψυχοθε­ ραπευτής ίου παιδιού. Μετ. Δ. Τσαρμακλή-Ι. Τέπερη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 167. ISBN 960-031479-0.

SKYNER R. Οικογενειακές υποθέ­ σεις. Met. Α. Παπασταύρου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ.

199. Δρχ. 2.600. ISBN 960-344283-6.

Θ ρησκεία Γενικά ΑΓΙΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ. Εξομολο­ γήσεις. Μετ. Κ. Παπαπετροπούλου. Αθήνα, Ερατώ, 1997. Σελ. 157. Δρχ. 2.285. ISBN 960-229-078-1. ΠΙΠΕΡΑΚΗΣ Γ.Ε. Η εν ορθοδοξία Ηνωμένη Ευρώπη. Αθήνα, Επτάλοψος, 1997. Σελ. 171. Δρχ. 2.080. ΣΚΟΡΔΑΣ Ε. Ο γάμος των κληρι­ κών. Β’ έκδοση. Αθήνα, 1997. Σελ.

80. Δρχ. 510. ΣΩΤΗΡΧΟΣ Π.Μ. Το επείγον του πράγματος. Αθήνα, Παρουσία, 1997. Σελ. 66. Δρχ. 830. ISBN 9607601-68-8. ΤΣΟΛΑΚΙΔΗΣ Χ.Δ. Αγιολόγιο της Ορθοδοξίας. Αθήνα, Τσολακίδης. Σελ. 1.155. Δρχ. 9.000.

MURRAY G. Πέντε σιάδια της ελ­ ληνικής θρησκείας. Μετ. Ε. Παπαδοπούλου. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 1996. Σελ. 276. Δρχ. 3.500. ISBN 960-268-094-6.

Κοινωνικές επ ισ τή μ ες Γενικά ΚΑΝΑΚΙΔΟΥ Ε.-ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ Β. Διαπολιτισμική αγωγή. Νέα βελτιω­ μένη έκδοση. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 117. Δρχ.

2.080.

ISBN 960-344-020-5. ΝΤΑΑΤΑΣ Π. Κοινωνιογλωσσική μεταβλητότητα. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1997. Σελ. 401. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-205-348-8.

Μ τίο

Κοινωνιολογία

Ναυτιλία

ΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Π.Α. Εργασία με σχέσεις αλληλεγγύης οικογενειακού τύπου. Αθήνα, Ε.Κ.Κ.Ε., 1996. Σελ.

177. ISBN 960-7093-6-1.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Μ.Β. Σερφιώτες καραβοκύρηδες. Ο ταρσανάς της Σύρας. Αθήνα, Βασιλόπουλος, 1996. Σελ. 142. Δρχ. 3.120. ISBN 960-7731-04-2.

WILKE Η. Εισαγωγή σιη συσιημική θεωρία. Met. Ν. Λίβος. Αθήνα, Κριτι­ κή, 1996. Σελ. 368. Δρχ. 5.500.

ISBN 960-218-136-2.

Πολιτική Αναδρομή στον Μαρξ. Επιμ. Ν. Θεοτοκάς-Δ. Μυλωνάκης-Γ. Σταθάκης. Αθήνα, Δελφίνι, 1996. Σελ. 371. Δρχ. 5.950. ISBN 960-309-269-Χ. Οι εκλογές της 22ας Σεπτεμβρίου 1996. Αθήνα, Το Πονιίκι, 1997. Σελ. 221. Δρχ. 2.600. ΓΕΩΡΓΑΛΑΣ Γ.Κ. Πως θεμελιώθηκε η Pax Americana. Τόμοι Α'+Β1. Αθήναι, Νέα Θέσις. Σελ. 976. Δρχ.

10.400. (Οι δύο τόμοι). ΛΥΜΠΕΡΗΣ X. Εθνική στρατηγική και χειρισμός κρίσεων. Αθήνα, Ποι­ ότητα, 1997. Σελ. 327. Δρχ. 4.700.

ISBN 960-7803-00-0. ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ Κ.Φ. Ίμια. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 157. Δρχ.

2.285.

ISBN 960-7022-95-5.

PINT Τ. Πώς λειτουργούν τα Σοβιέτ. Αθήνα, Εργατική Δημοκρατία, 1997. Σελ. 30. Δρχ. 725. ΤΡΟΤΣΚΙ Λ. Τα διδάγματα του Οκτώβρη. Αθήνα, Εργατική Δημοκρατία, 1997. Σελ. 86. Δρχ. 1.870.

Δίκαιο Ο θεσμός της μεταφοράς του συντε­ λεστή δόμησης. Πρακτικά Ημερίδας. Επιμ. Γ. Παπαδημητρίου. Αθήνα, Σάκκουλας, 1996. Σελ. 260. ISBN 960-232-587-9. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Γ.Ν. Διπλή α­ πειλή. Για το Κοινοτικό Δίκαιο. Αθή­ να, 1996. Σελ. 111. Δρχ. 2.910.

ISBN 960-90533-0-0.

Επικοινωνίες ΧΑΛΑΖΙΑΣ Χ.Η. T.V.: Έγκλημα ή ε­ πανάσταση. Αθήνα, Ελληνικά Γράμ­ ματα, 1997. Σελ. 309. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-344-293-3.

Λαογραφία ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ Σ. Λεσβιακά ήτοι συλλογή λαογραφικών περί Λέσβου πραγματειών. (Φωτομηχανική ανατύ­ πωση). Μυτιλήνη, Πανεπιστήμιο Αι­ γαίου, 1996. Σελ. 283. Δρχ. 1.660.

ISBN 960-7043-35-9. ΚΑΤΑΚΗ Δ. Ο παππούς και η γιαγιά είπαν... Ξάνθη, Νομαρχία Ξάνθης, 1997. Σελ. 157. ΛΙΑΠΗΣ Κ. Το γλωσσικό ιδίωμα του Πηλίου. Βόλος, Ώ ρες, 1996. Σελ.

522. Δρχ. 7.280. ISBN 960-515-0050. ΜΙΧΑΗΛ-ΔΕΔΕ Μ. Οι Έλληνες Αρβανίτες. Αθήνα, Δωδώνη, 1997. Σελ. 205. Δρχ. 4.160. ΠΑΝΤΕΑΟΠΟΥΑΟΣ Π.Ι. 350 ελλη­ νικά δημοτικά παραδοσιακά τραγού­ δια απ’ όλη την Ελλάδα. Πάτρα, 1996. Σελ. 353. Δρχ. 10.800. ΣΤΕΡΠΟΠΟΥΛΟΣ Θ.Σ. Η άγνωστη Ρωμιοσύνη. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 175. Δρχ. 2.500. ISBN 960-7022-89-0.

Οικολογία ΜΟΛΥΒΙΑΤΗΣ Ν. Περιβάλλον και ελληνική περιφέρεια. Αθήνα, Σύγ­ χρονη Εποχή, 1997. Σελ. 230. Δρχ.

2.285.

ISBN 960-224-791-6.

Εκπαίδευση-Παιδαγωγική Γενικά CLINTON H.R. Χρειάζεται ένα χω­ ριό... και άλλα μαθήματα που παίρ­ νουμε από τα παιδιά. Μετ. Β. Χατζοπούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 399. Δρχ. 4.160. ISBN 960-03-1646-5.

Παιδαγωγική ΓΕΩΡΓΑΝΤΑ Ε. Η βιβλιοθήκη της οι­ κογένειας. Προσχολική ηλικία 4-6 ε-

των. Αθήνα, Φυιράκης, 1996. Σελ.

252. ISBN Set 960-7038-23-1. ΚΙΤΣΑΡΑΣ Γ.Δ. Προσχολική παιδα­ γωγική. Αθήνα, 1997. Σελ. 400.

ISBN 960-90589-0-6.

FLITNER Α. Αυταρχική ή φιλελεύθε­ ρη αγωγή; Μετ. I. Χρισπάς. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997. Σελ. 118. Δρχ.

2.285.

ISBN 960-7643-36-4.

Εκπαίδευση Οδηγός υποψηφίων για ΑΕΙ και ΤΕΙ 1997. Αθήνα, Κέντρο Έρευνας και Επιμόρφωσης, 1997. Σελ. 176. Δρχ. 2.000. Συνεκπαίδευση παιδιών με και χω­ ρίς προβλήματα μάθησης και συμπε­ ριφοράς. Επιμ. Ε. Τάφα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ.

413. Δρχ. 5.200. ISBN 960-344292-5. ΑΝΤΩΝΙΟΥ Χ.Η. Σοφιστές και παι­ δεία. Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 2.000. ISBN 960-343-382-9. ΔΑΜΑΝΑΚΗΣ Μ. Η εκπαίδευση των παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών στην Ελλάδα. Αθήνα, Gutenberg, 1997. Σελ. 351. Δρχ.

6.240. ISBN 960-01-0673-8. ΔΗΜΑΡΑΣ Α. Το εθνικό απολυτή­ ριο. Αθήνα, Ερμής, 1997. Σελ. 69. Δρχ. 1.040. ISBN 960-320-044-1. ΚΑΨΑΛΗΣ Γ.Δ. Η εκπαίδευση της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας. Αθήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 166. Δρχ. 2.080. ISBN 960-01-0651-7. ΚΥΡΙΔΗΣ Α.Γ. Τα κοινωνικά και τα δευτεροβάθμια εκπαιδευτικά χαρα­ κτηριστικά των φοιτητών της Παιδα­ γωγικής Σχολής Φλώρινας. Θεσσα­ λονίκη, Κυριακίδης, 1997. Σελ. 152. Δρχ. 2.000. ISBN 960-343-381-0. ΚΩΤΤΗΣ Γ.Χ. Ο εξωγήινος και η παι­ δεία μας. Αθήνα, Σοφίας Μέλα­ θρον, 1997. Σελ. 294. Δρχ. 2.800.

ISBN 960-255-194-1. ΠΥΡΠΩΤΑΚΗΣ Γ.Ε. Η ελληνική εκ­ παίδευση στην καμπή του αιώνα: Αναβάθμιση ή παλινδρόμηση; Αθή­ να, Βιβλιογονία, 1996. Σελ. 141.

NT’ ΟΡΤΑ Μ. Ο δάσκαλος που ακό­

μη μαθαίνει. Μετ. Β.Α. Λάππα. Αθή­ να, Γνώση, 1997. Σελ. 152. Δρχ.

2.285.

ISBN 960-235-609-Χ.

Τσουλέας. Αθήνα, Ypsilon, Σελ.

290. Δρχ. 5.200. ISBN 960-773700-8 .

Γενικά ΓΚΟΤΣΗΣ Α.Ε. Η ελληνική γλώσσα υπό... διωγμόν! Αθήνα, Ελεύθερη Σκέψις, 1997. Σελ. 128. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-7199-87-1. ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΗ I. Λάθη στη χρήση της γλώσσας μας. Τόμος Β’. Αθήνα, Σμίλη, 1997. Σελ. 219. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-7218-95-7.

Θ ετικ ές επ ισ τή μ ες Γενικά HAWKING S. Το χρονικό του χρό­ νου. Εικονογραφημένο. Μει. Κ. Χά­ ρακας. Αθήνα, Κάτοπτρο, 1996. Σελ. 248. Δρχ. 12.000. ISBN 9607023-03-6.

Γεωλογία ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ X. Κυκλάδες. Αθή­ να, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 199. Δρχ. 2.910.

Φυτολογία Αγριολούλουδα του Παρθένου Δά­ σους Δράμας. Δράμα, Οικολογική Κίνηση Δράμας'Τ.Ε.Δ.Κ.Ν.Δ., 1997. Σελ. 76. Δρχ. 6.240. ISBN 960-85951-0-Χ.

Εφαρμοσμένες επιστήμες Ιατρική ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ Γ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Όψεις του άγχους. Κοζάνη, 1996. Σελ. 48. Δρχ. 830. ΣΑΒΒΑΚΗ Ε. Οι παράλληλοι εαυτοί μας. Β’ έκδοση. Ηράκλειο, Πανεπι­ στημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1997. Σελ. 176. Δρχ. 3.120. ISBN 960524-016-5.

TURNER R.N. Προβλήματα σπον­ δυλικής στήλης. Μετ. Α. Ντούργα. Αθήνα, Διόπτρα, 1997. Σελ. 245. Δρχ. 2.600. ISBN 960-364-113-8.

Γενικά ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΥ Τ. Οι Κυκλάδες στον συμβολισμό του φιδιού. Αθήνα, 1996. Σελ. 110. Δρχ. 5.200. ISBN 960-220-159-2. ΤΣΟΚΛΗΣ Κ. Ο Άγιος Γεώργιος και ο πύθωνας. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 20. Δρχ. 5.200. ISBN 960-03-1749-6.

ROBINSON S.I. Images of Byza­ ntium. London, Loizou, 1996. Σελ.

84. Δρχ. 3.640. ISBN 095-212464-5.

Λευκώματα Λεύκωμα της Επανάστασης του ’21 με χέρι Π. Ζωγράφου και σκέψη I. Μακρυγιάννη. Αθήνα, Μέρμηγκας. Σελ. 61. Δρχ. 3.120. Οι Έλληνες στην Αγγλία. Έκθεση. Αθήνα, Δήμος Αθηναίων-Πνευματικό Κέντρο. Σελ. 104. Δρχ. 2.600. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ Γ.-ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ Ε. Τσιμισκή-Αγίας Σοφίας-Διαγώνιος. Η διαδρομή της μνήμης. Τόμος Α’. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-12-0581-0. ΧΑΤΖΗΠΙΕΡΗΣ Μ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Λευκωσία. Λευκωσία, 1995. Σελ.

116. Δρχ. 5.720. ISBN 9963-79651-6.

Ζωγραφική ΓΚΡΑΜΠ Ν. Ο Χριστός στην τέχνη. Αθήνα, Τερζόπουλος, 1996. Σελ.

144. Δρχ. 9.360. ISBN 960-722031-5.

Κινηματογράφος ΣΜΑΡΑΓΔΗΣ Γ. Καβάφης, η ταινία. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ.

171. Δρχ. 7.280. ISBN 960-236751-2.

Επιχειρήσεις

Φωτογραφία

WARNECKE H.-J. Το άλλο management. Μετ. Π. Μαλακός-Γ.

Η Κρήτη των αιώνων. (Χωρίς εκδοτι­ κά στοιχεία). Δρχ. 18.720.

Μ τίο

ΓΑΒΡΙΗΛ ΦΙΛΟΘΕΪΤΗΣ (ΜΟΝΑ­ ΧΟΣ). Άγιον Όρος. Ματιές. (Χωρίς εκδοτικά στοιχεία). Σελ. 85. Δρχ.

6.000.

Κεκροπούλου. Αθήνα, Ενάλιος, 1997. Σελ. 96. Δρχ. 1.560. ISBN 960-536-004-7.

ΜΟΥΖΑΚΗ Μ. Δοξαστικό μαγνητι­ σμού. Αθήνα, Γκοβόστης, 1997. Σελ. 77. ISBN 960-270-770-4.

ΠΟΛΥΒΙΟΣ. Ιστοριών Δ’. Μετ. Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα, Στιγ­ μή, 1997. Σελ. 178. Δρχ. 3.640.

ISBN 960-269-166-2.

ΝΙΚΟΛΑΟΥ Α. Χθόνιο ιστόρημα. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ.

133. Δρχ. 1.245. ISBN 960-236736-9.

ΣΚΟΠΕΛΙΤΗΣ Σ.Β. Λαύριο. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 472. Δρχ.

36.400.

ISBN 960-256-296-Χ.

ΣΟΦΟΚΛΗΣ. Τραχίνιες. Μετ. Κ. Γεωργουσόπουλος. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 139. ISBN 960360-858-0.

ΧΑΛΑΖΩΝΙΤΗΣ Δ. Ζημιές. Αθήνα, Θεμέλιο, 1997. Σελ. 101. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-310-214-8.

Μουσική

Μελέτες

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ-ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ. Δ. Μητρόπουλος. Αθήνα, 1996. Σελ. 71. Δρχ. 3.120.

ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Από την αρχαία ελληνική ποίηση. Ελευσίνα, Ανάτα­ ση, 1997. Σελ. 63. Δρχ. 1.250.

ΜΕΛΕΤΖΗΣ Σ. Φωτογραφικό οδοι­ πορικό στο Άγιον Όρος 1950. Αθή­ να, 1996. Σελ. 158. Δρχ. 10.400.

ISBN 960-85677-1-8.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ Μ. Λεξικό Βυζα­ ντινής μουσικής. Θεσσαλονίκη, 1996. Σελ. 213. Δρχ. 3.640. ΚΩΣΤΙΟΣ Α. Δημήτρης Μητρόπουλος. Κατάλογος έργων. Αθήνα, Ορχήστρα Των Χρωμάτων, 1996. Σελ. 157. Δρχ. 5.500. ISBN 960-050713-9.

MIDDLES Μ. Oasis. Μετ. Σ. Λαμπρόπουλος-Α. Καλοφωλιάς. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 187+lCD.Apx. 2.285.

Οικιακή οικονομία ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ Χ.-ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ Δ. Αγγεία του πότου. Αθήνα, Κτήμα Χατζημιχάλη, 1996. Σελ.

123. Δρχ. 10.400. ΛΑΜΠΡΑΚΗ Μ. Τα χόρτα. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 293. Δρχ.

7.000.

ISBN 960-7022-86-6.

Κλασική φ ιλ ο λ ο γ ία Αρχαίοι συγγραφείς ΑΙΣΧΥΛΟΣ. Επτά επί Θήθαις. Μετ. Κ. Γεωργουσόπουλος. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 144. ISBN 960-360856-4. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ Α. Ορφέως ύμνοι. Αθήναι, Ιδεοθέατρον. Σελ. 162. Δρχ. 3.640. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ. Πλούτος. Μετ. Κ. Γεωργουσόπουλος. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 222. ISBN 960-360-857-2. ΚΙΚΕΡΩΝ. Περί φιλίας. Εισ.-μετ. Μ.

Μ τίο

Λ ογοτεχνία

ΧΑΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Θεωρείο στην Κόλαση. Αθήνα, Δωδώνη, 1996. Σελ. 70. ISBN 960-246819-0. ΧΑΡΗΣ Μ. Άντες αμάν. Πρωτότυπες Κρητικές μαντινάδες. Αθήνα, Δωρι­ κός. Σελ. 63. Δρχ. 2.600. ISBN 960279-379-1.

Γενικά

ΧΡΥΣΟΜΕΡΗΣ Δ. Υδρίες και μύθοι. Ποιήματα. Ιωάννινα, 1997. Σελ. 76.

Μικρή ανθολογία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Από το 1204 έως σήμε­ ρα. Αθήνα, Μαλλιάρης-Παιδεία, 1997. Σελ. 393. Δρχ. 4.680. ISBN 960-239-330-0.

Εβραϊκή ποίηση. Επιλ.-πρόλ.-μετ. Κ Μοσκώφ. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 138. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-0777-6.

ΜΠΑΣΤΙΑΣ Γ.Κ. Ο Κωστής Μπασηάς στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Τόμοι Α’+Β’. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1997. Σελ. 411+530.

ISBN τ. Α'960-213-354-6. ISBN τ. Β' 960-213-355-4.

Το φεγγάρι και το τύμπανο. Προ­ φορική ποίηση των φυλών της Μαύρης Αφρικής. Συλλ.-μετ.-εισ.επιμ.-σημ. Α.Β. Νταουσάνης. Αθή­ να, Μπουκουμάυης, 1996. Σελ.

413. Δρχ. 4.680. ISBN 960-745814-1.

Ποίηση

Πεζογραφία

ΑΓΡΑΦΙΩΤΗΣ Δ. Το ποίημα. Αθήνα, Ερατώ, 1997. Σελ. 65. Δρχ. 1.660.

ISBN 960-229-076-5.

Το ημερολόγιο του χειρουργού Μιχάλη Γύρα. Αθήνα, Δωδώνη, 1997. Σελ. 147. Δρχ. 2.600. ISBN 960248-835-2.

ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ-ΚΟΪΝΗ Κ. Καλοκαίρι σε τραγούδησα. Αθήνα, 1997. Σελ.

63. ISBN 960-347-018-1. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Ν. Δειγματοληψία Β’. Ποιήματα. Αθήνα, Κώδικας, 1996. Σελ. 78.

ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ Κ. Μικροί κόσμοι. Μυθιστορήματα. Αθήνα, Νέα Σύνο­ ρα, 1996. Σελ. 626. ISBN 960-236712-1. ΓΑΛΗΝΟΥ Ε.Α. Μια καλή σύμπτω­ ση. Αθήνα, 1997. Σελ. 40.

ΔΑΛΕΚΟΣ Σ. Πίσω από το ημερολό­ γιο δεν είναι τα Βιώματα. Πλάγιος Λόγος, 1997. Σελ. 43.

ΓΑΛΗΝΟΥ Ε.Α. Το παραμύθι της Έλλης. Αθήνα, 1997. Σελ. 73.

ΔΡΟΥΓΚΑΣ Α.Κ. Της πατρίδος. Αθήνα, 1997. Σελ. 48. ISBN 960763-18-Χ.

ΓΚΙΚΑ Ε. Αλήθεια τα τρως ακόμα τα νύχια σου; Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 118. Δρχ. 1.660.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. Εκεί που μ’ έ­ βγαλε η νύχτα. Αθήνα, Πλέθρου, 1997. Σελ. 32. ISBN 960-348-048-7.

ΔΟΥΝΑΚΗ Ι.-ΛΙΩΛΗ Α.-ΧΑΤΖΗΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Μ. Μικρές ερωτικές ι­ στορίες. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997.

527-022-6.

960-360-853-Χ.

ΚΑΚΙΣΗΣ Σ. Αθήνα αυτή η νύχια μέ­ νει. Αθήνα, Ερατώ, 1996. Σελ. 44. Δρχ. 1.450. ISBN 960-229-067-6.

ΣΙΑΤΟΠΟΥΛΟΣΔ. Ο τελευταίος των Θερμοπυλών. Αθήνα, Πανέζης, 1996. Σελ. 516. Δρχ. 4.160. ISBN 960-292-018-1.

ΚΑΚΙΣΗΣ Σ. 48 μικρές ώρες και τρία αστυνομικά διηγήματα. Αθήνα, Εξά­ ντας, 1997. Σελ. 239. Δρχ. 3.325.

ISBN 960-256-297-8.

ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ Γ. Φυγή προς τα ε­ μπρός. Αθήνα, Νεφέλη, 1997. Σελ.

225. Δρχ. 2.600. ISBN 960-211294-8.

GARDAM J. Αναπάντητα γράμματα. Μυθιστόρημα. Μετ. Σ. Ανδρεοπούλου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 292. Δρχ. 3.120. ISBN 960236-597-8.

ΚΑΛΛΙΦΑΤΙΔΗΣ Θ. Ποια είναι η Γαβριέλα Όρλοθα; Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1997. Σελ. 225. Δρχ. 3.120.

ΣΩΤΗΡΧΟΣ Π.Μ. Παρά τους πόδας των Αγίων Πατέρων. Τόμος Β’. Αθή­ να, Παρουσία, 1997. Σελ. 235. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-7601-64-5.

ΓΟΥΛΦ Β. Ένα στοιχειωμένο σπίτι. Μετ. Α. Παναγή. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 128. ISBN 960-360892-0.

ΤΟΥΤΟΥΖΑΣ Π. Οι δρόμοι της καρ­ διάς. Επιστροφή. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 163. Δρχ. 2.080.

JELINEK Ε. Η πιανίστρια. Μετ. Μ. Σταυροπούλου - Λ. Αναγνώστου. Αθήνα, Εκκρεμές, 1997. Σελ. 301. Δρχ. 3.740. ISBN 960-7651-04-9.

Σελ. 172. Δρχ. 2.080. ISBN 960236-757-1.

ΚΑΤΣΑΔΩΡΟΣ Κ.Γ. Το Σμαραγδί της Μπάμπενας. Διήγημα. Αθήνα, 1997. Σελ. 206. Δρχ. 2.080. ISBN 960-90584-0-8. ΚΑΥΚΙΑ Ν. Θεοδώρα της Λαοδικείας. Αθήνα, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1996. Σελ. 45. Δρχ. 1.040. ISBN 960-427-042-7.

ΤΣΕΜΠΕΡΛΙΔΟΥ Κ. Όχι πια sex μό­ νο φίλοι. Διηγήματα. Αθήνα, Μο­ ντέρνοι Καιροί, 1996. Σελ. 174. Δρχ. 1.560. ISBN 960-8488-00-1.

ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΥ-ΣΤΑΥΡΑΚΗ Μ. Τα γιασεμιά του Αυγοάστου. Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 79. Δρχ.

1.350.

ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ Π. Τα χαστουκόψαρα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 235. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-1747-Χ.

ΚΟΡΡΕΣ Μ. Η Κεράτσα μου. Αθήνα, Το Ροδακιό, 1997. Σελ. 281. Δρχ.

4.990. ISBN 960-7360-26-5.

ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗΣ X. Διηγήματα α­ πό τα χρόνια της σκλαβιάς. Θεσσαλο­ νίκη, Ζήτρος, 1996. Σελ. 154. Δρχ.

2.000. ISBN 960-7760-01-8.

ΛΥΡΗ Ν. Μαχαίρι στη μπότα. Αθήνα, Οδυσσέας, 1997. Σελ. 216. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-210-289-6. ΜΑΥΡΟΚΕΦΦΑΛΟΣ Σ. Φλέγόμε­ νες παπαρούνες. Αθήνα, Δελφίνι, 1996. Σελ. 120. ISBN 960-309316-5. ΜΠΟΥΤΟΣ Β. Η συκοφαντία του αί­ ματος. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Νεφέ­ λη, 1997. Σελ. 475. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-211-309-Χ. ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ Π. Χρόνος αντίμαχος. Αθήνα, Έψιλον, 1996. Σελ. 69.

ISBN 960-7062-64-7. ΠΑΓΩΝΗΣ Α. Αρμενίζοντας στα πέλαγα. Αθήνα, Βασιλόπουλος, 1996. Σελ. 125. Δρχ. 1.560. ISBN 9607731-03-4.

ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗΣ X. Διηγήματα της ξενιτιάς. Θεσσαλονίκη, Ζήτρος, 1996. Σελ. 162. Δρχ. 2.000. ISBN 960-7760-03-4. ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗΣ X. Διηγήματα της στάνης. Θεσσαλονίκη, Ζήτρος, 1996. Σελ. 222. Δρχ. 2.000. ISBN 960-7760-02-6. ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗΣ X. Διηγήματα του Μικρού Σκολείου. Θεσσαλονίκη, Ζήτρος, 1996. Σελ. 223. Δρχ. 2.000.

ISBN 960-7760-00-Χ. Μικρή ανθολογία ιστορικού διηγή­ ματος. Μετ. X. Παπαγεωργίου. Αθή­ να, Alien, 1996. Σελ. 118. Δρχ.

1.560.

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Δ. Ο πλανήτης της εκδίκησης. Αθήνα, Alien, 1996. Σελ. 698. Δρχ. 5.200.

AMIDEI G.B. Η αγάπη είναι ασφα­ λής. Μετ. Β. Σοφού. Αθήνα, Νέα Σύ­ νορα, 1997. Σελ. 252. Δρχ. 2.700.

ISBN 960-236-756-3.

ΡΙΤΣΟΥ Α. Τρυφερή ενδοχώρα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ. 224. Δρχ. 3.000. ISBN 960-

AMIS Μ. Η πληροφορία. Μετ. Φ. Στρατουδάκης. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 548. Δρχ. 3.900. ISBN

GIBSON W. Ιντόρου. Μετ. Σ. Κωνσταντινέα. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 316. Δρχ. 3.430.

CARROLL J. Ένα παιδί στον ουρα­ νό. Μετ. Ν. Ξυδοπούλου. Αθήνα, Ακτή-Οξύ, 1997. Σελ. 251. Δρχ.

3.300. ISBN 960-7614-23-2. ΚΑΣΤΙΛΙΟΝΕ Μ. Το εγχειρίδιο του καλού αυλικού. Μετ. Κ. Παπαπετροπούλου. Αθήνα, Ερατώ, 1997. Σελ.

117. Δρχ. 1.870. ISBN 960-229079-Χ. ΚΕΡΟΥΑΚ Τ. Οράματα του Ζεράρ. Μετ. Β. Λάππα. Αθήνα, Εκδόσεις Της Λίμνης, 1997. Σελ. 139. Δρχ.

2.080. ΛΕΒΥ Ζ. Η συνάντηση. Μυθιστόρη­ μα. Μετ. Α. Τσέλιου. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 106. ISBN 960-360845-9. ΔΟΡΙΓΑ Ρ. Εξ ουρανού. Μυθιστόρη­ μα. Μετ. Α. Αλεξοπούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 123. Δρχ.

2.080.

ISBN 960-03-1739-9.

BERNHARD Τ. Ξύλευση. Μετ. Β. Τομανάς. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 237. Δρχ. 3.120. ISBN 960256-293-5. ΜΟΖΕΡ Φ. Η Βαβέλ του (μη) καπνί­ σματος. Μετ. Δ. Μάρκου. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1997. Σελ. 253. Δρχ.

4.160. ISBN 960-03-1751-8.

BANKS R. Μια άλλη γλυκιά διάστα­ ση. Μετ. Γ. Κονδύλης. Αθήνα, ΑκτήΟξύ, 1997. Σελ. 284. Δρχ. 3.000.

ISBN 960-7614-29-1. ΜΠΕΛ X. Η συλλογή σιωπής του ντό-

Μ τίο

κιορ Μοΰρκε. Μετ. Γ. Βελουδής. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 158.

ISBN 960-360-890-4. ΜΠΡΕΧΤ Μ. Ιστορίες του κυρίου Κόινερ. Μετ. Γ. Βελουδής. Αθήνα, Πα­ τάκης, 1996. Σελ. 86. ISBN 960360-889-0.

DORFMAN Α. Η εξομολόγηση. Μει. Μ. Γεωργιάδη. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1997. Σελ. 194. Δρχ. 2.200. ISBN 960-410-044-0. ΟΡΓΟΥΕΛ Τ. Η φάρμα των ζώων. Μει. Κ. Νιελόπουλος. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 158. ISBN 960-360808-2. ΠΟΕ Ε.Α. Αλλόκοτες ιστορίες. Μετ. Κ. Πολίτης. Θεσσαλονίκη, Εκδοτική Θεσσαλονίκης. Σελ. 127. Δρχ.

1.245. ΠΟΕ Ε.Α. Ο μαύρος γάτος. Μετ. Κ. Πολίτης. Θεσσαλονίκη, Εκδοτική Θεσσαλονίκης. Σελ. 125. Δρχ.

1.455.

SAGAN F. Ο απατηλός καθρέφτης. Μετ. Α. Βερυκοκάκη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 278. Δρχ.

3.120. ISBN 960-236-752-0.

SWIFT G. Έξω από τον κόσμο αυτό. Μετ. Ε. Μπελιές. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 198. Δρχ. 3.200. ISBN 960-05-0729-5. ΣΤΑΝΤΑΛ Βανίνα Βανίνι. Μετ. Κ. Τσαλίκη-Μηλιώνη. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 105. ISBN 960-360796-7.

Χρονογραφία

2.910. ISBN 96Q-7191-08-0.'

ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ Κ. Επισημάνσεις. Αθήνα, Κάκτος, 1997. Σελ. 487. Δρχ. 3.430. ISBN 960-352-994-1.

Δοκίμια

ΜΗΛΙΟΣ Σ. Εύθυμα κι Αργείτικα. Άργος, 1986. Σελ. 299. ΤΣΑΓΚΡΗΣ Ν. Εγώ, εμείς, αυτοί εί­ μαστε. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 267. Δρχ. 3.120. ISBN 96003-1759-3.

Βιογραφίες νεοελλήνων συγγραφέ­ ων. Αθήνα, Μαλλιάρης-Παιδεία, 1997. Σελ. 477. Δρχ. 5.200. ISBN 960-239-328-9. ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Ι.Κ. Ο Κα6άφης των παρενθέσεων και της αντί­ στροφης γραφής. Αθήνα, 1996. Σελ. 126. Δρχ. 2.080. ΓΚΙΚΑΣ Σ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Λεξικό λο­ γοτεχνικών όρων. Αθήνα, Σαββάλας, 1997. Σελ. 350. Δρχ. 4.300.

ISBN 960-460-197-0. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ Π. Σχεδίασμα εγκώμιον για τον Οδυσσέα Ελότη. Αθήνα, 1997. Σελ. 51. ΚΟΚΟΣΟΥΛΑΣ Γ.Ι. Μίμης Λιμπεράκης (1880-1967). Αθήνα, Φιλιππότης, 1997. Σελ. 215. Δρχ. 3.120. ΜΑΡΓΑΡΗΣ Β. Κρίσεις και από­ ψεις. Ιωάννινα, 1996. Σελ. 187. Δρχ. 2.910. ΠΡΩΙΜΟΥ-ΕΡΗΝΑΚΗ Μ. Οδυσσέας Ελύτης. Η αθέατη πλευρά του κόσμου και η καθαρότητα του φω­ τός. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1997. Σελ. 253. Δρχ. 3.640. ISBN 960-344-237-9.

JAMES Η. Το πορτρέτο μιας κυρίας. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 959. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-03-1601-5.

ΣΠΑΤΑΛΑΣ Γ. Η στιχουργική τέ­ χνη. Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδάσεις Κρήτης, 1997. Σελ. 311. Δρχ. 3.640. ISBN 960-524-025-4.

TWAIN Μ. Ο μυστηριώδης ξένος. Μετ. Ρ. Χάτχουτ. Αθήνα, Γράμματα, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 1.560. ISBN 960-329-249-4.

Ecritures Grecques. Ελληνικές γρα­ φές. Guide de la litterature neohellenique. Poetes et romanciers.

Paris, Desmos, 1997. Pag. 408.

ISBN 960-911427-03-3.

Mrio

ΨΑΛΤΟΠΟΥΛΟΣ Γ.Λ. Η δύναμη της προσευχής και της κατάρας. Δο­ κίμιο. Θεσσαλονίκη, Ψαλτόπουλος, 1996. Σελ. 57.

Θ έατρο

Μελέτες

STABLEFORD Β. Τα άνθη του κα­ κού. Μετ. Ν. Πρατσίνης. Αθήνα, Τρί­ των, 1997. Σελ. 114. Δρχ. 1.450.

ISBN 960-7479-12-2.

ΦΩΚΝΕΡ Ο. Χάλκινος Κένταυρος. Μετ. Ε. Γεωργούλη. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 112. ISBN 960-360891-2.

ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ Δ. Στον κήπο. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 501.

ISBN 960-03-1591-0.

RANK Ο. Δον Ζουάν. Μετ. Θ. Χατζόπουλος. Αθήνα, Μέγαρο Μουσι­ κής Αθηνών, 1996. Σελ. 116. Δρχ.

Γενικά ΓΚΟΡΤΣΑΚΟΦ Ν. Βαχτάνγκοφ. Μαθήματα σκηνοθεσίας και υπο­ κριτικής. Μετ. Α. Μανωλικάκης. Αθήνα, Μέδουσα, 1997. Σελ. 218. Δρχ. 4.990. ISBN 960-7014-39-1.

Έργα ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ Τ. Όσοι έχα­ σαν τον ύπνο τους. Αθήνα,.Καστανιώτης, 1997. Σελ. 96. Δρχ. 1.560.

ISBN 960-03-1776-3. ΜΥΛΛΕΡ X. Τότενφλος, η σχεδία των νεκρών. Μετ. I. Μαρμαρινού. Αθήνα, Εξάντας, 1997. Σελ. 149. Δρχ. 2.080. ISBN 960-256-304-4. ΣΑΙΞΠΗΡ Ο. Δωδεκάτη νύχτα. Μετ. Ε. Μπελιές. Αθήνα, Κέδρος, 1997. Σελ. 139. ISBN 960-041257-Χ.

Μελέτες GREEN R.-HANDLEY Ε. Εικόνες από το αρχαίο ελληνικό θέατρο. Μει. Μ. Μάνιζιου. Ηράκλειο, Πανε­ πιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1997. Σελ. 137. Δρχ. 4.160. ISBN 960-524-024-6. ΠΟΥΧΝΕΡ Β. Κείμενα και αντικεί­ μενα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ. 514. Δρχ. 5.200. ISBN 96003-1717-8.

Ιστορία Γενικά Ελληνικές σημαίες. Σήματα-εμδλήματα. Αθήνα, 1997. Σελ. 63. Δρχ.

4.680.

Αρχαιολογία

Ελληνική Ιστορία

KRUG Α. Αρχαία ιατρική. Μετ. Ε.Π. Μανακίδου-Θ. Σαρτζής. Αθήνα, Παπαδήμας, 1997. Σελ. 250. Δρχ.

5.720. ISBN 960-206-380-7.

Ελληνική μυθολογία. Προϊστορία. Συνέδριο. Μόναχο, 1996. Σελ. 344. Δρχ. 5.200. ISBN 3-9804823-0-8.

Μαρτυρίες ΓΈΩΡΓΟΥΑΑΣ Μ. Άρης. Τα απόρ­ ρητα αρχεία της δολοφονίας. Αθή­ να, Τεχνόραμα, 1997. Σελ. 125. Δρχ. 3.000. ΚΡΑΝΙΑΣ Σ.Σ. Ο Μακεδονομάχος Στυλιανός Θεοδοσίου Κρανιάς. Αθήνα, 1997. Σελ. 143. Δρχ. 2.080. ΚΟΦΦΑΣ Α.Κ.-ΣΤΡΑΤΑΡΙΔΑΚΗ Α.Ι. Ο Μέγας Αλέξανδρος και το εκ: πολιτιστικό του έργο. Αθήνα, Γρή­ γορης, 1997. Σελ. 158. Δρχ. 1.650.

ISBN 960-333-139-2. ΛΙΘΟΞΟΠΟΥΛΟΣ Κ.Οι δρόμοι της οδύνης. Δράμα, 1996. Σελ. 231. Δρχ.-3.120. ΜΑΞΙΜΟΣ ΙΒΗΡΙΤΗΣ (ΜΟΝΑ­ ΧΟΣ). Βαλκάνια 1994-95. Αθήνα, 1996. Σελ. 76. ΣΥΛΙΒΟΣ Θ. Μόνος Λόίζος... π δι­ κή του ιστορία. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1997. Σελ. 144. Δρχ.

1.870. ISBN 960-224-792-4. ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ Κ.Φ. Ρόδος ’43-’44. Αθήνα, Τροχαλία, 1997. Σελ. 188. Δρχ. 2.700. ISBN 960-7022-91-2.

Το Αγιον Όρος. Χθες-σήμερα-αύριο. Διεθνές Συμπόσιο. Θεσσαλονί­ κη, Εταιρεία Μακεδονικών Σπου­ δών, 1996. Σελ. 385. Δρχ. 12.480.

ISBN 960-7265-31-9. ΒΡΥΩΝΗΣ Σ. Η παρακμή του Μεσσαιώνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαμισμού. Μετ. Κ. Γαλαταριώτου. Αθή­ να, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1996. Σελ. 663. Δρχ.

10.000.

ISBN 960-250-117-0. ΓΕΡΟΝΤΑ Δ.-ΝΙΚΟΛΟΥΔΗ Ν. Αθήνα 1456-1686. Η προσωπο­ γραφία μιας πόλης. Αθήνα, Τροχα­ λία, 1997. Σελ. 119. Δρχ. 1.400.

ISBN 960-7022-88-7. ΠΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Γ.Θ. Η εις Άδου κάθοδος. Από τον Σαγγάριο ως τη Λωζάννη. Αθήνα, Ελληνική Ευρωεκδοτική, 1996. Σελ. 212. Δρχ.

3.120. ΠΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Ε.Α. Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων κατά των Γερμανών-Ιταλών και Βουλγάρων καταχτητών 1941-1944 και η ανα­ γνώρισή της από το κράτος. Αθήνα, 1997. Σελ. 740. Δρχ. 17.000. ISBN 960-7795-00-8.

MACPHERSON Μ. Το μαύρο κου­ τί. Μετ. Μ. Λαζαρόπουλος. Αθήνα, Ακτή-Οξύ, 1997. Σελ. 221. Δρχ.

2.500. ISBN 960-7614-08-9.

ΓΟΥΔΗΣ Δ.Ν. Το Μαντείον των Δελφών. Αθήνα, Δημιουργία, 1997. Σελ. 253. Δρχ. 5.200.

ΜΙΤΕΡΑΝ Ν. Ελεύθερα. Μετ. Ε. ψυχούλη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ. 365. Δρχ. 4.160. ISBN 960-236-755-5.

ΘΕΟΔΩΡΑΡΚΗΣ Ε.Α. Ο Ελευθέ­ ριος Βενιζέλος ως εθνικός ηγέτης. Αθήνα, Σμυρνιωτάκης, 1996. Σελ.

269. Δρχ. 5.720. ISBN 960-299031-7.

ΜΠΑΤΖΙ Ε. Μαρτσέλο Μαστρογιάνι. Η ωραία ζωή. Μετ. Α. Ξύδη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1997. Σελ.

180. Δρχ. 3.120. ISBN 960-031762-3.

ΚΕΣΣΙΔΗΣ Θ.Χ. Η ιστορική πορεία των ελληνοποντίων. Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1996. Σελ. 145. Δρχ.

2.080.

ISBN 960-343-362-4.

Βιογραφίες ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λ.Φ. Γεώργιος Γρίβας Διγενής. Βιογραφία. Τόμος Α’: (1897-1950). Λάρνακα, 1995. Σελ.

401. Δρχ. 6.600. ISBN 9963-75856-8.

ΛΑΠΑΡΙΔΗΣ Ν. Η ματσούκα του Πόντου. Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1996. Σελ. 181. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-343-378-0. ΜΠΟΥΓΑΤΣΟΣ Ι.Δ. Η συμβολή του Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οι­ κονόμων εις την Επανάστασιν του

1821. Αθήναι, 1996. Σελ. 192. Δρχ.

2.080. ΣΙΦΝΑΙΟΥ Ε. Λέσβος. Αθήνα, Τροχαλία, 1996. Σελ. 395. Δρχ.

8.320. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Α. Επιφανείς γυναίκες της Αρχαίας Μακεδονίας. Αθήνα, Ηρόδοτος, 1996. Σελ. 335. Δρχ.

5.200. ISBN 960-7290-53-4. ΤΣΑΓΓΑΣ Ν. Μαντζικέρτ. Αθήνα, Γκοβόστης. Σελ. 235. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-270-766-6. ΧΑΤΖΗΜΑΝΩΛΑΚΗΣ Γ.Ε. Το λι­ μάνι του Πειραιά στμ διαδρομή των αιώνων. Δ’ έκδοση. Πειραιάς, 1996. Σελ. 223. Δρχ. 10.400. ΧΡΗΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ Γ.Θ. Η Άρδασσα του Πόντου 1916-24. Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1996. Σελ. 77. Δρχ. 1.400. ISBN 960343-375-6. Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος 1943-1950. Επιμ. Ν. Κλόουζ. Μετ. Γ. Σπανδωνής. Αθήνα, Φιλίστωρ, 1997. Σελ. 367. Δρχ. 3.640. ISBN 960-369-016-3.

BAEV J. Ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ελλάδα-Διεθνείς διαστάσεις. Μετ. Γ. Σακαντάρης. Αθήνα, Φιλίστωρ, 1997. Σελ. 255. Δρχ. 2.600. ISBN 960-369-017-8.

Παγκόσμια Ιστορία Εθνικό Κίνημα και Βαλκάνια. Αθή­ να, Θεμέλιο, 1996. Σελ. 114. ISBN 960-310-206-7. ΚΑΡΠΟΖΗΛΟΣ Α. Βυζαντινοί ιστο­ ρικοί και χρονογράφοι. Τόμος Α’ (4ος-7ος αι.). Αθήνα, Κανάκης, 1997. Σελ. 642. Δρχ. 8.840. ISBN 960-7420-31-4. ΣΟΛΤΑΡΙΔΗΣ Σ.Α. Η ιστορία των Μουφτειών της Δυτικής Θράκης. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1997. Σελ.

308. Δρχ. 3.120. ISBN 960-236739-3. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ Α. Εγχειρίδιού πολιτι­ κής φυσικής και εμπορικής γεω­ γραφίας του Οθωμανικού κράτους. Μυτιλήνη, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, 1996. Σελ. 177. Δρχ. 1.250. ISBN 960-7043-09-7.

Μ τίο

ΣΩΤΉΡΙΟΥ Σ. 'Εψηνες και Σέρ6οι. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ.

153. ISBN 960-7102-96-7.

KAZHDAN A.P.-EPSTEIN A.W. Αλλαγές στο βυζαντινό πολιτισμό. Μετ. Α. Παππάς. Αθήνα, Μορφωτι­ κό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1997. ΣεΑ. 498. Δρχ. 7.000. ISBN 960-250-130-8.

FURE F.-RUCHET D. Η Γαλλλική Επανάσταση. Μετ. Α’ μέρους Η. Αθανασιάδης. Μετ. Β’ μέρους Β. Μαργώνη. Αθήνα, Εστία, 1997. Σελ. 672. Δρχ. 8.500. ISBN 96005-0056-8.

Παιδικά Ελεύθερα αναγνώσματα ΒΕΛΕΤΑ-ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ Μ. Αχ, αυτοί οι μεγάλοι! Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1996. ΣεΑ. 105. ISBN 960224-779-7. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ Σ. Η μεγάλη πολιτεία. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1997. Σελ. 58. ISBN 960-260-9117. ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ε. Γράψε μου. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 72. ISBN 960-360-782-7. ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ε. Μαζί. Αθήνα, Πατά­ κης, 1997. Σελ. 72. ISBN 960-360780-0. ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ε. Κάτι για σένα. Αθήνα, Πατάκης, 1997. Σελ. 72. ISBN 960-360-781-9. ΛΙΟΥΙΣ Κ.Σ. Η τελευταία μάχη. Μει. Α. Γκέρτσου-Σαρρή. Αθήνα, Κέ­ δρος, 1996. Σελ. 214. ISBN 96004-1142-5. ΣΙΣ Π. Ο αγγελιοφόρος των αστε­ ριών. Galileo Galilei. Αθήνα, Ποτα­ μός, 1996. Σελ. 36. ISBN 9607563-07-7. ΤΡΑΒΕΡΣ Π.Λ. Η Μαίρη Πόππινς ανοίγει την πόρτα. Μετ. Τ. Πλυτά. Αθήνα, Ποταμός, 1997. Σελ. 259. Δρχ. 2.800. ISBN 960-7563-03-4.

Μ τίο

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ ΝΕΑ. Φύλλο 27. Δρχ. 200.

Π ερ ιοδικά ΑΙΟΛΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Διμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 163. Δρχ. 1.040. ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ. Τεύχος 72. Δρχ. 1.700. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Τεύχος 3.

ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΗ. Διμηνιαία εφημε­ ρίδα. Φύλλο 85. Δρχ. 150. ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ. Τεύχος 503.

ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ. Τεύχος 942. Δρχ. 200.

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχη 1674-1675. Δρχ. 900.

ΑΝΤΙ. Δεκαπενθήμερη πολιτική και πολιτιστική επιθεώρηση. Τεύχος 632. Δρχ. 500.

ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ. Κείμενα παιδευτικού προβληματισμού. Τεύχος 81. Δρχ.

1.250.

ΑΝΤΙΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Τρίμη­ νη έκδοση θεώρησης του κινηματο­ γράφου. Τεύχος 17. Δρχ. 800.

ΝΕΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ. Ιδνθήμερη ε­ παναστατική εφημερίδα. Φύλλα 167,168. Δρχ. 100.

ΑΠΟΔΗΜΟΝ ΕΠΟΣ. Τεύχος Δρχ. 250.

1.

ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ. Τεύχος 8,1996. Δρχ. 4.160. ΓΛΩΣΣΑ. Περιοδική έκδοση γλωσ­ σικής παιδείας. Τεύχος 41. Δρχ.

900. ΓΥΝΑΙΚΑ. Το κλασικό γυναικείο πε­ ριοδικό. Τεύχος 1142. Δρχ. 1.000. Η ΔΕΞΑΜΕΝΗ. Περιοδικό λόγου και τέχνης. Τεύχος 1. ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου. Τεύχος 374. Δρχ. 1.500. ΕΘΝΟΛΟΓΙΑ. Περιοδική έκδοση. Τόμος 4/1995. Δρχ. 3.750. ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Φιλολογικόν ιστορικόν και λαογραφικόν περιοδικόν σύγ­ γραμμα. Τόμος 46, τεύχη 1, 2. Δρχ.

5.200. ΕΝΕΝΗΝΤΑ ΕΠΤΑ.Μηνιαία έκδο­ ση. Τεύχος 9. Δωρεάν. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΈΓ. Μάρτιος 1997. Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΩΝ. Φύλλο 19. ΗΧΟΣ ΚΑΙ HI-FI. Τεύχος 289. Δρχ.

1.500. ΘΕΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. Τετρά­ μηνο περιοδικό. Τεύχος 5. Δρχ.

2.000. ΙΑΤΡΙΚΗ. Μηνιαία έκδοση. Τόμος 71. Τεύχος 2. ΙΘΩΜΗ. Περιοδική έκδοση. Τεύ­ χος 39-40. ΙΣΤΩΡ. Περιοδική ιστορική έκδοση. Τεύχος 9. Δρχ. 3.430.

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Φύλλο 57. Δρχ. 600. ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ Ε Λ Ι Α Τεύχος 46. ΝΙΚΗΤΕΣ. Φύλλο 200. Δρχ. 1. ΝΟΥΜΑΣ. Τεύχος 48. Δρχ. 500. ΠΑΡΑΛΛΑΞΗ. Κινηματογραφική ε­ φημερίδα. Τεύχος 33. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ. Τεύχος 111112. ΡΕΥΜΑΤΑ. Απόψεις-κείμενα-τέχνες. Τεύχος 36. Δρχ. 1.000. ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΗΜΑΤΑ.

101. Δρχ. 800.

Τεύχος

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δίμηνη επιθεώρηση. Τεύχος 93. Δρχ.

1.200. ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. Τεύχος 19. Δρχ. 500. ΤΑΜΑΡΙΞ. Τεύχος 3. Ο ΤΥΠΟΣ. Μηνιαία δημοσιογραφι­ κή επιθεώρησις. Τεύχος 81. Δρχ.

1.000. ΦΗΓΟΣ. Γράμματα-τέχνες-πολιπσμός. Τεύχος 1. Δρχ. 1.000. ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΚΟΥΡΔΙΣΤΑΝ. Τεύ­ χος 55. Δρχ. 500.

ARTI. Τεύχος 32. Δρχ. 2.600.

PUBLISH. Το περιοδικό της ηλε­ κτρονικής τυπογραφίας. Τεύχη 58, 59.

κ ρ ιτ ικ ο γ ρ α φ Γ α Ag|. 375 1 Απριλίου - 30 Απριλίου 1997 !·;€ΐ|1^6λεια: Ηλίας Μ αγκλίνης

Στην Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες βιβλιοκριτικές και βιβλιοπαρουσιάσειςτων ελληνικών εκδόσεων που δημοσιεύονται στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο

Οδπγοί-Λεξικά Δόμ ου Ν.: Λεξικό κοινοτοπιών. Παραδεκτών αλλά αναληθών (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 1/4/97), (Χρ. Τσανάκας, 2 Τροχοί, Απρ. ’97) Λύτρας Π.-Λαϊνός Ι.Σ.-Κουμέλης Θ.Α.: Λεξικό τουριστικών όρων (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/4/97) Νάιμαν Κ. & Γκόλντμαν Ε.: Ζωή μετά τη ζωή. Έ νας πλήρης οδηγός για τη μεταθανάτια πραγματικότητα (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 12/4/97)

Φιλοσοφία Μπρακατσούλας Β.: Σοφιστές: Η δική μας αλήθεια (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 20/4/97) Σαρρής Ν.: Αρχαίος κόσμος Φιλοσοφία της κοινωνίας και της πολιτείας ώς τον Αριστοτέλη (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 13/4/97) Κρισναμούρτι: Σημειώσεις (Ε. Αρανίτσης, Ελευθεροτυπία, 23/4/97) Λάιμπνιτς Γκ.Β.: Η μοναδονολογία (Γ. Βώκος, Το Βήμα, 6/4/97)

Τζέι Μ.: Η Σχολή της Φρανκφούρ­ της 1923-1950 (Γ. Ζώταλης, Νέα Οικολογία, Αρ. 150) Φαρούκι Ν.: Η μεταφυσική (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 1/4/97)

Ανθρωπολογία Ντιμόν Λ.: Εισαγωγή σε δύο θεω­ ρίες της κοινωνικής ανθρωπολο­ γίας (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 1/4/97)

Ψυχολογία Σάφερ Ρ.: Η κοινωνικοποίηση του παιδιού κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του (Τ. Νατσούλης, Ελεύθε­ ρος, 1/4/97)

Θρησκεία Α γουρίδης Σ.: Ιστορία της θρη­ σκείας του Ισραήλ (Σ. Ροζάνης, Αυγή, 24/4/97) Σωτήρχος Π.Μ.: Το επείγον του πράγματος (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 15/4/97) Βάλετ Ο.: Οι θρησκείες (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 1/4/97)

-θεολογία Αρμστρονγκ Κ.: Η ιστορία του Θ εού (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 373), (Ν.Γ. Ξυδάκης, Αθηνόραμα, 11/4/97)

Πολιτική

'

*

Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης (Σ. Καλύβας, Το Βήμα, 13/4/97), (Ειρ. Φωκιανού, Καθημερινή, 20/4/97) Θεοτοκάς Γ.: Στοχασμοί και θέ­ σεις. Πολιτικά κείμενα 1925-1966 (Ε. Μαχαίρα, Επενδυτής, 19/4/97), (Δ. Τζιόδας, Το Βήμα, 13/4/97) Λυριντζής Χ ρ.-Ν ικολακόπουλος Η λ.-Σωτηρόπουλος Δ. (επιμ.): Κοινωνία και πολιτική. Όψεις της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας 19741994 (Σ. Ντάλης, Αυγή, 6/4/97) Ντάλης Σ.: Το Αιγαίο πέλαγος και το ν έο δίκαιο της θάλασσας (Ο ικονομικός Ταχυδρόμος, 17/4/97) Παπανικολάου Λ.: Η προϊστορία των επαναστάσεων (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 5/4/97)

Μ τίο

Πικρός I.Π.: Τουρκικός επεκτατι­ σμός: από τον μόθο της ελληνο­ τουρκικός φιλίας στην πολιτική για την αστυνόμευση των Βαλκανίων, 1930-1943 (Τ. Νατσοΰλης, Ελεύθερος, 29/4/97) Πρετέντέρης Ι.Κ.: Η δεύτερη μετα­ πολίτευση (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Απρ. ’97), (Τ. Παππάς, διαβάζω, 373) Τριγάζης Π.: Οι πολίτες απαιτούν (Π. Αθηναίος, Ε λεύθερη Ώ ρα, 21/4/97), (Α. Πανταζόπουλος, Αυγή, 24/4/97) Τσέτσης Σ.: Προς μια ευρωπαϊκή χωροταξική πολιτική. Αστικοί μετα­ σχηματισμοί σε μια μετεξελισσόμενη Ευρώπη (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 13/4/97) Χατζηπροδρομίδης Λ.: Γιουγκοσλαβία-Η έκρηξη του εθνικισμού (Ρ. Σωμερίτης, Το Βήμα, 6/4/97) Χουλιαράς Α.: Η κατάρρευση του κράτους στην Αφρική (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 29/4/97) Άντερσον Μπ.: Φαντασιακές κοι­ νότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού (Κ. Σχινά, Καθημερινή, 20/4/97) Σμιτ X.: Η Γερμανία μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και η Ευρώπη (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Τσόμσκι Ν.: Παλιές και νέες τάξεις πραγμάτων / Έτος 501. Η κατά­ σταση συνεχίζεται / Επανεκτιμώντας το Κάμελοτ. Ο Κένεντι, ο πό­ λεμος στο Βιετνάμ και η πολιτική κουλτούρα των ΗΠΑ (Σ. Ντάλης, Το Βήμα, 13/4/97) Χόφμαν Τζ.: Πέραν του κράτους (Π. Αθηναίος, Ε λεύθερη Ώ ρα, 21/4/97)

Κοινωνιολογία Πιπερόπουλος Γ.: Κοινωνιολογία (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 6/4/97), (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 12/4/97) Φιλίας Β.: Αναφορές στην κοινω­ νική πραγματικότητα του τέλους του 20ού αιώνα (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/4/97) Ελίας Ν.: Η εξέλιξη του πολιτισμού

Μ τίο

(Μ. Φάις, Ε λεύθερο ς Τύπος, 13/4/97) Ουίλκε X.: Εισαγωγή στη συστημική θεωρία (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 22/4/97), (Π. Ψυχογιού, Account, 17/4/97)

Οικονομία Αναλυτής Μ.: Ο πετρελαϊκός τομέ­ ας της Ρωσίας: από την κρίση στην προσαρμογή (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 15/4/97) Αρχοντάκης Κ.Σ. & Βαβούρας Ι.Σ.: Η σύγχρονη λαϊκή εταιρεία: οι επι­ δόσεις της στην ακτοπλοΐα (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 15/4/97) , Ηλιόπουλός Η.: Οικονομικά και κοινωνικά μελετήματα (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Καζάνας Ν.: Κοινωνία δίχως φό­ ρους (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 12/4/97) Κασκαρέλης Ι.Α.: Έ νδεκα μαθή­ ματα οικονομετρίας (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 1/4/97) Κέντρο Ερευνών και Ανάπτυξης Intercollege: Η πολιτική οικονομία μιας ομοσπονδιακής Κύπρου (Σ. Ντάλης, Ο ικονομικός Ταχυδρόμος, 24/4/97) Μάρας Θ.: Έλεγχος τιμολόγησης στις επισιτιστικές τουριστικές επι­ χειρήσεις (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 22/4/97) Μαρούλης Δ.Κ. & Ευστράτογλου Κλ.Β.: Διαρθρωτικά και θεσμικά προβλήματα των ελληνικών εξαγω­ γών: υφιστάμενη κατάσταση και προτάσεις πολιτικής (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 1/4/97) Νικολόπουλος Π.: Συμβάσεις έντυπης έκδοσης και αναδρομική εφαρμογή του ν. 2 1 2 1 /9 3 (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Παπούλιας Γ.: Επενδύσεις-διοίκηση και ανάλυση (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 1/4/97) Τότσης Χρ.: Κώδικας φορολογίας εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/4/97) Χαρίσης Κ. & Κιόχος Π.: Θεωρία δειγματοληψίας και εφαρμογές (Σ.

Χαλιώρης, Κέρδος, 15/4/97) Χριστοδουλίδης I.: Στην τροχιά των διεθνών γεγονότων (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Ινστιτούτο Αλεξάντερ ·Χάμιλτον:' Μέθοδοι κατάρτισης προϋπολογι­ σμού επιχειρήσεων (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 22/4/97) •Ντρέιπερ Ν.-Σμιθ X.: Εφαρμο­ σμένη ανάλυση παλινδρόμησης (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 22/4/97) Τέιλορ Ρ.: 180 μυστικά για επι­ τυχημένες πωλήσείς (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 22/4/97)

Διοίκηση Ζιανίκας X.: Διοικητική Επιστήμη και πρακτική στο Δημόσιο (Β. Μάλίσιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Κωστούλας Γ.: Μάνατζμεντ Α-Ω (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97), (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 1/4/97)

Λιακόπουλος Θ.: Ζητήματα εμπο­ ρικού δικαίου: βιομηχανική και πνευματική ιδιοκτησία (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 15/4/97) Σεραφείμ Λ.Σ.: Συνδικαλιστικό και σωματειακό δίκαιο (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 1/4/97) Τσούμας Β.: Το δίκαιο της διαιρε­ μένης ιδιοκτησίας (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/4/97) Μακ Ντάουελ Ντ.: Το δίκαιο στην Αθήνα των κλασικών χρόνων (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 19/4/97)

Δήμόοιες σχέσεις Θεοδωράτος Ε.Φ: Δημόσιες Σχέ­ σεις (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 8/4/97)

Οικολογία - Περιβάλλον Δέκλερης Μ.: Ο δωδεκάλογος του περιβάλλοντος (Α. Βγόντζας, Τα Νέα, 15/4/97) Μάργαρης Ν.Σ.: Γεωργία και Περιβάλλον (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 17/4/97)

Μολυβιάτης Ν.: Περιβάλλον και Ελληνική περιφέρεια (Ε. Γκίκα, Έ θνος, 6/4/97), (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 17/4/97) Ρασοάλ I.: Ο πλανήτης Γη (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 1/4/97)

Λαογραφία Αλεξιάδης Μ.Α.: Λαϊκοί ποιητές της Καρπάθου. Τρία παραδείγματα (Π. Μ πουκάλας, Καθημερινή, 22/4/97) Αλιβάνογλου-Π απαγγέλου Κ.: Παραμύθια της Καππαδοκίας (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Λιάπης Κ.: Το γλωσσικό ιδίωμα του Πηλίου (Δ. Σταματέλος, Ελευθεροτυπία, 23/4/97) Μαργαρίτης Θ.Γ.: Η Σκάλα Μεσσηνίας (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 22/4/97) Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα: Εθνογραφικά (Κ. Ντελόπουλος, Καθημερινή, 1/4/97) Πετρόπουλος Η.: Υπόκοσμος και Καραγκιόζης (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 373)

χρ υσ οχόοι και ξυλόγλυπτες (Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 9/4/97) Πικάσο Π.: Μ ονοκονδυλιές (Λ. Δημοπούλου, Το Βήμα, 20/4/97)

Φωτογραφία Αναστασιάδη Γ. & Χεκίμογλου Ε.: Τσιμισκή, Αγίας Σοφίας, Διαγώ­ νιος, Η διαδρομή της μνήμης (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 13/4/97) Πολιτιστικό Κέντρο Λαϊκής Τράπεζας: ΧαϊγΚάζ Μαγκοϊάν (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 13/4/97) Σκοπελίτης Σ.Β.: Λαύριο (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97), (Ν.Γ. Ξυδάκης, Αθηνόραμα, 4/4/97) Τσαγκάρης Μ. & Ξανθάκης Α.: Χίος, εκατό χρόνια φωτογραφίας, 1850-1950 (Ο. Σελλά, Καθημερι­ νή, 13/4/97)

Κλασική Λογοτεχνία * Φιλολογία ' Κικέρωνας: Περί φιλίας (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 13/4/97)

Ανθολογίες

Έτησίήμες SSSStSKlSS Έκελαντ I.: Το Χάος (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 1/4/97) Μπέρναρντ Ζ.: Η βιοηθική (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 1/4/97)

. Τέχνες Γκράτζιου Ο.: Αναμνήσεις από τη χαμένη βασιλεία (Λ. Δημοπούλου, Το Βήμα, 13/4/97) Γουλάκη-Βουτυρά Α.-Καραδέδος Γ.-Λάββας Γ.: Η εκκλησιαστική μαρμαρογλυπτική στις Κυκλάδες από τον 16ο ως τον 20ό αιώνα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 20/4/97) Κασόλας Α.Δ.: Η αντιγραφική-καλλιτεχνική ΕΙΚΟΝΑ της ΕΞΟΔΟΥ Μ εσολογγίου από το πρωτότυπο έργο ζωγραφικής του Θ.Π. Βρυζάκη (Θ.Μ. Πολίτης, Παλμός Αιτωλοακαρνανίας, 2-16/4/97) Κουτελάκης X.: Έλληνες αργυρο-

Καρατζάς Ν. (επιμ.): Η Θεσσαλονί­ κη των συγγραφέων. 20 διηγήματα για τη Θεσσαλονίκη (Κ. Κωστίου, Καθημερινή, 6/4/97) Σωτήρχος Π.Μ.: Παρά τους πόδας των Αγίων Πατέρων (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 15/4/97) Τσινικόπουλος Δ.: Φως εξ Ανατο­ λής (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 15/4/97) Αρχείο Γάλλων υπερρεαλιστών: Τα σουρρεαλιστικά παιχνίδια (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 373)

Αγγέλακας Γ.: Σάλια, μισόλογα και τρύπιοι στίχοι (Φ. ΖαμπάθαΠαγουλάτου, Ριζοσπάστης, 3/4/97) Αντωνάκος Α.: Το φθινόπωρο του στρατιώτη (Α. Ελληνούδη, Ριζοσπάστης, 25/4/97) Αντωνίου Τ.: Η Παναγία του ποιη­

τή (Θ.Μ. Πολίτης, Ε λεύθερος Στερεός Ελλάδας, 104α) Βαρβέρης Γ.: Άκυρο θαύμα (Α. Ελληνούδη, Ριζοσπάστης, 25/4/97), (Ν. Κώτσιου, Ρεύματα, αρ. 36), (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 13/4/97) Βογιαζιάνος Ε.: Ενοράσεις (Τ· Νατσούλης, Ε λεύθερος, 8/4/97) Γεροστάθης Λ.: Η άλλη όψη (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 22/4/97) Γιαρένη Σ.: Της ζωής ο λαβύριν­ θ ος (Λ. Πετμεζάς, Ώ ρα της Κυριακής, 13/4/97) Δροσίνης Γ.: Άπαντα (Ε. Γαραντούδης, Το Βήμα, 6/4/97) Ελευθερίου Α.: Από τότε (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 20/4/97) Καραφωτιάς-Ελληγένης, Π.: Στρατοκόπος VI (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 22/4/97) Λόγιος Δ.: Ερωτική πρόβα στο θά­ νατο (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 8/4/97) Μάρκογλου Π.: Έσχατη υπόσχεση (Β. Δαλακούρα, Καθημερινή, 8/4/97) Μ πλάνας Γ.: Π αράφορο! (Π. Μ πουκάλας, Καθημερινή, 15/4/97), (Β. Χατζηβασϊλείου, Ελευθεροτυπία, 23/4/97) Μ πούρας Κ.: Αγαυής Έ ρως (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 8/4/97) Παπίδα Ειρ.: Α νάδυση (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 8/4/97) Παυλάκου Δ.: Vulpes Vulpes (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 15/4/97) Πιστικός Δ.: Η ενάτη σταυροφορία (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 6/4/97) Σιμόπουλος Η.: Θροίσματα ανέ­ μων (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 20/4/97) Σκιαθάς Α.: Φαντασιώσεις ενός οδοιπόρου (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 373) Τσιάμης Χρ.: Κήπος με ρίζες στο φεγγάρι (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 373) Φωστιέρης Α.: Η σκέψη ανήκει στο πένθος (Μ. Καραπάνου, Αντί, 11/4/97) Χιόνης Α.: Ο ακίνητος δρομέας (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 373) Βέγκα X.: Πόθου προσκυνήματα (Α. Ξύδη, Μετρά, Απρ. ’97)

Μ τίο

Εμρέ Γ.: Ποίηση (Π. Στάθη, διαβά­ ζω, 373) Μ άσιερ Ε.Λ. Α νθολογία ίου Σπουν Ρίθερ (Α. Ξύδη, Μετρά, Απρ. ’97) Νίτσε Φρ.: Ποιήματα (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 6/4/97) Πάστερνακ Μπ.: Μάρμπουργκ και άλλα ποιήματα (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 8/4/97) Χέλντερλιν Φ.: Ελεγείες, ύμνοι και άλλα ποιήματα (Ε. Μαχαίρα, Επενδυτής, 5/4/97), (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Απρ. ’97) Χήνι Σ.: Τα ποιήματα του βάλτου (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 6/4/97)

Πεζογραφία Αβραμίδης Ο.: Η κίτρινη σημαία (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 22/4/97) Αδαμίδης Γ.: Βολή εγγύς φολίων τμημάτων (Σ. Παπασπύρου, Μετρά, Απρ. ’97) Αθανασιάδης Κ.: Μικροί κόσμοι (Δ. Μεϊδάνης, Αλάρμ, 4/4/97) Αλατά Β.: Το οποίο στην ομίχλη (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 373) Αποστολίδης Α.: Το φάντασμα του μετρά (Δ. Μάργαρης, Status, Απρ. ’97) Αριστείδης Π.: Η μπαλάντα του λύ­ κου (Α. Τσιριγώτη, Ρεύματα, αρ.

36) Αυγερινός Π.: Περί απωλεσθέντων ερώτων (Β. Σπάθή, διαβάζω, 373) Βαρβαρήγος Δ.: Η γοητεία της δεύτερης φύσης (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 15/4/97) Βλάχος Α.: Διηγήματα (Γ. Κωνσταντάτου, Επενδυτής, 24/4/97) Βογιατζόγλου Σ.: Ύστερα έφυγες στ’αλήθεια (Σ. Π απασπύρου, Μετρά, Απρ. ’97) Γαβαλά Μ.: Η κυρία του σπιτιού (Ε. Γκίκα, Έθνος, 6/4/97) Γκίκα Ε.: Αλήθεια, τα τρως ακόμα τα νύχια σου; (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 17/4/97) Γκρίντζος Σ.: Η θαλπωρή των κα­ τόπτρων (Χρ. Π απαγεωργίου, Αυγή, 20/4/97)

Μ τίο

Δαμιανός Α.: Πηγές ερημικές (Δ. Μεϊδάνης, Αλάρμ, 4/4/97) Δελώνης Α.: Η εξομολόγηση (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 13/4/97), (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 4/4/97) Έ λληνα Μ.: Το στοιχειό της λί­ μνης (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 22/4/97) Κακίσης Σ.: 4 8 μικρές ώρες και τρία αστυνο... μικρά διηγήματα (Γ. Κωνσταντάτου, Επενδυτής, 12/4/97) Κακουλίδης Γ.: Ελληνικός θάνατος (Φ. Φιλίππου, Αντί, 11/4/97) Καλλιγάς Π.: Θάνος Βλέκας (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 373) Καραμπάσης Ν.: Άγγελοι στην κό­ λαση (Γ.Ε. Διακογιάννης, Νέα, 7/4/97) Κασόλας Μ.: Ο πρίγκιπας (Θ.Μ. Πολίτης, Ε λεύθερο ς Στερεός Ελλάδας, 1050) Κάτος Γ.Β.: Το παράπονο του Οδυσσέα (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 22/4/97) Κορρές Μ.: Η κεράτσα μου (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 13/4/97) Κορρές Μ.: Φυλής 3 8 0 6 (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Απρ. ’97) Κουμανταρέας Μ.: Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 22/4/97) Κουντούρη Ε.: Οι εποχές της ιδα­ νικής αυταπάτης (Ν. Κοκκινάκη, διαβάζω, 373) Λαζάνης Ν.: Κεφαλή ανδρός σε ορείχαλκο (Β. ΧατζηΒασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9/4/97) Λειβαδά Ν.: Αλέξανδρος ο Φιλίπ­ που (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 1/4/97) Λύρη Ν.: Μαχαίρι στη μπότα (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 1/4/97) Μαλτέζου Σ.: Τοπίο ενό ς χωρι­ σμού (Π. Α θηναίος, Ε λεύθερη Ώρα, 17/4/97) Μόνος Δ.: Τσακισμένοι πελαργοί (Θ. Π απανικολάου, Κέρδος, 1/4/97) Μ αυροκέφαλος Σ.: Φλέγόμενες παπαρούνες (Γ. Παπαδάτος, δια­ βάζω, 373)

Μιτσοτάκη Κ.: Flora Mirabilis (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 373) Μήτσορα Μ.: Ο ήλιος δύω (Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Απρ. ’97), (Ντ. Σιώτης, Το Βήμα, 1 3/4/97), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 16/4/97) Μ ιχαλοπούλου Α.: Γιάντες (Β. Α θ ανασόπουλος, Καθημερινή, 15/4/97), (Σ. Γκανιάτσου, Cosmo­ politan, Απρ. ’97), (Μ. Φάις, Ελεύ­ θερος Τύπος, 3/4/97) Μπακόλας Ν.: Η ατέλειωτη γραφή του αίματος (Κ. Παράσχος, Exodos, 11/4/97) Μπαλτά I.: Η μητέρα της νύχτας (Τ. Δανέλλη, Ριζοσπάστης, 17/4/97) Μπούτος Β.: Η συκοφαντία του αί­ ματος (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 8/4/97) Νταλκά, Ντ.: Κάτω απ’ τον ίδιο ουρανό (Δ. Μουρατίδης, Νέα Βήμα της Νάουσας, 10/4/97) Πανσέληνος Α.: Ζαΐδα ή Η καμή­ λα στα χιόνια (Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Απρ. ’97), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 2/4/97) Παπαδάκη Α.: Γης Μαδιάμ (Γ. Φραγκούλης, Εξόρμηση, 13/4/97) Παπαδόπουλος Γ.: Χωρίς κίνητρο (Τ. Δημητρούλια, διαβάζω, 373) Παπασταύρου Π.: Η άλλη όψη (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 3/4/97) Πετρόπουλος Αρ.: Θαλασσινές πε­ ριπλανήσεις (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 4/4/97) Πίκη Μ.: Το δάσος με τις κομμέ­ νες πλεξούδες (Σ. Παπασπύρου, Μετρά, Απρ. ’97) Ραπτόπουλος Β.: Ο εργένης (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Απρ. ’97) Σερέφας Σ.: Το σπίτι υποδέχεται (Σ. Παπασπύρου, Μετρά, Απρ. ’97), (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 373) Σκαρίμπας Γ.: Φυγή προς τα εμπρός (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9/4/97) Σφυρίδης Π.: Ψυχή μπλε και κόκ­ κινη (Γ.Ν. Μ πασκόζος, Εξπρές, 20/4/97) Ταξιάρχης Ντ.: Ο σοφός του δά­

σους (Γ. Φραγκούλης, Εξόρμηση, 13/4/97) Τριαντάφυλλου Σ.: Αύριο, μια άλ­ λη χώρα (Α. Βασιλάκου, Έξυπνο Χρήμα, 12/4/97) Αμιντέι Γ.Μ.: Η αγάπη είναι ασφα­ λής (Κ. Παράσχος, Exodos, 4/4/97) Ατσάγα Μη.: Εκείνοι οι ουρανοί (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 2/4/97) Βάλνιες Ζ.: Το καθημερινό τίποτα (Δ. Μουρατίδης, Ν έα Βήμα της Νάουσας, 3/4/97), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 16/4/97) Βέργκα Τζ.: Μάστρο Ντον Τζεζουάλντο (Σ. Αποστολίδης, Ελευ­ θεροτυπία, 16/4/97) Βερν Ζ.: Μιχαήλ Στρογκόφ (Χρ. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 373) ΓκρεΊβς Ρ.: Εγώ ο Κλαύδιος (Κ. Ζαρόκωστα, Elle, Απρ. ’97) Γκρίσαμ Τζ.: Η ετυμηγορία (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Απρ. ’97) Γουίλσον Ρ.: Έργα και ημέρες του Ριπλέι Μήογκλ (Κ. Παράσχος, Exodos, 11/4/97), (Π. Ψυχογιού, Account, 24/4/97) Έιμις Μ.: Η πληροφορία (Ε. Γκίκα, Έθνος, 6/4/97) Ζακ Κ.: Ραμσής, ο γιος του φωτός (Κ. Παράσχος, Exodos, 11/4/97) Ζαν Ρ.: Καφετιέρα (Ν. Αναστασέα, Votre Beaute, Απρ. ’97) Ζέλντιν Θ.: Η κρυφή ιστορία της ανθρωπότητας (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Απρ. ’97) Ζουρντάν Ερ.: Εξέγερση (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 7/4/97) Ζίσκιντ Π.: Τρεις παλιές ιστορίες (Ε. Γκίκα, Έθνος, 20/4/97) Κέφελεκ Γ.: Το νου σου στο λύκο (Π. Αθηναίος, Ε λεύθερη Ώ ρα, 7/4/97) Κρεδέλ Ρ.: Το σώμα μου κι εγώ (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 373) Λιχάνοφ Α.: Αθώα μυστικά (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 1/4/97) Λοπινό Ζ.: Η αγριλιά (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 20/4/97) Μαν Κ.: Λούντδιχ-σιδερόφραχτο παράθυρο (Φ. Μαργαρίτη, Το Βήμα, 20/4/97)

Μαρίας X.: Αύριο στη μάχη να με σκεφτείς (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Απρ. ’97) Μάρκες Γκ.Γκ.: Η είδηση μιας απαγωγής (Σ. Παπασπύρου, Μετρά, Απρ. ’97) Μαχφούζ Ν.: Ο δρόμος κοντά στο παλάτι (Δ. Μουρατίδης, Νέα Βήμα της Νάουσας, 24/4/97), (Α. Τσιριγώτη, Ρεύματα, αρ. 36) Μπόξερ Ν.: Μια φορά κι έναν και­ ρό σήμερα... (Α. Βασιλάκου, Έξυπνο Χρήμα, 4/4/97) Μεντόθα Ε.: Η πόλη των θαυμά­ των (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 7/4/97), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 16/4/97) Μονταλμπάν Μ.: Ο στραγγαλιστής (Π. Ψυχογιού, Account, 24/4/97) Μπουκόβσκι Τ.: Αστυνομικό (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 6/4/97) Μπρεχτ Μπ.: Ιστορίες του κυρίου Κόινερ (Ε. Αρανίτσης, Ελευθερο­ τυπία, 2/4/97) Ντέιβις Ρ.: Έκπτωτοι άγγελοι / Βαθιά ριζωμένο / Η λύρα του Ορφέα (Π. Ψ υχογιού, Account, 24/4/97) Ντελίλο Τζ.: Τα ονόματα (Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα, 6 /4 /9 7 ), (Δ. Μ εϊδάνης, Αλάρμ, 4 /4 /9 7 ), (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Απρ. ’97), (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 20/4/97), (Π. Ψυχογιού, Account, 24/4/97) Ντιλ Γ.: Φ όβος ενστίκτου (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Απρ. ’97) Ντόρφμαν Α.: Εξομολόγηση (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 22/4/97), (Άριελ Ντόρφμαν, Χάι, 29/4/97) Ντόιλ Ρ.: Το βαν (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 6/4/97) Ντόρφμαν Α.: Η εξομολόγηση (Ε. Γκίκα, Έθνος, 20/4/97) Ογκαστ Τζ.-Χάμσερ Τζ.: Γεννημέ­ νοι δολοφόνοι (Α. Σταμάτης, δια­ βάζω, 373) Ουγκό Β.: Η Παναγία των Παρισίων (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 1/4/97) Πεσόα Φ.: Ο αναρχικός τραπεζίτης (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 19/4/97)

Ρεβέρτε Α.Π.: Ο δάσκαλος της ξι­ φασκίας (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 373) Ρέντελ Ρ.: Ο άρχοντας των βάλτων (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 22/4/97) Ροθ Φ.: Αντίο Κολόμπους / Η ζωή μου ως άντρας (Ν. Μπακουνάκης, Marie Claire, Απρ. ’97), (Π. Ψυχο­ γιού, Account, 3/4/97) Ρούσντι Σ.: Ο τελευταίος στεναγ­ μός του Μαυριτανού (Γ.Ν. Μπα­ σκόζος, Εξπρές, 6/4/97), (Γ. Ξέ­ νος, Γυναίκα, Απρ. ’97) Σεγκαλέν Β.: Ρ ενέ Λέις (Μ. Π απαγιαννίδου, Το Βήμα, 13/4/97) Σιλντς Κ.: Τα πέτρινα ημερολόγια (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 8/4/97) Σουίφτ Γκ.: Έξω από τον κόσμο αυτόν (Ν.Γ. Ξυδάκης, Αθηνόραμα, 18/4/97), (Θ. Π απανικολάου, Κέρδος, 1/4/97), (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 19/4/97) Σουίφτ Γκ.: Ο καταστηματάρχης (Π. Ψυχογιού, Account, 24/4/97) Τράβερς Π.Λ.: Η Μαίρη Πόππινς ανοίγει την πόρτα (Κ. Δουζένη, Το Βήμα, 13/4/97) Τρεμέιν Π.: Έγκλημα στο Αβαείο (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 20/4/97) Φάουλς Τζ.: Η ελληνική εμπειρία (Π. Α θηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 21/4/97) Φιστέρ Ζ.Ζ.: Σατανική εκδίκηση (Σ. Γκανιάτσου, C osm opolitan, Απρ. ’97), (Δ. Μάργαρης, Status, Απρ. ’97), (Κ. Παράσχος, Exodos, 4 /4 /9 7 ), (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 8/4/97) Φιτζέραλντ Φ.Σ.: Το σπάσιμο (Δ. Μητρόπουλος, Το Βήμα, 20/4/97) Χαϊάσεν Κ.: Στριπτίζ (Δ. Μεϊδάνης, Αλάρμ, 4/4/97) Χάρντι Τ.: Τζουντ/Τζουντ ο αφα­ νής (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Απρ. ’97) Χάρντι Τ.: Τζουντ ο αφανής (Κ. Βαλέτας, Ρ αδιοτηλεόραση, 19/4/97), (Ν.Γ. Ξυδάκης, Madame Figaro, Απρ. ’97) Χόφμαν Γκ.: Αφηγητής κινηματο­

Μ τίο

γράφου (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 7/4/97)

Μελέτη

.

/.

■

ΔημητρακόπουΛος Φ.: Βυζάντιο και νεοελληνική διανόηση (Γ. Α νδρειω μένος, Καθημερινή, 1/4/97), (Τ. Νατσουλης, Ε λεύ­ θερος, 1/4/97) Κανατσουλης Μ.; Εισαγωγή στη θεωρία και την κριτική της παιδα­ γωγικής λογοτεχνίας (Μ. Κοντο­ λέων, Καθημερινή, 22/4/97) Κοκοσοΰλας Γ.: Μίμης Λυμπεράκης (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 17/4/97) Ντουνιά X.: Λογοτεχνία και πολιτι­ κή: ta περιοδικά της Αριστερός στο Μεσοπόλεμο (Δ. Τζιόδας, Τα Νέα, 15/4/97), (Σ. Τσακνιάς, Το Βήμα, 13/4/97) Προγκίδης Λ.: Η κατάκτηση του μυθιστορήματος. Από τον Παπαδιαμάντη στο Βοκκάκιο (Μ. Θεοδοσοποΰλου, Εποχή, 6/4/97) Σοφίανοό-Γεωργούση Δ.: Οδυσσέας Ελάτης (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 17/4/97) Χαρώνης Β.Δ.-Λανάρα Ο.Α.: Παιδαγωγική Α νθρωπολογία Ιωάννου Χρυσοστόμου (Θ.Μ. Πολίτης, Ε λεύθερος Στερεής Ελλάδας, 1048) Γέιτς Α.: Τα παιδιά αναγνώστες (Μ. Κοντολέων, Καθημερινή, 22/4/97) Μπένγιαμιν Β.: Σαρλ ΜποντλέρΈνας λυρικός στην ακμή του καπι­ ταλισμού (Θ. Γεωργίου, Τα Νέα, 15/4/97) Παζ Ο.: Η διπλή φλόγα. Έρωτας και ερωτισμός (Π. Ψ υχογιός, Account, 24/4/97) Πούχνερ Β.: Ο Παλαμάς και το θέατρο (Κ. Πετράκου, διαβάζω, 373)

Δοκίμια Βακαλό Ε.: Κριτική εικαστικών τε­ χνώ ν 1950-1974 (Α. Κωτίδης, Καθημερινή, 15/4/97)

Μ τίο

Γουνελάς Σ.: Η κρίση του πολιτι­ σμού (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, .19/4/97) Δημούλης Σ.: Ως ελαία και Κυπάρισσος (Γ. Μ αντζουράνης, Αυγή, 20/4/97) Βαλερί Π.: Η κρίση του πνεύματος (Α. Σταμάτης, διαβάζω, 373) Πεγκί Σ.: Κλειώ (Π. Αθηναίος, Ελεύθερη Ώρα, 21/4/97) Σεντ Ε.: Κουλτούρα και ιμπεριαλι­ σμός (Α. Βασιλάκου, Έ ξυπνο Χρήμα, 19/4/97)

Παιδικό Ζαραμπούκα Σ.: Φίλοι καρδιοφίλοιΗ Μάγια (Κ. Δουζένη, Το Βήμα, 13/4/97) Ιωαννίδης Ι.Δ.: Έ να δέντρο στο ποτάμι (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Κοντολέων Μ.: Τα φαντάσματα της σοφίτας (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 8/4/97) Λαουτάρη-Γκριτζάλα Α.: Ο ταξιδευτής της αγάπης και της ειρήνης (Δ. Μεϊδάνης, Αλάρμ, 4/4/97) Μάστορη Β.: Εκείνη τη φορά (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Μπουλώτης Χρ.: Ο Κάδμος, η σκυλίτσα του και το φεγγάρι (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Οικονόμου-Ρόζεν Μπ.: Ένα χελι­ δόνι το χειμώνα (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 373) Τζώρτζογλου Ν.: Χωρίς σύνορα (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 373) Χατζηδημητρίου Σ.: Θαλασσινό σχολείο (Κ.Δ. Μαλαφάντης, διαβά­ ζω, 373) Θερβάντες Μ. δε: Δον Κιχώτης (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Ζιρεντέ Σ.-Μερλό-Ποντί Κ.-Σάλας Ν.: Οι τοιχογραφίες του Τζότο / Οι πίνακες του Πάμπλο / Οι μουσα­ μάδες του Σαγκάλ / ... του Ντα Βίντσι (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Ζουμπέρ Ζ.: Τα παιδιά του Νώε (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Λόντον Τζ.: Ο ασπροδόντης (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373)

Μακ Νότον Κ.: Μπου! Ουπς (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373) Ράσελμαν Α.: Ο Μάκης Ενζυμάκης και η μάχη στο στομάχι (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 373)

jjjHUHHIHBi Σαίξπηρ Ο.: Δωδεκάτη νύχτα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 6/4/97)

ιστορία Αγγελινούδη Α.-Σαββοπούλου Ε.Μπαϊκάμη Ξ.: Η ιστορία του Χορτιάτη (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 6/4/97) Αντωνιάδης Ξ.: Η Σκάρος στην Τουρκοκρατία (Δ. Σταματέλος, Ελευθεροτυπία, 23/4/97) Βιδάλης Ο.Ε.: Ιστορικό ημερολό­ γιο. Χρόνια εκπατρισμού 1968197 5 (Ρ. Σωμερίτης, Το Βήμα, 20/4/97) Γεώργης Γ.: Η πρώτη μακροχρό­ νια ελληνοτουρκική διένεξη (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Εκδόσεις Ακρίτας: Έ νας νέος κό­ σμος γεννιέται. Η εικόνα του ελ­ ληνικού πολιτισμού στη γερμανι­ κή επιστήμη κατά τον 19ο αιώνα (Σ. Μ οσκόβου, Το Βήμα, 20/4/97) Εκδόσεις Ολκός: Ο πυρετός των μαρμάρων 1 8 0 0-1820 (Π. Αθη­ ναίος, Ελεύθερη Ώ ρα, 21/4/97) Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών: «Φιλική Εταιρεία», ο ρόλος των εμπόρων εις την επανάστασιν του 1821 (Χ.Ζ. Καρανίκας, Ο ικονομικός Ταχυ-δρόμος, 3/4/97) Καραπιδάκης Ν.: Ιστορία της Με­ σαιωνικής Δύσης (Β. Μαλισιόβας, Επιλογή, Απρ. ’97) Καρδάρας Χρ.: Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ο αλύτρωτος Ελληνισμός της Μακεδονίας Θρά­ κης και Ηπείρου μετά το Συνέδριο του Β ερολίνου (Χρ. Παπαγεω ργίου, διαβάζω, 373) Καρζής Θ.: Η παιδεία στην αρχαι­ ότητα (Δ. Μ εϊδάνης, Αλάρμ,

4/4/97), (Δ. Σταμέλος, Ελευθερο­ τυπία, 9/4/97) Κουλούρη X. & Λούκος X.: Τα πρόσωπα του Καποδίσιρια (Α. Πολίτης, Αυγή, 3/4/97) Λάζος Χρ.: Ναυτικά τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 373) Πιταράς Δ.: Ιράκ (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 5/4/97) Σάμιος Ν.: Η ιστορία της Καισαριανής (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 19/4/97) Τσάγγας Ν.: Μαντζικέρτ. Η αρχή του τέλους του μεσαιωνικού πολιτι­ σμού (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 6/4/97) Εντσενσμπέργκερ Χ.Μ.: Το σύ­ ντομο καλοκαίρι της αναρχίας (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 5/4/97) Κλαρκ Γκ.: Οι γυναίκες στην όψι­ μη αρχαιότητα (Β. Μαλισιόδας, Ελευθεροτυπία, Απρ. ’97), (Β. Χατζηδασιλείου, Ελευθεροτυπία, 2/4/97) Συλλογικό: Έ να ς ν έ ο ς κόσμος γεννιέται. Η εικόνα του ελληνικού πολιτισμού στη γερμανική επιστή­ μη κατά τον 19ο αιώνα (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 373)

Μαρτυρίας

'

:

Βούλτεψης Γ.: Ο συναγωνιστής Ακέλας (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθε­ ρος, 29/4/97) Ναχμία Ν.: Ρέινα Ζιλμπέρτα - ένα παιδί στο γκέτο της Θεσσαλονίκης (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 373), (Β. Μαλισιόδας, Επιλογή, Απρ. ’97), (Δ. Μεϊδάνης, Αλάρμ, 4/4/97)

δημοσιογραφικής ζωής (Τ. Ν α­ τσούλης, Ελεύθερος, 8/4/97) Μ ουτζάν-Μαρτινένγκου Ε.: Αυτοβιογραφία (Ξ. Μουχίμογλου, Ναυτεμπορική, 4/4/97) Μπασίιάς Γ.: Ο Κωστής Μπαστιάς τα χρόνια του μεσοπολέμου (Σ.Ι. Καργάκος, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 3/4/97), (Γ. Πλαχούρης, Νίκη, 5/4/97) Σουρής Ν.: Το τελευταίο αγώνισμα του δέκαθλου. Η γοητευτική περι­ πέτεια του Αντώνη Τρίτση (Τ. Νατσούλης, Ε λεύθερος, 4/4/97) Χατζηαντώνογλου Π.: Γιάννης Ρίτσος, ο βάρδος της Ρωμιοσύνης (Μ. Κορνήλιος, Ριζοσπάστης, 17/4/97) Γούντλεϊ Ρ.: Ντόνι Μπράσκο - Η μυστική ζωή μου στη Μαφία (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 13/4/97) Έβερετ Ε.: Σελίδες ημερολογίου (Β. Χατζηβασιλείου, Ε λ ευθ ερ ο ­ τυπία, 23/4/97) Μπορντό Μπ.: Αυτοβιογραφία (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 6/4/97), (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 20/4/97) Μπιάτζι Ε.: Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι. Η ωραία ζωή (Μ. Καραναστάση, Χάι, 15/4/97), (Μ. Φάις, Ελεύθερος Τύπος, 20/4/97) Χάροντ-Ιγκλς Σ.: Εγώ η Βικτωρία (Κ. Ζαρόκωστα, Elle, Απρ. ’97)

Αλληλογραφία - Επιστολές Μόραλης Γ.-Τσαρούχης Γ.: Αγαπη­ τέ μου Γιάννη (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 20/4/97) Λόρδου Μπάιρον: Επιστολές από την Ελλάδα (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 6/4/97)

Γεω ργουσόπουλος Κ.: Το νήμα της στάθμης (Α. Σταμάτης, διαβά­ ζω, 373) Γκιώνης Δ.: Καλύτερα στον τυπο­ γράφ ο παρά στον ψυχίατρο (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 1/4/97) Κοταμανίδου Ε.: Με λογισμό και μ’ όνειρο (Δ. Τσατσούλης, διαβά­ ζω, 373) Λάλας Θ.: Το βιβλίο της ζωής (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 1/4/97) Μ ητρόπουλος Δ.-Μ πακουνάκης Ν.: Οι δ ρόμ οι της σκέψης (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 373)

Λευκώματα Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος: Το θέατρο σκιών (Σ.Ι. Καργάκος, Ο ικο νο μ ικό ς Τ αχυδρόμος, 17/4/97) Γιαλούρης Ν.: Αρχαία Ηλις, το Λίκνο των Ολυμπιακών Αγώνων (Τ. Ν ατσούλης, Ε λεύθερο ς, 15/4/97) Μπάιτσης Τ.: Νάουσα, οι βιομη­ χανίες του χθες (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα της Νάουσας, 17/4/97) Παπαγεωργίου Γ.: Ελληνικοί πέ­ τρινοι φ άροι (Χ.Γ. Δημακοπούλου, Εστία, 3 /4/97), (Ν.Δ. Τ ρ ιανταφ υλλόπουλος, Καθημερινή, 1/4/97) Σιφναίου Ε.: Λέσβος, οικονομική και κοινωνική ιστορία (Ν. Βατόπουλος, Κ αθημερινή, 12/4/97)

Κινηματογράφος Ντόουσον Τζ.: Ταραντίνο. Η ιστο­ ρία συνεχίζεται (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9/4/97)

Σκέψεις - Στοχασμοί Βιογραφία - Αυτοβιογραφία Γερασιμίδου Ε.: Το Σινέ Πανόρα­ μα (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 13/4/97) Κώττη Α.: Γιάννης Ρίτσος. Έ να σχεδίασμα βιογραφίας (Π. Ψυχογιού, Account, 24/4191) Λαμπρινίδης Μ.: Πενήντα χρόνια

Μουσική Πολλάντιος Μ.: Πείρα πάντα τελεί­ ται (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 5/4/97)

Αρθρα - Επιφυλλίδες Βούλγαρης Κ.: Επισημάνσεις (Χ.Ζ. Καρανίκας, Ο ικονομικός Ταχυ­ δρόμος, 3/4/97)

Βολιότης-Καπετανάκης Η.: Ελλή­ νων Μούσα Λαϊκή (Ν. Μπακουνάκης, Δίφωνο, Απρ. ’97) Π απαθανασίου Φ.: Ρ ιχάρδος Βάγκνερ (Τ. Νατσούλης, Ε λεύ­ θερος, 22/4/97) Συλιβός ©.: Μ όνος Λοΐζος «... η

Μ τίο

δική του ιστορία» (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 13/4/97) Τ ρούσας Φ.: Ραντεβού στο Κύτταρο (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 20/4/97)

Ταξιδιωτικά Γεωργούσης Χρ.: Κυκλάδες (Π. Α θηναίος, Ε λεύθερη Ώ ρα, 17/4/97) Π απανδρέου Μ.: Η Κυψέλη του χθ ες (Π. Α θηναίος, Ε λεύθερη Ώρα, 17/4/97) Τσακτσίρας Λ.: Στην παλιά Θ εσσαλονίκη (Κ. Π αράσχος, Exodos, 11/4/97) Απρίλε Ρ.: Η Ελλάδα του Σαλέντο (Κ. Παράσχος, Exodos, 11/4/97) Μ πονόμ Ζ.Φ.: Α θήνα, στη σκιά της Α κρόπολης (Π. Α θηναίος,

Μ τίο

Ελεύθερη Ώρα, 21/4/97) Χόρτον Τζ.: Σύγχρονη Αθήνα (Λ. Δημοπούλου, Το Βήμα, 6/4/97)

Χιούμορ Βασιλάκης Μ.: Απαντα Έ6ερτ (Μ. Στεφανίδης, Ρεύματα, αρ. 36) Βενέτης Π.: Αφού μεγάλωσες... καλά να πάθεις! (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 1/4/97) Μακ Γκρέγορ Σ.: Μαμά βαριέμαι (117 βαριέμαι) (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόραση, 5/4/97) Μόζερ Φ. & Πουτ Κ.: Η Βαβέλ του (μη) καπνίσματος (Ντ. Πιέρρου, Είναι, 1/4/97)

Αποκρυφισμός Ρέντφιλντ Τζ.: Ουράνια προφη­

τεία

(Δ. Μ εϊδάνης, Α λάρμ ,

4/4/97)

Ενασχολήσεις Εκδ. Κεντικελένη: Η μεγάλη εγκυκλοπαίδεια της μαγειρικής (Σ. Γκανιάτσου, Cosm opolitan, Απρ. ’97) Νταβίντοφ Ζ.: Ο εκλεκτός κόσμος των

πούρω ν

(Δ.

Μ άργαρης,

Status, Απρ. 9 7 ), (Δ. Μητρόπουλος, Το Βήμα, 6/4/97)

Διάφορα Έξαρχος Θ.: Καρτ ποστάλ Κερκύρας

(Ν.

Βατόπουλος,

μερινή, 6/4/97)

Κ α θη­

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Λογοτεχνία

Μετ. Βασιλική Κοκκίνου

Μετ. Πέρσο Κουμούτση

Μετ. Μαρία Αγγελίδου

ΨΥΧΟΓΙΟΣ

« Ρ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΠΟΣ Α.Ε. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 1 -10679 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 36 02 535.3618 654, FAX. 01 - 36 40 683

διαβάζω στο

διπβότεύχος

ί

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΜΕΤΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΤΗ

Μια συζήτηση για την ελληνική πεζογραφία

Μένης Κουμανταρέας, Δημοσθένης Κούρτοβικ, Πέτρος Τατσόπουλος, Αλέξανδρος Αθωνίτης

ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ του Δημήτρη Νόλλα (Βραβείο Διηγήματος 1996)

της Αμάντας Μιχαλοπούλου (Βραβείο Μυθιστορήματος 1996)

Αντοέας Φραγκιάς για τον «Πρίγκιπα» του Μήτσου Κασόλα

Σελιδοδείκτες και βιβλίο Βίοι παράλληλοι

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ 50 ΝΕΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ - BEST SELLER ■ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ - ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ TV - ΛΙΛΙΠΟΥΤΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ■ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑ

-

ΥΠΟ ΕΚΔΟΣΙΝ

-

ΑΛΚΗ ΖΕΗ ΣΟΦΙΑ ΖΑΡΑΜΠΟΓΚΑ Μέσα από το ταξίδι της στη Χώρα των Μαρμάρων η Αλίκη οδηγεί τους μικρούς αναγνώστες να γνωρίσουν το όραμα της επιστροφής των Ελγίνειων - κι όμως «δεν τα λένε Ελγίνεια, φωνάζει έξαλλη η Αλίκη, αλλά μάρμαρα τον Παρθενώνα».

η Α λ ίκ η σ τη Χ ώ ρα των Μ αρμάρων Κ εδροΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ