Τεύχος 367

Ν. Α. Ασλάνογλου ΛουΓς Σεπούλβεδα ΛουΓς Λαντέρο σ ϊυ ϋ ί

ρικανοεβραίους

Βικέλας Βιζυηνός Έσσε Ζενέ Καβάφης Κάλβος Κονδυλάκης Κρισναμούρτι Λόντον Λυκούδης Λώρενς Μαβίλης Μητσάκης Νιρβάνας Παπαδιαμάντης Πολυλάς Ροίδης Σολωμός Σοπέν Σουίφτ Τολστόι Φιτζέραλντ Χατζόπουλος Χέμινγουεϊ

25 χρόνια 25 βιβλία 250 δραχμές

Καστανιώτης

Μικρά τσέπης

ησύγχρονη

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΑ ΕΑΑΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ/

Ε λαηνικη Λ ογοτεχνία Π εζογραφία ΝΕΑ ΒΙ ΒΛΙ Α

19 Ε

κ δ ό σ ε ις

9 6 Κ

α ς τ α ν ιω τ η

Η σύγχρονη εκδοτική παρουσία στα ελληνικά γράμματα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ

20+1 ιστορίες από το διαγωνισμό του Elk (1996)

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΑΦΝΗ

Μάρσα Ματρούχ και άλλες παράξενες ιστορίες

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Μακρινός κ ο σ μ εί ψνθίϋΜρημ α)

ΒΑΣΙΛΕΙΑΛΟΥ ΛΕΝΤΙΤΣΙΑ ΓΑΛΑΝΟΣ ΑΛΕΚΟΣ

Ιστορίες της σινανής βροχής

Ο Μυστικός Ν ο ψ ^^Μ νθ ίϋΐό ρη μ α )

ΑΝΑΡΟΥΑΑΚΗΣ ΜΙΜΗΣ

Με το Σταυρό και το ξίφος (Αφηγηματικό Συναξάρι) Ο μεγάλος θυμός (Μυθιστόρημα)

ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΝΤΟΡΑ ΓΚΙΩΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

Το περίπτερο (Αφήγημα)

ΖΑΡΟΚΩΣΤΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΖΕΗ ΑΛΚΗ

Το καθαρόχάδ

Νεανική φωνή (ΔιηγήμΜα)

ΘΕΟΤΟΚΑΣ ΝΙΚΟΣ - ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ ΡΟΥΑΑ

ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ ΙΩΑΝΝΑ

Με τη γλώσσα των χεριών (Μυθιστόρημα)

ΚΑΣΟΑΑΣ ΜΗΤΣΟΣ ΚΑΤΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Ο Πρίγκιπας (Μυθιστόρημα)

Το παράπονο του Οδυσσέα (Μυθιστόρημα)

ΚΙΖΗΛΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΑΥΒΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Ο Μάγος (Μυθιστόρημα)

Μετανάστες στον άλλο κόσμο ( Διηγήματα)

ΚΟΡΡΕΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΝΙΚΟΣ

Φυλήί*380β (Μυθιστόρημα)

Παιχνίδια με τη φωτιά (Μυθιστόρημα)

ΜΑΓΡΙΖΟΥ-ΣΑΪΑΣ ΒΕΑΤΡΙΚΗ ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ ΑΙΑ

ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

ύ >

Στην Πολυξένη (Μυθιστόρημφϊ£,

Η γυναίκα της άμμου (Μυθιστόρημα)

ΜΕΓΑΑΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ ΑΙΑ

Σαν το μετάξι ( Μυθιστόρημα) | | | |

Γκαρσονιέρα για παλιά βιβλία (Διηγήματα)

ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ ΑΜΑΝΤΑ

ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

Οι αχινοί (Μυθιστόρημα)

Έξω απ’ τη «ΣΟΝΙΑ» στις επτά (Αφήγημα)

1996

t

Γιάντες (Μυθιστόρημα)

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Τα θολά τζάμια (Διηγήματα)

ΝΟΛΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Το τρένο με τις φράουλες (Μυθιστόρημα) Περίπτωση μολότωφ (Μυθιστόρημα)

ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΝΤΙΝΟΣ ΠΑΝΑΓΟΥ ΕΜΥ

Ο έρωτας έβλεπε στη θάλασσα (Μυθιστόρημα)

ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ |1ΑΕΞΗΣ π α π α δ ο π ο ί !έΑΟΣ ί

Ζαΐδα ή Η καμήλα στα χιόνια (Μυθιστόρημα)

ΓΙΑΝΝΗΣ

Χωρίς κίνητρο (Μυθιστόρημα)

ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΑΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΟΚΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ

Η πλατεία (Μυθιστόρημα)

Το αγόρι (Μυθιστόρημα)

Ένας επικίνδυνος γλύπτης (Διηγήματα)

ΡΟΥΣΣΟΣ ΤΑΣΟΣ ^ ;

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ο Οδυσσέας (Μυθιστορία)

Άγαμος Έρως (Μυθιστόρημα)

ΣΕΧΙΔΟΥΓΙΩΤΑ

ΣΙΩΤΗΣ ΝΤΙΝΟΣ High Life (Αφηγήματα)

Ο στρατηγός κεντάει (Διηγήματα) 1

ΣΚΑΜΠΑΡΑΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΜΠΩΚΟΥ ΕΛΕΝΗ

Ημερονύχτια (Μυθιστόρημα)

ΣΟΑΔΑΤΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

J?

Το αίνιγμα (Μυθιστόρημα)

Μισόν αιώνα άνθρωπος (Αφψηματα)

ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ

ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Το μπαστούνι.

Σ Α ρ Α ΜΗΝ ΥΠΗΡΞΑΝΕ ΠΟΤΕ

1. Μητροπολεις (Μυθιστόρημα) -ΦΥΡΙΔΗΣ ΠΕΡΙΚΛΗΣ [ΚΟΓΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΣΙΤΑΣ ΜΑΚΗΣ

Πάτυ εκ του Πετρούλα (Διηγήματα)

ΦΑΚΙΝΟΣ ΑΡΗΣ ΧΑΝΤΖΗ ΟΛΓΑ

Ψυχή μπλε και κόκκινη (Μυθιστορία) Η κόρη της Ανθής Αλκαίου (Μυθιστόρημα) Οι παράνομοι (Μυθιστόρημα)

Ο έρωτας δεν είναι πάντα τοκογλύφος (Μυθιστόρημα)

ΤΟΑΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Ακτή στο φως του χειμώνα (Διηγήματα)

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Α νθολογία

Δάφνη Α λέξανδρου

20+1 ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μαρςα Ματρουχ

Από το διαγωνισμό του ELLE (1996)

και άλλες παράξενες ιστορίες

Ο παρών τόμος αποτελεί συνέχεια της περσινής πρωτοβουλίας που ανέλαβαν από κοινού οι Εκ­ δόσεις Καστανιώτη και το περιοδικό E L L E με την προκήρυξη διαγωνισμού διηγήματος για νέ­ ους από δεκαοχτώ έως τριάντα ετών, πιστεύο­ ντας ότι ένας τέτοιος διαγωνισμός συνιστά τον καταλληλότερο τρόπο ώστε να αναδειχτούν δυ­ νάμεις υπαρκτές αλλά λανθάνουσες στο χώρο της λογοτεχνίας. Το έργο της επιτροπής ούτε φέτος ήταν εύ­ κολο. Εκατοντάδες διηγήματα, με διαφορετική θεματογραφία, γραφή και αισθητική, έφτασαν στην επιτροπή. Ωστόσο, πα ρ ά τις α ναπό φ ευ ­ κτες διαφορές, η τελική επιλογή των είκοσι ενός διηγημάτων ή ταν σχεδόν ομόφωνη, καθώ ς τα διηγήματα αυτά ξεχώρισαν με τη συνολική αρτιότητά τους, ενώ ταυτόχρονα η επιτροπή π α ­ ραμέρισε τις ενδεχόμενες αισθητικές προκατα­ λήψεις των μελών της.

«...Το κάλεσμα της ερήμου ήταν επιτακτικό. Τώρα απλωνόταν μπροστά μου, με τους αμμόλοφούς της, καθώς τους λάξευαν τα κύματα του ανέμου, και τους αμυδρούς θορύβους της. Υπήρ­ χε κάτι λάγνο στην ατμόσφαιρα. Προχώρησα, χωρίς να ξέρω τον προορισμό μου. Κ άποια δύ­ ναμη με οδηγούσε, κι εγώ αφηνόμουν στα χέρια της χωρίς αντίσταση. Τότε άκουσα τους απόμα­ κρους ήχους. Νταούλια ιερά αντηχούσαν, ψαλ­ μωδίες, βογγητά, επικλήσεις και τουφεκιές έσκι­ ζαν τον αέρα. Κατάλαβα: βεδουίνικος γάμος».

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Χρηστός Α ναγνωγγοπουλος

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Μιμης Α νδρουλακης 0 Μυστικός Νοέμβρης

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ Σιγανής Βροχής

Μυθιστόρημα Το ονειροπόλο μα άτυχο σύννεφο, ο μικρός θε­ ός που ανακάλυψε όλη του την α γάπη, η σκιά που μας οδηγεί, όλοι οι ήρωες που ζουν και πε­ θαίνουν στο χώ ρο του πιο μεγάλου π α ρ α μ υ ­ θιού, εκείνου του ανυπέρβλητου της ελληνικής μας ψυχής. Έ ντεκα σύντομοι ποιητικοί μύθοι, ένας άλ­ λος τρόπος να πλησιάσουμε την ποίηση και να απολαύσουμε την τραγωδία.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Ο συγγραφέας Νίκος Δημητρίου ζει σ’ ένα π α ­ ραλήρημα αναμονής. Ποιος είναι ο αθέατος α ­ ποστολέας που του στέλνει μεγάλα χρηματικά ποσά; Έ ν α ς μυστηριώδης νυχτερινός επισκέ­ πτης. Δυο γυναίκες σε μια απροσδόκητη συμ­ βίωση. Έ νας δικαστής κι ένας εγκληματίας, σε μια μοιραία έλξη, διασταυρώνουν τη δική τους μοίρα με του συγγραφέα. Έ ξ ι λαμπρά αστέρια του κόσμου των επιχειρήσεων και του θεάματος στο πιο τρελό κι αλλόκοτο κλαμπ. Δέκα ύποπτοι για ένα φόνο. Η αναζήτηση μιας νέας ηθικής κι αισθητικής πέρα από τον πολιτισμό της ενοχής. Η glamour κοινωνία ξεγυμνωμένη στο μυθιστόρημα αυτό του Μίμη Ανδρουλάκη.

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Μ ακρινός

κόσμος

Λενίίτςια Βαςιλειαλου

Α λεκος Γαλανός Με το Σταύρο και το Ξίφος

Μακρινός Κοςμος Μυθιστόρημα

Αφηγηματικό Συναξάρι Έ νας κτηνίατρος, ο Φιλοποίμην, καταφτάνει σ’ ένα νησί με τα θαυματουργά του φάρμακα και σχέδια πολλά. Ασκώντας τη θεραπευτική τέχνη του,τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους, θυμάται που πέρα στη στεριά έχει αρνηθεί τον έρωτα μιας παράφορης γυναίκας, της Α δελαΐδας, γιατί, αφοσιωμένος ερευνητής αυτός, δεν επιτρέπεται να δεσμευτεί. Η Αδελαΐδα, που παντρεύεται το γέ­ ρο ψυχίατρό της, αγωνίζεται μέσα από τις στά­ χτες του έρωτά της να ξαναβρεί τον εαυτό της. Ό μω ς ο καιρός περνάει και μια μέρα η Α δε­ λαΐδα βγαίνει από το καράβι, ίδια θεά. Έρχεται να εγκατασταθεί στο νησί με τον ημιπληγικό, τώ­ ρα πια, σύζυγό της...

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Έ ν α χρονικό της πορεία ς τω ν πρω τοχριστιανών, ειδικότερα στην αρχή της τέταρτης μ.Χ. εκατονταετίας. Τότε που οι διωγμοί και τα βα­ σανιστήρια τω ν χριστιανών είχαν φ τάσει στο αποκορύφω μά τους, αλλά στο αποκορύφω μά της και η πίστη των χριστιανών οι οποίοι, δίχως κανέναν ενδοιασμό, προτιμούσαν να ριχτούν στην πυρά ή να κατασπαραχτούν στα αμφιθέα­ τρα από τα πεινασμένα λιοντάρια παρά να προδώσουν τη χριστιανική πίστη τους. Όμως τα λογής χρονικά σ πάνια έχουν δομή αφηγήματος και σχεδόν ποτέ μυθιστορηματική υφή, όπω ς συμβαίνει με τούτο το βιβλίο, μόλο που είναι ένα Συναξάρι, κι ούτε μια σειρά από αυτό δεν είναι μη αληθινή, τουλάχιστον στην ουσία της.

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Δ ημητρης Γκιώνης

Ντορα Γιαννακοπουλου 0 Μεγάλος Θ υμός

Τ ο Π ερίπτερο Αφήγημα

Μυθιστόρημα Στην Α θήνα της δεκαετίας του ’50 μεταφέρει τον Δημήτρη Κούκο, το μικρό ήρωα του αφηγή­ ματος του Τώρα θα δεις... ο Δημήτρης Γκιώνης. Και πάλι μια σειρά από εικόνες γεμάτες τρυφε­ ρότητα και χιούμορ μέσα από τα μάτια ενός χω­ ριατόπουλού, που αφυπνίζεται σιγά σιγά σε μια Α θήνα που απλώνεται -κ α ι αλ ώ νεται- για να χωρέσει όσους εγκαταλείπουν την επαρχία για να μοιραστούν μεταξύ πρω τεύουσας και ξενι­ τιάς.

«Καλοκαίρι 1994. Τότε άρχισαν όλα. Δεν τον γνώ­ ριζε τον ετεροθαλή αδερφό του γαμπρού της η Μυρτώ. Ό ταν τον πρωτοείδε, τα χέρια τους σφί­ χτηκαν λίγο περισσότερο, τα βλέμματα διασταυ­ ρώθηκαν. Κ ανείς δεν κατάλαβε τίποτα. Μ όνο εγώ. Αυτός ο έρωτας, που γεννιόταν έτσι ξαφνικά κι απροσδόκητα μπροστά μου, με τρόμαζε. Πόσο θα ’θελα να τον εμποδίσω. Α ν μπορούσα τουλά­ χιστον να γυρίσω πίσω το χρόνο, όταν αυτοί οι δυο δεν είχαν ακόμα συναντηθεί. Ό μως ούτε το χρόνο μπορούσα να σταματήσω, ούτε να φρενά­ ρω τις επιθυμίες και τους πόθους τους. Πού θα οδηγούσε αυτή η σχέση; Α πό ποια σκοτεινά μο­ νοπάτια έπρεπε να περάσουν; Πώς θα αντιδρούσε ο άντρας της και η κόρη της; Πώς θα αντιδρούσε προπαντός ο γιος της, με τη μεγάλη αδυναμία που είχε στον πατέρα του; Πώς θα συγκροτούσε το μεγάλο του θυμό; Κανείς δεν μ πορούσε να υποψιαστεί τότε αυτό το αδιέξοδο...»

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Κατερίνα Ζαροκωςγα Τ ο Καθαρό Χάδι

Νεανική Φωνή

Νουβέλα

Διηγήματα

Η Νέα Κ ύζικος έχει στη μια της άκρη το στρα­ τόπεδο, στην άλλη το νεκροταφείο. Ανάμεσά τους, γύρω τους, παντού, κυριαρχεί το δάσος. Π εύκα και σκίνα. Ε κεί συναντά η Άρτεμις τον Νικηφόρο, τον σαλπιγκτή του στρατοπέδου. Την ώρα που ο ξάδελφός της, ο Πάρις, προσπα­ θεί να κρατήσει την ανάσα του κόσμου ζω ντα­ νή. Δεν το κατορθώνει πια α πό τότε που η ξαδέλφη του μαγεύεται μ’ αυτόν τον σ αλπιγκτή που ξεσηκώνει τις καρδιές με τη μουσική του... Δεκαετία του ’50. Θ άλασσα. Εφηβεία. Δεν υπάρ χει ελπίδα. Π α ρ ’ όλη την α γάπη. Ή ίσως εξαιτίας της. «Γιατί έτσι έχει γραφτεί, μέσ’ α π ’ την αγάπη να περνά το καλό και το κακό».

Τα πέντε διηγήματα που περιλαμβάνονται σε αυτό το βιβλίο δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στο περιοδικό Νεανική Φωνή από τον Ιανουά­ ριο ως το Σεπτέμβριο του 1944, όταν η συγγρα­ φέας τους ήταν μόλις δεκαοχτώ χρόνων. Γραμμένα στα σκληρά χρόνια της Κατοχής, όταν η λογοκρισία απαγόρευε κάθε αναφορά σ’ αυτήν, είναι αναπόφευκτα επηρεασμένα από το θάνατο που πλανιέται παντού εκείνη την εποχή. Με όπλα της όμως την αισιοδοξία, την αφέ­ λεια, τη δροσιά της ηλικίας της, το χιούμορ αλλά και το ρεαλισμό, η Άλκη Ζέη ξεφεύγει από τα δί­ χ τυ α της α π ελ πισ ία ς κα ι του σκοταδιού κα ι αφήνει να κυριαρχήσει μέσα α π ’ τα γραπτά της το φως, η λαχτάρα κι ο πόθος για ζωή.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Α λκή Ζεη

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ρουλα Καρακατςανη

Νικος Θεοτοκας Κώστας Σωτήριου Ο ι Α χινοί

Ε ξ ω α π ίη «Σονια» στις Ε πτά

Μυθιστόρημα

Αφήγημα

Φίλοι α π’ το γυμνάσιο, α π ’ τις αρχές του 70. Στα χρόνια που πέρασαν, ερωτεύτηκαν, ανακατεύ­ τηκαν με τις οργανώσεις, σπούδασαν, μάλωσαν, κόντεψαν να διαλύσουν τη φιλία τους. Ονειρεύ­ τηκαν, θύμωσαν, μπερδεύτηκαν. Τώρα, στα σα­ ράντα, με τη δουλειά, το σπίτι, τις σκοτούρες, νιώθουν στριμωγμένοι σε μια καθημερινότητα που μοιάζει φάρσα κακόγουστη. Η φιλία τους, μόλο που δοκιμάζεται, κρατά. Σαν κύκλος, τους περιβάλλει με τους δικούς της κώδικες. Ακόμα κι οι πιο κοντινοί τους άνθρωποι δυσφορούν. Οι τρόποι τους μοιάζουν ανεξήγητοι, παράτονοι. Προκαλούν, μα οι ίδιοι συντηρούνται α π ’ αυτό. Γύρω από ένα μπουκάλι αποφασίζουν να φτιά­ ξουν κάτι που, στα μάτια τους, δείχνει μια έξοδο. Καταπιάνονται να βάλουν τον εαυτό τους απέ­ ναντι. Να γράψουν. Έ να βιβλίο κι οι τρεις μαζί.

«Με συγχωρείτε, έκανα λάθος. Ό λα ξεκίνησαν από ένα ψέμα. Αφορμή μία ξε­ χασμένη επέτειος, που επέμενα να τη γιορτάζω μόνη μου. Πλήρωνα είκοσι πέντε χρόνια το λά­ θος. Μια Κυριακή ήταν, λίγο πριν ξημερώσει. Πή­ ρα τον καφέ μου και κάθισα αποκαμωμένη στον καναπέ. Ο έρωτας παγιδεύεται, φθείρεται μες στην κα­ θημερινότητα. Προσπαθώ να κρατήσω όσο μπο­ ρώ την οικογένειά μου. Ψάχνω να βρω τι φταίει για τη σημερινή παραφροσύνη. Θα τα καταφέρω;»

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

I

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ

Μ ητςος Κ αςολας

Με τη Γλωσσά των Χεριών

0 Π ρίγκιπας Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα «Πρίγκιπας» είναι το παρατσούκλι ενός λαϊκού ανθρώπου, που σκηνοθετεί το θ άνατό του για να του σβηστούν τα χρέη που έχει ή του έχουν δημιουργήσει άλλοι. Και ενώ ύστερα από πολ­ λές οδύνες, παράλληλα και με κωμικές καταστά­ σεις και... θαύματα, πετυχαίνει τους στόχους του, η επανεμφάνισή του στη ζωή εκλαμβάνεται ως μέγα θαύμα και αγιοποιείται! Θαυματουργεί και πάλι και αποθεώνεται α π ’ την εκκλησία, τις εφημερίδες, το λαό, ως τη στιγμή που η αλήθεια βγαίνει στο φ ως εν μέσω νέων θαυμάτων, αλή­ θειας αυτή τη φορά! Ο μύθος στο βιβλίο, πέρα α π’ το να εξυπηρετεί το παιχνίδι της λειτουργίας του μυθιστορήματος, βαθύτερα, είναι η προσω­ πική αναφορά του συγγραφέα στα ιστορικά γε­ γονότα του τόπου μας -σημερινά και παλιότερ α - όπω ς α υτά βιώθηκαν και καταγράφ ηκαν στη μνήμη του.

Με αυτό το μυθιστόρημα η Ιωάννα Καρατζαφέρη, συγγραφέας πολλαπλών θεμάτων και προ­ βληματισμών για τις ανθρώπινες σχέσεις, ιδιαίτε­ ρα ανάμεσα στα δύο φύλα, εμφανίζεται και πάλι μ’ ένα μυθιστόρημα, το δέκατο τέταρτο, που έχει ήδη θεωρηθεί ως υπερκείμενο. Κάθε σελίδα ανοίγει και ένα παράθυρο, κάθε παράγραφος ανοίγει ένα άλλο, και όλα οδηγούν τον αναγνώστη σε μια άλλη αναγνώριση, μια και­ νούρια συνεννόηση. «Με τη γλώσσα των χεριών» μπορεί να εννο­ ούνται πολλά. Ανθρώπινες κινήσεις που έχουν τη δική τους γλώσσα, κινήσεις στο πληκτρολόγιο που παράγουν γλώσσα, κινήσεις των χεριών που αποσκοπούν σε μια επικοινωνία. Πόσο, όμως, η γλώσσα των χεριών μπορεί να παράγει αφηρημένες έννοιες, όπως τα ανθρώπι­ να αισθήματα;

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Γιώργος Β.Κατος

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Βασίλης Κιζηλος 0 Μάγος

ΤΟ ΠΑΡΑΠΟΝΟ του Οδυσσέα

Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα Με αλλόκοτα ρεαλιστικό τρόπο ο Βασίλης Κιζήλος μας φανερώνει ένα σύμπαν μέσα στο οποίο χαρτογραφεί με διεισδυτική ματιά την ανθρώπι­ νη υπόσταση αλλά και τον κόσμο γύρω μας. Η εικονοπλασία του φανερώ νεται με ένταση και αληθοφάνεια, πάντα σε άμεση επαφή με κάποιο κέντρο του ψυχισμού μας, π ά ντα ισ ορροπώ ­ ντας, α κόμα κ αι στα πιο τολμηρά ανοίγματα, ιχνογραφώντας με γοητευτικό τρόπο την ιστο­ ρία του, που είναι αναπάντεχη χωρίς να είναι χαοτική. Π ερνώντας ένα είδος παράξενου μά­ γου στην αιωνιότητα και δίνοντάς του τη γνώση μέσα από την κόλαση της σάρκας σε συνδυασμό με την παρατήρηση και τη δύναμη της υποβο­ λής, ο συγγραφέας δίνει την ευκαιρία για αντι­ παράθεση στον Πέτρο Αποστολίδη, που ως Βα­ σιλικός Μάγος αντανακλά το ανθρώπινο δράμα και καταγράφει τα αποτυπώματα της ύπαρξης με έναν ειλικρινή και εντυπωσιακό τρόπο.

Με φόντο την ξενιτιά, την ερήμωση, το αδιέξο­ δο, τη μοναξιά της ελληνικής επαρχίας, ο Γιώργος Κάτος ανατρέπει το μύθο του Οδυσσέα: χω­ ρίς να αναιρεί την αναπότρεπτη περιπλάνηση, αυτήν που στις δεκαετίες του ’50 κ α ι του ’60 συμβόλιζε την Τροία με το Μόναχο, φτιάχνει μια ιστορία ανάποδη. Ο σύγχρονος Ο δυσσέας του δε ζει στην ξενιτιά. Θέλει να φύγει από την π α ­ τρίδα και δεν μπορεί. Θέλει κι αυτός ένα κομμά­ τι μέλλον που πιστεύει πω ς του ανήκει. Ό μως η ελπίδα γίνεται υποχρέωση απραγματοποίητη. Η μάνα, ένα τοτέμ σκυθρωπό. Η πατρίδα, άστοργη μητριά. Η πολιτική, μύηση στο παζάρι της εκποί­ ησης. Η ανάγκη ελευθερίας, πραξικόπημα. Αυτός λοιπόν που δεν έφυγε. Που δεν ταξίδε­ ψε ποτέ. Αυτός ο ανιδανικός, ο αντιήρωας γίνεται πιο μυθικός, λιγότερο πραγματικός απ’ τον μυθι­ κό, τον ομηρικό Οδυσσέα.

ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΟΡΡΕΣ

Φ υλής380β ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Χρηστός Κολυβας

Μανόλης Κορρες Φυλής 380β

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ

ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΚΟΣΜΟ

Μυθιστόρημα

Διηγήματα Με τη συλλογή αυτή των διηγημάτων του ο Χρήστος Κολύβας αποπειράται να δώσει τη ζωή των Ελλήνων μεταναστών στον Καναδά. Η γκάμα των ηρώων του είναι μεγάλη: Α πό την πρώτη γε­ νιά, που ξενιτεύτηκε εκεί σε όλη τη διάρκεια του μεσοπολέμου, μέχρι την τελευταία, των Ελληνό­ πουλων που γεννήθηκαν εκεί χωρίς να έχουν δει ποτέ την πατρίδα. Ιστορίες σοβαρές και αστείες, σκληρές και τρυφερές, συχνά μελαγχολικές, μέσα από τις οποίες βγαίνει ανάγλυφος ο κόσμος και η ζωή των μεταναστών, το τραγικό υπόβαθρό τους, που συνδέθηκε με την ήττα του αριστερού κινή­ ματος στην Ελλάδα και τη φυγή των αποδιοπο­ μπαίων τράγων «όπου γης». Και η διφορούμενη μοίρα τους, να νιώθουν πάντα ξένοι σε μια δεύτε­ ρη πατρίδα που τους έχει δεχτεί, νοσταλγώντας διαρκώς μια πατρίδα που τους έχει αποδιώξει.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1 996

Η οδός Φυλής δεν είναι μόνο ένας κακόφημος δρόμος της Αθήνας. Είναι ακόμα ένα γκέτο, μια αναφορά για ανάθεμα, ένας μόνιμος πονοκέφα­ λος για την Αστυνομία, για το Δήμαρχο, για τους περίοικους. Ο Μανόλης Κορρές δε βλέπει αυτό το χώρο ούτε σαν «συνοικία αγγέλων» ούτε σαν «συ­ νοικία της αμαρτίας». Πιστεύει πως αυτά τα δυ­ στυχισμένα κορίτσια που εκδίδονται «επίχρήμασι» δεν είναι αναγκαστικά διεστραμμένα ή ανήθι­ κα. Είναι απλώς άτυχα. Ο Μ. Κορρές τολμά να πει την αλήθεια. Αυτός είναι ο στόχος του. Δεν καταγ­ γέλλει. δεν κάνει αφορισμούς, απλώς καταγράφει χαρακτήρες και γεγονότα. Βρίσκει την ευκαιρία να σκιτσάρει και τους γραφικούς «πελάτες», όλο αυτό το «μωσαϊκό» των τύπων που γεμίζουν το σαλόνι ενός πορνείου. Το Φυλής380β είναι μια πε­ ριγραφή ενός μικρόκοσμου που ζει και κινείται μέ­ σα στον «κύκλο της κιμωλίας» όπου όλοι μας έχου­ με κλείσει τον «αγοραίο έρωτα».

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Νικος Κυριαζης Π αιχνίδια με τη Φ ωτιά

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Βεατρίκη Σαϊας-Μαγριζου Στην Π ολυξενη Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα Το πέρασμα από το χτες στο σήμερα μέσα από τα μάτια της Δ έσποινας, μα κα ι μέσα α π ό την ψυχή της. Μια ψυχή που δυνάμωσε από το χρό­ νο. Και μαζί μ’ αυτή την ψυχή κι ένα μυαλό που γέμισε σοφία, για να τη σκορπάει απλόχερα σε αδέλφια, ανίψια, φίλους. Έ ν α ς τέτοιος φίλος, καρδιακός, κι η Π ολυξένη, πορεύεται και αυτή δίπλα στη Δέσποινα, και μαζί οι δυο τους ξεδι­ πλώνουν κάθε μέρα λίγο λίγο από τις αναμνήσεις κα ι τις κρατούν σαν σύμβουλο για το σήμερα, που τις αγγίζει κι αυτές, από διαφορετική γωνία.

Πώς νιώθεις πετώντας μόνος ανάμεσα στα σύν­ νεφα, παίζοντας με τη ζωή και το θάνατο; Πώς χορεύεις μπαλέτο πάνω από τον Μ αραθώνα και τον Ραμνούντα; Η Ελλάδα επιχειρεί να γίνει πυ­ ρηνική δύναμη και τότε αρχίζουν τα Παιχνίδια μ ε τη φωτιά. Α πό τις Η Π Α μέχρι την Ε λλάδα και την Τουρκία, πολιτικοί, σ τρατιωτικοί, επι­ στήμονες, κατάσκοποι, αεροπόροι, κολ γκερλ, όμορφ ες κ α ι δυ ναμ ικ ές γ υναίκ ες, ήρω ες κ α ι προδότες προσπαθούν να α νακαλύψουν ή να π ρ ο σ τα τέ ψ ο υ ν το μυστικό ενό ς π υ ρ ηνικο ύ σταθμού στα βάθη της Πίνδου. Στον ουρανό οι καρχαρίες έχουν ορκιστεί εκδίκηση. Μια αγω ­ νιώδης καταδίωξη στο Αιγαίο και ένα εκρηκτι­ κό τέλος συνθέτουν ένα συναρπαστικό σύγχρο­ νο θρίλερ με γρήγορη πλοκή, χιούμορ, έρωτες, έντονη δράση στον αέρα, στη στεριά και τη θά­ λασσα και απροσδόκητες εξελίξεις, που θα μπο­ ρούσε να είναι η πραγματικότητα του αύριο.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1 996

I

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Λ ια Μεγαλου-Σεφεριαδη Η Γυναίκα της Α μμου

Λ ια Μεγαλου-Σεφεριαλη Σαν το Μετάξι Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα Ποια είναι η Γυναίκα της Άμμου; Α πό πού έρχε­ ται και τι μπορεί να φέρει σ’ έναν κόσμο αρσενι­ κό, παραδομένο στη βία και στην απληστία; Μή­ πω ς η εμφάνισή της αποτελεί την απαρχή μιας αντίστροφης μέτρησης, αργής αλλά μοιραίας; Μ ήπω ς η Γ υ ναίκα της Ά μμου -μ υ σ τη ριακή, ερωτική κι αιώνια- δεν είναι παρά μια απροσδό­ κητη π εριπέτεια ελπίδας; Η δίκιά μας π εριπέ­ τεια;

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Κυκλάδες, Μοναστήρι, Κωνσταντινούπολη, Αϊδίνι, Καταστροφή, Πειραιάς, Νέα Ιωνία, Ευρώ­ πη, Αφρική, Αμερική. Ο ι ρίζες και η ζωή ενός λαϊκού καλλιτέχνη, μια ζωή πλούσια σε περιπέ­ τειες, σε αγώνες, σε μουσική, σε έρωτες, σε «νύ­ χτες μαγικές κι ονειρεμένες».

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Δ ημητρης Μιχαηλιδης

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Α μανταΜιχαλοπουλου Γιάντες

ΓΚΑΡΣΟΝΙΕΡΑ για Π αλια Βιβλία

Μυθιστόρημα

Διηγήματα Τα βιβλία είναι οι καλύτερες ερωμένες. Και όταν είναι βιβλία που κλείνουν την αγωνία, τον πόνο, τη λαχτάρα, τα ιδανικά μιας ολόκληρης γενιάς, της «χαμένης γενιάς», θέλουμε να τα προφυλάξουμε, να τα κανακέψουμε σ’ έναν ξεχωριστό χώ­ ρο. Μ πορούν όμως αυτά τα βιβλία, που εκφρά­ ζουν τη νιότη μας, να μας προδώσουν; Ή μήπως εμείς προδώσαμε τη νιότη μας; Την ξεχασμένη αυτή νιότη προσπαθεί να ζω­ ντανέψει τούτο το βιβλίο. Με ιστορίες παλιές και τύψεις σημερινές. Άγριες και τρυφερές ιστορίες που παραμένουν ζωντανές και δεν μπορούν να ξεχαστούν, όσο κι αν σκεπάζονται από τις σκόνες πενήντα χρόνων.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1 996

Η ιστορία μας, με δύο λόγια, πάει κάπως έτσι: ο πατέρας πέθανε- ο Ηλίας έγραψε στα αγγλικά μια νουβέλα με θέμα την οικογένειά μας· μου ζή­ τησε να τη μεταφράσω· δέχτηκα· συνάντησα με­ ρικούς εκδότες· απέρριψαν όλοι το βιβλίο επειδή ήταν ολιγοσέλιδο· για να αυξηθούν οι σελίδες, α­ ποφάσισα να γράψω και τη δική μου εκδοχή. Εί­ χαν μεσολαβήσει δραματικά γεγονότα: μια δολο­ φονία, ένα συντριπτικό κάταγμα μεταξύ θωρακικών και οσφυϊκών σπονδύλων, ένας χωρισμός. »Γιατί το κάνω αυτό; Πρώτον, επειδή η περί­ ληψη μιας ιστορίας είναι ο κύριος λόγος που μας σπρώχνει να τη διαβάσουμε. Δεύτερον, θα ήθελα να είμαι τίμια μαζί σας. Κανένα μυθιστόρημα δε γράφεται μόνο με καλές προθέσεις - αλλά χρειά­ ζονται κι αυτές. Και τώρα, αν δε χτυπάει το τηλέ­ φωνο ή δε χύνεται ο καφές, μπορείτε ν ’ αρχίσετε την ανάγνωση.

*

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γιάννης Ξανθουλης Τ ο Τρένο με τις Φράουλες

Δ ημητρης Ν ολλας

Τα Θ ολά Τζαμια Διηγήματα

Μυθιστόρημα

Τα θολά τζάμια είναι φτιαγμένα από θραύσμα­ τα ζωής που αποσπάστηκαν, λεπτομέρειες χα­ μηλές, μισοφωτισμένες, α π ’ αυτές που τις πρ ο ­ σέχουμε αφηρημένοι: σαν τα ακούσια λάθη της γλώσσας, που ομολογούν μιαν αλήθεια κρυφή και επώδυνη. Πού βρίσκεται όμως κρυμμένη η αλήθεια; Ασφαλώς όχι στο «θέμα» αλλά στο μι­ κρό θαυματουργό «αντικείμενο» κάθε διηγήμα­ τος: φαινομενικά ασήμαντο και πάντως ασύνδε­ το, τυχαίο (ένα ρούχο, ένας τάφος, μια σιλουέτα, ένα μπαστούνι, μια τετριμμένη σκέψη). Τα θολά τζά μ ια κρύβ ουν π ρ ο π ά ν τω ν ένα βλέμμα νοσταλγικό: η ενότητα του βιβλίου οφείλεται σ’ αυ­ τό το βλέμμα - και μολονότι κερδίζεται κατακόρυφα (κάθε φορά απ’ την αρχή και εις ύψος, σαν καπνός που αναθρώσκει), δεν έχει τίποτα να ζη­ λέψει από την ενότητα ενός μυθιστορήματος- αντιθέτως.

Ό λ α ξεκίνησαν ή όλα τέλειωσαν σε μια νύχτα. Είκοσι πέντε χρόνια γάμου θυσιάστηκαν σε μια παρόρμηση. Μια συνηθισμένη βραδιά στο υπνο­ δωμάτιο, κι έξω μια λασπωμένη βροχή - που, όπως έλεγαν, έφτασε α π ’ τη Σαχάρα. Εκείνο το βράδυ ξύπνησε η κοιμισμένη τύψη για μια άδεια ζωή χωρίς αγάπη, χωρίς χαρά. Έ πειτα έπεσε το ζεστό, υγρό σκοτάδι μες στην απόλυτη σιωπή. Μόνο η καρδιά ξαγρυπνούσε κι αφουγκραζόταν ένα μακρινό τρένο με αρώματα παλιού μα­ γιάτικου μεσημεριού. Το τρένο με τις φράουλες διέσχιζε π ά λι τη ζωή της Μ αργαρίτας, φέρνο­ ν τας την ανάμνηση μιας ξεθυμασμένης ευτυ­ χίας. Τον ίδιο καιρό ένας άντρας με απειλητικό παρόν στοίχειωνε τους ύπνους της, μοσκοβολώ­ ντας μαύρο πιπέρι. Τότε περίπου ξύπνησαν κι οι ομίχλες, με τα περιστατικά των θανάτων και του έρωτα... Τότε άρχισαν και οι περίπατοι στην αλ­ λοδαπή γενέτειρα...

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ν τινος ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

Ε μ υ Π αναγου

Π ερίπτωση Μολοτωφ

0 Ε ρωτας Ε βλεπε ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα

Μια σκληρή σάτιρα της παραγω γής μπεστ-σέλερ κ α ι όλου του πλέγματο ς m edia-σ υ γ γ ρ α φείς-εκδότες. Ο συγγραφέας, με ηθελημένα α ­ φελές και απλοϊκό ύφος, αφηγείται την ιστορία ενός βιβλίου που έφτασε στα πρόθυρα της επι­ τυχίας, αλλά... Μέσα στην γκροτέσκα αυτή τοι­ χογραφία που σαρκάζει και οικτίρει, υπάρχουν σκηνές σ κοτεινές (όπω ς στα π α ζά ρ ια τω ν βι­ βλίων), που θυμίζουν πίνακες του Γκόγια ή του Ιερώνυμου Μπος. Ο Ντίνος Ο ικονόμου έδωσε με το πρώτο του βιβλίο, Το Μαναφούκι, ένα κεί­ μενο τραγικής έντασης. Στο καινούργιο βιβλίο του, με το διαβρω τικό του χιούμορ, αποκαλύ­ πτει πως η σάτιρα δεν είναι παρά η άλλη πλευρά του τραγικού. Γιατί το χαμόγελο απλώς καλύ­ πτει τον πόνο της καυτηρίασης.

Για τη Νερίνα ο έρωτας έβλεπε πάντα στην ανοι­ χτή θάλασσα. Γι’ αυτό και η κλειστή σαν αχιβάδα εφτάχρονη συμβίωσή της με τον Αχιλλέα δεν μπόρεσε να την κρατήσει στη στεριά. Ξανοίγεται στα πέλαγα του έρωτα και της φυγής. Αρχές της δεκαετίας του ’80 κι εκείνη αναζητά την ουτοπιστική κοινωνία στα κοινόβια της Δανίας και της Κρήτης. Θ α ταξιδέψει στην Ολλανδία, την Α υ­ στρία, τη Γαλλία. Θα περιπλανηθεί στα νησιά και στη θάλασσα του Αιγαίου. Θα ζήσει μέσα σε ορ­ θόδοξα και ινδουιστικά μοναστήρια, φθάνοντας μέχρι την Ινδία, προσπαθώντας ν ’ αρπαχτεί από μια άλλη ύπαρξη, μια ιδέα, ένα ιδανικό για να επιζήσει. Δε θα μπορέσει όμως να ενωθεί με κανό­ ναν κα ι με τίποτε α πόλυτα. Για να επιστρέφει εκεί α π ’ όπου ξεκίνησε. Στον πανικό και στο χά­ ος της ψυχής της. Και ν’ ανακαλύψει, ίσως, πως η κόλαση δεν είναι οι άλλοι αλλά εμείς οι ίδιοι.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

ϊ

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Α λεξης Πανσέληνος

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γιάννης Παπαδοπουλος Χ ωρίς Κίνητρο

ΖΑΙΔΑήΗΚΑΜΗΛΑ ςτα Χιονιά

Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα Μέσα από μία σειρά απίστευτες συμπτώσεις συν­ δέονται οι ζωές δυο μεγάλων καλλιτεχνών του 18ου/19ου αιώνα (που ο αναγνώστης συχνά θα πιστέψει πως τους αναγνωρίζει, για να πεισθεί τε­ λικά πως έκανε λάθος) - ενός Γερμανού συνθέτη κι ενός Επτανήσιου ποιητή. Η εποχή: 1799.0 τό­ πος: η πολιορκημένη α πό τους Ρωσοτοΰρκους Κέρκυρα. Ο συνθέτης έρχεται από την Ιταλία, όπου έχει περάσει εξόριστος τα τελευταία δέκα χρόνια - δραπέτης από τη Βιέννη που τον κατα­ διώκει μέσα στους εφιάλτες του, ξυπνητόν ή κοιμισμενον. Ο ποιητής προσπαθεί να επουλώσει τις δι­ κές του πληγές, μακριά από τον τόπο του κι αυτός. Ο Πανσέληνος μας καλεί να μοιραστούμε το όραμά του γι’ αυτόν τον τόπο και την τέχνη του, μέσα από ένα περίπλοκο παιχνίδι αναφορών και συσχετισμών που χρησιμοποιεί υπαρκτά και ανύ­ παρκτα πρόσωπα με την αφοπλιστική πειστικότη­ τα των ρομαντικών μυθιστοριογράφων.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Σε μια Α θήνα που ασφυκτιά α π ’ τον καύσωνα και το νέφος ο γνωστός αρχιτέκτονας Τάκης Μαντίδης, μέτοχος εταιρειών κατασκευής μεγάλων έργων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δολοφο­ νείται στο γκαράζ του σπιτιού του. Δολοφόνος ο Πάνος Τσέλιος, νεαρός φοιτητής, γιος συνεταίρου και παιδικού φίλου του θύματος. Χωρίς κίνητρο, όπω ς τουλάχιστον ισχυρίζεται ο ίδιος, απλώς επειδή δεν τον «πήγαινε». Χωρίς κίνητρο, εξάλ­ λου, θεωρεί κι ότι ζει, περιφερόμενος άσκοπα υπό τους ήχους της μουσικής του Hendrix, των Doors και της Joplin ή του Cobain, παρέα με τους ήρωες των αγαπημένων του κόμικς. Η υπόθεση συμπτωματικά ανατίθεται στον κουρασμένο από τη δου­ λειά αλλά και τη ζωή αστυνόμο Τρανό, θιασώτη της τζαζ, φανατικό αναγνώστη του Τσάντλερ και αδελφικό φίλο του θύματος. Άραγε θα τα κατα­ φέρει να φτάσει ως το δολοφόνο;

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Θαναςης Παπαθαναςοπουλος Η Π λατεία

Γιάννης Π ατερακης Το Α γόρι

Μυθιστόρημα

Μυθιστόρημα

Μια μυθιστορική τριλογία, η οποία καλύπτει την εθνική ζωή των ετών 1940-1967. Το πρώτο μέρος καλύπτει τα γεγονότα της περιόδου 1940-1950. Στο π ρώ το μέρος ιστορείται το φ ούντω μα του δεύτερου αντάρτικου και στο δεύτερο η συντρι­ βή του. Το δεύτερο βιβλίο καλύπτει τα γεγονότα της περιόδου 1950-1957. Ε δώ τον αρχαϊκό κόσμο της «Πλατείας» ακολουθεί ο πιο σύνθετος μιας φανταστικής επαρχιακής μικροπολιτείας. Αυτοί οι ζαλισμένοι από το φόβο, την ανασφάλεια και την πενία επαρχιώτες είναι οι νέοι Δωριείς, που εφορμούν από τα βόρεια προς τα πεδινά για να καλυτερέψουν τη ζωή τους. Π ρόκειται για την ανάβαση μιας ψυχής, που στο τέρμα των διαψεύσεών της θα αναγνωρίσει πω ς το αίτημα για κοι­ νωνική άνοδο ήταν ένα προπέτασμα κ απνού, ενώ ο κύριος σκοπός της ήταν να συναντηθεί με το αυθεντικό πνεύμα.

«... Τώρα το ’βλεπα πεντακάθαρα: το σώμα μου είχε ανάγκη την εκσπερμάτωση και δεν μπορού­ σα να του τη στερήσω - ούτε με το καλό ούτε με το άγριο. Α πό οργανική άποψη, ήταν κάτι σαν το κατούρημα. Α ς υποθέσουμε πως μου την έδι­ νε στα ξαφνικά κι αποφ άσιζα να το κόψω, ντε και καλά, μια για πάντα. Α ς πούμε ότι θα ’πίνα λίγα υγρ ά κα ι θα κα τάφ ερνα να κρατηθώ μια δυο μέρες. Μ ετά η ουροδόχος κύστη θ’ άρχιζε να πονάει. Ά σ ’ την ν α πονάει. Στη συνέχεια, όμως, τα τσίσια θα ’φευγαν μόνα τους. Τι θα ’κανα τότε; Άντε να ’δενα κόμπο το πουλί μου για να μη στάζει. Κ ι ύστερα; Τα ο ύρα θα μαζεύο­ νταν μέσα μου, θ α πολυκαίριζαν, θα σάπιζαν, μέχρι που, στο τέλος, θα κλατάριζαν οι σακού­ λες και τα σωληνάκια, και τα τσίσια θα ξεχείλι­ ζαν α π’ το στόμα μου. Λοιπόν, τέρμα και τελείω­ σε: ούτε το κατούρημα κόβεται ούτε η μαλακία».

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Κυριάκος Ροκος Ε νας Ε πικίνδυνος Γλυπτής

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Τάσος Ρουςςος 0 Οδυςςεας Μυθιστορία

Διηγήματα «Το Σεπτέμβρη του ’92 διηγήθηκα οτο χαρτί την πρώτη μου ιστορία. Δούλευα κάποιο μάρμαρο και κάθισα να κάνω ένα τσιγάρο. Χαζεύοντας τη δουλειά μου, είδα πολλά μικρά βιαστικά πραματάκια να ξεχειλίζουν απ’ την πέτρα κι αγανακτισμένα να με αναγκάζουν να τα κάνω γράμματα. Από τότε, όποτε τους καπνίζει, σαν κομάντος, χτυ­ πάν και φεύγουν, αφήνοντάς μου, κοντά στο πρωί, ένα μεγάλο τασάκι αποτσίγαρα. Είναι αληθινές ιστορίες. Τόσο αληθινές, όσο τα πολλά μικρά βια­ στικά πραματάκια που ξεχειλίζουν απ’ όπου τους αρέσει, σαν νιώσουν ασψυχτικά καταχωνιασμένα».

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Έ νας άλλος Οδυσσέας. Η μυθιστορία παρακο­ λουθεί κυρίως τη νεότητά του πριν και κατά τον Τρωικό Πόλεμο. Έχει ναυαγήσει στην Ωγυγία και οι μνήμες -όχι ο καημός του νόστου- της έως τότε ζωής του τον πνίγουν. Παρακινημένος από την Καλυψώ, γράφει τα όσα πέρασε, για να ελευθε­ ρωθεί από το βάρος που πιέζει την ύπαρξή του. Μέσα από τις γραφές αυτές και την ειρωνική κρι­ τική της Καλυψώς για την «αντικειμενικότητά» τους, προβάλλει η αμφισημία του χαρακτήρα του. Είναι γεννημένος ν ’ ακολουθήσει το ιδεώδες της εποχής του; Να γίνει δηλαδή «ήρωας» με κατορ­ θώματα θαυμαστά και δόξα; Ή να καταντήσει ε­ γωιστής, ιδιοτελής κι αδίστακτος; Το υπαρξιακό αυτό ερώτημα θα τον κυνηγάει βασανιστικά από τα εφηβικά του χρόνια. Ποιος εί­ ναι στ’ αλήθεια; Ο προορισμένος για το κλέος του ήρωα ή για την απλή ζωή ενός ειρηνικού βασιλιά;

^

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γιωτα Σεχιδου

Ντινος Σιωτης

Α γαμος Ε ρως

H igh Life

Μυθιστόρημα

Αφηγήματα

Ο ι ά ντρες ερω τεύονται αλλιώς. Α λλιώ ς τους έπλασε η μάνα τους ή αλλιώς το υ ς έμαθε. Ο ι άντρες είναι σαν κυρίαρχα κεριά που καίγονται κι αφήνουνε μυστήριους καπνούς και λίπη. Ο ι άντρες μπορούν να καταφέρουν τα πάντα, μέχρι και την καταστροφή τους. Ο Νιόρτσκι όμως εί­ ναι ένας νέος με καθαρό στόμα. Υπακούει, θαυ­ μάζει, κρατά τα σ υμβόλαιά του, γαστριμαργεί, πενθεί, στολισμένος με νηστείες κ α ι δάκρυα. Άγαμος. Σαν μοναχός που εισέρχεται στο πορ­ νείο. Ο» γυναίκες που τον συντροφεύουν τον α­ ντιμάχονται και τον αποφεύγουν: η Π όζα, η κε­ νοδοξία του. Κ αι η Αντριάνα, η υ περηφ άνεια του. Και η Πριγκίπισσα, η εστεμμένη εξουσία, η απολαβή. Ο ι μεγαλύτεροι εχθροί του; Τον κατα­ διώκουν οι Αγκαβίτες, οι συστηματικοί του δαί­ μονες...

Έχοντας πειστεί ότι «ο κόσμος είναι αυτός που εί­ ναι κι εμείς είμαστε αυτοί που είμαστε», ο Ντίνος Σιώτης, στη συλλογή αφηγημάτων του High Life, επιχειρεί μια αναχώρηση από τον κόσμο του μύ­ θου και της πραγματικότητας και γράφει ένα κα­ θαρά ονειρικό βιβλίο. Τα αφηγήματά του έχουν ως πηγή τα όνειρα μέσα από τη μνήμη ενός καθρέ­ φτη που έχει μετακομίσει από την Καλιφόρνια στο Οντάριο, στη Νέα Υόρκη, στην Αθήνα, στις Κυκλάδες. Όνειρα φανταστικά και όνειρα πραγ­ ματικά, που προκαλούν μια δικαιολογημένη σύγ­ χυση. Όνειρα που υπονοούν επεισόδια βιωμένα στα μεταλλικά νερά του έρωτα. Όνειρα με τη βε­ βαιότητα της ηρεμίας που λάμπει στα λατομεία του χρόνου. Όνειρα-ποιήματα που παραπλανούν με τον τίτλο τους - όπου High Life δε νοείται η Μεγάλη Ζωή, αλλά η μεγάλη ζωή που κρύβει όλο της το μεγαλείο μέσα στην απλότητα, μέσα στη γοη­ τευτική απλότητα των ονείρων.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γιώργος Σκαμπαρδωνης 0 Στρατηγός Κεντάει

Ελένη Σμπωκου Η μερονυχτια Μυθιστόρημα

Διηγήματα Δεκαοχτώ διηγήματα κεντημένα στον καμβά της λοξής ειρωνείας και του αόρατου λυρισμού μιας άλλης, παράλληλης καθημερινότητας που συ­ νήθως διαφεύγει πλαγιοδρομώντας. Περιστατικά ενός κόσμου μισοπραγματικού, μισοφανταστικού, κατά βάθος επινοημένου ή αλλοιωμένου από τη μνήμη και την ύστερη κατεργασία. Ενός κόσμου αμύριστου αλλά καθόλου πιο απίστευτου, ή το ίδιο απίστευτου με τον καθημερινό, που συντίθεται α­ πό περιστατικά τα οποία διαστέλλονται ή συστέλ­ λονται δι’ εσόπτρου και εν αινίγματι. Αίσθημα ημιαργίας και παράξενα, εσωστρεφή θαύματα στην Ασπροβάλτα της ψυχής. Ποιήματα ίσως, πνιγμένα στον κουβά, που ανασταίνονται ως ρέουσες, πεζοπόρες παραστάσεις σε κεντημένα επιτοίχια μαγικά χαλιά - ίπτανται μαζί με τον τοίχο μόλις τα προσέξεις, μόλις αρχίζεις να αγγίζεις την ένδον ιστορία τους.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

«...Εσύ κι εγώ να χωρίσουμε. Ν’ ακολουθήσουμε τα ίχνη αυτής της παράξενης λέξης, που αρχίζει μ’ ένα γράμμα που οι γραμμές του τέμνονται. Να πάρουμε άλλους δρόμους. Εγώ να μη σε βλέπω, να μη σε ακούω. Να σου φωνάζω κι εσύ να μένεις σιωπηλός. Να σου λέω μίλα μου κι εσύ να σωπαί­ νεις. Και η σιωπή να είναι απόλυτη. Ό πω ς τώρα. Απόλυτη. Που σέρνεται. Που βγήκε για κυνήγι σαν τη λάμια. Που κατάπιε τους κραδασμούς του πλοίου, το θόρυβο της θάλασσας, το πέταγμα του γλάρου, τη φιλονικία των πουλιών για ένα ψίχου­ λο. Απελπισία είναι να πέφτεις από το αφύλακτο μπαλκόνι και να στροβιλίζεσαι στην κραυγή σου. Ελπίδα είναι τα στηρίγματα του κόσμου μας, οι κολόνες στα σπίτια, τα κάγκελα στο μπαλκόνι, τα τζάμια στα παράθυρα, το πρωινό κοίταγμα στον καθρέφτη· να πλένεις το πρόσωπό σου, να βουρ­ τσίζεις τα δόντια σου, να χτενίζεις τα μαλλιά σου, να χαμογελάς και να λες: Καλημέρα...»

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

/νηλ/ι/ίΐί Σονζοι/νηζ

Το \λ&αοτοννι ZvtyQ<aq>ik: havQtx Γσι/σηζ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΜ/2ΤΗ

Α ντωνης Σουρουνης Μισόν Α ιώνα Α νθρωπος

Α ντωνης Σουρουνης

Τ ο Μπαστούνι Παραμύθι για μικρούς και μεγάλους

Αφηγήματα Θυμάμαι πριν τρία χρόνια, όταν καβατζάριζα τα πενήντα, ζούσα από καιρό μόνος σ’ ένα μέρος κοντά στη θάλασσα κι ένιωθα κι ο ίδιος λίγο σαν πλεούμενο. Τι είδους πλεούμενο δεν ήξερα, ήξε­ ρα όμως ότι χρειάζομαι κάμποσα μερεμέτια και λίγο ματσακόνι. Π άντα μου πίστευα πω ς θα έ­ κλεινα τα πενήντα μου χρόνια ανάμεσα σε πενή­ ντα φίλους, και να που είχα βρεθεί ολομόναχος. Τουλάχιστον έφτασα τα πενήντα κι αυτό ήταν κά­ τι. Κάτι; Για μένα ήταν πάρα πολύ. Γιατί την επο­ χή εκείνη είχα αρχίσει να συνειδητοποιώ, πέρα από την έξαψη και τους ξέφρενους ρυθμούς, τη γλύκα της ζωής.

«- Κι αν χρειάζεται έναν άλλο άνθρωπο, τότε τι κάνει; Τον καρφώνει κι αυτόν; ρώτησε το μελλοντι­ κό τραπέζι. »Η πολυθρόνα φάνηκε να σκέφτεται.

«-Αυτό δεν το ξέρω. Ακόμα δεν έχω δει άνθρω­ πο σε καρφιά. Έ χω δει όμως ένα ξύλο χωρίς καρ­ φιά· το μόνο που είδα. Ή ρθε κάποιος εδώ τις προάλλες και το ακούμπησε πάνω μου. Ή ταν χοντρό ίσαμε ένα φίδι. Είπε πως το λένε μπαστούνι και ο άνθρωπος το κρατάει συνέχεια στο χέρι. Είπε πως έχει δει όλη την πόλη και πως ο άνθρωπος αυτός το αγαπάει τόσο πολύ, που όταν βγαίνει περίπατο, από τη μια κρατάει τη γυναίκα του και από την άλ­ λη αυτό. Είπε ακόμα... »Όμως το ξύλο δεν άκουγε πια. Σκεφτόταν πό­ σο μισούσε τα φίδια και πως αν ήθελε να γίνει κάπο­ τε μπαστούνι, θα έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει χο­ ντρό σαν ένα φίδι...»

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γ ιάννης Σ ολδατος

Γ ιώργος Σ ταυριανος

Το Α ίνιγμα

ΣΑΝΝΑΜΗΝΥΠΗΡΞΑΝΕΠΟΤΕ

Μυθιστόρημα

ι .Μ ητροπολεις

Ένας γέρος τυφλός ζητιάνος μετατρέπειτη ζωή του σε διαρκή θεατρική παράσταση. Μ ετατρέπει το χρόνο σε χώρο και όλη η Ιστορία είναι γι’ αυτόν ατέ­ λειωτο τοπίο, που μέσα του συναντάει όποιον θέλει από τα μυθικά χρόνια ως σήμερα. Ο ίδιος ταυτίζε­ ται με το βασιλιά Οιδίποδα. Μια τριαντάρα δικη­ γόρος, από καλή οικογένεια και με γραφείο στο Κολωνάκι, καταπιέζεται, βαριέται την καριέρα της και θέλει να αλλάξει πρόσωπο και να γίνει πόρνη. Μπαίνει στον κόσμο του Οιδίποδα και συγκρούε­ ται μαζί του. Δύο αδερφές πόρνες, η Αντιγόνη καιη Ισμήνη. Η πρώτη σε λαϊκό μπουρδέλο καιη δεύτερη με επισκέψεις σε σπίτια. Δύο φίλοι κλέφτες αυτοκι­ νήτων, ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, που μεγάλω­ σαν ορφανοί σε Ίδρυμα. Γύρω απ’ αυτά τα πρόσω­ πα ξαναστήνσνται σκηνές του Θηβαϊκού Κύκλου και της ζωής της αυτοκράτειρας Θεοδώρας. Οι ήρωες του μυθιστορήματος παραποιούν τους μύ­ θου ς- ίσως. Ίσως και να παραποιούν τη ζωή...

Ο νεαρός αφηγητής μένει για πρώτη φ ορά στη ζωή του μόνος, μέσα σ’ ένα περιβάλλον πρωτό­ γνωρο και φαινομενικά αδιαπέραστο. Η σκιά της μητέρας που πλανάται και που σπάνια αναφέρεται, η απουσία του πατέρα, η αγωνιώδης π ρ ο­ σ πάθεια ταύτισης με το π α τρικό αυτό είδωλο που δεν ξεπερνιέται ποτέ, η διάχυτη ενοχή, σαν άρωμα της πρώ της αθω ότητας και της πα ντε­ λούς έλλειψης εμπειριών, βρίσκουν τελικά «συ­ νένοχο» τον νεαρό Ολιβιέ, φοιτητή Ιατρικής. Η γνωριμία του αναταράσσει τα λιμνάζοντα νερά κα ι π υ ρ ο δ ο τε ί μια σ ειρά γ ε γονότω ν κα ι συ­ γκρούσεων, αναζητήσεων και διφορούμενων συ­ ναισθημάτων, και όλα αυτά με κάδρο το επιβλη­ τικό κτήριο του Οικοτροφείου των Καθολικών Σπουδαστών.

Μυθιστόρημα

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Π ερικλής Σφυριδης Ψ υχή Μπλε και Κόκκινη

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Φωτεινή Τςαλικογλου Η Κόρη της Α νθής Α λκαίου

Μυθιστορία

Μυθιστόρημα

Η ψυχή μου είναι βαμμένη μπλε και κόκκινη, σαν της πατρίδας, με τα μπλε και κόκκινα παιδιά της. Ό ταν τα πρόσωπα και τα γεγονότα που σημάδε­ ψαν τη ζωή μου άρχισαν να αναδύονται βασανι­ στικά στη μνήμη, σκέφτηκα ότι θα ήταν κρίμα να χαθούν, καθώς πλησιάζει πια η στιγμή που θα διαβώ το κατώφλι της ανυπαρξίας. Έ γραψ α λοι­ πόν το μυθιστόρημα αυτό, αξιοποιώντας τα βιώματά μου από την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τα χρόνια της Α ντιπαροχής που ακολούθησαν, ό­ πως έπραξαν πριν από μένα κι άλλοι άξιοι πεζογράφοιτης Θεσσαλονίκης, για να μη μείνειη εποχή αυτή πεδίο μελέτης των νεότερων μόνο ιστορικών, που με την ψυχρή επιστημονική τους μεθοδολογία θα την καταχωρήσουν στα τομίδια της πρόσφατης Ιστορίας μας.

Ή τα ν μόνον έντεκα χρόνων η κόρη της Ανθής Αλκαίου και δεν καταλάβαινε γιατί η μητέρα της μιλούσε τόσο λίγο και διέφερε από όλους τους άλλους. Ό ταν ερχόταν ο γιατρός, όλοι έμοιαζαν σοβαροί και έκλειναν την πόρτα για να μην τους ακούσει. Δεν μπορούσε πάντα να κρυφακούει τα μυστικά που λέγανε μέσα στην κάμαρα. Καμιά φορά άκουγε φωνές και τζάμια και κρύσταλλα να σπάνε. Κι έπειτα σιωπή. Π οια είναι η Ανθή Αλκαίου; Μια απορία, ένα αίνιγμα, μια απουσία. Ό πω ς εκείνο το κλειστό γράμμα του εραστή της, που έμενε κρυμμένο στο σ υρτάρι για δώ δεκα χρόνια, ως τη στιγμή που -τυ χα ία ;- η κόρη της θα το ανακαλύψει. Αποσβολωμένη τότε θα βρε­ θεί αντιμέτωπη με το σφραγισμένο μυστικό. Η κατάθλιψη πα γιδεύει την ιστορία μέσα σε μια παρένθεση. Θ α μπορέσει η κόρη της, μέσα από τη γραφή, το μύθο και το όνειρο, να αφηγηθεί την παράξενη ιστορία;

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΗΣ ΦΑΚΙΝΟΣ

Ο ι παράνομοι ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Μακης Τςιτας

Α ρης Φακινος

Π ατυεκτου Π ετρούλα

Οΐ ΠΑΡΑΝΟΜΟΙ Μυθιστόρημα

Διηγήματα Η Πάτυ η ζωντοχήρα, η γκόμενα του παντρεμέ­ νου Τάκη, ο Νόσος, ο μεγαλύτερος επιβήτορας της πόλης, η κοσμοκαλόγρια Ευγενία, που δεν τη δέ­ χτηκε κανένα μοναστήρι, η εξομολόγηση του συζυγοκτόνου Κίτσου, μια σαββατιάτικη επίσκεψη σε τσοντάδικο του βαρδαρίου, ένα περιστατικό από τη ζωή του Τόλη Καζαντζή, ένα συνηθισμένο μάθημα νεοελληνικής λογοτεχνίας, ο Γιάννος ο τρελός, που κάνει μπανιστήρι και χουφτώνει κορί­ τσια, η Μαρία, που δέκα χρόνια ετοιμάζεται για την κηδεία του άντρα της... Δεκαεφτά απλές ιστο­ ρίες, που γράφτηκαν από το 1989 έως το 1994 στη Θεσσαλονίκη.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Οι παράνομοι είναι ένα από τα ελάχιστα λογοτε­ χνικά βιβλία που καταπιάστηκαν με το θέμα της διεθνούς τρομοκρατίας και που είχαν πανευρω­ παϊκή απήχηση. Ξαναδουλεμένο από το συγγρα­ φέα του Κάστρου της μνήμης και της Κλεμμένης ζωής, με μια συναρπαστική πλοκή που θυμίζει αστυνομικό μυθιστόρημα, το έργο αυτό αποτελεί επίσης μια πολύτιμη πρόσβαση για την κατανόη­ ση του κόσμου μέσα στον οποίο ζει κι εξελίσσε­ ται η σημερινή Ελλάδα. Οι παράνομοι γράφτηκαν τότε που η κοινω­ νική αδικία και η φτώχεια άρχισαν να αποκτούν πολιτικές διαστάσεις. Σήμερα που αυτές οι πλη­ γές έχουν γίνει παγκόσμια πραγματικότητα, Οι παράνομοι είναι ακόμα πιο επίκαιροι.

€

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

/ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ολγα Χαντζή

ΔΗΜΗΤΡΑ X. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

0 Ερωτας δεν Ε ίναι Παντα Τοκογλύφος

Α κτή ςτο Φως του Χειμώνα

Μυθιστόρημα

Διηγήματα

Την ευλογία να τη γεννήσει ο έρωτας έχει η Ηλέκτρα. Ο έρωτας της γυναίκας για τον άντρα, κι ας αδυνατεί α π ’ την πλευρά του να ανταποκριθεί. Η άμυνα της αυτοσυντήρησης, το «συνεχίζω να ζω», δεν πέφτει στην παγίδα να αδικήσει τον άντρα, να τον κατακρίνει, να τον αποκλείσει από τη ζωή της Ηλέκτρας, ως αντίποινα... Η αγάπη που ενώνει, σε πείσμα της απόστασης, σε πείσμα της μοναξιάς κ α ι της ο δύνης της. Η Η λέκτρα αγνοεί το πρόσωπο του πατέρα, μα είναι δεμένη μαζί του, μέσα α π ’ τον έρωτα της μητέρας, τον γνωρίζει, τον αποκρυπτογραφεί, τον αισθάνεται στα κύτταρά της, τον ζει και μεγαλώνει έτσι και κοντά του. Η απουσία της ανθρώπινής του υπό­ στασης δίνεται να κατανοηθεί στο παιδί με σεβα­ σμό και λατρεία, που επουλώνουν τις πληγές της στέρησής του πριν αυτές ματώσουν κι αφήσουν σημάδια.

Μια φωτεινή παραβολή για συντοπίτες, εραστές και φίλους. Κ αι δέκα παραμύθια σκοτεινά για ζώα, για πουλιά και για χτίσματα. Μια νουβέλα με τροφή και κοσμήματα για τον Έ ρω τα που δε γερνά και το Θ άνατο που χάνει. Και δέκα ιστο­ ρίες με μαχαίρι και ξυράφι για παιδιά που περ­ πατούν στον αέρα και γονείς που φοβούνται το φως. Ό π ο υ οι καλοί νικάνε π ά ντα , αλλά ούτε εκείνοι ζουν καλά ούτε εμείς καλύτερα.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Κατια Α ντωνοπουλου

Κατια Αντωνοπουλου

Χ ίλιες και μια Νύχτες ΣΤΟΠΑΚΙΣΤΑΝ

Ν ιχ α ο Κ ινα

Έ να ταξίδι στο Πακιστάν είναι το δεύτερο αυτό βιβλίο της Κάτιας Αντωνοπουλου μετά τις Ινδίες μου, ένα ταξίδι όμως που καθόλου δε μοιάζει με καθαρά ταξιδιωτικό βιβλίο. Ε ίναι η προσωπική περιπλάνηση της συγγραφέως, μια περιπλάνηση χωρίς πρόγραμμα ή χρονική αλληλουχία ανάμε­ σα στο χθες και το σήμερα. Περιπλανιέται στη γη όπου περπάτησε ο Μεγαλέξανδρος, ερωτεύεται τη χώρα, τους ανθρώπους, τη βίαιη σαγήνη τους και τον ερωτισμό τους. Πίνει μαζί τους κι ακούει τις ιστορίες τους, ιστορίες πάθους, πολέμου και θρησκευτικού φανατισμού. Γνωρίζει τις γυναίκες τους που μιλάνε για τη ζωή τους και τους κρυ­ φούς τους πόθους, γνωρίζει τον πόλεμο παρέα με μια ομάδα Μουζαχεντίν, ακούει τα Καλάσνικοφ να κροταλίζουν. Έ νας καταιγισμός περιγραφών, περιπλανήσεων και χαρακτήρων, σε μια γραφή μοντέρνα, ασθματική και ξεκαρδιστικά χιουμορι­ στική συνθέτουν αυτό το γοητευτικό βιβλίο.

... Μια ψιλόλιγνη οπτασία με μακριά κυματιστή φούστα κι ένα εξωφρενικό καπέλο σαν βεντάλια από πλερέζες εξαφανίζεται τρομαγμένη σέρνο­ ντας από το χέρι ένα δεκάχρονο παιδί που ουρ­ λιάζει κλαίγοντας μόλις βλέπει το βίντεο στο χέρι μου, τρεις νεαρές με μακριές γαλανές φούστες, κόκκινα ζωνάρια και καπέλα-ρόδες κάρου σε μια φαντασμαγορία χρωμάτων σουλατσάρουν λικνιστές επιθεωρώντας προς γονιμότητά τους καχεκτικά αρσενικά. Στα γρανιτένια πόδια του Μ άο ένα αποκαμωμένο γαϊδουράκι σέρνει βαρύ ξύλι­ νο αραμπά. Ψηλά, πίσω από την τραγιάσκα του στερεότυπου αγάλματος του, συνωθούνταιτα πρώ­ τα σύννεφα μιας επικείμενης καταιγίδας ενώ η απα­ λή αντρική φωνή του κινέζικου σουξέ που μ’ ακο­ λουθεί ανά την Κίνα κραυγάζει. Σ’ αγαπώ, αντίο. Σ’ αγαπώ, αντίο...

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

t

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Εντμουντ Κηλυ

Tatiana Γκριτςη-Μιλλιεξ

Αλβανικό Ημερολόγιο

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ στην Ινδία

0 δρόμος προς το ΕΛΜΠΑΣΑΝ Η ιστορία του ταξιδιού μιας ομάδας Αμερικανών συγγραφέων στην Αλβανία, προκειμένου να ενη­ μερωθούν σχετικά με τα προβλήματα που αντιμε­ τωπίζουν οι Αλβανοί συγγραφείς και την κατά­ σταση της αλβανικής πολιτιστικής ανάπτυξης. Στα Τίρανα συναντούν τον υπουργό Πολιτι­ σμού, τον πρόεδρο του αλβανικού Κέντρου PEN και άλλους διανοούμενους της περιοχής, αλλά εκείνο που τους ικανοποιεί περισσότερο είναι οι συναντήσεις με τους απλούς κατοίκους των πόλε­ ων και τους αγρότες, καθώς και το απείραχτο το­ πίο έξω από τις υποσιτιζόμενες και οικονομικά χρεοκοπημένες πόλεις και χωριά. Ο Κήλυ, που έχει μια ισόβια επαφή με την Ελλάδα, υπογραμμίζει τις σχέσεις -μερικές φορές αποτυχημένες- μεταξύ της Ελλάδας, που γνωρίζει πολύ καλά, και της ακόμη πληγωμένης Αλβανίας, που την αντικρίζει για πρώτη φορά.

ΝΕΑ

ΒΙΒΛΙΑ

1996

Αν τα ταξιδιωτικά βιβλία, για να είναι επιτυχημέ­ να, πρέπει να εμπνέουν έρωτα για τους τόπους που περιγράφουν, τότε το Οδοιπορικό στην Ινδία της Τατιάνας Γκρίτση-Μιλλιέξ το επιβεβαιώνει μοναδικά. Με εκείνο το απαράμιλλα σωματικό ύφος που έχει καλλιεργήσει, μας ξεναγεί σε μυθι­ κούς, ιερούς χώρους, όπου άρρηκτα δένονται σ’ έναν κύκλο ομορφιάς η θρησκεία, ο έρωτας και η τέχνη, όπως διασώζονται μέχρι σήμερα, από τα γλυπτά ως τις κινήσεις των Ινδών γυναικών με την έμφυτη χάρη, κι αντικατοπτρίζονται σε «εκεί­ να τα αξέχαστα μαύρα, λαμπερά μάτια των παι­ διών». Παράλληλα προσφέρει ένα συγκέρασμα μύθου και πραγματικότητας σε μια μαγική ισορ­ ροπία, ώστε η σκληρή πραγματικότητα να μην απομυθοποιεί τη χώρα, αντίθετα προβάλλεται η περηφάνια ως δύναμη επιβίωσης ενός λαού που ζει στα όρια της εξαθλίωσης.

$

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΙΘΑΚΗΣΙΩΝΑΓΟΡΑ- ΤΗΛΕΜΑΧΟΣΑΠΟΔΗΜΙΑ

Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ

Ραψωδία δ

Ή ακροαματική άτιόλανση τής ’ Οδύσσε

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Κ Α Σ Τ Α Ν ΙΩ Τ Η Η σύγχρονη εκδοτική παρουσία στα ελληνικά γράμματα γραφεία: Ζαλόγγου 11,106 78 αθηνα , fax : 382.2530 ΧΟΝΔΡΙΚΗ ΠΩΛΗΣΗ: Ζαλόγγου 11,106 78 αθηνα , fax : 384.24.31 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Ζωοδόχου Πηγής 3,106 78 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ κέντρο: 330.12.08 γραφείο Θεσσαλονίκης: Αρισιοτε'λους 7,546 24 Θεσσαλονίκη , τηλ .: (031) 270.391 - fax : (031) 271.659

διαβάζω

20ΧΡΟΝΙΑ

στους αναγνώστες μας

π ρ ο σ φ ο ρ ά

® ® ® ® c^P ® ® (S i ® ® ® w ®

Μ ιι

on® ®

χάσετε το

Νοεμβρίοου

[Μ Ιπώ ds (sd®£SX3£S dd®

cw n e j^c s a ^ Q ®

Π ® ® & [}α [β ® α ® ® θ ΰ

Σε κάθε αντίτυπο του περιοδικού κι από S S

DS<sD<S>£S ® JW X B D ® W C n]®

ενα βιβλίο δ

ώ ρ ο

® ® W

® D S ® D ® ® D D S ® C S DSD ® D D (°)

στους αναγνώστες μας,

iSwcsa [βο [βδ ΰΰ® ® s b ® ®

®

dd® w

®

ojd® ® 0

προσφορά τριάντα εκδοτικών οίκων

Κάθε τεύχος του D S(SK S)SS

X SSC SSS® ®

2 Ξ Ξ 2 2 3

συνοδεύεται κι

TSC9 )0 0 ® Π ® [β (^ ]® (Μ ) ® ® W ® ® iB C 0 3 ® ® D

DSD

από ενα διαφορετικό βιβλίο

3

(sDODCff) iS W C sn ® D (sU cS°)® ® SSX aD S(o) (βα (βΒ 0ΰ< §>

Μ ναζητείστε στο τεύχος Νοεμβρίου του ,

Δ^χν,'(&^αΌτ§^φψ'ωβΐ!'

ίψ ® & β ο /β ι® 0 ® ο ΐ) τ§® αο

L .irJlcl.'h fH 1 το βιβλίο που σας ενδιαφέρει (W D sa /^ c S ^o a D

τ§ @

[β α [β 5 ΰ σ ®

dd® w

® sd ®

® w ® D ® ® P d® SB D

Στα βιβλιοπωλεία και στα περίπτερα Spg®

[β Ρ [β 5 Ρ θ® Ρ η3 (Μ )ϋΐ)£ Μ ΐΊ®

D S® D

® ® ®

P O P S® O D D ® Sg(® ® J

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

Μαρία Σκιαδαρέση

Ά τροττος ή Η ζωή και ο θάνατος της Βενετίας Ααπόντε

Ενα νησί, τόπος ράθυμος. Άνθρωποι κλεισμένοι στις δικές τους έγνοιες. Μια κοινωνία ανύποπτη μπροστά σε ό,τι αλλάζει τον κόσμο. Ο πλούτος και το όνομα από τα χέρια των αρχόντων της γης σ' αυτά των καραβοκυραίων. Μια οικογένεια στο δρόμο προς το τέλος. Κι η Βενετία Δαπόντε πισθάγκωνα δεμένη σε μια πορεία που άλλοι χάραξαν γι' αυτήν. Η ζωή μιας γυναίκας ικανής για τις καλύτερες επιλογές, μα στερημένης από την όποια ευκαιρία, μέσα σε όρια που, όποτε ξεπερνιούνται, είναι με τίμημα.

Σε

όλα τα

β ,β

Κ Ε Ν Τ Ρ ΙΚ Η Δ ΙΑ Θ Ε Σ Η : Ε μ μ. Μ πενά κ η 16, 106 78 Α θ ή να , Τ ηλ.: 3 8 .3 1 .0 7 8 Υ ΠΟΚ/Μ Α: Ν . Μ ο να στη ρ ιο ύ 122, 5 6 3 3 4 Θ εσ σ α λ ο ν ίκ η , Τ ηλ.: (031) 7 0 .6 3 .5 4 -5

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ Λότη Πέτροβιτς-Α νδρουτσοπούλου

Τ α τ έσ σ ερ α τα γκ ό Π έ ν τ ε δ ιη γ ή μ α τ α π ο υ τ α σ υ ν δ έ ε ι α δ ιό ρ α τ ο ν ή μ α , π ρ ο σ ω π ο γ ρ α φ ίε ς κ α θ η μ ε ρ ιν ώ ν α ν θ ρ ώ π ω ν π ο υ ο κ α θ έ ν α ς το υ ς ζ ε ι κ α ι α ν τ ιδ ρ ά δ ια φ ο ρ ε τ ικ ά . Ό λ ο ι ω σ τό σ ο έ χ ο υ ν τ η ν α ίσ θ η σ η π ω ς ε ίν α ι π α ρ ά τ α ιρ ο ι με τ ο π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν τ ο υ ς , τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ ς ή τ η ν κ ο ιν ω ν ία . Σ τ ο ν α ν α γ ν ώ σ τ η μ έ ν ε ι ν ’ α π ο φ α σ ίσ ε ι α ν έ χ ο υ ν δ ίκ ιο , α ν ε ίν α ι σ τ ’ α λ ή θ ε ια π α ρ ά τ α ιρ ο ι ή μ ο ν ά χ α υ π ά ρ ξ ε ις α π λ έ ς κα ι πολ ύ π λ ευρ ες, ά ν θ ρ ω π ο ι « ανώ νυμ οι» κ ι ό μ ω ς μ ο ν α δ ικ ο ί.

Χρηστός Χαρτοματσίδης

Κ ιθ α ρ ίσ τα ς σε τα β έρ να Η Σ ό φ ια τ η ς δ ε κ α ε τ ία ς το υ ’70. Τ ο σ ύ σ τ η μ α φ α ίν ε τ α ι α κ ό μ η σ τ α θ ε ρ ό , μ α ή δ η έ χ ε ι α ρ χ ίσ ε ι η π α ρ α κ μ ή . Έ ν α ς ν ε α ρ ό ς π ρ ο σ π α θ ε ί ν α β ρ ε ι τ η θ έ σ η το υ σ τη ν κ ο ιν ω ν ία . Ε ρ ω τ ικ έ ς π ε ρ ιπ έ τ ε ιε ς , μ ο υ σ ικ ή κ α ι α λ κ ο ό λ ε ίν α ι η μ ία ό ψ η τ η ς ζω ή ς το υ . Η γ κ ρ ίν ια σ το σ π ίτ ι, ό π ω ς κ α ι ο ι ρ α δ ιο υ ρ γ ίε ς σ το χ ώ ρ ο τ η ς λ α ϊκ ή ς ο ρ χ ή σ τ ρ α ς ό π ο υ ε ρ γ ά ζ ε τ α ι, ε ίν α ι η ά λ λ η π λ ε υ ρ ά τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α ς , σ τη ν ο π ο ία ό λ ο ι τ ε λ ικ ά β ρ ίσ κ ο ν τ α ι π α γ ιδ ε υ μ έ ν ο ι.

Ά ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

Κ Ε Ν Τ Ρ ΙΚ Η Δ ΙΑ Θ Ε Σ Η : Ε μμ. Μ πενά κ η 16, 106 78 Α θ ή να , Τη λ.: 3 8 .3 1 .0 7 8 γ π ο κ / Μ Α . Ν Μ ο να σ τ η ρ ιο ύ 1 2 2 , 5 6 3 3 4 Θ εσ σ α λ ο ν ίκ η , Τη λ.: (031) 7 0 .6 3 .5 4 -5

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟ ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΣΕΙΡΗΝΕΣ

Μ α ίρ η Γ κ έ ιτσ κ ιλ Δ Υ Ο Α Λ Λ ΙΩ Τ ΙΚ Α Κ Ο Ρ ΙΤ Σ ΙΑ

Η συνάντηση δυο γυναικών που φαινομενικά δεν έχουν τίποτα κοινό εκτός απ’ τα φαντάσματα της παιδικής τους ηλικίας και τις πληγές του παρελθόντος. Έ να μυθιστόρημα κατάδυσης στο κέντρο της γυναικείας ψυχής και σεξουαλικότητας.

Μια χιουμοριστική αστυνομική ιστορία με φόντο ένα κέντρο αποτοξίνωσης στο κοσμικό και τριτοκοσμικό Παρίσι με πρωταγωνιστές πρεζόνια της τρίτης ηλικίας και γηραιές κυρίες που ξέρουν από πυροβόλα όπλα.

Ν τ α ν ιέ λ Π ε ν ά κ Η ΝΕΡΑΙΔΑ ΜΕ Τ Η Ν ΚΑΡΑΜΠΙΝΑ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΕΠΙΣΗΣ

Ντανιέλ Πενάκ ΕΙΣ ΥΓΕΙΑΝ ΤΩΝ ΔΡΑΚΩΝ! Ά λ ις Χ όψ μαν Τ Ο Φ ΕΓΓΑ ΡΙ ΜΕ Τ ΙΣ Χ ΕΛ Ω Ν ΕΣ

Μια αισθηματική ιστορία μυστηρίου με θέμα μια δολοφονία και την εξαφάνιση δυο παιδιών στο Βέριτι, μια αλλόκοτη πόλη της Φλόριντα όπου καταφεύγουν διαζευγμένες γυναίκες κυνηγημένες από το παρελθόν τους αλλά και από πληρωμένους δολοφόνους.

Μέσα στην αγριότητα του πολέμου ένας προοδευτικός ψυχίατρος επιχειρεί με νέες μεθόδους να επανεντάξει στη ζωή τους στρατιώτες που επιστρέφουν με σοβαρές διαταραχές από το μέτωπο.

Π α τ Μ π ά ρκ ερ Ζ Ω Ν Τ Α Ν Ο Ι ΞΑΝΑ

Ένα αντιπολεμικό αριστούργημα της Πατ Μπάρκερ που βραβεύτηκε με το BOOKER PRIZE ’95.

Ν τό ρ ο θ ι Ά λ ισ ο ν Τ Ο Μ ΠΑ ΣΤΑ ΡΔΟ

Ένα νόθο κορίτσι αντιμετωπίζει τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις του πατρίου της και προσπαθεί να ξεφυγει από τη βία και τη στέρηση του περιθωριοποιημένου μικρόκοσμου της. Το συγκλονιστικό βιβλίο που έγινε ταινία από την Αντζέλικα Χιούστον με πρωταγωνίστρια την Τζένκρερ Τζέισον Λι και σόκαρε τους πουριτανούς της Αμερικής.

Κ ώ σ τα ς Ζ υ ρ ίν η ς

Τι μπορεί να συμβεί σ’ ένα ταπεινό ανθρωπάκι που τις νύχτες υποδύεται τον σπουδαίο; Σε τι περιπέτειες θα μπλέξει μια παρέα που άθελα της δίνει καταφύγιο σ ’ ένα τρομοκράτη;

Μ ΑΓΚΝΟΥΜ ΚΑΙ Μ Π ΙΡ ΙΜ Π Α

Δυο αστείες και πικρές μυθιστορίες παρεξηγήσεων και παραλογισμου.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΕΑ ΜΩΡΑΪΤΟΥ 3 - 114 71 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36.24.326, 36.25.575 - FAX 36.48.030

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 - ΤΗΛ. 32.12.111

Εκδόσεις «Κορφή» Μαυρομιχάλη 36 & Διδότον · Τ.Κ. 106 80 Αθήνα - Τηλ.: 33 00 202 Τηλ. / FAX: 3 6 1 1 3 8 7

ΤΟ ΦΟ* TOV Λ\ΑΡΑΟΟΛΆ

ANTON ΤΣΕΧΩΦ Ο ΘΑΛΑΜΟΣ No 6

Ο Θ Ε ΙΟ Σ Β Α Ν ΙΑ

Ο Ι Τ Ρ Ε ΙΣ Α Δ Ε Λ Φ Ε Σ

Ο Β Υ Σ Σ ΙΝ Ο Κ Η Π Ο Σ

Η οργάνωση του ιστορικού α φηγήματος του Π άνου Σταθάτου, μια το ιχο γρ α φ ία εποχής, συνδυασμένη με τη μυθοποιία, στηρίζεται στο τρίτπυχο: λαϊκή παράδοση - ολυμπιακή ιδέα - ολυμπιακοί αγώνες. Ο Π ΰρρος κα ι ο Δ ήμας -έμμεσ η πλην σαφ ής παραπομπή στο σ ύγχρονο ολυμπιονίκη μ α ς- πρω ταγω νιστούν σε μια σ ειρά καθημερινώ ν περιπ ετειώ ν, π ου η κά θε μία με τ ο ν τρ ό π ο της ο δ η γ ε ί στο σ υμπ έρα σμα «όλα για την πατρίδα», ώ σπου φ θάνο υμ ε στο σ ω τήριον έτος 1896.

Μ ε την απλότητα τω ν λέξεω ν κ α ι την ατμο­ σφ α ιρική υπόσταση τω ν έργω ν του Τ σέχω φ ο α ναγνώ στης π α ρ α σ ύ ρ ετα ι κ α ι σκη νοθετεί μό­ νο ς με ρεαλισμ ό ένα ν κόσμο γεμ ά το συναισθή­ ματα, η θικά διδά γμ α τα , π ρ ό σ ω πα κα ι χαρ α κ τή ­ ρ ες που κα θ ρεπτίζο υ ν μία εποχή που πέρ α σ ε - μ α π ά ντα θ α υ π ά ρ χε ι μέσα μ α ς- κα ι σ υμμετέ­ χ ε ι στα δρ ώ μ ενα ν ιώ θ ο ντα ς έτσι την πνευμ α τι­ κή απόλαυση που του πρ ο σ φ έρ ε ι η δημιουργική πνοή του σ υ γγρ α φ έα . Ό π ω ς γ ρ ά φ ε ι κα ι ο Γκ όρκ ι σε μία επιστολή του π ρ ο ς τον Τ σ έχω φ «κανένας δεν μπορεί να γράψει τόσο απλά για τόσο απλά πράγματα όπως εσείς, μετά από ένα εντελώς ασήμαντο διήγημα δικό σας, όλα τα άλλα φαίνονται ωμά κ α ι βάναυσα γραμμένα όχι από μ ια πένα αλλά από ένα ξύλο».

Κ Ε Ν Τ Ρ ΙΚ Η Δ ΙΑ Θ Ε Σ Η : Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ G U T E N B E R G __________________ Σ ό λ ω ν ο ς 103 · Τ ηλ . / F A X : 38 0 0 1 2 7 __________________

B I B Λ

I 0

ff

ίΊ Ω Λ

E I 0

Στο πολυώροφο βιβλιοπωλείο μας θα βρείτε την πληρέστερη συλλογή βιβλίων όλων των εκδοτικών οίκων της Ελλάδας για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και πολλά άλλα!!!

^

Λειτουργεί τμήμα χαρτικών και ειδών γραφείου.

σε ειδικες τιμές!!! Τμήμα ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ Φροντιστηριακού βιβλίου

*

ΚΑΙ ΑΚΟΜΗ σας παραγγέλνουμε οποιοδήποτε βιβλίο από το εξωτερικό

G

U

T

E

N

B

E R G

I Ι Ο Λ Ω Ν Ο Ι 1 0 3 » ΤΗΛ, / FA X : 3 8 0 0 1 2 7 1

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Στην αρχή, όλα έδειχναν απλά. Η Α γγελικ ή, μια νεαρή χορεύτρια από την Αθήνα, αποδέχεται την πρόταση του χορευτή Μύρωνα για μια σύντομη εμφάνισή τους στη Βόρεια Ελλάδα. Άραγε, δεν υποψιάστηκε τις συνέπειες αυτής της απόφασης ή μήπως η ίδια προκάλεσε τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού της; Ο χορευτής στον ελαιώνα, είναι ένα μυθ ιστόρημα-σχόλ ιο πάνω στην αλήθεια και στο ψέμα, στον έρωτα και στον παραλογισμό, στο μυστικό, στη θυσία και στο θέαμα.

Ο χ ο ρ ευ τή ς σ το ν ε λ α ιώ ν α

Κ εδροΣ

ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΙΦΦΕΡ

Δ έρ μ α κουνελιού

ΑΝΤΡΕΙ ΖΑΝΙΕΦΣΚΙ

ΑΝΤΡΕΙ ΖΑΝΙΕΦΣΚΙ

Ο α ρ ο υ ρ α ίο ς

αρουρα^ος ΚΕΔΡΟΣ

Κ εδροΣ

Κ υκλοφ ορούν Νέοι τίτλοι στη σειρά

ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Διεύθυνση σειράς Χρηστός Μττουλώτης

• • • • •

Α Ν Ν Α SEWELL Η Μαύρη Καλλονή DAPHNE D U MAURIER Η τα βέρνα της Τζαμάικα ALEXANDRE D U M A S Η μαύρη του λίπ α

JULES VERNE Μιχαήλ Στρογκόφ ROBERT LOUIS STEVENSON Το νησί τω ν θησαυρώ ν

Πλήρεις εκδόσεις αριστουργηματικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας σε νέες έγκυρες μεταφράσεις. Ένα πανόραμα γνωστών και άφθαρτων έργων που παραμένουν διαχρονικά και επίκαιρα.

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΟΥ 9 ,144 52 ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΤΗΛ. 2846074, 2816134, FAX: 2817127

ΠΕΡΙ ΕΧΟΜΕΝΑ ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ No 367 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1996

Α ι α β α ζ ω - Α κ ο ύ ω - Β λ έ π ω ______________________

13

Best seller

15

Βραχυγραφίες

18

Αληπλογραφία Γράφουν οι

ΚυριάκοςΑθανασιάδης και ΔημήτρηςΑρμάος

Ν Ι Κ Ο Σ - Α Λ Ε Ξ Η Σ Α Σ Λ Α Ν Ο Γ Λ Ο Υ __________ 22 Σύντομη βιογραφία 23 Γάννης Βαρβέρης: Πρίγκηψ και πτωχός 25 Βασίλης Καλαμαράς: Οποιητής κι ο θάνατος 26 ΜισέλΦάις: Ένα "πρωτόλειο": Προ­ οπτική και ζυμώσεις 30 Τάκης Σινόπουλος: Ν. Α. Ασλάνογλου: «Ο θάνατος του Μύρωνα» 32 Βασίλης Καλαμαράς: Εργογραφία

Σύνταξη: 33.01.239 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315 Fax: 33.01.315 Ιδρυτής: ΠερικλήςΑθανασόπουλος Διευθυντής: ΓιώργοςΓαλάντης Αρχισυντάκτης: ΗρακλήςΠαπαλέξης Σύνταξη: ΚατερίναΓρυπονησιώτη, Βασίλης Καλαμαράς, ΗρακλήςΠαπαλέξης, ΒάσωΣπάθή, ΚοίτηΤοπάλη. Υπεύθυνηοικονομικών:ΒάσωΣπάθή Συνδρομές: ΑθανασίαΣπάθή Διαφημίσεις: ΗρακλήςΠαπαλέξης Καλλιτεχνικήεπιμέλεια: ΝένηΡάις Επιμέλεια-Διορθώσεις: ΒίκυΚωτσοβέλου Στοιχειοθεσία- ΗλεκτρονικήΣελιδοποίησηΦιλμ-Μοντάζ: ΕΝΤΥΠΟο.ε„ ΖωοδόχουΠηγής48,τηλ.:38.36.058-38.12.373 ΕκτύπωσηΕξωφύλλου: ΑλέξανδροςΣπύρου Βύρωνος9,Δάφνη,τηλ.:97.51.207 ΕκτύπωσηΕσωτερικού: ΓιώργοςΤσιροβασίλης, ΠαλαιόςΚαβάλας38,τηλ.:59.87.678 Βιβλιοδεσία: Μ, Φουντουλάκης, Παπανικολή13,Αιγάλεω,τηλ.:5987432 Διανομή: ΝέοΠρακτορείοΤύπου

34 Άρθρο Νιαζί Κιζιλγιουρέκ «ΗΚύπρος πέραντου έθνους» Γράφει ο Θεόδω­ ρος Ε θεοδώρου 40 Εξώστης Multiplicity Γράφει ο Γιάννης Δεληολάνης 42 Κοντρόλ Γνωστό “έργο»... μικρές ελπίδες... Γράφει ο Κώστας Πάρλας 44 Τα Παλιά «7α μυστικά της τεμπελιάς--Διήγημα του Αντώνη Τραυλαντώνη 48 ΤΟ ξένο βιβλίο Βιογραφία του Λούις Κάρολ Επιμέλεια Ηλίας Μαγκλίνης 50 Λιλιπούτεια Απαντούν οι: Χάρης Βλαβιανός, Φίλιππος Φιλίππου καί Δήμητρα Χριστοδούλου Α Φ ΙΕ Ρ Ω Μ Α : Α μ ε ρ ικ α ν ο - ε β ρ α ίο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ίς _________

54 Στέφανος Ροζάνης: Εμπειρίες Ευρωπαίων Εβραίων διανοουμένων στην Αμε­ ρική 58 Σώτη Τριαντάφυλλου: Ηεβραϊκή «αναγέννηση» 62 Μισέλ Φάις: Ισα­ άκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Φίλιπ Ροθ, Πολ Όστερ: Τρεις Αμερικανοεβραίοι πεζογράφοι 65 Σταύρος Ζουμπουλάκης: Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ: Ελεγεία για τη χαμένη Yiddishland 70 Σάρα Μπλάχερ Κοέν: Αμερικανο-εβραίες συγγραφείς και χιούμορ Σ Υ Ν Ε Ν Τ Ε Υ Ξ Ε ΙΣ _______________________________________

78 ΛουίςΣεπούλβεδα: «Ηζωήμουείναι πολύπιοενδιαφέρουσα απ'τηλογοτεχνία μου, πιοπλούσια” 88 ΛουίςΛαντέρο: «Ελπίζωπως θα ονειρευτούν όσοι με διαβά­ σουν”. Τις συνεντεύξεις πήρε η Αγγελική Βασιλάκου Π Α Ρ Ο Υ Σ ΙΑ Σ Ε ΙΣ _______________________________________

9 6 Μόλις κυκλοφόρησαν Γοάφουνοι: Γ. Δανιήλ, ΤιτίκαΔημητρούλια, Βασίλης Καλαμαράς, Κώστας Καλημέρης, Γιώργος Κεντρωτήΐ;, Μάρω Καβαφάκη, Νίκη Κώποιου, Κωνσταντίνος Μαλαφάντης, Σωτήρης Ντάλης, Κωστής Ντινόπουλος, Χρί­ στος Παπαγεωργίου, Γάννης Παπαδάτος, Ερρίκος Ράης, Δημήτρης Τσατσούλης

Ιδιοκτήτης- Εκδάτης: ΓιώργοςΓαβαλάς& ΣΙΑΕ.Ε.

114 Υπό έκδοσιν ΕπιμέλειαΒ. Καλαμαράς Κ ρ ι τ ι κ έ ς _________________________________________

Κεντρικήδιάθεση: Αθήνα: «Διαβάζω» Α.Μεταξά26, Αθήνα10681 Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο «Κέντροτουβιβλίου»,Λασσάνη9,τηλ.237.463 Σύνθεσηεξωφύλλου: ΝένηΡάις

116

Ποίηση Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ: Ωραία έρημος η σάρκα Γράφει η Νίκη

Κώτσιου

118

Δοκίμιο Μίλαν Κούντερα: Οι Προδομένες Διαθήκες Γράφει ο

Φ.Δ. Δρακονταειδής 121 Ιστορία Ren6 Ristelhueber: Ιστορία των Βαλκανικών λαών Γοάφει ο Νικ. Λυκ. Φορόπουλος

Α ε λ τ ι α _________________________

127

Βιβλιογραφικό

137

Κριτικογραφία

,m

Λ

Φ

I IN

I

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο ΡΕΙ Π ΡΟ ΣΕ Χ Ω Σ

[ ...] ’Αλοίμονο, είναι αδύνατη και συγχρόνως γελοία, όποιαδήποτε ιδέα αναμέτρησης μέ αυτή την πό­ λη, β,τι αίσθημα αντιπαλότητας κι αν σέ συνέχει. Μπαίνεις γιά τά κα­ λά σέ κλίμακες τοϋ φαιδρού, καί μόνον άν σκεφθεΐς δτι σάν κακέκτυ­ πο τοϋ Ραστινιάκ (ηρώα τοϋ Pere Goriot) θά σταθείς άπέναντι στην ’Αθήνα, άπευθύνοντάς της κάτι ανάλογο μέ τήν περιβόητη φράση του «καί τώρα οί δυό μ α ς» [...]

Τά σχόλια καί οί σημειώσεις τοϋ Κώστα Μαυρουδή, επιλογή από δημοσιεύσεις δεκα­ πέντε χρόνων, άλλοτε ώς λόγος δοκιμιακός καί άλλοτε ώς αφήγηση, μαρτυρία ή μικρό πεζογράφημα, συνομιλούν μέ γεγονότα ιδιωτικά καί δημόσια. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΕΛΦΙΝΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 58, 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 38 30 955, FAX: 33 03 175 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ! ΒΑΛΤΕΤΣΙΟΥ 50-52, 106 81 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 33 03 380

R est

e lle r v

ΤΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΑΝ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ: Αριστοτέλης-ΑΘ. Βαγιονάκης-ΑΘ. Διάλογος-Βόλος, Διάλογος-Βύρωνας! Δωδώνη-ΑΘ. Ειρμός-Δράμα. Ελεύθερουδάκης-Αθ. Ενδοχώρα-ΑΘ. Έντυπο-θεσσ, Ε'σπ'α-ΑΘ. Ευσταθίου-Λάρισα. Θησαυροφυλάκιο της ΓνώσηςΚως. Ιανός-Θεσσ. Καραβίας-Ρουσσόπουλος-ΑΘ. Κουκκίδα-Κόρινθος. Κρομμύδας-Χίος. Λαμπρινού-Ρέθυμνο. Λέσχη του Βιβλίου-ΑΘ. Libro-ΑΘ. Λοξίας-θεσσ. Μεθενίτης-Πάτρα. Μοσχονάς-Αγρίνιο. Μουστάκας-Κέρκυρα. Πλέθρον-Αθ. Πολιτεία-ΑΘ. Πρίσμα-Πειραιάς. Paper Town-Αμπελόκηποι. Σύγχρονη Εποχή-ΑΘ. Φιλιππότης-ΑΘ. Φτούλη-Βιβλιοχαρτική Ιωνίας-Νέα Ιωνία.

11

Α. ΠΑΠΑΔΑΚΗ Αμάν-Αμάν ΚΑΛΕΝΤΗΣ

12

Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ Η αγάπη άργησε μια μέρα ΑΛΕΕΑΝΑΡΕΙΑ

13

Ν.ΛΟΤΖ Αλλάζοντας θέσεις ΠΟΛΕ

14

Α.ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ Ο χορός των ρόδων ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

15

Λ. ΠΑΠΑΑΟΠΟΥΛΟΣ Οι παλιοί συμμαθητές ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

16

Ε. ΟΜΗΡΟΛΗ Οι κομπάρσοι της ηδονής ΝΕΑΣΥΝΟΡΑ

17

Σ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Σάββατο βράδυ στην άκρητης πόλης ΠΟΛΙΣ

18

Μ. ΛΟΥΚΑ Ένας σκούφος από πορφύρα ΚΕΑΡΟΣ

ΧΕΝΡΥ ΜΙΛΛΕΡ

ΜΟΛΟΧ

Το πρώτο αυτό σωζόμενο μυθιστόρημα του Χένρυ Μίλλερ (που γράφτηκε το 1928, αλλά αποκαλύφθηκε μαζί με το Τρελλό πουλί εξήντα χρόνια αργότερα) είναι και η πρώτη του ολοκληρωμένη από­ πειρα στην αυτοβιογραφική μυθοπλασία, λογοτεχνικό είδος που ο ίδιος τελειοποίησε αργότερα στο Παρίσι. Ο ήρωάς του, ο Ντίον Μολόχ, είναι ένα απελπισμένο και οργισμένο άτομο στη ραγδαία με­ ταβαλλόμενη Νέα Υόρκη των αρχών της δεκαετίας του 1920. Παγιδευμένος σε μια ταπεινή εργασία και σε μια θυελλώδη συζυγική ζωή, δραπετεύει στους δρόμους, για να υποστεί και εκεί τις εικόνες, τις οσμές και τους ήχους ενός κόσμου που απεχθάνεται: του πολυτάραχου Μπρούκλιν όπου συνωστί­ ζονται επιθετικά οι φυλές και τα έθνη της γης. Ο Μολόχ ξεσπάει πάνω σε ό,τι μισεί, παλεύοντας ενά­ ντια σ’ ένα περιβάλλον που απειλεί να τον παρασύρει και να τον συντρίψει. Τραχύ και προκλητικό, το βιβλίο δείχνει τα πρώτα βήματα του Μίλλερ σ’ ένα μοτίβο που έ­ μελλε να γίνει το έμβλημά του: εκείνο του εξεγερμένου ήρωα που αγωνίζεται με δηκτική και επώδυνη αμεσότητα να γνωρίσει τον εαυτό του μέσα σ’ έναν εκρηκτικό κόσμο, πλασμένο από την ίδια τη ζωή του συγγραφέα.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ Κεντρική διάθεση: Σόλωνος 133,106 77 Αθήνα, τηλ. 3806305,3821813, fax 3838173 Βιβλιοπωλείο: Πεσμαζόγλου 5 (Στοά του Βιβλίου), 105 64 Αθήνα, τηλ. 3311719

Ο ΕΡΩΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΝ ΚΟΙΤΑ ME TO ΖΟΡΙ ΔΙΑΒΑΣΜ Α 'Οταν ο Γιαν Αντρέα συνάντησε για πρώτη φορά, το Η παρακάτω ιστορία, αληθινή από την αρχή ω ς το τέλος, πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων. Ένας 17χρονος νεαρός από την Ιταλία επισκέφτηκε μια βιβλιοθήκη και αντί να διαβάσει βιβλία προ­ τίμησε να θέσει κρυφίως υπό μάλης μερικούς

1975, την Μαργκερίτ Ντυράς, ήταν μόλις 22 χρό­ νων. Εκείνη 60. Επί πέντε χρόνια της έστελνε εκα­ τοντάδες ερωτικά γράμματα, αλλά σε κανένα ποτέ δεν πήρε απάντηση από τη συγγραφέα. Κι όταν ο λάβρος νεαρός απελπισμένος σταμάτησε να της γράφει, τότε η Ντυράς θύμωσε και τον κάλεσε σε

σπάνιους τόμους μεγάλης αξίας. Για κακή του ό­

συνάντηση. Από τότε, ο Γιαν Αντρέα για δεκαπέντε

μως τύχη τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στα δι­

χρόνια, ως το θάνατο της διάσημης Γαλλίδας

καστήρια με την κατηγορία της κλοπής. Στη διάρ­

συγγραφέως, έμεινε δίπλα της. Έγινε ο πιστός ε­

κεια της δίκης ο δικαστής εξέφρασε την πεποίθη­

ραστής της, ο σοφέρ της, ο υπάκουος υπηρέτης

ση ότι ένας κλέφτης βιβλίων δεν θα οδηγηθεί σε

της, ο ήρωας των βιβλίων της.

κλοπή άλλων αντικειμένων μόνον αν καταλάβει την

Ο Γιαν Αντρέα, σήμερα, θυμάται ότι όταν ήταν 43

αξία - όχι την εμπορική -τω ν βιβλίων.

χρόνων και ανησυχούσε κοιτάζοντας τις ρυτίδες

Μ’ αυτό το σκεπτικό έβγαλε και την καταδικαστική

του στον καθρέφτη, εκείνη - τό τε 81 ετώ ν -το υ εί­

απόφαση, η οποία προέβλεπε το εξής παράδοξο:

πε: “Δεν είστε πια νέος. Θα πρέπει να βρω άλλον”.

ο νεαρός κλέφτης υποχρεώνεται να διαβάσει μέ­

Αυτή η αληθινή ερωτική ιστορία έγινε παγκοσμίως

σα σ’ ένα εξάμηνο από το πέρας της δίκης τέσσε­

γνωστή και αποδεκτή από το ευρύ κοινό. Η μεγάλη

ρα βιβλία. Όχι οποιαδήποτε. Ο ίδιος ο δικαστής διάλεξε τα δύο. Έ να του Ίταλο Καλβίνο κι ένα του Στερν. Για τα άλλα δύο άφησε τον ανήλικο να απο­ φασίσει. Η ιστορία όμως δεν τελειώνει εδώ. Πώς θα είναι σίγουρος ο δικαστής ότι τα βιβλία διαβάστηκαν επιμελώς; Τι αντιλαμβάνεται ο νεα­ ρός απ’ αυτά που διαβάζει; Αφομοιώνει τα νοήμα­ τα; Οι απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα είναι

διαφορά ηλικίας ανάμεσα σ’ ένα ζευγάρι φαίνεται να πιστεύουν πολλοί, σήμερα, ότι δεν είναι αποκλει­ στικά ανδρικό προνόμιο. Αντίθετα στην πουριτανική Αγγλία το τελευταίο ε­ ρωτικό μυθιστόρημα της Ντόρις Λέσινγκ με τίτλο Love, Again, έχει προκαλέσει συζητήσεις επι συζη­ τήσεων. Πώς τολμά η συγγραφέας, ισχυρίζονται κάποιοι, να βάζει την 65άρα ηρωίδατης να ερωτεύ­ εται ένα νεαρό μόλις 25 χρόνων;

δουλειά επίσης του ίδιου του δικαστή, ο οποίος θα

Και να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η ερωτική ιστορία εί­

ελέγχει και θα εξετάζει, τρόπον τινά, τον «βα­

ναι επινοημένη.

ρυποινίτη». Παράλληλα, για καλό και για κακό, διορίστηκε και μια κοινωνική λειτουργός για να ε­

F A Q ΕΙΝΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

λέγχει κι αυτή με τη σειρά τη ς τις παρέες του νεα­ ρού.

Οι Έλληνες συγγραφείς έχουν κοινό στα Βαλκά­

Απορίας άξιον είναι το αποτέλεσμα (!) της έκτισης

νια,διαβάζουμε στο ρεπορτάζ της Βίκυς Χαρισο-

της ευφάνταστης αυτής ποινής...

πούλου στα ΝΕΑ.

Μετά την ένθερμη υποδοχή που επεφύλαξαν οι γεί­

άλλα, καλό περιοδικό ποικίλης ύλης.

τονες μας σε παντός είδους πορνογραφικά βιβλία,

Τα δεκαπέντε διηγήματα ισάριθμων Ελλήνων, αξιό­

τώρα οι στατιστικές δείχνουν ότι στρέφονται στους

λογων στην πλειοψηφία τους, συγγραφέων - όχι

αρχαίους κλασικούς, αλλά και στους νεότερους

δεκατεσσάρων όπως γράφει ο Σ.Τ. στο εισαγωγικό

Έλληνες συγγραφείς.

σημείωμα της έκδοσης - ήταν ένα φυλλάδιο που ό-

Στους Ρουμάνους π.χ. πρώτος στις προτιμήσεις εί­

φειλαν οι παράγοντες, που το εξέδωσαν, να προ­

ναι ο Όμηρος κι ακολουθούν ο Ελύτης, ο Βρεττά-

σέξουν περισσότερο.

κος, ο Ρίτσος.

Να σεβαστούν αφενός τους συγγραφείς που εμπι-

Οι Βούλγαροι προτιμούν τον Καζαντζάκη, τον Ρί-

στεύθηκαν τη δουλειά τους στο ευρείας κυκλοφο­

τσο, τον Βάρναλη, τον Όμηρο, τον Σοφοκλή, ενώ

ρίας έντυπο - ακούγονται παράπονα - και αφετέ­

οι Αλβανοί αγαπούν τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη.

ρου να λάβουν σοβαρά υπόψη τις απαιτήσεις, αι­

Εκτός όμως από τους Έλληνες συγγραφείς, οι

σθητικές κυρίως, του αναγνωστικού κοινού.

Αλβανοί κρατούν ψηλά στις λίστες των μπεστ σέ-

Προς Θεού! Όχι τα πάντα προς άγραν αναγνω­

λερ τον Μάρκες και οι Βούλγαροι και οι Ρουμάνοι

στών! Ας περιοριστεί το ΜΕΤΡΟ στα CD κι ας αφή­

διαβάζουν μετά μανίας βιβλία του Σολτζενίτσιν.

σει την ελληνική λογοτεχνία σε χέρια έμπειρων και υπεύθυνων. Ποια είναι η άποψη του «Κέδρου», ο ο­

BO O K CLUB

ποίος εμφανίζεται ως χορηγός της έκδοσης;

Ο εκδοτικός οίκος «Ωκεανίδα» εγκαινιάζει στην

ΝΑ ΣΥΝ ΕΛΘΟΥΝ

Ελλάδα, σύμφωνα μετά ξένα πρότυπα, ένα club α­ πευθυνόμενος στους βιβλιόφιλους, στους φιλανα­ γνώστες και βιβλιομανείς. Σκοπός αυτής της πρω­ τοβουλίας είναι να δημιουργηθούν «ομάδες βιβλί­ ου» - παρέες φίλων - τα μέλη των οποίων θα συνα­ ντιόνται σε τακτά χρονικά διαστήματα και θα ανταλ­ λάσσουν απόψεις σχετικά με βιβλία και συγγρα­ φείς της αρεσκείας τους. Σ’ αυτές τις συναθροίσεις οι φίλοι του βιβλίου δεν θα περιορίζονται αποκλειστικά και μόνον σε ατέρμονες συζητήσεις για βιβλία και συγγραφείς, αλλά μπορούν να θέσουν τις βάσεις και γι’ άλλες δρα­ στηριότητες όπως π.χ. εκδρομές, πάρτυ, τραπεζώματα, συναυλίες κ.ά. Όσοι πιστοί απευθυνθείτε στην «Ωκεανίδα» για λεπτομέρειες. Το «διαβάζω» πάντως θα παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις και γιατί όχι, μπορεί να φιλοξενεί στις σελίδες του κείμενα των μελών του book club.

Μήνες έχουν παρέλθει κι η αλήθεια ακόμη δεν έλαμψε. Ο λόγος για τις δύο παράλληλες έρευνες που έγιναν στη 19η Γιορτή του Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Η μία από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (α­ νάθεση στη Centrum) κι η άλλη από το Σύλλογο Εκδοτών-Βιβλιοπωλών Αθηνών (ανάθεση

στην

MRC). Είναι γνωστό ότι τα αποτελέσματα των δύο αυτών ερευνών όχι μόνον δεν συγκλίνουν, αλλά δίνουν και αριθμούς με τους οποίους κάθε εχέφρων αναρω­ τιέται: Είναι δυνατόν; Κι όμως! Το Εθνικό Κέντρο δίνει συνολικό αριθμό ε­ πισκεπτών στην Εκθεση Βιβλίου 161.956 (μπράβο ακρίβεια!), ενώ ο Σύλλογος Εκδοτών 255.000. Η διαφορά μεταξύ αυτών των δύο αριθμών είναι 94.000 επισκέπτες. Πρόκειται περί εξαφάνισης ή υπερβολής;

ΣΤΟ ΠΟΔΙ

Οι τερατώδεις διαφορές στα αποτελέσματα των δύο στατιστικών ερευνών αφορούν και στο φύλλο

Προχειροδουλειά η ειδική έκδοση με τις «15 μικρές ιστορίες του ΜΕΤΡΟ» που συνόδευε το, κατά τα

των επισκεπτών (63% το Κέντρο Βιβλίου, 40% ο ΣΕΒΑ), στο επάγγελμά τους (50% μαθητές,

Λ σπουδαστές, φοιτητές και 29% αντιστοίχως) και πά­

Είπαν η έγραψαν

ει λέγοντας. Με αυτούς τους αριθμούς στη δημοσιότητα το σί­ γουρο είναι ότι θίγεται το κύρος και η αξιοπιστία και των δύο φορέων.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΩΜΕΝΙΔΗΣ: Ο ΜΟΥΣΑΚΑΣ... ΚΑΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Οφείλουν, επειγόντως, το ΕΚΕΒΙ και ο ΣΕΒΑ να συνέλθουν (!) και να μας πουν ξεκάθαρα ποιος έκα­ νε και πού λάθος. Περιμένουμε.

«Κατηγορούν τους νέους ότι τα βιβλία τους διαβάζονται... εύκολα! Ο Ντοστογέφσκι δια­ βάζεται δύσκολα; Ακόμα και σήμερα; Ο

ΤΑ ΧΟΝΤΡΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ

Κάφκα; Ο Μπαλζάκ; Που έκανε στην ουσία

Ο νέος και φέρελπις μυθιστοριογράφος Αλέξαν­

λα; Δουλειά μας είναι το να διαβάζονται τα

πολύ υψηλής ποιότητας κοινωνικό κουτσο­ μπολιό; Ο “Δον Κιχώτης" διαβάζεται δύσκο­

δρος Αθωνίτης, ο οποίος με το μυθιστόρημά του «Η

βιβλία μας. Η λογοτεχνία είναι μια μορφή α­

συνείδηση της αιωνιότητας» (Δελφίνι) έχει ταράξει

πόλαυσης. Όλες αυτές οι αντιλήψεις είναι ε­

τα λιμνάζοντα ύδατα της πεζογραφίας μας, δήλωσε

ντελώς επαρχιώτικες και... γεροντοκορίστι-

λακωνικότατα στα ΝΕΑ:

κες. Είναι σαν χωριό, όπου οι φαρμακό­

Το μυθιστόρημα για μένα πρέπει να αποτελεί την ανάπτυξη μιας φιλοσοφικής ιδέας, η οποία θα πρέπει να προσεγγίζει ζητήματα που αφορούν την ανθρώπινη ύπαρξη. Και ταυτόχρονα να είναι πρόταση και τομή για την ιστορία και το μέλλον. Κι αξίζει κανείς να αναρωτηθεί: Πόσοι από τους νέ-

γλωσσες βγαίνουν στην πλατεία, για να κα­ τηγορήσουν όποιον πετυχαίνει κάτι διαφο­ ρετικό!».

- Πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα; «Δεν νομίζω ότι οι αναγνώστες είναι ηλίθιοι.

ους/ες πεζογράφους μας, η πλειοψηφία των οποί­

Και πιστεύω ότι εξελίσσονται κιόλας. Μπαί­

ων αρέσκεται να ονομάζει μυθιστορήματα την κα­

νοντας στο νερό φθάνεις στη θάλασσα... πά­

ταγραφή των παιδικών και εφηβικών αναμνήσεων,

νω μας χτίζεται κάτι. Είμαστε η μόνη καινού­

συμμερίζοταιτην άποψη του νέου συγγραφέα;

ρια πρόταση. Σε όποιον δεν αρέσει, ας κάνει

Ελάχιστοι, είναι η δική μας γνώμη. Γι’ αυτό κατα­

αυτός την πρότασή του. Όλοι αυτοί οι γκρι­

κλυζόμαστε από ασήμαντα πεζογραφήματα ογκώ­ δη στην πλειοψηφία τους, που δανείζονται τον τίτλο «μυθιστόρημα» για να υπάρξουν τίτλος για τον ο­ ποίο πολλοί πιστεύουν ότι προσδίδει στα γραπτά τους οντότητα. Ευκαιρίας δοθείσης, ας θυμηθούμε το αμίμητο που εκστομίστηκε από γνωστό εκδότη,

νιάρηδες κάνουν αφορισμούς, αλλά κυρίως δεν σέβονται το βιβλίο. Άμα δεν φτιάχνουμε καλό μουσικά, να μας δώσουν τη συνταγή τους να κάνουμε καλύτερο τον επόμενο που θα τους σερβίρουμε! Πρέπει να ορκιστούμε

ο οποίος εναγωνίως θέλει να επιβάλει τη δική του

στο χαρμόσυνο γεγονός ότι το βιβλίο

πρόταση για την ελληνική πεζογραφία, προς νέα

πουλάει. Αυτή είναι η μόνη αλήθεια στο χώ­

διηγηματογράφο: Καλά, τα διηγήματα μπορεί και

ρο μας...».

να στα εκδώσουμε· έχεις όμως κανένα χοντρό μυθι­ στόρημα να μας δώσεις;

Αποσπάσματα από συνέντευξη του X. Χωμενίδη στον Μάκη Δεληπέτρο. «Απογευματινή» 11 Σεπτεμβρίου 1996

Λ

r

Α ξιότιμε κ. Δ ρακονταειδή, σας γρ άφ ω την ίδια μέρα που έφτασε στα χ έρ ια μου η κριτική σας γ ια τον Ζ ιλ Μ πλας, επειδή, α π ’ όσο εύκο­ λα μ πορεί ν α συμπερά νει κανείς, η δουλειά μου σας άρεσε. Κ αι το συμπέρασμα αυτό, εφόσον ακριβώ ς.αφ ο ρ ά σε κρίση δική σας, με τιμά όλως ιδιαιτέρως. Κ αι σ πεύδω ν α λύσω, ακόμη, την α π ορ ία σας σχετι­ κά με τον χαρακτηρισμό που έδω σ α στην προσπάθειά μου. Ό χ ι, δεν είναι από σεμνότητα που την ο νο­ μάζω «απόδοση» - το αντίθετο! Ε πειδή ακριβώ ς δεν είμαι μεταφραστής μα συγγραφ έας· επειδή (αν και μεγάλη κουβέντα μη λες...) δεν προτίθεμαι να ε πιχει­ ρήσω ξα νά κάτι παρόμοιο· επειδή εργάστηκα, ας το πω έτσι, δημιουργικά (δεν το ετυμολογώ α πό το «δή­ μιος»)· κι επειδή, κα κά τα ψέματα, ένας μεταφ ρα­ στής, ένα ς - κά ποιος μεταφραστής εννοώ, δε θα σκο­ τιζότανε ν α χρω ματίσει το ενλόγω κείμενο όπω ς, α ­ σχέτω ς αποτελέσματος, το χρω μάτισα εγώ - γ ι’ αυτό προτίμησα τον ό ρο «απόδοση». Μ ’ άλλα λόγια, επει­ δή είμαι φιλόδοξος, κι όχι σεμνός! Α υτά σχετικά με την «απόδοση». Ό σ ο γ ια τις λύσεις, ασφαλώ ς κρίνομαι, κ α ι δη ως μεταφραστής, όχι σα συγγραφ έα ς. (Κι επειδή σας βλέπω ν α ξανασ μίγετε τα φ ρύδια, σπεύ­ δω κα ι πά λι ν α σας καθησυχάσω : είμαι ολωσδιόλου άγνωστος· κι ούτε πρόκ ειτάι ποτέ ν α γ ίνω έστω και

αρ κετά γνω στός - πρ ά γμ α που δ εν ε ίναι κατανάγκην κακό, κι ούτε μ’ ενοχλεί περισ σό­ τερ ο α π ’ όσο πρέπ ει). Παράλληλα όμως με τις όπο ιες άλλες μου ι­ διότητες, είμαι κ ι επιμελητής εκδόσεων. Τ α τελευταία χρ ό νια εργά ζομαι στον G utenberg - α π ’ το ’89 για την ακ ρίβεια - ό ­ που, εκτός των άλλων, είμαι ο υπεύθυνος γ ια την «O rbis Literae». Ό π ω ς, νομίζω, φ αίνεται, αυτό που επιχειρούμε εδώ είναι, ό χι βέβα ια ν α φτιάξουμε καινο ύ ρ ια γρ αμ ­ ματική, μα, κ ατά κάπο ιο τρόπο, ν α βάλουμε κά ποιαν (απειροελάχιστη) τάξη στο χάος: καταρχήν για μας τους ίδιους, για να ’χουμε έναν μπούσουλα δηλαδή ν α δουλεύουμε, κα ι κατά δεύτερον «για το καλό». Στο όνο­ μα βεβαίω ς του τελευταίου έχουνε γ ίν ει ε­ γκλήματα κ α ι εγκλήματα. Κ αι σ ίγουρα έ­ χουμε κάνει, κι εξακολουθούμε ν α κ ά ­ νουμε, λάθη. (Μ ερικά μάλιστα τα π α ρ α δ ε ­ χόμαστε κιόλας! κα ι με την πρώτη ευκαιρία τα διορθώ νουμε). Ό μ ω ς, ενγένει, μέσα στη γενική, κα ι παράλογη, ασυδοσία, μέσα στην προχειρότητα του κολοσσιαίου πο σ ο ­ στού των ελληνικών εκδόσεων, μες στον κ α ­ ταιγισμό των κειμένω ν όπου βλέπει κα νείς μια λέξη ν α γρ ά φ ετα ι με δυο κα ι με τρεις κα ι με πα ρ απάνω τρόπους - κά πο ια α π ό τα βιβλία μας δείχνουν ν α ’χουν άποψη. Εσφαλμένη! θα πείτε. Μ πορεί. Σε γενικ ές γραμμές όμως είναι η μόνη ορθή· σ ας το λέω με το χέ ρ ι στην κα ρδιά. Ο ι ενω μένες ο ι λέ­ ξεις - ή κά πο ιες α π ’ αυτές - ίσως πλήττουν τη γλώ σσα μας. Μ α κά πο ιες άλλες μας πρ ω ­ τοβουλίες κι εμμονές θέλω να πιστεύω πω ς τη β ο η θ ο ύ ν-γ ια τί ’ν α ι κακόπαθη. Κλείνοντας, θέλω ν α επαναλάβω πω ς σας ευχαριστώ πολύ γ ια το ότι συστήνετε το βι­ βλίο μας· κα ι την α πόδοσή μου. Ε ίνα ι μεγά­ λη μου τιμή. Ελπίζω να μη σ ας κούρασα. Κι αν λάβατε εγκαίρω ς το γράμμα μου, καλό κα λοκα ίρι Κυριάκος Αθανασιάδης

Δ υο λόγια, σύντομα, γ ια ό,τι με α φ ορ ά στο άρ θρ ο του κ. Φ. Δ ρακονταειδή σχετικά με το Ζ ιλ Μ π λα ς του Lesage, στο διαβάζω, αρ.

365, σ.σ. 144 κ.εξ. Το επιβάλλουν ο τόνος, το ήθος κα ι το επίπ εδο της αντιμετώπισης, τυπικά όλα της «εντροπίας» που μερικές φ ο ρ ές διέπ ε ιτη ν πνευματική μας ζωή. Ο κ. Δ ρακονταειδής σχολιάζει τα Π ρολεγόμενα κα ι τις Σημειώσεις, που υ πογράφ ω στην έκδοση του Ζ ιλ Μ π λα ς (απόδ. Κ. Α θ α ­ νασιάδης, Αθ.: G utenberg, «Orbis Literae, 6», 1995), κλείνοντας την παρουσίαση του έργου που ε π ιχειρ εί στο άρ θρ ο του (πρ ο­ σκομίζοντας μάλιστα π ρ ος τούτο πληροφ ο­ ρ ίες που, με την εξαίρεση μιας-δυο προσ ω ­ πικώ ν απόψ εω ν, αποτελούν ελάχιστο υ πο­ σύνολο των προσ φ ερόμενω ν στα Π ρολεγόμ ενα τη ς ελληνικής έκδοσης)· κα ι οι κρίσεις του θίγουν δύο πράγματα: τα realia κ α ι το ύ ­ φ ος της γρ αφ ής μου - άλλοτε κατά τρόπο προσβλητικό κι άλλοτε κατά τρόπο ευτρά­ πελο. Π αρακάμπτω την α δυναμία του κ ριτι­ κού ν α αντιληφ θεί τη συνεκδοχή στον τίτλο της εισαγω γής («Ο Ζιλ Μ πλας στην Π ικαρδία»), π α ρ ά το βοήθημα της αναφ ορ άς που επισημαίνει ο ίδιος παρακάτω , κα ι περνώ σε τρ εις ανεξέλεγκτες βεβαιότητές του: 1) Ό λ α τα εγχειρίδια, ο ι ιστορικοί άτλαντες που έχω υπόψη μου πιστοποιούν ότι στην Ι σπ ανία τα β ασίλεια (όπω ς ονομάζονταν οι επικράτειες των πρώ ην χριστιανικώ ν κρατι­ δίω ν κ α ι των αραβικώ ν κτήσεων, γ ια τα ο ­ πο ία το Ζ ιλ Μ πλα ς μιλάει αρκετά, κα ι με αυτό ακριβώ ς το περ ιεχόμενο) δεν ξ ε π ε ρ ­ νούν τα είκοσι α π ό τ α τέλη του 15ου αιώ να κι εντεύθεν (από τα σχολικά βιβλία μαθαί­ νουμε ότι μόλις στον 19ο αι. μετονομάζονται σε «επαρχίες»). Π οια πηγή επιτρ έπ ει στον κ. Δ ρακονταειδή να κα τηγορεί αυτή τη γ ε νί­ κευση ως ανακριβή; 2) Α ς μας πει: γ ια τί η «δικηγορική (τέχνη)» α π ά δ ε ι σημασιολογικά, ως δήλωση επαγγελματικής ασχολίας, στον όρο «δικηγορία»; 3) Σημειώνει, ως ε-

κνευριστικές «ασυναρτησίες», μια σ ειρά διατυπώ σεω ν (κακήν-κακώ ς πα ρ α τιθέμ ε­ νω ν) τόσο συγκροτημένων κα ι διακριτ(ικ)ώ ν, ώ στε δ εν αντισ τέκομαι στον π ε ιρ α ­ σμό ν ’ αποδώ σ ω την ενόχληση του σε ά ­ γ νο ια ή /κα ι πρ ο σ ω π ικά π ρ ο ηγο ύ μ ενα με τη γλώ σσα της θ εω ρ ία ς (κι α ς κά μει ό πο ιο ς δε β α ρ ιέτα ι τον κό π ο της αναδρομ ής στο δη­ μοσίευμα του κ. Δ ρακο νταειδή). Α λλά υ π ά ρ χ ε ι κ ι άλλη α ιτία, τουλάχιστον ως π ρ ο ς αυτό το τελευταίο, που δια λά μ πει σε ό,τι χαρ ακ τήρ ισα ευτράπελο στις υπό λ ο ιπες κα ταδικ αστικές του κρ ίσ εις («πολυφ ορεμέν ες εκφ ράσ εις», «ασφυξία» απ ό τις πολλές πληρ ο φ ο ρ ίες στις Σημ ειώ σεις, αντίθεση με τη «μετάφραση» της «Μ πουλόν-συρ-μερ» σε Π αρ αθαλ άσ σ ια Βουλώνη - έστω κ α ι με π α ρ άθεση εντός πα ρ εν θέσ εω ν της ονομα­ σ ίας στο πρω τότυπο): ο συντάκτης του ά ρ ­ θρου επισ τρατεύει έναν γλω σσικό (αλλού κα ι ο ρ θο γρ α φ ικό ειδικό τερ α) ιμ πρεσιονι­ σμό απ οφ οίτου Λ υκείου, προ κ ειμένο υ να κρ ίν ει ένα γλω σσ ικά α νεξίθρησ κο, με σ υν έπεια σ τις π ρ ο φ α ν είς επιλ ο γές του, κ ε ί­ μενο που, επιπλέον, δεν π ρ ο δ ίδ ε ι π ο υ θεν ά την υποχρέω σή του ν α είναι, ως εκ της θέσεώ ς του, κα τεξοχήν πλ ηροφ οριακό. Α ν κρ ίν ει κ α νείς απ ό τ ο συγγρ αφ ικό έρ γο του κ. Δ ρ ακονταειδή (μηδέ κ α ι του πα ρ ό ντο ς ε­ μπαθούς κειμ ένου του εξαιρουμένου), εί­ ν α ι ο λ ιγότερο ενδ εδειγμ ένο ς να π ρ ο β α ίνει σε υ π ο δείξ εις γ ια ζητήματα ύφ ο υς - αλλά α ς είναι... Γ ια το βαθμό, τώ ρα, πληροφ οριακ ής επ ά ρ ­ κεια ς ή περ ίσ σεια ς, δεν είμαι ο μόνος που θ α είχα διαφ ορετική γνώμη: ο ι αναγνώ στες που θα προ σ περ άσ ο υν τον πρόλογο, όπω ς ε ύχεται γ ια όλους ο κ. Δ ρακονταειδής, εί­ να ι ο ι αναμενόμενοι· ο ι υ π ό λ ο ιπο ι δικα ιω ­ ματικά θα ζητούσαν κα ι περισ σότερα. Κ ι α ν ο ίδιος πισ τεύ ει ότι την αποστολή που κα λείται ν α εκπληρώ σει μια εισ αγω γή (κι ό χι υπο χρ εω τικ ά σαν αυτή) μπ ο ρ εί ν α τη φ έ ρ ει εις π έ ρ α ς ένα ά ρ θρ ο εγκυκ λο π αίδ ει­ ας, ας μας υ π ο δ ε ίξ ει κ άτι πα ρ ό μο ιο - είναι

μια καλή πρόκληση, μολονότι «εγκυκλοπαι­ δικός» π ρ έ π ει ν α είν α ι ο χα ρ ακ τήρ ας των προλογισμ άτω ν σε έρ γα με τόσο βαρύ γραμματολογικό φ ορτίο (κι ό χι σ ’ αυτά μο­ ν ά χα ), κα ι κά θε πρω τοβουλία του είδους εί­ ν α ι καλοδεχούμενη στο πρ α γμ ατικό κοινό τους. Τ ις υ ποψ ίες γ ια τον τίτλο κα ι το π ερ ιεχό μ ε­ νο της σ ειρά ς, που εκφ έρ ονται στην αρχή του άρθρ ου (τόσο σ τρεψ ιλογικά κα ι δύ­ σ τροπα ώστε καταλήγουν ν ’ απαντηθούν α ­ πό μόνες τους!), τις πρ οκ αταλ αμβ άνει η έκ­ θεση αρ χώ ν του κ. Α.Κ. Χ ριστοδούλου στον Π ρ όλογο του πρώ του βιβλίου της σειρά ς (το Μ ό μ π ι-Ν τικ ). Ε ίν α ι στο π νεύμ α της σ ει­ ρ ά ς που υ πα κ ούει κ α ι η τακτική της π α ρ α ­ πομ πής α π ό τις Σημ ειώ σεις στο κείμ ενο, κι ό χι το αντίστροφ ο, ώ στε ν α ανα ζη τεί κ α νείς στο μέτρο τω ν αναγκώ ν κ α ι των απορ ιώ ν του το θ ησ αύρισμα κά π ο ια ς εξήγησης. Ά ρ α π ό θ εν η «ασφ υξία» του κριτικού; Ή μήπως το αθλίω ς πα ρ α τιθέμ ενο σ πά ρ α γμ α φ α ν ε ­ ρώ νει κα ι τη λογική με την ο ποία συντάχθη­ κε, όχι μόνο το όλο σώμα τω ν Σ ημειώ σεω ν, αλλά έστω κα ι το προσ κομιζόμενο π ρ ος κ α ­ ταδίκη δείγμ α τους; (Α ν φιλοτιμείτο, π ά ­ ντως, ο π α ρ ά φ ορ ος κα τεδαφ ισ τής ν ’ α ν α ­ τρ έ ξ ε ι στην οικ εία σημείωση, δε θ α χ ρ ε ια ­ ζόταν ν α εμπιστευτεί τη γαλ λομ ά θειά του γ ια να κα ταλή ξει εκεί που κατέληξε διερω τώ μ ενος επ ί του όρου «bachelier»). Δ εν ξέ ­ ρω αν ο κριτής βρίσκει πολύ πετυχημένη μεταφ ορά την «εξ υπερμέτρου τρ ικυμίας εν κρ ανίω πά σχου σα έκδοση», αλλά στα γρ α φ ό μ εν ά του κα τοπτρίζεται ευκρινώ ς μια ψυχή όντως (κα ι ανεξήγητα) τα ρ α γ μ έ­ νη. Τ ο «ήθος» του κ α ι η «επιμ έλειά» του ως αναγνώ στη π α ρ α είνα ι επιλήψιμα γ ια ν α επιμείνω περ ισ σότερο. Ε ίν α ι καλό ν α ξ έρ ει κα νείς μέχρι πού ν ’ α π λώ νει το χ έ ρ ι του: ως ε κ ε ί που φτάνει. Ε υχα ριστώ γ ια τη φ ιλ οξενία Δημήτρης Αρμάος

Μ ξψ Α σ λά νογλον 1 9 3 1 - 1 9 9 6 (9Αυγσύστσυ)

Η Π Ο ΙΗ ΣΗ ΑΕ Μ ΑΣ ΑΛΛΑΖΕΙ

■ψ. Η ποίηση δε μας αλλάζει τη ζΐύή το ίδιο σψίξιμο, ο κόμπος της βροχής η καταχνιά της πόλης σα βραδιάζει Αε σταματά τη σήψη που προχώρησε δε Θεραπεύει τα παλιά μας λάθη Η ποίηση καθυστερεί τη μεταμόρψΐύση

•νει πιο δύσκολη την καθημερινή μας πράξη ρηό την ποιητική συλλογή τον Νίκον-Αλεξη Ασλάνογλον «Νοσοκομείο Εκστρατείας» (1972)

V ΕΚΤΕΝΕΙΣΑΝΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ “ΔΙΑΒΑΖΩ” ΣΤΟΝ Ν.Α. ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ 1.

Τεύχος Αρ. 24. Οκτώβρης, 1979. Κριτική του Τάκη Καρβέλη για την ποιητική συλλογή «Ο δύσκο­ λος θάνατος». Εγνατία, Θεσσαλονίκη, 1978. Σελ. 160.

2. Τεύχος Αρ. 55. Αύγουστος, 1982. Κριτική του Γιάννη Καρατζόγλου για την ποιητική συλλογή «Ωδές στον πρίγκιπα». Αθήνα, Ύψιλον/ Βιβλία, 1981. Σελ. 28 3. Συνέντευξη του Ν.Α. Ασλάνογλου στη Μαρία Τρουπάκη που δη­ μοσιεύτηκε στο τεύχος Αρ. 118, τον Αύγουστο του 1985, με τίτ­ λο «... γράφω ποίηση για να καταγράψω ό,τι αντιστρατεύεται ( / και κατατρίβει τη ζωή μας».

ΝΛΑοΜνογΙον

21

Σύντομη βιογραχρια Ο Νίκος-ΑλέξηςΑσλάνογλου γεννήθηκε το 1931 στη Θεσσα­ λονίκη από Μικρασιάτες γονείς με αστικό υπόβαθρο. Το 1949 αποφοίτησε από το Πειραματικό Σχολείο του Πανε­ πιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου και είχε καθηγητή τον Γιώργο Θέμελη, για τον οποίο έγραψε και το πρώτο του δοκίμιο. «Θάνατος και γέννηση στην ποίηση του Γιώργου Θέμελη», το οποίο εξέδωσε το 1951, στο περιοδικό της Θεσσαλονίκης Σκέψη, του οποίου υπήρξε συνδιευθυντής με τον Δημήτρη Κ. Κατσανό στο μοναδικό τεύχος που κυκλοφόρησε. Το όνομα Αλέξης είναι μια προσωπική του ε ­ πιλογή των γυμνασιακώντου χρόνων και προέρχεται από τον ομώνυμο ντοστογιεφσκικό ήρωα του Ταπεινωμένοι και Καταφρονεμένοι. Στη δεκαετία του ’50, μετά το θάνατο του πατέρα του, ανέλαβε τη διεύθυνση της εριουργίας «Μάκερ» μαζί με τον γα­ μπρό του Βασίλη Φράγκο. Πολύ σύντομα η εριουργία χρεοκόπησε, γεγο­ νός που είχε σοβαρές συνέπειες στη διαμόρφωση της υπόλοιπης ζωής του. Στη δεκαε­ τία του ’50 είχε την ευκαιρία να ταξιδέψει συστηματικά στην Ευρώπη. Σπούδασε γαλλική φιλολογία στα Πανεπιστήμια Καΐρου, Αιξ-αν-Προβάνς και Θεσσαλο­ νίκης και πήρε τα πτυχία Sorbonne III και Γαλλικής Φιλολογίας του Αριστστελείου Πανε­ πιστημίου Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως καθηγητής της γαλλικής γλώσσας στη Θεσσα­ λονίκη σε φροντιστήρια ξένων γλωσσών και ως επιστημονικός συνεργάτης στην Αρχιτε­ κτονική Σχολή Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε, επίσης, ως βιβλιοθηκάριος της Κεντρικής Βι­ βλιοθήκης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Από το 1980 έζησε στην Αθήνα όπου και εργάστηκε ως λογοτεχνικός σύμβουλος και επιμελητής εκδόσεων στον εκδοτικό οίκο Ευσταθιάδη, με ειδίκευση στις ξενόγλωσσες εκδόσεις. Η σχέση του με τη γαλλική γραμματεία τον έφερε σε επαφή με το φιλοσοφικό ρεύμα του υπαρξισμού και υπήρξε ένας από τους πρώτους οπαδούς του στην Ελλάδα. Το 1952 εκ­ δίδει σε πολυγραφημένη έκδοση περιορισμένου αριθμού αντιτύπων το μονόπρακτο συμφωνικό ποίημα Θάλασσα και συγχρονισμός, του οποίου απόσπασμα τυπώνεται το 1953 στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Πυρσός του Συλλόγου Αποφοίτων του Πειραμα­ τικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου υπήρξε μέλος της συντακτικής ε­ πιτροπής του από τον Οκτώβριο του 1953 έως τον Ιανουάριο του 1955 και δημοσίευσε ε­ κεί τα πρώτα οκτώ ποιήματά του. Υπήρξε επίσης μόνιμος συνεργάτης του περιοδικού της Θεσσαλονικής Διαγώνιος, από την έναρξή του το 1958 έως το 1962, καθώς και κατά τη διάρκεια της δεύτερης περιόδου λειτουργίας του από το 1965 έως το 1969. Από το μετα­ φραστικό του έργο ξεχωρίζει η εργασία του για τον Rimbaud καθώς και το δοκίμιο με τη μορφή προλόγου που συνοδεύει την πρώτη έκδοση της μετάφρασης του Εκλάμψεις. Ποιήματά του μεταφράστηκαν στα αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά και ολλανδικά. Από το υπό έκδοσιν «Ελληνική Ποίηση Β' Μεταπολεμική Γενιά» Εκδόσεις Σοκόλης

Ν.Α,ΑοΜνογλον

και ητζύχός Γνώρισα τον Νίκο-Αλέξη Ασλάνογλου στο σπίτι του μακαρίτη ποιητή Ανδρέα Αγγελάκη, εκεί κατά τις αρχές της δεκαετίας του ’8 0 .0 Αγγελάκης γιόρταζε κι εκτός από φίλους εί­ χε μαζέψει αρκετούς κατά καιρούς μαθητές του στα πειραιώτικα Γυμνάσια. Ο Ασλάνογλου απαντούσε σε άπταιστο πληθυντικό όταν κάποιος νέος κάτι τον ρωτούσε, έβλεπες όμως την τάση του να απομονωθεί μ’ έναν απ’ τους άλλους καλεσμένους και ν ’ αρχίσει την κουβέντα για ουσιαστικά λογοτεχνικά θέματα. Μας σύστησαν, μιλήσαμε και μαζί. Περί γαλλικής ποίησης. Κινιόταν με αβίαστη ευκολία απ’ τον Ρεμπώ στον Αντρέ Σενιέ, απ’τον λατρεμένο του Βερλαίν ώς τον Βιλιέ ντε λ’ Ιλ Αντάμ και τον Ζυλ Συπερβιέλ κι έκα­ νε λεπτότατες παρατηρήσεις για την τεχνική και ιδίως για τους ήχους που ξεπηδούσαν απ’ τα ποιήματά τους. Και αυτά μετά παραδειγμάτων, παρακαλώ, όχι δύο στίχων ή μιας στροφής, αλλά έως και... κουραστικά μακροσκελών. Μιλούσε γι’ αυτά τα θέματα με α­ ληθινό πάθος, τα μάτια του λάμπανε κι όταν επέμενε η φωνή του γινόταν λίγο τσιριχτήεννοούσε να πάει τη σκέψη του ως το τέλος, δεν ξεχνούσε ποτέ πού είχε μείνει αν τον διέκοπταν, επανερχόταν δριμύς και ολοκλήρωνε ο­ πωσδήποτε το πληρέστατο, κάπως μονολογικτ δοκίμιο. Πήρε το παλτό του απ’ την κρεμάστρα παλιό, πρώην πολύ καλό παλτό, το φόρεσε με αξιοπρέπεια και τη βεβαιότητα ενός έκπτωτου γαλείου, και του παλτού και δικού του, και με ρο σε πολύ διακριτικά, άλλος θα ’λεγε: παλιομοδίτι εάν διέθετα «κούρσα». Κάθησε πολύ άνετα, c άνθρωπος που τα 'χει ζήσει αυτά, στην μπροστ θέση και μου είπε πως μένει «προς τη Νέα Σμί νη». Στάθηκε αδύνατο να τον οδηγήσω μέχρι σπίτι. Όχι, όχι, δυο δρόμοι είναι από δω, και κατ βήκε στη Λεωφόρο Συγγρού. Μου έδωσε άμα τη διεύθυνση και το τηλέφωνό του. Έκτοτε, και μετά την ανταλλαγή βιβλίων, τον ξε ναείδα αρκετές φορές στις συγκεντρώσεις τοι επίσης χαμένου ποιητή Τάσου Κόρφη που, με ταξύ άλλων, εξέδιδε και την ετήσια ανθολογία «Φωνές». Ο Κόρφης προσκαλούσε ανθολογού­ μενους και μη στην γκαλερί του «Πρόσπερος» για να παρουσιάσει το βιβλίο. Απ’τη βεράντα ε­ κείνη της οδού Αλκιβιάδου 9 παρήλασαν, ελέω της μεγαθυμίας του Κόρφη, γράφοντες και γράφοντες... Ο Ασλάνογλου τακτικός. Καθισμένος κατά προτίμηση σε γωνίες, συνηθέστατα μόνος στ’ αλήθεια, μιλούσε αρκετά και τον απέ­ φευγαν - έμοιαζε μάλλον ανακουφισμένος

ΝΛΑοΜνογλον

σαν μ’ έβλεπε, κι άρχιζε να με ρωτάει με «συνωμοτι­ κό» ύφος: «Ποια είναι αυτή η κυρία;», «Ποιος είναι ο κύριος;». Αν τύχαινε να τον συστήσουν, χαιρετούσε διεκπεραιωτικά και έως ειρωνείας ευγενέστατα και γύριζε αμέσως στο συνομιλητή του. Στηντελευταία συγκέντρωση, άνοιξη του ’94, πριν αποδημήσει και ο Κόρφης, μιλήσαμε πολύ, όχι όμως για λογοτε­ χνία όπως άλλοτε. Γεωμετρημένος όσο ποτέ, οι­ κονομικά ανασφαλέστερος, φοβισμένος και μαζί λίγο επιθετικός, έχοντας όμως πια μαζί μου ένα σχετικό, ανομολόγητο θάρρος, ξεκίνησε να λέει για την φαλιρισμένη εριουργία του πατέρα, για τις σπατάλες στα νύκτια εκκοκκιστήρια, για τις περιστασιακές του δουλειές, για τις σχέσεις του με την αδερφή του και τον Βασίλειο Φρά­ γκο, για αιτιάσεις προς τέως φίλους, όπως ο Βαβούρης κι ο Χριστιανόπουλος, για τον «καλπουζάνο» (δική του η έκφραση) Σαββόπουλο (τι δική του δηλαδή!) Ακόμα, μου μί­ λησε με μένος για το Υπουργείο Πολιτι­ σμού που, κατά κάποια αστραφτερή στην υπερβολή της λογική, έπρεπε να τον πλη­ ρώνει για να συνεχίζει να γράφει, κι εφ ό­ σον αυτό δε γινόταν δεν είχε κι εκείνος καμιά πρόθεση να ξαναρχίσει. Κατά τις δώδεκα του πρότεινα να τον πάω στους Αγίους Αναργύρους, όπου είχε πια με­ τακομίσει. Αρνήθηκε, εδώ, εδώ δίπλα είναι το λεωφορείο, με καθησύχασε. Ζήτησα νέο τηλέφωνο, σας έχω ψάξει, είπα. Τηλέφωνο δεν είχε. Διεύθυνση; Στείλτε μου γράμμα στον (κι ανέφερε κοινό γνωστό) και θα σας απαντήσω.

24

Έτσι, ο Ασλάνογλου έφ υγε ανάργυρος για τους Αγίους Αναργύρους. Έδωσα, χωρίς ωραιοποιή­ σεις, ένα δύο στιγμιότυπα, ίσως γόνιμα για κάποια συμπεράσματα, ποιητικά του βίου. Τα ποιητικά της ποίησης είναι συζήτηση μεγάλη, αρμοδιότερης ώρας κι ίσως κι αρμοδιότερων ανθρώπων. Ένα ξέρω: κι αν ο Ασλάνογλου έρχεται απ’ τον Βερλαίν, απ’ τον Καρυωτάκη, απ’ τον Άγρα, απ’ τους ατμώδεις μεσοπολεμικούς, ακόμα κι απ’ τον Θέμελη, όπως μου λέει και διαφωνώ ο φίλος Αλαβέρας, είναι σίγουρα στη γενιά του και γενικότερα ένας στίλβων μάγος, μια διαρκής υπόκωφη μουσική συναυλία, το πιο φιλόξενο κράτος για ταπεινούς και ταπεινωμένους ριγηλούς ψιθύρους και υφέρποντες υπαινιγμούς. Είναι ο μαγνήτης των «γλυκών χαμών» και των χαμηλωμένων φώτων στα πρα­ τήρια βενζίνης και στ’ αεροδρόμια, αυτός που πρώτος και μοναδικός μετέτρεψε την απαίτηση του σώματος σε πνευματική περιπλάνηση, αυτός που στεγάστηκε ασκεπής μες σε βρεγμένα γήπεδα. Μόνον έτσι, όπως ήταν στη ζωή, ακατάδεκτος των αραιών αισθημάτων, ευγενής, δηλαδή noble, κι αδιόρατα ψυχρός, γνήσια μόνος. Κι όχι μόνος διαφημιζόμενος ή διαφημιζόμενος καταραμένος, μό­ νον έτσι του ταίριαζε να είναι ώστε ν’ αντιστοιχεί κρυφά κι αντιθετικά στην ίδια τη θερμή, πάχνινη ποίησή του. Πρίγκηψ και πτωχός, «Χρειάστηκε χρήματα για να μεταμορφώσει ένα χερσότοπο σε πανδαιμόνιο μουσικής». Τον μεταμόρφωσε στο τέλος χωρίς αυτά. Φυσικό ήταν που «ήρθε ο καιρός και τον σπα­ ράξαντα σκυλιά». Γ ιάννης Βαρβέρης

N.AJoMvoyhv ■

Ο πο κι ο θάνατος Μια λεξιλογική ανάλυση ορισμένων ποιημάτων από τη συγκεντρωτική έκδοση του «Δύσκο­ λου θανάτου», μας πείθει ότι ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου ετοίμαζε σιγά-σιγάτον δύσκολο θάνατό του, αυτόν που τον βρήκε το απόγευμα της 9ης Αυγούστου. Τα περισσότερα ουσια­ στικά, επίθετα και ρήματα έχουν σχέση με το θάνατο, το ανολοκλήρωτο, το ματαιωμένο, το χαμένο, την καταστροφή. Συγκεντρώσαμε ορισμένα ουσιαστικά: νύχτα, σκοτάδι, δάκρυ, λυγμός, θάνατος, εγκατά­ λειψη, θλίψη, μοναξιά, αγωνία, απόγνωση, ταφή, αρρώστια, κενό, θύμα. Και επίθετα: έρη­ μος, θλιμμένος, νεκρός, άδειος, ανώφελος, ερειπωμένος, γυμνός, βροχερός, γλυφός, σπαταλημένος, ανελέητος, λειψός, αφιλόξενος, έντρομος. Μ’ αυτά τα υλικά έχτισε τον οίκο της ποίησής του. Άνοιξε την πόρτα, μπήκε μέσα, κι έκτοτε δεν βγήκε ποτέ. Για τον Νίκο-Αλέξη Ασλάνογλου η κάθε μέρα που ερχόταν δεν ήταν μια καινούρια μέρα. Ήταν ίδια και ολόιδια με την προηγούμενη. Και προσπαθούσε να βρει τρόπους να της δώσει νόημα. Έγραφε ποίηση, όχι α­ πό το ξεχείλισμά του, αλλά από το υστέρημά του. Μιας ζωής που στράβωσε κει στο ξεκίνημά της, στα πρώτα παιδικά χρό­ νια, με το φάντασμα του παμφάγου χρόνου-Κρόνου να έρ­ χεται και να του ψιθυρίζει στ’αυτί: «Όπου κι αν πας, ό,τι κι αν κάνεις σ’ εμένα θα γυρίσεις». Ναι, τα ποιήματά του είναι ένα διαρκές, ομολογημένο, φλερτ με τον εραστή-θάνατο. Ενός εραστή, του θανάτου εννοούμε, που δεν σηκώνει από απιστίες, που ξέρει όμως να περιμένει, καθώς είναι σίγουρος, ότι ο ερωμένος θα γυρίσει, με μαθηματικήν ακρίβεια σ’ αυτόν. Κι όταν ερ­ χόταν η ώρα να βγει από τον εαυτό του, τριγυρνούσε σε άδεια γήπεδα υπό βροχήν, σε ερημικούς σιδηροδρομι­ κούς σταθμούς, σε εργοστάσια όταν οι μηχανές σιγούν. Τα σκηνικά της ποίησής του ήταν τα' σκηνικά μιας Ελλάδας, μετά τον Εμφύλιο, που άρχισε να αφήνει το βαλκανικό της πρόσωπο και να ενδύεται τα αλαμπουρνέζικα ρούχα της - που τα φοράει ακόμη ως σήμερα. Ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου επέστρεφε διαρκώς στον «νεαρό» εαυτό του. Από κει αντλού­ σε. Όταν χάθηκαν οι τόκοι της «νεότητας», μας α­ ποχαιρέτησε. Η ζωή του ήταν μια διαρκής μελέτη θανάτου. Με «θύτη» και «θύμα» αυτόν τον ίδιο, τον ποιητή. Βασίλης Καλαμαράς

ΚΑΛοΜνογλον

Ενα “πρωτόλειο”: Προοπτική και ζυμώσεις

Θ ΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ

ΚΑ,ΑοΜνογΙον

Το 1952, χρονιά που κυκλοφορεί σε πολυγραφημένη μορφή η «Θάλασσα και ο συγχρονισμός», ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου είναι 21 χρονώ. Πρόκειται για ένα θεατρικό μονόπρακτο που ανα­ δημοσιεύεται στη «Διαγώνιο» (τχ. 8, 1961), ενώ κά­ ποια θέματα των μονολόγων αποτελούν βασικό πρόπλασμα κάποιων ποιημάτων της δεύτερης ποι­ ητικής συλλογής του Ασλάνογλου (Δύσκολος θάνα­ τος, 1954). Η μορφική αυτή επιλογή είναι παράδοξη μόνο σε πρώτη εντύπωση. Καθώς ο Ασλάνογλου στην ώρι­ μη ποιητική του περίοδο έγραψε αφηγηματικά ποι­ ήματα (Ωδές στον Πρίγκιπα, 1981) ή ποιήματα που ρέπουν στην ποιητική πρόζα αλλά και ποιήματα που μπορούν να διαβαστούν σαν θεατρικοί μονόλο­ γοι (Τρία ποιήματα, 1987). Το έργο εκτυλίσσεται στον εξώστη ενός κοσμικού ξενοδοχείου στο Λουτράκι. Ο συγγραφέας μάς μι­ λάει για την απέραντη μοναξιά και τον αξεδίψαστο έρωτα μιας παρέας τεσσάρων αγοριών και τριών κοριτσιών. Πρόκειται για μια εφηβική συντροφιά που συναντιέ­ ται στη γνωστή λουτρόπολη στο τέλος του φθινο­ πώρου. Γόνοι αστικών οικογενειών, πολυταξιδεμέ­ νοι, αμέριμνοι από βιοτικές μέριμνες (ένα μόνο πρόσωπο κάνει κάποια νύξη για επικείμενες εισα­ γωγικές εξετάσεις) προσπαθούν να διοργανώσουν ένα αποχαιρετιστήριο πάρτι. Ένα πάρτι που θα σημάνει το τέλος του καλοκαι­ ριού, αλλά και το τέλος μιας ηλικίας, και ενδεχομέ­ νως μιας συναναστροφής και μιας εποχής. Τελικά αυτό το πάρτι δεν πραγματοποιείται και η παρέα σκορπάει. Ενδιαμέσως της σκηνικής δράσης παρεμβάλλεται ο χορός. Ο χορός ενσαρκώνεται από έναν έφηβο (βγαλμένο κατευθείαν από τον Τένεσι Ουίλιαμς) που παρωδεί τόσο το αρχαίο δράμα όσο και το σαιξπηρικό κείμενο:

[...] «Η αυλαία ανοίγει όχι για τον Κοριολανό, όχι για τον αγαπημένο μου'Άριελ ακούω τη μουσική του ακόμα στ' αυτιά μου, όχι για τη θλιμμένη Αντιγόνη, τον αιμόψυρτο Οιδίποδα είναι καιρός που τους έθαψα με τα χέρια μου εδώ στο Λουτράκι πίνοντας ιαματικά νερά, μασουλώντας μαστίχα διαβάζοντας Ρήντερς Ντάιτζεστ όταν η νύχτα καθρεφτίζει τα φώτα της στο ζεστό καλοκαίρι».

Δια στόματος του Χορού σκιαγραφείται ο ψυχι­ σμός αυτής της νεανικής συντροφιάς. Ανία, ε­ ρωτικό ανικανοποίητο και περιρρέουσα α­ σφυξία, είναι οι δεσπόζοντες τόνοι των επτά πρωταγωνιστών. Όλη αυτή η ατμόσφαιρα ωστόσο δίνεται σε ένα κλίμα νεανικής υπερβολής και συχνά συναισθη­ ματικού στόμφου. Αφού αυτό που καίει τον αφηγητή-συγγραφέα είναι πάνω απ’ όλα να μιλή­ σει· να μας ανοίξει τα φυλλοκάρδια του. Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο τον ποιητή να προσδιορίζει την ατμόσφαιρα της γενιάς του ή, ακριβέστερα, να φωτίζει από τη δική του σκοπιά την εποχή εκείνη (Διαγώνιος, τχ. 15,1968): «Τι έ­ πρεπε να κάνουν οι νέοι του 1950; Ψυχικά βρί­ σκονταν με τους μοντέρνους, ανήκαν σ’ αυτούς. Είχαν όμως άλλα πράγματα να πουν. Και τα πράγματα αυτά δεν μπορούσαν να ειπω­ θούν παρά με μια γλώσσα πιο άμεση, πιο πυρα­ κτωμένη, πιο εξομολογητική. Ήθελαν να μιλή­ σουν για το προσωπικό τους δράμα, που δεν φαίνεται να οσφραίνονται οι παλαιότεροι. Ήθε­ λαν επιτέλους να βρουν μια εξιλέωση και τη βρήκαν γράφοντας και επικοινωνώντας με τρό­ πο εύληπτο και πειστικό». Ο Ασλάνογλου βρίσκεται υπό την επήρεια πολ­ λών φωνών. Κάποιος μπορεί να ακούσει ευκρινώς τον Σεφέρη, τον Καρυωτάκη και στο βάθος τον Σικελιανό και τον Άγρα ή τον Λαπαθιώτη. Υπάρχουν όμως και αχώνευτα δάνεια από τον Έλιοτ, τον Όσκαρ Ουάιλντ και τους Γάλλους συμβολιστές (που τόσο γόνιμα διασταυρώθη­ καν στη συνέχεια με τη γραφή του). Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει ε­ πίσης και αρκετούς αυτοβιογραφικούς νυγμούς. Η Θεσσαλονίκη, η Αλεξάνδρεια, η Χάβρη και φυσικά η Αθήνα και το Λουτράκι είναι μέρη

που ο ποιητής γνώρισε από κοντά. Σε κάποια σημεία επίσης σχολιάζει το καταθλιπτικό κλίμα της βυζαντινής γενέθλιας πόλης: [...] «κοιτώντας προς τη θάλασσα με μάτι σβηστό σαν καντήλι σωσμένο ήταν τα ίδια σβηστά μάτια που ξεδιάκρινα στους μοναχούς, στα μοναστήρια η πίκρα για μια ζωή κλειστή, ο ίμερος για πυρετό και αμαρτία ψελλίζοντας σκυφτοί τις μυστικές ευχές κι η φλόγα των κεριών να μακραίνει τους ίσκιους στ’ ακίνητα βλέφαρα.

Υπάρχουν ακόμη, εν σπέρματι έστω, ορισμένες από τις θεματικές και υφολογικές εμμονές του. Όπως η σαγήνη που του ασκούν τα ερείπια, τα ματαιωμένα ταξίδια, οι δισκοθήκες (ιταλικής μουσικής ή ρομαντικών κλασικών) και οι μπασκετμπολίστες. Αλλά σ ’ αυτό το πρωτόλειο συναντάμε και τη συνύφανση ενός λεξιλογίου αισθηματικού ή λυρικού κι ενός σύγχρονου ή τεχνολογικού. Συνεκτικός κρίκος της παρέας είναι ο Αλέξης. Ένα πρόσωπο απρόσμενο, εστέτ, λιγομίλητο και μισοφώτιστο, το οποίο έλκει και τα δύο φύ­ λα με την προσωπικότητά του. Σε μια συνέντευξή του στο «Τέταρτο» (τχ. 4, Αύ­ γουστος 1985) ο Ασλάνογλου είχε πει: «Στην ποίησή μου νομίζω ότι υπηρετώ τον απόηχο του γεγονότος. Στην προσωπική μου ζωή δεν απο­ κρύπτω τίποτα». Εδώ ο Ασλάνογλου ακολουθεί την αντίστροφη πορεία. Προτάσσει την άμεση ανάγκη του για εν θερμώ εξομολόγηση. Αφού ο Αλέξης είναι σάρκα έκτης σαρκός του. Πρέπει να περιμένουμε τέσσερα ακόμη χρόνια μέχρι να τυπώσει την τρίτη ποιητική του συλλο­ γή «Ο θάνατος του Μύρωνα», για να αρχίσει να φιλτράρει το πρωτογενές βίωμα· για να ανακα­ λύψει την ένταση και την πυκνότητα της μνήμης στη χρονική απόσταση και στη διάθλαση της ά­ μεσης εμπειρίας. Μια διαδικασία ωρίμανσης που στο «Νοσοκο­ μείο εκστρατείας» (1972) διατυπώνεται απερί­ φραστα: «Η ποίηση καθυστερεί τη μεταμόρφωση κάνει πιο δύσκολη την καθημερινή μας πράξη». Μ ισέλΦ άις

Ν.Α,ΑοΜνογΙον

Νίκος-ΑλεξηςΑσλάνογλον Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε (μαζί με άλλα πέντε κείμενα της Αλκής Ζέη, της Τζένης Μαστοράκη, του Γιάννη Κοντού, της Παυλίνας Παμπουδη και του Πέτρου Τατσόπουλου) στο περιοδικό Marie Claire (Φεβρουάριος 1990) κάτω από τον γενικό τίτλο «Το πρώτο μου βιβλίο...». Τότε είχα ζητήσει από τους έξι ποιητές και πεζογράφους μια σύντομη καταγραφή της ατομικής τους κατάστασης αλλά και του πνευματικού κλίματος που γέννησε το «πρωτόλειό» τους. Ο μόνος που μου απάντησε γραπτώς ήταν ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου. Συναντηθήκαμε, θυμάμαι, δυο φορές στο παλιό Every Day (νυν Wendy’s επί της Βουκουρεστίου). Τη δεύτερη φορά, που μου παρέδωσε το χειρόγραφο, λίγο πριν χωρίσουμε, άρχισε να ωρύε­ ται και να χειρονομεί. Κάτι τον είχα ρωτήσει για το πνευματικό κλίμα της Θεσσαλονίκης, όταν ζουσε εκεί. Είχε κοκκινήσει και σχεδόν έτρεμε: «Αυτοί με κατέστρεψαν», μου είπε. Μετά ηρέμησε και έβγα­ λε από την τσέπη του ένα λιωμένο μολυβί και διόρθωσε μια λέξη. Ή ταν μέσα Οκτωβρίου. Φορούσε ένα λαδί παλτό. Θυμάμαι πως τα παπούτσια του ήταν ιδιαίτε­ ρα φθαρμένα αν και φρεσκολουστραρισμένα. Η φωτογράφηση έγινε από τον Χάρη Παπαδημητρακόπουλο, στη στοά του Μετοχικού ταμείου που βρίσκεται δίπλα στο Θέατρο Βεργή. Όταν χωρίσαμε, και πέρασα μετά από μια ώρα από το Every Day, τον βρήκα να πίνει νερό σε πλαστικό κυπελο, και να περιεργάζεται σαν μικρό παιδί τη νεολαία στη μαζική και μοντέρνα καφετέρια. Μ.Φ. Το πρώτο μου βιβλίο κυκλοφόρησε στη Θεσσα­ λονίκη το φθινόπωρο του 1952. Ήταν το ποιητικό μονόπρακτο «Θάλασσα και συγχρονισμός». Γραμμένο τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου στο Λουτράκι, όπου έκαμνα διακοπές, δακτυλογραφήθηκε από μένα τον ίδιο το Σε­ πτέμβρη. Τα 100 αντίτυπα επαρκούσαν για να καλύψουν τις ανάγκες της εποχής: φίλοι, πνευματικοί άν­ θρωποι, συγγραφείς, οικογένεια. Φυσικά, διανεμήθηκε μέσα σ ’ ένα μήνα. Πολλά απ’ αυτά ταχυδρομήθηκαν στην Αθήνα και ελάχι­ στα στο εξωτερικό. Δεν υπήρξε συνεπώς θέμα πωλήσεώςτου, αν και μοίρασα καμιά δεκαριά σε βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης. Το βιβλίο εξάλ­ λου ήταν πολυγραφημένο. Αξίζει να σημειωθεί

Ν.Α,ΑοΜνογΙον

πως κριτικοί και ομότεχνοι σχεδόν το αγνόησαν. Το βιβλίο μου δεν εκδόθηκε από εκδοτικό οίκο, για τον απλούστατο λόγο ότι εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν εκδοτικοί οίκοι στη Θεσσαλονίκη, με την υπόσταση που είχαν αντίστοιχοι αθη­ ναϊκοί. Δεν τυπώθηκε αλλά πολυγραφήθηκε με την επιμέλεια του Γιάννη Κάρκα, στη σχολή της Χημείας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσ­ σαλονίκης. Δεν πλήρωσα, τότε, χρήματα γιατί ή­ ταν μια φιλική εκδούλευση, προσφορά του φίλου επιμελητή και συναποφοίτου μου από το Πειρα­ ματικό του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Στα πρώτα μου βήματα αντιμετώπισα την ακαμ­ ψία, τη σκληρότητα, τη συγκατάβαση του λογο­ τεχνικού κατεστημένου, όχι όμως και την αδια­ φορία του. Εξάλλου, τα θέματα που απασχολού-

«Περικλείει και ερμηνεύει όλα τα υπόλοιπα έργα μου»

σαν τους λογοτεχνικούς κύκλους της Θεσσαλο­ νίκης την εποχή εκείνη, το 1950 και μετά, δεν εί­ χαν μεγάλη σχέση με το μονόπρακτό μου. Το λογοτεχνικό κατεστημένο έβρισκε τις αντι­ στοιχίες του στην Αθήνα - πράγμα που συνεχίζε­ ται μέχρι σήμερα. Το εκδοτικό μου εκείνο εγχείρημα αντιμετωπί­ στηκε με δυσπιστία από τον άμεσο κοινωνικό μου περίγυρο, που δεν είχε λόγους να ενδιαφέρεται και πολύ για την τοπική λογοτεχνία, και κυρίως των νέων. Τα χρόνια εξάλλου ήταν σκλη­ ρά και μάλλον ακατάλληλα για λογοτεχνικές επι­ δόσεις. Εξ ου και η εμπορική του τύχη: πουλήθη­ καν μόνο 5 αντίτυπα. Το βιβλίο δεν είχε καμιά α­ πολύτως αγοραστική εξέλιξη, καθότι δεν έχει ξανακυκλοφορήσει έκτστε.

Προτού τυπωθεί to πρώτο μου βιβλίο, είχα γνω­ ρίσει αρκετούς ντόπιους συγγραφείς, δεν τους είχα ζητήσει όμως τη γνώμη τους για το μονό­ πρακτό μου. Απλώς τους το χάρισα μετά. Δεν εί­ χα προδημοσιεύσει πουθενά προηγουμένως αποσπάσματά του, διότι δεν είχα προσβάσεις στα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής. Το βιβλίο αυτό διατηρεί, σε σχέση με το σύνολο του έργου μου, ακέραιη την αξία και τη σημασία του. Το θεατρικό μονόπρακτο «Θάλασσα και συγχρονισμός» περικλείει εν σπέρματι όλα τα υπόλοιπα έργα μου. Η καλή γνώση, λοιπόν, και η ανάγνωσή του ερμη­ νεύει κατά τον καλύτερο τρόπο τα δεκαπέντε βι­ βλία που ακολούθησαν στο διάστημα των επόμε­ νων τριάντα εφτά ετών.

ΝΛΑοΜνογλου

Νίκος-ΑλεξηςΑσλάνογλον:

Μια από τις πολύ λίγες χαρές που δέχτηκε ο Ν.Α. Ασλάνογλου στη γεμάτη ο­ δυνηρές εμπειρίες ζωή του, ήταν η διεισδυτική κριτική του ομοτέχνου του Τάκη Σινόπουλου δημοσιευμένη στο θαυμάσιο περιοδικό του Μανόλη Αναγνωστάκη Κριτική, Αρ. 7/8 Ιαν.-Απρ. 1960. Την αναδημοσιεύουμε ως ύστατο χαιρετισμό στον ποιητή που έφυγε. Γ.Ζ

30

Στην πρώτη ποιητική συλλογή του Ν.Α. Ασλάνογλου που βγήκε το 1954 με τίτλο «Δύσκολος θά­ νατος», διακρινόταν κιόλας, παρ’ όλες τις αδυνα­ μίες και τις ατέλειες, παρ’ όλες τις εμφανείς επι­ δράσεις από σύγχρονους ποιητές, μια έντονη λυρική διάθεση, μια οξεία ποιητική ευαισθησία που έκανε τον Ασλάνογλου να ξεχωρίζει ανάμε­ σα στους ομοτέχνους του. Εκεί, στο ποίημα «Σταθμός Λιτόχωρου» είχα υπογραμμίσει τον ε­ ξής στίχο: Το πάθος που ξεπερνά την ευφροσύνη του κορμιού και από σάρκα γίνεται πνευματική αγωνία.

Ήταν ένας στίχος που ανεξάρτητα από την κα­ θαυτό ποιητική του αξία, έδειχνε πως ο Ασλάνο-

N.A.AoMvfffkv

γλου κατεχόταν από μια διάθεση στοχαστική, εί­ χε ήδη την αίσθηση μιας πνευματικής ευθύνης. Έκτοτε, αφού παρήλθαν τα χρόνια της πρώτης νεότητας, άρχισε η δύσκολη θητεία στη ζωή, το αόριστο έγινε πιο συγκεκριμένο, η χαρά γυρεύο­ ντας οδυνηρά ανταλλάγματα έγινε μαρτύριο, το πάθος απόμεινε σκώλωψ εν σαρκί, και ιδού στα 1960 ο Ασλάνογλου ξαναπαρουσιάζεται με τον «Θάνατο του Μύρωνα», έχοντας κερδίσει περισ­ σότερες, πιο έντονες, ίσως ίσως πιο αιματηρές ε­ μπειρίες, και μια πιο σίγουρη ασφαλώς έκφραση των βιωμάτων του. Όπως ο Χριστιανόπουλος, έτσι κι ο Ασλάνογλου είναι ένας ποιητής του ατομικού πάθους. Ωστό­ σο ο Ασλάνογλου δεν οδηγήθηκε στη γυμνότητα της έκφρασης, δεν είναι ο εντοπίζων και προβάλ-

«Ο Θάνατος του Μύρωνα» λωντο πάθος στην επιτακτική του στιγμή, δεν εί­ ναι ο ιστάμενος ενώπιος ενωπίω με την καταλυτι­ κή τούτη φωτιά που διαβιβρώσκει και κατακαίει σώμα και πνεύμα. Ο Ασλάνογλου αφήνει να μισοφαίνονται σκιές και αντανακλάσεις οδυνηρών εμπειριών μέσα από ποικίλες εικόνες βίου. Εφιαλτικές εδώ κι εκεί καταστάσεις, φαντασιώ­ σεις ή όνειρα, έχοντας πάντα μια έντονη συνεί­ δηση της φθοράς και του θανάτου που είναι τελι­ κά η πληρωμή του πάθους: Μα σπαταλώντας το σώμα σου ασταμάτητα, τι μένει το τελευταίο βράδυ να μοιράσεις;

Ίσωςτο θαύμα του έξω κόσμου, η αδιάφορη κι ό­ μορφη φύση, μέσα στον διαρκή ξαναγεννημό της, να γίνεται καμιά φορά αφορμή εξόδου από τον ψυχικό βασάνισμά, ίσως μια πρόσκαιρη σα­ νίδα σωτηρίας, δίνοντας τη δυνατότητα μιας α­ νακούφισης, μιας προσωρινής κάθαρσης από τα μολέματα που δημιουργούν κάθε τόσο οι κλειστοί χώροι, οι σκοτεινές ψυχικές ροπές κι οι απολήξεις των συγκεκριμένων επιθυμιών. Ο φυσικός κόσμος τότε μεταμορφώνεται σε συναισθηματικό τοπίο, η ψυχική τυράγνια γίνεται ένα με τα στοιχεία της φύσης, η οδύνη αποκαθαίρεται ή γλυκαίνει με το ανάσασμα μιας αδιά­ φορης αιωνιότητας. Ξεχνιέται προς στιγμήν η α­ σφυκτική ζωή της καθημερινότητας, τα περιστα­ τικά μέσα στα σφαιριστήρια, στα γήπεδα, στα παραθαλάσσια καφενεία. Αλλά τελικά γλυτωμός δεν υπάρχει, γιατί δεν υπάρχει σαν ανάγκη βαθύτερη, αυτό που ο Ασλάνογλου τόνισε: «Το πάθος του κορμιού που γίνεται πνευματική αγωνία». Παραμένουμε ακό­ μη στην περιοχή της ψυχικής αγωνίας. Ίσως εί­ ναι νωρίς ακόμα να γυρέψουμε από τον ποιητή την εκπλήρωση μιας τέτοιας υπόσχεσης. Άλλω­ στε ο ίδιος, με πλήρη απελπισμό εκτρέπεται

την έξοδό του με άλλον τρόπο. Είναι η ανά­ λωση του ποιητή μέσα στο πάθος του, η μετα­ μόρφωσή του μετά την εκμηδένιση: Κι όμως, χρόνια μετά, ο Μύρωνας θα γίνει μουσική και φώτα άσμα και γέλιο ενός παιδιού, σπαρμένοι αγροί και θάλασσες κι όλα τα μάτια των παιδιών θα τον θυμίζουν.

Δεν ξέρω αν εντέλει αυτή η μυθοποίηση του ποι­ ητή και του ψυχικού του μαρτυρίου μπορεί να ’ναι η δικαίωσή του. Ωστόσο ο Ασλάνογλου φαί­ νεται να οδηγείται προς αυτό το σημείο. Να συ­ ντηρήσει την εικόνα μιας διαρκούς ομορφιάς μέ­ σα στην ασίγαστη καθημερινή κόλαση μιας τα­ ραγμένης ζωής. Τάκης Σινόπουλος

Ν.Α,ΑοΜνογΙον

Εργογραχρία Ν. Α. Ασλάνογλον: ( 1952 -

1991)

δύσκολος Θάνατος», Κοχλίας, Θεσσαλονίκη, 1954. «Οθάνατοςτου Μύρωνα», Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη, 1960. «Ποιήματαγιαένα καλοκαίρι», Διαγώνιος, Θεσυαλονίκη, 1963.

«44Ποιήματα. Επιλογή 1946-1972», Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη, 1970. «Νοσοκομείοεκστρατείας. Ποιήματα 1964-1972», ιδιωτικήέκδοση, Θεσσαλονίκη, 1972. «Αργό Πετρέλαιο. Ποιήματα1971-1974», Πολύτροπον, Αθήνα, 1974. Οδύσκολος θάνατος (1946-1974), επιμέλειαΓιώργουΧρονά, Εγνατία, 1978 (τέσσερις«εκδόσεις»- καλύτε­ ρα ανατυπώσεις καισπς εκδόσεις «Νεφέλη» (πέμπτη«έκδοση»-δεύτερη έκδοση καλύτερα). «Ωδέςστον στονπρτγκιπα», Ύψιλον, Αθήνα, 1981,1991 (δεύτερηέκδοση). «Τρίαποιήματα» («Οθάνατοςτου Μύρωνα. 1957», «Νοσοκομείοεκστρατείας. 1967», «Θάνατος καιγέννηση στηνποίησητου Γ. Θέμελη», «Αργόπετρέλαιο. 1976», Νεφέλη, Αθήνα, 1987.

«Θάλασσα και συγχρονισμός», πολυγραφημένη έκδοση, Θεσσαλονίκη, 1952. Περ. Διαγώνιος (καλοκαίρι 1961) σ.σ. 2-14. Ύψιλον, Αθήνα, 1991 (πρώτηουσιαστικάέκδοση). Κείμενα «Ταξιδεύονταςστηδροσερήνύχτα», Ύψιλον, Αθήνα, 1991.

«Θάνατος καγέννηση στηνποησητου ΓιώργουΘέμελη», περ. Σκέψη 1(Οκτώβριος 1951) ασ. 5-10' αναδη­ μοσίευσητης μελέτης επεξεργασμένη και ξαναδουλεμένη σε τρεις συνέχειες: περ. Πυρσός 3 (Δεκέμβριος 1953) σ.σ. 6, Πυρσός 6 (Μάρπος 1954) σ.σ. 6-7 κα Πυρσός 7-8 (Απρίλιος-Μάιος 1954) σ.σ. 56' εκνέου επε­ ξεργασία: περ.Δαγώνιος 1(Πρωτοχρονιά 1959) σ.σ. 7061 ■σε ανάτυπο: «Θάνατος καγέννηση στηνποίηση του ΓιώργουΘέμελη»,Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη 1959. «ΜανόληςΑναγνωστάκης: Εποχές 3, Θεσσαλονίκη»Σκέψη 1(Οκτώβριος 1951) σ.σ. 3668. «ΗπνευμαπκήΘεσσαλονίκη.ΤολσγσΓεχνικό 1953»,σ.σ. 6. «Ατομικισττκήκα κοινωνικήποίηση»,Λάλογος2 (1962) σ.σ. 101-102. «ΜανόληΑναγνωστάκη. ΗΣυνέχεια3»,Δάλσγος 3 (1962) σ.σ. 186188. «Ηνεώτατηποιητικήγενιά»,Διάλογος 4 (1963) σ.σ. 236236. «ΗΔιαγώνιος-ηποίηση-το Κόσκινο»,Δρόσις (20.5.1968). «ΗΔιαγώνιοςκαη αλλαγή- Μιαδευτερολογία»,Δρόσις (2.9.1968)

Jean-Paul Sartre«HuisClos (μονόπραχτο)», Σκέψη 1(Οκτώβριος 1951) σ.σ. 2460 (μετάφραση) καασ. 3162 (κατατοπιστικόσημείωματου μεταφραστή).

ArthurRimbaud «Εκλάμψεις», Πανδώρα, Αθήνα, 1971, πρώτη έκδοση και Ηριδανός, Αθήνα, 1981, δεύτερη έκδοση.

EmileZola«Ηταβέρνα», Σ,Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 1985. Βασίλης Κ. Κ αλαμαράς

20ΧΡΟΝΙΑ

διαβάζω

*'S2S»M W Κ άθε Δ ε ύ τε ρ α σ τις 1 8 .3 0 το περιοδικό διαβάζω κι ο ΕΛευθερουδάκης σας προσκαλούν σ το Κ α φ έ το υ 6 ο υ ο ρ ό φ ο υ (Π α νει ιιο ι ημ ίο υ 17) να π ιείτε ένα π οτήρι κρασί, να α κ ο ύ σ ε τε σ υ γγ ρ α φ είς να μιλο ύ ν για τα κα ινούρια το υ ς β ιβλία κα ι γνω στούς ηθοπ οιούς να δια βά ζουν χα ρ α κ τη ρ ισ τικά αποσπάσματα. Σ α ς π ερ ιμ ένο υμ ε!

7 /1 0 /9 6 Γκόργης 'Εξαρχος: λ υ το ί είναι οι Τσιγγάνοι (ΓαβριηΒίδης) 1 0 /1 0 /9 6 Σοφία Γιαννάτου: Θεραπεύοντας την... ΆΒισον Γκρέη (ΐΥεφέΒη) 2 1 /1 0 /9 6 Κατερίνα Αγγεθάκη-Ρουκ: Ωραία έρημος η σάρκα (Καστανιωτης)

ζτ^ Ξ 0 /1 1 /9 6

Δημοσθένης

Κούρτοβικ.

ΤετέΒ εσται

(Opera) 1 1 /1 1 /9 6 Αντώνης Σουρούνης-. Μ ισόν αιώνα άνθρω­ πος (Καστανιωτης) 1 8 /1 1 /9 6 Φίθιηηος Δρακονταειδής: Ο Φεβρουάριος αιών (Πατάκης) 2 5 /1 1 /9 6 ΑΗέξανδρος Αθωνίτης: Η συνείδηση της αιωνιότητας (ΔεΒφήπ)

2 /1 2 /9 6 Πάννης Κιουρτσάκης-. Σαν Μ υθιστόρημα (Κέδρος) (Βραβείο Μ υθιστορήματος 1995 το υ περιοδικού 9 /1 2 /9 6 Ηθίας Παηαδημητρακόπουβος: Ροζαμούνδη ανεφέθη) (ΒραβείοΔιηγήματος1995του περιοδικού διαβάζω)

\Ιιαζί Κιζιλγιουρέκ:

Κύπρος πέραν του έθνους» Λευκωσία 1993

Ν1ΑΖ1 Κ ΙΖ 1Α 110Υ Ρ Ε Κ Η

ΚΥΠΡΟΣ nEPANTOVΕβΝΟΥΕ

Το Κυπριακό, με τις τραγικές πτυχές του, είναι πάντοτε ζήτημα της καθημερινής ελληνικής επικαιρότητας και θα βρίσκεται αντικειμενικά σ ’ αυτήν όσο δ εν θα δίνεται λύση στο πρόβλημα. Η Κύπρος βρέθηκε στη δίνη απανωτών δραματι­ κών γεγονότω ν. Αφήνοντας κατά μέρος τα παλαιότερα, που αρχίζουν με την τυχοδιωκτική α­ πό την κυριαρχία της Κωνσταντινούπολης από­ σχισή της (το 12ο αιώνα) - από ένα φιλόδοξο αλλ’ ανίκανο μέλος της αυτοκρατορικής οικογέ­ νειας των Κομνηνών, για να περιέλθει γρήγορα στο «σταυροφόρο» Ριχάρδο Λεοντόκαρδο και απ’ αυτόν στους (Φράγκους) Λουζινιάν, στη συνέχεια στους Βενετούς, του ς Οθωμανούς και τέλος στη βρετανική αποικιοκρατική κατοχή φτάνουμε στην ιδιότυπη (και με «εγγυήτριες Δυνάμεις») ανεξαρτησία, στην ένοπλη διαμάχη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, στον εμφύ­ λιο σπαραγμό μέσα στους κόλπους της ελληνο­ κυπριακής κοινότητας με την εκδήλωση της α­ νταρσίας του Γ. Γρίβα, την οργάνωση της «ΕΟΚΑ-Β’» και, τέλος, μ ε τ ’ ολέθριο και προδοτι­ κό πραξικόπημα των χουντικών (της 15ης Ιουλί-

ου 1974), στην εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο λίγες ημέρες μετά (την 20ή Ιουλίου) και στην παρουσία μέχρι σήμερα σ ’ αυτήν τουρκικού κατοχικού στρατού. Εύλογα, λοιπόν, το Κυπριακό έχει εξεταστεί και παλαιότερα σε έργα πολιτικών, διπλωμα­ τών και ιστορικών, αλλά και σήμερα η τύχη του και οι προοπτικές του εξακολουθούν ν ’ απασχολούν αρκετούς Έλληνες, που σ ε βι­ βλία και άρθρα διατυπώνουν τις απόψεις τους. Βεβαίως, το ίδιο θέμα απασχολεί κι εξετάζε­ ται επίσης σ ε έργα Τούρκων. Από την πλευρά δε των Τουρκοκυπρίων έχει εκδοθεί στη Λευκωσία (το 1993) ένα εξαιρε­ τικά ενδιαφέρον πολιτικό δοκίμιο του καθη­ γητή στο Κυπριακό Πανεπιστήμιο Δρα κ. Νιαζί Κιζιλγιουρέκ (Niyazi Kizilyurek) με τον τίτλο «Η Κύπρος πέραν του έθνους» (τόσο στην ελληνική, όσο και στην τουρκική - στον ίδιο τόμο - γλώ σσα). Οι θέσεις του κ. Κιζιλγιουρέκ (τόσο του βιβλί­ ου αυτού, όσο και του προηγούμενού του «Η Ολική Κύπρος», Λευκωσία 1990) έγιναν ευρύτερα γνω στές όταν τον Σεπτέμβριο του 1995 αποτέλεσαν σημείο διχογνωμίας στον ελληνοκυπριακό τύπο της Λευκωσίας, με την πλειοψηφία να τάσσεται στο πλευρό του και τη μειοψηφούσα γνώμη να ζητάει έω ς και την αποπομπή του από τη θέση του στο Πα­ νεπιστήμιο της Λευκωσίας. Έ χοντας υπο­ στηρίξει κι εγώ («Φιλελεύθερος» Λευκ. της 23-10-1995) σαν στοιχειώδες (ατομικό και πολιτικό) δικαίωμα την απόλυτη δυνατότητα του (κάθε) ανθρώπου να εκφράζει ελεύθερα (προφορικά και γραπτά) τη γνώμη του, θεώ­ ρησα υποχρέωσή μου να διαβάσω το βιβλίο του κ. Κιζιλγιουρέκ. Και αδυνατώ ν ’ αντιληφθώ τι ήταν εκείνο που προκάλεσε την οργή όσω ν Ελληνοκυπρίων στράφηκαν εναντίον του, αφού η θέση του είναι ξεκάθαρα ενα­ ντίον της εισβολής (έτσι τη χαρακτηρίζει ο ί­ διος στη σελ. 38) της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974 και υπέρ της ειρηνικής συμβίωσης, των δύο κοινοτήτων στο νησί (που αποτελεί ανεξάρτητο κράτος, το οποίο ανήκει σ ε ό­ λου ς του ς Κύπριους) χωρίς εξωτερικές ε­ πεμβάσεις. Ίσως να ήταν το ότι ο σ υ γγραφέ­

ας προτείνει και ζητάει να γίνει υπέρβαση των εθνικισμών, θεωρώντας πω ς το αποτέ­ λεσμά τους είναι η σημερινή τραγωδία των Κυπρίων στο σύνολό τους και φοβούμενος χειρότερα δεινά για όλους. Θα κάνω μια σύντομη αναφορά στο π εριεχό­ μενο του δοκιμίου, που περιλαμβάνει εισα­ γωγή, δύο τμήματα (με τίτλους, αντίστοιχα, «Το αδιέξοδο της Κύπρου» και «Το αδιέξοδο του εθνικισμού») κι επίλογο (που έχει τον τίτ­ λο «Η Κύπρος πέραν του έθνους», ο οποίος είναι και ο γενικός τίτλος του βιβλίου). Στο πρώτο τμήμα ο συγγραφ έας εξετάζει: το έθ νο ς και τον εθνικισμό, τη σχέση έθνους και κράτους, την αντιστοιχία ή μη αξιών οι­ κουμενικής εγκυρότητας και δεδομένων συνθηκών, την ιδεολογία και τον στρατηγικό στόχο αφενός της ελληνοκυπριακής (Ε/Κ) «ελίτ» (χρησιμοποιεί αυτό τον όρο) και αφε­ τέρου της τουρκοκυπριακής (Τ/Κ) και υπο­ στηρίζει ότι και οι δύο «ελίτ» έχουν παρα­ γνωρίσει τα πραγματικά συμφέροντα των Κυπρίων στο σύνολό τους, έχουν επιδείξει έλλειψη ρεαλισμού κι έχουν ένα δυαδικό ρό­ λο, να είναι τόσο οι εκπρόσωποι των εθνών το υ ς στο νησί, όσο και οι ηγέτες των κοινοτή­ των τους. Μια παρατήρησή του (που περιέχεται στην υποσημ. 47 της σελ. 42) θεωρώ πω ς είναι τό­ σο καίριας σημασίας, ώστε αξίζει να παρατε­ θεί όπω ς έχει: «Δεν είναι τυχαίο που ο Ντενκτάς με την ιδεολογική του συμπεριφορά έ ­ χει πάντα την υποστήριξη των κύκλων του Παντουρκισμού και Πανισλαμισμού της Τουρκίας, των οποίων η συμπεριφορά είναι ταυτόσημη. Αυτή η συνεργασία χαρακτηρί­ ζεται από την έλλειψη αστικού ορθολογι­ σμού. Οι κύκλοι που αναφέραμε υψώνουν τη φωνή του παράλογου ενάντια στον ορθολο­ γισμό. »Η εκδημοκρατικοποίηση και ο εκσυγχρονι­ σμός της Τουρκίας συνδέεται με τον Τ/Κ Εθνικισμό. Φαίνεται πω ς μέχρι να πραγματο­ ποιηθεί ο εκσυγχρονισμός και η εκδημοκρατικοποίηση της κοινωνίας και των πολιτικών δομών της Τουρκίας, η Τ/Κ ιδεολογία του διαχωρισμού θα βρίσκει απήχηση. Αυτό το κίνημα του διαχωρισμού σε μια πιθανή Ομο-

AqQqo

σπονδία θα κάνει ζημιά προσπαθώ ντας να α ­ ποτρέψει το υ ς Τ/Κ από του να γίνουν πολίτες του Ο μόσπονδου κράτους, προσπαθώ ντας να το υ ς κρατήσει σαν ένα μέρος του παγκό­ σμιου τουρκισμού. Μία μη δημοκρατική και εκσυγχρονισμένη Τουρκία θα είναι πάντα ο μ εγαλύτερος υποστηρικτής αυτής τη ς ιδεο­ λογίας». Στο δεύτερο τμήμα ο σ υ γγραφ έας εξετάζει: το πρόβλημα των εθνικών κοινοτήτων και της θέλησης μονομερούς εξουσίας από αυτές, το έθ νο ς σαν αφαίρεση και κοσμική θρη­ σκεία που χρησιμοποιείται α π’ το κράτος, την αρχή της αυτοδιάθεσης των εθνών στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και την εκμε­ τάλλευση της αρχής αυτής από το ν καπιταλι­ σμό των ΗΠΑ και τον διεθνή καπιταλισμό, τη δημιουργία απ’ τις καπιταλιστικές μητροπόλεις εθνών-κρατών σύμφωνα με τα συμφέροντά τους, την πολιτική των δύο μέτρων και σταθμών (με την υποστήριξη α π’ τις καπιτα­ λιστικές μητροπόλεις άλλοτε της αρχής της αυτοδιάθεσης κι άλλοτε του απαραβίαστου των συνόρων). Τονίζει την ανάγκη να ξεπεράσει το σ ύ γχρ ονο κράτος τον εθνικισμό και η νομιμοποίησή του να βασιστεί στα σ υμφέ­ ροντα των πολιτών, θεωρώντας ότι η πολιτι­ κή συμμετοχή όλων των πολιτών και όλων των ομάδων αποτελεί καίριο στοιχείο για μια πλουραλιστική κοινωνία, ότι η «Κοινή Αντίλη­ ψη» (Common S en se) θα π ρέπει να είναι έκ­ φραση της προθυμίας για συνύπαρξη και ο ­ φείλει να εδράζεται με πολιτικό τρόπο σε συγκεκριμένη πολιτική, το δ ε άτομο πρέπει να νιώθει ότι έχει τις δυνατότητες να επ ηρε­ άσει τα γεγονότα στην κοινωνία στην οποία ζει. Τέλος, θεωρεί ότι όχι η Συνομοσπονδία, αλλ’ η Ο μοσπονδία μπορεί να θεωρηθεί σαν η εναλλακτική πιθανότητα που είναι δυνατό να ισορροπήσει τις π ροτεραιότητες των δια­ φόρω ν συνεργατών, με τις α ρχές της συμμε­ τοχής και της αυτονομίας, δ εδομένου ότι έ­ να ομ όσπονδο κράτος συμπεριλαμβάνει σε ένα βαθμό και την ενοποίηση και τον διαχω­ ρισμό. Στον επίλογο ο σ υ γγραφ έας διατυπώνει συμπεράσματα και προτάσεις για την Κύ­ προ.

Κατά τη γνώμη του: «Η Κύπρος είναι ένα ς κα­ τάλληλος χώ ρ ος για την δημιουργία ενός κράτους π έρα από τα έθνη, εφ ’ όσ ον οι εθνι­ κιστικοί αγώ νες των κυπριακών ελίτ δ εν έ φ ε­ ραν τα επιθυμητά αποτελέσματα και εφ ’ ό ­ σον τα αδιέξοδα του εθνικισμού είναι και εδώ εμφανή» (σελ. 73). «Ο εθνικισμός στην Κύπρο έχει γεράσει. Οι εσωτερικές αντιφάσεις των δ ύο εθνικισμών, όπω ς και η αδιέξοδη αντιπαράθεσή τους, έ ­ χει οδηγήσει σε μια αυτοαναίρεση των στό­ χων του ς και σε μια ιστορική αποτυχία και προβλήματα, που μόνο με προτάσεις πέρα από την εθνοκεντρική λογική μπορούν να α­ ντιμετωπιστούν» (σελ. 76). , «Ο πληθυσμός του νησιού που κουβαλάει μέ­ σα του και την κυπριακή και την ελληνική και την τουρκική και την ιδιαίτερη τοπικιστική ταυτότητα, πρέπει να έχει την ευκαιρία να α­ πομακρυνθεί από την ολοκληρωτική κατα­ πιεστική ταύτιση τη ς ταυτότητας με την π ο­ λιτική» (σελ. 77). Γι’ αυτό θεωρεί πω ς χρειάζεται ένα κράτος στη δημιουργία του οποίου δ εν θα επικρατεί η αρχή του έθνους, μια κοινωνία με π ραγμα­ τικά ίσους πολίτες, χρειάζεται επίσης συμμετοχή απ’ όλες τις κοινότητες π ου ζουν στην Κύπρο και ανάληψη / μοίρασμα των ευθυνώ ν (σελ. 79). Και καταλήγει πω ς «Η Κύπρος μπορεί να εί­ ναι ένα νησί όπου οι Κύπριοι, οι Έλληνες, οι Τούρκοι, οι Ε/Κ, οι Τ/Κ, οι Καρπασίτες, οι Παφίτες κ.λπ μπορούν να ζου ν μαζί, με εγκάρ­ διες σχέσεις και κατανόηση. Γι’ αυτό χρειά­ ζεται να αφήσουν οι γέροι εθνικιστές επανα­ στάτες τα όπλα και τα έθνη στα φυλάκιά του ς και να μαζευτούν στην Πλατεία της Κύ­ π ρου, Πέραν του Έ θνους. »Είναι καλύτερα, λέω, να πολλαπλασιαστούμε πα ρά να μείνουμε χωρίς μάτι ή δόντι τονί­ ζοντας το “οφθαλμόν αντί ο φθαλμού” και το “οδόντα αντί οδ ό ντο ς”» (σελ. 82). Ναι! «Η Κύπρος μπορεί να ε ί ν α ι . . . » . Το ιστορικό όμως ζήτημα είναι αν σ ή μ ε ρ α η Κύπρος μ π ο ρ ε ί ν α γ ί ν ε ι αυτό που ο κ. Κιζιλγιουρέκ προτεί­ νει. Θα συμφωνήσω με τον συγγραφ έα ότι το έ-

θνος και το εθνικό σημασία. Αν το ζήτη­ μα υπήρχε μόνο σε κράτος είναι ιστορικό σχέση με του ς εθνικι­ δημιούργημα που ήλ­ σμούς της Ε/Κ και θε, μετά από μια Ν ί Ύ Α Ζ ΐ K IZ II Y L J R E K της Τ/Κ ελίτ ή τις αντι­ συγκεκριμένη οικονοθέσεις των κυβερνή­ μικοπολιτική διαδικα­ σεω ν Ελλάδας και σία και ιστορική εξ έ­ Τουρκίας, ίσως να ή­ λιξη, μαζί με τη Μεγά­ ταν απλούστερο. Το λη Γαλλική Επανά­ πρόβλημα έχει περισταση και γενικά μαζί πλακεί από την άμε­ με τις αστικές επανα­ ση, καθοριστική και στάσεις και είναι ανυποχώρητα πιεστι­ συνέπεια της επιβο­ κή ανάμιξη του ιμπε­ λής της αστικής ε ­ ριαλισμού, τόσο του ξουσίας, έτσι που α­ βρετανικού, όσο και σφαλώς ιστορικά θα του αμερικανικού. έλθει η εποχή που θα Γιατί ο Γ. Γρίβας απέ­ ξεπεραστεί. Σίγουρα κλεισε από τον εθνικοαπελευθερωτικό α­ όμως αυτό δ εν συνέ­ γώ να ένα πολιτικό βη κατά τον 20ό αιώ­ κομμάτι των Ε/Κ; Για­ να, ο οποίος αντιθέτί, όπω ς αναφέρει τω ς φαίνεται πω ς θα (σελ. 61) ο ίδιος ο κ. κληροδοτήσει στον Κιζιλγιουρέκ, ο ειδικός απεσταλμένος των 21ο μια σειρά από ανοιχτά εθνικά ζητήματα, ΗΠΑ Τζορτζ Μπολ είπε το 1964 στον Βρετα­ καθώς επίσης προβλήματα εθνικής αυτοδιά­ νό αξιωματικό Μ. Pacart: «Δεν είμαστε εδώ θεσης κι ελευθερίας λαών, όπω ς του Παλαι­ για να το υ ς ενώ σουμε [τους Κυπρίους] αλλά στινιακού και του Κουρδικού, τα οποία ο ι­ για να του ς χωρίσουμε»; Γιατί έγιναν τα μπεριαλισμός για συγκεκριμένους λό γο υ ς στρατιωτικά πραξικοπήματα το 1967 και το έχει προσπαθήσει - κι εξακολουθεί να π ρ ο ­ 1973 στην Ελλάδα και το 1974 στην Κύπρο, σπαθεί - να τα καταπνίξει. Και πιστεύω ότι θα σε ποιες εξωτερικές δυνάμεις στηρίχθηκαν ήταν λάθος (φοβούμαι κι εκδήλωση αντίδρα­ και τι σκοπούς επεδίωξαν να πετύχουν, ειδι­ σης) το να θεω ρηθούν σ ή μ ε ρ α σ τ η ν κότερα σε σχέση με το Κυπριακό; Γιατί έγι­ εποχή του ιμπεριαλισμού,προ­ ναν οι επανειλημμένες απόπειρες δ ολοφ ο­ βλήματα εθνικής αυτοδιάθεσης κι ελευ θ ε­ νίας κατά του Προέδρου Μακαρίου και ποιοι ρίας σαν τα δύο που προα νέφ ερα ως ξεπε­ έδιναν τις εντολές φυσικής και πολιτικής του εξόντωσης; Γιατί ήταν η CIA και η ακροδεξιά ρασμένα ή άστοχα. στην Κύπρο και την Ελλάδα που «ανακά­ Δεν πιστεύω πάντως ότι είναι ίδια όλα τα εμ­ λυπταν» τις αγορ ές όπλων της κυπριακής φανιζόμενα ω ς προβλήματα εθνικής αυτο­ κυβέρνησης από κράτη μέλη του Συμφώνου διάθεσης. Κατά τη γνώμη μου, το καθένα της Βαρσοβίας και διαμαρτύρονταν τόσο έ ­ πρέπει να εξετάζεται και να κρίνεται στη σ χέ­ ντονα που τελικά τις ματαίωναν; Γιατί δεν ε ­ ση του με το κυρίαρχο οικονομικοπολιτικό φαρμόζονται οι αποφάσεις του ΟΗΕ που α­ φαινόμενο του 20ού αιώνα, το φαινόμενο φ ορούν την Κύπρο; Από ποιους ενισχύονται του (καπιταλιστικού) ιμπεριαλισμού, όπω ς οι εθνικιστές στους κόλπους της Ε/Κ και της (και α π’ όπου) εμφανίζεται αυτός. Τ/Κ κοινότητας και οι στόχοι που αντίστοιχα Το κυπριακό ζήτημα δεν είναι καθόλου άσ χε­ θέτουν (ενωσιακοί - αποσχιστικοί), οι οποίοι, το με το φαινόμενο του ιμπεριαλισμού. Το α­ έτσι ή αλλιώς, επιδιώκουν την καταστροφή ντίθετο μάλιστα! Αλλά σ ’ αυτό το γ ε γ ο νό ς ο του ενιαίου ανεξάρτητου κυπριακού κρά­ κ. Ν. Κιζιλγιουρέκ δεν δίνειτην επιβαλλόμενη

ULUS O T E S l ^ j ^

τους; Αναφέρω ορισμένα γεγονότα που έ ­ χουν σχέση με την άμεση και καταστροφική πίεση του ιμπεριαλισμού, κύριο φαινόμενο στη σύγχρονή μας ιστορία της Κύπρου, με ι­ διαιτέρως βαρύνουσα σημασία για τα π ρο ­ βλήματα που απασχολούν το υ ς Κυπρίους, ό ­ λο υ ς ανεξαίρετα. Το ζήτημα επομένω ς, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι απλά οι εθνικισμοί των ελίτ των δύο κοινοτήτων, είναι κατά κύριο λόγο ο ιμπερια­

ρίξουν την πολιτική του Προέδρου Βασιλεί­ ου; Και αν δεν αναπτύχθηκαν, ποια ήταν η αι­ τία; Ένα πολιτικό δοκίμιο δ εν μπορεί να διατυπώ­ νει μόνο θεωρητικές αρχές και προπαντός δεν μπορεί να μένει μόνο στην έκφραση επι­ θυμητών οραματισμών. Πρέπει να κρίνει και τις αδυναμίες που παρουσιάζονται στην προσπάθεια επίτευξής του ς και ν ’ αναζητά τις αιτίες. Έτσι, αν ο ιμπεριαλισμός και οι ε ­ θνικισμοί καταφέρνουν κι επικρατούν στην Κύπρο, και στις δύο πλευρές, εδώ και τριανταπέντε τώρα χρόνια, αυτό σημαίνει πολλά. Και το πα ρόν δοκίμιο του κ. Ν. Κιζιλγιουρέκ, που είναι χωρίς αμφιβολία αξιόλογο όσον α­ φορά τις συγκεκριμένες ανα φ ορές που π ε­ ριέχει (και θα προσέθετα εδώ πω ς χαρακτη­ ρίζεται για την ευτολμία του), νομίζω ότι π ρ έ­ πει να συμπληρωθεί από ένα επ όμενο που θα εισχωρεί στα φαινόμενα και γεγονότα που ε ­ δώ επεσήμανα.

λισμός και η σχέση των εθνικισμών μ ’ αυτόν.

Και το πρακτικώς ζητούμενο είναι ποιες πολι­ τικές αντιστάσεις αναπτύσσονται στους κόλ­ πο υ ς της Ε/Κ και της Τ/Κ κοινότητας ενα­ ντίον αυτού του καταστροφικού φαινομένου. Οπότε συνακόλουθα μπορεί κανείς να δια­ τυπώσει και το ακόλουθο ερώτημα: Κατά την πενταετία 1988-1993 η πολιτική του τότε Π ροέδρου Γ. Βασιλείου έτεινε ουσιαστικώς στην υπέρβαση των εθνικισμών και στην ε ­ γκαθίδρυση εν ό ς ενιαίου ομοσπονδιακού κράτους. Ποιες όμως πολιτικές δυνάμεις α­ ναπτύχθηκαν μέσα σ τους Τ/Κ για να υποστη­

Σ

Γρ α φ τ ε ίτ ε

υ

ν

δ

ΘΕΟΔΩΡΟΣΕ.ΘΕΟΔΩΡΟΥ ρ

σ υ ν δ ρ ο μ η τ έ ς ...

... σ α ς σ υ μ φ έ ρ ε ι Σ υ ν δ ρ ο μ έ ς ε σ ω τ ε ρ ικ ο ύ κ α ι Κ ύ π ρου Ε τή σ ια : 1 5 . 0 0 0 δ ρ χ . Σ π ο υ δ α σ τ ικ ή : 1 3 .0 0 0 δ ρ χ . Ε ξά μ η ν η ;

8.000δ ρ χ .

Σ π ο υ δ α σ τ ικ ή : 7 .0 0 0 δ ρ χ .

Β ιβ λ ιο θ ή κ ε ς - Ιδ ρ ύ μ α τ α : 2 0 . 0 0 0 δ ρ χ . Σ υ ν δ ρ ο μ έ ς ε ξ ω τ ε ρ ικ ο ύ Ε τή σ ια 0 5 δ ο λ . Η Π Α

Σ π ο υ δ α σ τ ικ ή 0 0 δ ο λ . Η Π Α

Β ιβ λ ιο θ ή κ ε ς - Ιδ ρ ύ μ α τ α : 1 0 0 δ ο λ . Η Π Α Π α λ ιά τ ε ύ χ η , δ ε κ α π ε ν θ ή μ ε ρ α : 1 .0 0 0 δ ρ χ ., μ η ν ια ία τ ε ύ χ η 1 .5 0 0 δ ρ χ . σ τη δ ιε ύ θ υ ν σ η : Α . Σ π ά θ ή , Α ν . Μ ε τ α ξ ά 2 6 , 1 0 6 0 1 Α Θ Η Ν Α

F ax:3 3 . 0 1 . 3 1 5

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

Κ. Αγγελάκη-Ρουκ Ευγ. Αρανίτοης Θ. Βαλτινός X. Βλαβιανός Λ. Βογιατζής Ρ. Γαλανάκη Θ. Γκόνης Αλ. Δαμιανός Τ. Δενέγρης Δ . Δ ημητριάδης Σ. Δημητρίου Αγ. Δημητροΰκα Κ. Δημουλά Μ. Φ. Δραγοΰμης Δ . Ιακώβ Ιερομόναχος Συμεών Αλ. Ίοαρης Β. Καραποοτόλης Γ. Κιουρτοάκης Θ. Κοροβίνης Μ. Κορόμηλά Γ. Μ αργαρίτης Μ. Μ αρκίδης Αντ. Μ αυρομάτη Μ. Μέοκος Π. Μουλλάς Χρ. Μπότοογλου Π. Μ πουκάλας Χρ. Μπράβος Ν. Ξυδάκης Ν. Π αναγιωτόπουλος Κ. Π απαγιώ ργης Ηλ. X. Π απαδημητρακόπουλος Σ. Παστάκας Δ. Παστουρματζής Αρ. Προβελίγγιος Γ. Σακελλαράκης Θ. Σκάσσης Ελ. Σκουτέρη-Διδασκάλου Δ. Ίζιόβας Δ . Φ ιλιππίδης Ν. Φωκάς Β. Χατζηβασιλείου Μ. Χριοτοφόγλου

Ύστερο βλέμμα Μ ισ έ λ Φ ά ι ς

Μ ε αυτό το βιβλίο-λεύκω μα υποστηρίζω μ ια συ ναναστροφ ή. Μ ια συναναστροφή που διαμείβ εται ανάμεσα στους κάτω κ α ι στους πάνω ενοίκους τούτου του κόσμου· ανάμεσα σε αυτούς πο υ δεν α χ ο ύν ε πλέον κανένα χαιρετισ μό κα ι σε αυ­ τούς που επ ιμ έν ο υν να τους απευθύνουν προσ δοκώ ντας το άδύνατο· ανάμεσα σε αυτούς που δεν μ π ο ρ ο ύ ν να μεταδώ ­ σουν την εμ πειρ ία τους (ή τη μη ε μ π ειρ ία τους) κ α ι σε εκείνους που, όλο κα ι π ιο απ οφ ασισ τικ ά, κ α τα νο ο ύν ότι ε­ μ π ειρ ία είναι εκείνο ακριβώ ς που δε μεταδίδετα ι στον άλλο. Μ .Φ .

ΕΞΩΣΤΗΣ) από τον Γιάννη Δεληολάνη

40

Δεν ξέρω αν το προσέξατε, αλλά ο κινηματογραφικός χειμώ­ νας που αρχίζει έχει από καιρό προοριστεί για μια ειδική θέση στην ιστορία της ελληνικής αίθουσας. Ναι, είπα αίθουσας, γιατί η «φυγή» από τα σινεμά δεν οφείλεται στις ταινίες, αλ­ λά... στην υπερπροσφορά τους. Μπορείς άνετα να κάνεις επι­ λογές στο βίντεο ή στην τηλεόραση, επιλέγοντας απόλυτα τις συνθήκες και κόντρα σε αυτό το απλό (κι ελάχιστα δαπανηρό) γεγονός μια αραχνιασμένη αίθουσα με μέτριο ήχο κι άβολα καθίσματα δεν έχει και πολλά να ελπίζει. Όσοι είχαν μάτια εί­ δαν το γεγονός εδώ και δέκα - τουλάχιστον - χρόνια, κι έλα­ βαν τα μέτρα τους. Οι καλές αίθουσες ήδη αφθονούν στην Αθήνα (μακάρι να μπορούσαμε να πούμε το ίδιο και για την υπόλοιπη Ελλάδα), βοηθώντας τη σινεθέαση να διατηρήσει την παλιά της «πολυτέλεια»· πλην όμως, η εξέλιξη αυτή δεν δείχνει παρά στοιχειωδώς απαραίτητη για την επιβίωση του σινεμά. Ο,τι κάνει τη φετινή σεζόν «σημαδιακή» είναι η λει­ τουργία του πρώτου πολυκινηματογράφου (multiplex) στο Μαρούσι'. Το γεγονός από μόνο του φαντάζει ενδιαφέρον, ό­ πως και η «διαρροή» της φήμης του στον Τύπο, με πολλαπλά δημοσιεύματα που ήδη από τον περσινό χειμώνα έκαναν αι­ σθητή την παρουσία τους. Προς τι η ανυπομονησία; Η ιδέα των multiplex αποτελεί έξοχη απάντηση των αιθουσών στην τηλεοπτική οθόνη, μια «υπερ-προσφορά» που μεταφέρει τις ιδιωτικές ανέσεις του παθητικού τηλεθεατή πίσω στο κοι­ νωνικό περιβάλλον. Τα multiplex συνδυάζουν τις οθόνες τους με ποικίλα εστιατόρια και στέκια διασκέδασης (τα μικρά «πριν» και «μετά»), ενώ ταυτόχρονα προσφέρουν δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε μια πλειάδα ταινιών. Αποδείχτηκαν γρή-

γορα ένα στοίχημα που δεν μπορούσε να χαθεί.Τα συγκροτήματα των οθονών κατέλαβαν τη Βόρεια Αμε­ ρική κι άρχισαν να απλώνονται ραγδαία στον πλανήτη, φέρνοντας μαζί τους ένα νέο, πιο αστικό στυλ στην κινηματογραφική έξοδο. Ήταν ζήτημα χρόνου να φτάσουν και στην Ελλάδα - και ο χρόνος πέρασε. Οι πιθανότητες, μα και το παρελθόν, λένε ότι τα multiplex έρχονται για να μείνουν. Το συγκρότημα, που θα αρχίσει στα τέλη του χρόνου την επίσημη λειτουργία του, θα φτιάξει τον πρώτο κρίκο μιας αλυσίδας· ως το 2.000 θα έχουν «αποικιστεί» κι άλλες πόλεις, κι άλλες περιοχές της Αθήνας. Το ζήτημα βεβαίως δεν είναι πόσες οθόνες και πόσες καρέκλες θα έχει το κάθε multiplex, όσο το ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική κινηματογραφική ανοικοδόμηση, η οποία στοχεύει να κρατήσει ίδιο τον τρόπο που βλέ­ πουμε σινεμά αλλάζοντας τον τρόπο που πηγαίνουμε σινεμά.

Κάθε αλλαγή έχει φυσικά και τα θύματά της, κι αυτά, ανεξαίρετα, έρχονται από τις τάξεις εκείνων που ε­ πιμένουν ν’ ασπάζονται το παλιό και να επιτρέπουν στις εξελίξεις να τους ξεπερνούν. Η ιδέα του σινεμά σαν τόπου λαϊκής διασκέδασης ταίριαζε για ένα μαζικό κοινό, χωρίς «πολλές» απαιτήσεις, βεβαίως απλη­ ροφόρητο για το ίδιο το έργο, βεβαίως ανύποπτο για τους εύκολους πειρασμούς της ηλεκτρονικής εικό­ νας. Όλα αυτά είχαν αρχίσει να παρέρχονται ήδη από το 70, ενώ το ’80 ξεκίνησε και η οριστική παρακμή των θερινών. Ο μεταπολεμικός ρομαντισμός (του στις «νύχτες με γιασεμί» και τα σχετικά) έχει πνιγεί μέ­ σα στην κοφτερή πραγματικότητα των μεγαλουπόλεων κι ελάχιστα αγγίζει το νέο θεατή. Το γεγονός εί­ ναι απλό, σκληρό και δίκαιο: η νοσταλγία χάνεται μαζί με τους νοσταλγούς, το τοπίο πάντα αλλάζει. Και τι ακριβώς μπορούμε να περιμένουμε όλοι εμείς-οι σινεφίλ-από το νέο τοπίο; Όχι και πολλά, με την έννοια ότι η μυστηριακή γοητεία της επαφής με την «κατάλληλη» ταινία υπάρχει εξίσου διάχυτη σε οποιεσδήποτε δύο ανθρώπινες αίθουσες (κατά φαινομενικά παράδοξο τρόπο, το «ανθρώπινο» σημαίνει και «τεχνολογικά εξοπλισμένο» σ’ αυτή την περίπτωση). Το είπαμε, ήδη υπήρξαν - και θα υπάρχουν - οι κατάλληλες αίθουσες, με τα multiplex ή χωρίς αυτά. Όσο για τη «συνήθεια» του multiplex, στην πραγμα­ τικότητα δεν προσφέρει παρά μια σειρά από είδη καταναλωτικής διασκέδασης που θα ταίριαζαν σε οποιοδήποτε εμπορικό κέντρο. Βρίσκονται εκεί για να γεμίζουν τα κενά ανάμεσα στις οθόνες, αλλά και να επι­ τείνουν την αίσθηση μιας «συνολικής εξόδου», με την κινηματογραφική θέαση στην κορωνίδα των πολυπαραστάσεωντης βραδιάς. Σε κάθε νέο επιχείρημα υπάρχουν επιφυλάξεις, και σίγουρα πολλοί θα αμφιβάλλουν για την «υποχρεωτι­ κή επιτυχία» των multiplex στην Ελλάδα. Ο πολλαπλασιασμός των κλιματιζόμενων αιθουσών, όμως, θα ε­ πιτρέπει την όλο και μεγαλύτερη διείσδυση καλών ταινιών στο «άγονο» πεντάμηνο Μαΐου-Σεπτεμβρίου, μια κατάσταση που τα multiplex (κι όχι μόνο) σαφώς θα εκμεταλλευθούν. Όσο για το διάσημο ελληνικό καλοκαίρι... δε διαφέρει σε πολλά από το αντίστοιχο καλιφορνέζικο καλοκαίρι, όπου τα multiplex κυριάρ­ χησαν με χαρακτηριστική ευκολία. Οι πολυκινηματογράφοι, βλέπετε, δεν είναι τόσο μια επιλογή όσο μια ανάγκη του σινεμά, καθ’ οδόν προς την επαφή του με ένα νέο είδος θεατή, κι αυτό ακριβώς το σημείο έρ­ χεται και ξανάρχεται στην επιφάνεια. Στην ουσία, πρόκειται για μια συστηματική εγκατάλειψη όλου του παλιού κυκλώματος «β' προβολής» και των συζητήσιμων απολαύσεών του. Το νέο κινηματογραφικό έργο πλέον «ζητάει» τα κατάλληλα μηχανήματα ήχου και εικόνας για να δείξει τον καλύτερο εαυτό του: για τους αιθουσάρχες αυτό δεν είναι μια πρόταση αλλά μια προσταγή. Και η στάση των γραφείων διανομής δείχνει, όλο και πιο ξεκάθαρα, πως οι επιλογές τους έχουν ήδη γίνει... Μέ­ σα κι έξω από τις αίθουσες, η μεταμόρφωση της κινηματογραφικής μας γεωγραφίας έχει αρχίσει.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1. Ηπρόβλεψη της Village Roadshow Ltd, της εταιρίας που κατασκευάζει το multiplex σε συνεργασία με τον όμιλο Βαρδινογιάννη, μιλάει για 10αίθουσες με συνολική χωρητικότητα 2.600 θέσεων. Ηέναρξη λειτουργίας του υπολογίζεται γύρω στα Χριστούγεννα.

□

Εξώστης

Κ Ο Ν ΤΡΰΔ ) από τον Κώστα Πάρλα

ΒΙΒΛΙΟ και ΤΗΛΕ­ Γ

ΟΡΑΣΗ

Γνωστό «έργο»... μικρές ελπίδες...

Το «έργο» το έχουμε ξαναδεί: Ατελείω τες ώ ρες συζητήσεω ν, αντεγκλήσεω ν, υ πο­ σ χέσ εω ν και δεσ μ εύσ εω ν (χωρίς αντίκρισμα, συ νή­ θως) από τη μικρή οθόνη. Οι διεκδικητές των ψήφων, εξωραϊσμένοι, συμπαθέ­ στατοι και χαμογελαστοί, προκειμένου ν ’ ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του «γυαλιού». ... Κι έν α ς λ α ό ς να παρακολουθεί, άλλοτε να κατα­ γράφει, άλλοτε να ξεχνάει, και - κυρίως - να μελαγ­ χολεί! Γιατί μετά την Καθοριστική και για πολλούς μοι­ ραία Κυριακή, τα πάντα σ χ εδ ό ν ξεχνιούνται και το μόνο που απομένει είναι η ίδια γκρίζα εικόνα, η προη­ γούμενη πικρή γεύση της καθημερινότητας των πολ­ λών... Ωστόσο, ου επ ’ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος... και φυσικά όχι χωρίς ελπίδα. Διατακτικά, τείνουμε λοιπόν, για μια φορά ακόμα, να ελπίσουμε ότι κάτι καλύτερο θα γίνει, κάτι θ’ αλλάξει ριζικά, ένα μικρό επίπεδο ποι­ ότητας θα φανεί στον ορίζοντα. ... Αφού, βέβαια, ξεχάσουμε με κάθε τρόπο το κύριο χαρακτηριστικό ΚΑΙ αυτής τη ς προεκλογικής π εριό­ δου! Μέσα στον ορυμαγδό των τηλεοπτικών και άλ­ λω ν αναμετρήσεω ν, ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ υποψ ήφιος - πρω ­ θ υ π ο υ ρ γ ό ς , β ο υ λ ε υ τή ς, α ρ χ η γ ό ς κ όμ μ α τος ή βα ρύ γδου πος «επικράτειας» - ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ (φυσικά) τηλεπαρουσιαστής, δημοσιογράφος, αναλυτής ή δημοσιολόγος δεν αναφέρθηκε στον Πολιτισμό. Και βέ­ βαια, ούτε στο χώρο που «καίει» εδώ και χρόνια, στην Τηλεόραση...

Κοντρόλ

Το ξεχνάμε λοιπόν κι αυτό και αφηνόμαστε στην ελπίδα μήπως και κάποια ευαίσθητη φωνή ψελλίσει ένα Λόγο σημαντικό για τα μύρια όσα πολιτιστικά που ΔΕΝ γίνονται, για τα ατε­ λείωτα μικροπολιτικά που συμβαίνουν στα κρατικά και ιδιωτικά κανάλια, για την ασυδοσία της κακογουστιάς και της προχειρότητας που βασιλεύει εκεί. Ποιος και με ποια θεόρατη τόλμη θα θίξει συμφέροντα και... ψ ήφους στην Αγία Παρασκευή, στη Μεσογείων και στα επιχειρηματοεκδοτικά προπύργια της ιδιωτικής τηλεοπτικής πρωτοβουλίας; Ποιος θα εκκα­ θαρίσει την κόπρο, π ο ιο ς θα σ τελεχώ σ ει σ οβα ρά, π ο ιο ς θα εμ π νεύ σει το σ ύ νολο για δουλειά; ... Γιατί, η δουλειά μττορεί να γίνει. Χρόνια τώρα παρακολουθούμε το φαινόμενο, ξένες τηλεοράσεις να γίνονται φυτώριο μά­ θησης, άσκησης και ανάδειξης νέων δημιουργών. Στην Αγγλία, στην Ιταλία και πρόσφατα στη Γαλλία, ο εθνικός Κινηματογράφος τροφοδοτείται και αναδεικνύεται και πάλι από νέ­ ους σκηνοθέτες και συγγραφείς. Εμείς εδώ, το αναμφισβήτητο καινούριο δυναμικό μας στις Τέχνες και τα Γράμματα το θυμόμαστε μόνο στη διάρκεια των συνήθω ς στείρων εθνικών μας εξάρσεω ν και μετά το εγκαταλείπουμε στη μονότονη λήθη του! Κ ανένας « εγ κ έφ α λ ο ς» , απ ό του ς αναρίθμητους που έχουν παρελάσει από τις κρατικές τη­ λ ε ο ρ ά σ ε ις , δ εν καταδέχθηκ ε ποτέ να προστρέξει στη βιβλιο­ γραφ ικ ή πα ρ α γω γή νέω ν σ υ γγρ α φ έω ν πρ ο κ ειμ ένο υ να μεταφερθεί κάποιο έρ γ ο τ ο υ ς στη μικρή ο θ όνη , αλλά ούτε και να τ ο υ ς χρ η σ ιμ ο π ο ιή σ ει, έστω, σαν πολύτιμη πρώτη ύλη. Τι καλύτερο από την ανάθεση συγγραφή ς πρωτότυπων σενα­ ρίων για την τηλεόραση! Ακόμα και πρω τόλειες να θεω­ ρηθούν κάποιες προσ π άθειες, πάλι προτιμότερες θα ήταν, πιο σ ύ γχρ ονες, πιο ζωντανές, από τη μουμιοποιημένη ηθικολογική κατήχηση των φωσκολειάδων και άλλων πα ρεμ φ ερώ ν κατασκευασμάτων. «Προτιμώ την αποτυχία ενό ς ταλαντούχου από την επιτυχία μιας μετριότητας», έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις όταν γινόταν παρόμοια συζήτηση, στους ατέλειωτους πειραματισμούς του με νέους καλλι­ τέχνες. Φυσικά ο ψ όγος δεν απευθύνεται μόνο στην κρατική τηλεόραση. Οι τηλεοπτικοί «ιδιώτες» με την ανοχή της Πολιτείας βέβαια - είναι γνω στοί για τα «αφιλοκερδή» κριτήριά τους: «Τα... φέρνει στο ταμείο;». Η ερώτηση-κλειδί που εξακολουθεί να εξουδετερώνει κάθε δια­ φορετική σκέψη - αν βέβαια ποτέ υπάρξει καμιά... Σταγόνα (πολύτιμη) στον ωκεανό των επιβαλλόμενων ριζοσπαστικών αλλαγών, αποτελεί η κα­ θιέρωση του βιβλίου σαν πηγή έμπνευσης και ανανέωσης της τηλεοπτικής μας πραγματικότη­ τας Αρκεί να βρεθεί ΕΝΑΣ (αριθμός 1) νυν κραταιός υπεύθυνος που θα θελήσει, σπρω γμένος από τη διαφορετική κουλτούρα του, να πραγματοποιήσει κάτι μετεκλογικά - κι ας μην το έχει υποσχεθεί πριν από τις εκλογές!!

□

τα Μ ια ΕΠ ΙΛ Ο ΓΕΣ Α Π Ο ΤΟ Α Ρ Χ Ε ΙΟ ΤΟ Υ ΓΙΩΡΓΟ Υ ΖΕ Β Ε Λ Α Κ Η

κείμενα του παρελθόντος που είτε διαβάστηκαν πολύ στην εποχή τους είτε δεν προσέχθηκαν όσο τους άξιζε. Ηανάγνωσή τους σήμερα προσφέρεται για συσχετισμούς με γεγονότα και πρόσωπα της επικαιρότητας. ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΑΥΛΑΝΤΩΝΗΣ (1867-1943) Αντί άλλω ν στοιχείων για τη ζωή και το έργο του, τα οποία θεωρούμε ε ν ηολλοίς γνωστά, παραθέτουμε α ­ πό μια δυσεύρετη συνέντευξή του, στην Αιμιλία Καραβιά, εφημερίδα «Εστία», 20.6.1930, το τμήμα εκείνο στο οποίο ο συγγραφέας του «Κοψοπόδαρου» αυτοβιογραφείταί: «Είμαι από το Μεσολόγγι. Όλοι οι πρόγονοί μου κατάγονται από κει. Γεννήθηκα στα 1867. Το γυμνάσιο το ετελείωσα στο Μεσολόγγι και ήλθα εδώ όταν επρόκειτο να εγγράφω στο Πανεπιστήμιο. Ο πατέρας μου με προετοίμαζε για εμποροϋπάλληλο στην Τεργέστη, εγώ ήθελα να γίνω δικηγόρος και όμως έγινα φιλόλογος. Διετέλεσα σχολάρχης, επιθεωρητής, καθηγητής και γυμνασιάρχης πολλά χρόνια και έχω υποστεί και εγώ όλες τις μεταθέσεις των παλαιών υπαλλήλων. Εις τα 1911 διωρίσθην εκπαιδευτικός σύμ­ βουλος, όπου υπηρέτησα επί δέκα τέσσερα χρόνια και εις τα 1925 παρητήθην με την απόφασιν να ανα­ παυθώ. Αλλά ά λλοτε από εσωτερική ανάγκη και ά λλοτε από εξωτερικήν επιβολή, δεν το κατώρθωσα ακό­ μη. Αυτό το ντόλτσε φαρ νιέντε που λ ένε δεν το γνώρισα, αν καιτόσο το επόθησα στη ζωή μου.

- Δεν έχω αμυντικά όπλα. Δεν μπορώ να αρνηθώ κάτι που μου ζητούν. Και το χειρότερον, που δ εν έχω ψυχική επιδερμίδα και μόλις με αγγίξει κανείς κάπως τραχύτερα, πληγώνομαι. Γι' αυτό πάντα φυγομαχώ...

- Αν αισθάνομαι την ανάγκη των ανθρώπων;...

- Όχι. Έπειτα εγώ αισθάνομαι την προσέγγιση μεταξύ των ανθρώπων σαν μια αψιμαχία ψυχών, όπου η μια θα βγει νικημένη. Ύστερα από την πάλη αυτή μπορεί να συναφθή ειρήνη, θα ηροηγηθή, όμως, πάντα αψι­ μαχία. Ε, σ' αυτές τις αψιμαχίες εγώ βγαίνω πάντα νικημένος. Μου επιβάλλει ο ά λλος τη θέλησή του. Δεν μου έμεινε, λοιπόν, παρά η φυγομαχία. Και πήρα την ερημιά για να φυγομαχώ...

- Έπειτα... θα είμαι και λίγο νευρασθενικός... χωρίς βέβαια εξωτερικές εκδηλώσεις... Είναι ημέρες που με πιάνει λυπομανία... αλλά μου περνά... και πάλι με πιάνει... έτσι είναι ο άνθρωπος...» Το διήγημα που ακολουθεί έχει όλα όσα χαρακτηρίζουν «το χώρο και το κλίμα» τω ν έργων του Τραυλαντώνη. Το συνοικιακό καφενεδάκι των αποκλήρων με τον νεκραναστημένο τίτλο και η εύθυμη μελαγχολική διάθεση των θαμώνων. Στη βιβλιογραφία του θεοδώρου Ξύδη του 1943 το πεζό κατατάσσεται σ' αυτά που δ εν έχουν περιληφθεί σε βιβλίο.

Τ Λ Μ Υ ΙΤ ΙΜ Τ Η ΙΤ Ε Μ /7 Ε /ΙΜ Ι TOYA. Κ. ΤΡΑΥΛΑΝΤΩΝΗ Περιοδικό ΜΗΝΙΑΙΟΣΝΕΟΣΚΟΣΜΟΣ, Τεύχος Β\ Μάιος 1934

Ποτέ μου δεν επίστευα ότι και η τεμπελιά χρειάζεται τέχνη, για να ’ναι ευχάριστη ή καν υποφερτή στον τε­ μπέλη. Όταν, πνιγμένος στη δουλειά, έτρεχα σκυφτός και κοιτάζοντας κάθε στιγμή το ρολόγι μου, μην τύχη κι αργήσω από τη δουλειά μου, περνούσα κάθε πρωί μπροστά από ένα συνοικιακό καφενεδάκι, που είχε το παράξενο όνομα «Καφενείον των ευ φρονούντων». Μου είχαν πει ότι ο τίτλος αυτός ήταν νεκραναστημέ­

τα Παλιά

νος από ένα ξακουστό στον καιρό του παλιό καφε­ νείο, που βρίσκονταν στα Χαφτεία, εκεί κάπου που εί­ ναι τώρα το ζαχαροπλαοτείοντου Μπερνίτσα. Εγώ όμως επίστευα ότι ο τίτλος αυτός ήταν συμβολι­ κός, πρώτον γιατί οι πελάτες του καφενείου ήταν λι­ γοστοί, όπως λιγοστοί είναι πάντα στον κόσμο οι «ευ φρονούντες», έπειτα, γιατί όλοι, αν και δεν ήταν όλοι γέροι, είχαν ζωγραφισμένη τη φρονιμάδα στα πρό­ σωπά των, στις κινήσεις των, στα λόγια των. Κάθοντανπάντα οι ίδιοι στα ίδιατραπέζια, παίζανετα ίδια παιχνίδια, λέγανε τα ίδια λόγια, σαν άνθρωποι που είχαν βρει πια σε όλα το σωστό και δεν αισθάνο­ νταν καμιά ανάγκη να το αλλάξουν. Δυο, πάντα οι ίδιοι, κάθονταν στο μεσανό τραπέζι και παίζανε τάβλι, ρίχνοντας με αξιοπρέπεια τα ζάρια, και όταν κοντοστεκόμουνα, τ’ αυτί μου έπαιρνε πά-

ντατα ίδια λόγια: «εξάρες», «μ’ έφαγες», «να πάρεις ακόμα ένα μάθημα». Τέσσαρες άλλοι, πάντα οι ίδιοι και στο ίδιο τραπέζι, παίζανε κοντσίνα και τ’ αυτί μου έπαιρνε τη στερεό­ τυπη φιλολογία της κοντσίνας: «ρίξε», «τον έχεις το ρήγα», «φυλάς στερνή», «σου ’τυχε πάλι το αφιλότι­ μο», «τρεις από κείνη του δουλειά», «τι να σου κάμω σα με κατατρέχει το χαρτί», «σαν σ’ αρέσει, μπάρμπα Λάμπρο, ξαναπέρασε απ’την Ανδρο». Ένας γέρος με άσπρα παχιά μουστάκια, καθισμένος, με όποιον καιρό, κοντά στην πόρτα, δεν έκανε άλλη κίνηση ούτε των χεριών ούτε των ματιών, παρά ν’ ανεβοκατεβάζει το μαρκούτσι του ναργιλέ στο στόμα του και, σε χρονικά διαστήματα κανονικά, να στρώχνει ένα σταχτωμένο καρ­ βουνάκι. Άλλος, στο βάθος κοντά στο μπάγκο του καφετζή, είχε σωριασμένες μπροστά του όλες τις εφημερίδες, αλλά δεν εδιάβαζε παρά μία, πάντα την ίδια. Σ’ όλων τα πρόσωπα, ακόμα και μέσα στις επιφανειακές φιλονι­ κίες των, καθρεφτίζονταν η γαλή­ νη και η ψυχική αυτάρκεια. Τους περνούσε όμως όλους στη γαλή­ νη και την αυτάρκεια ένας μεσό­ κοπος και παχύς, που καθισμένος σε μιαν άκρη, ούτε έπαιζε, ούτε εκάπνιζε, ούτε διάβαζε, ούτε μιλούσε, κρατούσε μόνον στο χέρι του ένα μικρό κομπολόγι και το ξεκόκκιζε πότε από τη μιαν άκρη και πότε από την άλλη, με τα μάτια στυλωμένα, χωρίς βέβαια και να κοιτάζει στην απέναντι κρεμασμένη εικόνα της Γενοβέφας, μισόγυμνης, κρυμμένης μέσα στα κλαδιά. Αχ αυτό το κομπολόγι! Ηγριά Ανατολή μας, που καμαρώνει γιατί γέννησε ό­ λες τις θρησκείες και όλους τους πολιτισμούς, θα ’χε περισσότερο δίκιο αν εκαμάρωνε για την εφεύρεση του κομπολογιού, γιατί αυτό όχι μόνον συμβολίζει, αλλά και δημιουργεί τη γαλήνη και τη μακαριότητα που μας τάζουν, χωρίς όμως και να μας τη δίνουν πο­ τέ, όλες οι θρησκείες και σχεδόν όλοι οι πολιτισμοί. Πόσο τους εκαλοτύχιζα και πόσο τους εζήλευα τους πελάτες του «Καφενείου των ευ φρονούντων»! Και άλλο όνειρο δεν είχα και άλλο δεν παρακαλούσα από τα βάθη της ψυχής μου τον αφέντη το Θεό, πα­ ρά να μ’ αφήσει να ζήσω, όσο να ξημερώσει και για μένα μια μέρα που να μην έχω τίποτε άλλο να κάμω, παρά να πιάσω μιαν άκρη στο «Καφενείο των ευ φρο­ νούντων» και να διαλέξω το ισόβιο πια επάγγελμά

μου. Και από το τάβλι, τις εφημερίδες, τα χαρτιά, το ναργιλέ, από όλα τα ωραία και χρήσιμα επαγγέλμα­ τα που έβλεπα εκεί, περνώντας τρεχάτος και σκυφτός, αποφασισμένος ήμουνα να προτιμήσω το επάγγελμα του κομπολογιού. Και να που ο αφέντης ο Θεός με άκουσε τέλος πά­ ντων. Ηπεριπόθητη μέρα ξημέρωσε και για μένα.

0

Α. Τραυλαντώνης

(σκίτσο του Ντίνο Μπέη)

Μόλις ανανοήθηκα από τον ύπνο, τα μάτια μου πέσα­ νε με λαχτάρα στο ρολόγι μου, μήπως άργησα, θ εέ μου, σ’ ευχαριστώ, όχι, δεν έχω πια δουλειά». Περνώντας από το μικρό γραφείο που είχα στο σπίτι μου, κοίταξα με φόβο το τραπέζι, όπου άλλοτε με φοβέριζαν δυο και τρεις σωροί από έγγραφα βιαστι­ κά «προς ενέργειαν», «κατεπείγοντα». «Θεέ μου, σε ευχαριστώ. Το τραπέζι μου με κοιτάζει σήμερα, καθαρό και γελαστό, σαν το πρόσωπο μιας μεσόκοπης καλοπλυμένης και αφκιασίδωτης»! Εμπρός τώρα, στη δουλειά μου, στο «Καφενείο των ευ φρονούντων», το ισόβιο όνειρό μου. Ένα τραπέζι ήταν αδειανό και το κυρίευσα αμέσως. Ο καφετζής που μου έφερε τον καφέ μου απάντησε σε σχετική μου ερώτηση ότι «τώρα το τραπέζι αυτό ήταν διαθέσιμο, γιατί ο καημένος ο κύριος που κά­ θονταν κι έπαιζε το κομπολόγι του, είχε πεθάνει την περασμένη νύχτα από συγκοπή». Αχ! αυτό ήταν γρουσουζιά, δεν ήθελα πια το επάγ­ γελμα του κομπολογιού. Και πλησίασα τους ανθρώπους του ταβλιού. Ούτε τάβλι ήξερα, ούτε κοντσίνα, ούτε ναργιλέ είχα καπνί­ σει ποτέ, αλλά τι σημαίνει! Θα μάθαινα ένα από αυτά.

ταΠαλιά

«Τα καλά κόποις κτώνται». Και τα δοκίμασα όλα, το ένα ύστερα από το άλλο, παίρνοντας για δασκάλους τους πιο παλιούς και πιο έμπειρους συναδέλφους μου. Δεν είπε κάποιος σο­ φός πρόγονός μας «κάλλιον οψιμαθή ή αμαθή είναι»; Κατάρα! Η προτερινή ζωή μου, η τόσο πολυχρόνια και τόσο άχαρη με είχε καταστρέφει. Ο ναργιλές με ζάλιζε αθεράπευτα, η κοντσίνα και η φιλολογία της μ’ αποκοιμίζανε, οι εφημερίδες ήταν ανούσιες και μό­ λις κατόρθωνα να διαβάζω τους τίτλους με τα κεφα­ λαία γράμματα. Το τάβλι ήταν τόσο δύσκολο, ώστε με όλην την καλή θέληση των δασκάλων μου και τη δική μου την προσπάθεια, δεν κατόρθωνα ούτε τα ζάρια να ρίχνω ανθρώπινό, αλλά τα πετούσα στο πά­ τωμα, ούτε καν να διακρίνω αμέσως τα ντόρτια από τις εξάρες και να τα λογαριάζω σωστά. Οι δασκάλοι μου με βαρεθήκανε και με αποκηρύξα- Δεν είσαι για τίποτα, είσαι ανεπίδεκτος. Το τάβλι θέλει μυαλό και συ είσαι αδικημένος. Δεν έμενε παρά το διαθέσιμο τραπέζι του μακαρίτη και το ’πιασα, χωρίς όμως να πάρω και κομπολόγι, γιατί πάντα μου φαίνονταν γρουσούζικο. Εκάπνιζα μόνον και κοίταζα στο δρόμο τους ανθρώ­ πους, που περνούσαν τρεχάτοι και σκυφτοί, κοιτάζο­ ντας κάθε τόσο το ρολόγι τους. Η αθυμία με κυρίευε ακατανίκητη. Δεν ήμουν άξιος για τίποτε, άδικα εβάραινα τη Γη και κρατούσα το τραπέζι του μακαρίτη. Αδικα έτρωγα το ψωμί μου, ά­ δικα ανάσαινα τον αγέρα. Ο παραλογισμός μου έφθασε σε τέτοιο σημείο, ώστε καλοτύχιζα και ζήλευα τώρα τους ανθρώπους που περνούσαν σκυφτοί και τρεχάτοι, κοιτάζοντας κάθε τόσο τα ρολόγια τους, ζήλευα τους μανάβηδες που διαλαλούσαν τα κουνουπίδια τους, τους γάίδάρους τους φορτωμέ­ νους μετά καλάθια. Ήμουν άρρωστος και το καταλάβαινα, αλλά ντρεπό­ μουνα να μολογήσω σε κανένα την παράξενη αρρώ­ στια μου. Στην απελπισία μου επήγα σ’ ένα γιατρό. Αυτός τουλάχιστον θα κρατούσε το επαγγελματικό μυστικό. Με συμβούλευσε τα ταξίδια. «Ήταν η μόνη σωτηρία, όπως μου είπε, στο ταξίδι, χωρίς να κάνουμε τίποτε, κάτι κάνουμε. Καθισμένοι στο σιδηρόδρομο ή στο πλοίο, περνούμε στεριές και θάλασσες. Στα νέα μέρη που πάμε, βλέπουμε και μα­ θαίνουμε νέα αντικείμενα και νέους ανθρώπους. Χω­ ρίς δουλειά, δουλεύουμε». Δεν είχα τα μέσα για πολλά ταξίδια, ούτε για κανένα μακρινό. Επήγα σ’ ένα νησάκι του Σαρωνικού, γιατί είχε πιάσει και η άνοιξη. Ο γιατρός βγήκε αληθινός για λίγες ημέρες. Χωρίς δουλειά έκανα δουλειά, γυρίζοντας τα ανηφορικά

ταΠαλιά

δρομάκια του, μπαίνοντας στις εκκλησιές του, βλέ­ ποντας τους άνδρες που παίζανε κοντσίνα, τις γυναί­ κες που κάνανε λουτρό και περπατούσαν ύστερα στο μώλο με το μπανιερό. Ύστερα έπιασα ένα καφενεδάκι. Δεν ήταν κεντρικό ούτε πολυσύχναστο, αλλά το διάλεξα για μια αιτία ε­ ξαιρετική. Απέναντι του ήταν ένα σπίτι παμπάλαιο, το παλαιότερο από όσα έβλεπα στο νησί, το μόνο που σώζο­ νταν από τον καιρό της τουρκοκρατίας, εκτός αν σώ­ ζονταν και καμιά εκκλησία, που δεν την ήξερα. Ήταν ψηλό και άχαρο, με δυο πατώματα. Από το απάνω πάτωμα έως τη στέγη του η απόσταση ήταν δυσανά­ λογα μεγάλη. Από την πλευρά που το ’βλεπα είχε εξ (τρία σε κάθε πάτωμα) παραθυράκια, δυσανάλογα μικρά, χωρίς παραθυρόφυλλα. Στις τέσσαρες γωνίες του, στο απάνω πάτωμα, είχε από ένα εξόγκωμα ημισφαιρικό, με πολεμίστρες. Η στέγη του (όταν την είδα κάποτε από ένα ύψωμα γειτονικό), έδειχνε ένα μεγάλο ρήγμα, από όπου βέ­ βαια θα τρέχανε άφθονα τα νερά το χειμώνα και α­ φθονότερη θα ’μπαίνε η σκόνη το καλοκαίρι. Ήταν περιτριγυρισμένο από μεγάλη και ψηλή μάν­ δρα και, από κάποιο μισογκρεμισμένο κομμάτι της μάνδρας αυτής, έβλεπες στην απέραντη αυλή του να βλαστάνουν άνετα ατελείωτες τσουκνίδες και άλ­ λα αγριοχόρταρα, όπου βέβαια θα ζούσαν ήσυχα σαν στο σπίτι τους τα ερπετά. Ήταν, φυσικά, ακατοίκητο, ενώ κοντά του και γύρω του, τα νέα σπίτια, άλλα λίγο παλιότερα και άλλα νεώτερα, ήταν όλα ζωντανά, κομψά, χαριτωμένα, φωτι­ σμένα τη νύχτα και πολυκατοικημένα από οικογένει­ ες ζωντανές, χαρούμενες ή λυπημένες - αδιάφορο. Σ’ αυτό μέσα θα κατοικούσαν βέβαια τα ποντίκια, οι σαύρες, τα σαμαμίδια, οι αράχνες. Στη στέγη του δεν έβλεπα φωλιές χελιδονιών, αλλά ούτε και κοράκια. Κανείς από όσους ρώτησα δεν ήξερε να μου πει τί­ ποτε άλλο παρά ότι ανήκει σε κάποιο πλούσιο που μένει στην Αθήνα και που θέλει τώρα να το πουλήσει. Το σαράβαλο αυτό μου είχε γίνει εξαιρετικά συμπα­ θητικό και σχεδόν απαραίτητο, γιατί ήταν για μένα ε­ ξαιρετικά υποβλητικό. Έβλεπα σ’ αυτό τον εαυτό μου απαράλλαχτον, ακό­ μα και στις λεπτομέρειες. Έτσι ήμουνα κι εγώ. Λείψανο περασμένων καιρών, ά­ χρηστο και ρημαγμένο. Οι πύργοι του με τις πολεμί­ στρες του, τόσο χρήσιμοι και πολύτιμοι άλλοτε, ήταν κάποιες ικανότητες που είχα κι εγώ άλλοτε, παλιές τώρα, άχρηστες, γελοίες, αξιολύπητες. Η μάνδρα του μετ’ αγριόχορτα, εσυμβόλιζετη μόνωσή μου και τα ποντίκια, οι αράχνες οι σαύρες, τα σαμαμίδια που κατοικούσαν μέσα του, ήτανε οι σκέψεις μου και τα

πικρά μου τα συναισθήματα. Κι όπως αυτό στέκονταν εκεί ξένο κι έρημο κι άχρη­ στο, χωρίς καμιά συνεννόηση με τον ξένο κόσμο που το περιστοίχιζε, χωρίς κανέναν προορισμό - αλλά στέκονταν, έτσι κι εγώ ζούσα ξένος κι έρημος, αδιά­ φορος κι άχρηστος μέσα στον κόσμο τον ξένον κι αλλιώτικον που με περιστοίχιζε, χωρίς κανέναν προορι­ σμό - αλλά ζούσα. Γιατί ζούσα; «Γιατί ζούσα;». Αυτό πια το μοναδικά θλιβερό ερώτη­ μα κυριαρχούσε απ’ άκρη σ’ άκρη στην ψυχή μου, ό­ ταν μια μέρα ξαφνικά είδα κι έναν άλλον άνθρωπο να στέκεται μπροστά στο ερείπιο, να το κοιτάζει με προ­ σοχή, να το ερευνά, να φέρνει γύρω τη μάνδρα του και πάλι να ξαναστέκεται και να το μετράει με τα μά­ τια του ύψου και του πλάτου. «Καραμπόλα», σκέφθηκα πικρογελώντας, «τώρα γινήκαμετρία». Γιατί κι ο άνθρωπος εκείνος ήταν ένα τρίτο ερείπιο, ανάμεσα από μένα και το παλιόσπιτο. Γέρος, σκυφτός σαν κοψομεσασμένος, ακουμπώντας σ’ ένα ραβδί και σηκώνοντας με κόπο ψηλά το κεφάλι του και τα μάτια του. Ήταν όμως καλοντυμένος, κι αυτό μ’ έκαμε να υπο­ θέσω ότι ήταν ίσως ο πλούσιος ιδιοκτήτης του πα­ λιού σπιτιού. Από περιέργεια ακατανίκητη σηκώθηκα και στάθηκα στο πλάγι του και τον ελοξοκοίταζα εξεταστικά. Το πρόσωπό του ήταν καταζαρωμένο, τα μάτια του θαμπά και δυσκίνητα, αλλά ήταν καλοξουρισμένος, με κουρεμένο μουστάκι και με λαιμοδέτη φλοτάν ανοιχτόχρωμον.

- Μωρέ, για στάσου. Αυτό το πρόσωπο δεντο βλέπω για πρώτη φορά. Ύστερα από μια επίμονη και κοπιαστική ανασκαφή στη μνήμη μου έβγαλα ένα «ααα!». Τον είχα βρει. Ήταν ο παλιός μου συνταγματάρχης. Άπλωσα το χέρι μου, λέγοντας: - Συνταγματάρχα μου! Γύρισε με κόπο τα μάτια του σε μένα, έβαλε την πα­ λάμη του στην κώχη του αυτιού του και ρώτησε με φωνή αταίριαστα δυνατή: -Τι είπες; Κατάλαβα πως ήταν βαρήκοος και φώναξα: - Δεν είστε ο συνταγματάρχης...; - Στρατηγός, στρατηγός.

- Α! πολύ καλά. Τι κάνετε, στρατηγέ μου; Δεν με γνω­ ρίζετε βέβαια. Έχω υπηρετήσει υπό τας διαταγάς σας.

-Α! μπράβο.

- Είναι ίσως δικό σας το αρχαίο αυτό σπίτι; - Όχι ακόμα, τώρα λέω να το αγοράσω. Πουλιέται πενήντα χιλιάδες. Θα κάνω ένα δάνειο από το Μετο­ χικό και θα το εξοφλήσω με δόσεις. Σε δέκα χρόνια θα το ’χω εξοφλημένο.

-Χαρά στο κουράγιο σου, ψιθύρισα.

-Τι είπες; - Λέω, στρατηγέ μου, με υγεία να το χαρείς. Για ξε­ καλοκαίριασμα βέβαια.

-Όχι, όχι, θα το διορθώσω και θα το κάμω ένα ξενο­ δοχείο ευρωπαϊκό με όλα τα κονφόρ. Εδώ έρχονται τόσοι και παραθερίζουν. Αυτά τα βρωμοχάνια είναι ελεεινά. Άμα γίνει ένα τέτοιο ξενοδοχείο, θα προσελκύσει πολύ κόσμο, ακόμα και Ευρωπαίους. Είναι μια επιχείρησις πρώτης τάξεως.

- Ω, Θεέ μου! Τι σθένος ψυχικό ή τι ξεμώραμα!

-Τι είπες; - Σας εύχομαι, στρατηγέ μου, καλή επιτυχία. Μ’ εν­ θουσιάζει η σκέψις σας. Ύστερα από δέκα, δεκαπέ­ ντε χρόνια, που θα εξοφλήσετε το χρέος σας, θα έ­ χετε ένα λαμπρό κτήμα και ένα σπουδαίο εισόδημα.

- Και προτύτερα. Θα βρω ένα συνέταιρο να με βοη­ θήσει οικονομικώς στην επιδιόρθωση, αλλά ύστερα θα τον βγάλω από τη μέση, θα το εκμεταλλευτώ μό­ νος μου, γιατί εγώ, ξέρεις, έχω μεγάλη δραστηριότη­ τα. Εσύ τι δουλειά κάνεις; - Καμιά, στρατηγέ μου. Έχω μια μικρή σύνταξη και ζω με αυτή.

-Τι μου λες! Δεν κάνεις κάτι και συ... Από τον καιρό που ήμουνα άεργος, πάντα κακοκοι­ μόμουνα τη νύχτα. Εκείνη όμως τη νύχτα στριφογύ­ ριζα στο κρεβάτι μου ώς τα ξημερώματα. Ύστερα κοιμήθηκα βαθιά και ξύπνησα πολύ ελαφρός, σαν άνθρωπος που είχε λύσει ένα πρόβλημα βασανιστι­ κό. Ήξερα τώρα τ α μ υ σ τ ι κ ά τ η ς τ ε μ π ε ­ λ ι ά ς , την τέχνη της για να φαίνεται ευχάριστη ή καν υποφερτή στον τεμπέλη. Έπρεπε, χωρίς να κάνει τίποτε, να του φαίνεται πως κάνει κ ά τ ι . Γιατούτο είχαν επινοηθεί τα χαρτιά, το τάβλι, οι εφη­ μερίδες, ο ναργιλές, το κομπολόγι, τα μεγαλεπήβολα σχέδια του ετοιμοθάνατου στρατηγού. Τα πρώτα τα είχα δοκιμάσει χωρίς αποτέλεσμα. Για σχέδια σαν τα σχέδια του στρατηγού δεν αισθανό­ μουνα ακόμη ώριμο τον εαυτό μου, ίσως αργότερα, όταν θα πλάκωναν τα βαριά γηράματα και θα κουφαινόμουνα και θα τσακίζονταν και μένα η μέση μου, ίσως τότε θ’ αποκτούσα κι εγώ τη στρατηγική δραστηριότητα. Τώρα θυμήθηκα πως είχα έναν καλό στυλογράφο α­ πό τον καιρό που ήμουνα στην υπηρεσία. Αγόρασα λοιπόν και κάμποσες κόλλες χαρτί φτηνό και βάλθηκα να τις μουντζουρώνω με το στυλογράφο μου. Έτσι μου φαίνεται και μένα πως κάνω κ ά τ ι και μου έγινε υποφερτή η ζωή. ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ ΤΟΥ 1933

| Σΐο επόμενο τεύχος διήγημα tou ΚΑέωνος Παράσχου

τα Παλιά

Ηλίας Μαγκλίνης

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΙΣΚΑΡΟΛ ΕΠΙ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ Ο ΜΟΡΤΟΝ ΚΟΧΕΝ ΣΥΝΕΛΕΓΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑΙΡ1ΑΞΕΙ ΤΑ ΣΚΟΡΠΙΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΕΝΟΣ ΠΑΖΛ ΠΟΥ ΣΥΝΕΘΕΤΑΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΡΡΥΘΜΟΥ ΛΟΥΙΣ ΚΑΡΟΛ. ΤΟ ΑΠΟ­ ΤΕΛΕΣΜΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ.

Morton Cohen

Εδώ έχουμε την περί­ πτωση ενός ανθρώ­ που, και αναφερόμαστε στον βιογράφο, που σπατάλησε τριά­ ντα χρόνια από τη ζωή Lewis Carrol του μελετώντας, ε­ A Biography ρευνώντας και ανα­ (Μ όρτονΚόχεν λύοντας μίαν άλλη μο­ Λουις Κάρολ ναδική, ίσως, στην ι­ Βιογραφία) στορία της λογοτε­ χνίας, περίπτωση: εκδ. Macmillan αυτήν του Λούις ΚάΣελ.563 ρολ. Το τεράστιο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπί­ σει κάθε επίδοξος μελετητής ή/και βιογράφος του Κάρολ είναι η εκτεταμένη έλλειψη των πιο σημαντικών στοιχείων και πηγών. Για παράδειγ­ μα, τα γράμματα που έστελνε ο Κάρολ στη μι­ κρή Αλίκη, όλα καταστράφηκαν από τη μητέρα της. Επίσης, οι πρώτοι τόμοι των ημερολογίων του έχουν χαθεί, ενώ μερικές σελίδες ζωτικής σημασίας από όσους βρέθηκαν έχουν σκιστεί.

Οι πιο πολλές από τις φωτογραφίες των κοριτσιών που είχε τραβήξει έχουν επίσης κατα­ στραφεί ή χαθεί. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το ίδιο το έργο που αποτελεί ένα αληθινό αίνιγμα, όπως, ίσως, όλα τα μεγάλα έργα λογο­ τεχνίας. Ο καταπονημένος βιογράφος της συγκεκριμέ­ νης βιογραφίας δεν παραλείπει να μην αναφερ­ θεί (με κάποια δόση ειρωνείας, είναι η αλήθεια)

σε μερικές από τις ερμηνείες που έ­ χουν κατά καιρούς δοθεί στο έργο του Κάρολ: από το ότι η Αλίκη συμβολίζει το απόλυτο φαλλικό σύμβολο έως το ότι η Αλίκη, πάλι, είναι ένα είδος Χριστού-τραβεστί. Το μεγαλύτερο αίνιγμα τελικά παραμένει: πώς δηλαδή ο Κά­ ρολ κατάφερε να μετατρέψει το παρά­ λογο, την ανοησία (nonsense) σε λο­ γοτεχνία. Κι ας μην ξεχνάμε ότι ήταν έ­ νας άνθρωπος, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Τσαρλς Ντόντγκσον, κουφός στο ένα αυτί, κληρικός το ε­ πάγγελμα, που όλη του τη ζωή την έζησε περιορισμένος σ ’ ένα τυπικό κολέ­ γιο της Οξφόρδης, σε μια εποχή όπου τα αυστηρά βικτωριανά ήθη (αυτά τα ί­ δια που κατέστρεψαν έναν Όσκαρ Γουάιλντ) ήταν το κυρίαρχο στοιχείο στην καθημερινότητα της αγγλικής κοινωνίας του περασμένου αιώνα. Κατά βάθος, ο ίδιος ο Κάρολ ήταν ένα βαθιά θρησκευόμενο άτομο, που υπέφερε από τύψεις και ενοχές για το πά­ θος του: όπως είχε γράψει κι ο ίδιος «αν εξαιρέ­ σει κανείς τα αγόρια, αγαπώ πολύ τα παιδιά». Δεν είναι τυχαίο που το ιδιαίτερα έντονο τραύλισμα που χαρακτήριζε την ομιλία του εξαφανιζό­ ταν όταν μιλούσε με μικρά κορίτσια. Παρέμεινε σ’ όλη τη ζωή ένας εργένης που δεν κατάφερε ποτέ του να αναπτύξει μια φυσιολογική σχέση με έναν συνομήλικό του. Ήταν μοναχικός άν­ θρωπος, που για να προσπαθήσει να διώξει τη μονομανία που βασάνιζε το μυαλό και την ψυχή (η αδυναμία του στα μικρά κορίτσια), σκάρωνε μαθηματικά προβλήματα, γρίφους, λογοπαί­ γνια, αινίγματα και άλλα, πολλά από τα οποία εί­ χαν αναφορές στην Αγία Γραφή. Σχεδίαζε επί­ σης τρόπους να μεταβληθεί το σύστημα των ε­ κλογών, νέους κανονισμούς για το τένις, μια πρώιμη έκδοση του γνωστού επιτραπέζιου παι­ χνιδιού «Scrabble», τρόπους για να γράφει κα­ νείς στα σκοτεινά και κάτω από τα σκεπάσματα (!) και άλλα πολλά. Όλ’ αυτά ο Κάρολ τα αντιμε­ τώπιζε με απόλυτη σοβαρότητα. Δεν περιφρονούσε το παιχνίδι ούτε τους κανονισμούς του. Ήταν μεθοδικός και απόλυτα οργανωτικός στα πάντα του. Αλλά τις τάσεις του αυτές τα παιδιά τις λάτρευαν καθώς και τις ιστορίες που τους έ­ λεγε (κάπως έτσι γεννήθηκε η «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων»), αλλά και τις φωτογραφίες που

τους έβγαζε - ένα συνήθειο καθόλου διαδεδο­ μένο εκείνη την εποχή. Κι επειδή κάποιοι ήδη θα αναρρωτιούνται, η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει κάποια πληροφορία για ανάρμοστη συμπεριφο­ ρά απέναντι σε κάποιο από τα κορίτσια. Ζήτησε το χέρι της Αλίκης όταν εκείνη ήταν μόλις έντεκα χρόνων, αλλά ο λόγος που η μητέρα της δεν δέ­ χτηκε δεν είναι αυτός που όλοι, σήμερα, θα πε­ ριμέναμε, αλλά μάλλον το ότι ο Κάρολ δεν είχε μεγάλη περιουσία... Όπως και να έχει το πράγμα η Αλίκη Λίντελ, κόρη του διευθυντή του κολεγίου και το αληθινό πρόσωπο που του ενέπνευσε την πασίγνωστη ιστορία, ήταν η μεγάλη του αγάπη, αλλά δεν ήταν η μόνη. Ο Λούις Κάρολ ή Τσαρλς Ντόντγκσον πέθανε το 1898 σε ηλικία εξήντα έξι χρόνων από κρύωμα! Είναι γνωστό ότι το βρετανικό χιούμορ έχει κάτι το ιδιαίτερο. Αποτελεί μάλλον τον αντίποδα της ισχυρής, μέχρι και σήμερα, συντηρητικής τους νοοτροπίας, αλλά και του έντονου ρασιοναλι­ σμού που χαρακτηρίζει τους Βρετανούς στην καθημερινότητά τους. Αυτοσαρκάζονται, απο­ μυθοποιούν και, μέσα από το χιούμορ, σπρώ­ χνουν τα πράγματα, την ανθρώπινη σκέψη, στα άκρα ή και πέρα από τα όρια. Είναι μοναδικοί στο είδος τους. Πόσο μάλλον ο ίδιος ο Κάρολ με τη θρησκεία, τα μαθηματικά, τη φωτογρα­ φία, τα κορίτσια και τις ατέλειωτες ιστορίες που δεν λένε απολύτως τίποτα και την ίδια στιγμή κρύβουν μέσα τους ένα ολόκληρο σύμπαν.

□

m

m

ΣταΛιλιπούτεια άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης απαντούν εν συντομία σε καίρια ερωτήματα με αφορμή την έκδοση ενός βιβλίου ή κάποιο επίκαιρο γεγονός

ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ Μνήμες, όνειρα, στοχασμοί συμφύρονται αριστοτε­ χνικά στο Adieu. Φαντασία, σκέψη κι ενατένιση φτιά­ χνουν ένα ποιητικό αμάλγαμα που δεν έχει σκοπό να αιφνιδιάσει, αλλά κυρίως ν’ ανακουφίσει και να κα­ θησυχάσει. Το ζητούμενο δε φαίνεται να είναι η πρωτοτυπία αλλά το δημιουργικό χώνεμα της εμπει­ ρίας που καλείται τώρα να μετατραπεί σε αισθητικό μόρφωμα αξιώσεων. Ο Χάρης Βλαβιανός καταθέτει στο Adieu ένα λεπταίσθητο αποχαιρετισμό με όχημα τη στιβαρή και στέρεη έκφραση.

στα με τον καλύτερο τρόπο: γιατί, λοιπόν, νατό απο­ δυναμώσει και νατό υποβιβάσει σε διδακτική πρόζα προορισμένη να ικανοποιήσει αδρανείς αναγνώ­ στες, μαθημένους σε περιλήψεις και συγκεφαλαιώ­ σεις, κεντρικές ιδέες και συνόψεις; Ο,τικαιναπωγια το Adieu, για τις προθέσεις, τις επιθυμίες, τα όνειρα, τους φόβους, τις αγωνίες, τη νοσταλγία, τη θλίψη μου θα είναι ανειλικρινές - απέναντι στα ίδια τα ποιή­ ματα. Οι αναγνώστες που θα μπουν στον κόπο να διαβάσουντο βιβλίο μου θα μου συγχωρήσουν αυτή την υπεκφυγή· οι υπόλοιποι, θα έχουν τουλάχιστον γλιτώσει από μια συμβατική απάντηση.

Το μαύρο γεράκι. Αθήνα, Πόλις, 1996. Σελ. 344

ΕΡ.: Ποιον ή τι αποχαιρετάτε με ίο Adieu; ΑΠ.: Κάποτε το αγγλικό περιοδικό της δεκαετίας του ’30 New Verse ζήτησε από τον Ε.Ε. Cummings,

έναν από τους αγαπημένους μου ποιητές, να απα­ ντήσει σε μια σειρά ερωτήσεων, που αφορούσαν την τελευταία του δουλειά’ κι εκείνος ανταποκρίθηκε με στίχους των ποιημάτων του. Ο τρόπος δεν ή­ ταν μόνο ανορθόδοξος1όταν, φοιτητής ακόμη, πολύ νέος και απόλυτος, διάβασα τις απαντήσεις εκείνες, τις βρήκα σχεδόν προσβλητικές στον εξιμπισιονισμό τους. Σήμερα, ωστόσο, καταλαβαίνω γιατί ο Cum­ mings απάντησε με στίχους. Με το ποίημα λέει κανείς όσα έχει να πει - και μάλι­ M u to m ia

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ Ο Χαρίλαος (κάτι μεταξύ των ηρώων που έχουν κατά καιρούς ενσαρκώσει ο Χάρισον Φορντ και ο Αλ Πατσίνο) θέλει ν’ αποδείξει την αθωότητα του αδερφού του, που κατηγορείται άδικα για τον ανεξιχνίαστο φόνο της αγαπημένης του. Προσπαθεί, λοιπόν, να βρει την άκρη σε μια μπλεγμένη ιστορία σκοτεινών συναλλαγών, βρόμικων ερώτων και ύποπτων σχέσε­ ων που εκτυλίσσεται σε κακόφημα μπαρ και συναφή τοπία του υποκόσμου. Ο Φίλιππος Φιλίππου, συνεχίζοντας κι εμπλουτίζο­ ντας με νέα στοιχεία το έργο του Γιάννη Μαρή, διαν-

θίζει μια τυπική «νουάρ» διήγηση με πινελιές κοινω­ νικού σχολιασμού και μπόλικες δόσεις χιούμορ.

Ακτή στο φω ς του χειμώνα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 132

ΕΡ.: Ευελπιστείτε με το «Μαύρο γεράκι» ν’ ανανεώ­ σετε το αστικό μυθιστόρημα μυστηρίου; ΑΠ.: Σύμφωνα με το ερμηνευτικό λεξικό του Δ. Δη-

μητράκου, το ρήμα ευελπιστώ σημαίνει «έχω αγα­ θός ελπίδας». Λοιπόν, το 1987, όταν ξεκίνησα να γράφω αστυνομικά μυθιστορήματα - πρώτα το «Κύ­ κλος θανάτου» κι αργότερα το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» - σε μια εποχή που είχε εκλείψει ο Γιάννης Μαρής και οι ομότεχνοί του είχαν πάψει να γρά­ φουν, έτρεφα ελπίδες ότι κομίζω κάτι καινούριο στο είδος. Ωστόσο ποτέ δεν θεώρησα τον εαυτό μου ως συγγραφέα αποκλειστικά αστυνομικών μυθιστορη­ μάτων. Χρησιμοποιώ την αστυνομική πλοκή ως πρό­ σχημα για να μιλήσω για τη μοναξιά στη μεγαλούπο­ λη, το καθημερινό άγχος, τις διαπροσωπικές σχέ­ σεις, τα ερωτικά αδιέξοδα. Ασχολήθηκα με την α­ στυνομική λογοτεχνία θέλοντας να δοκιμάσω τις δυνατότητές μου, αλλά και τις αντιδράσεις του κοι­ νού. Με βάση τις εμπειρίες, τα βιώματα και τα διαβάσματά μου προσπαθώ να δώσω μια νέα εκδοχή του αστυνομικού μυθιστορήματος - αυτό που αποκλή­ θηκε «αστικό μυθιστόρημα μυστηρίου» - και κατά κάποιο τρόπο επιχειρώ νατό ανανεώσω. Στην ουσία πρόκειται για σπουδή. Τοποθετώ τη δράση των η­ ρώων μου στη σύγχρονη Αθήνα, συνδυάζοντας το μυστήριο και την αγωνία με πολιτικές και κοινωνικές επισημάνσεις. Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό έχω επιτύχει το στόχο μου, έχω όμως την αίσθηση πως συμβάλ­ λω σ’ αυτή την ανανέωση, μαζί με άλλους Έλληνες αστυνομικούς συγγραφείς που εμφανίστηκαν από το 1987 μέχρι σήμερα. Πρέπει να τονίσω ότι στο «Μαύρο γεράκι», όπως και στα δύο προηγούμενα μυθιστορήματα, δεν δίνω τόσο μεγάλη σημασία στον υπόκοσμο, όσο στις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους. Οι φόνοι που διαπράπονται δεν είναι ε­ γκλήματα συμφέροντος, αλλά εγκλήματα πάθους, κάτι που συμβαίνει και στα βιβλία των Χάμετ και Τσάντλερ, από τους οποίους έχω επηρεαστεί. Να προ­ σθέσω ότι η γυναίκα παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στα μυθιστορήματά μου. Πότε ως θύμα, πότε ως θύ­ της, και πάντα ως αντικείμενο του πόθου, βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας, επηρεάζοντας τη σκέψη και τη δράση των ηρώων. Αυτό μπορεί να εκληφθεί ως κοινοτοπία, θεωρώ ωστόσο απαραίτητο να επισημανθεί, επειδή πολλοί αναγνώστες - και κυρίως αναγνώστριες - είναι αλλεργικοί στον όρο «αστυνομι­ κό μυθιστόρημα».

ΔΗΜΗΤΡΑ X. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Με λόγο αδαμάντινο, η Δήμητρα Χριστοδούλου πε­ ριγράφει τοπία φθοράς και ματαίωσης. Οι ήρωές της, ευάλωτοι και απογοητευμένοι, διαπιστώνουν με οδύνη πόσο οικτρά διαψεύστηκαν, κι όμως καρτερι­ κά υπομένουν τη μοίρα τους. Τα διηγήματα της συλλογής, κοφτερές αχτίδες φεγγαριού που σχί­ ζουν με θόρυβο το σκοτάδι, είναι τα ίχνη μιας δια­ δρομής στην ανθρώπινη άβυσσο. Η σπάνια εκφρασπκή μαστοριά και η ευρηματικότητατης σύλληψης κάνει την «Ακτή στο φως του χειμώνα» να ξεχωρίζει. ΕΡ.: Συμφιλιώνονται οι ήρωές σας με την παρακμή και το θάνατο; ΑΠ.: Οι ήρωές στην «Ακτή στο Φως του Χειμώνα» εί­

ναι ιδιότυπα πλάσματα. Άλλοι είναι ζωντανοί, άλλοι νεκροί. Άλλοι άνθρωποι, άλλοι ζώα. Άλλοι πουλιά, άλλοι χτίσματα. Δεν είναι δυνατό παρά να έχουν με την παρακμή και το θάνατο μια επίσης ιδιότυπη σχέ­ ση. Τον βλέπουν πάντα. Γνωρίζουν και παρακο­ λουθούν την επέμβασή του πάνω τους. Άλλοτε πα­ θητικά, όπως έναν ακατανίκητο εχθρό. Άλλοτε με υπακοή και δέος, όπως έναν αυτοκράτορα. Άλλοτε όμως με παρρησία και ευπρέπεια που φτάνει ως την άρνησή του κι ως τη γενναία υπεράσπιση της ζωής. Τη στάση τους την καθορίζει, όπως είναι φυσικό, η διαφορετική οπτική γωνία από την οποία το καθένα από τα έντεκα διηγήματα αντιμετωπίζει αυτό το κοι­ νό, πράγματι, σε όλα θέμα. Ωστόσο έχω την εντύπωση ότι η συνισταμένη αυτών των συμπεριφορών δεν δείχνει τον άνθρωπο φιλικό προς τη φθορά, αλλά τον κόσμο εχθρικό προς τον άνθρωπο. Δεν είναι το ίδιο, πιστεύω. Μια πόλη πλω­ τή που βυθίζεται λίγο λίγο, μια άλλη σε σχήμα πηγα­ διού, μια τρίτη που την ρημάζουνε σεισμοί, αυτοί δεν είναι χώροι όπου ο άνθρωπος θα μπορούσε να ζήσει. Κι όμως, μέσα σε τέτοιους χώρους, γηραιές κυρίες και μικρά παιδιά, αετοί και άλογα, ταπεινά ή μεγαλόπρεπα οικοδομήματα, όλα, νομίζω, μοιάζουν να διεκδικούν αυτό που φαίνεται να τους αξίζει: αρ­ χοντιά και ευγένεια. Μου φαίνεται πως μια τέτοια στάση δεν θα μπορούσε εύκολα να τη χαρακτηρίσει κανείς συμφιλίωση με τον κόσμο: μ’ αυτόν τον συγκεκριμένο κόσμο. Μ’ αυτή την πραγματικότητα.

□

Aduiovm

Το γνωστότερο έργοτουμεγάλουκαναδού συγγραφέα Robertson Davies Η τ ρ ιλ ο γ ία τ ω ν Κ ό ρ ν ις , πουγνώρισε τεράστιαπαγκόσμια επιτυχία,με­ ταφράζεται γιαπρώτη φορά στα ελληνικά. Με τοπρώτο βιβλίο Οι έ κ π τ ω τ ο ι ά γ γ ε λ ο ι ο συγγραφέας μιαςφέρνεικοντάστη λογοτεχνία καιστο'Ραμπελαί, μετοδεύτερο Β α θ ιά ρ ιζ ω μ έ ν ο μας εξο ικειώνει μετη ζωγραφική (μεόλη τηζω­ γραφική,από τοquatrotcento μέ­ χριτους σύγχρονουςκαναδούς τοπιογράφους)καιμε τοτρίτοβιβλίο Η λ ύ ρ α τ ο υ Ο ρ φ έα μας ε ισάγειστον κόσμοτηςόπερας.

Εμπειρίες Ευρωπαίων Εβραίων διανοούμενων στην Αμερική

54

• εν θα ήταν ασφαλώς λανθασμένο να ισχυριστώ άτι η #1 σημαντικότερη επίδραση την οποία άσκησαν οι Ευρω/ 1 παίοι Εβραίοι διανοούμενοι στην αμερικανική πνευμαI I τική ζωή και σκέψη ξεκινά κυριότατα από την περίοδο ■ ■ τ η ς εξορίας της Φιλοσοφικής και Κοινωνιολογικής Σχολής της Φραγκφούρτης μετά την άνοδο του φασι­ σμού στη Γερμανία. Η επίδραση αυτή, της οποίας τα απο­ τελέσματα ίσως τώρα (εννοώ τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια), φαίνονται καθαρότερα στις έρευνες και στους προσανατολισμούς ενός αξιόλογου τμήματος των Αμερι­ κανών στοχαστών της νέας γενιάς, δεν υπήρξε ωστόσο διόλου «αναίμακτη». Το αντίθετο μάλιστα, μιας και η δομή της μεσοπολεμικής κουλτούρας της Αμερικής δεν άφηνε και πολλά περιθώρια στην ευρωπαϊκή σκέψη να «συνεννοηθεί» μαζί της. «Οι άνθρωποι των ιδεών», γράφει ο Martin Jay, «είναι αξιοσημείωτοι μόνο όταν οι ιδέες τους μεταδίδονται σε άλλους με το ένα ή το άλλο μέσον. Η κρι­ τική αιχμή της πνευματικής ζωής προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από το χάσμα που υφίσταται μεταξύ του συμβόλου και αυτού που εξαιτίαςτης ανάγκης μιας καλύτερης ζωής μπορεί να ονομαστεί πραγματικότητα. Παραδόξως, επι­ χειρώντας να μεταμορφωθούν στον φορέα εκείνον ο οποί­ ος θα γεφυρώσει το χάσμα, διακινδυνεύουν να απολέσουν την κριτική προοπτική που το χάσμα παρέχει. Αυτό που συνήθως πάσχει είναι η ποιότητα του έργου τους, το οποίο εκφυλίζεται σε προπαγάνδα»1. Στην αμερικανική τους εξορία, οι Εβραίοι διανοούμενοι της Σχολής της Φραγκφούρτης, ο Max Horkheimer, ο Theodore W. Adorno, ο Herbert Marcuse, o Erich Fromm και o Leo Loewenthal, δεν διέτρεξαν βέβαια τον κίνδυνο να εκφυλισθεί το έργο τους σε προπαγάνδα. Αντιμετώπισαν όμως τον άμεσο κίνδυνο οι ιδέες τους και οι θεωρητικοί τους προσανατολισμοί να μείνουν ανενεργοί, να μη μεταδοθούν, να μην αποτελέσουν φορέα ο οποίος θα γεφύρωνε το χάσμα, όχι μόνον αυτό για το οποίο μας ειδοποιεί ο Jay, αλλά επίσης και το χάσμα που τους χώριζε από τις κατευθύνσεις της αμερι­ κανικής επιστημονικής έρευνας και πνευματικής ζωής. Αντιμετώπισαν τον κίνδυνο να παραμείνουν περιθωριακοί και εν μέρει παρέμειναν. Οι ίδιοι εγνώριζαν τους κινδύνους και ιδιαίτερα τον κίν­ δυνο να αποφύγουν το περιθώριο πιασμένοι στην παγίδα του φιλελευθερισμού μιας καπιταλιστικής κοινωνίας σε ά­ νοδο, όπως ήταν η αμερικανική κοινωνία του μεσοπολέ­ μου. Η απειλή της προσαρμογής σε μια πραγματικότητα, φάντασμα της ελευθερίας, που παρείχε ωστόσο κάθε δυνατότητα λόγου και έκφρασης, ακόμη και της ανατρεπτικότητας της κριτικής προοπτικής του ευρωπαϊκού στο­ χασμού, ο οποίος κατέφευγε σ ’ αυτή την πραγματικότητα ως πνευματικός μετανάστης με ανοιχτά τα τραύματα που

του προξένησε ο φασισμός, η απειλή λοιπόν μιας τέτοιας ελκυστικής, ίσως, προσαρμογής ήταν ό­ χι μόνο ορατή αλλά και άμεσα υλοποιήσιμη. Εί­ ναι αυτή η απειλή που μας περιγράφει ανάγλυφα ο Theodore W. Adorno σ’ ένα κείμενό του βγαλμένο απευθείας από την εμπειρία του στην Αμε­ ρική. «Ακόμη θυμάμαι το σοκ που μου προκάλεσε μια υπηρέτρια μας, μετανάστρια και αυτή σαν και μας, κόρη μιας λεγάμενης καλής οικογένει­ ας, όταν μου είπε τις πρώτες μέρες μας στη Νέα Υόρκη: “Οι άνθρωποι στην πόλη μου πήγαιναν παλιά σε συναυλίες, τώρα πηγαίνουν στο Radio City”. Με κανέναντρόπο δεν ήθελα να γίνω σαν κι αυτήν. Ακόμη κι αν ήθελα, δεν θα μπορούσα. Λό­ γω χαρακτήρα και λόγω της προσωπικής μου ι­ στορίας, ήμουν ακατάλληλος για “προσαρμογή” στα θεωρητικά ζητήματα. Όπως αναγνωρίζω πλήρως ότι η διανοητική ατομικότητα μπορεί μό­ νο ν’ αναπτυχθεί μέσα από μια διαδικασία προ­ σαρμογής και κοινωνικοποίησης, έτσι θεωρώ α­ κόμη ότι υποχρέωση και, την ίδια στιγμή, απόδει­ ξη ώριμης ατομικότητας είναι η υπέρβαση της α­ πλής προσαρμογής. Μέσα από τους μηχανι­ σμούς ταύτισης με τις όψεις της εξουσίας πρέ­ πει κανείς να χειραφετείται απ’ αυτήν την ίδια την ταύτιση»2. Η αναγκαστική μετανάστευση του Ινστιτούτου Κοινωνικών Ερευνών της Φραγκφούρτης στην Αμερική όφειλε να αποδείξει ότι θα μπορούσε να χειραφετηθεί από τους μηχανισμούς ταύτισης με τις πολλαπλές όψεις της εξουσίας που η αμε­ ρικανική πνευματική ζωή είχε εγκαθιδρύσει και ε­ δραιώσει. Ο Πραγματισμός και η εμπειρική κα­ τεύθυνση των κοινωνικών ερευνών, που αποτε­ λούσαν τους πόλους γύρω από τους οποίους πλεκόταν ο ιστός της εξουσίας των πανεπιστη­ μιακών ιδρυμάτων και της επιβολής τους στην πνευματική ζωή, ασφαλώς δεν ευνοούσε τους ξεριζωμένους Εβραίους διανοούμενους, οι ο­ ποίοι επιχειρούσαν να μεταστεγάσουν τις θεω­ ρητικές και ερμηνευτικές τους «οικοσκευές» στην αμερικανική έρημο των μετρήσεων, ταξινο­ μήσεων και επαληθεύσεων που στήριζαν την α­ μερικανική κουλτούρα και διέγραφαν τις μελλο­ ντικές της επιδόσεις. Σε μια αυτοβιογραφική του έκρηξη μπροστά στην αμερικανική έρημο, ο Adorno θα επιχειρήσει να οριοθετήσει, με αρκε­ τή πίκρα, τους δικούς του ορίζοντες, αλλά και ταυτόχρονα να υπερασπίσει την άρνηση προ­ σαρμογής του ίδιου και των συναδέλφων του: «Μέχρι την ηλικία των 34 χρόνων ο προσανατο­ λισμός μου ήταν τελείως θεωρητικός με την κοι­

νή προφιλοσοφική έννοια της λέξης, καίτοι, στη δική μου περίπτωση, περιλάμβανε και φιλοσοφι­ κές απόπειρες. Θεωρούσα προσήκον και αντικει­ μενικά υπαγορευμένο καθήκον μου να ερμηνεύω φαινόμενα - όχι να εξακριβώνω, να εξετάζω και να ταξινομώ γεγονότα ώστε να τα διαθέτω ως πληροφορίες. Αυτό αντιστοιχούσε όχι μόνο στην ιδέα που έχω για τη φιλοσοφία αλλά και για την κοινωνιολογία. Μέχρι σήμερα ποτέ δεν ξεχώρισα αυστηρά τους δύο κλάδους, αν και ξέρω καλά ό­ τι η ανάγκη για ειδίκευση στον ένα ή στον άλλο δεν μπορεί να ακυρωθεί με μια απλή βουλησιακή πράξη»3. Η «ποίηση» των Εβραίων διανοουμένων, το συνθετικό τους όραμα, η μετοικεσία της ε­ βραϊκής τους ερμηνευτικής, ηχούσαν όχι μόνον ξένα και παράφωνα μέσα στη μακάρια συμφωνία των γεγονότων και των εξακριβώσεων της αμερι­ κανικής διανόησης, αλλά ταυτόχρονα και απει­ λητικά, καθώς η κριτική αιχμή του Horkheimer και του Adorno, του Marcuse και του Loewenthal και του Fromm, στρεφόταν εναντίον της μαζοκοινωνίας και της μαζικής κουλτούρας που απο­ τελούσαν αναμφιβόλως την «εποποιία» του αμε­ ρικανικού πνεύματος. «Είναι αλήθεια», παρατη­ ρεί ο Paul Connerton, «ότι η κριτική τους της μα­ ζικής κουλτούρας και της εν δυνάμει αυταρχικότητας της αμερικανικής κοινωνίας είχε έναν ουσιαστικό αντίκτυπο στην πνευματική ζωή των Ηνωμένων Πολιτειών, ακριβώς επέιδή η εμπειρία του μοντέρνου αμερικανικού καπιταλισμού αντανακλάτο ώς ένα βαθμό στην κριτική θεωρία»4. Ωστόσο, το εμπόδιο που έκανε την Κριτική θεω­ ρία να μην έχει και σπουδαία τύχη, παρά την ε­ ντύπωση που ίσως προκάλεσε, μεταξύ των Αμε­ ρικανών διανοουμένων, δεν ήταν ακριβώς η γλώσσα στην οποία εμφανιζόταταν το Zeitschrift fur Sozialforschung, όπως θέλει να πιστεύει ο Connerton, αλλά η συνθετική και ερμηνευτική γλώσσα την οποία οι Εβραίοι διανοούμενοι εξα­ κολουθούσαν να μιλούν στην Αμερική, οι γοη­ τευτικές πνευματικές τους ακροβασίες πάνω στο τεντωμένο σχοινί της προσαρμογής και της κοινωνικοποίησης, η κριτική τους προοπτική που βάθαινε το χάσμα ανάμεσα σ’ αυτούς και στην κοινωνία της μαζικής κουλτούρας, και τέλος η α­ προθυμία τους να συνεργήσουν σε μια στείρα α­ καδημαϊκή ενασχόληση ταξινομήσεων και επα­ ληθεύσεων των γεγονότων. «Ποτέ δεν βλέπαμε», γράφει ο Adorno, «τη θεωρία απλώς σαν ένα σύ­ νολο υποθέσεων αλλά, κατά μια έννοια, σαν κάτι που στηρίζεται στα δικά του πόδια, άρα δεν σκο-

πεύαμε να αποδείξουμε ή να ανασκευάσουμε τη θεωρία μέσω των ευρη­ μάτων μας, αλλά να α­ ντλήσουμε απ’ αυτήν συγκεκριμένα ερωτήμα­ τα για έρευνα, τα οποία έπρεπε μετά να κριθούν με βάση τη δική τους α­ ξία και να αποκαλύψουν ορισμένες κυρίαρχες κοινωνικ'οψυχολογικές δομές»5. Αυτή πράγματι ήταν η γλώσσα που μι­ λούσαν οι Εβραίοι διανο­ ούμενοι, από τον «κοινω­ νιολόγο» Max Horkheimer, μέχρι τον «μουσικολόγο» Theodore W. Adorno, τον «φιλόλογο» Herbert Marcuse, τον «θεωρητικό της λογοτε­ χνίας» Leo Loewenthal και τον «φροϋδιστή» Erich Fromm. Και αυτή η γλώσσα ήταν που έστεκε ανάμεσα σ’ αυτούς και την αμερικανική κουλτούρα και τους απωθούσε στο περιθώριο. Ο JOrgen Habermas, ο Γερμανός διανοητής που ασκεί μεγάλη επίδραση στην αμερικανική σκέψη σήμερα, έγραφε το 1961: «Παραμένει εκπληκτι­ κό πόσο παραγωγικά ορισμένα κεντρικά μοτίβα της φιλοσοφίας του Γερμανικού Ιδεαλισμού, τα οποία κατ’ ουσίαν διαμορφώθηκαν από τον Προ­ τεσταντισμό, μπορούν να αναπτυχθούν με ό­ ρους της εμπειρίας της Εβραϊκής παράδοσης. Διότι η κληρονομιά της Καμπάλα ήδη είχε διαποτίσει και απορροφηθεί από τον Ιδεαλισμό· το φως της φαίνεται να διαθλάται όλο και περισσό­ τερο πλούσια μέσα στο φάσμα ενός πνεύματος μέσα στο οποίο κάτι από το πνεύμα του Ιουδαϊκού μυστικισμού εξακολουθεί να ζει, ο­ πωσδήποτε με κάποιον κρυμμένο τρόπο»6. Αυτός ο κρυμμένος τρόπος, αυτή η πλούσια διά­ θλαση του Ιουδαϊκού μυστικισμού, υποδαύλιζε τις ερμηνευτικές φαντασίες (quasi una fantasia) των Εβραίων διανοουμένων της Σχολής της Φραγκφούρτης και αν, ακόμη και σήμερα, ελάχι­ στα γίνεται κατανοητός, πόσο μάλλον στην Αμε­ ρική του μεσοπολέμου και των πρώτων δεκαε­ τιών μετά τον πόλεμο. Το 1941 μια σπουδαία Γερμανίδα διανοουμένη, η Hannah Arendt, ακολουθείτο δρόμο της εξορίας

και πλουτίζει την ιστορία της πνευματικής μετανά­ στευσης με την πα­ ρουσία της στην Αμερι­ κή, για να πάρει την αμε­ ρικανική υπηκοότητα δέ­ κα χρόνια αργότερα, το 1951, τη χρονιά που εμ­ φανίζεται το φημισμένο πια έργο της «Η Καταγω­ γή του Ολοκληρωτι­ σμού». Η υποδοχή της Hannah Arendt υπήρξε ασφαλώς ευτυχέστερη, μιας και το έδαφος είχε ήδη προετοιμαστεί. Και παρόλο που οι θαυμα­ στές της στα αμερικανι­ κά Πανεπιστήμια του Berkeley, του Princeton, του Columbia και του Brooklin εξέφραζαν τον θαυμασμό τους φωνάζοντας: «Η Rosa Luxemburg ξαναγύρισε», η πολύ­ τιμη συμβολή της στην Πολιτική Φιλοσοφία και στη φιλοσοφία της Ιστορίας μπόρεσε να δράσει περισσότερο αποτελεσματικά στους Αμερικα­ νούς συναδέλφους της, αν και οπωσδήποτε δια­ κριτικά. Κυριότατα, η κριτική της θεώρηση της α­ μερικανικής επανάστασης στο έργο της «Περί Επαναστάσεως» (On Revolution), μαζί με την κρι­ τική επεξεργασία των ιδεών της περί του ολο­ κληρωτισμού, του φασισμού και του αντισημιτι­ σμού έδωσαν ώθηση στην κριτική «ανοικτότητα» νεότερων Αμερικανών διανοουμένων. Αυτή η «ανοικτότητα», η οποία συνδυάζει την κριτικότητα της Σχολής της Φραγκφούρτης, την Πολιτική Φιλοσοφία της Hannah Arendt και τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή κριτική σκέψη, αποτε­ λεί τον πυρήνα του ριζοσπαστικού φιλοσοφικού και κοινωνιολογικού περιοδικού «Telos», που συσπείρωσε έναν αριθμό Αμερικανών και Ευρω­ παίων στοχαστών. Αμερικανοί διανοούμενοι της νεότερης γενιάς, όπως ο Andrew Arato, ο Jean Cohen, ο Russel Jacoby και άλλοι, επανεξετά­ ζουν δημιουργικά και επανερμηνεύουν όχι μόνον το έργο των Horkheimer, Adorno, Marcuse, Loewenthal, Fromm και Arendt, αλλά και του Walter Benjamin και του Ernst Bloch, παράλληλα με τη φαινομενολογία του Husserl, τον υπαρξι­ σμό του Heidegger, τη γνωσιολογία του Haber­ mas και τις μετακριτικές του θεωρητικές τοπο-

θετήσεις ως προς τη Σχολή της Φραγκφούρτης. Στο ίδιο κλίμα κινείται άλλωστε και η φιλοσοφική επιθεώρηση «New German Critique», με συγγρα­ φείς όπως ο Ferenc Feher, η Agnes Heller και μια πλειάδα άλλους. Το τοπίο συμπληρώνει το πε­ ριοδικό «Tikkun», το οποίο συσπειρώνει μια ομά­ δα Εβραίων διανοουμένων με ριζοσπαστικές κα­ τευθύνσεις. Βέβαια, σε καμιά περίπτωση δεν θα υποστήριζα ότι η σύντομη αυτή αναφορά μου στις εμπειρίες Εβραίων διανοουμένων στην Αμερική μπορεί έ ­ στω και κατ’ ελάχιστον να θεωρηθεί πλήρης. Το αντίθετο μάλιστα. Εκείνο ωστόσο που επεχείρησα να δείξω είναι η σχετικά ανίσχυρη θέση των διανοουμένων αυτών μέσα σε μια κουλτούρα που «αγορεύει αλλού». Καμιά σημασία δεν έχει αν τα ονόματα των Ευρωπαίων. Εβραίων διανο­ ουμένων κυκλοφορούν με μεγάλη συχνότητα μέ­ σα στις σελίδες των Αμερικανών διανοουμένων, φιλοσόφων και κριτικών της τέχνης. Σημασία έ­ χει, και αυτό αποτελεί βαθύτερη πεποίθησή μου, ότι η αγωνία της κριτικής σκέψης αυτών των Εβραίων στοχαστών, η «ποίησή» τους, η γοητεία των ερμηνευτικών τους σχημάτων, πολύ λίγο μπορεί να αφορούν τον αμερικανικό εκλεκτικι­ σμό και την επιφανειακότητατων ακαδημαϊκά οριοθετημένων κριτηρίων της αμερικανικής σκέ­ ψης. Και πάλι, τούτο δεν είναι δυνατόν κατά κα­ νένα τρόπο να θεωρηθεί ως απόρριψη των Αμε­ ρικανών στοχαστών. Τα περιοδικά και οι συγγρα­ φείς που ήδη ανέφερα μαρτυρούν περί αυτού. Εκείνο ωστόσο που ήθελα να τονίσω καταλήγοντας, είναι η κατανάλωση των ιδεών, στην οποία το μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής κουλτούρας είναι πλήρως υποταγμένο.

ΣΤΕΦΑΝΟΣΡΟΖΑΝΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.

2.

3.

4.

5.

6.

Βλ. Phil Slater: Origin and significance of the Frankfurt School, Routledge and Kegan Paul, 1977, σελ. xiv, όπου και η σχετική παραπομπή.

Theodore Adorno: Επιστημονικές Εμπειρίες ενός Ευρω­ παίου διανοούμενου στην Αμερική, μετ. Βάσω Κιντή, εκδ. Ύψιλον/Βιβλία, 1987, σελ. 9-10.

Theodore Adorno: ό.π., σελ. 10.

Paul Connerton: The tragedy of Enlightenment (An Essay on the Frankfurt School), Cambridge University Press, 1980, σελ. 5.

Theodore Adorno: ό.π., σελ. 36-37.

Jurgen Habermas: The German Idealism of Jewish Philosophers, στο Philosophical-Political Profiles, The MIT Press, 1985, σελ 21-22.

Η εβραϊκή “αναγέννηοη”

I ν ο Τζέιμς Μπάλντουιν εκπροσωπεί για το ευρύ κοινό την αφρο-αμερικανική λογοτεχνία και ο Γουίλιαμ Στάι/ ρον τη λογοτεχνία του αμερικανικού Νότου, την αμεr ρικανο-εβράίκή εκπροσωπεί μια πολυμελής ομάδα I συγγραφέων που εκφράζει τις εσωτερικές αντιφά­ σεις της εβράίκότητας: ο Σολ Μπέλοου, ο Φίλιπ Ροθ, ο Μπέρναρντ Μάλαμουντ, η Λ.Σ. Σουάρτς αλλά κι ο Δέον Γιούρις, που ανήκει στο φτηνό είδος των ψυχροπολεμι­ κών και σιωνιστικών μπεστ-σέλερ. Η αμερικανο-εβράίκή λογοτεχνία είναι ένα ευρύτατο τοπίο, ένα φάσμα που αρχί­ ζει από τους «απο-εβραιοποιημένους» - Νόρμαν Μέιλερ, Γκορ Βιντάλ, Ντέιβιντ Άντιν - και φτάνει ως τους συγγρα­ φείς της εβραϊκής εμπειρίας - 1. Μπ. Σίνγκερ, Τσάιμ Πότοκ, Σίνθια Όζικ - που σε πολλές περιπτώσεις εκδηλώνουν μια μάλλον άκαιρη και πεισματική θρησκευτικότητα. Ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο άκρα υπάρχει μια σειρά συγγραφέων, Ευρωπαίων μεταναστών πρώτης ή δεύτερης γενιάς, που εμπλουτίζουν την αμερικανική λογοτεχνία με τα στοιχεία m e εΒοάίκότηταο. υε την ταλμουδική σοφία και τα ι­ ουδαϊκά ήθη, με την εσω­ τερική πολιτική της ε­ βραϊκής ζωής. Μετά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και καθώς στις Ηνωμένες Πολιτείες ο α­ ντισημιτισμός άρχισε να υποχωρεί, εμφανίστηκε μια καινούρια γενιά συγγραφέων και μυθι­ στορηματικών ηρώων που φαίνονταν πολύ δια­ φορετικοί από τον προ­ πολεμικό Εβραίο under­ dog, τον schlemiel. Ήταν ένα ανομοιογενές πλή­ θος: πολλοί είχαν ήδη, λίγο-πολύ, καταξιωθεί έχοντας επιδείξει την εβραϊκή τους καταγωγή, ενώ άλλοι την είχαν κρύψει ή εξαφανίσει ταχυδακτυλουργικά. Ο Νέλσον Άλγκρεν - Εβραίος μόνον κατά το ήμισυ - είχε ήδη γράψει το Somebody in Boots (1935) που δεν θύμιζε σε τίποτα την εβραϊκή παράδοση. Αυτό το μυθιστόρημα - τ ο πρώτο του - ήταν ένα χρονικό της μεγάλης Κρίσης της δεκαετίας του ’30 με φόντο τις φτωχογειτονιές του Σικάγου. Ο Νέλσον Άλγκρεν θεωρούσε πιο σημαντική τηνταξική ταυτότητα α­ πό την εθνική και η Γερτρούδη Στάιν πρόβαλε τη γυναικεία της ταυτότητα παραμερίζοντας την εθνική. Αντίθετα ο Χένρι Ροθ με το αυτοβιογραφικό Call it Sleep (1934) περιέ-

I

γράψε τη ζωή των Εβραίων μεταναστών στο Κά­ τω Μανχάταν προβάλλοντας το παρελθόν της παλιάς πατρίδας (Αυστρία) και γλώσσας. Ο Χένρι Ροθ ήταν μια εξαίρεση: πριν από τον πόλεμο, ο κανόνας ήταν η προλεταριακή λογοτεχνία που έ ­ κρυβε την εθνική καταγωγή: ο Μέγερ Λεβίν, γιος Ρωσοεβραίων του Σικάγου, έγραφε κοινωνικά μυθιστορήματα χωρίς άμεσες αναφορές στην ε­ βραϊκή ταυτότητα. Μετά το 1945 στράφηκε στις περιπέτειες των προσφύγων, στις εμπειρίες των στρατοπέδων συγκέντρωσης και στην εξερεύνη­ ση των εθνικών χαρακτηριστικών (Eva). Ο Άρθουρ Μίλερ, ο Τσαρλς Ρέζνικοφ και η Λώρα Ζ. Χόμπσον ανήκαν στην προπολεμική γενιά των συγγραφέων που βίωνε τις διακρίσεις στην κα­ θημερινή ζωή, αλλά που δεν είχε δει ακόμα το ο­ λοκαύτωμα. Μετά το ’45, ο Άρθουρ Μίλερ έγρα­ ψε ένα δράμα γύρω από την κερδοσκοπία στον καιρό του πολέμου Ήταν όλοι τους παιδιά μου, καθώς και το μυθιστόρημα Focus γύρω από τον αντισημιστιμό: ωστόσο, στα μεγαλύτερα θεατρι­ κά του έργα, στο Θάνατο του εμποράκου και στο Ψηλά απ' τη γέφυρα η εβράίκότητα ξεθωριάζει μπροστά στον αμερικανικό τρόπο ζωής. Το 1947 εκδόθηκε το Συμφωνία κυρίων της Λώρα Ζ. Χό­ μπσον, ένα μυθιστόρημα γύρω από τον καθημε­ ρινό και συγκαλυμμένο αντισημιτισμό στις Ηνω­ μένες Πολιτείες: το βιβλίο έγινε ταινία του Ελία Καζάν σε σενάριο του Άρθουρ Μίλερ και ήταν η πρώτη φορά που το Χόλιγουντ έθιγε αυτό το ζή­ τημα. Ο Τσαρλς Ρέζνικοφ, αν και δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή το 1918, άρχισε να γράφει με «στρατευμένο» τρόπο για τους Εβραί­ ους μετά τη δεκαετία του ’60 και ειδικά στα τε­ λευταία χρόνια της ζωής του (πέθανετο 1976). Ο όρος «εβραϊκή αναγέν­ νηση», τον οποίον δεν α­ ποδέχονται οι περισσότε­ ροι ενδιαφερόμενοι συγ­ γραφείς, αναφέρεται στη μεταπολεμική γενιά που έχει περισσότερο ή λιγό­ τερο συντηχθεί στο αμε­ ρικανικό χωνευτήρι. Πολ­ λοί απ’ αυτούς (όπως ο Μπέρναρντ Μάλαμουντ) θεωρούν αυτή την κατηγοριοποίηση «ρατσιστι­

κή», ενώ άλλοι - όπως ο Λέον Γιούρις - την απο­ δέχονται ενθουσιωδώς αναπαράγοντας τα πιο α­ ναχρονιστικά εβραϊκά στερεότυπα και δημι­ ουργώντας ένα καινούριο γκέτο στην αμερικανι­ κή λογοτεχνία. Έτσι, ενώ μέχρι το 1950 η εβραϊκή ταυτότητα σχεδόν αγνοούνταν, στις δεκαετίες του ’50 και ’60 οι Αμερικανο-εβραίοι συγγραφείς κατέκλυσαν τα αμερικανικά γράμματα. Είτε επρόκειτο για αναγέννηση είτε όχι, στις αμερικανικές μεγαλουπόλεις (κυρίως τη Νέα Υόρκη και στο Νιού Τζέρζι) ενηλικιώθηκαν συγγραφείς που στράφη­ καν στη θρησκευτική και εθνική τους παράδοση: άλλοτε με εμπρηστική διάθεση (αν και όχι όσο φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση) κι άλλοτε με αφο­ σίωση. Ο Μπ. Τζ. Φρίντμαν, ο Μπέρτ Μπλέχμαν κι ο Χιού Νίσενσον ήταν Νεοϋρκέζοι που επιτέθη­ καν με χιούμορ και δριμύτητα στην εβραϊκή οικο­ γένεια, στους θεσμούς, στην κλειστή και φοβική εβραϊκή κοινότητα. Ο Φίλιπ Ροθ στην πεζογρα­ φία κι ο Τσαρλς Κ. Γουίλιαμς στην ποίηση (και οι δύο από το Νιούαρκ) έγιναν εξάλλου οι εκπρό­ σωποι μιας εβραϊκότητας που παρεξηγήθηκε α­ πό τους στενοκέφαλους και χαρακτηρίστηκε α­ ντισημιτισμός. Ο Νόρμαν Μέιλερ, ο Τζόζεφ Χέλερ (Catch-22), ο Άρθουρ Μίλερ κι ο Άλεν Γκίνσμπεργκ ενσωματώθηκαν τόσο στην αμερικανι­ κή λογοτεχνία ώστε ταυτίστηκαν μαζί της,_έγιναν οι ογκόλιθοί της - κι ο καθένας απ’ αυτούς θεω­ ρήθηκε η φωνή μιας ξεχωριστής εποχής. Το ίδιο ισχύει και για τον Ισαάκ Ασίμοφ που ήρθε στις ΗΠΑ από τη Ρωσία το 1923 (σε ηλικία τριών ε­ τών) και που δεν άργησε να εξελιχθεί σε πολυγραφότατο και εμπορικότατο συγγραφέα επιστημονι­ κής φαντασίας, στην πραγματικότητα τον κατεξοχήν Αμερικανό συγ­ γραφέα του είδους (μαζί με τον Φίλιπ Ντικ και τον Ρέι Μπράνμπερι). Η νοσταλγία για τη χαμέ­ νη πατρίδα, η γνωριμία της καινούριας ηπείρου και η ενσωμάτωση ήταν έ­ νας από τους αφηγηματι­ κούς άξονες της μεταπο­ λεμικής γενιάς: το A Walker in the City του Άλφρεντ Κάζιν - που ανα-

φέρεται στην παιδική του ηλικία στο Μπρούκλιν της δεκαετίας του ’20 - και τα θεατρικά έργα του Νιλ Σάιμον Brighton Beach Memoirs και Lost in Yonkers περιγράφουν με στοργή την εβραϊκή οι­ κογένεια, χωρίς να ταυτίζονται όμως με τις από­ ψεις του Χάρι Γκόλντεν που πρεσβεύει την αντί­ σταση των Εβραίων στην ενσωμάτωση, που εκ­ θειάζει το εβραϊκό schmaltz και ωραιοποιεί τη ζωή στις εβραϊκές γειτονιές της Νέας Υόρκης (Only in America, Enjoy! Enjoy!).

Η ενσωμάτωση στην αμερικανική κοινωνία είναι το δεύτερο μεγάλο θέμα της εβραϊκής λογοτε­ χνίας. Ο Τσάιμ Πότοκ, ένας ραβίνοςπου έγραψε επτά μπεστ σέλερ (δηλαδή που έχει απήχηση και στους Gentile), βρίσκει στο εσωτερικό της ε­ βραϊκής κοινότητας συντροφικότητα κι ελπίδα, ενώ ο Φίλιπ Ροθ, χωρίς να απορρίπτει συλλήβδην τον εβραϊκό τρόπο ζωής, γελοιοποιεί (όπως κι ο Μπρ. Τζ. Φρίντμαν) την καννιβαλική Εβραία μη­ τέρα και εξεγείρεται κατά της οικογενειακής και θρησκευτικής καταπίεσης. Καννιβαλική φαίνεται και η Ναόμι στα ποιήματα του Άλεν Γκίνσμπεργκ, αλλά μαζί αξεπέραστη, θεϊκή: ειδικά στη λογοτε­ χνία που εκφράζει, έμμεσα ή άμεσα, την ομο­ φυλοφιλία των συγγραφέων, η εβραϊκή οικογέ­ νεια περιγράφεται σαν ένας συντριπτικός αλλά αιώνιος θεσμός, σαν ένας πανταχού παρών θε­ σμός που στοιχειώνει τους ήρωες. Είναι ενδεικτι­ κός ο τίτλος του θεατρικού έργου που προέκυψε από το μυθιστόρημα του Μπερτ Μπλέχμαν How Much? - Ο πατέρας μου, η μητέρα μου κι εγώ... τη διασκευή του οποίου έκανε η Αίλιαν Χέλμαν. Ακόμα, ενδεικτική είναι η παρουσίαση των Εβραίων γονέων στον αμερικανικό κινηματογρά­ φο, οι καρικατούρες-θεματοφύλακες της εβραϊκότητας: η Σέλεϊ Γουίντερς ενσαρκώνει την τυραννική και κωμική μητέρα του Έλιοτ Γκουλντ στο Πέρα από τη γέφυρα του Μπρούκλιν, ενώ στην ταινία του Καρλ Ράινερ Where’s Poppa? που βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Κλέιν, η Ρουθ Γκόρντον είναι το αντικεί­ μενο της πιο ξεκαρδιστικής ανθολογίας αστείων γύρω από την ανυπόφορη κι αμετανόητη Εβραία Ιοκάστη. Η μεγάλη συμβολή των Εβραίων συγγραφέων στη σύγχρονη αμερικανική ζωή είναι το χιούμορ, ο ιδιαίτερος τρόπος μετονοποίονεκφέρεταιη α­ πόρριψη αλλά και η αποθέωση της εβραϊκής ηθι­ κής και νοοτροπίας. Το εβραϊκό χιούμορ ταυτίζε­ ται στην πραγματικότητα με το αμερικανικό, α­ φού δεν έχει σοβαρό ανταγωνιστή κι αφού το χιούμορ των αμερικανικών sit-coms, τα παραδο­

σιακά αστεία του Μπομπ Χόουπ έκφραζαν έναν άξεστο κομφορμισμό, τις αξίες των Ρεπουμπλικάνων WASPs. Αντίθετα, τα κωμικά ευρήματα των αδελφών Μαρξ (το nonsense humor) ανα­ τρέπει την τάξη των πραγμάτων, βλέπει τον κό­ σμο ανάποδα. Οι αδελφοί Μαρξ και τα θεατρικά έργα του Γούντι Άλεν (όπως το Don’t Drink the Water) είναι μόνον δύο σταθμοί μιας υπέροχης ι­ στορίας γεμάτης αστεία και παραλογισμούς που αποτελούν μια εναλλακτική εικόνα της αμερικα­ νικής ζωής. Το χιούμορ εισδύει στα πιο δημοφιλή μυθιστορήματα της δεκαετίας του ’60, στο Good As Gold, του Τζόζεφ Χέλερ, τη «Νόσο του Πορτνόι» του Φίλιπ Ροθ, το A Bad Man του Στάνλεϊ 'Ελκιν, όπως και στις μουσικές επιθεωρήσεις της Ρόζαλιν Ντρέξλερ που παρουσιάστηκαν στη δε­ καετία του ’60 στα θέατρα off Broadway. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν συγγραφείς τό­ σο συντετριμμένοι από την εβραϊκή μοίρα, που έλκονται από τον εκθειασμό του Εβραίου-θύματος. Μετά το Θύμα του Σολ Μπέλοου και το Focus του Άρθουρ Μίλερ, ακολούθησαν δεκά­ δες μυθιστορήματα γύρω από τις τραγωδίες των Εβραίων - από την οδυνηρή περιπέτεια της με­ τανάστευσης (Ellis Island του Μαρκ Χέλπριν) ώς τη γενοκτονία και τις διώξειc,(The Painted Bird) του Γιέρζι Κοζίνσκι. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’50 οι γυναίκες διαμορφώθηκαν λίγο-πολύ ως ξεχωριστή ομάδα που οριοθετήθηκε αλλά και διασπάστηκε στα χρόνια του φεμινισμού. Και πάλι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα: από τις «συμπαθητικές» Εβραίες μεσοαστές, τις ενταγμένες εύθυμα στον καθιε­ ρωμένο τρόπο της ζωής (Ρόζαλιν Ντρέξλερ), ώς τις εξεγερμένες (Αϊρίν Ντις, Έρικα Τζονγκ) και τις λεσβίες φεμινίστριες όπως η Σάρα Σούλμαν, συγγραφέας του After Dolores και στέλεχος του Lesbian and Gay Festival της Νέας Υόρκης. Η Νέα Υόρκη φαίνεται η έδρα τους: η Ντέμπορα Άιζενμπεργκ - συνεργάτις του περιοδικού New Yorker - η Έρικα Τζονγκ, η Τζέιν Λάζαρ, εκφρά­ ζουν το νεοϋρκέζικο χιούμορ και δεν διατηρούν τίποτα από την παραδοσιακή Εβραία ballamusta, την οποία περιγράφουν σαρκαστικά - αν όχι ανε­ λέητα. Η ιδέα της «εβραϊκής αναγέννησης» αρχίζει να ε­ ξαντλείται στα μέσα της δεκαετίας του ’60. Συγγραφείς σαν τον Στάνλεϊ Έλκιν, τον Μαρκ Μίρσκι ή τον Τζερόμ Τσάριν χρωματίζουν κατά καιρούς τα έργα τους με στοιχεία της καταγω­ γής τους, αλλά η εβράίκότητα δεν καθορίζει τη φυσιογνωμία τους. Οι περισσότεροι συνεχίζουν

να ζουν στην περιοχή της Νέας Υόρκης (όπου εί­ χαν συγκεντρωθεί και οι πρώτες εβραϊκές κοινό­ τητες), όπου η οικογενειακή ταυτότητα χάνεται μέσα στην καθημερινή ζωή. Τα έργα τους ταυτί­ ζονται με την πόλη: τα περισσότερα μυθιστορή­ ματα του Τζερόμ Τσάριν είναι τοιχογραφίες της μητρόπολης, ενώ τα δοκίμιά του αφορούν συχνά την αποσύνθεση των φτωχών συνοικιών: Νέα Υόρκη, χρονικό μιας άγριας πόλης, Margot in Badtown. Εξάλλου, οι περισσότεροι, έχουν πε­

ράσει στο λογοτεχνικό mainstream: ο Ρέιμοντ Φέντερμαν, ο Τζόναθαν Μπάουμπαχ και ο Πίτερ Σπίλμπεργκ είναι υποστηρικτές ενός αισθητικού κινήματος που δεν παίρνει καθό­ λου υπόψη την εβράίκότητα. Και τα γραπτά όσων συνδέθηκαν με το ροκ και την ψυχεδέλεια δεν δίνουν καμιά πληροφορία για την εβραϊκή τους καταγωγή: η Έλα Λέφλαντ περιγράφει τη φρενίτιδα της εποχής των μπίτνικς στο Σαν Φρανσίσκο (Love Out of Season) και ο Χέρμαν Ράουσερ την ομφαλοσκοπική και κάπως παιδιάστικη υποκουλτούρα της δεκαετίας του ’60 στο

στόρημα του Τζέιμς Κιούνεν «Φράουλες και αί­ μα», ενώ μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της δεκαετίας του 7 0 ήταν «Η γνωριμία της σάρκας» του Τζουλς Φάιφερ, σεναριογράφου του Ρόμπερτ'Αλτμαν, μεταξύ άλλων. Κατά κάποιον τρό­ πο, η παρουσία τόσο των αμερικανο-εβράϊκών μυθιστορημάτων όσο και των συντελεστών των ταινιών διογκώνεται στο διηνεκές: οι περισσότε­ ρες ταινίες εμπνέονται από μικρά ή μεγάλα μυθι­ στορήματα και θεατρικά έργα με φόντο τις ε­ βραϊκές συνοικίες της Νέας Υόρκης, τις πολιτι­ σμικές συγκρούσεις, το φορτίο και την ευτυχία της εθνικής παράδοσης. (Crossing Delancey από

Glimpse of a Tiger.

Η εβραϊκή λογοτεχνική αναγέν­ νηση βρήκε ανταπόκριση στον κινηματογράφο. Στην πραγματι­ κότητα οι Αμερικανο-εβραίοι κα­ τάκτησαν τη βιομηχανία του θεάματος. Η Ανταρ­ σία του Κέην και η Marjorie Morningstar ήταν δια­ σκευές μυθιστορημάτων του Χέρμαν Γουκ, το «Έξοδος» και το «Τοπάζ» βασίστηκαν στα ομώ­ νυμα βιβλία του Λέον Γιούρις, το Μάιρα Μπρέκινριτζ σε ένα αμφιλεγόμενο μυθιστόρημα του Γκορ Βιντάλ, το Γιεντλ σε μια νουβέλα του I. Μπ. Σίνγκερ και το Εχθροί: μια ιστορία αγάπης σε ένα από τα μυθιστορήματά του της δεκαετίας του 70. Ο Νιλ Σάιμον διασκεύασε τα θεατρικά του έργα για τον κινηματογράφο και ο Ρίτσαρντ Πράις, μετά την κινηματογράφηση του μυθιστο­ ρήματος του «The Wanderers» έγινε σεναριογρά­ φος στο Χόλιγουντ: η πρώτη ιστορία από τις Ιστορίες της Νέας Υόρκης με τον Νικ Νόλτι στο ρόλο του ερωτοχτυπημένου ζωγράφου, Το χρώ­ μα του χρήματος, Το ερωτικό αντικείμενο του ε ­ γκλήματος και το dockers είναι μερικά από τα

πιο γνωστά του σενάρια. Ο Ίσραελ Χόροβιτς, συγγραφέας πάνω από πενήντα θεατρικών έρ­ γων, διασκεύασε για τον κινηματογράφο το μυθι­

το θεατρικό έργο της της Σούζαν Σάντλερ, Chosen από το μυθιστόρημα του Τσάιμ Πότοκ). Ο Σολ Μπέλοου υποστηρίζει ότι η αντίληψη περί εβραϊκής αναγέννησης ισοδυναμεί με ένα λογο­ τεχνικό γκέτο το οποίο, όπως είναι φυσικό, απορ­ ρίπτει. Ωστόσο ο όρος «εβραϊκή αναγέννηση» δεν προσπαθεί να χωρέσει όλους τους Αμερικανο-εβραίους, αλλά αναφέρεται σε όσους εμπνέονται από την εθνική και θρησκευτική τους κλη­ ρονομιά. Έτσι, παρά την έντονη παρουσία του Νόρμαν Μέιλερ και του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ στα α­ μερικανικά γράμματα, η «αναγέννηση» δεν οφεί­ λεται σ’ αυτούς - ούτε στους συγγραφείς της αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’60 σε όσους επιτέθηκαν στο αμερικανικό όνειρο (τον Τζόζεφ Χέλερ, τους μπίτνικς, τις φεμινίστριες). Κυρίως οφείλεται στη ετερόκλητη εκείνη ομάδα των συγγραφέων που φέρουν τον ιουδαϊσμό σαν ένα βάρος ή σαν μια σημαία - σαν ένα δέρμα.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Τροχιές της γραφής Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, ΦίλιπΡοθ, Πολ Τρεις Αμερικανοεβραίοι πεζογράφοι

στη ΜαρίαΣκιαδαρέση

ί / αταρχάς θα ήθελα να αποσαφηνίσω ότι η μαζική εικό11 / να του έθνικ πολιτισμού (όπως την επιβάλλουν τα διαF1 φημιστικά της Coca-Cola ή των Levis) συχνά επικαλύI 1 πτει, με στρώσεις βίαιου ή αφελούς ρομαντισμού, τη ■ ■ βασανιστική κατάκτηση της ταυτότητας δια της ετε­ ρότητας, όπως αυτή πραγματοποιείται - αν πραγματοποι­ είται - σε κοινωνίες πάνσπερμες όπως η αμερικάνικη. Δεύτερον, οι Εβραίοι ως ένας λαός ψημένος στην ανεστιότητα (και, συχνά, στα ζοφερά παρεπόμενά της) γνωρίζει ό­ τι, στην προσπάθειά του να επιβιώσει, όφειλε να είναι ρι­ ζωμένος στον εαυτό του και, ταυτόχρονα, ανοιχτός στον κόσμο. Τρίτον, οι Αμερικανοεβραίοι συγγραφείς προσωπικά με ενδιαφέρουν ως άνθρωποι της γραφής και όχι ως άνθρω­ ποι της διασποράς. Ή, για να παραδοξολογήσω χάριν της ακρίβειας όμως, ως άνθρωποι της διασπαρμένης γραφής. Μετά από αυτές τις προκαταρκτικές οριοθετήσεις μπορώ ίσως να γίνω ανετότερα σχηματικός.

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ (Πολωνία, 1904 - Ν. Υόρκη, 1991), ο Φίλιπ Ροθ (Νιού Τζέρσέί ,1933) και ο Πολ'Οστερ (Νιου Τζέρσέί, 1947) αποτελούν τρεις περιπτώσεις συγγραφέων, οι οποίοι σηματοδοτούν κάποιες χαρακτη­ ριστικές τάσεις στη λογοτεχνία των Αμερικανοεβραίων. Αν ο πρώτος ενσαρκώνει την πιο παραδοσιακή μορφή α­ φηγητή (γράφει στα γίντις και η θεματική του συχνά αρ­ δεύει από τα ιερά ιουδαϊκά κείμενα ή τη λαϊκή παράδοση της πατρίδας του), ο δεύτερος διακατέχεται από έναν σε­ ξουαλισμό διασταυρωμένο μ’ ένα σαρκαστικό «αντισημιτι­ σμό», ο τρίτος αντιπροσωπεύει μια υπαρξιακή εκδοχή του μυθιστορήματος φοδραρισμένη με στοιχεία της αστυνο­ μικής φιλολογίας. Ασκεναζίμ και οι τρεις, μόνον ο Σίνγκερ ωστόσο έχει ολοκαυτωματικά βιώματα στο στενό οικογενειακό του περι­ βάλλον. Συστηματικοί μυθιστοριογράφοι ο Ροθ και ο Όστερ, ενώ ο Σίνγκερ διακόνησε κυρίως τη φόρμα του διηγήματος. Το 1978 ο Σίνγκερ τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ε­ νώ οι ομογάλακτοι του συγγραφείς διακρίθηκαν μόνο ε­ ντός των ΗΠΑ: ο Ροθ με το Εθνικό βραβείο Κριτικών Λογο­ τεχνίας το 1972 και ο Όστερ με το βραβείο Πούλιτζερ το 1979. Η κλιμάκωση της ελληνικής βιβλιογραφίας των τριών Αμερικανοεβραίων συγγραφέων είναι: Όστερ (6 τίτλοι), Ροθ (4), Σίνγκερ (2).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΡΙΑ ΠΟΡΤΡΕΤΑ Η ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας επεσήμανε: «[Τιμούμε τον I. Μπ. Σίνγκερ] για την παθια­ σμένη αφηγηματική του τέχνη, που με ρίζες στην πολωνοεβράίκή πολιτιστική παράδοση προσδί­ δει παγκοσμιότητα στις συνθήκες ζωής του κάθε ατόμου». Εκείνο που προσωπικά με ελκύει είναι ότι, στο πρόσωπο του Πολωνοεβραίου συγγραφέα, η Σουηδική Ακαδημία υπερασπίστηκε το δικαίωμα της λογοτεχνίας να καλλιεργεί την πιο ακραία μορφή γλωσσικής έκφρασης. Η ιδιοπροσωπίατου μεγάλου αυτού συγγραφέα, τα ίχνη του οποίου χάνονται στα γενεαλογικά δένδρα των μεγάλων αφηγητών του Μεσαίωνα ή της Ανατολής, έγκειται στο γεγονός ότι διαθέτει νεφρά λεπτουργού ρεαλιστή και καρδιά ανυπο­ χώρητου εξπρεσιονιστή. Έτσι, αρκετές από τις ι­ στορίες του φέρουν ταυτόχρονα κάτι από το μό­ χθο του Μπαλζάκ καιτηνγκροτέσκα εικονοποιία του Σαγκάλ. Οι ήρωες του Σίνγκερ έχουν για φόντο άλλοτε λησμονημένα χωριά της Πολωνίας κι άλλοτε τους πολύβουους δρόμους της Νέας Υόρκης. Συγγραφείς, ραβίνοι, δαίμονες, γυναίκες σφρα­ γισμένες με βιώματα του Ολοκαυτώματος σκια­ γραφούν ένα μυθοπλαστικό κόσμο, ο οποίος κι­ νείται ανάμεσα στη θρησκεία και στο σκεπτικι­ σμό, στην παράδοση και στον εκσυγχρονισμό, στη μνήμη και στη λήθη. Προηγουμένως, μιλώντας για τους τόπους που επιλέγει να εξυφάνειτις ιστορίες ο Σίνγκερ, σκο­ πίμως δεν μνημόνευσα τις περιπτώσεις (μετρη­ μένες στα δάχτυλα) όπου τα πρόσωπά του πραγματοποιούντο επίγειο όνειρό τους: επιστρέφουν στη γη των προγόνων τους. Κι αυτό διότι ο Σίνγκερ ως συγγραφέας αλλά και ως πιστός (ας μην ξεχνάμε ότι μικρός προοριζό­ ταν για ραβίνος) κατοικεί από τη μια πλευρά στη μισοφώτιστη ζώνη των εμμονών του και από την άλλη στις κιτρινισμένες σελίδες της Βίβλου ή στις δυσερμήνευτες ερμηνείες της Καββάλα. Διαβάζουμε στη Γέννηση (12): «Και είπε ο Κύριος τω Αβραάμ- έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγένειας σου και εκ του οίκου σου και δεύρο εις γην, ην σοι δείξω». Όλο το έργο του Σίνγκερ είναι η αναζήτηση αυτού του Πήγαινε προς εσένα. Όχι όμως ως μια πράξη ενδοσκόπησης αλλά ως μια ανίχνευση του ομιλούντος προσώπου. Ως μια ανίχνευση ε­

κείνου που θα σε κάνει να δεις τον τόπο σου. Από το Αντίο Κολόμβε (1959) έω ς την Πατρική κληρονομιά (1993) ο συγγραφέας ανατέμνει τις

ερωτικές νευρώσεις των εβραϊκής καταγωγής συνήθως ηρώων του. Κι αν ο ερωτικός μικρόκοσμος αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο συγγραφέας αποφλοιώνει τις ψυχές τους, η εβράίκότητά τους του δίνει το κατάλληλο εφαλτή­ ριο για την ανατροπή των φυλετικών στερεοτύ­ πων και την υπονόμευση των μυθολογιών του συρμού. Φυσικά όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σ’ ένα κλίμα άκρατης παρωδίας. Το χιούμορ του Ροθ είναι το χιούμορ του υπεράριθμου. Ποτέ δεν μιλάει διδα­ κτικά ή από καθέδρας στον αναγνώστη. Συμπά­ σχει με τα ιλαροτραγικά αδιέξοδα των αφηγημα­ τικών του προσώπων και, ταυτόχρονα, προσπα­ θεί να τα συμφιλιώσει με τις αδυναμίες τους. Έτσι, ενδεικτικά, ο έφηβος στο Το σύνδρομο του Πορτνόι (1982), ο οποίος, την παραμονή του Μπαρ-Μιτβάτου, αυνανίζεται με το «καθαρμένο» συκώτι ουσιαστικά συναιρεί την άρνηση ενηλικίωσης, τη χλεύη του εβραϊκού θρησκευτικού τυπικού, την ερωτική αυτοβιογραφική μνήμη του συγγραφέα. Αλλά και σε επίπεδο αφηγηματολογίας ο Ροθ φαίνεται να μας θυμίζει εξακολουθητικά ότι το γέλιο είναι ο θεμέλιος λίθος στην τέχνη της μυθι­ στορηματικής γραφής.

Υπάρχει μια εβραϊκή παροιμία (ιδιαίτερα αγαπη­ τή στον Μίλαν Κούντερα) που λέει: Ο άνθρωπος σκέφ τεται ο Θεός γελάει. Ο Ροθ αρέσκεται να στήνει αφηγηματικά σκηνικά

μόνο και μόνο για να τα κατεδαφίσει- να αφήνει τους ήρωές του να σκέφτονται, να ονειρεύονται, να ψεύδονται, να ερωτεύονται για να γελάσει με τα παθήματά τους (και να μας αναγκάσει να γε­ λάσουμε: δηλαδή να εξομοιωθούμε μαζί του). Γι’ αυτό στην παραπάνω παροιμία ο Ροθ στη θέ­ ση του Γιαχβέ δεν βάζει τον παντογνώστη συγγραφέα αλλά τον δύσπιστο αναγνώστη. Αν παραμερίσουμε τη υβριδική εικόνα του Πολ Ό στερ (τα περιοδικά ποικίλης ύλης στις ΗΠΑ τον παρουσιάζουν ως κάποιον μεταξύ του Κάφκα, λόγω γραφ ής και Τόνι Κέρτις, λόγω προσώπου) έχουμε να κάνουμε με έναν από τους πιο Ευρω­ παίους, ως πρ ο ς τις λογοτεχνικές προσλαμβάνουσες, Αμερικανούς συγγραφείς. Εξάλλου οι μέρες της νεότητάς του το επιβεβαι­ ώνουν. Πριν πατήσει τα εικοσιτρία, έχο­ ντας στην τσέπη του ελάχιστα χρήματα και το πτυχίο αμερι­ κάνικης φιλολογίας του Κολούμπια, πή­ γε στο Παρίσι. Εκεί, διάβασε σύγχρο­ νους Γάλλους ποιη­ τές και, αφού μπάρ­ καρε σε δεξαμενό­ πλοια για έξι μήνες, αλήτεψε δεόντως, α­ κολουθώντας το πα­ ράδειγμα αρκετών συμπατριωτών του στην πόλη του φω­ τός. Στο πεζογραφικό έρ­ γο του (γιατί έχει γράψει και ενδιαφέ­ ροντα δοκίμια) ο Ό στερ μετέρχεται τρόπους της αστυνομικής λογοτεχνίας. Ακριβέ­ στερα: με το δέλεαρ του συναρπαστικού μύθου παγιδεύει τον αναγνώστη για να μετατοπίσει στη συνέχεια, με διακριτικότητα, το κέντρο της αφή­ γησης από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης.

Το αποτέλεσμα τις περισσότερες φ ορές είναι α­ στραφτερό. Καθώς, μέσα από ένα καλοκουρδισμένο παιχνίδι κοινωνικών και ψυχολογικών αντι­ κατοπτρισμών, συγκροτεί ένα πολύπλοκο αφη­ γηματικό σύμπαν. Εκεί συνυπάρχει κάτι από την ασφυξία του Κάφκα, την απογύμνωση του Μπέκετ, τον σκληρό ρεαλισμό του Χάμετ. Νομίζω πω ς ό,τι είναι για τον Σίνγκερ η αφήγηση μιας ιστορίας και για τον Ροθ η ειρωνεία είναι για τον Όστερ η σύμπτωση. Εν τάχει υπογραμμίζω σε κάποια μυθιστορήματάτου: Στη Γυάλινη πόλη (1985) ο Κουίν, μέσα από μια σειρά γρίφων που λύνει, αλλάζει ζωή και από συγγραφέας αστυνομικών βιβλίων γίνεται ένας από τους ήρωές του. Στη Μουσική του πεπρωμένου (1989) διαπιστώ­ νουμε ότι ο αθέατος πρωταγωνιστής του μύθου δεν είναι ούτε ο πλάνης πυροσβέστης ούτε ο ευ­ έξαπτος χαρτοπαίκτης που αναλαμβάνουν να χτίσουν ένα τείχος του 15ου αι., αλλά η ειμαρμέ­ νη- υπό μορφή είτε απρόσμε­ νης τροπής είτε αμετάκλητης δύναμης. Στο Λεβιάθαν (1992) οι δυο πρωταγωνιστές γνωρίζονται τυχαία σε μια φιλολογική βρα­ διά, αλλά στη συνέχεια ο ανα­ γνώστης διαπιστώνει ότι η γνω­ ριμία τους προετοιμαζόταν - ε­ ρήμην τους - από χρόνια. Με άλλα λόγια, για τον Όστερ το πεπρωμένο - ατομικό ή συλλογικό - είναι ένα λανθάνον παιχνίδι συμπτώσεων ένα σταυρόλεξο της μοίρας, το ο­ ποίο όταν συμπληρωθεί μας α­ ποκαλύπτει τον πιο μύχιο εαυτό μας. ■ Κι αν δεχτούμε την ετυμολογι­ κή ερμηνεία της λέξης Εβραίος (όπως μας τη δίνει ένας από τους σημαντικότερους εβραιολόγουςτου αιώνα μας, ο Αντρέ Σουρακί) κάποιος από την άλλη μεριά, κάποιος από την αντίπερα όχθη, βλέπουμε καθαρότερα το γιατί, τόσο συχνά, το αφηγηματι­ κό και το φυλετικό πεπρωμένο των ηρώων του Όστερ ταυτίζεται.

ΜΙΣΕΛΦΑΪΣ

Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ Ελεγείαγιατη χαμένηYiddishland

Τ ο 1935, όταν ο Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ φτάνει στη I Νέα Υόρκη, η μόνη γλώσσα που ξέρει πραγματικά είI ναι τα γίντις, τη γλώσσα δηλαδή των Εβραίων ασκενάζι I της Ευρώπης, την οποία, την εποχή εκείνη, μιλούν έI ντεκα εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. Η γλώσσα αυτή μετά τη Choah θα γίνει δραματικά μειονοτι­ κή παντού όπου εξακολουθεί να μιλιέται (πέντε από τα έξι εκατομμύρια θύματα της Choah μιλούσαν γίντις). Τα γίντις θα μείνουν για τον Σίνγκερ, μέχρι το τέλος της ζωής του, η γλώσσα της ψυχής και του έργου του. Τα αγγλικά, που μαθαίνει στο μεταξύ, θα του χρησιμέψουν μόνο για να παρακολουθεί προσωπικά τις μεταφράσεις των έργων του από το γίντις πρωτότυπο. Ο Σίνγκερ θα θεωρήσει τη βράβευσή του με το βραβείο Νόμπελ για τη λογοτεχνία (1978) ως επίσημη αναγνώριση των γίντις γλώσσας και όλος ο λόγος του από το βήμα της σουηδικής Ακαδημίας είναι μια Defence et Illustration της γλώσσας αυτής, «μιας γλώσσας της εξορίας, χωρίς γη, χωρίς σύνορα, χωρίς υποστήριξη από καμιά κυβέρνηση, μιας γλώσσας που δεν έχει λέξεις για όπλα, πυρομαχικά, στρατιωτικές ασκήσεις, πολεμικές τακτικές»1. Υπερασπι­ ζόμενος ο Σίνγκερ, με θέρμη και πίστη για το μέλλον τους, τα γίντις (και τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα αυτή βλέ­ πει τον κόσμο και τη ζωή) δεν θεωρεί πω ς υπερασπίζεται ένα γλωσσικό φολκλόρ, αλλά μια γλώσσα και έναν τρόπο ζωής με καθολική σημασία για όλους τους ανθρώπους, «τη σοφή και ταπεινή γλώσσα όλων μας, το γλωσσικό ιδίω­ μα της ανθρωπότητας που φοβάται και ελπίζει»2. Είναι ολωσδιόλου χωρίς νόημα το ερώτημα που θέτουν ο­ ρισμένοι, γιατί ο Σίνγκερ επέλεξε να γράψει όλο το έργο του, μέχρι που να κλείσει τα μάτια του (1991), στα γίντις. Η απάντηση για τον Σίνγκερ (όπως και για κάθε συγγραφέα) '.είναι πω ς στη γλώσσα αυτή μπορούσε να γράψει αυτά που ήθελε να γράψει. Τον δικό του «Κόσμον επέων» (Παρμενίδης 8, 52) ο Σίνγκερ δεν μπορεί να τον χτίσει χωρίς τα γίντις, έναν κόσμο που ανήκει ασφαλώς, για να συνεχίσουμε με το παρμενίδειο απόσπασμα, στις «δόξας βροτείας» αλλά διόλου, για τον λόγο αυτό, «απατηλόν».

Γεννημένος το 1904 στο Leoncin, κο­ ντά στη Βαρσοβία, σε μια χασιδική οικογένεια, με πατέρα ραβίνο, με ραβίνους επίσης και τους δύο παππούδες του

και από τη μεριά του πατέρα και από τη μεριά της μάνας, όταν ο Σίνγκερ φτάνει στην Αμερική έχει ήδη, μέσα από ταλαντεύσεις και αμφιθυμίες, συγκρούσεις και εξεγέρσεις, χαράξει τον προ­ σωπικό του δρόμο, έχει κάνει τις βασικές επιλο­ γ ές του βίου του: δεν θα γίνει ραβίνος, παρά την πατρική επιθυμία και παρά τη θρησκευτική αγω­ γή που είχε λάβει πρ ο ς τούτο, αλλά θα γίνει συγγραφέας. Το 1927 αρχίζει να δημοσιεύει στα γίντις λογοτεχνικά περιοδικά της Πολωνίας, ενώ το 1935 κυκλοφορεί το πρώτο βιβλίο του (και το μόνο που θα τυπωθεί στην Πολωνία), το μυθιστό­ ρημα Ο Σατανάς στο Goray, αφού προηγουμέ­ νως είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες στο περιοδικό Globus της Βαρσοβίας. Σημειώνω αυτήν την τε­ λευταία λεπτομέρεια, γιατί θα χαρακτηρίσει τη συγγραφική τακτική του Σίνγκερ μέχρι τέλους: όλα τα μυθιστορήματά του προδημοσιεύονται, ακριβέστερα: γράφονται, σε συνέχειες, στον η­ μερήσιο ή περιοδικό τύπο3. Για την αμερικανική του περίοδο το έντυπο που θα τα φιλοξενήσει εί­ ναι, κατά κανόνα, το Forverts (Jewish Daily Forward), καθημερινή γίντις εφημερίδα, η σημα­ ντικότερη ίσως του αμερικανικού εβραϊσμού. Το μυθιστόρημα αντλεί το θέμα του από τη συγκλονιστική κρίση που προκάλεσε σε όλο τον εβραϊκό κόσμο το μεσσιανικό κίνημα του Sabbatai Zevi, κατά τον 17ο αιώνα. Η δράση το ­ ποθετείται στην πολίχνη (shtetl) Goray, το 166566, είκοσι περίπου χρόνια μετά το φοβερό φονι­ κό που έσπειρε στην Πολωνία (1648) ο Χετμιάνος των Κοζάκων του Δνείπερου Bogdan Chmielnicki. Σύμφωνα με πολύπλοκους καμπαλιστικούς υπολογισμούς, κατά το μήνα Eloul του 1666, θα αντηχούσε το κέρας του κριού που θα ανήγγελλε την έλευση του Μεσσία.«Οι σφαγές που προκάλεσαν οι ορδές του Chmielnicki δεν ήταν τίπο­ τε άλλο παρά οι οδύνες της γέννησης του Μεσ­ αία»4. Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε δύο μέρη, καθένα από τα οποία αποτελείται από δεκατέσ­ σερα μικρά κεφάλαια. Στο πρώτο μέρος ιστορεί­ ται η διαπάλη ανάμεσα στη ραβινική ορθοδοξία και στον σαββαταϊσμό, που τελειώνει με την πλή­ ρη επικράτηση του τελευταίου, ενώ, στο δεύτε­ ρο, το όργιο ανομίας και ακολασίας που συνεπά­ γεται η επικράτηση του σαββατάίσμού, του οποί­ ου το κήρυγμα, αφού η έλευση του Μεσσία κάνει περιττή την τήρηση των εντολών, οδηγεί στην α­ γιότητα δια της αμαρτίας, στην ανάδυση του Αγαθού μέσα από το Κακό, στην καταλλαγή μέ­ σα από τη βία - ανάλογα κήρυτταν και άλλοι, εκκοσμικευμένοι μεσσιανισμοί, σε όμορες προς

την Πολωνία χώρες, την εποχή που ο Σίνγκερ γράφει το μυθιστόρημά του για τα περασμένα. Αυτό που περιμένει στο τέλος τους κατοίκους του Goray είναι η διάψευση της μεσσιανικής προσδοκίας και η συντριβή. Με το πρώτο αυτό βιβλίο του ο Σίνγκερ έχει ήδη σχεδιάσει «της τέχνης του την περιοχή» (Καβάφης, Νόησις). Έ χει ορίσει, μια για πάντα, τον κό­ σμο του, που είναι, σχεδόν ανεξαίρετα, για όλο του το έργο, ο κόσμος της εβραϊκής κοινότητας, ο κόσμος των Εβραίων που μιλούν γίντις, ο κόσος του shtetl, της εβραϊκής δηλαδή πολίχνης της Πολωνίας, που αναπτύσσεται στα όρια του αγροτικού και αστικού κόσμου, με πληθυσμό τρεις έως δέκα (ή και είκοσι, με άλλους υπολογι­ σμούς) χιλιάδες κατοίκους, και η οποία ζει χωρι­ σμένη από τους goyim, τους Εθνικούς, για να μπορεί να μένει καθαρή, τηρώντας τις εντολές. Στα shtetleh ζουν, την εποχή που γράφει ο Σίν­ γκερ το μυθιστόρημά του, περίπου δύο εκατομ­ μύρια Εβραίοι, κάτι λιγότερο δηλαδή από τα δύο τρίτα του συνολικού πληθυσμού των Εβραίων της Πολωνίας6. Με το μυθιστόρημα αυτό, ο Σίν­ γκερ φαίνεται να έχει ορίσει και τον τρόπο του, αυτό το ιδιότυπο δηλαδή μίγμα πραγματικού και φανταστικού, φυσικού και υπερφυσικού, ιερού και βέβηλου, το οποίο θα μπορούσαμε να ονομά­ σουμε φανταστικό ρεαλισμό ή ρεαλισμό του φα­ νταστικού ή χρησιμοποιώντας τα δικά του λόγια, «μυστικό ρεαλισμό»6.

Μετο πρώτο του μυθιστόρημα στις βαλίτσες του και με χιλιάδες ιστορίες και μνήμες στο κεφάλι του, ο τριαντάχρονος συγγραφέας θα φτάσει το

1935 στην Αμερική, ακολουθώντας τον αδερφό και δάσκαλό του, συγγραφέα επίσης, Ισραέλ Γιοσουά Σίνγκερ (Israel Joshua Singer) (18931944), που είχε φτάσει στη Νέα Υόρκη την ίδια χρονιά, λίγους μήνες πρωτύτερα. Το ξερίζωμα α­ πό τον οικείο, έστω και υπό αμφισβήτηση, χώρο της γενέθλιας εβραϊκής κοινότητας είναι για τον Σίνγκερ ένας ισχυρός κλονισμός που θα θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη συγγραφική του υπόσταση. Η βαθιά αυτή δημιουργική κρίση κρατάει, ουσια­ στικά, δέκα χρόνια, μέχρι το 19457, που θα αρχί­ σει να δημοσιεύει σε συνέχειες στο Forverts το μυθιστόρημά του Η οικογένεια Moskat (The Family Moskat), το οποίο θα κυκλοφορήσει σε βι­ βλίο το 1950, ταυτόχρονα στα γίντις και στα α γ­ γλικά. Δύο χρόνια αργότερα θα έρθει και η ευρύ­ τερη αναγνώριση, όταν ο Σαούλ Μπέλοου θα με­ ταφράσει και το περιοδικό Partisan Review θα δημοσιεύσει τη νουβέλα του Γκίμπελ ο σαλός (έ­ τσι θα απέδιδα στα ελληνικά τον αγγλικό τίτλο Gimpel the Fool, για να υπαινιχτώ, με την προσω­ νυμία αυτή κάποιων χριστιανών αγίων τη διάστα­ ση της αγιότητας του ήρωα). Η οικογένεια Moskat προοριζόταν να αποτελέσει τελικά το τρίτο μέρος μιας τριλογίας (της οποίας όμως και τα τρία μέρη μπορούν να διαβαστούν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο): το πρώτο μέ­ ρος αποτελεί Η αγρέπ αυλη (The M anor- γ ρ ά φ ε ­ τ α ι και δημοσιεύεται στο Forverts, 1953-55 ,1η αγγλική έκδοση 1967) και το δεύτερο μέρος Το υποστατικό (The Estate - γράφεται και δημοσιεύ­ εται στο Forverts, 1952-55, 1η αγγλική έκδοση 1969). Πρόκειται για τεράστιες οικογενειακές saga, μέσα από τις οποίες ιστορείται, με τον τρ ό ­ πο των μεγάλων κλασικών του ρεαλιστικού μυθι­ στορήματος, η ζωή των Εβραίων της Πολωνίας από το 1863 έως το 1939. Η δράση της Αγρέπαυλης ξεκινάει την επαύριο της κατάπνιξης της πολωνικής εξέγερσης ενα­ ντίον των Ρώσων, το 1863. Η Πολωνία ωστόσο, παρά την ήττα της και παρά την καταδυναστευτική πολιτική των Ρώσων, δεν τελματώνεται, αλλά, αντίθετα, εισέρχεται σε μια νέα περίοδο, γιατί μια άλλη επανάσταση, η βιομηχανική, προχωράει ανίκητη. Σε αυτήν την ιδεολογική, κοινωνική και οικονομική μεταβολή που προξενείται από τη βιομηχανική επανάσταση, μετέχει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και ο εβραϊκός κόσμος, γεγονός το οποίο προκαλεί αναπόφευκτα την ανάπτυξη δυνάμεων που διαρρηγνύουν το πλαίσιο της πα­ ραδοσιακής εβραϊκής κοινότητας και ζωής. Την τεράστια αυτή αναστάτωση της εβραϊκής κοινότητας, που δείχνει ταυτόχρονα και τη ζωτι­

κότητα του εβραϊκού κόσμου της Πολωνίας, διη­ γείται ο Σίνγκερ, στην Αγρέπαυλη και στο Υπο­ στατικό, μέσα από τον βίο και την πολιτεία της οι­ κογένειας του Κάλμαν Γιάκομπι και των ποικίλων διακλαδώσεώντης. Η οικογένεια M oskat αποτυπώνειτην κρίση αυτή

στην κορύφωσή της, από το 1911 έως το 1939, που θα έρθει τελικά ο θάνατος, ντυμένος με τη γερμανική στολή, για να βάλει την τελεία σε όλη αυτή την περιπέτεια, τα πάθη, τις συγκρούσεις, τους διχασμούς και τις αμφιθυμίες, αλλά και τη δημιουργικότητα και τη ζωντάνια, την προσήλω­ ση στην παράδοση τόσο στο Νόμο όσο και στις αποδράσεις και τις αποστασίες του εβραϊκού κό­ σμου της Πολωνίας.

Όλο το έργο του Σίνγκερ τρέφεται από προσωπι­ κές εμπειρίες και είναι έντονα αυτοβιογραφικό' υπάρχουν ωστόσο μερικά βιβλία του που μπο­ ρούν να χαρακτηριστούν αυτοβιογραφικό και με τη γραμματολογική έννοια του όρου ή, εν πάση περιπτώσει, η αυτοβιογράφηση σε αυτά γίνεται με πιο άμεσο τρόπο: 1. Στο δ ικαστήριο του πατέρα μ ου (In m y Fathers Court), 1966.

2. Ένα Μ ικρό αγόρι σε αναζήτηση του Θεού (A Little Boy in Search o f God), 1976.

3. Ένας νέος άντρας σε αναζήτηση του έρωτα (AYoung Man in Search o f Love), 1978.

4. Χαμένος στην Αμερική (Lost in America) ,1981. Αξίζει τον κόπο να σταθούμε λίγο στο πρώτο από τα παραπάνω, τόσο για τη λογοτεχνική ιδιορ­ ρυθμία του όσο και για την πνευματική σημασία του. Ό πω ς σωστά παρατηρεί η Eveline Thevenard-Cahn, το έργο αυτό είναι μια έμμεση αυτο­ βιογραφία8, ο συγγραφέας της οποίας αυτοβιογραφείται μέσω της βιογραφήσεως τρίτων και κυρίως του πατέρα, ενός πατέρα που δε σήκωνε ποτέ τα μάτια να κοιτάξει γυναίκα, που δεν έβγαι­ νε ούτε στο μπαλκόνι του σπιτιού, γιατί ήδη από εκεί άρχιζε ο κόσμος των εθνικών, δηλαδή της α­ μαρτίας, ενός πατέρα για τον οποίο ο Θεός ήταν η απάντηση σε κάθε ερώτημα. Η ζωή ωστόσο της οδού Krochmalna εισβάλλει σε αυτό το σπίτι, αφού ο πατέρας καλείται να κρίνει και να αποφα­ σίζει για τις λογής-λογής υποθέσεις των Εβραί­ ων της περιοχής - ίσως, τελικά, αυτό το ραβινικό δικαστήριο, το Beth Din, να είναι και ο αληθινός πρωταγωνιστής τόυ βιβλίου. Δεν ξέρω άλλη αυτοβιογραφία στην οποία ο αυτοβιογραφούμενος να απουσιάζει τόσο πολύ κι ωστόσο το πρ ό­ σωπό του να διαγράφεται τόσο καθαρά μέσα α-

πό τα πρόσωπα των άλλων, και, ταυτόχρονα, με τον τρόπο αυτό της μέσω τρίτων αυτοβιογραφήσεως, να διαγράφεται και το συλλογικό πρόσω­ πο της κοινότητας. Στην παράδοξη τούτη αυτο­ βιογραφία καταγράφονται και οι πρώ τες απόπει­ ρες αποσκίρτησης του νεαρού Σίνγκερ από την κοινότητα αυτή, το ξεκίνημα της γοητευτικής πε­ ριπέτειας όπου θα δει τον κόσμο με τα δικά του μάτια, θα φωτίσει τα πράγματα με το δικό του φως9. Η όραση του Σίνγκερ είναι ωστόσο διαμορφωμέ­ νη: δεν μπορεί παρά να βλέπει τον κόσμο μέσα α­ πό την εβραϊκή παράδοση και έτσι η απόδραση αυτή θα τον οδηγήσει τελικά στη βαθιά, προσω­ πική, αποδοχή του κόσμου της εβραϊκής κοινό­ τητας, μια αποδοχή σίγουρη, ήρεμη, αφανάτι­ στη. Καρπός μιας τέτοιας αποδοχής είναι και τα παρακάτω λόγια του, από τον πρόλογο του βιβλί­ ου: «Αποτελεί την πιο βαθιά μου πεποίθηση ότι τα δι­ καστήρια του μέλλοντος θα εμπνέονται από αυτό που ήταν το Beth Din - υπό τον όρο ότι ο κό­ σμος θα προχωρεί ηθικά αντί να οπισθοχωρεί. Μολονότι βλέπουμε να λειτουργούν όλο και λι­ γότερο ραβινικά δικαστήρια, πιστεύω ότι μια μέ­ ρα θα υπάρξουν καινούρια, μέχρι του σημείου που το Beth Din θα γίνει ένας παγκόσμιος θε­ σμός. Έχει συγκροτηθεί πάνω στην έννοια ότι δεν μπορεί να υπάρχει δικαιοσύνη εκεί όπου δεν υπάρχει ευλάβεια και ότι ορθότερη κρίση είναι ε­ κείνη την οποία αποδέχονται όλοι οι διάδικοι α­ σμένως και με πίστη στη θεϊκή δύναμη. Το αντί­ θετο του Beth Din είναι όλοι οι θεσμοί που προ­ σφεύγουν στη βία - είτε είναι της αριστερός είτε της δεξιάς... Κάποιες φορές λέω μέσα μου πω ς το Beth Din εί­

Αφφμα

ναι ένα απειροελάχιστο δείγμα αυτού που μπο­ ρεί να είναι το δικαστήριο της θείας δικαιοσύνης, της κρίσης του Θεού, η οποία για τους Εβραίους ταυτίζεται με το απόλυτο έλεος». Αυτό το έλεος, αυτά τα «σπλάχνα οίκηρμού» (Κολ 3,12) διατρέχουν όλο το βιβλίο και αυτό εν­ νοούσα παραπάνω όταν έλεγα για την πνευματι­ κή σημασία του κειμένου αυτού. Τέλος, πιστεύω (και αυτή είναι μια πρόσθετη σημασία της ιδιό­ τυπης αυτής αυτοβιογραφίας) πω ς το βιβλίο τούτο είναι το προσφορότερο για την εισαγωγή του αναγνώστη στον πνευματικό κόσμο του Σίν­ γκερ.

Τα δεκάδες διηγήματα και νουβέλες του Σίνγκερ είναι, νομίζω, το κομμάτι εκείνο του έργου του, ό­ που αληθινά θεριεύει το υπερφυσικό ή παρα­ φυσικό στοιχείο που χαρακτηρίζει όλη τη συγγραφική του δραστηριότητα, τα αμέτρητα λεγεών όνομα αυτοίς (Μκ 5, 9) - φαντάσματα, πνεύματα, δαίμονες, dybbouk. Ο υπερφυσικός αυτός πληθυσμός διαπλέκεται πάντοτε, στο έρ­ γο του Σίνγκερ, αξεδιάλυτα, με τον ανθρώπινο και κάνει πάντοτε την εμφάνισή του μέσα σε ένα φόντο ρεαλιστικό'0. Ο πρώτος λόγος που αυτός ο κόσμος των στοιχειών και των δαιμόνων υπάρ­ χει μέσα στο έργο του Σίνγκερ είναι -για να μην ψάχνουμε πολύ μακριά - πω ς ο Σίνγκερ, όπως ρητά και επανειλημμένα έχει δηλώσει ο ίδιος, τον πιστεύει, πιστεύει στην ύπαρξή του και στην επί­ δρασή του πάνω στους ανθρώπους. Είναι ο κό­ σμος των παιδικών του χρόνων, είναι ο κόσμος της θρησκείας του (δεν υπάρχει θρησκεία χωρίς αγγελολογία και δαιμονολογία). Η παρουσία ό­ μως όλου αυτού του πληθυσμού πνευμάτων έχει

και καθαρά λογοτεχνικό χαρακτήρα και σημα­ σία. Είναι τα πρόσφορα σύμβολα («ένα είδος πνευματικής στενογραφίας» λέει ο ίδιος ο Σίνγκερ σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό Commentary ίο 1963) που τον βοηθάνε να μιλή­ σει ευθύβολα και υποβλητικά συνάμα, για τις α­ λόγιστες δυνάμεις και τα πάθη που ορίζουν τη ζωή των ανθρώπων, που τον βοηθάνε να μας πει πως, τελικά, ο κόσμος και η ζωή δεν εξαντλού­ νται στις επιφάνειές τους, αλλά είναι και θα μεί­ νουν πάντοτε ένα μυστήριο. Ο αναγνώστης είναι, με τη σειρά του, ελεύθερος είτε να πιστέψει στα φαντάσματα του Σίνγκερ είτε να τα θεωρήσει μό­ νο σύμβολα και να τα ερμηνεύσει με ηθικούς ό­ ρους".

Το έργο του Σίνγκερ μοιάζει με μια κολοσσιαία ε­ λεγεία για τη χαμένη Yiddishland της Ανατολικής Ευρώπης, για τον χαμένο κόσμο του shtetl, και, ταυτόχρονα, νιώθουμε πω ς ο κόσμος αυτός είναι ζωντανός και μας αφορά. Διαβάζουμε σ ’ αυτόν τις δικές μας απώλειες, τους δικούς μας ξεριζω­ μούς, τους δικούς μας διχασμούς, τους δικούς μας έρωτες, τα δικά μας πάθη, φόβους και ελπί­ δες. Ας μη γελιόμαστε: αυτό που κάνει τον κό­ σμο τούτο των νεκρών να ζει αναστημένος μέσα στις σελίδες του Σίνγκερ είναι, το δίχως άλλο, το μαγικό φίλτρο της τέχνης του, η απαράμιλλη α­ φηγηματική του δεινότητα. Μακριά από κάθε πειρασμό λογοτεχνικής νεοτερικότητας, ξέρει καλά αυτός ο μέγας παραμυθάς πω ς το πρώτο και το κύριο, όταν μιλάμε για διήγημα και μυθι­ στόρημα, είναι να μπορέσεις να διηγηθείς μια ι­ στορία. Όλα τα άλλα έρχονται μετά - αν δεν υπάρχει αυτό το πρώτο και κύριο, δεν υπάρχει τί­ ποτε. Ο Σίνγκερ κάτεχε όσο λίγοι αυτήν την τέ­ χνη τού να διηγείσαι ιστορίες και το πρώτο που προσδοκούσε από τον αναγνώστη ήταν να τις χαρεί. (Και για τον αναγνώστη όλα τα άλλα έρχο­ νται μετά). Το επ’ εμοί, παρακαλώ κάποιο αγαθό πνεύμα να πάει και νατού ψιθυρίσει στο αυτί τού­ τα τα δύο λόγια, με τη φωνή του Ομήρου: αινώς yap μύθοισ ιν έπ εσσί τε σοίσιν ακούων τέρπομαι

(δ 597-8),2.

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.

2.

3.

Isaac Bashevis Singer, Nobel Lecture, Νέα Υόρκη (Farrar Straas Giroux) 1979,97 όπ,π. 9 Για τη συγγραφική αυτή τακτική του, βλ. όσα λέει ο ίδιος:

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

Conversations avec Isaac Bashevis Singer, Παρίσι (Stock) 1986, 36-37. (Πρόκειται για τη γαλλική μετάφραση, στην οποία και παραπέμπω εφεξής από το αγγλικό Conversations with LB. Singer, Νέα Υόρκη (Doubleday), 1985. Παραπέμπω στη γαλλική μετάφραση του Satan in Goray, με τον τίτλο La come du belier, Παρίσι (Stock/Bibliotheque cosmopolite) 1982,27.

Rachel Ertel, Le shtetl- la bourgadejuive de Pologne. Παρί­ σι (Payot) 1986,16. To βιβλίο αυτό της Ertel, ειδικής πάνω στον γίντις πολιτισμό, είναι γενικά πολύ χρήσιμο, όχι μόνο για την κατανόηση του shtetl αλλά, έμμεσα, και για την κα­ τανόηση του έργου του Σίνγκερ. Και για να μην ξεχνιόμα­ στε, όλο αυτόν τον κόσμο τον περιμένει, λίγα χρόνια αρ­ γότερα, ο θάνατος από τους Γερμανούς ναζί: 500.000 χά­ νονται στα γκέτο, 600.000 εκτελούνται, 1.800.000 χάνο­ νται στα στρατόπεδα. Βλ. Raul Hilberg, La destruction des juifs d’Europe, Παρίσι (Folio/Histoire) 1991, II, 1040 (Γαλλι­ κή μετάφραση του The Destruction of the European Jews).

Conversations avec I.B.S., 179. όπ,π., 35.

Eveline Thevenard-Cahn, Auto-biographies, περ. L’Arc (1984) 93 (αφιέρωμα στον Σίνγκερ), 12-15. Ηαποσκίρτηση αυτή θα εκφραστεί εντονότερα στοντρίτο αυτοβιογραφικό τόμο, το Ένας νεαρός άντρας σε αναζή­ τηση του έρωτα, το βιβλίο της αποστασίας, της αδύνατης αποστασίας, θα έλεγα, γιατί ο εβραϊσμός, ως το βασικό διαμορφωτικό στοιχείο της πνευματικής προσωπικότη­ τας του Σίνγκερ, είναι αυτονόητα και εξ ορισμού μη απαρνήσιμός. «Ο ρεαλισμός είναι το θεμέλιο όλης της μεγάλης λογοτε­ χνίας· αν θέλετε να διηγηθείτε ένα θαύμα, μια μυστική ε­ μπειρία, τοποθετήστε τα σε ένα φόντο ρεαλιστικό. Διαφο­ ρετικά, όλα καταρρέουν». Αυτή τη συμβουλή δίνει ο Σίν­ γκερ σε συνέντευξή του στο The Contemporary Writer, 1968, όπως παρατίθεται από τον Pierre Chartier, στο τεύ­ χος του L’Arc που προαναφέραμε, σ. 41.

Conversations, 177-179. Και στα νέα ελληνικά: «Ευφραίνομαι πολύ τα λόγια και τις ιστορίες σου ν’ ακούω».

Έργα του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ στα Ελληνικά - Ο Λογοκλόπος και άλλα διηγήματα, μτφρ. Γρήγο­ ρης Αζαριάδης-Α. Χριστοφορίδης, Αθήνα (εκδ. Γράμματα), 1981.

- Έρωτας και εξορία, μτφρ. Τάσος Δαρβέρης, Θεσ­ σαλονίκη (εκδ. Παρατηρητής), 1988.

- Ο τελευταίος δαίμονας και άλλα διηγήματα, μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου-Γιώργος Τσακνιάς, Αθήνα (εκδ. Νεφέλη) 1995.

- Ναφταλί ο παραμυθάς (για παιδιά), μτφρ. Αννα Γεωργίου-Χαρατσάρη, Θεσσαλονίκη (εκδ. Αγροτι­ κές συνεταιριστικές εκδόσεις), 1986.

Αμερικανοεβραίες συγγραφείς και χιούμορ

Τ ο εβράίκό-αμερικανικό χιούμορ έχει ολοφάνερα ανθίI σει στη μυθοπλασία και τις ψυχαγωγικές τέχνες από τη I δεκαετία του ’50. Παλαιότερα, οι κωμικοί σαν τον Τζακ I Μπένι δεν εκμεταλλεύονταν την εβραϊκή τους ταυτόI τητα για να βγάλουν γέλιο. Μάλιστα, ο Τζακ Μπένι εφηύρε ένα γκροτέσκο στερεότυπο ονόματι Σλέπερμαν': ο Σλέπερμαν έγινε ο κωμικός αποδιοπομπαίος τράγος, ο χαρακτήρας που υποδυόταν ο Μπένι. Ο Άρθουρ Μίλερ δεν όρισε ω ς Εβραίο τον schlemiel - πωλητή του2, τον Γουίλι Λόουμαν, αλλά τον παρουσίασε ως έναν ασπόνδυλο, λα­ ϊκό, τυχαίο άνθρωπο. Εντούτοις, στα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Αμερικανοί Εβραίοι ένιωσαν πιο α­ ποδεκτοί. Κάποιοι χαρισματικοί κωμικοί όπως οι Λένι Μπρους, Σέλι Μπέρμαν, Μελ Μπρουκς, Μίλτον Μπέρλ και Γούντι Αλεν έδωσαν μεγάλη έμφαση στην εβραϊκή τους ταυτότητα και, χωρίς να φοβούνται τι θα σκεφτούν οι Εθνι­ κοί, εξέθεσαν χαρωπά τα schmaltz, schmutz, και meschuggas3vr\c, κληρονομιάς τους. Οι πιο διακεκρι­ μένοι Εβραίοι-Αμερικανοί συγγραφείς Σολ Μπέλοου, Μπέρναρντ Μάλαμουντ, Φίλιπ Ροθ και αυτοί τους οποίους επηρέασαν, Χέρμπερτ Γκολντ, Μπρους Τζέι Φρίντμαν, Στάνλεϊ Έλκιν - άντλησαν μεγάλο μέρος του κωμικού τους υλικού από την εβραϊκή κουλτούρα, από τα ήθη και έθιμά της, τις α­ ξίες και τη γλώσσα. Αν και το χιούμορ τους δεν ήταν τόσο παραληρηματικό και δυνατό όσο των κωμικών, περιγελούσαν κι αυτοί τους Εβραίους για τις μικρές παραδρομές τους και τους επέκριναν σαρδόνια για τα μεγάλα παραπτώματά τους. Όμως πού ήταν οι γυναίκες κωμικοί και συγγραφείς που μπορούσαν να βρουν χιουμοριστικά στοιχεία στην αμερικανοεβραϊκή εμπειρία; Μήπως ήταν τόσο απα­ σχολημένες με το να ηρεμούν την ταραγμέ­ νη οικογενειακή τους ζωή με αποτέλεσμα να μην μπορούν να γίνονται ταραξίες οι ί­ διες; Μήπως, ως νοικοκυρές και κυρίες των H adassah4, ασυναίσθητα χρησίμευαν ως α­ ντικείμενα σάτιρας, αντί να γίνονται σατιρι­ κές οι ίδιες; Ένας λόγος που εξηγεί γιατί οι γυναίκες δεν ανέπτυξαν μια ανυπότακτη αί­ σθηση του χιούμορ, είναι σύμφωνα με την ψυχολόγο Ναόμι Γουάινσταϊν ότι δεν είχαν ποτέ αυτή την επιλογή. «Ένας αστείος και κακεντρεχής παλιάτσος δε συμβαδίζει με τον ορισμό της γυναίκας που μας δίνει να

φάμε», της γυναίκας που είναι «όμορφη, παθητι­ κή, δεκτική και βουβή». «Ένα ανεξάρτητο, περι­ γελαστικό χιούμορ είναι υπερβολικά ενεργητικό για το ρόλο του αντικειμένου», τον οποίο καλεί­ ται να παίξει η γυναίκα. Με την αναβίωση του φεμινιστικού κινήματος στα τέλη της δεκαετίας του ’60, οι Εβραίες όρ­ θωσαν το ανάστημά τους και αμφισβήτησαν την εξουσία. Στην πρώτη γραμμή του κινήματος ή­ ταν θεωρητικοί, οργανώτριες ομάδων «συνειδητοποίησης», γυναίκες που εργάστηκαν για νομο­ θετικές τροποποιήσεις. Επίσης έγραψαν φεμινι­ στικά μυθιστορήματα, αν και οι ηρωίδες τους δεν είχαν πάντα εμφανή εβραϊκά χρακτηριστικά. Μο­ χθούσαν να πλάσουν αληθινές προσωπικότητες που δεν θα ανήκαν σε κάποιο συγκεκριμένο δόγ­ μα. Οι ηρωίδες των συγγραφέων Λόις Γκουλντ, Άλιξ Κέιτ Σούλμαν, Σου Κάουφμαν και Σάντρα Χόκμαν γεννήθηκαν μεν Εβραίες, αλλά η ζωή τους, η πολιορκημένη από το γάμο, δεν διέφερε από τη ζωή των Εθνικών αδελφών τους. Από τη συζυγική σκλαβιά προέρχονταν οι επιδιώξεις που τις κατέτρωγαν: κι όσο για τα ευφυή αλλά πι­ κρόχολα σχόλια για την άθλια κατάστασή τους δεν είχαν καμιά εθνική χροιά. Υπήρξαν όμως και μερικές συγγραφείς που θεώ­ ρησαν απαραίτητο να αναμίξουν την εβράίκότητα με το φεμινισμό τους κι είχαν το chutzpah 6 να είναι συγχρόνως πικρές και αστείες. Το μυθιστό­ ρημα Η Σίλα Λεβίν Είναι Νεκρή και Ζει στη Νέα Ύόρκη της Γκέιλ Πάρεντ7είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτού του είδους της λογοτεχνίας. Ωστό­ σο, αν και το περιοδικό Newsweek ίο χαρακτήρι­ σε «ενίοτε συγκινητικό, κυρίως ξεκαρδιστικό, γε ­ μάτο ζωντάνια», το μυθιστόρημα είναι σπανίως ξεκαρδιστικό και μάλλον επιφανειακό στην απει­ κόνιση της Αμερικανο-εβραίας. Όταν κάτι ακούγεται εβραϊκό με την τετριμμένη, καθημερινή έν­ νοια, μοιάζει με τη μυθοπλασία που, όπως λέει η Νόρμα Ρόουζεν, γράφτηκε «μόνο με τα μάτια» και, θα μπορούσα να προσθέσω, μόνο με τα αυτιά. Η Ρόουζεν αναφέρεται στις ελάχιστες γνώσεις της για τις εβραϊκές ιδέες και αξίες (ά­ γνοια που μοιράζεται άλλωστε με πολλές συγγραφείς της γενιάς της) και δηλώνει: «... εί­ ναι ακόμα δυνατό ένας "Εβραίος συγγραφέας" να γράφει ένα "εβραϊκό βιβλίο" μόνο και μόνο ε­ πειδή ζει στη Νέα Υόρκη, ή το Κλίβελαντ, ή σε κά­ ποιο τέτοιο μέρος [όπου υπάρχουν πολλοί Εβραίοι]. Κληρονομεί κανείς, μιλώντας λογοτε­ χνικά, ένα πολιτιστικό κεφάλαιο, χωρίς καν να προσπαθήσει, έχει συγκεκριμένους ρυθμούς ο­

μιλίας στο κεφάλι του - φράσεις της καθομι­ λουμένης που είναι εγγενώς αστείες, σχέσεις που μπορούν να γελοιοποιηθούν με αστεία και ευφυολογήματα, καθώς και ένα μεγάλο απόθε­ μα καυστικής κριτικής πρ ος τους πολιτιστικούς θεσμούς»8. Αυτή είναι και η περίπτωση της Γκέιλ Πάρεντ. Μια συγγραφέας της πόλης που γράφει για μια Εβραία ηρωίδα, τη Σίλα Λεβίν, μια τρια­ ντάχρονη ευτραφή, υπερ-σεξουαλική κοπέλα που από την παιδική της ηλικία δεν σκέφτεται πα­ ρά μόνον το γάμο. Καθώς δεν υπάρχουν ελπίδες και η προοπτική του να μείνει γεροντοκόρη μοιά­ ζει βέβαιη, η Σίλα αποφασίζει να αυτοκτονήσει. Το μυθιστόρημα είναι στην πραγματικότητα ένα παρατεταμένο σημείωμα αυτοκτονίας γραμμένο στο πρώτο πρόσωπο μαζί με στοιχεία από την ι­ στορία της ζωής της. Η ακατάπαυστη εξομολό­ γηση που ξεχειλίζει από σαρκασμό, οίκτο για τον εαυτό της και επικρίσεις, διακρίνεται από τυπικά εβραϊκό τονισμό και εβραϊκή σύνταξη. Καθώς η συγγραφέας αισθάνεται την υποχρέω­ ση να κάνει τον αναγνώστη να γελάει σε κάθε σε­ λίδα, η Σίλα Λεβίν συχνά μοιάζει με αποτυχημένη εβραία stand-up κωμικό που προσπαθεί απεγνω­ σμένα να διασκεδάσει το κοινό με γρήγορες, φτηνές ατάκες. Η εξωτερική εμφάνιση της Σίλα, η κατωτερότητά της και οι γκάφες που αυτή συνεπάγεται αποτε­ λούν την πηγή χιούμορ του μυθιστορήματος. Η μύτη της χρειάζεται πλαστική εγχείρηση, τα μαλ­ λιά της ίσιωμα και το πάχος της λιποδιάλυση. Διαλέγει για συγκατοίκους γυναίκες που την εκ­ μεταλλεύονται, άντρες που την προδίδουν και δουλειές που τη μειώνουν. Ούτε να αυτοκτονήσει δεν καταφέρνει. Αυτού του είδους το χιού­ μορ επιδεικνύει τις ελλείψεις της Σίλα και ενισχύ­ ει την αρκετά διαδεδομένη εικόνα της γυναίκας ω ς γελοίου υποκειμένου. Η Σίλα έχει δεχτεί μια τέτοια πλύση εγκεφάλου από την κοινωνία ώστε στρέφει το όπλο του γέλιου εναντίον του εαυτού της. Ανίκανη να χρησιμοποιήσει το χιούμορ ως μέσο προστασίας και επιβίωσης, δεν μπορεί να «αντιστρέφει αυτό που ορίζεται ω ς γελοία ύπαρ­ ξη σε ένα (δικό της) ορισμό του γελοίου, να πά­ ρει τον έλεγχο του παραλόγου στα χέρια της, να το αποστρέψει (απάτην ίδια)»9. Η Σίλα Λεβίν είναι ουσιαστικά μια θηλυκή μορφή schlemiel10χωρίς το λεκτικό χιούμορ του schlemiel, χωρίς την ικα­ νότητά του να μετατρέπει το χάος σε κωμωδία μέσω της ρητορικής του ικανότητας και της συναισθηματικής του ελαστικότητας. Ακόμα, στο μυθιστόρημα της Γκέιλ Πάρεντ απουσιάζει

12

το στοργικό βλέμμα το οποίο ο schlemiel, πρω­ ταρχικά αρσενικός, εισπράττει από την εβραϊκή παράδοση και την εβραϊκή λογοτεχνία,Η Σίλα Λεβίν είναι απλώς μια αδέξια γυναίκα που απολαμ­ βάνει το μαζοχισμό που, άλλωστε, της αξίζει. Αντίθετα από τον schlemiel, του οποίου τα ε­ βραϊκά χαρακτηριστικά είναι πολύ χαριτωμένα, η επιπόλαιη στάση της Σίλα Λεβίν απέναντι στην εβραϊκότητά της δεν εμπνέει συμπάθεια για την κατάστασή της. Ο βασικός «κακός» στη ζωή της, όπως ισχυρίζεται η ίδια, είναι η μητέρα της, η εβράίκότητα της οποίας την οδηγεί στην αναπό­ φευκτη εμμονή να παντρέψει την κόρη της πριν να περάσει τα τριάντα. Η Σίλα δεν μπορεί να υπομείνει έναν υποψήφιο γαμπρό επειδή της θυμίζει τον αποτυχημένο Εβραίο πατέρα της. Αντιπαθεί ένα ραβίνο εξαιτίαςτης υπέρογκης αμοιβής που ζητάει για να διαβάσει τον επικήδειο της (τον ο­ ποίο έγραψε η ίδια). Απεχθάνεται έναν Εβραίο εργολάβο κηδειών επειδή της ζήτησε να αγορά­ σει διπλό χώρο ταφής. Αυτό είναι το μέγεθος και το βάθος των εβραϊκών αναφορών του μυθιστο­ ρήματος. Μεγαλύτερη οξύνοια δείχνει η Ιζαντόρα Ζέλντα Γουίνγκ, η-ηρωίδα του βιβλίου της Έρικα Τζονγκ Το σύνδρομο του Ικάρου" και το χιούμορ της εί­ ναι πιο ευρύ και πιο περίτεχνο. Η Ιζαντόρα είναι η περιτετειώδης ηρωίδα που σχολιάζει με σατιρική διάθεση την αδυναμία και την υποκρισία των μορφωμένων και των εύπορων της Αμερικής και της Ευρώπης. Ανυπόμονη απέναντι στα συστή­ ματα, τους κατασκευαστές τους και τους θεματοφύλακες, επιφυλάσσει την πιο εμπρηστική της ειρωνεία για τους ψυχιάτρους κάθε μεγέθους, σχήματος, εθνικότητας και σεξουαλικής ανδρεί­ ας. Επίσης, κύριος στόχος της κοροϊδίας της εί­ ναι οι ακαδημαϊκοί που καταστρέφουν τη δημι­ ουργικότητα, οι παράφρονες υποψήφιοι γ α ­ μπροί, οι Άραβες μοιχοί, και τέλος η ανίδεη, η ά­ ξεστη και βάρβαρη οικογένειά της. Ωστόσο, α­ ντίθετα από το συμβατικό πειραχτήρι που παρα­ τηρεί περισσότερο την παραφροσύνη του κό­ σμου παρά τη δική του, η Ιζαντόρα αποκαλύπτει με μεγάλη ειλικρίνεια και αυτοσαρκασμό τις δι­ κές τους κωμικές εκκεντρικότητες. Ομολογώ­ ντας περιπαικτικά τις λεπτομέρειες των δικών της ψυχολογικών αντιδράσεων, μας επιτρέπει να γελάσουμε μαζί της. Σπανίως γίνεται περίγελος, όπως η Σίλα Λεβίν που επιδίδεται στη συνήθη κριτική κατά της ανατομίας της. Όποια αδυναμία αναγνωρίζει η Ιζαντόρα στον εαυτό της, την πε­ ριγράφει με τον πιο έξυπνο και ευφάνταστο τρό­ πο ώστε να έχει κάποιον έλεγχο πάνω στην αντί­

δραση που προκαλούν οι ανεπάρκειές της. Δεν έχει το νευρικό γέλιο του ανθρώπου που μισεί τον εαυτό του, αλλά της γυναίκας που βλέπει την ύπαρξή της με συμπάθεια και που εκτιμάει το ετοιμόλογο πνεύμα της. Ποια εβραϊκά στοιχεία έχει η Ιζαντόρα και ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην εβράίκότητά της, το χιούμορ της και το φύλο της; Σε μια από τις πολ­ λές συνεντεύξεις της η Έρικα Τζονγκ προτείνει μια απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα: Ποτέ δεν είχα ιδιαίτερα τη συναίσθηση ότι είμαι Εβραία. Η οικογένεια μου ήταν κοσμοπολίτικη. Κα­ νείς δεν πολυενδιαφερόταν για το θρήσκευμα. Δεν είχα πάει ποτέ σε συναγωγή. Σε όλη μου τη ζωή εί­ χα φίλους που δεν ήταν Εβραίοι-εραστές, ακόμα και συζύγους. Ό μως με κάποιον τρόπο, η εμπειρία μου στη Γερμανία άλλαξε κάτι μέσα μου, δηλαδή κατάλαβα τι σημαίνει να έχεις μια ταυτότητα για την οποία θα πολεμούσες αν υπήρχε ανάγκη - έτσι άρχισα να εισχωρώ σ’ αυτά τα συναισθήματα. Έ γραψα πολλά ποιήματα στη Γερμανία, και αρκε­ τά από αυτά μιλούσαν για το τι σημαίνει να είσαι θύμα και να οργίζεσαι γι’ αυτό. Κι από κει πέρασα στο γράψιμο για τη γυναικεία οργή και για όλα τα καταπιεσμένα αρνητικά συναισθήματα που είχα για την οικογένεια, τους άντρες και λοιπά'2.

Με παρόμοιο τρόπο, η τριετής παραμονή της Ιζαντόρα στη Χάίδελβέργη με τον άντρα της, ένα στρατιωτικό ψυχίατρο, καθώς και η μετέπειτα ε­ πιστροφή της στη Βιέννη, συνέβαλε στο να δε­ χτεί την ταυτότητα μιας Εβραίας, ενός θύματος. Αντίθετα από τους Εβραίους του Ολοκαυτώμα­ τος, που δεν μπορούσαν να εκφράσουν ανοιχτά την οργή τους και κατέφυγαν στο συγκαλυμμένο χιούμορ του προσβεβλημένου και του πληγωμέ­ νου, η Ιζαντόρα αντιδρά με ένα απροκάλυπτο, πι­ κάντικο χιούμορ. Στρέφει το καταιγιστικό της πνεύμα εναντίον των ίδιων εκείνων καταπιεστών που καταδίωξαν τους συμπατριώτες της εξαιτίας της παράλογης ιδέας για την υπεροχή της Άριας φυλής. Για τους Αυστριακούς, που φιλο­ ξένησαν το ψυχαναλυτικό συνέδριο και δείχνουν υπερβολική φιλία στους ψυχαναλυτές τους οποί­ ους εξόρισαν το 1938, γράφει: «Αυτοί που εφηύ­ ραν το schmaltz 13 (και τα κρεματόρια) δεν μπο­ ρούν παρά να δείξουν στους ψυχαναλυτές πόσο ευπρόσδεκτοι είναι: Καλώς μας ήρθατε! Καλώς μας ήρθατε! Τουλάχιστον όσοι από σας γλιτώ­ σατε από το Άουσβιτς, το Μπέλσεν, την επίθεση στο Λονδίνο και την αμερικανική ενσωμάτωση.

Willkommen! Τι είναι οι Αυστριακοί αν όχι ένα χάρμα!» (σελ. 5). Χρησιμοποιώντας τέτοια εκδικητική ειρωνεία

στην επίθεσή της εναντίον ενός κοινού εχθρού, η Ιζαντόρα ενεργεί εκ του ασφαλούς. Έχει την έ­ γκριση τη ς εβραϊκής κοινότητας επειδή μειώνει και υποτιμάει με κωμικό τρόπο τους προηγούμε­ νους αλλά και τους επίδοξους καταστροφείς. Ό μως η Ιζαντόρα πιστεύει επίσης ότι υπάρχουν δυνάμεις μέσα στην ίδια την κοινότητα που υπο­ νομεύουν την αξία της ως Εβραίας και που την ε ­ μποδίζουν να αναπτυχθεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Διακινδυνεύοντας να γίνει αποστάτρια και να βρεθεί εξοστρακισμένη, κατευθύνει το χιούμορ ενάντια στους ομοεθνείς της. Το γεγονός ότι η Ιζαντόρα μπορεί να παράγει τέ ­ τοια εικονοκλαστικό χιούμορ για να θρυμματίσει τα εγχώρια είδωλα της εβραϊκής φυλής υποδη­ λώνει ότι ίσως έχει βρει έναν πιο αποδεκτό ρόλο Εβραίας για τον εαυτό της. Ό μως ο ρόλος που υιοθετεί, στο μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, θυμίζει το στερεότυπο που είχε δημιουργή­ σει ο Τόμας Γουλφ για τη φιλήδονη, πρόστυχη Εβραία. Δεν είναι όμως αυτή η εικόνα που θα ήθελε να εκπέ­ μπει η Ιζαντόρα. Σε στιγμές υψηλής αυτοεκτίμησης και έξαψης, βλέπει τον εαυτό της ως μια Εβραία ηδονίστρια, μια Εβραία υπερ-γυναίκα (κα­ τά το πρότυπο του Νίτσε) που είναι υπεράνω του καλού και του κακού. Στις φαντασιώσεις της ενώνει τη φω­ νή της με την πολεμική κραυγή του Πορτνόι «βάλτε το id πίσω στο Yid»15 και βιώνει ηδονικά «γαμήσια πάνω απ’ τα ρούχα» με αγνώστους συνεπιβά­ τες σε τρένα. Στην πραγματική ζωή, επιχειρεί να γίνει η «Αγία της Μοιχείας», αλλάζοντας τον Κινέ­ ζο ψυχίατρο σύζυγό της με έναν Άγγλο: οιτύψεις της όμως εμπλέκονται στις σεξουαλικές της τε­ λ ετουργίες (αλλά και στα δικαιώματά της).15 Για μια ακόμη φ ορά κατηγορεί το υ ς Εβραίους για τη δική της έλλειψη απελευθέρωσης. Με ένα κο­ ροϊδευτικό κλαψούρισμα, η Ιζαντόρα, όπω ς κι ο Πορτνόι, παραπονιέται για τη διφορούμενη ευλογία των Εβραίων να λάβουν τις Δέκα Εντο­ λές. Υπερβάλλει με κωμικό τρόπο τις οδυνηρές συνέπειες ενός τέτοιου δώρου: Τι έκανε αλήθεια ο Μωϋσής για το υ ς Ιουδαίους ο­ δηγώντας τους εκτός Αιγύπτου και δίνοντας τους την ιδέα ενός και μόνο Θεού, τη σούπα από matzohall16 και παντοτινές ενοχές; Γιατί δ εν τους άφηνε στην ησυχία του ς να λατρεύουν γά τες και ταύ­ ρους..; Δεν είναι καθόλου περίεργο που όλοι μι­ σούν του ς Ε βραίους αφού γέμισαν στον κόσμο μ’

ένα σωρό ενοχές. Μήπως δεν θα τα καταφέρναμε μια χαρά και χωρίς αυτές; Ν ατσαλαβουτάμε στην πρωτόγονη λάσπη και... να πηδιόμαστε όπω ς μας καπνίσει; Σκεφτείτε το υ ς Αιγυπτίους που έχτισαν τις πυραμίδες. Λέτε να το υ ς έτρωγε η απορία αν ή­ ταν δίκαιοι εργοδότες;

Αν και η Ιζαντόρα κατηγορεί την εβραϊκή κληρο­ νομιά της για το «υπερτροφικό υπερ-εγώ» της, είναι ξεκάθαρο πω ς ο φόβος της να πετάξει και οι φοβίες της να γίνει καλλιτέχνις, σύζυγος και μητέρα είναι δικά της χαρακτηριστικά. Δεν ξέρει τι θέλει να γίνει: «η Ισιδώρα Ντάνκαν, η Ζέλντα Φιτζέραλντή η Μάρτζορι Μόρνινγκσταρ». Όμως, μπορεί να διακρίνει τουλάχιστον τους κωμικούς περιορισμούς καθεμιάς από αυτές τις αποκλει­ στικές ταυτότητες.

Μια Εβραία συγγραφ έας που δεν πολυενδιαφέρεται για το φύλο των ηρώων της και που είναι πιο σίγουρη για την καλλιτεχνική της ταυτότητα είναι η Σύνθια Όζικ, θεωρώντας τον ορισμό «γυ­ ναίκα συγγραφέας» υπερβολικά περιοριστικό και ουσιαστικά ρατσιστικό, βρίσκει σε ολόκληρο το πεδίο τη ς ανθρώπινης εμπειρίας το κατάλλη­ λο υλικό για τη μυθοπλασία της. Εξερευνώντας τη συνείδηση ανδρών και γυναικών, δεν την ενο­ χλεί αν θεωρηθεί προδότρια του φεμινισμού ή ει­ σβολέας στο χώρο των ανδρών. Αυτό που απα­ σχολεί τη Σύνθια Όζικ είναι να διατηρεί μια αυθε­ ντική εβράίκότητα. Στον Αμερικανο-ισραηλινό Διάλογο του 1970, περιέγραψε τα χαρακτηριστι­ κά μιας αυθεντικά εβραϊκής λογοτεχνίας στην α­ μερικανική ήπειρο. Η γλώσσα της, αν και γραμ­ μένη με αγγλικούς χαρακτήρες, θα είναι «τα Νέα Yiddish»17. «Κυρίως εβραϊκή στις ανησυχίες της»,

η λογοτεχνία θα είναι «λειτουργικής φύσεως». Με τον όρο «λειτουργική» δεν εννοεί «διδακτική ή κανονιστική», αλλά ανοιχτή στις καινούριες ε ­ πινοήσεις, στο διάλογο, στην παραβολή, στο πεί­ ραμα, στη διαφώτιση, στο βάθος, στην ανθρω­ πότητα. Όσο για την κωμική δυναμική αυτής της λογοτεχνίας των «νέων Yiddish», η Όζικ ισχυρίζε­ ται ότι «θα είναι ικανή για αυθεντική κωμική αντί­ ληψη σε αντίθεση με το γκροτέσκο της απελπι­ σίας που περνιέται για αστείο [στη λογοτεχνία των] πρόσφατων Γνωστικών και αισθητιστών18. Η Όζικ δεν εγκρίνει την τέχνη της μυθοπλασίας και όχι μόνο εξαιτίας αισθητικών και ηθικών λό­ γων. Για τον Εβραίο συγγραφέα, το να δημι­ ουργεί μια πλαστή πραγματικότητα μέσω λέξε­ ων είναι μια ειδωλολατρική πράξη, που παραβιά­ ζει κατάφωρα τη Δεύτερη Εντολή. Ακόμα, η αφή­ γηση μιας ιστορίας είναι μια υπερβολικά χριστια­ νική δραστηριότητα, εφόσοντης θυμίζει «τη θεία Ευχαριστία, όπου η κοινή ουσία της γλώσσας λαμβάνει τη μορφή ενός θεού»8. Όμως η μεγα­ λύτερη ένστασή της για την αφήγηση είναι ο σφετερισμόςτης, εφόσον ο συγγραφέας οικειοποιείται (από το Θεό) το ρόλο του δημιουργού. Η Όζικ δηλώνει πω ς «τρέμει το καννιβαλιστικό άγ­ γιγμα της μυθοπλασίας» και παρ’ όλα αυτά εξα­ κολουθεί να «λαχταράει τις ιστορίες»19. Οι ιστορίες βγήκαν από μέσα μου τότε... καμιά από αυτές δεν τις έπλασα εγώ, όλες τις απέκτησα, τις δανείστηκα, τις πήρα, μου δόθηκαν, τις κληρονό­ μησα, τις έκλεψα, τις υπεξαίρεσα, τις σφετερίστη­ κα, χρονικά και έπη που τα εφηύραν από την αρχή του κόσμου οι απόγονοι των γιγάντων που συνουσιάστηκαν με τις κόρες των ανθρώπων».

Η Όζικ εδώ υπονοεί ότι όσο ο Εβραίος αφηγητής γράφει σε αυτόν τον κόσμο, όπου εκτίθεται σε μια ξένη κουλτούρα και όπου πρέπει να χρησιμο­ ποιεί μια λαϊκή γλώσσα, θα είναι ένας ειδωλολά­ τρης κάπηλος της μυθοπλασίας. Κι αν επιλέξει να γράφει για τους βαρβάρους και όχι για κάτι ιε­ ρό στον επόμενο κόσμο, τότε οι παγανιστικοί κά­ τοικοι του Παραδείσου, όπως ο Χίτλερ σε αυτόν τον κόσμο, δε θα του επιτρέψουν να ξεχάσει ότι είναι Εβραίος. Θα φυλακιστεί με τα εξής λόγια: «Ό,τι δεν είναι Νόμος είναι ελαφρότητα» (σελ.

177). Ευτυχώς, η Σύνθια Όζικ δεν φυλακίστηκε, κι έτσι γράφει για την ελαφρότητα και το Νόμο. Από τις Εβραίες συγγραφείς που συζητήθηκαν, είναι αυτή που έχει δείξει το περισσότερο chutzpah. Δεν βρήκε καταφύγιο στα χιλιοειπωμένα αστεία γύρω από τον εβραϊκό μαζοχισμό ούτε κοροΐδε­ ψε τα εβραϊκά πράγματα διαφημίζοντας τον ε­

αυτό της. Το χιούμορ της δεν περιορίζεται σε στερεότυπα, ούτε εκμεταλλεύεται τους ενθολογικούς τύπους για να προκαλέσει εύκολο γέλιο. Διαποτισμένη από την εβραϊκή παράδοση και γνωρίζοντας τις αντιφάσεις της, αποκαλύπτει ε­ πιδέξια τα τραγελαφικά παράδοξό της. Ως κωμι­ κή συγγραφέας στο επίπεδο των ιδεών, μετα­ τρέπει το φαρσικό στοιχείο σε φιλοσοφικό. Χάρη όμως στο πνεύμα και τη φαντασία της, οι «φιλο­ σοφικές ιστορίες» της δεν είναι «ό,τι πρέπει για νανούρισμα»20. Κρατάνε τους αναγνώστες της ξύπνιους και εύθυμους.

ΣΑΡΑ ΜΠΛΑΧΕΡ ΚΟΕΝ Μετάφραση: Αλεξάνδρα Κονταξάκη ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

18

Από τη yiddish λέξη schlep ή schlepp που σημαίνει κινού­ μαι βαριεστημένα, σέρνομαι. (Σ,τ.Μ.) Ατζαμής, γκαφατζής, κακομοίρης. (Σ.τ.Μ.) Αντιστοίχως μελό, κουβεντολόι, τρελός. (Σ.τ.Μ.) Γυναικεία οργάνωση που έχει στόχο την πολιτιστική και υγειονομική βελτίωση της εβραϊκής κοινότητας. (Σ.τ.Μ.) Στα yiddish η μεγάλη αυτοπεποίθηση, το θράσος. (Σ.τ.Μ.) Φτηνός συναισθηματισμός. (Σ,τ.Μ.) Λογοπαίγνιο με ας λέξεις id (στην ψυχολογίατο Αυτό) και Yid (η εβραϊκή διάλεκτος). (Σ.τ.Μ.) Λογοπαίγνιο με τις λέξεις rites και rights. (Σ,τ.Μ.) Εβραϊκή σπεσιαλιτέ. (Σ,τ.Μ.)

Naomi Weisstein, «Γιατί Δεν Γελάμε Πια», Περιοδικό Ms, Νοέμβριος, 1973, σελ. 89.

Gail Parent, Sheila Levine is Dead and Living in New York (Νέα Υόρκη, Bandam, 1973).

Norma Rosen, «Γράφοντας για το Ολοκαύτωμα», Midstream. · 20 (Οκτώβριος, 1974), 56-57.

Weisstein, «ΓιατίΔεν Γελάμε», σελ. 89.

Erica Jong, Fear of Flying (Νέα Υόρκη: New American Library, 1973). Συνέντευξη της Erica Jong στο περιοδικό Playboy, 1975, σελ. 70. Ηομιλίατης Cynthia Ozick στον Αμερικανο-ισραηλινό Διά­ λογο του 1970 εκδόθηκε ως «Αμερική: Προς το Yavneh», περιοδικό Judaism, 19 (Καλοκαίρι, 1970), 264-282.

C. Ozick, «Πρόλογος», Bloodshed, σελ. 11, του 1974,. Αργότερα εμφανίστηκε στη συλλογή της Cynthia Ozick, Αιματοχυσία και τρεις Νουβέ\ες (Νέα Υόρκη: Alfred A. Knopf, 1976). Οι παραθέσεις εδώ είναι από αυτή τη συλλο­

γή.

19 Ibid.

20 C. Ozick, «Σφετερισμός», σελ. 143.

εκδόσεις Π Ο Λ Ι Σ / λογοτεχνία Σώτη Τριαντάφυλλου

Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης Σώτη Τριαντάφυλλου Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης

Το Σ ά β β α το βρ ά δ υ στην ά κρη τη ς πόλης είν α ι ένα μυθιστόρημα γ ια το τι σημαίνει να είσαι νέος στο κέντρο του δυτικού κόσμου - και συγχρόνως στην άκρη του, στις φτωχογειτονιές της Νέας Υόρκης. Η ιστορία εκτυλίσσεται στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν η Πάττι Σμιθ τραγουδούσε ακόμα στο Κάτω Μανχάτταν, όταν ο ήχος του ροκ εν ρολ αντηχούσε στις προκυμαίες· τότε οι ήρωες αυτού του μυθιστορήματος ήταν λίγο μεγαλύτεροι από είκοσι χρονών. Μέσα α π ό τη ζωή της αφηγήτριας, νεαρής Ελληνίδας στη Νέα Υόρκη, της Μ πίμπι, του Νίκυ, της Νάνσυ, του Κουκί και των φίλων τους - των τζάνκι, των επίδοξων ηθοποιών του Μ πρόντγουεϋ, των Αγγέλων της Κόλασης και των γ ιά π ις - ξετυλίγεται η εικόνα μιας ασυλλόγιστης πόλης, αλλά μαζί φιλικής και συγκινητικής: μιας πόλης πο υ ακτινοβολεί αγαλλίαση και ποίηση.Κι επίσης ξετυλίγεται η εικόνα της μητροπολιτικής νεολαίας που χορεύει σε γιγάντια πά ρτυ, καταπίνει παράνομες κάψουλες κι ονειρεύεται ταξίδια μεεένα διθέσιο κό κκινο αυτοκίνητο. Στο φόντο διαδραματίζονται τα πολιτικά και κοινωνικά

γεγο νό τα της δεκαετίας τ ο υ ’80, τα τρ αγικά και τ α ευτράπελα. Στα εφ τά χρόνια που περνάνε στις σελίδες αυτού του βιβλίου, οι νεαροί ήρωες θα ζήσουν την αληθινή φιλία, θα γνωρίσουν την τρέλα και θα δουν το πρόσωπο του θανάτου· μερικοί θα μεγαλώσουν, μερικοί θα χαθούν γ ια πάντα, κι άλλοι θα γίνουν πολύ-πολύ ευτυχισμένοι όπω ς πά ντα ονειρεύονταν.

ε κ δ ό σ ε ι ς Π Ο Λ Ι Σ ■Ο Μ Η ΡΟ Υ 32 ♦ Ι06 72 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36 43 3S2 · FAX 36 36 501

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΟΣ Μ ΑΥΡΟ Κ Ο ΡΔΑ ΤΟ Τ 7, 10678 ΑΘΗΝΑ τηλ. 3830 6 0 4

Τ ό ό ν ειρ ό έ ν ό ς γ ε λ ο ίο υ ε ίν α ι κ α τ ά κ ά π ο ιο ν τ ρ ό π ο ή σ ύ ν ο ψ η τ η ς ά ν θ ρ ώ π ινη ς ισ το ρ ία ς μ έ τ α δύο π ρ ό σ ω π α αν ε π ιτ ρ έ π ε τ α ι ή έκφ ρ α ­ ση, τ ό π ρ ό σ ω π ο τ ό σ τρ α μ μ έ ν ο σ το φ ω ς κ α ί τό ά λ λο τ ό σ τρ α μ μ έ ν ο σ το σ κ ο τά δ ι, τ ό ή μ ίφ ω ς, τη ν ε λ λ ε ιψ η φ ω τ ό ς , τ ή ν σ τέρ η σ η τ η ς ό ν τω ς ζ ω ή ς. Ά π ό τ α κ ε φ ά λ α ιά το υ τ ό V ε ίν α ι σ υ γ ­ κ λ ο ν ισ τ ικ ό , γ ια τ ί είν α ι π ιο ο ικ είο σ τη ζω ή τ ω ν ά ν θ ρ ώ π ω ν , ό π ω ς έ ξ ε λ ίχ τ η κ ε κ ι δ π ω ς τήν

*

ξέρ ο υ μ ε σ ήμ ερ α να ξ ε τ υ λ ίγ ε τ α ι γ ύ ρ ω μ α ς (καί μ έ σ α μ α ς ) ξ ε σ τ ρ α τ ισ μ έ ν η , φ λύαρη, ά σ υνά ρ τη τ η κ α ί αίμ ά σ σ ο υ σ α . Ό μ ω ς , π α ρ ’ ολο τ ό βάρος τ η ς — π ο ύ ε ίν α ι β ά ρ ο ς τ ω ν ά ν θ ρ ώ π ω ν κ υ ρ ίω ς κ ι ό χ ι τ ή ς ζ ω ή ς κ α θ εα υ τή ν — π ο ύ τ ό δ ια β ά ­ ζο υ με σ το 5ο κεφ άλαιο, ξ ε π η δ ά ε ι σ το τέ λ ο ς κά ­ τ ι σαν σ π ίθ α , μ ια σ π ίθ α π ο ύ αν τή ν ά φ ή σ εις, θ ε ρ ιε ύ ε ι κ α ί φ ο υ ν τώ ν ε ι κ α ί γ ίν ε τ α ι φ ω τ ιά κ α ­ θ α ρ τή ρ ια , π υ ρ κα τα ν α λίσ κον . Ή σ π ίθ α α ύ τή ε ίν α ι μ ιά φ ράση π ο ύ β ρ ίσ κ ε ­ τ α ι σ τή ν τ ε λ ε υ τ α ία σ ελ ίδ α το υ π έ μ π τ ο υ κ ε ­ φ α λ α ίο υ . Ο ί ά ν α γ ν ώ σ τε ς ας τή ν βρουν μόνοι τ ο υ ς . Ε ίν α ι μ ιά φ ράσ η π ο ύ σ ή μ ερ α ο ί ά ν θ ρ ω ­ π ο ι τ ή ν έ χουμ ε μ ε γ ά λ η άνάγκη. Ό Ν τ ο σ τ ο γ ιέ φ σκι λ έ ε ι π ώ ς μ ’ α ύ τή ν μόνο « χ τ ίζ ε τ α ι ό π α ρ ά ­ δεισ ο ς» . Κ α λ ή άν ά γνω σ η . Σ ω τ ή ρ η ς Γ ο υ νελ α ς

Σ τ ο σύντομο αυτό οδοιπορικό στή σημερινή Ρ ω ­ σία, προσπαθώ νά δώσω μ ια ν εικόνα των όσων συμβαί­ νουν, αλλά κα ί των τάσεων κ α ί των ρευμάτων πού δια­ μορφώνονται μ ετά τήν πτώση του Κομμουνισμού καί τό πέρασμα στή Δ ημοκρατία. Σ τή ν αχανή αυτή χώρα των εκατόν πενήντα εκα­ τομμυρίων κατοίκων, πού π άντοτε υπήρξε τόσο κο ν τι­ νή γιά τή χώρα μας κα ί ■τον λαό μας, ο ί εξ ελ ίξ εις φαί­ νονται ανεξέλεγκτες. Ή προσωπική έμπ ειρία μου, άλλά κ α ί ο ί συζητή­ σεις μου, μ έ τήν ευκαιρία τή ς έ κ ε ϊ παραμονής μου, κα ­ ταγράφονται μ έ τρόπο απλό, αντικειμενικό, ελπίζω, άλλά κ α ί μ έ μ ιά έντονη άνησυχία γιά τά όσα διαπίστω ­ σα ό τι συμβαίνουν ή μέλλουν νά συμβοϋν.

Λονίς

Σεηονλ

Η ζωή για τον Λουίς Σεττούλβεδα είναι κάτι το συναρπαστικό. Και είναι πολλοί αυτοί που θα ισχυριστούνε πως και η δική του η ζωή είναι συναρπαστική. Και πρώτα απ’ όλα οι αναγνώστες του - εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. Φθάνει να σκεφτείς πως το ένατο βιβλίο του, «Ο γέρος που διάβαζε ιστορίες αγάπης», έχει πουλήσει 23 ε ­ κατομμύρια αντίτυπα- και οι φίλοι του- και εκείνοι που τον συναντούν και τους εμπι­ στεύεται. Στα δεκάξι του, δαιμονισμένος με τον «Μόμπι Ντικ» του Μέλβιλ μπαρκάρει σε φαλαινοθηρικό. Γνωρίζει τον «Κόσμο του τέλους του κόσμου». Την εποχή που οι άλλοι αποφάσιζαν τι θα γίνουν όταν μεγαλώ­ σουν, εκείνος ήταν στο αντάρτικο της Βολι­ βίας, σκιά του Σαλβατόρ Αλιέντε στα εικοσιδύο, φυλακή μετά το ’73, περιπλανώμενος στη Λατινική Αμερική για κάποια χρόνια και όταν το ’80 έφυγε από τη Νικαράγουα, όπου η επανά­ σταση έπαιρνε άσχημη τροπή, βρέθηκε στο Αμβούργο και από κει πολεμικός ανταποκριτής στην Αγκόλα, τη Μοζαμβίκη, το Πράσινο Ακρω­ τήριο, το Ελ Σαλβαδόρ. Το να υποθέσει κανείς πως σήμερα η Παταγονία, ή η υπόθεση της Τσιάπας είναι και δική του υπόθεση θα ήταν νο­ μίζω περιττή φλυαρία. Ο Λουίς Σεπούλβεδα εί­ ναι μάλλον ο πιο πεισματάρης αισιόδοξος Λατι­ νοαμερικάνος συγγραφέας. Γράφει με τρόπο ι* λιγγιώδη, φευγαλέο, αυτά που με τέτοιο πάθος βιώνει και αναστατώνει τις συνειδήσεις αυτών που τον διαβάζουν, τον παρακολουθούν, μαθαίνουν γι’ αυτόν. Από κοντά είναι ένας άνθρωπος ήσυχος σαν ποτάμι. Σαν εκείνο το ποτάμι που, όπως έλεγε ο Σικελιανός κυλάει ήρεμα, αργά. Αν βρεθεί όμως ένα μικρό κλαράκι στη ροή του, τότε θα το ρουφήξει σαν χείμαρρος... Στην αρχή της συνέντευξης, που έγινε στο σπίτι του εκδότη του Γιώργου Μυρεσιώτη, με αφορμή την έκδοση του τέταρτου βιβλίου του ,στη χώρα μας, «Patagonia Express» (εκδόσεις «Opera») σε μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη, ο διά­ σημος συγγραφέας πίσω από τα μαύρα γυαλιά παραμόνευε το συνομιλητή του. Και στη συνέχεια, όταν εκείνος άρχισε να γίνεται κάπως ενοχλητικός, επειδή οι Λατινοα­ μερικάνοι είναι διαβολεμένη ράτσα, τα ξέχασε όλα, έγειρε λίγο μπροστά στο τραπέζι και έπαιξε αυτή τη συνέντευξη σκληρά, μαλακά, θεαματικά, με ειλικρίνεια και περίσκε­ ψη. Σαν μια παρτίδα πόκερ. ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΗΡΕ Η ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ

Συνέντευξη

“η ζΐύή μουείναι πολύ ηιο ενδιαψέρσνσαατιό τη λογοτεχνία μου,πιοπλούσια” Αγγελική Βασιλάκου: Θα σας παρακαλούσα να ξεκινούσαμε με το βιβλίο σας «Ο γέρος που διά­ βαζε ιστορίες αγάπης». Λουίς Σεπούλβεδα: Δεν είναι πα ρ ά ένα ερωτικό

υπάρχει κι ένας συνεχής εξελισσόμενος μύθος στο βιβλίο που περιέχει πολλές προσωπικές σκέ­ ψεις σε σχέση με το πώ ς εγώ αντιλαμβάνομαι το θάνατο.

τραγούδι στον Αμαζόνιο. Ή θελα ν α τό διηγηθώ με την ίδια ρευστότητα που έχει οποιοδήποτε ποτάμι στον Αμαζόνιο. Έ π ρ επε λοιπόν να είναι μια γραφ ή γρήγορη, ιλιγγιώδης.

Πώς; Ο συλλογισμός μου είναι ατελής. Το μόνο που ξέ­

ρω είναι ότι βρέθηκα σε αρκετές περιστάσεις κο­ ντά στο θάνατο και είμαι πολύ εξοικειωμένος.

Γιατί ιλιγγιώδης;

Γιατί η ζωή στη ζούγκλα είναι ένας συνεχής ίλιγ­ γος. Συμβαίνουν πάρα πολλά σε ένα μόνο λεπτό. Φθάνει να σκεφτείς πω ς με το που πατάς το έδα­ φος της Αμαζονίας βρίσκεσαι αντιμέτωπος με σα­ ράντα χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους ζωής. Έπειτα, η φύση αλλάζει συνεχώς με ένα τρόπο βί­ αιο, τόσο γρήγορο που οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να τον ακολουθήσουν. Η πρόθεσή μου πάντως ή­ ταν να διηγηθώ μια όμορφη ερωτική ιστορία που θα είχε σαν σκηνικό εκείνη τη φυλή της Αμαζο­ νίας, τους Ινδιάνους Σουάρ με τους οποίους έζησα εφτά μήνες και τον Αμαζόνιο σαν ένα μεγάλο πρόσωπο. Φοβόμουν μήπως στο τέλος το βιβλίο εκληφθεί σαν μια πρόσκληση, μια κάρτα που θα έ­ πεφτε στα χέρια ανθρώπων που θα ’ρχονταν στον Αμαζόνιο χωρίς κανένα λόγο να βρίσκονται εκεί. Και ήταν ο Τσίκο Μέντες (ο οικολόγος Βραζιλιά­ νος αρχηγός στον οποίο αφιερώνεται το βιβλίο) που με ενθάρρυνε τελικά να το γράψω. Βγήκε στην Ισπανία το 1989.

Πείτε μου κάτι ακόμα για το βιβλίο.

Αυτό το μήνα, τον Οκτώβρη, «Ο γέρος που διάβα­ ζε ιστορίες αγάπης» και το «Όνομα Ταυρομάχος» γίνονται ταινίες στον Αμαζόνιο και στο Αμβούργο και την Πορτογαλία αντίστοιχα, με τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ στο ρόλο του Μπελμόντε, του ήρωα που έχει όνομα ταυρομάχου. Ο Γέρος θεωρείται το ε­ θνικό μυθιστόρημα τριών χωρών, του Εκουαδόρ, της Κολομβίας και της Βραζιλίας. Κάποιος έπρεπε να γράψει γι’ αυτή την περιοχή. Λοιπόν η τύχη, η καλή συγκυρία ή η σύμπτωση θέλησε να είμαι ε­ γώ. Είναι ένα μυθιστόρημα κοσμοπολίτικο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα άλλα μου βιβλία. Οι ήρωές τους μετακινούνται συνεχώς από τόπο σε τόπο. Καθρεπτίζουν κατά κάποιο τρόπο το δικό μου τρόπο ζωής. Εγώ διάλεξα μια ζωή νομάδα. Θα ή­ μουν απόλυτα ανίκανος να παραμείνω για μεγάλο διάστημα στον ίδιο τόπο. Όχι από μανία καταδίω­ ξης, αλλά από μια απορία που με κινεί καθημερι­ νά, γιατί σε κάθε τόπο που πηγαίνω βρίσκω διαρ­ κώς πράγματα ενδιαφέροντα.

Ο Αντόνιο Χοσέ Μπολιβάρ ποιος είναι;

Ο ήρωαςτου βιβλίου μου είναι ένας εξόριστος, α­ πό τον κόσμο των λευκών, στον οποίον ανήκει, και από τον κόσμο των Ινδιάνων εξαιτίας ενός λάθους που διέπραξε. Υπάρχει επίσης και μια ιδέα προ­ σέγγισης της ιδέας των γηρατειών και νομίζω πως

Η ισπανική εφημερίδα «Ελ Παϊς» έγραψε ότι: ό,τι κερδίζει σε αληθοφάνεια το βιβλίο σας το χάνει στους συλλογισμούς...

Αυτή είναι μια πολύ τυπική ισπανική κριτική και ως εκ τούτου τελείως ανόητη. Βλέπεις οι Ισπανοί αρ-

Σννέντενξη

νιούνται να δεχτούν ότι υπάρχει μια γλώσσα που μιλιέται παγκόσμια και αυτή είναι τα Ισπανικά. Μια γλώσσα που παρόλο που τρέφεται από τα καστιλιάνικα μιλιέται σε όλη τη Λατινική Αμερική, που σημαίνει ενσωματώνει ήχους ιθαγενώς, εμιγκρέδων, μια γλώσσα κοσμοπολίτικη. Και αυτό είναι α­ νίκανοι να το δεχτούν. Και οι Ισπανοί αν θέλουν να διαβαστούν, πρέπει να μάθουν πω ς άλλαξαν οι κανόνες του παιχνιδιού και πω ς πρέπει να λει­ τουργήσουν όπως ο Λουίς Λαντέρο, ο Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα, ο Χούλιο Λιαμαθάρες και ο Μπερνάντο Ατσάγα, που κατάλαβαν επιτέλους πω ς ή που θα έγραφαν όπως εμείς ή θα συνέχιζαν αυτή τη γλυκιά γλώσσα των βοσκών. Υπάρηα ρ αμ είνζύ γ ια μ ε γ ά λ ο χουν ακόμα δ ιά σ τ η μ α σ το ν ί δ ιο τόπ ο μούμιες στην Ισπανία όπως ο Καμίλιο Χοσέ Θέλα... Λοιπόν τις ίδιες κριτικές που δέχομαι εγώ, τις δέχτηκαν και κείνοι εκ μέρους αυτών που υπο­ στηρίζουν αυτά τα τελείως απαρχαιωμένα καστιλιάνικα.

Ι

Έγραψαν ακόμα πως προσανατολίζεστε τόσο προς την κατεύθυνση της οικολογίας που χάνετε λίγο την ιστορία...

Όχι, όχι, αυτό το λένε οι κριτικοί που είναι αποφα­ σισμένοι να προστατέψουν την καθαρότητα της λογοτεχνίας. Εμένα για την καθαρότητα της λο­ γοτεχνίας δεν μου καίγεται καρφί. Είμαι ένας στρατευμένος συγγραφέας και αν οι κριτικοί δεν το καταλαβαίνουν, αυτό είναι πρόβλημά τους. Εγώ βάζω τη γραφή μου στην υπηρεσία κάποιου πολύ συγκεκριμένου πράγματος. Τι εννοείτε, αυτό πρώτη φορά το λέτε.

Δεν μπερδεύω τη λογοτεχνία με το περίφημο μή­ νυμα, αλλά μου είναι πολύ σαφές ότι κάνοντας λο­ γοτεχνία σε όλες τις ιστορίες που γράφω, πα­ ρουσιάζω τον κόσμο όπως είναι. Θεωρώ ότι στη λογοτεχνία υπάρχει χώρος για τα πάντα. Όταν υπάρχει ταλέντο υπάρχει περιθώριο ακόμη και στη βλακεία, όχι όμως και στην αθωότητα. Αυτός είναι ένας τρόπος μάχιμης λογοτεχνίας, ο οποίος είναι πολύ λατινοαμερικάνικος. Ποιος είναι αυτός ο τρόπος;

Χρησιμοποιώ πολλά είδη που μέχρι τώρα θεωρεί­ το ταμπού να τα αναμίξεις. Δεν μπορούσες να α-

Σννέντΐνξη

νακατέψειςτηνταξιδιωτική λογοτεχνία μετά περι­ πετειώδη μυθιστορήματα, ήταν αμάρτημα να προσθέσεις παραδοσιακά στοιχεία θρίλερ και εί­ χα την τύχη να βρεθώ μέσα σε μια ομάδα συγγρα­ φέων πραγματικά της πρώτης γραμμής. Ό πως ο Μεξικάνος, Πάκο Ιγκνάθιο Τάκο II «Με τέσσερα χέρια», ο Αργεντινός Οσβάλντο Σοριάνο με το «Θλιμμένος, τελευταίος και μόνος» και ο Ρόλο Ντίες. Υπάρχει μια ακόμα παρατήρηση που επισημαί­ νει ότι η γραφή σας είναι πολύ κινηματογραφική.

Αναμφισβήτητα είναι, γιατί ποιες είναι οι πολιτιστι­ κές καταβολές των ανθρώπων που γεννήθηκαν μετά το ’40; Ο κινηματογράφος. Μας έμαθε να σκεφτόμαστε με εικόνες και μας εκπαίδευσε να α­ φηγούμαστε με ένα τρόπο πολύ διαφορετικό από αυτόν του Θερβάντες ή οποιουδήποτε άλλου κλα­ σικού. Ζούμε κάτω από το βάρος της εικόνας. Υπάρχει ακόμα η αίσθηση πως η ζωή σας είναι πιο κοσμοπολίτικη από τα έργα σας.

Η ζωή που έχω ζήσει μέχρι στιγμής είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από αυτό που είναι η λογοτεχνία μου. Πολύ πιο πλούσια. Είναι πολύ καθαρό για μέ­ να ότι σημαντικότερο είναι το να ζω από το να γράφω. Είμαι ένας τύπος ανακατεμένος σε πολλά πράγματα που εκ πρώτης όψεως φαίνονται χαμέ­ να και έπειτα, περιστασιακά, μετατρέπονται ή όχι σε λογοτεχνία. Δεν είχα ποτέ την εμμονή να γίνω συγγραφέας. Επιτρέψτε μου και μια προσωπική παρατήρηση. Ενώ γνωρίζω τους ήρωες διαβάζοντας τα βιβλία σας, έχω τις χειρονομίες τους, τις λέξεις τους, νομίζω πως μου λείπει ο τρόπος όχι που σκέ­ φτονται αλλά που αντιδρούν, που αισθάνονται, που λυπούνται...

Θέλεις περισσότερο βάθος; Συμμερίζομαι την ά­ ποψή σου, ξέρεις όμως τι συμβαίνει; Στην τελική φάση, όταν πια διορθώνω το κείμενο, αφαιρώ κά­ ποιες σελίδες, γιατί διαφορετικά τα πρόσωπα ε­ γκαθίστανται στο βιβλίο και χάνουν τη δυνατότη­ τα να μετακινούνται. Εξάλλου, οι ήρωές μου επι­ θυμώ να είναι νομάδες και καθώς κινούνται μες στις σελίδες ο αναγνώστης να αποκομίζει μια ει­ κόνα κάπως φευγαλέα. Αυτό το στοιχείο της εικόνας που σβήνεται μή­ πως είναι μια μεταφορά της εξορίας;

Ναι, αυτό το φευγαλέο μού είναι απαραίτητο. Μα­

θαίνεις σταδιακά να περνάς από το ένα μέρος στο άλλο χωρίς να αφήνεις σημάδια της παρουσίας σου. Αναμφισβήτητα η ζωή στην εξορία είναι κάτι που σε χαρακτηρίζει, γίνεται ένα από τα συστατι­ κά σου στοιχεία. Επίσης με ανησυχεί η αδυναμία μου να μείνω σταθερός σε έναν από τους ήρωές μου και να τον κάνω να διαρκέσει... Μιλήστε μου για τον «Κόσμο στο τέλος του κό­ σμου».

Ήθελα να φτιάξω ένα βιβλίο περιπέτειας με ήρωες του καιρού μας. Αναρωτήθηκα γιατί να μην εί­ ναι τελικά οι ήρωές μου αυτοί που τόσα χρόνια υπήρξαν σύντροφοί μου στην Γκρηνπίς. Και τελι­ κά αυτή η λύση φαίνεται ότι άρεσε στους αναγνώ­ στες γιατί υπήρχε μια δόση μαγείας, απροσδόκη­ του και ασυνήθιστου στην περιγραφή ενός κό­ σμου που ήταν ένας κόσμος τελείως άγνωστος.

Βιογραφικά στοιχεία tou Luis Sepulveda ο Luis Sepulveda (Λουίς Σεπούλβεδα) γεννήθη­ κε το 1949 στο Ovalle, μια ήσυχη πάθη στο βορ­ ρά της ΧιΒής. Συμμετείχε στις φοιτητικές και συνδικαλιστικές κινητοποιήσεις ενάντια στο στρατοκρατικό καθεστώς της χώρας του, κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάστηκε σε φυλάκιση είκοσι οκτώ ετών. Μετά από δυόμισι χρόνια εγκλεισμού του στη φυλακή και με παρέμβαση της Διεθνούς Αμνη­ σίας, αποφυλακίστηκε, αλλά υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τον τόπο του. Έγραψε ποιήματα, θεατρικά έργα, διηγήματα, δημιούργησε θεατρικές ομάδες στο Περού, το Εκουαδόρ και την Κολομβία και ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Έζησε έξι μήνες στον Αμαζόνιο μαζί με τους

Σε αυτό το βιβλίο σας, όπως και στα υπόλοιπα, κυριαρχεί η αλληλεγγύη ανάμεσα σε περήφα­ νους άντρες, σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες α­ πουσιάζουν. Οι άντρες δε βιώνουν όμως καλά τη μοναξιά τους, δεν τους αρέσει...

Δεντους αρέσει. Δεντο αντέχουν καθόλου. Κακο­ περνάνε.

Ινδιάνους Σουάρ και αποκόμισε εμπειρίες που άλλαξαν την αντίληψή του για τον κόσμο και του πρόσφεραν το υλικό για το πρώτο του μυθιστόρημα: Ένας γέρος που διάβαζε ιστο­ ρίες αγάπης. Στρατεύτηκε στο «Διεθνές Τάγμα Σιμόν Μπολιβάρ», και συμμετείχε στον απελευθερωτικό α­ γώνα της Νικαράγουας.

Γιατί το κάνετε;

Μου αρέσει η ερώτηση, συνέχισε, συνέχισε...

Το 1980 εγκαταστάθηκε στην Ευρώπη. Συνδέθηκε με την οικολογική οργάνωση Greenpeace και ταξίδεψε σε όλον τον κόσμο.

Έχω την αίσθηση πως είναι όλοι κάπως περιθω­ ριοποιημένοι. Τους περιγράφετε κάπου ως «εί­

Του

δη που δε θα αργήσουν να εξαφανιστούν». Και στον «Γέρο που διάβαζε ιστορίες αγάπης», γρά­ φετε: ήταν σαν ένας από αυτούς, αλλά δεν ήταν

για το μυθιστόρημα.

απονεμήθηκαν

τα

βραβεία

Gabriela

Mistral'' για την ποίηση και "Romubo Gallegos''

_________Β ιβ λ ία τ ο υ Luis Sepulveda

ένας από αυτούς. Αισθάνεστε εξόριστος, και γε­ νικά τι σημαίνει για σας η ιδέα της εξορίας;

Πρώτα απ’ όλα τη δική σου αποδοχή έναντι αυτού του περίφημου Άλλου. Τον οποίο πραγματικά τον αποδέχεσαι με ό,τι κι αν συνεπάγεται αυτό, την κουλτούρα του, τις συνήθειές του... Και προσπα­ θείς να γίνεις δεκτός με τον ίδιο τρόπο, να μην εν­ σωματωθείς δηλαδή, αλλά να σου δοθεί η δυνα­ τότητα να γίνεις σαν ένας από αυτούς, αλλά όχι έ­ νας από αυτούς. Γιατί εγώ δέχομαι τη διαφορά. Και οι ήρωές μου είναι περιθωριακοί γιατί είμαι και εγώ περιθωριακός του κόσμου μέσα στον οποίο περιφέρομαι και από τον οποίο κερδίζω το ψωμί μου, τον κόσμο της λογοτεχνίας. Είναι ένας κό­ σμος στον οποίο καταφεύγω, δε συχνάζω όμως.

Ένας γέρος που διάβαζε ιστορίες α­ γάπης Μτφρ. Αχιλλέας κυριακίδης. Αθήνα, Opera, 1993. Σελ. 192. Ο κόσμος του τέλους του κόσμου Μτφρ. ελένη χαρατσή. Αθήνα, Opera, 1994. Σελ. 160. Όνομα ταυρομάχου Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης. Αθήνα Opera, 1995. Σελ.

208.

Patagonia Express Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης. Αθήνα Opera, 1996. Σελ.

192.

Σννέντενξη

Και με τους δυνατούς ή τους περήφανους;

Θα ’λεγα ότι νιώθω καλά μόνο με αυτούς που έ­ χουν λόγους να είναι περήφανοι. Αυτό που μου α­ ρέσει είναι το ανθρώπινο είδος. Οι αξιοπρεπείς άνθρωποι, οι γενναίοι, οι δυνατοί. Σέβομαι τους α­ δύνατους. Δεν μου αρέσουν όμως οι άνθρωποι που δέχονται εύκολα την ήττα. Προτιμώ αυτούς που αψηφούν την ήττα και είναι ικανοί να ακο­ λουθήσουν καινούριους δρόμους ξέροντας ότι θα χάσουν ξανά. Ξαναδοκιμάζουν όμως. Τι σας τραβάει στους ηττημένους;

Κάποτε μου είπαν ότι θυσίασα τα νιάτα μου, μπαί­ νοντας στην πολιτική, είπα όχι, με κανέναν τρόπο δεν τα θυσίασα καθόλου. Αντίθετα κέρδισα πολύ περισσότερα από ό,τι αν ζούσα μια εφηβεία από­ λυτα φυσιολογική. Και όταν οι συμφοιτητές μου α­ ποφάσιζαν ποια πανεπιστημιακή καριέρα θα ακο­ λουθούσαν, εγώ βρισκόμουν στο αντάρτικο της Βολιβίας. 'Ηταν μια απόφαση που πήρα γιατί έ­ πρεπε να το κάνω. Έπειτα έτυχε να ζήσω τα τρία χρόνια του πειράματος του Σαλβατόρ Αλιέντε. Ήμουν ήδη συγγραφέας και στα είκοσι' μου χρό­ νια είχα κερδίσει το βραβείο ντε Κάσας ντε λας Αμέρικας - το πιο σοβαρό λογοτεχνικό βραβείο, τότε, όλης της Λατινικής Αμε­ Ε μ έ ν α γ ια τ η ν κ α θ α ρ ό τ η τ α τ η ς ρικής, που έδι­ λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς δ ε μ ο υ κ α ίγ ε τ α ι \ νε η Κούβα-με κ α ρ φ ί. Ε ίμ α ι έ ν α ς την πρώτη μου σ τρ α τευ μ έν ο ς σ υ γ γ ρ α φ έα ς συλλογή διηγη­ μάτων που είχε τίτλο: «Τα χρο­ νικά του Πέδρο Κανενός». Στη Χιλή είχα την τεράστια ευκαιρία να αποτελώ μέλος της πνευματικής νομενκλατούρας. Ήμουν στρατευμένος πολιτικά στο κόμμα που ήταν στην εξουσία, ολοκλήρωνα τις πανεπιστημιακές μου σπουδές και συγχρόνως σπούδαζα σκηνοθεσία στη σχολή θεάτρου και έγραφα... Αφιερώθηκα ό­ μως σε κάτι που ήταν για μένα πιο ενδιαφέρον. Στο να φροντίζω για την προσωπική ασφάλεια του Σαλβαντόρ Αλιέντε, γιατί υπήρχαν πολλά σχέδια από τη CIA να τον δολοφονήσουν, και έτσι αποτέλεσα μέρος, εκείνα τα χρόνια που υπήρξαν πολύ γόνιμα, της προσωπικής φρουράς του. Πάντα πλάι του ώστε αν τον πυροβολούσαν, να είμαι εγώ εκείνος που θα έμπαινε μπροστά για να δεχτεί το χτύπημα. Ήταν κι αυτός ακόμα ένας τρόπος περι­ θωριοποίησης.

Συνέντευξη

Δεν είστε απογοητευμένος από την τροπή που πήραν τα πράγματα στη συνέχεια, τα χρόνια της φυλακής για παράδειγμα;

Τα χρόνια της φυλακής ήταν τα χρόνια που με δια­ μόρφωσαν. Ήταν φριχτά· εκεί όμως γνώρισα την ανθρώπινη αδυναμία και δεν πρόκειται να ξαναζή­ σω σε κανέναν άλλο τόπο την αδυναμία του έρω­ τα, της αγάπης για τον άνθρωπο. Εκεί έμαθα γερ­ μανικά για να μπορώ να διαβάσω τους κλασικούς στο πρωτότυπο, όχι Μαρξ και Ένγκελς, αλλά τους ρομαντικούς ποιητές που πάντα με γοήτευαν. Στα δυόμισι χρόνια που έμεινα κλεισμένος ήταν εκεί σχεδόν οι περισσότεροι καθηγητές των Πανεπι­ στημίων της Χιλής. Φτιάξαμε λοιπόν μια Ακαδη­ μία. Και όταν τελικά έφθασα στη Γερμανία ανακά­ λυψα ότι τα γερμανικά που ήξερα ήταν απαρχαιω­ μένα. Όταν όμως είσαι εξόριστος κάνεις την πρώ­ τη δουλειά που θα σου τύχει. Όταν έφυγα από τη Νικαράγουα το 1980, πολύ απογοητευμένος από την τροπή που έπαιρνε η επανάσταση, είχα μια δουλειά που ήταν όμως κακοπληρωμένη. Ήταν να πάω στο Παρίσι, όπου ο Χούλιο Κορτάσαρ μου βρήκε μια θέση γραμματέως στην Ουνέσκο, βρέ­ θηκα όμως στο Αμβούργο όπου ένας δημοσιο­ γράφος από το συνδικάτο μού είπε ότι ζητάνε δη­ μοσιογράφο που να μιλάει πορτογαλικά και γερ­ μανικά. Έτυχε να ξέρω και τις δύο γλώσσες. Και έ­ τσι βρέθηκα πολεμικός ανταποκριτής στην Αγκό­ λα, τη Μοζαμβίκη, το Πράσινο Ακρωτήριο. Έπειτα μου έτυχε η τελευταία φάση της μάχης του Ελ Σαλβαντόρ. Όταν επέστρεψα μου πρότειναν μια θέση αρχισυνταξίας. Αρνήθηκα. Έβρισκα το όλο κλίμα ασφυκτικό. Σήμερα πώς ζείτε;

Από το 1993 και μετά περνάω ένα μεγάλο διάστη­ μα του χρόνου στη διάρκεια του οποίου δε βρί­ σκομαι στην Ευρώπη, αλλά στο Μεξικό. Γιαπ πηγαίνετε εκεί;

Είμαι με όλη μου την καρδιά στην υπόθεση της πολιτείας Τσιάπας στο Μεξικό, στην υπόθεση των ζαπατίστας, που είναι πραγματικά προσωπική μου υπόθεση. Κατάπνιξα την επιθυμία μου να μεί­ νω μαζί τους, γιατί αυτή ήταν η αρχική μου πρόθε­ ση όταν έγινε η εξέγερση, αλλά ήταν πολύ έ­ ξυπνοι ώστε να με πείσουν ότι θα τους είμαι πολύ πιο χρήσιμος φεύγοντας. Και ότι έτσι θα γινόμουν ένα είδος πρεσβευτή που θα μετέφερα τα μηνύματά τους στον έξω κόσμο. Αν προσθέσεις εδώ την περίπτωση της Παταγωνίας, όπου συμμετέχω

σε ένα πρόγραμμα ανάκτησης, που σημαίνει να επι­ στρέφει το φυσικό περιβάλλον στον κόσμο- να ανακτη­ θεί η χαμένη εθνι­ κή περηφάνεια που ξεπουλήθηκε στις διεθνείς εται­ ρείες, που σημαί­ νει ότι έχεις να πα­ λέψεις ενάντια σε πολύ ισχυρούς ε­ χθρούς, όπως η Διεθνής Τράπεζα ή το Διεθνές Νομι­ σματικό Ταμείο, α­ νακαλύπτεις ότι ό­ λες αυτές οι ιστορίες μόνο απογοήτευση δεν μπο­ ρούν να σου προκαλέσουν. Το αντίθετο μάλιστα. Κάθε μέρα μεγαλώνει και περισσότερο η ευχαρί­ στηση από αυτή τη συλλογική ζωή όπου όσο περ­ νάει ο καιρός βλέπεις συνέχεια νέους ανθρώπους να περνάνε σε αυτό το στρατόπεδο. Κατέρρευσε ο κομμουνισμός, δεν κατέρρευσε τίποτα, για μας τους Λατινοαμερικάνους το να είσαι αριστερός σημαίνει να έχεις σαν κεντρική φιγούρα τον Τσε Γκεβάρα. Αυτή είναι για μας η πιο αυθεντική, η πιο γενναιόδωρη και η πιο τίμια μορφή που μας δεί­ χνει τι τάξη ανθρώπων, ανθρώπινων όντων θα πε­ ριλαμβάνει η μελλοντική μας κοινωνία. Αποτύχαμε στην πρώτη προσπάθεια, αλλά αυτό δε σημαί­ νει ότι η αποτυχία είναι οριστική. Ο Τσε είναι νε­ κρός πράγματι, ο κομαντάντε Μάρκος όμως ζει, όπως ζουν και οι αγρότες που πριν μερικούς μή­ νες παρέλυσαν το Εκουαδόρ και οι άνθρωποι που αγωνίζονται για να ανακτήσουν την ΓΊαταγωνία, τη Γη του Πυράς ή τεράστιες εκτάσεις στη Βραζιλία. Ο Τσε είναι νεκρός, αυτοί όμως εξακολουθούν να αγωνίζονται και σε αυτούς τους αγώνες κρύβεται το σπέρμα της μεγάλης αλλαγής. Οι σχέσεις σας με τη Χιλή;

Η Αργεντινή και η Χιλή με έχουν χαρακτηρίσει ως ιντοκάμπλε (πρόσωπο που δεν επιτρέπεται να αγ­ γιχτεί), αυτό λοιπόν μου επιτρέπει να ανοίγω το στόμα μου και να λέω πολλά πράγματα. Όπως;

'Οταν ανέβηκε η καινούρια δημοκρατική κυβέρνη­ ση με κάλεσε ο πρέσβης της Χιλής στη Γερμανία

για να μου πει ότι λόγω των καλών μου σχέσεων θεωρούμαι μέρος της γερμανικής κουλτούρας ήμουν το πλέον κατάλληλο πρόσωπο για μορφω­ τικός ακόλουθος της πρεσβείας. Είχα όμως ένα μικρό αίτημα: Να αφεθούν ελεύθεροι όλοι οι πολι­ τικοί κρατούμενοι στη Χιλή. Ό πως ήταν φυσικό, το αίτημά μου δεν έγινε αποδεκτό. Όταν ανέβηκε η δεύτερη κυβέρνηση και πρόεδρος ήταν ο Εδουάρδο Φρέι, με τον οποίο γνωριζόμαστε από την ε­ ποχή που είμαστε φοιτητές και υπήρξαμε προσω­ πικοί φίλοι, ταξίδεψε ο υπουργός Εξωτερικών στο Παρίσι και μου πρότεινε τη θέση του πρεσβευτή στο Παρίσι για την Ουνέσκο. Δέχτηκα. Επανέλαβα τον όρο μου: να αποφυλακιστούν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι. Και μου απάντησε: στη Χιλή δεν υπάρχουν πολιτικοί κρατούμενοι, τρομοκράτες μόνο υπάρχουν. - Δεν ξέρω τι λες. Για μένα όμως είναι πολιτικοί κρατούμενοι και σύντροφοί μου. Θα ήθελα να σας ρωτήσω για την Ιξαμπέλ Αλιέντε - που έχει δώσει συνέντευξη στο «διαβάζω» - για τη στάση της απέναντι στον Πινοσέτ.

Για το έργο της τρέφω μεγάλη εκτίμηση- όσο για τη στάση της, ήταν μια πολύ συγκεκριμένη στάση κόντρα στον Πινοσέτ. Κάποιοι λένε ότι έκανε πολύ λίγα, δεν φέρθηκε όπως όφειλε, εγώ όμως νομίζω πω ς έκανε ό.τι μπορούσε. Δεν θα τολμούσα να την καταδικάσω, γιατί η κόρη της, Πάουλα, πέθανε πριν δύο χρόνια και τα τελευταία δέκα χρόνια της Αλιέντε υπήρξαν πολύ δύσκολα και, όπως ή­ ταν φυσικό, αυτό την έβγαλε από την πρώτη γραμμή, η στάση της όμως υπήρξε πάντα καθαρή και υποδειγματική.

Συνέντευξη

Μ ένετε στο Παρίσι;

Μένω και στο Παρίσι. Στην πραγματικότητα έχω μια αρκετά παράξενη θά ’λεγα προσωπική ισορ­ ροπία. Αστός είναι και ο λόγος που το μισό χρόνο τον περνάω στην Ευρώπη. Ήμουν παντρεμένος μέχρι πριν από τρία χρόνια με μια καταπληκτική Γερμανίδα, έχουμε τρία παιδιά μαζί και τώρα μοι­ ραζόμαστε ένα σπίτι στη Σέλβα Νέγκρα. Για μένα ήταν πάντα πολύ σημαντικό το να φτιάξω σχέσεις που να είναι όχι διαρκείς, αλλά μόνιμες. Όταν χω­ ρίσαμε για παράδειγμα με τη γυναίκα μου ο έρω­ τας είχε εξανεμιστεί, παρέμενε όμως ένα πράγμα που ήταν πιο σημαντικό: η αγάπη και μια φιλία πολύ μεγάλη που μας ενώνει α­ κόμα. Η πρώην μ α ς ε κπ α ίδ ευ σ ε ν α αζρηγούμαγυναίκα μου όσ τε μ ε τρόπ ο π ολύ δ ια τρ ο ρ ετικ ό μως, που είναι από α υ τό ν το υ Θ ερ β ά ν τες π ρ α γ μ α τ ικ ά πολύ έξυπνη, π ρ ο σ ανατο λ ί­ στηκε πολύ γρήγορα και βρήκε έναν υποδειγματικό σύντροφο με τον ο­ ποίο γίναμε στενοί φίλοι και έτσι, όταν βρίσκομαι μαζί τους, νιώθω μια σταθερότητα. Είναι το κατα­ φύγιό μου όταν πηγαίνω εκεί να δω τους γιους μου με τους οποίους είμαι αρκετά καλός πατέ­ ρας. Από τις τριάντα μέρες του μήνα λοιπόν, που περνώ στην Ευρώπη, προσπαθώ, τουλάχιστον τις δώδεκα, να είμαι μαζί τους, να παίζω, να τους βοη­ θάω στα μαθήματα. Κάνω μια πολύ απλή ζωή...

Ι

Διάβασα κάπου πως τους λέτε συνέχεια να μην είναι μάτσο, όμως δεδομένου ότι είστε μια πολύ δυνατή προσωπικότητα, μήπως αυτό αποτελεί ένα βάρος για τους γιους σας;

Μου αρέσει η ερώτηση, γιατί προσπαθώ να μην εί­ μαι το είδος του πατέρα που είναι ένας σούπερ ήρωας και που επιστρέφοντας από ένα μακρύ ταξί­ δι ανοίγει το σάκκο και βγάζει τα δώρα. Όχι. Μαζί τους μιλάω πολύ για την τρομερή ευθύνη που ση­ μαίνει να ζεις, την ανάγκη να σέβεσαι τον άλλον, αποφεύγοντας με κάθε τρόπο την οποιαδήποτε μάτσο συμπεριφορά, γιατί οι μάτσο είναι καταδι­ κασμένοι στην πιο μεγάλη μοναξιά και στις πιο α­ νείπωτες θλίψεις. Δείχνω, λοιπόν, τις αδυναμίες μου, μιλάω για τους δισταγμούς μου, τους φό­ βους μου... Μια και μιλάμε για ήρωες θά ’λεγα να επιστρέ­ φουμε στο «Όνομα του ταυρομάχου», όπου ο

Iw m w fy j

Χουάν Μπελμόντε, πρώην αντάρτης πόλεων, μπερδεύεται σε μια ιστορία που θυμίζει Τσάντλερ. Ο Τσάντλερ υπήρξε για μένα πολύ σημαντικός

συγγραφέας, θα ’λεγα όμως πω ς περισσότερο καθοριστικός ήταν ο Χάμετ, ο Ρος Μακ Ντόναλντ, ή ο Τσέστερ Χάιμς. Οι μεγάλοι κλασικοί Αμερικάνοι του μαύρου μυθιστορήματος. Και αυτό το μυθιστόρημα είναι γραμμένο έτσι, γιατί ανταποκρίνεται σε ένα τρόπο γραφής αρκετά καινούριο για τους Λατινοαμερικάνους. Είναι το καινούριο μαύρο λατινοαμερικάνικο μυθιστόρημα που σή­ μερα εκδίδεται σε περισσότερους από τριάντα εκδοτικούς οίκους στη Γαλλία, ενώ το ίδιο συμβαίνει και στην Ιταλία και στη Γερμανία. Θα μπορούσα να σας πω τουλάχιστον εικοσιπέντε ο­ νόματα νέων συγγραφέων των οποίων με το που εκδίδονται τα βιβλία τους, όπως το «Όνομα ταυρομάχου», οι πρώτες εκατό χιλιάδες εξα­ ντλούνται την πρώτη εβδομάδα. Είναι οι Πάκο Ιγκνάθιο Τάιμπο II, Ρόλο Ντίες, Οσβάλντο Σοριάνο, Μέλμπο Γκαρντινέλι, Ραμόν Ντίαζ Ετερόβιτς, Μιγκέλ Μπονάτζο, Κάρμεν Μπουλιόσα... Μιλήστε μου για τον Μπουτς Κάσιντι και Σάντανς Κιντ που αναφέρετε στο «Patagonia Express».

Είχα μια εμμονή γι’ αυτά τα δύο πρόσωπα. Όπως και με τον Ρομπέν των Δασών. Και αυτή η εμμονή έγινε ακόμα εντονότερη όταν συνάντησα έναν Εγγλέζο, που λεγόταν Μπρους Τσάτουιν, με τον οποίο είχαμε την ιδέα να γράψουμε από κοινού έ­ να βιβλίο με θέμα την τελευταία μέρα αυτών των δύο. Τον Τσάτουιν τον σκότωσε το Aids πριν το ε­ πιχειρήσουμε. Βεβαίως εμένα αυτοί οι δύο εξακο­ λουθούν να με καταδιώκουν και θα το γράψω το βιβλίο. Τώρα μάλιστα μόλις επέστρεψα από ένα ταξίδι στην Παταγωνία, όπου έκανα με έναν Αργε­ ντινό φωτογράφο ένα ρεπορτάζ για το Patagonia Express. Βρήκαμε όμως πολλά στοιχεία γι’ αυτά τα δύο πρόσωπα που στην Παταγωνία έχουνε γί­ νει μύθος. Κάποιος γέρος μάλιστα τους θυμόταν και η κόρη του περίφημου σερίφη Πίνκερτον, μια γηραιό κυρία σήμερα, είχε στην κατοχή της και κάποια αποδεικτικά στοιχεία που δεν ήταν άλλο α­ πό κάτι πολύτιμες πέτρες. Σκέψου ότι έχουν πε­ ράσει πάνω από τριάντα χρόνια από το θάνατό τους και τόσο η αστυνομία της Αργεντινής όσο και της Χιλής δεν έχουν ακόμα εξακριβώσει πόσες τράπεζες έχουν ληστέψει ο Κάσιντι και ο Κιντ στα νότια του κόσμου, για να χρηματοδοτούν με τα λάφυρα ουτοπικές επαναστάσεις.

σωπική. Αυτή είναι η λογοτε­ χνία που και εγώ ο ίδιος προτι­ μώ να διαβάζω. Κι οι συγγραφείς;

Πρώτα ο Θερβάντες. Για μένα ο Δον Κιχώτης είναι ένας πρό­ δρομος του μοντερνισμού. Ο ί­ διος ο Θερβάντες μετατρέπεται στο πρόσωπο που επινόησε και η τρομερή μεταφορά αυτού του ήρωα που αισιοδοξεί είναι ο Δον Κιχώτης. Για μένα ο συγγραφέας δε χάνει το μυαλό του. Όχι. Ονειρεύεται απλώς μια άλλη πραγματικότητα. Τη δημιουργεί και παίζει μαζί της. Κάνει πριγκίπισσα μια νεαρή κοπέλα που είναι μια απλή υπη­ ρέτρια. Αντιμετωπίζει εχθρούς που αυτός αποφασίζει πω ς εί­ ναι εχθροί του και που είναι πά­ ντα πιο δυνατοί από αυτόν. Πο­ τέ δε τα βάζει με κάποιον που είναι αδύναμος.

Το «Patagonia Express» μου φέρνει στο μυαλό το βιβλίο του Τσάτουιν: «Τι γυρεύω εδώ».

Βρίσκω θεμιτή τη σύγκριση. Γιατί και εγώ αναρω­ τήθηκα αν θα πρέπει να είναι μια σειρά από πορ­ τρέτα των ανθρώπων που γνώρισα και που μου χρησιμέυσαν σαν πρόσχημα για να πω την ιστορία μου. Τα βιβλία σας έχουν αναφορές στον Χέμινγουεϊ, τον Μέλβιλ, τον Βεντούρα...

Βεβαίως. Γιατί κανείς δεν ξεφεύγει από τις επιρ­ ροές που δέχεται. Είναι όμως επίσης παρόντες οι μεγάλοι συγγραφείς του 19ου αιώνα που κατα­ πιάστηκαν με το περιπετειώδες μυθιστόρημα, ό­ πω ς ο Εμίλιο Σαλγκάρι, ο Μέλβιλ, ο Ιούλιος Βερν, ο Τζακ Λόντον, ο Κόνραντ, ο Στήβενσον, ένας πα­ λιός Χιλιανός συγγραφέας που θα δημοσιευτεί και στα ελληνικά και λέγεται Φρανσίσκο Κολοάνε... Αυτές είναι επιρροές που δεν μπορείς να αποφύγεις και που δεν πρέπει ποτέ να προσπαθή­ σεις. Γιατί τελικά αυτές είναι που σε διαμορφώ­ νουν. Τώρα γιατί εγώ ασχολούμαι με τα περιπετει­ ώδη μυθιστορήματα; Η απάντηση είναι πολύ προ-

Και ο Χέμινγουεϊ;

Από αυτόν έμαθα πολλά κόλπα του επαγγέλμα­ τος. Καταρχάς αυτήντην αξιοθαύμαστη αρχή: ού­ τε μια γουλιά πριν ή κατά τη διάρκεια του γραψί­ ματος. Μετά πιείτε όσο θέλετε. Ή την άλλη: στα­ μάτησε να δουλεύεις μόνο όταν ξέρεις πω ς συνε­ χίζεται η ιστορία. Ή, μην δουλεύεις ποτέ μόνο μια ιστορία, δούλευε πολλές ταυτόχρονα... Έχω δυο φωτογραφίες στο γραφείο μου. Μια του Χεμινγουέι και μια του Κορτάσαρ. Και οι δυο αυτοί είναι για μένα ό,τι πιο κοντινό σε αυτό που μπορεί να σημαίνει συγγραφέας. Πείτε μου για τον Κορτάσαρ.

Από όλους αυτούς που δημιούργησαν το μπουμ της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας (Μαρκές, Ντονόσο...) ο μόνος που ενδιαφέρθηκε για όσους θα ακολουθήσουν ήταν ο Κορτάσαρ. Τον διέκρινε μια τρομερή γενναιοδωρία. Και όμως ποτέ δε θυσίασε τίποτε για τη λογοτεχνία. Είχα την τιμή να είμαι αρκετά φίλος του και να βρίσκομαι μαζί του μέχρι πριν λίγους μήνες από το θάνατό του, στις 12 Φεβρουάριου του ’84. Από τον Κορτάσαρ πήρα

Συνέντευξη

ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα, που το χειρίζε­ ται διεξοδικό στη Ραγιουέλα, αλλά μου το εξήγη­ σε προσωπικά. Το τι σημαίνει να ’σαι άνθρωπος και τι σημαίνει να ’σαι καλλιτέχνης. Το έργο που άφησε πίσω του θα είναι πάντα ση­ μαντικό για τις επόμενες γενιές. Οι 42 νουβέλες για τη θάλασσα, εξαιρετικές αναγνώσεις. Η Ραγιουέλα... Και πάντα, κάθε φορά που θα θέλεις να ξεφύγεις από τη μετριότητα της ύπαρξης, θα ξαναγυρνάς στις ιστορίες των Κρονόπιο και Φάμα, ξέροντας πως δεν είσαι μόνος και πω ς πάντα υπάρχει μια δυνατότητα ονείρου, τρέλας, ζωής σε παράνομους παράλληλους.

Υπάρχει κάτι που θέλετε να σας ρωτήσω;

Σου λείπει μια ερώτηση, αν έχει αλλάξει η ζωή μου από την επιτυχία. Σ’ αυτή την ερώτηση λέω, όχι, καθόλου. Θα μου πεις, όταν πουλάς τόσα βιβλία όσα εγώ, αναμφισβήτητα κερδίζεις πολλά λεφτά, Ο γέρος που διάβαζε ιστορίες αγάπης, έχει πουλήσει 23 εκ. αντίτυπα σε όλο τον κόσμο, μόνο από αυτό το βιβλίο θα μπορούσα να ζήσω όλη την υπόλοιπη ζωή μου, και 500.000 μόνο στην Ιταλία. Η αλήθεια είναι λοιπόν ότι άλλαξε. Τι έχει αλλάξει; Είναι μια τρομερή ικανοποίηση να ξέρεις ότι μπο­ ρείς να κινείσαι αδιάκοπα και να πληρώνεις τα έ­ ξοδα. Που σημαίνει: Θέλω να πάω κάπου, φεύγω την επομένη.

Ο Οκτάβιο Παζ;

Έχω τη χειρότερη γνώμη για τον Οκτάβιο Παζ. Μ’ αυτόν συμβαίνει ό,τι και με τον Μάριο Βάργκας Γιόσα. Η αισθητική τους και η ηθική τους βαδίζουν σε τελείως διαφορετικούς δρόμους. Δε συγχωρώ στον Οκτάβιο Παζ το ότι δεν ξέρει να γερνάει με α­ ξιοπρέπεια. Πιστεύω ότι τα ανθρώπινα όντα με το πέρασμα των χρόνων μαθαίνουν να σκέφτονται και δεν προβαίνουν σε τέτοιες θρασείς δηλώσεις όπως αυτή που ζητούσε την άμεση επέμβαση του στρατού στην υπόθεση της πολιτείας Τσιάπας, δί­ νοντας την εντύπωση πω ς δεν είναι παρά ένας α­ ξιοθρήνητος αντιδραστικός. Υπάρχουν άνθρωποι που γερνάνε όμορφα. Ο Κορτάσαρ το έκανε με μεγάλη αξιοπρέπεια, με μεγάλη σοφία. Όσο για τον Βάρκγας Γιόσα, οι πράξεις του είναι πολύ κο­ ντά στην παράνοια... Και η συνάντησή σας με τον Τσάτουιν;

Γνωριστήκαμε στην ταράτσα του Cafe Zurich στη Βαρκελώνη. Αποφασίσαμε να γράψουμε μαζί ένα βιβλίο. Είχαμε μια μεγάλη ανταλλαγή από γράμ­ ματα και φαξ για τη συλλογή υλικού. Η αλήθεια εί­ ναι πω ς επρόκειτο για μια παράξενη φιλία. Ο Τσάτουιν ήταν ένας τύπος πολύ διακριτικός, πολύ μό­ νος, με την αίσθηση της μοναξιάς. Πολλές φορές σκέφτηκα ότι οι ερωτικές του επιλογές, η ομο­ φυλοφιλία του μπορεί να ήταν μια από τις αιτίες. Ποτέ δεν τον ρώτησα αν είχε κανένα μεγάλο έρω­ τα ή απογοήτευση και τι τον οδήγησε σ’ αυτή τη συναισθηματική αβουλία που τον έκανε μερικές φορές να κινείται πιο πολύ απ’ όσο ήταν απαραί­ τητο.

Θα ήθελα να σας ρωτήσω τι ξέρετε από την Ελλάδα.

Δε θυμάμαι ονόματα τώρα, αλλά δεν είναι παρα­ πάνω από πέντε οι σύγχρονοι Έλληνες λογοτέ­ χνες που έχω διαβάσει. Υπάρχει ένας μεγάλος ποιητής στη Γερμανία που λέγεται Γιώργος Μητρόντας(;) και γράφει καταπληκτικούς στί­ χους. Τι άλλο να πω; Αισθάνομαι ένα είδος υπο­ χρεωτικής συμπάθειας για τον Όμηρο. Ταξίδεψα στην Κρήτη για να επισκεφτώ τον τάφο του Καζαντζάκη. Μου μίλησαν για ένα άσχημο χωριό ψαρά­ δων που λέγεται Ιεράπετρα, πήγα. Και αποδείχτη­ κε ένα πολύ όμορφο χωριό με φοβερούς ανθρώ­ πους, ψαράδες οι περισσότεροι, και όπου όπως σε όλα τα μέρη της Κρήτης οι πιο πολλοί από τους μισούς ονομάζονταν Νίκος, με κάτι καταπλη­ κτικές γυναίκες, πολύ ζεστές, πολύ αδερφικές, πολύ φιλόξενες, υπέροχες. Και η αρχική μου πρό­ θεση να μείνω μια βδομάδα άρχισε να παρατείνεται, να παρατείνεται μέχρι που κατέληξα να μείνω 21 μέρες σαν ένας ακόμα ψαράς που τα απογεύ­ ματα τα περνούσε με τρομερές κουβέντες μέσα σε ένα ανακάτεμα αγγλικών, ιταλικών και γαλλι­ κών, ακούγοντας τις ιστορίες τους. Και τελικά συνειδητοποίησα ότι είχα γίνει τόσο αγαπητός που όταν έφευγα μου έκαναν μια γιορτή σε ένα ε­ στιατόριο που λέγεται «Φάρος». Η γυναίκα που το είχε μου είπε: έχεις έναν τοίχο και μπορείς να γρά­ ψεις ό,τι θέλεις. Πήρα ένα κάρβουνο και έγραψα ένα ποίημα που μέχρι τώρα - δώδεκα, δεκατρία χρόνια μετά - υπάρχει ακόμα. Η Ιεράπετρα, λοι­ πόν, είναι το δεύτερο μέρος στον κόσμο όπου θα μπορούσα να ζήσω.

□

Συνέντευξη

κυκλοφορίες Η Άννα πιστεύει ότι έχει βρει τη γαλήνη της ψυχής της, μέχρι τη στιγμή που ξανα­ μπαίνει στη ζζύή της ένας παλιός μεγάλος της έρχντας.

ΤΑ Π Ε Τ Ρ ΙΝ Α Η Μ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ ΙΑ

Η ιστορία μιας γυναίκας που αδυνατεί να καταλάβ τον ίδιο της το ρόλο στη%

ΕΚ ΔΟ ΣΕ ΙΣ ΩΚΕΑΝΙΔΑ

Λουίς Λαντέρο:

Ο Λουίς Λαντέρο ήταν ο συγγραφέας-αποκάλυψη των Ισπα­ νώντο 1990. Το πρώτο του βιβλίο «Παιχνίδια της ώριμης ηλι­ κίας» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις “Ωκεανίδα”) πήρε το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας, το Βραβείο Κριτικής και το βραβείο Ίκαρος και έμεινε τα δυο επόμενα χρόνια πρώτο στη λίστα των πιο διαβασμένων βιβλίων. Μεταφράστηκε α­ πό τον “Γκαλιμάρ” και από κει έπειτα ακολούθησαν μετα­ φράσεις σε δεκάδες γλώσσες. Πριν μερικούς μήνες κυκλο­ φόρησε στην Ισπανία το τρίτο του βιβλίο, «Ανάμεσα στις γραμμές», που αναφέρεται αποκλειστικά στον κόσμο των βιβλίων, ενώ αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά και το δεύτερο βιβλίο του «Ιππότες της Τύχης», που η επιτυχία του επίσκιασε ακόμα και αυτή των βιβλίων του Γκαρσία Μαρκές. Η πιο μεγάλη όμως έκπληξη ήταν ο ίδιος. Καλεσμέ­ νος των εκδόσεων «Ωκεανίδα» ο Λουίς Λαντέρο, τις τρεις μέ­ ρες που έμεινε στην Αθήνα, επέδειξε τέτοια ζεστασιά και παιδική απορία για καθετί που έπεσε στην αντίληψή του, που σου δημιουργούσε τη βεβαιότητα πως αυτός ο 47χρονος πετυχημένος Ισπανός συγγραφέας είχε ένα από τα με­ γαλύτερα χαρίσματα: να μεταμορφώνεται. Και το χειρότε­ ρο; Να πείθει και τους άλλους γι’ αυτό. Όσοι τον συνάντη­ σαν συμφώνησαν αβίαστα πως θα μπορούσε να είναι ο μι­ κρός αδερφός τους... «Τέκναμου, ήρθε η Κόκα Κόλα! Θυμάμαι ακόμα αυτή τη φράση. Πρέπει να ήμουν εφτά, ή ο­ κτώ χρονώ. τότε που οι ιστορίες της Βίβλου, ο κινηματογρά­ φος και οι μύθοι της Αρχαίας Ελλάδος και της Ρώμης μάς μά­ γευαν στην κυριολεξία. Ο ιερέας μας περιέγραφε την πάλη του Δαβίδμε τον Γολιάθ τη στιγμή που ακούστηκε ο ασυνήθι­ στος θόρυβος της μηχανής ενός αυτοκινήτου. Σηκωθήκαμε όλοι και ψέξαμε στο χωματόδρομο. Και πράγματι ήταν εκεί. Το αυτοκίνητο της κόκα κόλα και οι οδηγοί με μάσκες μίκυ μάους στα πρόσωπά τους. Εκείνα τα χρόνια, γύρω στο ’55-

Συνέντευξη

’56, η κόκα κόλα που υπήρχε μόνο στις μεγάλες πόλεις επι­ χειρούσε με αυτόν τον τρόπο μια εμπορική διαφήμιση στα σχολεία και στα χωριά για να γίνει πιο γνωστή. Αυτό όμως που δε θα ξεχάσωποτέ ήτανοι μάσκες. Τα κινούμενα σχέδια, που παραπέμπουν συνήθως σε έναν ειδυλλιακό κόσμο, έναν κόσμο αθωότητας, ήταν τώρα ο προπομπός της προόδου. Γι' αυτό και μέχρι σήμερα, κάθε φορά που παρακολουθώ κινού­ μενα σχέδια, θυμάμαι πάντα την παρέμβαση των ενηλίκων σε ένα σόμπαν αθωότητας... Εκείνη τη στιγμή όμως ξανακούστηκε η φωνή του ιερέα:"Τέ­ κνα μου, μπορείτε να δοκιμάσετε την κόκα κόλα μόνο όσοι α­ πό σας είστε αναμάρτητοι. Οι υπόλοιποι θα εξομολογηθούν πρώτα”. Και εγώ, που την προηγουμένη είχα κάνει πονηρές σκέψεις, βρέθηκα να περιμένω τη σειρά μου στο εξομολογητήριο απ’ όπου, όταν τελείωσα, η κόκα κόλα είχε τελειώσει. Δεν τη δο­ κίμασα παρά δέκα χρόνια αργότερα». Δύο μέρες μετά την άφιξή του στην Αθήνα ο Λουίς Λαντέρο μεταμορφώθηκε. Ο Ισπανός συγγραφέας μέχρι εκείνη τη στιγμή οχυρωμένος πίσω από ένα μίγμα ευγένειας και ατα­ ραξίας, διάχυτης σε όλο του το πρόσωπο, όπου κυριαρχού­ σαν δυο μάτια από κάρβουνο, είχε παρατηρήσει τα πάντα. Είχε με όλους τους τρόπους - ακόμα και με χειρονομίες, με βλέμματα ή σκόρπιες λέξεις, όταν η χρήση των ισπανικών ήταν αδύνατη, - επικοινωνήσει πολύ. Και είχε μιλήσει ελάχι­ στα. Με δεδομένο ότι ο Λουίς Λαντέρο αποφεύγει όσο μπορεί τις συνεντεύξεις, καλό ήτανε να αρχίσουμε από αυτό ακριβώς το σημείο. Το σημείο της αρχής. Τότε που... «Ο τρόπος ζωής στα χωριά της Ισπανίας ήταν μάλλον παρό­ μοιος με αυτόν του 19ου αιώνα παρά του 20ού. Και η κόκα κόλα δεν ήταν παρά το σύμβολο ενός κόσμου θαυμαστού, του κόσμου της προόδου, υποθέτω, που εμείς γνωρίζαμε αό­ ριστα μέσα από διαδόσεις, διηγήσεις ταξιδιωτών, μύθους και από σκηνές κινηματογραφικές. Εκείνη την εποχή το να φύ­ γεις από το Αλμπουρκέρκε όπου έμενα, ένα χωριό στα Πορ­ τογαλικά σύνορα, πολύ κοντά στην Μππνταχόθ, κάπου τε­ τρακόσια χιλιόμετρα από π] Μαδρίτη, σήμαινε ένα ταξίδι δώ­ δεκα ωρών με ένα νυχτερινό, παμπάλαιο τρένο που ίδρωνε και αγκομαχούσε μέχρι να φτάσει. Ήταν όμως ένα αγαπημέ­ νο τρένο, γιατί αυτό που υποσχόταν δεν ήταν μια διαδρομή προς την πρωτεύουσα, αλλά ένα ταξίδι προς το μέλλον». ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΗΡΕ Η ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ

“ελη ί ζ ΐ ύ π ω ς Θαονειρευτούν όσοιμε διαβάσουν” Αγγελική Βασιλάκου: ...που έγινε πραγματικό­

Τι γράφατε;

τητα πότε;

Φανταστικά διηγήματα για χώρες μακρινές, εξω­ τικές. Εκείνη την εποχή οι εμπειρίες μου στο χω­ ριό δε μου φαίνονταν θέματα άξια να περιγραφούν. Το πρώτο όμως καθήκον ενός συγγραφέα είναι να βρει το θέμα του, ακόμα κι αν αυτό γίνει τυχαία, μέσα ακριβώς από αυτό που γνωρίζει. Ο Τζέιμς Τζόις έλεγε στον Σάμουελ Μπέκετ: Να γράφεις αυτό που σου υπαγορεύει το αίμα. Και είναι ίσως από αυτό το σκοτεινό δρόμο που ο κά­ θε συγγραφέας συναντάει το θέμα του.

Λουίς Λ αντέρο: Το 1960. Το μεγάλο οικονομικό

μπουμ, που σημειώθηκε στην Ισπανία, προκάλεσε και μια έκρηξη του μεταναστευτικού κύ­ ματος και μια απότομη μετάβαση όλων αυτών, μεταξύ τω ν οποίων και η οικογένειά μου, που ήρθαμε από την περιφ έρεια στη Μαδρίτη και περάσ αμε από έναν αγροτικό τρ ό π ο ζω ής σε έναν τρ όπ ο αστικό, βιομηχανικό και σύγχρονο. Φθάνατε λοιπόν στη Μαδρίτη στα δώδεκα από ένα χωριό, το Αλμπουρκέρκε, που μοιάζει να

Είπατε κάποτε πως αφιερώνετε το πρώτο σας

βγαίνει από έναν αιώνα πίσω...

βιβλίο στους χαμένους, τους αποτυχημένους,

Ναι, και που από παιδί στο δρόμο άκουγα χίλια δυο. Από προφορικές ιστορίες μέχρι κομμάτια κάποιων ξεχασμένων θρύλων που υπήρχαν έτσι σαν απομεινάρια της συλλογικής μνήμης. Θυμά­ μαι ότι στα δώδεκά μου χρόνια ένας φίλος μου στο σχολείο ήξερε από μνήμης αποσπάσματα της ισπανικής κωμωδίας του 17ου αιώνα, διαλό­ γους δηλαδή έμμετρους, γραμμένους σε μια «χρυσή» εποχή, μια εποχή αθωότητας. Όπου ό­ λοι απαντούσαν αυθόρμητα με στίχους. Πήγαι­ νες, για παράδειγμα, να ζητήσεις ψωμί και σου α­ παντούσαν με μια μπαλάντα ή ένα σονέτο... Υπο­ θέτω ότι δε θα σας ξαφνιάσω αν σας πω ότι το πρώτο που έγραψα, προσπαθώντας να μιμηθώ το ρυθμό και τη μουσική των λέξεων, ήταν ποίη­ ση. Άλλωστε έτσι είναι όλα· ξεκινούν από την ποί­ ηση για να καταλήξουν στην πρόζα.

εν γένει δηλαδή, στο ανθρώπινο είδος. Τι σημαί­ νει αυτό;

Μα όλοι δεν είμαστε ηττημένοι; Και εξάλλου, δεν υπάρχει τίποτε πιο παθητικό από έναν θριαμ­ βευτή και ιδιαίτερα από μια ηλικία και μετά. Ζούμε σε μια κοινωνία που μας προτρέπει στην επι­ τυχία, την ομορφιά, τη νεότητα, τα χρήματα, τη σφριγηλότητα του σώματος... Και από την άλλη, στο τέλος όλοι χάνουμε, αν σκεφτείς ότι όλοι πε­ θαίνουμε. Ό,τι και να αποκτήσεις, πάντα θα υπάρχουν απραγματοποίητα όνειρα (η αιωνιότη­ τα, το όνειρο του Θεού, η διαρκής μνήμη). Και αν δεν πιστεύεις στο Θεό, όπως εγώ για παράδειγ­ μα, τότε η ζωή είναι μια αποτυχία. Παρόλο που αυτή η παράδοξη αλληλουχία από μικρές δυσκο­ λίες και λύπες τελικά σε πεισματώνει και σου δίνει κουράγιο να συνεχίσεις...

Πότε αρχίσατε να γράψετε πρόζα;

Να συνεχίσεις τι; Στο βιβλίο σας, ανάμεσα στα

Ξεκίνησα να γράφω στα δεκατέσσερά μου χρό­ νια και στην ουσία από τότε δε σταμάτησα ούτε μέρα.

και πηγαδάκια, με τρόπο κάπως γκροτέσκο θα

άλλα, αναφέρεστε στα λογοτεχνικά καφενεία ’λεγα, και στο κομμουνιστικό κόμμα, δίνοντάς

Σννέντενξη

του μάλιστα και ένα περίεργο όνομα, το ονομά­ ζετε «Παγκόσμιο Σύνδεσμο των Ενωμένων Συγκεντρώσεων».

Να συνεχίσεις αυτό που κάνεις. Μέσα από τη γραφή, τη ζωή, την παρατήρηση, το όνειρο και την απορία, ακόμα και την πολιτική...

να μη συμφωνεί με το πώς είναι η πραγματικότη­ τα. Αυτή η δυσκολία κατανόησης είναι που κάνει να εμφανίζεται η λογοτεχνική σπίθα που μας υπο­ χρεώνει να καταφεύγουμε σε άλλα στοιχεία. Στην περίπτωση του ήρωά σας, στο μυθιστόρη­ μα «Παιχνίδια της ώριμης ηλικίας», του Γκρεγό-

Η πτώση του τείχους του Βερολίνου και όλου αυτού του μπλοκ των πρώην σοσιαλιστικών χω­

ριο Ολύας, τα στοιχεία είναι το όνειρο και η συνεχής ονειροπόληση, που στην περίπτωσή

ρών δεν ήταν μια από τις μεγαλύτερες διαψεύ­

του είναι τόσο δυνατή που καλύπτει και, στο τέ ­

σεις;

λος, μεταμορφώνει και αυτή την ίδια την πραγ­

Για ποιον; Για την Ευρώπη που είναι μια γηραιό ήπείρος, αυτά­ ρεσκη και ικα­ νοποιημένη ασ ή μ ερ α κ α ι γ ν ω σ το π ο ιεί α υ τή πό τ0ν εαυτό τ η σ τά σ η το υ ε ίν α ι α π ό λυ τα ^ ς . Βρίσκω α_ σ εβ α σ τός ως πρόσωπο ξιοθρήνητες ό.

I

λες αυτές τις απόψεις που μετά την αποτυχία του σοσιαλισμού νομίζουν πω ς είναι ώρα για έναν ακόμα πανηγυρι­ κό, για ένα εγκώμιο του καπιταλισμού. Ο Μαρξ ή­ ταν για το μαρξισμό ό,τι υπήρξε και ο ντα Βίντσι για την περιπέτεια της πτήσης. Ο μαρξισμός απέτυχε, σίγουρα, οι αρχές του όμως ισχύουν ακόμα, και σε μας δε μένει παρά να αναζητήσουμε δρό­ μους διαφορετικούς... Μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο οι διανοού­ μενοι σήμερα σε αυτές τις πολιτικές εξελίξεις;

Αυτό είναι ένα πολύ παλιό ερώτημα, από την επο­ χή κιόλας που ο Εμίλ Ζολά έγραψε το «Κατηγο­ ρώ» για την υπόθεση Ντρέιφους. Ο διανοούμε­ νος που μετατρέπεται σε ένα είδος πνευματικού καθοδηγητή. Σήμερα που ο κόσμος πια καταιγίζεται από την πληροφορία, οι διανοούμενοι, γενι­ κά, δεν διαθέτουν μια επιπλέον ενημέρωση - ε­ κτός από κάποιες λαμπρές εξαιρέσεις μεταξύ των οποίων δεν συγκαταλέγομαι - απ’ ό,τι οι υπό­ λοιποι πολίτες. Γι’ αυτό νομίζω ότι ο διανοούμε­ νος που αποφασίζει να στρατευτεί σήμερα και γνωστοποιεί αυτή τη στάση του είναι απόλυτα σε­ βαστός ως πρόσωπο. Και η γραφή, τι ρόλο μπορεί να παίξει;

Εξαρτάται από την οπτική γωνία που θα διαλέ­ ξεις. Ο καθένας από μας αντιλαμβάνεται τον κό­ σμο μέσω των αισθήσεώντου, αυτό όμως μπορεί

Σννέντενίβ]

ματικότητα. Στη δική σας περίπτωση τι είναι;

Στη δική μου περίπτωση είναι η απορία. Γι’ αυτό ανατρέχω στα χρόνια της παιδικής μου ηλικίας, γιατί το παιδί είναι αυτό που ανακαλύπτει τον κό­ σμο και ως εκ τούτου βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμης έκπληξης... Και τα όνειρα, οι επιδιώξεις των άλλων, αυτό που μια συγκεκριμένη στιγμή λέει στον Ολύας ο θείος του: «Φαίνεται ότι είσαι σταλμένος από τη μοίρα για να επανορθώσεις την κοροϊδία που έ ­ κανε σε μένα... Παιδί μου, εσύ θα γίνεις κάποτε μεγάλος».

Είναι αυτό που συνέβη σε μένα με τον πατέρα μου. Όταν φτάσαμε στη Μαδρίτη, ήταν ένας α­ γρότης που έγινε εργάτης και που πάντα ονει­ ρευόταν να είναι στραγηγός, γιατρός ή δικηγό­ ρος. Κάτι διαφορετικό, δηλαδή. Τα όνειρά του α­ ναγκαστικά βάρυναν τους δικούς μου ώμους και εγώ, ενώ άλλαξα τόσα επαγγέλματα, δε σταμά­ τησα ποτέ να γράφω. Τι επαγγέλματα κάνατε;

Δούλεψα σαν μηχανικός αυτοκινήτων, σαν διανο­ μέας σε μαγαζί, σε γραφεία, ήμουν οκτώ μήνες στην κεντρική βιομηχανία γάλακτος. Με έδιω­ χναν από παντού... Για να ξεφύγω από αυτή την κατάσταση έμαθα να παίζω κιθάρα, έτσι για πέντε χρόνια δεν έκανα άλλη δουλειά. Έχω συνοδέψει πολλούς τραγουδιστές και χορευτές του φλαμένκο. Και πότε αποφασίσατε ότι θα γράφετε;

Δε σταμάτησα από τότε που ξεκίνησα. Στην πραγματικότητα όμως το αποφάσισα στα είκοσι. Παρόλο που ακόμα και τότε βασανιζόμουν. Δεν μπορούσα να αποφασίσω αν αυτό που ήθελα να

γράψω ήταν απλώς να διηγηθώ μια ιστορία με τον τρόπο του Χέμινγουεϊ για παράδειγμα, ή να δουλέψω έχοντας στο μυαλό μου το τέλειο. Τη Σαλαμπώ, για παράδειγμα, του Φλομπέρ, που εί­ ναι ίσως το πρώτο μυθιστόρημα σε «τεχνικολόρ» και εκείνο που προαναγγέλλει τα σκηνικά από χαρτόνι του Σέσιλ Μπ. ντε Μιλ. Τελικά κατάλαβα ότι η ομορφιά δεν αποκλείει ούτε την ακρίβεια ούτε την αποτελεσματικότητα της αφήγησης. Αρχίσατε λοιπόν να δουλεύετε πάνω στην ιδέα ότι ο κάθε άνθρωπος ονειρεύεται πάντα να ήτανε κάτι άλλο από εκείνο που είναι στη ζωή...

Ναι, άρχισε τότε να σχηματίζεται στο χαρτί η φι­ γούρα του Ολύας, ενός γκρίζου ανθρωπάκου, υπάλληλου γραφείου, με ένα γάμο χωρίς παιδιά, αλλά με πεθερά που μέσα από το βλέμμα ενός άλλου, ενός συνάδελφου στη δουλειά - του Χιλ που δουλεύει στην επαρχία - μεταμορφώνεται σε σούπερ ήρωα, ωραίο, νέο, επαναστάτη και δια­ φθορέα. Γίνεται ο ποιητής Φαρόνι, αυτό ακριβώς το πρόσωπο που χρειάζεται δηλαδή ο Χιλ για να ταυτιστεί μαζί του. Ο τελευταίος βάζει την πίστη, ενώ ο Φαρόνι βάζει τις λέξεις....

WMmmtAmmmmmmm 0 Λουίς Λαντέρο γεννήθηκε το 1948 σ' έχω χω­ ριό της Εστρεμαδούρα, στη νοτιοδυτική Ισπα­ νία, από γονείς αγρότες, που το I9 60 εγκατα­ στάθηκαν στη Μαδρίτη. Από πολύ νέος ανα­

Αυτό που μου αρέσει πολύ στο βιβλίο σας είναι

γκάστηκε να εργαστεί για να τελειώσει το

αυτή η ειρωνεία που διατρέχει τις σελίδες του,

γυμνάσιο και τις πανεπιστημιακές του σπουδές

αποδεικνύοντας πως ο κόσμος είναι κωμωδία

στην ισπανική φιλολογία. Για μερικά χρόνια

για όσους σκέφτονται, τραγωδία για όσους αι­

δούλεψε επαγγελματικά σαν κιθαριστής κι έ ­

σθάνονται.

τσι ταξίδεψε πολύ. Έγινε βοηθός καθηγητή

Μα γι’ αυτό και ο Γκρεγκόριο, όταν αναγκάζεται να διώξει τον Χιλ, που στο μεταξύ ήρθε στηνπόλη για να τον γνωρίσει, παρόλο που δε θέλει να πα­ ραδεχτεί την απάτη του, δεν μπορεί και να αντέξει το αίσχος να οργανώσει το χαμό αυτού του ανθρώπου που θα μπορούσε να τον ξεμπροστιά­ σει. Επινοεί, λοιπόν, ένα καινούριο σύμπαν γι’ αυτούς τους δυο, μια καινούρια Εδέμ. Και ύστε­ ρα από πολλές περιπέτειες, ίντριγκες και φαρσο­ κωμωδίες, αυτοί οι δυο ανασκευάζουν την πραγ­ ματικότητα με ένα μαγικό τρόπο και ζουν έτσι το υπόλοιπο της ζωής. Ζουν μαζί, σε ένα άλλο μέ­ ρος, με ένα σκοπό επιτέλους και ένα νόημα. Ζωντανεύουν λοιπόν τις επιθυμίες τους φτιά­ χνοντας μια «άλλη» πραγματικότητα.

Για μένα η φαντασία, τα όνειρα και οι επιθυμίες έ­ χουν την ίδια βαρύτητα με την πραγματικότητα.

στο τμήμα γαλλικής φιλολογίας στο πανεπι­ στήμιο Complutense της Μαδρίτης και τώρα δι­ δάσκει ισπανική γλώσσα και λογοτεχνία στο κολέγιο του ινστιτούτου «Εμίλια πάδρο Μπασάν» στη Μαδρίτη. Το μυθιστόρημα παιχνίδια της ώριμης ηθικίας είναι το πρώτο του βιβλίο. Κυκλοφόρησε το 1989 και σημείωσε καταπληκτική επιτυχία. Από τότε κυκλοφορεί σε αλλεπάλληλες εκδό­ σεις και έχει επανειλημμένα βραβευτεί. Το 1989 τιμήθηκε με το Βραβείο Λογοτεχνίας από τον Κύκλο Καλών Τεχνών της Μαδρίτης και το 1990 με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας, που είναι η μεγαλύτερη διάκριση στην Ισπανία. Ο Λουίς

Λαντέρο

είναι

ήδη

καταξιωμένος

συγγραφέας και θεωρείται ένας από τους κο­ ρυφαίους εκπροσώπους της νεότερης ισπανι­ κής λογοτεχνίας.

Σννέντευξη

Τελοσπάντων, δεν ξέρω αν έχουν την ίδια, πά­ ντως είναι πραγματικές... Η δική σας πραγματικότητα ποια είναι;

Και η δική μου πραγματικότητα άλλαξε. Έδινα μαθήματα λογοτεχνίας σε ένα κολέγιο, ενώ πα­ ράλληλα έγραφα τα «Παιχνίδια της ώριμης ηλι­ κίας». Για οκτώ χρόνια δεν είχα κανέναν αναγνώ­ στη εκτός από τη γυναίκα μου. Όταν τελείωσα, και αφού το διάβασαν κάποιοι φίλοι μου και τους άρεσε, εκείνη το δακτυλογράφησε και το τα­ χυδρόμησε σε κάποιους εκδοτικούς οίκους. Το βιβλίο βγήκε από την «Τουσέτς», πούλησε πάνω από 250.000 αντίτυπα, βραβεύτηκε, μεταφρά­ στηκε σε δεκάδες γλώσσες. Εν ολίγοις, έγινε επι­ τυχία. Η τόσο μεγάλη αποδοχή του βιβλίου σάς επη­ ρέασε;

Διάβασα πως μετά από το θόρυβο που δημι­ ούργησε το πρώτο σας βιβλίο (σ.σ. ανάλογη εκ­ δοτική επιτυχία στην Ισπανία είχε να σημειωθεί από την εποχή του «Εκατό Χρόνια Μοναξιά») _________________ ___ ________ πιεστήκατε να Η ψαντασία, τα όνειρα και οι γράψετε το επιθυμίες έχουν την ίδια β α ρ ύ - 1 δεύτερο,

Ναι, αλλά αυτό

είναι φυσικό. Η επιτυχία παρα­ λύει, ίσως γιατί αποδεικνύεται μια υπερβολική ευθύνη. Γράψατε λοιπόν πέντε χρόνια μετά το «Καμπαλιέρος ντε Φορτούνα» - Ιππότες της Τύχης που σύμφωνα με την εφημερίδα «Ελ Παϊς» ήταν το βιβλίο της χρονιάς.

92

Η ίδια έμμονη ιδέα υπάρχει και σε αυτό το βιβλίο. Ένα σύμπαν επιθυμιών που συγκρούεται με την πραγματικότητα, ένα σύμπαν κατοικημένο από ανθρώπους καθημερινούς σε μια επαρχία της Ισπανίας, που ονειρεύονται να γίνουν κύριοι. Να γίνουν επιτέλους κάποιοι. Και που παρ’ ολίγον να το καταφέρουν. Η σειρά των συμπτώσεων που καθορίζει την πορεία τους θυμίζει πολύ ταινίες του Χαλ Χάρτλεϊ...

Σννέκενξη

Είναι παράξενο που όλοι αυτοί οι ήρωες τσιτάρουν συνέχεια λόγια άλλων. Από τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τους Διαλόγους του Πλάτωνα, την Ποιητική του Αριστοτέλη ή τη θ ε­ ωρία του Μπινγκ Μπανγκ...

Όχι.

τητα μ ε την πραγματικότητα

Δεν έχω δει ταινίες του. Αυτό όμως που ξέρω εί­ ναι ότι οι δυο έφηβοι πρωταγωνιστές, ο πνευματι­ κά καθυστερημένος Εστεμπάν και ο έκπαγλης ο­ μορφιάς Λουτσιάνο, ο εξηντάχρονος ιστορικός Μπελμίρο Βεντούρα και η Αμάλια Γκουθμάν, η τριαντάχρονη δασκάλα με τα εφηβικά φερσίμα­ τα, όπως και ο χρονικογράφος, ο δον Χούλιο που μοιάζει του Χίτσκοκ, φαντασιώνει όμως ότι είναι ο Μέγας Αλέξανδρος, επιβεβαιώνουν με τον καλύ­ τερο δυνατό τρόπο τη φράση του Αντρέ Μωρουά: «Μια αιώνια ψευδαίσθηση είναι πολύ κοντά στην απόλυτη ελευθερία».

Αυτό γίνεται για να καταγράψουν και να διαφυλά­ ξουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Επειδή οι ίδιοι δεν είναι σπουδαγμένοι αναζητούν μια πρόσβα­ ση στην κουλτούρα, μιας και είναι άνθρωποι που θα τους άρεσε να εμπνέονται απ’ αυτήν, αλλά η ζωή δεν τους έδωσε αυτήν την ευκαιρία. Μιλούν ωραία χωρίς να έχουν μορφωθεί, έχοντας αναγάγει τη γραφή σε κάτι μαγικό, και γι’ αυτούς ένα βι­ βλίο με παροιμίες είναι κάτι σχεδόν ιερό. Για σας τι είναι η γραφή;

Ένα είδος αρρώστιας. Γράφω πέντε έξι ώρες κα­ θημερινά και αντί της σιέστας, παραδίδω μαθή­ ματα λογοτεχνίας στη Δραματική Σχολή της Μα­ δρίτης πλέον, γιατί είναι αυτό μου αρέσει να κάνω και που χρειάζομαι. Γνωρίζω πολλά πράγματα για την Ελλάδα, φταίει άλλωστε η υποχρεωτική εκ­ παίδευση που παίρνουμε στο σχολείο, και έχω μεταφράσει Όμηρο, Πλάτωνα, Αριστοτέλη- θυ­ μάστε όμως ότι στον βράχο της Ακρόπολης, αντί να μπούμε στο μουσείο σκύψαμε προς το Ηρώδειο και σας ρώτησα πού ήταν η Αγορά, τα Δικα­ στήρια, με μια εκνευριστική επιμονή ενός παιδιού τολμώ να πω. Αυτή η απορία μού επιτρέπει ακόμα να ονειρεύομαι και να ελπίζω πω ς θα ονειρευτούν και εκείνοι που θα με διαβάσουν.

□

~ \

r

Μ α ρ ία Λ α έρτη

ΤΑ Β Η Μ Α Τ Α ΤΗΣ ΙΣΤΟ ΡΙΑ Σ (απόσπασμα) ΜΑΡΙΑ ΛΑΕΡΤΗ

ΤΑΒΗΜ ΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Φ έ ρ ν ω σ α ς π λ ά τε ς μου το β ά ρ ο ς του χ ε ιμ ώ ν α σ τα χ έ ρ ια α π ό η χ ο υ ς πα νη γ υ ρ ιώ ν . Η χ ο ύ ν σ τ’ α υ τιά μου σ ά λ π ιγ γ ες στα μ άτια μου α ν α π α ύ ο ν τα ι πολ εμ ισ τές.

Φέρνωστιςπλάτες μου τον ίσκιοτουκυκλώνα

Γ ε ν να ίω ν μ αχώ ν τ α λ ά φ υ ρ α κ ρ έ μ ο ν τα ι στο λ α ιμ ό μου έ ν α π ο τ ά μ ι αίμ α το ς κ ο ιμ ά τα ι στ’ ό ν ειρ ό μου. Φ έ ρ ν ω σ τις π λ ά τε ς μου το ν ίσ κιο του κυ κλ ώ να σ τα χ έ ρ ια μνήματα π εσ ό ντω ν αφ α ν ώ ν .

ΕΚΔϋΣΕΙΣ~<<ΔΩΔΩΝΗ*

Σ έ ρ ν ω β α ρ ιά τα βήματα κ α ι π ίσ ω σ κ υλ ιά ο ι α ιώ ν ε ς στη μνήμη μου σ τρ ιμ ώ χν ο ν τα ι φ α ν τά σ μ α τα κα ιρ ώ ν.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ «Δ Ω Δ Ω Ν Η » Α Σ Κ Λ Η Π Ι Ο Υ 3 , Α Θ Η Ν Α 1 0 6 7 9 , Τ Η Λ . 0 1 / 3 6 . 3 7 .9 7 3

V

D. Patrick Georges

TOΤΡΑΙΝΟ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣΕΠΟΜ

Κ ο λ χ ικ σ ν το χρονικό μιας όψιμης εφηβείας

Απογοητευμένοι από την έλλειψη κατεύθυνσης ηου μα­ στίζει την εποχή μας, μια ομάδα Δυτικών μελετητών πα­ ρακολουθεί μια πολιτιστική εκδήλωση στο Μπανγκόκ που διευθύνει ένας “σοφός” Ασιάτης. Σνζητούνται έν­ νοιες όπως νουσώμα, Ελευσίνια Μυστήρια, γλωσσοδύ­ ναμη, Πνεύμα του Ωμέγα, επιλογή φτώχειας, Ρέικι, ψυχουργοί, Νευρογλωσσικός και Χρονογραμμικός Προγραμματισμός με φόντο εξωτικές και ερωτικές πε­ ριπέτειες στο πολύχρωμο μωσαϊκό της Ταϊλάνδης. Οι μελετητές φεύγουν πιστεύοντας πως είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις και δυσκολίες του 21ου αιώνα. Είναι όμως; Το αεροπλάνο της επιστροφής γίνεται αεροπλάνο της αναστροφής και κάνει αναγκαστική προσγείωση σε κάποιο σιδψοδρομικό σταθμό τη στιγμή που ξεκινάει το τελευταίο τραίνο Το Τραίνο της Πέμπτης Εποχής Οι 'Ελληνεςμιίνατζερ μπορούν να βελτιώσουν τις γνώσεις τους ψυχαγωγούμενοι, οι λοιποί αναγνώστες να ψυχαγωγη­ θούνμε ένα δροσερό μυθιστόρημα. ΚΥΡ. ΝΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 8/8/95

Η Γ ιο λ ά ν τ α Μ ιχ α λ ο π ο ύ λ ο υ Κ ο ρ α κ ά π α ρ ο υ σ ιά ζ ε τ α ι γ ια π ρ ώ τη φ ο ρ ά σ τ ο ν λ ο γ ο τ ε ­ χ ν ικ ό χ ώ ρ ο μ ε έ ν α β ιβ λ ίο π ρ α γ μ α τ ικ ά

ιδ ιό τ υ π ο

σ τη

σ ύ ν θ ετη απ λό τη τά το υ . Τ ο ξ ε τ ύ λ ιγ μ α τ η ς ισ τ ο ρ ία ς μ α ς ξ α φ ν ιά ζ ε ι κ α ι μ α ς γ ο η ­ τ ε ύ ε ι μ ε τη ν εναλλα γή π ε­ ζώ ν κ ε ιμ έ ν ω ν κ α ι έ μ μ ε τ ρ η ς

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ Π ω λ ε ίτα ι σ τ ο Β ιβ λ ιο π ω λ είο τη ς Ε Σ Τ ΙΑ Σ ο δ ό ς Σ ό λ ω ν ο ς 6 0 , Τ η λ.: 3615077

ο ν ε ιρ ο π ό λ η σ η ς .

Ε λ λ η ν ικ ή Ε υ ρ ω ε κ δ ο τ ικ ή

ΠΙΠΙΝΟΣ, Ο ΜΙΚΡΟΣ ΛΑΓΟΣ Έ ν α βιβλίο γ ια ό λ α τα λ αγου δά κια π ο υ κάνουν α τα ξίε ς και ζη μ ιέ ς και για ό λ ε ς τ ις Μ η τ έ ρ ε ς Λ α γ ο υ δ έ ρ ε ς π ου π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να τ α εκπαιδεύσουν.

Ο ΛΙΛΙΚΟΣ Σ ή μ ε ρ α π ου τ α δ ά σ η καίγονται και που οι τελευ ταίοι λύκοι είναι λ ίγοι και φοβισμένοι, σ ή μ ε ρ α ο δ ισ έ γ γ ο ν ο ς του παλιού Κ ακού Λ ύκου είναι φ ίλος τω ν παιδιών. Το ό ν ο μ ά το υ είναι Λιλίκος.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ ^ 4 Μ Μ Ο Σ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 43, ΑΘΗΝΑ 106 80 ΤΗΛ.: 3633 083, 3632 669, FAX: 3636 415

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Π εν ία Τι καινούριο μπο­ ρεί, άραγε, να απο20+1 ΙΣΤΟΡΙΕΣ Απότο διαγωνισμό καλύψει, μέσα σε του ELLE1996 μια τόσο μεγάλη Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ. 205 πληθώρα εκδιδόμενου λόγου, ένας διαγωνισμός προς ανεύρεσιν νέων λο­ γοτεχνικών ταλέ­ ντων, όπως αυτός 20+1 που καθιέρωσε πλέον το γνωστό ΙΣΤΟΡΙΕΣ Από το διαγωνισμό γυναικείο περιοδι­ τον E L L E 1996 κό Elle με τη συνδρομή ενός με­ γάλου εκδοτικού Οίκου; Το αποτέλε­ σμα του τελευταί­ Κ α σ τα ν ιώ τη ς ου διαγωνισμού έ­ δειξε πως, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αναμάσημα ή­ δη γνωστών εμπορικών και εύπεπτων προτύπων σε προχειρότερη εκδοχή, και στη χειρότερη, εκθέσεις σχολαρχείου α­ πό νέα παιδιά που δεν έχουν αναζητήσει να μάθουν ούτε τα βασικά συστατικά γραφής ενός διηγήματος. Τι φταίνε, ό­ μως, αυτά, αν βλέπουν τα δοκιμαστικά

τους γραφήματα να επιβραβεύονται και να εκδίδονται προς άγραν αναγνωστών; 21 διηγήματα, λοιπόν, που επιλέχτηκαν μέσα από μια πληθώρα άλλων για να γε­ μίσουν τις σελίδες ενός ευπρεπούς σε μέγεθος τόμου. Κι όμως, θα αρκούσαν αυτοί που έχουν κάτι ολοκληρωμένο να προτείνουν (Θοδωρής Κιντής, Αίλα Φασούλα, Κων/νος Ζάγκας) ή διαθέτουν εμφανείς δυνατότητες (Κων/νος Γούναρης, Κώστας Ντινόπουλος, Γιάννης Πετρόπουλος). Αρκούν. Για να υπάρξει και μια στοιχειώδης εγκυρότητα της προ­ σπάθειας. Δ. Τσατσούλης

Η κ α τα σ κ ευ ή τω ν μ π εσ τ σ έλ ε ρ και όχι μ όνο Ένα λογοτεχνικό βιβλίο έχει μια διαδρο­ μή δική του κάθε φορά, προσδιορισμένη από πολλούς και διάφορους παράγο­ ντες - με κύριο, θεωρητικά, την αξία του. Αυτή τη διαδρομή κι αυτούς τους παρά­ γοντες προσεγγίζει ο Ν. Οικονόμου στο μυθιστόρημά του, με βλέμμα διεισδυτι_________________ κό και πνεύμα καυστικό, για να α­ ΙΟΜΟΥ νατρέψει τη θεωρη­ Περίπτωση Μολότωφ τική αυτή παραδο­ Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 χή. Μέσα από τις σελίδες του, η επι-

τυχία ενός βιβλίου εμφανίζεται ως απο­ τέλεσμα παρασκηνιακών διεργασιών και εξωτερικών επεμβάσεων, η αξιολόγησή του γίνεται βάσει κριτηρίων ολοκληρωτι­ κά άσχετων με τη λογοτεχνική αξία ή α­ παξία του. Η καταγγελία αυτή όμως, δια­ τυπωμένη με χιούμορ και στηριγμένη στην υπερβολή ξεφεύγει από το διδακτισμό και δίνει στο κείμενο τη δική του λο­ γοτεχνική αξία: το μυθιστόρημα δικαιώ­ νεται από τον τρόπο και το ύφος του συγγραφέα που χειρίζεται το λόγο και τις εικόνες με δεξιοτεχνία. Τ. Δημητρούλια

Σ χ ο λ ιο -γ ρ α φ ή μ α τα Ένας ελκυστικός τίτλος που θα ταίριαζε σε κείμενο ποιητικό, αλλά που κρύβει σύντομα σχόλια και ελεύθερο δοκιμιακό λόγο με στόχο την κοινωνική κριτική. Μι­ κρές ειδήσεις και καθημερινά γεγονότα, που αποτελούν αφορμή σχολιασμού προσαποκτώντας ευρύτερες διαστά­ σεις μέσω ενός λόγου που φλερτάρει με τη λογοτεχνία. Κείμενα που συναντάς εν είδει λογοτεχνικής αρθρογραφίας σε ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ επαρχιακές εφημε­ Είναι κάτι καράβια, ρίδες, αλλά και στη φαντάσματα Αθήνα, Δελφίνι, 1996 σχολιογραφία λο­ Σελ. 96 γοτεχνικών περιο­ δικών, και που έλ­ κουν την όση αξία τους από την τρέ­ χουσα επικαιρότητα του γεγονότος. Τα εδώ συγκεντρωμένα καλύπτουν μια ει­ κοσαετία. Δ. Τσατσούλης

Κ α τά θ ε σ η ψ υ χ ή ς Με τρόπο άμεσο και λόγο ζωντανό η Βε­ ατρίκη Σάίας-Μαγρίζου μάς μεταφέρει στην ελληνική επαρχιακή κοινωνική πραγματικότητα των δεκαετιών του ’50 και του ’60, αλλά και στα σύγχρονα δια­ μορφωμένα ήθη, μέσα απ’την εξελικτική πορεία μιας οικογένειας.

Η ηρωίδα, η Δέ­ σποινα, χρησιμο­ ποιεί τα βιώματά της σαν συμβού­ λους και θέτει αρω­ γό την πονεμένη ψυχή της, προσφέροντάς την απλό­ χερα σ’ όσους την έχουν ανάγκη. Και είναι πολλοί αυτοί - πράγμα που αποτελεί και την αχίλλειο πτέρ­ να του βιβλίου, α­ φού από τις σελί­ δες του παρελαύ­ νουν βιασμοί, ξυλο­ δαρμός, συζυγική απιστία, πορνεία, ναρκωτικά, θανατηφό­ ρα ατυχήματα. Θέματα, που θα μπορού­ σε το καθένα από μόνο του ν’ αποτελεί υλικό μυθιστορήματος, που, τουλάχι­ στον αν μη τι άλλο, θα αξιοποιούσε κα­ λύτερα τις αφηγηματικές ικανότητες της συγγραφέως.

X. Παπαγεωργίου

Έ ν α ς έ ρ ω τα ς κι έ ν α ς θ ά ν α τ ο ς Το δεύτερο βιβλίο της Ε. Σμπώκου πραγ­ ματεύεται την ευφορία και την οδύνη ε­ νός έρωτα, το απόλυτο κενό ενός θανά­ του. Ένας τυχαίος έρωτας καταλήγει σε ένα παιδί, πολυαγαπημένο, το οποίο ό­ μως πεθαίνει. Η πλοκή δεν είναι καθόλου σύνθετη, το έργο είναι ένα λυρικό ξέ­ σπασμα, μια ποιητικίζουσα πρόζα, που κυκλώνει συνεχώς το θέμα της, από ΕΛΕΝΗΣΜΠΩΚΟΥ διαφορετικές οπτι­ Ημερονύχπα κές γωνίες όχι των Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 πραγμάτων αλλά Σελ. 162 των λέξεων. Το πρόβλημα είναι ότι οι λέξεις είναι πολύ χαλαρά αγκιστρωμένες στα πράγματα, και το αποτέλεσμα παραπαίει μεταξύ ποίησης, πρόζας και ημερολογίου. Τ. Δημητρούλια

Μόλιζ Κνκλοφόρηοαν

Α ν α ζή τη σ η

ΣΜΑΡΩΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗ Ηπτήση

Η ανάγκη φυγής Διήγημα μίας πενηντάχροΑθήνα, Ανατολικός, 1996 νης γυναίκας προς αναζήτηση αυτού που δεν κατέχει. Όχι σπάζοντας τα δε­ σμό πίσω της, όχι εγκαταλείποντας τη ζωή και τους ανθρώπους της, αλλά κά­ νοντας μια ελεύθερη πτήση σε αναζήτη­ ση των ριζών της, εκείνες που θα βρει σε κάποιο χωριό ζώντας για λίγο διάστημα πλάι σε μια γριά που κατέχει εκείνα τα παλιά μυστικά που κατείχαν οι γυναίκες μιας άλλης εποχής. Μια οικονομημένη α­ φήγηση όπου το παρελθόν ανακαλείται στη μνήμη διαρθρώνοντας τα βασικά στοιχεία μιας συνηθισμένης λίγο-πολύ πορείας μιας συνειδητοποιημένης γυναίκας, χωρίς πλεονασμούς και χωρίς μελοδραματισμό. Μια τριτοπρόσωπη α­ φήγηση που παρακολουθεί ελλειπτικά και κάπως αποστασιοποιητικά την ηρωίδα, ώσπου να την οδηγήσει στο αμφίσημο τέλος. Δ. Τ σατσούλης

_ _ _ _ _ _ _ ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Τ ο γ ο η τε υ τικ ό κά λ εσ μ α τ η ς ά γ ρ ια ς φ ύ σ η ς Ο Μόγλης, το μωρό των ανθρώπων, κυνη­ γημένος από τον Σιρ Καν, τον κουτσό ανθρωποφάγο τίγρη, θα βρει καταφύγιο α­ νάμεσα στους γκρίζους λύκους. Ο γεροαρκούδος ο Μπαλού και ο Μπαγκίρα, ο μαύρος πάνθηρας, θα διδάξουν στο «αν­ θρώπινο κουτάβι» το Νόμο της Ζούγκλας και, όταν εκείνο μεγαλώσει, θα πάρει εκ­ δίκηση από τον ραβδωτό εχθρό του. Από τις σελίδες τού πολύ καλά μεταφρα­ σμένου βιβλίου παρελαύνουν ακόμη ο Ρίκκι Τίκκι Τάβι η μικρή μαγκούστα, ο Κότικ η άσπρη φώκια, ο Μικρός Τουμάι ο ο­ δηγός των ελεφά­ ντων και η παρέα ΡΑΝΤΓΙΑΡΝΤ ΚΙΠΛΙΝΓΚ των ζώων-βαστά_ , ζω ν TOU αγγλικού σ τρ α τε ύ μ α το ς . Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς έρ -

Το βιβλίοτης ζούγκλας Μτφρ.:ΑνδρέαςΑποστολίδης Αθήνα, Πατάκης, 1996 Σελ.208

χεται σε σύγκρουση με την ταυτότητα του Βρετανού αποικιοκράτη/κατακτητή και με πρωτόγνωρη ευαισθησία και σο­ φία, τόσο σε αυτό όσο και στο «Δεύτερο Βιβλίο της ζούγκλας», καταθέτει έναν ύ­ μνο στην άγρια ζωή. Οι λέξεις χάνουν τη φόρμα τους και μετουσιώνονται σε πνι­ χτά ποδοβολητά, σε μακρινές υλακές και στην ανάδειξη της άγριας περηφά­ νιας ενός ελεύθερου λαού. Ο αναγνώ­ στης χρίζεται κοινωνός ενός κόσμου, του οποίου δεν θα μπορούσε ποτέ να συλλάβει το μεγαλείο και την αξιοπρέ­ πεια. Κ. Ν τινόπουλος

Η αρ ρ ώ σ τια το υ θ α ν ά τ ο υ Επανέκδοση του πρώτου έργου, που μεταφράστηκε στα ελληνικά, του μεγά­ λου Αυστριακού συγγραφέα, κυκλο­ φόρησε για μικρό διάστημα και εξα­ φανίστηκε. Ο γνω­ στός μυθιστοριογράφος και θεατρι­ κός συγγραφέας, καυστικός όπως και σε πολλά άλλα έρ­ γα του κατά της πα­ τρίδας του, ασυμβί­ βαστος και καίριος στις παρατηρήσεις του, δημιουργεί, ε­ δώ, μέσα από τον φιλάσθενο μονολογούντα ήρωά του ένα εφιαλτικό πορτρέτο σαρκασμού των πά­ ντων και, πρώτιστα, αυτοσαρκασμού μέ­ σα από μια υπέρμετρα επεξεργασμένη αφηγηματική δομή. Ο επικείμενος θάνα­ τος που δεν έρχεται, διότι στην ουσία δεν πρόκειται παρά για την αρρώστια του, γίνεται η αιτία αφηγηματικών ανα­ λήψεων και προλήψεων που περικλείνουν μια ολόκληρη ζωή. Το μυθιστόρημα συνοδεύεται και πάλι από πρόλογο και εργοβιογραφία της Hannelore Ochs, ε­ νώ η μετάφραση του Ίσαρη ακολουθεί με εφιαλτική πιστότητα τον αγχωτικό τρόπο

ΤΟΜΑΣ ΜΠΕΡΝΧΑΡΝΤ Μπετόν Μτφρ.: Αλέξανδρος'Ισαρης Αθήνα, Εστία, 1996 Σελ. 184

γραφής του Μπέρνχαρντ δημιουργώντας ένα αυθεντικό ελληνικό κείμενο. Δ. Τσατσούλης

Ή ρεμη φθορά Συμπαθητική ελεμανουελ ΠΟΥΙΓΚ γεία για τη γερονπΣτους τροπικούς κή ηλικία και το χρόνυχτώνει νωρίς νο που φεύγει, από τον αγαπημένο δηΣελ.232 μιουργό της «Γυναί- -------------------------------------κας-Αράχνη». Δύο γερασμένες αδελφές αναπολούν τα πε­ ρασμένα και κάνουν τον τελικό απολογι­ σμό λίγο πριν το οριστικό τέλος. Τις απα­ σχολεί συγχρόνως η ερωτική ζωή της γει__ τόνισσάς τους, μιας ώριμης γυναίκας που γνώρισε πολλές περιπέτειες χωρίς ό­ μως να κατασταλάξει πουθενά. Το μυθιστόρημα, εκκεντρικό στη δομή, αποτελείται από τους αλλεπάλληλους δια­ λόγους της Λούσι και τη Νίδια καθώς ξε­ διπλώνουν αργά και ήρεμα το κουβάρι μουντών αναμνήσεων. Υπάρχουν επίσης επιστολές που οι δυο γυναίκες αντάλλα­ ξαν μεταξύ τους και με τους οικείους τους λίγο προτού η μία φύγει για πάντα α­ πό τη ζωή. Ενδιαφέρον από πλευράς σύν­ θεσης αλλά πέραν τούτου... ουδέν. Ο Μανουέλ Πουίγκ αναλώνεται να μη­ ρυκάζει κλισέ και κοινοτοπίες, ανθρωπι­ στικές μεν, πλην όμως αφόρητα τετριμ­ μένες. Όλα είναι προβλέψιμα, η υπόθεση επιεικώς αδιάφορη. Μένει μόνο η γλυκιά ανάμνηση από την αλλοτινή γοητεία του συγγραφέα της «Γυναίκας-Αράχνη». Ν. Κώτσιου

Χ ιο ύ μ ο ρ κα ι ν ο σ τα λ γ ία Ο αφηγητής θυμάται τα παιδικά του χρόνια σε μια μικρή γαλλική πόλη, στην επαρχία του Κάτω Λίγηρα. Πώς και τι θυμάται; Μα, εδώ ακριβώς, απαντά η μα­ εστρία του Ρουό. Ο αφηγητής χάνεται — ΖΑΝ ΡΟΥΟ στο χθες, κάνοντας Τα ΠεδίατηςΤιμής τους χαρακτήρες Μτφρ.:ΜαρίναΦανιουδάκη να σκάνε μύτη μέσα Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 Σελ. 182 σ’ ένα καλοκεντη-

μένο καμβά. Όλα, σημασιοδοτούνται διακριτικά μέσα στις εποχές και τις και­ ρικές συνθήκες σαν μέρη ενός πίνακα που ζωγραφίζεται μέσα στη φύση. Το εκ­ φραστικό αυτό φρέσκο έχει πρωταγωνί­ στρια τη μνήμη μ’ ένα τρόπο που παρα­ πέμπει στον Προυστ. Ο βραβευμένος, νέος, σαραντάρης συγγραφέας έχει δη­ μιουργικές εμμονές, χιούμορ καταλυτι­ κό και μεγεθύνει άνετα τις περιγραφές λεπτομερειών. Κ. Κ αλημέρης

Ο κ ό σ μ ο ς τω ν π λάνητω ν π ολιτώ ν ---------------------------

Οι άστεγοι του Λονδίνου πέρα από τα γνώριμα προ­ βλήματα της πεί­ νας, του φόβου, του κρύου, της χα­ μένης αξιοπρέπειε ας και του βύθισμα τος σε μια αδιέξο δη κατάσταση, έ χουν να αντιμετω πίσουν έναν και­ νούριο κίνδυνο: τον «Καταφύγιο», ένα ψυχοπαθή που δο­ λοφονεί αστέγους. Ο νεαρός Λινκ θα τραβήξει την προ­ σοχή του... Ο συγγραφέας α­ πευθύνεται σε νέους αναγνώστες με ά­ μεσα διδακτικό τρόπο για να θίξει ένα κοινωνικό πρόβλημα (τη φυγή από το σπίτι) και καταφέρνει να δώσει με σαφή­ νεια τη ζωή και την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων δίχως στέγη. Αυτό που δεν καταφέρνει όμως είναι να λειτουργήσει - όπως θα επιθυμούσε - η ιστορία του σαν θρίλερ αφού αμελεί ίσως το πιο ση­ μαντικό δομικό στοιχείο του είδους: το χτίσιμο μιας ατμόσφαιρας κλιμακούμε­ νου σασπένς. Ένα βιβλίο καλών προθέ­ σεων και μ όνον. Κ. Ντινόπουλος

ΡΟΜΠΕΡΤΣΟΥΙΝΤΕΛΣ Στήλη άλατος Μτφρ.: Κώστια Κοντολέων Αθήνα, Ψυχογιός, 1996 Σελ.176

«Λ «-

χος

Μό^ζΚνήοψψιοαν

Απ ό τη Σ α χ ά ρ α σ το Π αρ ίσ ι Η στατική ζωή της ΜΙΣΕΛΤΟΥΡΝΙΕ μικρής όασης, κά­ Ηχρυσή σταγόνα που στη βορειο­ Μτφρ.: Λήδα Παλλαντίου δυτική Σαχιη. : δε Αθήνα, Εστία, 1996 Σελ.230 συγκινεί πλέον τον ανήσυχο Ίντρις. Κι έτσι, αποφασίζει να ξενιτευθεί και να φθάσει μέχρι το Παρίσι αναζητώντας συγχρόνως την ξανθιά καλλονή που κάποτε τον φωτογράφισε στην έρημο, υποσχόμενη υποκριτικά πως θα του έστελνε ταχυδρομικώς τη φωτογραφία. Η εικονολατρία του δυτικού πολιτισμού και η μανία αναπαράστασης του ανθρώ­ πινου σώματος θα προβληματίσει μέχρι οδύνης το νεαρό Βέρβερο, που θα κλη­ θεί ν ’ αποποιηθεί τη δική του απεικονική παράδοση της ύψιστης αφηρημένης τέ­ χνης. Επιτήδειοι Δυτικοευρωπαίοι θα εκ­ μεταλλευτούν το σωματικό είδωλο του Ίντρις εκμηδενίζοντας την αξιοπρέπεια της φυλής του, ενώ ο ίδιος ο Ίντρις, αλλοτινό παιδί της ελευθερίας και της μο­ ναξιάς, θα μεταβληθεί χωρίς να το κατα­ λάβει σε σκουπίδι της παρισινής μεγα­ λούπολης. Ποιητικό μυθιστόρημα με φιλοσοφικές προεκτάσεις, έκκριση πένας δημιουργι­ κής κι αστραφτερή σύνθεση ενός μεγά­ λου συγγραφέα, που πάντοτε κατορθώ­ νει να προκαλεί αίσθηση. Ν. Κώτσιου

ΠΟΙΗΣΗ Τ ο λ μ η ρ ή α π ό π ειρ α Βυθισμένος στα έγκατα της ανθρώπινης μνήμης, ο Θρόνος Α είναι η «αρχαιολο­ γία» του πάθους. Σύμβολα ησιόδειων κα­ ταβολών συμπλέκονται με αρχαιο-αιγ υ π τ ια κ ά ση μ εία α-

'_______________

ναφοράς, θεοί και ά ν θ ρ ω π ο ι συ μ μ ετέχ ο υ ν σ ’ έν α ν α ν ε λ έ ­ η το α ντα γω νισ μ ό.

Σκοτεινές νομοτέ-

Μόλις Κνήορρηοαν

Β. ΒΑΣ|ΚΕΧΑΠ0ΓΛ0Υ ΘρόνοςΑ Αθήνα, Άγρα, 1996 Σελ.32

λ ε ίε ς κ α θ ο ρ ίζο υ ν τη ν π ο ρ ε ία το υ κό σ μ ο υ και η ισ ο ρ ρ ο π ία κ α το ρ θ ώ νε ι να δ ια τη ρ η ­ θ ε ί μ ε τίμ η μ α τ ο α ίμ α και τ ο ν π ό ν ο .

Ο Β. Βασικεχαγιόγλου επιχειρεί να πλά­ σει το προσχέδιο μιας τραγωδίας, σύμ­ φωνα με το αισχυλικό πρότυπο του «ύ­ ψους». Λαμβάνουν μέρος οι αρχέγονες δυνάμεις του σύμπαντος που συγκρούο­ νται δραματικά με το ανθρώπινο πείσμα. Το κείμενο είναι ερμητικό και δύσκολο, οι κώδικες του έργου δεν αποκαλύπτο­ νται εύκολα και η πρόσβαση καταλήγει δυσχερέστατη. Πάντως το εγχείρημα εί­ ναι όντως φιλόδοξο και το αποτέλεσμα δείχνει πως άξιζε πράγματι τον κόπο. Ν. Κώτσιου

Ο ν ε ιρ ικ ό σ το ιχ είο Ξεφυλλίζοντας την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Καρακούλη αισθάνε­ σαι ότι μπαίνεις σ’ ένα χώρο φωτεινό. Ένα χώρο όπου διαχέεται η πνευματικό­ τητα, η ευαισθησία και το ύφος ενός ποιητή, ο οποίος ξέρει να συνδιαλέ­ γεται με τον εαυτό του, τους γύρω του, την προβλημα­ τική της εποχής του. Εμβαθύνοντας ο α­ ναγνώστης, βιώνει την ομορφιά των λέξεων που εκφράζουν την ανησυχία της σκέψης του στοχαστικού ποιητήτου ονειροπόλου και πραγματιστή. Ελκυστική και ερμηνευτική η συνύπαρξη του καθενός λιτού ποιήματος μ’ ένα έργο του Δημήτρη Κούκου. Ο μαθητής του Μόραλη και του Νικολάου τονίζει με τους πίνακές του το ονειρικό στοιχείο που υπάρ­ χει στην ποίηση του Καρακούλη. Μ. Καβαφάκη

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΚΟΥΛΗΣ Έλενα και κάποιες σκέψεις Εικόνες: Δημήτρης Κούκος Αθήνα, Τερζόπουλος, 1996 Σελ 56

Έ να ς α γνοημένος Άγγελος Σημηριώτης 1870-1944: Διηγηματογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δη­ μοσιογράφος, εκδότης, συνεκδοχής, αρ­ χισυντάκτης περιοδικών, μα πάνω απ’ όλα ποιητής και μαχόμενος πνευματικός άν­ θρωπος, ο δημιουργός αυτός άφησε το στίγμα του στην εποχή του. Το παντελώς στους νεότερους - άγνωστο έργο του - α­ γνοημένο κι απ’την ελληνική γραμματεία έρχεται να μας γνωρίσει η εξαίρετη πρω­ τοβουλία του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Νέας Ιωνίας. Σε δύο καλαίσθητους, άψογης φιλολογικής και τυπογραφικής ε­ πιμέλειας, τόμους, οι επιμελητές φιλόλο­ γοι και πνευματικοί άνθρωποι 'Ελσα Λιαροπούλου και Γιάννης Πατίλης, καταγρά­ φουν με σπάνια ευαισθησία και υποδειγ­ ματική εργασία τη ζωή του, τις δραστηριότητές του και το έργο του. Εύχομαι στους καιρούς των εύκολων εκδοτικών επΛο,ώ» που ζοΟμε, η έκδοση αυτή να δημιουργήσει , 1

προβληματισμό και να χαράξει νέες κατευθυντήριες εκδοτικές γραμμές.

X. Παπαγεωργίου

άγγελος θ . σημηριώτης

Τα ποιήματα 1893-1943 Τόμος Α': Οι συλλογές φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια: ΈλσαΛιαροττούλου Γιάννης Πατίλης Ν.ίωνίοΠνευματ,κό Κέντρο Δήμου Σελ. 514 Τομ. Β'

-------------------------------------

ΜΕΛΕΤΕΣ Δ η μ ο τικ ό τ ρ α γ ο ύ δ ι Στον παρόντα τόμο, ο συγγραφέας, με α­ φετηρία τη σύγχρονη θεωρία της λογοτε­ χνίας, προτείνει νέες μεθόδους, ανοίγοντας καινούρια πεδία έρευνας και ανανε­ ώνοντας την προβληματική μας για την παράδοση. Η δομή του βιβλίου στηρίζεται στο τρι­ μερές σχήμα εισαγωγή-ανάλυση-σύνθεση. Το εισαγωγικό μέρος συγκεφαλαιώ­ νει παλαιότερες θέσεις για το δημοτικό τραγούδι. Στο αναλυτικό μέρος εξετάζο­ νται αντιπροσωπευτικά κείμενα του η­ ρωικού δημοτικού τραγουδιού. Στο συνθετικό μέρος διερευνώνται δεσπόζο­

ντα θέματα, όπως είναι η αντίθεση φύσης - κουλτού­ ρας, ο θάνατος στο δημοτικό τραγού­ δι, η σχέση ήρωαεξουσίας- θείου, καθώς και το επα­ ναστατικό στοιχείο στη θεματική του κ.λπ. Εδώ ο συγγραφέας αξιοποιεί συνδυαστικά θεωρίες πολιτισμι­ κών συστημάτων και μεθόδους κοινωνιοσημειωτικής προσέγγισης κει­ μένων. Το βιβλίο έχει μεγά­ λο ερευνητικό και μεθοδολογικό ενδιαφέρον, καθώς προτεί­ νει μια νέα μέθοδο κριτικής πρόσληψης του δημοτικού τραγουδιού και, τελικά, δια­ φορετικό τρόπο εθνικής αυτογνωσίας.

ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ Γ. ΚΑΨΟΜΕΝΟΣ Δημοτικό τραγούδι Μια διαφορετική προσέγγιση Νέα έκδοση, αναθεωρημένη και συμπληρωμένη Αθήνα, Πατάκης, 1996 Σελ. 392

Κ. Μ αλαφάντης

Α π ο ρ ρ υ θ μ ισ μ έ ν η κ ο υ λ το ύ ρ α Ο Βασίλης Φιοραβάντες, σε μια σειρά εργασιών του (ιδεολογική κριτική και αι­ σθητική, Μεταμοντερνισμός και κουλ­ τούρα, Κριτική θεωρία και άνθρωπος) ασχολείται με τη μελέτη των σύγχρονων κοινωνικών, αισθητικών και πολιτισμικών συνθηκών από την πλευρά της κριτικής. Το τελευταίο βιβλίο του στηρίζεται στα προηγούμενα και συγχρόνως αποτελεί ένα παραπέρα βήμα στην όλη διερεύνηση του κοινωνικού προβλήματος, όπως αυτό εμφανίζεται στην τρέχουσα ιστορι­ κή περίοδο. Στο συγκεκριμένο κείμενο αναλύονται οι νεότερες κοινωνικές αλ­ λαγές (ρατσισμός, απόρριψη, εθνικι­ σμός, γλωσσικός πουρισμός) που διέ­ λυσαν συνειδήσεις, απορρύθμισαν την κοινωνική σκέψη — και οδήγησαν στην ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΙΟΡΑΒΑΝΤΕΣ υποβάθμιση και αΑρνητική πολτπσμική πράξη ποσύνθεση της Αθήνα, Παπαζήσης, 1995 Σελ. 256

ουμανιστικής κουλτούρας. Ακό-

Μόλις Κυκλοφόρησαν

μη εξετάζει τις σχέσεις της τέχνης με την κοινωνία αλλά και το νόημα της πολι­ τιστικής πολιτικής. Ένα βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον, για απαι­ τητικούς όμως αναγνώστες, που έχουν προηγουμένως φροντίσει να δημιουργή­ σουν μια στοιχειώδη υποδομή πάνω σε θέ­ ματα σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας. Ν. Κώτσιου

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Έ λ σ α , η λ έ α ιν α Η Έλσα - η νεαρή λέαινα - έζησε μια μο­ ναδική εμπειρία. Χωρίς να υποστεί ποτέ από κανέναν ούτε σωματική ούτε ψυχο­ λογική βία, μεγάλωσε κοντά σ ’ ένα ζευγά­ ρι ανθρώπων, δημιουργώντας μια σχέση που ξεπερνά τα πεπατημένα. Έδωσε και πήρε αγάπη, τρυφερότητα, αφοσίωση, α­ σφάλεια. Και όταν, αφού ήταν γεννημένη ελεύθε­ ρη, έπρεπε να επιστρέφει στο φυσικό της περιβάλλον, πριν αλλοτριωθούν τα χαρα­ κτηριστικά του είδους της, αυτή αξιοπρε­ πέστατα έλεγξε τα συναισθήματά της και προσαρμόστηκε στο μεταβατικό αυτό στάδιο. Ελπίζουμε η εκδοτική αυτή προσπάθεια να συνεχιστεί, γιατί, πέρα απ’ το ζωοφιΤΖΟΝ ΑΝΤΑΜΣΟΝ λικό, παρουσιάζει Γεννημένη ελεύθερη και τεράστιο κοινω­ Μτφρ.: Λαμπρινή Κουζέλη Αθήνα, Ωκεανίδα, 1996 νιολογικό και ανΣελ. 190 θρωπολογικό εν­ διαφέρον, κατα­ γράφοντας νοοτροπίες και συμπεριφο­ ρές σε σχέση μετά ζώα και όχι μόνον.

X. Παπαγεωργίου

Η Τ ζ έ ν η , ο χ ιμ π α τζ ή ς Ο Ντάγκλας Πρέστον - πρώην στέλεχος του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Νέ­ ας Υόρκης - αναλαμβάνει, μέσα από τις μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν κοντά στην Τζένη, τον μικρό χιμπατζή, να ζωντανέψει την ασυνήθιστη αυτή ιστο­ ρία, που απασχόλησε την αμερικανική

κοινωνία της δεκαε­ τίας ’65-75. Η Τζέ­ νη, λοιπόν, βρέθηκε να μεγαλώνει στην οικογένεια του αν­ θρωπολόγου Ούγκο Άρτσιμπαλντ, ανάμεσα σε δύο μι­ κρά παιδιά. Όλα δείχνουν να πηγαί­ νουν καλά, με άπει­ ρες εκπλήξεις και απεριόριστη αγάπη απ’ την πλευρά της οικογένειας, έως ότου η Τζένη φθάνει στην εφηβεία. Τα προβλήματα που α­ ντιμετωπίζει - σε­ ξουαλικής και όχι μόνον φύσεως - υποχρεώνουν την οικογένειά της να τη στείλει σ’ ένα κέντρο α­ ναπροσαρμογής στο φυσικό της περι­ βάλλον. Εκεί, μετέωρη η Τζένη θα ζήσει μια σκληρή πραγματικότητα, που, δυστυχώς, δεν θα της επιτρέψει να ζήσει ούτε στον έναν κόσμο ούτε στον άλ­ λον. Εξαιρετική η πρωτοβουλία των εκδόσε­ ων «Ωκεανίδα», κινητοποιεί την ευαισθη­ σία μας απέναντι στα ζώα, θέτοντας, πα­ ράλληλα, άπειρα ερωτηματικά σχετικά με τη συμπεριφορά μας απέναντι τους.

X. Παπαγεωργίου

ΝΤΑΓΚΛΑΣ ΠΡΕΣΤΟΝ Τζένη Μτφρ.: Αθηνά Δημητριάδου Αθήνα, Ωκεανίδα, 1995 Σελ 400

ΠΟΛΙΤΙΚΗ Π α ρ ά δ ε ιγ μ α π ρ ο ς α π ο φ υ γ ή ν Ένας ενδεικτικός βιβλιογραφικός οδη­ γός, για θέματα που αναφέρονται στα πεδία δράσης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, στόχο έχει να παρουσιάσει κυρίως τα κλασικά εγχειρίδια που καλύ­ πτουν αυτές τις θεματικές. Ο συγκεκριμένος λρμλ^ λλυ βιβλιογραφικός ο­ δηγός θέλησε να Βασική βιβλιογραφία «πρωτοτυπήσει» α­ για τα εθνικά θέματα γνοώντας ορισμένα Αθήνα, Ελληνικές Θέσεις, 1996 Σελ. 110 βιβλία αναφοράς

με τα οποία αρχίζουν τις εργασίες τους ακόμα και πρωτοετείς φοιτητές. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα βιβλία των Γ. Τενεκίδη, Διεθνοποίηση και αποδιεθνοποίηση του Κυπριακού, Κ. Χρυσοστομίδη, Το Κράτος της Κύπρου στο Διεθνές Δίκαιο, Θ. Βερέμη, Ελληνοτουρκικές σχέ­ σεις, Θ. Κουλουμπή, Προβλήματα ελληνοαμερικανικών σχέσεων, Χρ. Ροζάκη, Τρία χρόνια ελληνικής εξωτερικής πολιτι­ κής 1974-1977, Στ. Πεσματζόγλου, Ευρώπη-Τουρκία.

Ο περιορισμένος χώρος δεν μας επιτρέ­ πει να αναφερθούμε στους δεκάδες τίτ­ λους βασικών έργων που διέφυγαν της προσοχής των δύο συντελεστών της έκ­ δοσης (I. Αρμακόλας και Π. Τσάκωνας). Όσο για τη θεματική ενότητα των σχέσε­ ων της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ενω­ ση, αναφέρονται μόνο 5-10 τίτλοι, υπο­ βαθμίζοντας έτσι έναν τομέα ο οποίος έ­ χει να επιδείξει πραγματικά εξαιρετικό ε­ ρευνητικό έργο. Σ. Ντάλης

Ο φ ά κ ε λ ο ς το υ ζη τ ή μ α το ς τω ν Σκο π ιώ ν Τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην περίοδο 1991-1996 γύρω από το θέμα της αναγνώρισης και επιβίωσης ε­ νός νέου κράτους στην κεντρική Βαλκα­ νική υπό το προσωρινό διεθνές όνομα FYROM (FORMER YOUGOSLAVIAN RE­ PUBLIC OF MACEDONIA) δεν ήταν απλά ένα αιφνίδιο δημιούργημα που το προκάλεσε η αποσύνθεση της ομοσπονδια­ κής δομής της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Τα αίτια της κρίσης υπήρχαν πολύ πιο σύνθετα, με βαθιές ιστορικές και πολιτι­ κές καταβολές σε ένα από τα πιο περί­ πλοκα προβλήματα που έχει να επιδείξει η νεότερη ιστορία των Βαλκανίων. Η έκδοση αυτή που επιμελήθηκαν ο κα­ θηγητής Γιάννης Βαληνάκης και ο διεθνολόγος Σωτήρης Ντάλης προσφέρει στους ερευνητές, δημοσιογράφους, δι­ πλωμάτες, πολιτικούς και άλλους ενδια­ φερομένους ένα εύχρηστο και περιεκτι­

κό βοήθημα, που συγκεντρώνει τα κυριότερα σχετικά κείμενα που έχουν δοθεί μέχρι σήμε­ ρα στη δημοσιότη­ τα, καθώς και ορι­ σμένα που δεν έ­ χουν μέχρι σήμερα δημοσιευτεί, όπως, για παράδειγμα, το περίφημο «πακέτο ΓΙινέιρο». Την έκδοση συνοδεύει εκτενής εισαγωγή του βαλκανιολόγου Ε. Κωφού και πρόλογος του καθηγητή Θ. Κουλουμπή.

Γ'ςΩΤΗΡΗ^ΤΜΗΣΣ (επιμέλεια) Το ζήτημα των Σκοπιών Απόπειρες για αναγνώριση και η ελληνική στάση Επίσημα κείμενα 1990-1996 Αθήνα, Ι.Σ,δέρηςΕΛΙΑΜΕΠ, 1996 Σελ. 500

Γ. Δανιήλ

Λ ε ιτο υ ρ γ ία τ η ς κ ρ α τικ ή ς μ η χ α νή ς — ΔΗΜΗΤΡΗΣΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Γραφειοκρατία και πολίτική εξουσία Αθήνα, Σάκκουλας, 1996

Είναι κοινός τόπος πλέον όχι πολλά α_ ,

π0 τα προβλήματα που αντιμετωπί­ ζουμε ως χώρα ο­ φείλονται στις δυσλειτουργίες ή ανεπάρκειες των θεσμών μας. Είναι όμως δυνατό να πετύχουμε τη βελ­ τίωσή τους χωρίς εμπειρικά τεκμη­ ριωμένη ενημέρω­ ση για τους τρό­ πους συγκρότησής τους και για τις προβληματικές κα­ ταστάσεις που δημιουργούνται από τα κακώς κείμενα σε αυτούς; Συμβολή προς αυτή την κατεύθυνση α­ ποτελεί η μελέτη του Δημήτρη Σωτηρόπουλου, διδάκτορα του Πανεπιστημίου του Γέιλ. Η μονογραφία του Δ. Σωτηρόπουλου α­ ποτελεί μια συγκροτημένη μελέτη των οργανωσιακών σχέσεων ανάμεσα στο κυβερνητικό και ανώτερο διοικητικό προσωπικό του ελληνικού κράτους στη δεκαετία του 1980. Σύμφωνα με τον

Μόλις Κνήοφόρηοαν

συγγραφέα, το ΠΑΣΟΚ, παρά την κυβερνητική του απειρία, κατόρθωσε να ελέγξει τον κρατικό μηχανισμό. Ωστόσο, η διοικητική πολιτική που ακολούθησε προκάλεσε ρήγματα στις σχέσεις του δι­ οικητικού με το πολιτικό προσωπικό, με­ τέβαλε τους παραδοσιακούς ρόλους τους και ανέδειξε μια νέα ελίτ μεσαίων κομματικών στελεχών και τεχνοκρατών. Σ. Ντάλης

ση, που θα γονιμοποιεί το αρχαιοελληνι­ κό πρότυπο με ό,τι καλύτερο έχει να πα­ ρουσιάσει μετέπειτα το ανθρώπινο πνεύ­ μα στην επιστήμη, την τεχνολογία και τις κοινωνικές κατακτήσεις. Ν. Κώτσιου

Έ ν α α λλιώ τικο π οτάμι ____________________________ richard dawkins

ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Υ π ο ν ο μ ε υ μ έ ν η α ρ μ ο ν ία

..

0 Ποταμός της ζωής Μτφρ.: Γιώργος Κυριακοπουλος Εισαγωγή: Γ. Μαλάμης Αθήνα, Κάτοπτρο, 1995

_________ Σελ'208__________

Ο π ο τ α μ ό ς τ η ς ζω ή ς δ ε ν είναι ά λ λ ο ς α π ό τον ποχαμό ΤΟυ ,

DNA, δηλ. των γονιδίων. Ο Richard Dawkins, λ έκ το ρ α ς τ η ς ζω ο-

Κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η εξέλι­ ξη των ιδεών για την κοσμική τάξη και το χάος, από την αρχαιότητα μέχρι σήμε­ ρα. Ενώ, δηλαδή, πριν από χρόνια οι επι­ στήμονες πίστευαν ότι επικρατεί μια τά­ ξη στον κόσμο και ότι η εξέλιξή του είναι προβλέψιμη, στις μέρες μας ανακαλύ­ πτουν πολλές περιπτώσεις χαοτικής συμπεριφοράς. Η σύγχρονη επιστήμη προσπαθεί να συσχετίσει διαλεκτικά την Κοσμική Τάξη και το Χάος, θεωρώντας τις δύο έννοιες ως αιώνιους αντίπαλους που εναλλάσσονται στην εξουσία του Σύμπαντος. Εντυπωσιακό είναι το τελευταίο κεφά­ λαιο του βιβλίου, όπου διερευνάται η σχέση του Χάους με τη μουσική. Η «Ενάτη» του ΜπεΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ τόβεν αναδύεται Κοσμική τάξη και χάος Αθήνα, Στάχυ, 1995 κατά τον Ρομαίν Σελ. 240 Ρολάν - από το χά­ ος και καταλήγει σε μιαν αποθέωση απ οκ α τά στα ση ς της κοσμικής τά­

λογίας στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, πιστεύει ότι όλα τα έμβια όντα είναι απλά οχήματα που μεταφέρουν γονίδια από γε­ νιά σε γενιά. Επιτυχημένα είναι τα γονίδια που κατόρθωσαν να επιβιώσουν μέχρι σή­ μερα μέσα στις χιλιάδες διαδοχικές γε­ νιές, γιατί τα σώματα φορείς τους μπόρε­ σαν να αναπαραχθούν. Με μίτο αυτή την κεντρική ιδέα μάς οδηγεί στο λαβύρινθο της δαρβινικής εξελικτικής διαδικασίας προσπαθώντας παράλληλα να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: Ποιος είναι ο πιο πρόσφατος κοινός πρό­ γονος του ανθρώπου; Πώς εξελίσσονται οι πολύπλοκοι μηχανι­ σμοί των έμβιων όντων; Γιατί κληρονομούμε γονίδια που προκαλούν θανατηφόρες ασθένειες; Ποια είναι η κατεύθυνση της εξέλιξης; Ανάλογα ερωτήματα θα βάζουν πάντα τα νοήμονα όντα σ’ όποια άκρη του σύμπα­ ντος και να βρίσκονται, έκπληκτα μπροστά στο θαυμαστό φαινόμενο της ζωής, όποια μορφή και αν έχει. Ε. Ράης

ξηςΟ συγγραφέας (δι­ δάκτορας του πα­ νεπιστημίου του Λουντ της Σουη­ δίας, με βασικές σπουδές Χημικού Μηχανικού στο ΕΜΠ) εισηγείται μια νέα κοσμοθεώρη-

Μόλΐζ Κυκλοφόρησαν

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Σ χ έ δ ιο κα ι κ α το ικ ία Έχοντας ένα πλούσιο συγγραφικό έργο γύρω από το σχέδιο, την Αρχιτεκτονική και την κατοικία ως μέσο αντιμετώπισης του ευρύτερου περιβαντολογικού χώ-

ρου, ο καθηγητης Μ.Κ. Μουτσόπουλος παραδίδεί ΤΟ παρόν , ^

ν .Κ. ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Μακεδονικά βιώματα Αρχιτεκτονικές απόψεις: 1914-1996 Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1? Σελ. 448

πόνημα, με στοχο αφενός να «διδάξει» και αφετέρου να ευαισθητοποιήσει. Έχοντας, επίσης, α­ σχοληθεί με τη μελέτη της βυζαντινής ναοδομίας και της βυζαντινής και μετα­ βυζαντινής κατοικίας, και έχοντας διε­ νεργήσει ανασκαφές σε οικισμούς και κάστρα, μπορεί αβίαστα να τοποθετηθεί με επιστημονική και τεχνική κατάρτιση και επάρκεια πάνω στα συγκεκριμένα θέματα, τα οποία βρήκαν στο παρελθόν, αλλά και σήμερα, άξιους πρωτεργάτες και ογκόλιθους γνώσης. Τα «Μακεδονι­ κά βιώματα» είναι, εν κατακλείδι, η ουσία μιας έρευνας ζωής, που με το πλούσιο αρχιτεκτονικό σχέδιο αλλά και το φωτο­ γραφικό υλικό που διαθέτει, προορίζεται για οποιαδήποτε εμπειρία και επαφή με την τέχνη του δομείν.

X. Παπαγεωργίου

Η ισ το ρ ία τ η ς Α ρ χ ιτ εκ το ν ικ ή ς Ο μεγάλος αυτός στοχαστής, ξεκινώ­ ντας απ’ το έργο των νεοκλασικών αρχι­ τεκτόνων του 18ου αιώνα, την ποιητική του Άντολφ Λος και τα «αστικά τοπία» του Ντε Κίρικο, επαναπροτείνει την ΑΛΝΤΟ ΡΟΣΙ πόλη ως φυσικό θέΕπιστημονική ατρο της ανθρώπι­ Αυτοβιογραφία νης δραστηριότη­ Μτφρ.-επίμετροσημειώσεις: Κων. Πατέστος τας και την αρχιτε­ Αθήνα, Εστία, 1995 κτονική σαν μορφή Σελ. 226 συλλογικής ζωής, η οποία θα ’πρεπε να είναι «αντικειμενική και συγκροτημένη από τα μεγάλα μα­ θήματα της ιστο­ ρίας και τις μορφές που διήρκεσαν στον χρόνο». Η ε­ λευθερία, η αμφι­ σημία, ο φιλοσοφι­ κός στοχασμός, η ποίηση και μια με­ ταφυσική του

πραγματικού, είναι στοιχεία χαρακτηρι­ στικά της σκέψης ενός επιστήμονα-καλλιτέχνη-φιλόσοφου. «Άρχισα να γράφω αυτές τις σημειώσεις πριν από δέκα χρό­ νια περίπου και προσπαθώ να τις ολο­ κληρώσω τώρα για να μη γίνουν αναμνή­ σεις. Από μια συγκεκριμένη στιγμή της ζωής μου θεώρησα το επάγγελμα ή την τέχνη περιγραφή των πραγμάτων και των εαυτών μας». Κ. Κ αλημέρης

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Ο θ η σ α υ ρ ό ς τ η ς Τ ρ ο ία ς -------------------------------ΕΛ[ΚΡΙΣ ,

Τη σχεδόν απίστευτη κι όμως πραγματική ρία TOU μυθικού θησαυρού του Πριά------------'-------------------- μου από την ανα­ κάλυψή του, από τον Ερρίκο Σλήμαν, έως την εξαφάνισή του από την Αθήνα και το Βερολίνο και τη μεταφορά του στη Μόσχα, έρχεται να φωτίσει η εμπεριστατωμένη μελέτη της Γερμανίδας συγγραφέως. Η σχέση του εμπόρου Σλήμαν με την αρχαιολογική ε­ πιστήμη, η περιγραφή των κοσμημάτων και των σκευών, οι δρόμοι που ακολού­ θησε ο θησαυρός από την αποκάλυψη ως την επανεμφάνισή του είναι μερικά α­ πό τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο, το οποίο διαβάζεται με μεγάλη απόλαυση, καθώς βασική αρετή του είναι ο συνδυα­ σμός της επιστημονικότητας με την εύ­ ληπτη παροχή των επιμέρους ειδικών πραγματολογικών πληροφοριών. Γ. Κεντρωτής

Ο θησαυρός της Τροίας και η ιστορίατου Μτφρ.: Θόδωρος Παπαδόπουλος Αθήνα^Στάχυ,1995

_ _ _ _ _ _ _ _ ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Η άλλη ό ψ η ε ν ό ς επ ικ ο ύ π οιητή Η μελέτη αυτή απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται για τις σύγχρονες τάσεις ερμηνείας στο χώρο της κλασικής ποίη-

σης. Μπορεί να εν­ ΘΕΟΔΩΡΟΣΔ. ΠΑΠΑΓΓΈΛΗΣ διαφέρει τόσο τον Από τη Βουκολική Ευτοπία στην Πολιτική Ουτοπία αναγνώστη που ελΜια μελέτη των Εκλογών κύεται από ευρύτε­ του Βιργίλιου Αθήνα, Μορφωτικό ρα ιδεολογικά ζη­ Ίδρυμα Εθνικής τήματα (όπως είναι Τραπέζης, 1995 το ζήτημα της ευθύνης Kat στά­ σης του διανοούμενου απέναντι στην πολιτική εξουσία) όσο και εκείνον που αρκείται να αφουγκραστεί την απαρά­ μιλλη μουσικότητα του Βιργιλιανού εξά­ μετρου, και είναι η πρώτη συνολική ελ­ ληνόγλωσση απόπειρα ερμηνείας μιας ποιητικής συλλογής που αποτελεί ένα από τα κλειδιά της ευρωπαϊκής λογοτε­ χνίας. Τα δέκα βουκολικά ποιήματα - οι εκλο­ γές -, που ο Βιργίλιος δημοσίευσε κατά πάσα πιθανότητα προς το τέλος του έ­ τους 39 π.Χ., παραμένουν λίγο πολύ ά­ γνωστα στην Ελλάδα. Ο συγγραφέας διδάσκει Λατινική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Σ. Ντάλης

ΓΛΩΣΣΑ Τ α το ύ ρ κ ικ α να δ ιώ ξο υ ν ; Μια αξιόλογη προ­ σπάθεια από έναν φιλόλογο να εντο­ πίσει όλες τις τούρ­ κικες λέξεις που έ­ χουν παρεισφρήσει στη γλώσσα μας ε­ δώ και αιώνες και να τις λεξικογρα­ φήσει μαζί με την πρόταση να αντικατασταθούν από τις αντίστοιχες ελληνι­ κές. Ο συγγραφέας παραθέτει και πί­ νακα όπου δείχνει πώς από τις 20.000 λέξεις της Κοινής Νεοελληνικής οι

Μόλιζ Κυκλοφόρησαν

ΣΤΑΥΡΟΣΣΠΥΡΩΝΗΣ Τί δεν είναι Ελληνικό στην ελληνική γλώσσα Αθήνα, Μιχαλάς, 1996 Σελ. 240

3.565 είναι ξενικής προέλευσης και από αυτές πρώτες οι 982 τούρκικες. Κατα­ γράφει, επίσης, 7.000 περίπου ελληνικά επώνυμα τουρκικής καταγωγής. Δεν ξέ­ ρω αν οι αναγνώστες ανακαλύπτοντας την τούρκικη ρίζα του επιθέτου τους θα σπεύσουν να το εξελληνίσουν, να ανακαλύψουν όμως τι σημαίνει, πράγμα που πι­ θανόν να μην το είχαν ποτέ φανταστεί, εί­ ναι σίγουρα ενδιαφέρον. Προσωπικά αυτοανακαλύφθηκα, εξεπλάγην και... χάρηκα για τη σημασία του κακόηχου δικού μου. Δ. Τσατσούλης

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Για τη ν Έ λλη -------------------------

Μια βιογραφία της Μεγάλης πρωταγωνίστριας γραμμένη με τον γνωστό μυθι­ στορηματικό τρόπο ------------------------- του Φρέντυ Γερμα­ νού. Το κοριτσάκι από τα Βίλλια, η επαφή με την Κοτοπού­ λη, ο πρώτος άγνωστος μέχρι σήμερα έ­ ρωτας, η πορεία, οι άλλοι έρωτες, οι με­ γάλοι ρόλοι, μια αξιοζήλευτη καριέρα, τα πολλά πρόσωπα πάνω στη σκηνή, το ένα και μοναδικό πρόσωπο της αρρώ­ στιας και του πόνου, της αξιοπρέπειας. Είναι η περίπτωση που η ζωή γίνεται βι­ βλίο με αγάπη και σεβασμό για τον βιο­ γραφούμενο. Συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό από τους μεγάλους σταθμούς της Λαμπέτη στη σκηνή αλλά και στη ζωή. Δ. Τσατσούλης

ΦΡΕΝΤΥ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Έλλη Λαμπέτη Αθήνα, Κάκτος, 1996

ΘΕΑΤΡΟ Υ δ ά τιν η θλίψ η Γυναίκα συνομιλεί με τον εαυτό της, ενώ υποτίθεται ότι απευθύνεται σ’ έναν αδι­ ευκρίνιστο (πρώην) αγαπημένο. Ο ερα­ στής προσπαθεί να παραβιάσει την πόρ-

τα της και να μπει, ΜΑΤΙΝΑ ΜΟΣΧΟΒΗ δεν αποκλείεται ό­ Όλες τις Κυριακές μως να είναι πρό­ με βροχή Σκηνικό ποίημα σωπο εντελώς φαγια μια ηθοποιό σματικό, εκτόπλα­ Αθήνα, Άγρα, 1996 Σελ. 32 σμα και προϊόν της γυναικείας φαντα­ σίας. Η πρωταγωνί­ στρια θεατρικότατα κάνει τον απολο­ γισμό της, σταθμί­ ζει και διαπιστώνει. Πόσο μάταιος και γλυκός είν’ ο έρω­ τας, πόσο αναμενό­ μενες οι διαψεύ­ σεις, πόσο απατη­ λή και πρόσκαιρη η ευτυχία. Το μέλλον δεν έχει νόημα για την αρχετυπική αυτή φιγούρα που προσπαθεί να συμβιώσει ήρεμα με τον πόνο της. Τα πά­ ντα έχουν εκπληρωθεί, δεν απομένει πλέ­ ον τίποτα και η ελπίδα δεν έχει λόγο να υπάρχει. Τυπικό δείγμα της λεγάμενης γυναικείας γραφής, το σκηνικό αυτό ποίημα της Ματίνας Μοσχόβη αποτελεί σπάνιο κομ­ μάτι ατόφιας τέχνης. Παρόλο που το θέ­ μα μοιάζει τετριμμένο και χιλιοειπωμένο, η έκφραση λάμπει και ο έντονα δραματι­ κός λόγος απογειώνει το κείμενο. Η α­ φαιρετική «σκηνοθεσία», το λιτό ύφος και το κλίμα γυναικείας «οικουμενικότητας» μετατρέπουν τις «Κυριακές με βρο­ χή» σε μια πανανθρώπινη παραβολή για τον θηλυκό έρωτα. Ν. Κώτσιου

Τ ο ε ύ θ υ μ ο και το ζ ο φ ε ρ ό Συγγραφέας του εύ­ θυμου και του ζοφε­ ρού, μα με βαθύτε­ ρη ομοιογένεια που συνίσταται στην α­ ναζήτηση ενός κό­ σμου τέλειας αγνό­ τητας και ομορφιάς και συγχρόνως συγγραφέας με μο­

ΖΑΝ ΑΝΟΥΙΓ 1. Λεοκάνπα Μτφρ.: Αλέξης Σολομός Πρόλογος: Άγγελος Τερζάκης Αθήνα, Δωδώνη, 1995 Σελ. 118 2. Ευρυδίκη Πρόλογος-Απόδοση: Μάριος Πλωρίτης Αθήνα-Γιάννινα, Δωδώνη, 1995 Σελ. 132

ναδική την αίσθηση της θεατρικότητας, ο Ανούιγ δραματοποιεί την άρνηση της ζωής είτε γράφει τα «ρόδινα» είτε τα «μαύρα» του έργα. Στη «Λεοκάνπα», που ανήκει στην πρώτη κατηγορία, η νεαρή Αμάντα θα αντιπροβάλλει την υγιή της α­ ντίδραση απέναντι στους ακατανόητους κατοίκους ενός πύργου όπου θα προ­ σκληθεί για μια παράξενη εργασία, ένα θέατρο μέσα στο θέατρο που ισοδυναμεί με μιαν άρρωστη προσκόλληση στον έρωτα για μια νεκρή. Στην «Ευρυδίκη», έργο της δεύτερης κατηγορίας, ο Ορφέας θα κοιτάξει την αγαπημένη του όχι α­ πό πόθο αλλά από τον τρόμο της εκχυδάισης του έρωτά τους αν επανέλθουν στην πρότερη ζωή. Τα κείμενα δια­ θέτουν καλές μεταφράσεις που συνό­ δευαν τις πρώτες τους σκηνικές πα­ ρουσίες στην Ελλάδα: τη «Λεοκάνπα» στο Εθνικό, το 1958, με σκηνοθεσία του μεταφραστή και σκηνικά-κοστούμια Γ. Μόραλη (Μανωλίδου, Αλεξανδράκης, Χαλκούση) και την «Ευρυδίκη» στο Θέα­ τρο Τέχνης, το 1960, σε σκηνοθεσία Κ. Κουν, σκηνικά Μόραλη και μουσική Χατζιδάκι (Λυμπεροπούλου, Φέρτης, Κουν). Την έκδοση συνοδεύει φωτογρα­ φικό υλικό από εκείνες τις πρώτες παρα­ στάσεις. Αδικαιολόγητα τα πολλά τυπο­ γραφικά λάθη. Σφάλμα η έλλειψη (τουλάχιστον) εργοβιογραφίας του συγγραφέα που χαρακτηρίζει όλη τη σειρά. Δ. Τσατσούλης

Ο ι σ κ ιέ ς τω ν π αλιώ ν θ ρ ύ λω ν Ο Τόμας Λάνιερ (Τενεσσή) Ουίλλιαμς γεννήθηκε στον αμερικανικό Νότο το 1911. Τα περισσότερα έργα του γνώρι­ σαν μεγάλη επιτυχία, σκηνοθετήθηκαν στο θέατρο και κινηματογράφο από με­ γάλους σκηνοθέτες, τους ρόλους ερμή­ νευσαν διάσημοι ηθοποιοί. Το «Καμίνο Ρεάλ» (1953), τοποθετείται στη μεσογει­ ακή περίοδο του έργου του όταν επισκέ­ πτεται, διάσημος, την Ευρώπη. Ανέβηκε στο National Theatre της Νέας Υόρκης αλλά η αποτυχία του οδηγεί τον Τ. Ου'ΐλλιαμς και πάλι στη γραφή βιωματι­ κών εμπνεύσεων. Τα πρόσωπα που οδη-

γούνται στο «Δρό­ ΤΕΝΕΣΣΗ ΟΥΙΛΛΙΑΜΣ μο της αλήθειας» Καμίνο Ρεάλ και εγκλωβίζονται Ο Δρόμος της Αλήθειας Μτφρ.: Αλέξης Σολομός σε μιαν άγνωστη Αθήνα-Γιάννινα, πόλη, είναι είδωλα Δωδώνη, 1995 Σελ. 139. Δρχ.1.800 ηρώων ή καλύτερα λογοτεχνικών θρύ- --------------------------λων: Δον Κιχώτης, Καζανόβας, Μαργαρίτα Γκωτιέ, Λόρδος Μπάιρον, Εσμεράλντα και άλλοι, ζουν ε­ δώ σαν σε μια ονειροφαντασία του Δον Κιχώτη αφού, χρονικά, η δράση τους το­ ποθετείται στη διάρκεια του ύπνου του. Έργο υπερβολικά σύγχρονο για την ε­ ποχή του, δομικά και θεματικά, θέατρο μέσα στο θέατρο και, ταυτόχρονα, διά­ λογος με άλλα προηγούμενα έργα, δημι­ ουργεί ένα πλαίσιο που θα ενθουσίαζε τους θεωρητικούς της «διακειμενικότητας». Ο Τ. Ούίλλιαμς πέθανετο 1983 στη Νέα Υόρκη. Ρεαλιστική μετάφραση του Α. Σολομού, ενώ το κείμενο δεν συνο­ δεύεται, δυστυχώς, ούτε καν από μια σύ­ ντομη εργοβιογραφίατου συγγραφέα. Δ. Τσατσούλης

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η μ ιτε λ ή ς π ρ ο σ π ά θ εια Σ’ έναν καλαίσθητο τόμο περιέχονται πληροφορίες που αφορούν την εξέλιξη των αλφαβηταρίων από το πρώτο, χρονο­ λογημένο με τον τίτλο «Αλφαβητάριο», του 1771, ως το τελευταίο (1981) με τον ί­ διο ή παραπλήσιο τίτλο, που αντικαταστάθηκε το 1982 από τα βιβλία «Η Γλώσ­ σα μου». Το υλικό του τόμου αποτελείται από: ι­ στορικά και παιδαγωγικά στοιχεία για τα αλφαβητάρια, επιλογή βιβλιογραφίας ό­ που ανευρίσκονται κατατοπιστικά στοι­ χεία γι’ αυτά, έναν κατάλογο από 366 λήμματα αλφαβηταρίων με πληροφο­ ρίες, ενδιαφέροντα και δυσεύρετα εικονογραφικά στοιχεία (εξώφυλλα, εσωτερι­ κές σελίδες) και δύο παραρτήματα ΕΥΓΕΝΙΑ ΚΕΦΑΛΗΝΑΙΟΥ με τις μεθόδους δι­ Νεοελληνικά δασκαλίας της κα­ Αλφαβητάρια Αθήνα, Παρασκήνιο, 1996 θαρεύουσας (1829Σελ. 318 1891). Πρόκειται

Μόλις Κνχλοφόρηοαν

για μια χρήσιμη εργασία γιατί δεν ανακα­ λεί μόνο μνήμες συναισθηματικές και ι­ στορικές, αλλά - παρ’ όλες τις εργασίες που την τελευταία εικοσαετία έχουν γίνει για τα ελληνικά αλφαβητάρια, αποσπα­ σματικές μάλλον λόγω της ιδιαίτερης κά­ θε φορά σκοποθεσίας τους - πιστεύουμε ότι αποτελεί μια ακόμη συμβολή στην πε­ ραιτέρω γενική και ειδική μελέτη της γλώσσας και της διδασκαλίας της. Γ. Π α πα δά τος

Η μ ιτε λ ή ς π ρ ο σ π ά θ εια Η προσχολική αγω­ γή σήμερα αποτελεί αναπόσπαστο μέ­ ρος του συστήμα­ τος αγωγής της νέ­ ας γενιάς. Ο σκο­ πός και τα μέσα της προσχολικής αγω­ γής προσδιορίζο­ νται από τα ψυχο­ παιδαγωγικά στοι­ χεία της προσχολι­ κής ηλικίας και το γεγονός αυτό είναι η αντικειμενική βά­ ση της συνέχειας νηπιαγωγείου και σχολείου. Το βιβλίο αποτελεί μια μεθοδική εισα­ γωγή στην επιστή­ μη της Αγωγής της προσχολικής ηλικίας. Στην αρχή δίνεται η εικόνα της εξέλιξης της αγωγής ως κοινωνικού φαινομένου, ενώ στα υπόλοιπα κεφάλαια εξετάζονται διάφορα θέματα προσχολικής αγωγής, όπως η φυσική αγωγή, το παιχνίδι, η νοητική, η ηθικοπολιτιστική, η εργασιακή και η αισθητική αγωγή, καθώς και οι σχέσεις οικογένειας, νηπιαγωγείου και σχολείου. Η εργασία της Μ. Τσιαντζή, που συνοψί­ ζει εύληπτα τα πορίσματα ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας, είναι πολύ χρήσιμη, όχι μόνο για τους εκπαιδευτικούς, αλλά και για τους γονείς που ενδιαφέρονται ν’ ασχοληθούν σε βάθος με την αγωγή των παιδιών τους.

ΜΑΡΙΑΣΜΑΡΑΓΔΑ ΤΣΙΑΝΤΖΗ Αγωγήτης Προσχολικής Ηλικίας Αθήνα, Gutenberg, 1996 Σελ. 248

Κ. Μ αλαφάντης

Δ ιο ρ θ ω τ ικ έ ς π α ρ ε μ β ά σ εις Στις 4 και 5 Νοεμ­ Μηχανισμοί και όροι βρίου 1994 οργα­ επιλογής για την νώθηκε επιστημονι­ τριτοβάθμια εκπαίδευση Αθήνα, ΕταιρείαΣπουδών κή διημερίδα με θέ­ Νεοελληνικού πολιτισμού μα την επιλογή των και Γενικής παιδείας, 1995 υποψηφίων στα α­ Ιελ.212 νώτατα ιδρύματα. Πραγματοποιήθη­ καν τέσσερις συνε­ δρίες με ομιλητές καθηγητές Πανεπι­ στημίου, που σκια­ γράφησαν την υφι­ στάμενη κατάστα­ ση και πρότειναν λύσεις για υπέρβα­ ση του αδιεξόδου. Ειδικότερα, διαπί­ στωσαν ότι οι Γενι­ κές Εξετάσεις απο­ τελούν ένα κοινωνι­ κό πρόβλημα και κατέληξαν στο συμπέ­ ρασμα ότι χρειάζεται μια συνολική με­ ταρρύθμιση που να εγγίζει ολόκληρη την εκπαίδευση. Το σύνολο των συζητή­ σεων, παρατηρήσεων, ανακοινώσεων και προτάσεων, που έγιναν κατά τη διε­ ξαγωγή των εργασιών του συμποσίου, αποτελούν την ύλη του βιβλίου που α­ ποτελεί ένα χρήσιμο βοήθημα για κάθε ενδιαφερόμενο. Ν. Κώτσιου

ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ Β ρ υ κ ό λ α κ α ς σ τη Σ α ν το ρ ίν η Ξέρατε πως στη Σαντορίνη ξαπέστελναν οι κάτοικοι όλων των άλλων νησιών τους βρυκόλακές τους; Και πως αντίστοιχη της έκφρασης «κομίζειν γλαύκας ες Αθήνας» υπήρξε η: «στέλνει βρυκόλαΜΟΝΤΑΓΚ ΣΑΜΜΕΡΣ κες στη Σαντορί­ ΟΈλληνΒρυκόλαξ Απόδοση: Δημήτρης Μπεξής νη»; Αυτά και άλλες Επιμέλεια-Πρόλογος: πολλές πληροφο­ ΟρέστηςΔαβίας ρίες για τις δοξα­ Αθήνα, Δελφίνι, 1995 Σελ. 96 σίες, αντιλήψεις,

προλήψεις και πρακτικές γύρω από τον βρυκόλακα ή βουρκούλακκα ή βόμπιρα ή καταχανά ή σαρκωμένο ή τυμπανιαίο κ.λπ. βρίσκονται συγκεντρωμένες στο μελέτηματου διακόνου, αρχικά, της αγγλικανικής εκκλησίας και μετέπειτα με­ λετητή του αποκρυφισμού Μ. Σάμμερς. Σ’ ένα από τα σχετικά με τη δαιμονολο­ γία βιβλία του, με τίτλο «Ο βρυκόλακας στη Δύση» (του 1929) αφιερώνει δύο κε­ φάλαια, ένα για την αρχαία και ένα για τη σύγχρονη Ελλάδα, μεταφέροντας όχι μόνο τις μαρτυρίες που συνέλεξε από τα αρχαία κείμενα, αλλά και εκείνες από την επιτόπια έρευνα που έκανε στη χώ­ ρα μας. Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε αυτά που ποιούνται στον τόπο μας απέ­ ναντι στους νεκραναστημένους, εκείνα που επιτρέπει αλλά και απαγορεύει η ε­ πίσημη εκκλησία, αν θέλετε να παρευρεθείτε έστω και νοητικά σε τελετουργίες και εξορκισμούς πέρα από τα συνηθι­ σμένα, διαβάστε το. Κι ο φάντακας ή βαρβάλακας, μαζί σας... Δ. Τσατσούλης

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Για τη σ τρ ο γγυ λή θ ε ά Το 1996 υπήρξε μια χρονιά γεμάτη συγκινήσεις για τους φιλάθλους. Το Ευρωπαϊκό Κύπελλο Ποδοσφαίρου και οι Ολυμπιακοί Αγώνες προσέλκυσαν το ενδιαφέρον μιας μεγάλης μερίδας του κοινού. Δυο από τα πιο διαδεδομένα α­ θλήματα παγκοσμίως είναι το ποδόσφαι­ ρο και το μπάσκετ. Στους φιλάθλους των εν λόγω αθλημά­ των απευθύνονται τα δυο αυτά βιβλια­ ράκια. Αρκετά επεξηγηματικά, εύχρη­ στα λόγω του μικρού τους μεγέθους θα αποτελέσουν χρήσιμες πηγές πληροφό­ ρησης τόσο για τον άρτι προσηλυτισθέντα στη γοητεία του αθλήματος όσο και για τον ενημερωμένο οπαδό. Η ιστορία των δύο σπορ, οι κανονισμοί διεξαγωγής τους, οι μεγάλες μορφές παίκτες και προπονητές - οι μεγάλες διοργανώσεις και αγώνες, ο ειδικός α­ θλητικός τύπος αναλύονται ικανοποιητι-

ΜόΙΐζΚνήοφόρηοαν

κά τόσο για τον ελ­ 1. ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΣΟΥΝΕΛΟΣ ληνικό όσο και για Το αλφαβητάρι του το διεθνή χώρο. ποδοσφαίρου Όλα όσα πρέπει να Στο περί ποδο­ ξέρεις και δεν σου σφαίρου τομίδιο έχουν πει γιατο ποδόσφαιρο υπάρχουν σκίτσα Αθήνα, Δίαυλος, 1996 που αναλύουν και Σελ. 256 εξηγούν όρους αλ­ 2. ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Το αλφαβητάρι του μπάσκετ λά και συστήματα Όλα όσα πρέπει να ξέρεις του παιχνιδιού. Στο αντίστοιχο περί γιατο μπάσκετ Αθήνα, Δίαυλος, 1996 μπάσκετ την έλλει­ Σελ.288 ψη επεξηγηματι­ κών σκίτσων αντι­ σταθμίζει η πληθώρα στοιχείων για το α­ μερικάνικο κολεγιακό μπάσκετ και το NBA, καθώς και η εκτενής αναφορά στην ελληνική πραγματικότητα. Κ. Ντινόπουλος

ΘΡΗΣΚΕΙΑ Συν α ρ π α σ τικ ό ο δ ο ιπ ο ρ ικό Ο κόσμος της Ευρώπης και της Αμερι­ κής δέχτηκε μαζί με το χριστιανισμό πολλές θρησκευτικές παραδόσεις, ό­ πως αυτές προέκυψαν από τα γραπτά Εβραίων χρονικογράφων και προφητών. Σ’ αυτά τα γραπτά αντανακλάται η ιστο­ ρία της θρησκείας του Ισραήλ, θρησκεί­ ας μονοθεϊστικής, με κύριο χαρακτη­ ριστικό τη γραμμι­ ΣΑΒΒΑΣΑΓΟΥΡΙΔΗΣ Η ιστορίατης θρησκείας κή αντίληψη της ι­ του Ισραήλ στορίας, σε αντίθε­ Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1995 Σελ. 512 ση με τις πολυθεϊστικές θρησκείες των Ελλήνων, όπου η ιστορία εξελίσσε­ ται σε κύκλους αλλ η λ ο δ ια δ ε χ ό μ ε νους. Η ιστορία της θρη­ σκείας του Ισραήλ διακρίνεται από έ­ ναν πλούτο εμπει­ ριών γνώσης και προβληματισμό γύ­ ρω από την πορεία του κόσμου. Σύμ­

Μόλις Κυκλοφόρησαν

φωνα με το συγγραφέα, ο Αβραάμ συγκαταλέγεται στους πατριάρχες του ευρωπαϊκού πολιτισμού καθώς κατάφερε να μας μυήσει στο νόημα της ιστο­ ρίας, στο νόημα της ζωής ως ταξιδιού με τελικό σκοπό. Ν. Κώτσιου

Ψ υχ α ν α λ υ τικ ή ε ρ μ η ν ε ία τω ν δ ελ φ ικ ώ ν χρη σ μ ώ ν Ο ιατρός Γιαννουλάτος ανήκει σε μιαν ε­ ποχή, κατά την οποία το επάγγελμα της ιατρικής ήταν ταυτισμένο με αυτό του φιλοσόφου. Γαλλοθρεμμένος, δίπλα σε φερώνυμους καθηγητές, είχε μιαν εμμο­ νή: το Μαντείον των Δελφών. Πρωτόγραψ εγι’ αυτό το 1912, «Παρισίοις», ό­ πως αναφέρει, στον πρόλογό του, ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ξαναέγραψε το Π. ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΤΟΣ 1927, παρακινού­ Διδάκτοροςτου μενος από τις επι­ πανεπιστημίου κείμενες Δελφικές των Παρισίων Εορτές του Αγγέ­ Το εν Δελφοίς μαντείον και η απολλωνιακή μανία λου Σικελιανού και Ιστορική εξέλιξις της Εύας Πάλμερ. Παθολογική ψυχολογία Το πρώτο μέρος Αθήνα, Εκάτη, 1995 Σελ. 48 της μελέτης εξα­ ντλεί τα ιστορικά στοιχεία του θέμα­ τος (Γένεσις του Μαντείου, Η Πυθία, Η Απολλωνιακή Μανία, Αι Γνώμαι των Αρχαίων), ενώ στο δεύτερο δίδονται οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις του συγγρα­ φέα (Παθολογική ψυχολογία της προφη­ τικής επιδημίας Παθολογική ψυχολογία των Πυθιών, Το Προφητικόν Παραλήρη­ μα). Η έκδοση που κρατάτε στα χέρια σας είναι φωτομηχανική της πρώτης του 1927 (τα γράμματα σε ορισμένες λέξεις είναι «σπασμένα»), Β. Καλαμαράς

Μ α ρ τυ ρ ο λ ο γ ίο Η εφαρμογή της βίας, αλλά και η αντοχή στη βία που αντλεί τη δύναμη από την πί­ στη, την ιδεολογία και άλλες ανθρώπι­ νες αξίες, είναι ένα αξιοθαύμαστο κομ­ μάτι της «Ανθρώπινης Συμπεριφοράς».

Ο εξευτελισμός για τη συντριβή της ΠΟΠΗ ΧΑΛΚΙΑ-ΣΤΕΦΑΝΟΥ Οι Άγιοι Γεώργιοι ψυχής, ο πόνος για Αθήνα, Ετπάλοφος, 1996 την καταρράκωση Σελ. 208 του σώματος, υπήρξαν πάντα τα αλάθητα μέσα επιβολής και καταστο­ λής. Το 303 μ.Χ. ο Διοκλητιανός ξεκίνησε τον ανελέητο διωγμό των χριστιανών. Ήταν τότε που βασάνισε και θανάτωσε τον μετέπειτα Άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο, τον πιο δημοφιλή άγιο της Ορθοδοξίας. Η Πόπη Χαλκιά-Στεφάνου περιγράφει στο βιβλίο της τη ζωή και το μαρτύριο που υπέστησαν - οι περισσότεροι από τους 35 Γεώργιους που βιογραφούνται εξαιτίας της θρησκευτικής τους προσή­ λωσης. Καλογραμμένο και καλαίσθητο αυτό το βιβλίο μπορεί να γίνει αφορμή να οδηγη­ θεί ο αναγνώστης σε σοβαρούς προβλη­ ματισμούς.

σωπικό του στυλ, περικλείει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα και βιογραφικά στοιχεία τρίτων. (Για νεαρούς και για μεγάλους αναγνώ­ στες) Κ. Μ αλαφάντης

Τ ο π αλιό και το ν έ ο σ τη ν ε κ π α ίδ ευ σ η ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΚΑΡΑΒΑ Η δασκάλα που την έλεγαν Δανάη Εικον.: Μ. Πάτση Αθήνα, Σπάθής, 1996 Σελ. 94

Έ χει α π ο δ ε ιχ θ ε ί και α π ό μ ελ έ τε ς και έ ρ ε υ ν ε ς ότι σ τα βι­ βλία τ η ς π α ιδ ικ ή ς λ ο γ ο τε χ ν ία ς , ά μ ε ­ σ α είτε έ μ μ εσ α , α-

μεσα στα άλλα και οι ιδέες της αγω­ γής και της εκπαί­ δευσης που κάθε φορά ενσωματώ-

Μ. Καβαφάκη

ΠΑΙΔΙΚΑ Α ν α ζή τη σ η Τρία προσφυγόπουλα, δύο αγόρια κι έ­ να κορίτσι, πρωτοεμφανίζονται σε συνέ­ χειες στις σελίδες ενός εβδομαδιαίου περιοδικού πριν από πολλά χρόνια. Ύστερα από τη μεγάλη χαρά της κυκλο­ φορίας τους ξεχνιούνται φυλακισμένα σ ’ ένα σεντούκι. Και τότε παρουσιάζεται η μεγάλη ευκαιρία της ζωής τους: να ξανατυπωθούν και να ξαναγυρίσουν στη σύγχρονη εποχή. Όμως ξαφνικά πα­ ρουσιάζεται ένα μεγάλο εμπόδιο που μοιάζει ανυπέρβλητο- χάνεται μυστηριωδώς μια συνέχειά τους και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να ξαναδούν το εκδοτικό φως. Έτσι αρχίζει μια μεγάλη κι αληθινή περιπέτεια, η περιπέτεια της αναζήτησης της χα- ____________________ μένης ταυτότητας. Το βιβλίο του Ι.Δ. ι.Δ. ιωαννιδης ,

,

Ιωαννίδη, γραμμενο με το άμεσο, γλαφυρό και προ-

Ηχαμένη συνέχεια Αθήνα, Άγκυρα, 1996 Σελ. 112

____________________

δευτικό σύστημα. Η ασύνειδη είτε συνειδητή μεταφο­ ρά τους από τους συγγραφείς, έχει σχέση βέβαια με τον συγκεκριμένο ήρωα, φορέα τέτοιων αξιών. Στο συγκε­ κριμένο μυθιστόρημα φορείς των εκπαι­ δευτικών ιδεών είναι δύο δάσκαλοι των οποίων οι πράξεις αντανακλούν τα δύο εκπαιδευτικά συστήματα, που τα τε­ λευταία 80 περίπου χρόνια εφαρμόζο­ νται στη χώρα μας: Της Παραδοσιακής Αγωγής και της Νέας Αγωγής. Η Διευθύ­ ντρια ενός σχολείου, αυταρχική, με πα­ ρωχημένες και συντηρητικές ιδέες, εκ­ διώκει μια νέα δασκάλα συνεργατική και με δημοκρατικές ιδέες. Δύσκολο το εγ­ χείρημα, κυρίως από ιδεολογικής πλευράς. Γιατί η συγγραφέας έπρεπε να δώσει τέτοια στοιχεία ώστε οι κύριοι χα­ ρακτήρες να είναι πειστικοί, αλλά και τα παιδιά-ήρωες να είναι στις πραγματικές τους διαστάσεις. Και το πέτυχε χάρη και στις αφηγηματικές δυνατότητες που φαίνεται να έχει, αλλά και στη γνώση της παιδικής ψυχοσύνθεσης που, δασκάλα η ίδια, γνωρίζει καλά.

Μόλις Κυκλοφόρησαν

Πρόκειται δηλαδή για ένα διασκεδαστικό βιβλίο με διάχυτη την «παιδικότητα», όπου απαιτείται, με αληθινούς διαλό­ γους και το σπουδαιότερο, με χιούμορ... (Για παιδιά από 9-12 ετών) Γ. Παπαδάτος

Τ α ξίδ ια στη χ ώ ρ α τη ς φ α ν τα σ ία ς Ο Πητ (;) είναι ο Πήγασος που ήρθε από τη Χώρα του Μύθου και του Παραμυ­ θιού. Εκεί όσοι από τους παραμυθικούς ήρωες έχουν ξεχαστεί από τους ανθρώ­ πους ολοένα μικραίνουν Ένα παιδί, ο Πέτρος, άλλες φορές μόνος του ή πα­ ρέα με μια φίλη του, κι άλλες φορές με τον Πήγασο, περνώντας περιπέτειες γνωρίζει νεράιδες και νάνους, χάνεται στο δάσος, λύνει το αίνιγμα μιας σφίγ­ γας, ταξιδεύει πέρα από το ουράνιο τό­ ξο, γνωρίζει τους ήρωες στη χώρα του Μύθου και του Παραμυθιού. Πρόκειται για μια σειρά παραμυθικών ι­ στοριών με θαυμάσια σύλληψη του μύ­ θου. Το εύρημα του μεγέθους των παρα­ μυθικών ηρώων σε συνάρτηση με το ενδιαφέρον των Α. ΣΩΤΗΡΙΑΔΟΥ ανθρώπων είναι Οι περιπέτειες του Πέτρου και του Πητ συμβολικό και έμ­ (σειρά): μεσα αποτυπώνει Ο Πέτρος και ο Πητ την τεχνοκρατική Η Νεράιδα, με το σπασμένο φτερό και α-ποιητική επο­ Οι μουρτζούφλης νάνος χή μας. Η συγγρα­ Πέρα απότο ουράνιοτόξο φέας θαυμάσια Το αίνιγμα Ησυγκέντρωση γνωρίζει να διαπλέΕικον.: Φ. Σωτηριάδης κει διακείμενα μοτίΑθήνα, Περιβολάκι, 1996 Σελ. 36 βα από την αστεί­ ρευτη λαϊκή ηλλά και έντεχνη παρά­ δοση με δικά της, σε μια αφήγηση με αρκετές αρετές. Θα «θέλαμε» όμως το λόγο πιο ποιητικό-λυρικό. Γιατί φαίνεται κάποιες φορές να δεσμεύε­ ται κάτω από το «βάρος» της αφη­ γηματικής πλοκής και την ποσότητα

των κατά τα άλλα θαυμάσιων «εικόνων» του περιεχομένου. (Η σύλληψη του ταξι­ διού μέσα στο φάσμα του φωτός είναι ε­ ξαίσια και συνάμα ευφυής). Η εικονο­ γράφηση είναι χαρούμενη. Γενικά είναι μια πολύ καλή προσπάθεια του νέου (;) εκδοτικού οίκου. (Για παιδιά από 7-10 ετών). Γ. Παπαδάτος Δ ύ ο α λ η θ ιν ά π ρ ω τότυπ α βιβλία Ζώα του αγροκτή­ ματος και ζώα της ζούγκλας προστί­ θενται το ένα μετά το άλλο, στα δύο MARIEAUBINAIS συγκεκριμένα βι­ Στη ζούγκλα Εικον.: J.-F. Martin βλία, στο ένα και Αθήνα, Καστανιώτης, 1996 μοναδικό τους φύλλο, διαστάσεων 90X90 εκατ., το οποίο είναι κατάλληλα διπλωμένο ώστε να επιτυγχάνεται επι­ τυχέστερα η σύγκριση των μεγεθών των ζώων. Βασικό στοιχείο έλξης για την κα­ λύτερη εμπέδωση, αποτελούν οι απλές χιουμοριστικές ιστοριούλες που συνο­ δεύουν τις υπέροχες και εκφραστικές πολύχρωμες εικόνες. Πρόκειται για δύο αληθινά πρωτότυπα και διασκεδαστικά βιβλία, ασυνήθιστα για την ελληνική πραγματικότητα, που αναφέρονται στην κατηγοριοποίηση αντικειμένων με βάση τις φυσικές τους ιδιότητες (χρώμα, μέ­ γεθος, σχήμα). (Για παιδιά από 3 ως 6 ετών) Γ. Παπαδάτος

MARIE AUBINAIS Στο αγρόιαημα Εικον.: J.-F. Martin Αθήνα, Καστανιώτης, 1996

Η ιδ ια ιτε ρ ό τ η τα το υ Ά λλο υ Τον τελευταίο καιρό εκδίδονται όλο και περισσότερα βιβλία, κυρίως μεταφρα­ σμένα, για πολύ μικρές ηλικίες, με θέμα το σεβασμό της διαφορετικότητας του ατόμου. Κι είναι αυτό μια καλή επιλογή αφού στα πλαίσια των σύγχρονων πολυπολιτισμικών κοινωνιών παρουσιάζε­ ται η αδήριτη ανάγκη αποδοχής της ιδι­ αιτερότητας του «άλλου» είτε ατόμου εί­ τε εθνικής ή άλλης μειονότητας. Ο απίθανος, λοιπόν, ελέφαντας, ο... πο­ λύχρωμος Έλμερ, έβαψε το δέρμα του,

για ν α μ οιά ζει με τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς φ ί­ λ ο υ ς το υ . Δ εν του κ α λ ά ρ εσ ε ο ύ τ ε ό ­ μ ω ς και τ ω ν ά λλω ν, α φ ο ύ τ ο ν είχ α ν ή δ η α π ο δ ε χ τε ί. Έ τ σ ι το πή ρα ν σαν ένα από τ ’ α σ τε ία τ ο υ κι απ ο φ ά σ ισ α ν α υ τό τ ο γ ε γ ο ν ό ς να τ ο γ ιο ρ ­ τά ζουν κ άθε χρόνο, μ ιμ ού μ ενοι τον Έ λμ ερ.

ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΜΑΚ ΚΙ Έλμερ, ο παρδαλός ελέφαντας Μτφρ.: Α. Ανδρουτσοπούλου Αθήνα, Πατάκης, 1996 Σελ, 36

Θα λέγαμε πως το συγκεκριμένο βι­ βλίο με τη βαθιά αντιρατσιστική του συλλογιστική, με την καταπληκτική εικονογράφηση του ίδιου του συγγρα­ φέα και την πολύ καλή μετάφραση, μπο­ ρεί να ενταχθεί στα πλαίσια μιας «διαπολιτισμικής αγωγής», έννοιας που τε­ λευταία ακούγεται στην εκπαιδευτική πραγματικότητα, περισσότερο όμως ως θεωρία... (Για παιδιά από 5-9 ετών) Γ. Παπαδάτος

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Σειρά: Αρχαίοι Έλληνες τραγικοί ποιητές

Ε υ ρ ιπ ιδ ο υ

ΒΑΚΧΑΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΡΛΠΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ

Ο ι δ ια δ ρ ο μ έ ς τ η ς Α γ ά π η ς Δυο ζώα, το Μικρό Λαγουδάκι κι ο Μεγά­ λος Καστανός Λαγός, εκφράζουν το ένα στο άλλο τα συναισθήματά τους. Από το μικρόκοσμο του εαυτού τους ταξιδεύουν στο σύμπαν ή όπου μπορεί να φτάσει η φαντασία τους πάντα μέσα από τις δυνατότητές τους. Έτσι _________________ ανακαλύπτουν μιαν SAM Me BRATHEY αγάπη που δεν μπο­ Μάντεψε πόσο σ’ αγαπώ ρεί να έχει τελειωμό Μτφρ.: Γ, Παπαδόπουλος Αθήνα, Παπαδόπουλος, 1996 ούτε και σύνορα. Σελ. 112 Διαδρομές όμως μπορεί και να έχει! Αν λοιπόν, στην α­ νάλγητη εποχή μας, θέλετε να μάθετε ποιες είναι οι πιθανές διαδρομές μιας αγά­ πης ασύνορης, διαβάστε αυτό το τρυφερό και ποιητικά εξαίσιο βιβλίο που είναι για ό­ λες τις ηλικίες, όπως άλλωστε κι η αγάπη. (Από 4 ετών) Γ. Παπαδάτος

Ε ισαγωγή - Μ ετάφραση Ε ρμηνευτικά Σ χόλια Α λ έξ . Α θ . Μ π ά λ τ α ς Φ ιλόλογος - Συγγραφέας

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Π ο λιτισ μ ό Ιπ π ο κ ρ ά το υ ς 8 Α θήνα Τηλ.: 36.27.318

Μόλις Κνχλοφόρηοαν

m

k h

m επιμέλεια: Βασίλης Καλαμαράς

Η Αλκή Ζ έη, ο Μήτσος Κασόλας και ο Αλέξης Πανσέληνος αφήνουν τον παραδοσιακό εκδο τι κό

οίκο

«Κέδρο»

και

πάνε

στον

«Καστανιώτη».

0

Νάνος

Βαλαωρίτης

ε π α ν εμ φα ν ί ζε τ αι με δύο κα ινο ύρ ιες π οι ητ ικ ές συλλογές, ο Δ.Ν. Μαρωνίτης συν εχ ίζ ει την

έκδοση

της

επι χο ρη γη μέ νη ς

«Οδύσσειάς»

του

.

Πρέπει

να

σ τα θο ύμ ε

στην

ανατύπωση του «Λε ξικού της ε λληνικής αρχαιολογίας» του Α.Ρ. Ραγκαβή, όπως και στη με λέτ η του Μπίτον για την «Ελληνική μεσαιωνική μυθ ισ το ρί α» . Ας δούμε όμως πιο αναλυτ ικ ά τι ε τ οι μά ζ ου ν για τον μήνα Ν οέμβριο οι ε κ δο τ ικ οί οίκοι Καρδαμίτσα, Καστανιώτ ης, Σύγχρονη Εποχή, Ωκε ανίδα.

_______________________________ ΣΥΓΧΡΟ ΝΗ ΕΠΟΧΗ Ελληνική και ξένη πεζογραφία: Χάρης Σακελλαρίου «Τα παραμύθια του Αβραάμ», Χάινριχ Μαν «Η βασίλισσα τη ς Κύπρου» (μυθιστόρη­ μα), ΤζακΛόντον «Η σιδερένια φτέρνα» (μυθιστόρημα). ΚΑΡΔΑΜ ΙΤΣΑ J. Boardm an «Οι α ρ ­ χαίοι 'Ε λληνες στην υ περ πόντια εξάπλω σή το υ ς. Π ρώιμες α ποι­ κίες και εμπόριο» (Μτφρ. Η λεκτρα Α νδρεάδη). Kerferd «Η σοφιστική κίνηση» (Μτφρ. Παν. Φ ανα­ ρά ς). Α.Ρ. Ραγκαβή «Λεξικό τ η ς ελληνικής α ρ χα ιο ­ λογίας», τόμ οι 2 (ανα­ τύ πω σ η τ η ς έκδ ο σ η ς το υ 1888). Κ. Κ ωβαίος «Ό λα κυο­ φ ο ρ ού ντα ι μ ες τη γλώ σσα . Δοκιμές στη φ ιλ ο φ ο φ ία το υ Βιτγκενστάιν».

Pierre Bourdieu «Οι Κληρονόμοι. Οι φ οιτη­ τ έ ς και η κουλτούρα», β ’ έκδοση (Μτφρ. Ν. Π αναγιω τόπουλος-Μ . Βιδάλη).

Rod. Beaton «Η π ολιτι­ κή τέχνη τ η ς α ρ χα ία ς τρ α γω δ ία ς» (Μτφρ. Φ λώ ρα ς Μανακίδου).

Ym M ooiv

Μελέτες: Ν έαρχος Γεωργιάδης «Από το Βυζάντιο στο Μάρκο Βαμβακάρη» και Θανάσης Παπαρήγας «Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος - Σκέψεις για μερικές πλευρές του». Και ένα παιδικό: Μαρία Βελετά - Βασιλειάδου «Αχ, αυτοί οι μεγάλοι!».

___________________ ΩΚΕΑΝΙΔΑ Στη σειρά ψυχολογικά θρίλερ: Ρουθ Ρέντελ «Ο άρχοντας των βάλτων». Μια βιογραφία της βασίλισσας Βικτωρίας σε μορφή ημερολογίου: Σύνθια Χάροντ Ήγκλς «Εγώ η Βικτώρια». Τρίτο βιβλίο στη σειρά της «Ζωοφιλικής Βι­ βλιοθήκης»: «Η μυστική ζωή των σκύλων». Τασία Χατζή «Φοίβη: το βιβλίο της οίησης και της μωρίας». Έ να έπος, όπως το χαρακτηρίζει η συγγραφέας, της παιδι­ κής ηλικίας, όμως στην ελληνική ύπαιθρο που έχει πια χαθεί. Νίνα Ναχμία «Ρέινα Ζιλμπέρτα»: Η πραγματική ιστορία μιας εβραϊκής οικογέ­ νειας στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια της κατοχής. Στην «Ασημένια Σειρά»: Τόμας Ελόι Μαρτίνες «Σάντα Εβίτα». Ο χορός της ε­ ξουσίας γύρω από το ταριχευμένο σώμα της Εβίτας Περόν. Στη σειρά «Κλασικά»: Καρόλου Ντίκενς «Το παλαιοπωλείο». Η ζωή και οι πε­ ριπέτειες ενός παράξενου ζευγαριού, ενός παππού και της εγγονής του στο Λονδίνο του 19ου αιώνα. Στη σειρά τσέπης «Plot»: Nancy Taylor Rosemberg «Αυτοδικία», Stephen Leather «Ο Κινέζος», Tom Savage «Η Άβυσσος», Tim Breen «Οι Τιτάνες», Lorenzo Carcaterra «Sleepers».

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ Ελληνική πεζογρ α φ ία : Δάφνη Α λεξάνδρου «Μάρσα Μ ατρούχ και ά λ λες π α ρ ά ξ εν ες ιστο­ ρίες», Αετίτσια Βασιλειάδου «Μακρινός κό­ σμος», Ν τάρα Γιαννακοπούλου «Ο μ εγά λ ο ς θυμός», Π αναγιώτης Ε υα γγελίδη ς «Κωνστα­ ντίνος», Άλκη Ζέη «Νεανική φωνή», Μ ήτσος Κ ασόλας «Ο Πρίγκιπας», Μ ανόλης Κ ορρές «Φυλής 380β», Δημ ή τρη ς Μ ιχαηλίδης «Γκαρσονιέρα για παλιά βιβλία», Αμάντα Μιχαλοπούλου «Γιάντες», Χ ρήστος Μ πουλώ της «Το κορίτσι», Γιώ ργος Μ πράμος «'Οτσι τσιόρνιγια», Έ μυ Π ανάγου «Ο έ ρ ω τα ς έβλ επε στη θ ά ­ λασσα», Α λέξης Π ανσέληνος «Ζ αΐδαή Η καμή­ λα στα χιόνια», Γιάννης Π α πα δ ό πο υ λο ς «Χω­ ρ ίς κίνητρο», Ιωάννης Π ατεράκης «Το αγόρι», Κ υριάκος Ράκος «Έ νας επι­ κίνδυνος γλύπτης», Τ άσος Ρ ού σ σ ος «Ο Ο δυσσέας», Ντίνος Σ ιώτης «High light», Αντώνης Σ ουρούνη ς «Μι­ σόν αιώνα», Ά ρης Φακίνος «Οι παράνομοι», Ό λ γα Χα­ ντζή «Ο έ ρ ω τα ς δ εν είναι πά ντα τοκογλύφος». Ελληνική ποίηση: Ν άνος Β αλαω ρίτης «Ανιδεογράμματα» και «Ή λιος ο δή μιος μιας πρ ά σ ινη ς σκέψης», Μ αριέττα Πεπελάση «Πλοηγός», Χ ρήστος Τσιάμ η ς «Κήπος με ρ ίζες στο φ ε γ ­ γάρι», Αντώνης Φ ω στιέρης «Η σκέψη ανήκει στο πένθος». Ό μ η ρος: «Ραψω δία ν: Ο δυ σ σ έω ς α π ό π λο υ ς Άφιξις εις Ιθάκην» και Ραψω δία ξ: Ο δυ σσέω ς π ρ ο ς Εύμαιον ομιλία», σε π ρ ό λ ο γο - μ ετά φ ρ α ­ ση - επιλεγόμ ενα Δ ημήτρη Δ. Μαρωνίτη. Μ αρτυρίες-βιογραφίες: Σ ύλ λ ο γο ς Πολιτικών Εξόριστω ν Γυναικών: «Γυναίκες ε ξό ρ ισ τες στα στρ α τό π εδ α το υ Εμφυλίου. Χίος-ΤρίκεριΜ ακρόνησος- Αϊ Στράτης, 1948-1954». Μ ονοπάτια του λ όγου: Πωλ Βαλερύ «Η κρίση του πνεύματος». Ταξιδιωτική λογοτεχνία: Κάτια Αντω νοπούλου «Χίλιες και μια νύ χτες στο Πακιστάν» και «Νιχά ο Κίνα», Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ «Ο δοιπο­ ρικό στην Ινδία». Βιβλιοθήκη του Έ ρω τα : Ανωνύμου «Η α φέντρ α και ο σκλάβος», Τιμολέον-Φ ρανσουά «Οι α ναμνήσεις του α ββά ντε Σουαζί πο υ ντυνόταν σαν γυναίκα». Θ έατρο: Λουκία Ρικάκη «ΣουρεαλΕΡΩΣ», Κάρλο Γ κολντόνι «Υπηρέτης δύο αφεντάδων». Αρχεία Σ ουρεαλισμού: Εμμάνουελ Γκάριγκ «Τα σουρεαλιστικά παιχνίδια (Μ άρτιος 1921Σ επ τέμ β ριος 1962)». Βίντεο: Γιώ ργος Κ ωστάκης «Μια σπάνια σ υνο­ μιλία με το μ εγάλο συλλέκτη και κριτικό τ έ ­ χνη ς Α ντρέα Π αγουλάτο».

Το βιβλίο στον κινηματογράφο: Ντοζ Τζορτζ Γκριν «Η ένορκος», Καρλ Χάιασεν «Στριπτίζ». Δοκίμια: Βασίλης Α γγελικόπουλος «Φά­ ρ ο ς στη σιωπή, (Κείμενα για τη ζωή και το έ ρ γο το υ Μάνου Χατζιδάκι», Φώ της Δημ η τρα κόπουλος «Βυζάντιο και νεοελληνι­ κή διανόηση “μεσ ο ύντο ς το υ 19ου αιώ­ να ”», Ε ύα Κοταμανίδου «Με λογισμό και μ’ όνειρο. (Πολιτιστικές επιφυλλίδες)», Δημ ή τρη ς Λ όγιος «Ερωτική π ρ ό β α στο θάνατο», Νίκος Μ πακουνάκης «Το κρασί το υ Γουστάβου (Αφήγημα σινικής α ρχα ι­ ολογίας)», Π αναγιώτης Ν ικολόπουλος «Συμβάσεις έ ντυ πη ς έκδ ο σ η ς και ανα­ δρομική εφ α ρ μ ο γή το υ ν. 2121/1993», Χριστίνα Ντουνιά «Λογοτεχνία και πολιτική στον μ εσ ο πό ­ λεμο (Τα λογοτεχνικά περιοδικά τ η ς Α ριστε­ ρ ό ς, 1924-1936)», Αννίτα Π αναρέτου «Παντελής Π ρεβελάκης - Οι δρόμοι το υ Ζωντανού χρόνου», Β α γγέλη ς Π ανταζής «Ομηρική Γεω γραφία και Ομηρική Ε ποχή I. Ο εξομηρισμός τ η ς α ρ χα ία ς Ε λλάδας και τ ο πρ ό β λ η ­ μα τω ν Μυκηνών», Δημή­ τρ η ς Π οταμιάνος «Ο κή­ πος», Βάλτερ Π ούχνερ «Κείμενα και αντικείμενα», Γιάννης Σιδέρ η ς «Ιστορία το υ Νέου Ελληνικού Θ εά­ τρ ο υ (1794-1944). Τ όμος 2, Τ όμος 3, Τό­ μ ο ς 4», Μιχάλης Τσιανίκας «Το ταξίδι του Φ λω μπέρ στην Ελλάδα». Φωτο/Μνήμη: Δ ημ ήτρης Αλεξίου «Τα ει­ κονοστάσια τ η ς Λακωνίας» και Κυριάκος Ν τελόπουλος «Μικρή νεοελληνική ιχθυονω πογραφία». Κλασική Βιβλιοθήκη: Ντάνιελ Ντεφό «Μολ Φλάντερς», Χένρι Τζέιμς «Το π ο ρ ­ τρ έ το μιας κυρίας», Ράινερ-Χένρι Χ άγκαρντ «Οι θη σα υ ρ ο ί το υ βασιλιά Σολομώντα», Τζέιν Ό στιν «Υ περηφάνεια και προκατάληψη». Ξένη λογοτεχνία: Α νώ νυμος «Π ροεδρικά χρώ ματα», Μ πανάνα Γιοσιμότο «Σαύρα», Έ ντο υα ρ ντ Μερικέ «Τα ταξίδι το υ Μότσ α ρ τ στην Π ράγα», Χαρούκι Μουρακάμι «Σκληρή χ ώ ρ α τω ν θαυμ άτω ν και το τ έ ­ λ ο ς το υ κόσμου», Μιχαήλ Μ πουλγκακοφ «Η μυθιστορία το υ κυρίου Μολιέρου», Ν ομπέλ Λ ογοτεχνίας «Εικοστός αιώ νας. Οι λό γο ι τω ν σ υ γγρ α φ έω ν πο υ τιμήθηκαν με το βραβείο (1901-1995)», Ρ ομ πέρ Ν τεσνός «Ελευθερία ή έρ ω τα ς! Και π έν­ θ ο ς αντί πένθους», Λουίτζι Πιραντέλο «Χάος».

Υπόέκόοσιν

Ημιοιώαη η/ς /

Ένας τρόπος έκφρασης άκρως «σωματικός», με την έννοια ότι περιέχει εικόνες όπου συμμετέχουν οι ανθρώπινες αισθήσεις

τίζεται η ποιήτρια θυμίζει την ανάλογη μποντλεην ουτοπία του έρωτα χαρτογραφεί η Κατε­ ρική «Ανύψωση» (Elevation), όπου το πνεύμα ρίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Με τολμηρές εικόνες γεύεται τη φωτιά του διαστήματος. πλάθει ένα ολοδικό της, προσωπικό σόμπαν, όπου κυριαρχούν τα τέσσερα εμπεδόκλεια στοι­ Όταν ο έρωτας παίρνει σάρκα και οστά, οδηγεί στη διάψευση. Περιγράφεται με οδύνη και σπα­ χεία. Ο επιθυμητός, κι όμως ανέφικτος πια, έρω­ ραγμό, εντελώς χοϊκός και απάνθρωπα γήινος. τας αντλεί απ’ το υδάτινο στοιχείο. Το σώμα πεΟ εξαρτώμενος από το ερώμενο πρόσωπο έρ­ ριγράφεται «ωκεάνιο», στην ερωτική διεργασία πει προς το αντικείμενο της επιθυμίας, ταλαιπω­ κυριαρχούν οι «εσωτερικές υγρασίες», η ύπαρ­ ρείται και δε λυτρώνεται. Παράφορα σέρνεται ξη γίνεται «έλος». Δεσπόζει το νερό στις ποικι­ και τρέφει ανεπίτρεπτους πόθους. Μόνο η νιότη λόμορφες μεταμορφώσεις του. Εξίσου υδάτινη είναι η φυσιολογική και η κανονική ερωτική επο­ όμως είναι και η υφή της μοναξιάς, που «λάμπει χή. Πέραν αυτής ξεκινά η παθολογία. Η έρημη σαν σταγόνα βροχή πάνω σε μια πέτρα», ενώ σάρκα, η «έρημος» σάρκα είναι το μοναχικό σώ­ μια άλλη δυσάρεστη κατάσταση που έρχεται ως μα, το μονήρες κορμί που είτε προδόθηκε κι εεπακόλουθο της στέρησης παρουσιάζεται επί­ γκαταλείφθηκε είτε ρημάχτηκε ανεπανόρθωτα σης ρευστή («η μυστική ροή της απελπισίας»), από το πέρασμα του χρόνου. Είναι «ωραία έρη­ Ο χρόνος αντιπροσωπεύεται από τον αέρα. Δια­ μος η σάρκα», γιατί το τοπίο της εικονίζει τον λύεται στους αιθέρες, πετάει, χάνεται ψηλά και πόνο και η ομορφιά πηγάζει από την απόγνωση. φεύγει ανεπιστρεπτί. Η ανύψωση γίνεται ιδανι­ Η ποιήτρια μιλάει για το «καζάνι της ύπαρξης» κή κατάκτηση του χαμένου χρόνου. Με το φτέ­ ρωμα της ψυχής δαμάζεται η παραπέμποντας ευθέως στη χρονικότητα και το έγχρονο «εί­ φωτιά. Φλογερά τα πάθη, φλογι­ ναι» θεώνεται και μετατρέπεται σμένη η ενοχή. Η φαντασία πα­ ράγει καύσωνα, που είναι και πά­ σε άχρονο. Ο αέρας ταυτίζεται ΚΑΤΕΡΙΝΑ με την εξαΰλωση και την αποδέ­ λι φωτιά σε διαφορετικό φνέρωΑΓΓΕΛΑΚΗ-ΡΟΥΚ σμευση από τα γήινα δεσμά. Τα μα. Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ φτερά χαρίζουν την αθανασία: Ωραία έρημος παρατηρεί στωικά και νηφάλια η σάρκα «... που τολμώ να ονειρευτώ πως την ερωτική διαδρομή. Μια νηνε­ έχω ποδαράκια και φτερά / στον μία αισθημάτων έχει διαδεχθεί Αθήνα, Καστανιώτης, 1995 αέρα πως κάνω βόλτες και στρο­ τώρα την προηγούμενη ανεμο­ Σελ. 56 φές». Η απογείωση που οραμα­ θύελλα και το έρημο σώμα κείτε-

Τ

Κμτιχή

ται εν είδει πεδιάδας («σκεφτική η πεδιάδα α­ πλωμένη στη βροχή»), Η συλλογή είναι χωρισμένη σε τρεις ανισομε­ ρείς ενότητες με ιδιαίτερο στίγμα η καθεμιά. Η πρώτη που τιτλοφορείται «Αυτό» είναι είναι μια ήρεμη συμφιλίωση με το θάνατο. Το θάνατο ως διάψευση. Τέλος εποχής, ματαίωση αλλά και σωματική αρρώστια ή οδυνηρή κατάληξη της ζωής. Ακόμα ως δυσάρεστη έκβαση ενός έρω­ τα. Η δεύτερη ενότητα («Προσωποποιήσεις τέ­ λους») είναι μια περιήγηση στη χώρα.της ποίη­ σης. Η ποιήτρια εξερευνά τα άδυτα του ποιητι­ κού φαινομένου και προσπαθεί να αναβαπτισθεί. Θέτει επίσης το ερώτημα «πώς γράφονται τα ποιήματα;» και απαντά η ίδια με τρόπους εξό-

Ι

Σ

Τ

Ο Ρ Ι Α

χως ευρηματικούς. Η τρίτη ενότητα («Του έρω­ τα χωρίς μέλλον») αποτελείται από ποιήματα α­ κραιφνώς ερωτικά και είναι - νομίζουμε - η πιο απολαυστική και η αρτιότερη. Η ποίηση της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ είναι έ ­ νας τρόπος έκφρασης άκρως «σωματικός», με την έννοια ότι περιέχει εικόνες όπου συμμετέ­ χουν οι ανθρώπινες αισθήσεις. Οσφρητικές πα­ ραστάσεις, γεύσεις, χρώματα, μια πανδαισία αι­ σθητηριακών εικόνων που ζωντανεύουν και πάλλονται. Το λυρικό «εγώ», η ποιητική φωνή, συγκρατημένα ξετυλίγεται και απλώνει τοπία λεπταίσθητης ομορφιάς, λιτής και καθόλου κραυγαλέας. Νίκη Κώτσιου

Ι Δ Ε Ω Ν

Φώτης Τερζάκης

Η διαλεκτική επ α να π ρ ο σ δ ιο ρ ισ μ ένη Έ ν α φιλοσοφικό δοκίμιο στην λιτή, κλασική δ ο μ ή του είδους, και τα υ τό χρ ονα μια ε μ π ερ ι­ στατω μένη μελέτη που φ έρνει στο φ ω ς και­ νούργια, αναπάντεχα συμπεράσματα. Μ ια διερεύνηση τ η ς διαλεκτικής δ ο μ ή ς μέσα σε ποικί­ λ ε ς φ ιλοσ οφ ίες η οποία π ρ ο χω ρ εί αντίθετα στον ιστορικό χρόνο, από τις μοντέρνες διαμά­ χ ε ς π ρ ο ς τ ις α ρ χ α ίες πηγές, προκειμένου να φ έρει στο φ ω ς το κρυ μμένο ανθρω πολογικό θεμέλιο μιας δ ο μ ή ς τη ς σκέψης η οποία πα ρα­ μένει ακόμα ζωντανή και δραματικά επίκαιρη.

εκδόσεις φιλίστωρ Θ ε μ ισ το κ λ έο υ ς 31, τηλ. 38.18.457 Παραγγελίες-διανομή: ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ, Γραβιάς 9-13, τηλ. 38 07 689 Αχιλλέας Σίμος, Κωλέττη 11, τηλ. 38 30 491

Κριτική

Η τφ η η ν

Μ ιέύΐοφίϊΰζ

Από την αυγή της Αναγέννησης ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, έχουν συγκεντρωθεί, ως κληροδότημα και παρακαταθήκη, τα λογοτεχνικά έργα και οι αντιλήψεις για τον κόσμο και τη ζωή, μια μορφή κοσμικής «διαθήκης», που δεν έχουμε το δικαίωμα να προδώσουμε, αλλά που έχουμε ήδη προδώσει

Θα παρατηρήσουμε πως σε διάστημα μικρότε­ συλλογή δοκιμίων με τίτλο Η τέχνη του ρο της δεκαετίας έχει συγκεντρωθεί ένας αριθ­ που κυκλοφόρησε το μός έργων, που κεντρικός τους άξονας είναι 1987, αποτελεί ένα είδος τομής στο έργο πρόσωπα, πράγματα και θέματα της δυτικής του Μίλαν Κούντερα για δύο λόγους: ο πρώτος Ευρώπης. Ο συγγραφέας μοιάζει να μην αισθά­ είναι πως ο συγγραφέας παίρνει την απόφαση νεται άνετα σε αυτή την Ευρώπη, που παρακ­ να γράψει για πρώτη φορά κατευθείαν στα γαλ­ μασμένη, επιπόλαιη και βυθισμένη στην εξαπά­ λικά, δηλαδή στη γλώσσα της χώρας που τον τηση και την αυταπάτη, αποστρέφεται και ευτεφιλοξένησε μετά την έξοδό του από την Τσεχο­ λίζει τις αρχές πάνω στις οποίες άκμασε ο πολι­ σλοβακία, στην οποία είχαν εισβάλει τα ρωσικά τισμός της. Καταπιάνεται λοιπόν να στηλιτεύσει στρατεύματα, καταπνίγοντας το κίνημα του στάσεις και συμπεριφορές, αλλά κυρίως να «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο», γνω­ προσδιορίσει την έννοια των στοιχείων εκείνων, στότερο ως η άνοιξη της Πράγας του 1968. Ο που, κατά τη γνώμη του, είναι οι βάσεις της δεύτερος είναι πως ο συγγραφέας συγκεντρώ­ συνεισφοράς της Ευρώπης στο νει για πρώτη φορά, σε έναν τό­ μεγαλείο του λόγου και της σκέ­ μο, τα δοκίμια που κατά και­ ψης. Από την αυγή της Αναγέν­ ρούς είχε δημοσιεύσει σε διά­ νησης ως τις πρώτες δεκαετίες φορα έντυπα. Στη συνέχεια, ΜΙΛΑΝ του 20ού αιώνα, έχουν συγκε­ γράφοντας πάντα στα γαλλικά, ΚΟΥΝΤΕΡΑ ντρωθεί, ως κληροδότημα και ο Κούντερα θα μας δώσει ένα Οι Προδομένες παρακαταθήκη, τα λογοτεχνικά μυθιστόρημα (Η αθανασία), μια Διαθήκες έργα και οι αντιλήψεις για τον νέα σειρά δοκιμίων (Οι προδο­ Μτφρ. : Γιάννης Χάρης κόσμο και τη ζωή, μια μορφή κο­ μένες διαθήκες) και ένα ακόμα Αθήνα, Εστία, 1995 σμικής «διαθήκης», που δεν έ­ μυθιστόρημα (Η βραδύτητα), Σελ. 310 χουμε δικαίωμα να προδώέκδοση του 1995.

Μ

Μυθιστορήματος,

Κριτική

σουμε, αλλά που έχουμε ήδη προδώσει. Κατά τον Κούντερα, το μυθιστόρημα αποτελεί τη σημαντικότερη συμβολή του ευρωπαϊκού πνεύματος στον παγκόσμιο πολιτισμό. Με θε­ μελιωτές τον Ραμπελαί και τον Θερβάντες, με τα μπολιάσματατου Λώρενς Στερν και του Ντενί Ντιντερό, με ανανεωτή τον Φλομπέρ, με κο­ ρυφαίους τον Προυστ, τον Τζόις, τον Μπροχ, τον Γκομπρόβιτς, τον Κάφκα, τον Μούζιλ, με ε ­ πιγόνους όπως ο Φουέντες ή ο Ράσντι, είναι η μορφή λόγου που έκλεισε εντός της όλες τις άλλες τέχνες, τη μουσική κυρίως. Τη μουσική που ξεκινάει με το cantus firmus ενός Ζοσκέν ντε Πρε, κλείνει σε ένα πρώτο ημιχρόνιο με τον Μπαχ, ο οποίος υπηρετεί μουσικές μ ορφές που στην εποχή του ανήκαν κιόλας στο παρελθόν, κορυφώνεται στον «κατ’ εξοχήν εξπρεσιονιστή» Στραβίνσκι, στον Ούγγρο Μπέλα Μπάρτοκ και στον Τσέχο Λεός Γιάνατσεκ, που μας άφησε σε σημειωματάρια τις παρατηρήσεις του για τη μουσική του προφορικού, καθημερινού και κοι­ νού λόγου, του οποίου τις διακυμάνσεις παρα­ κολουθούσε, ακούγονταςτους ανθρώπους στο δρόμο να μιλούν για τα προβλήματά τους και να ανταλλάσσουν στοιχειώδεις φράσεις. Θα παρατηρήσουμε πως, υπό αυτό το πρίσμα, τόσο το μυθιστόρημα στο απόγειό του όσο και η μουσική χάνουν τον δυτικοπαγή χαρακτήρα τους, το κέντρο του ενδιαφέροντος μεταφέρεται στη Μεσευρώπη (Αυστρο-ουγγαρία, Τσε­ χία, Πολωνία) και ανατολικότερα ως τη Ρωσία της Ιεροτελεστίας της Ανοιξης του Στραβίνσκι. Αυτή η μετακίνηση του άξονα, κυρίως, ως έκ­ φραση του μοντερνισμού, υπογραμμίζει τη ση­ μασία της γεωγραφικής περιοχής που, περισ­ σότερο από οποιαδήποτε άλλη, παρέδωσε δια­ θήκες, οι οποίες κατά σύστημα προδόθηκαν, τόσο στον ίδιο τους τον τόπο (και όταν απόκτησαν διεθνές κύρος ήταν πια αργά για να έχουν τον αντίκτυπο που η έγκαιρη αναγνώρισή τους θα προκαλούσε), όσο και στη δυτική Ευρώπη, η οποία τις ερμήνευσε με τις δικές της προσλαμβάνουσες παραστάσεις, από επιπολαιότητα, α­ πό περιφρόνηση προ ς χώ ρες μικρές, όπως η Τσεχία. Ο Κούντερα καταπιάνεται να αποδείξει τα ουσιώδη και νεοτεριστικά στοιχεία στον Κάφκα ή στον Γιάνατσεκ. Κυρίως όμως καταπιάνεται να αποδείξει πόση ζημιά προκάλεσαν σε

αυτούς τους δημιουργούς οι θαυμαστές τους, όπως ο Μαξ Μπροντ και οι μεταφραστές στην περίπτωση του Κάφκα ή οι κοντόθωροι αντίπα­ λοί τους, όπως ο διευθυντής της Ό περας της Πράγας, κάποιος Κοβαρζόβιτς, στην περίπτω­ ση του Γιάνατσεκ. Θα έλεγε κανείς πως μια θε­ ομηνία βλακείας παραποίησε και δεν έπαψε να παραποιείτο μεγάλα έργα των μεγάλων (και σε ορισμένες περιπτώσεις παραγνωρισμένων) δη­ μιουργών, στερώντας τις προοπτικές της Ευρώπης προς έναν πολιτισμό που τα τε­ λευταία χρόνια δεν έχει πάψει να είναι το ζητού­ μενο. Δεν νομίζω πως είναι εύκολο να περιγράφει κα­ νείς τις λεπτομέρειες της σκέψης του Κούντε­ ρα για όσα προηγήθηκαν. Ο τρόπος του στηρί­ ζεται σε μια αρχική κατάφαση, παρατήρηση, δυσχέρεια ή έκπληξη, που τείνει να αποδείξει την ορθότητα ή το λάθος της. Τα επιχειρήματα υπέρ ή κατά δεν παρουσιάζονται με τρόπο στοχευμένο. Αντιθέτως, χρησιμεύουν ως παρά­ πλευρα ερωτήματα, που ανοίγουν διαρκώς πε­ ρισσότερο το θέμα, έτσι που το εύρος του κα­ λύπτει κάθε απάντηση και κάθε ερώτημα που έ­ χει τεθεί προηγουμένως. Ο αναγνώστης έχει την αίσθηση ότι το συμπέρασμα δεν μέλλει να βρεθεί και ότι τα ζητήματα θα παραμείνουν εν αιωρήσει ή τουλάχιστον ανοιχτά. Τότε, ο συγγραφέας ανοίγει την έξοδο του λαβύρινθου στον οποίο έχει εγκλωβίσει τον αναγνώστη του και του δείχνει το φως: την κατάληξη όλων των σκέψεών του, που κατά κανόνα συνοψίζεται σε μια αποστροφή ή σε λίγες φράσεις, δίκην ηθι­ κού διδάγματος. Μπορούμε να κάνουμε λόγο για ένα «ύφος Κούντερα», που ενώ παραμένει το ίδιο από βι­ βλίο σε βιβλίο και θα μπορούσε να εκληφθεί ως «μανιέρα», διατηρεί το πλεονέκτημα του αιφνι­ διασμού και υποχρεώνει τον αναγνώστη να το θαυμάζει. Δεν είναι λίγες οι φ ορές που ο αιφνι­ διασμός προκαλεί κάποια δυσαρέσκεια (π.χ. «Η ανάμνηση είναι μια μορφή της λήθης», σελ.

145), όχι σε σχέση με την αλήθεια που περικλεί­ ει, αλλά σε σχέση με τον τελεσίδικο και επι­ γραμματικό τρόπο με τον οποίο εκφράζεται. Θα διαπιστώσουμε ωστόσο πως τα δοκίμια του Κούντερα δεν είναι πραγματείες και στις σελί­ δ ες τους θα βρούμε αναφορές σε παρόμοιες τελεσίδικες εκφράσεις, διατυπωμένες σε άλλο

Κριτική

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Σειρά: ΙΣΤΟΡΙΑ

(Αρχαία-Μεσαιωνική-Νεότερη) R E N E R IS T E L H U E B E R Ιστορικός συγγραφέας

Ι Σ Τ Ο Ρ ΙΑ ΤΩΝ

ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΛΑΩΝ

“Α ν ΑΛΓΕΤΑΙ ΜΕ ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ ΤΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ” 537 σελίδες με χρονολογικούς πίνακες, 13 χάρτες, ευρετήριο λαών και προσώπων, συμπληρωματική βιβλιογραφία

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

ΔΗΜ. Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΑ Ιπ π ο κρ ά το υς 8 Α θ ή ν α Τηλ.: 3 6 .2 7 .3 1 8

κείμενό του, που ο συγγραφέας σπεύδει πια ε ­ δώ να διορθώσει, να εξηγήσει περισσότερο, να χρωματίσει δεόντως. Αν οι διαθήκες προδόθηκαν και προδίδονται, ο Κούντερα δεν προτείνει λύσεις θεραπείας. Παί­ ζοντας το ρόλο ενός «διαφωτιστή» μετά τον Διαφωτισμό του 18ου αιώνα, του οποίου δηλώ­ νει οπαδός και μαθητής, στέκεται για να μιλή­ σει, ώστε να γελάσει, ξαναβρίσκοντας έτσι το δικό του Αστείο, αλλά και χαιρετώντας προς τη μεριά του Ραμπελαί, που έγραψε: «το γέλιο εί­ ναι ίδιον του ανθρώπου μόνο». Αυτή η συμπερι­ φορά μοιάζει η μόνη υγιής, αφού «πεθαίνουμε χωρίς να ξέρουμε τι ζήσαμε». Θέλω να επιμείνω πως όλα όσα ανέφερα εν είδει παρουσίασης των δοκιμίων Οι προδομένες διαθήκες αποτελούν μια συνοπτική και μερική εκδοχή. Παράλληλα, αλλά και συμπληρωματι­ κά προς αυτή, μπορεί κανείς να τονίσει τη ροπή του συγγραφέα προς την ερμηνεία έργων και φαινομένων της λογοτεχνίας ή της μουσικής, την αποκατάσταση εννοιών της τέχνης, ταλαι­ πωρημένες από τις σκωρίες τους, την αποκά­ λυψη ιδιαιτεροτήτων θεμελιωδών λογοτεχνι­ κών έργων του απώτερου παρελθόντος, που τα καθιστούν συντρόφους του συγγραφέα. Αυτή η συσσώρευση προσεγγίσεων, τοποθετήσεων και διδαχής (με την έννοια της επίσκεψης των λέξεων) ερεθίζει ευεργετικά τη σκέψη του ανα­ γνώστη. Η μετάφραση του Γιάννη Χάρη αποτελεί άθλο, όχι μόνο επειδή ο Κούντερα πλάθει λέξεις, αλ­ λά επειδή οι αποχρώσεις των συνηθισμένων φι­ λοσοφικών ή μουσικών όρων και αναφορών μπερδεύονται με τις αποχρώσεις των λογοτε­ χνικών όρων, οι οποίοι αποδίδονται συχνά στη μουσική. Νομίζω πως η ισορροπία της απόδο­ σης έχει βρεθεί και οι νεολογισμοί έχουν απο­ δοθεί με επιτυχία. Θα διευκολυνόμουν ωστόσο στην ανάγνωση αν το «Σημείωμα του μεταφρα­ στή» που βρίσκεται στο τέλος και δεν αναφέρεται στα περιεχόμενα, είχε πάρει τη θέση του στην αρχή του βιβλίου, ώστε να μη χρειάζεται να φτάσω στη σελίδα 309 για να λυθούν απο­ ρίες μου, που ο μεταφραστής είχε λάβει την πρόνοια να επισημάνει και να λύσει. Φ. Δ. Δρακονταειδής

wm

H am limfaU

falmmxij

Ο συγγραφέας, κατά τον πλέον εναργή τρόπο, μας περιγράφει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των λαών της Βαλκανικής, τους αγώνες για την κατάκτηση της ανεξαρτησίας τους και την πραγμάτωση της κρατικής τους υπόστασης

χ

προσέγγιση και γνώση της ιστορίας των λα­ το έργο, εξετάζονται οι λαοί, οι ανεξαρτησίες ών της Βαλκανικής, που γειτνιάζουν με την τους, η οργάνωσή τους σε κράτη και οι ταρα­ Ελλάδα, επιβάλλεται, αφού η μοίρα μάς έ­ χές τους που συνδέθηκαν με την τύχη των υπο­ ταξε να ζούμε στον ίδιο χώρο, που στο παρελ­ λοίπων λαών. Η καταπίεση του Οθωμανικού θόν κατά το μεγαλύτερο μέρος είχαμε κυριαρ­ ζυγού δε διέγραψε τα κατορθώματα του πα­ χήσει και είχαμε μεταλαμπαδεύσει τά φώτα του ρελθόντος, αντίθετα ενδυνάμωσε την πίστη πολιτισμού μας. Η εθνική συνείδηση που απέ­ τους για ανεξαρτησία. Λαοί, που η ιστορική α­ κτησαν οι μετέπειτα λαοί, Βούλγαροι, Σέρβοι, λήθεια στάθηκε γνώμονας και οδηγητής του Μαυροβούνιοι, Αλβανοί και Ρουμάνοι, δημιούρ­ μέλλοντος, μεγαλούργησαν. Οι Έλληνες πέγησαν μαζί με την Ελλάδα τα Κράτη της Βαλκα­ τυχαντην ανεξαρτησία τους με θυσίες και ολο­ νικής, παρά τον ανασταλτικό παράγοντα της ο­ καυτώματα, διαγράφοντας μια ξεχωριστή θέση θωμανικής κυριαρχίας. μεταξύ των άλλων λαών της Βαλκανικής. Η πα­ Η πορεία τους μέσα στο χώρο της Βαλκανικής, ρουσία του Αλέξανδρου Υψηλάντη στις παρα­ σήμερα, δίνει διαφορετικές διαστάσεις από ε­ δουνάβιες Ηγεμονίες σηματοδοτούσε μια ξε­ κείνες του παρελθόντος. Ώριμες πλέον οντότη­ χωριστή ενέργεια γενικής εξεγέρσεως και των τες διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στην άλλων υποδούλων. Όχι μόνο οι Σέρβοι, αλλά παγκόσμια σκηνή, ποδηγετώντας τους λαούς και οι Βούλγαροι και οι Ρουμάνοι θα ζητήσουν τους με υπεροχή και αυτοπεποίθηση. Ο με κάθε μέσο την αποτίναξη του Οθωμανικού συγγραφέας κατά τον πλέον εναργή τρόπο μάς ζυγού. Ο αναγνώστης θα έχει την ευχέρεια χω­ περιγράφει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, ρίς πολλές λεπτομέρειες και επιστημονικές πα­ τους αγώνες για την κατάκτηση ρεμβάσεις να παρακολουθήσει της ανεξαρτησίας τους και την τους αγώνες για ανεξαρτησία στις σελίδες 113-193, αφού πραγμάτωση της κρατικής τους προηγουμένως κατανοήσει την υπόστασης, την παρουσία των RENE RISTELHUEBER πολιτικών και στρατιωτικών ηγε­ ιστορία και τα ιδιαίτερα χαρα­ κτηριστικά των λαών που κατοι­ τών, των ανδρών εκείνων που Ιστορία των κούν στο χώρο αυτό (σ.σ. 23σημάδεψαν την ιστορία τους. Η βαλκανικών λαών Μτφρ.: 110). Έλληνες, Βούλγαροι, συμμετοχή τους στους δυο Αναστασία Μεθενίτη Σέρβοι, Ρουμάνοι και Τούρκοι Βαλκανικούς και δυο παγκόσμι­ Αθανάσιος Στεφάνής είναι εκείνοι που διαδραμάτισαν ους πολέμους, έδωσαν το ιδιαί­ ο καθένας με την ιστορία του το τερο στίγμα, που αποτυπώθηκε Αθήνα, Παπαδήμας, 1995 ρόλο που τους έταζε η μοίρα, αστη χάραξη των συνόρων τους. Σελ. 540 Στα τέσσερα μέρη που δομείται

Η

φού οι Τούρκοι παρέμειναν πάντοτε οι κατακτητές και καταπιεστές τους. Η οδυνηρή εμπειρία των άλλων, έναντι των Ελλήνων, οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί Έλληνες, μπαίνοντας στην υπηρεσία του Σουλτάνου ως Διερμηνείς και Δι­ οικητές των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, βοή­ θησαν αποτελεσματικά τους συμπατριώτες τους. Τα προνόμια του Πατριάρχου και ο ρόλος του Πατριαρχείου, αλλά και γενικότερα του κλήρου κράτησε το Εθνικό φρόνημα σε υψηλό επίπεδο ετοιμότητας. Η καταπίεση, κύριο γνώ­ ρισμα για τους υποδούλους, εντείνεται ακόμη περισσότερο μετά τα διαλυτικά φαινόμενα της Αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί λειτουργοί με­ τέρχονται κάθε μέσο αυθαιρεσίας για προει­ σπράξεις φόρων, προπηλακισμούς και καταπιέ­ σεις της χριστιανικής πίστεως εφαρμόζοντας ό,τι καθιστούσε δύσκολη τη ζωή των χριστια­ νών. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία μπροστά στην αντίσταση των λαών της Βαλκανικής και στους δύο αδιάλλακτους εχθρούς της, τους Αυστριακούς και τους Ρώσους, αρχίζει σιγά σι­ γά να υποχωρεί. Η εξασθένηση της εσωτερικής εξουσίας και οι μετέπειτα Ρωσοτουρκικοί πόλε­ μοι κατέληξαν στην υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ Κάίναρτζή, το 1774, επισφραγί­ ζοντας και επισήμως την είσοδο της Ρωσίας στην ανατολική σκηνή με τις γνωστές ωφέλειες και τις συχνές παρεμβάσεις της στις υποθέσεις της Τουρκίας και την προστασία των Ορθοδό­ ξων χριστιανών. Στο τρίτο μέρος: Η οργάνωση των Βαλκανικών Κρατών (σσ. 197-268) εξετάζονται: 1. Το Βασί­ λειο της Ελλάδας από το 1830 ως το 1881, 2. Σύγκριση της εξέλιξης των βαλκανικών λαών. Τα χαρακτηριστικά τους, 3. Τα βαλκανικά κρά­ τη από το 1878 ως το 1908,4. Οι υποθέσεις της Μακεδονίας. Η πολιτική των δυνάμεων. Ο συγγραφέας δεν αρκείται απλώς να περιγρά­ φει τα γεγονότα, αλλά επισημαίνει κριτικά τις προϋποθέσεις που διαμορφώθηκαν και το κλί­ μα που επικράτησε με τις διάφορες παρεμβά­ σεις των Ευρωπαίων. Είναι γεγονός ότι οι Έλληνες και οι άλλοι λαοί ζήτησαν πολλές φο­ ρές μόνοι τους βοήθεια από τα Ευρωπαϊκά Κράτη, πλην όμως η πολιτική των Κρατών αυτών ήταν εναρμονισμένη με την καταρρέουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο ανταγωνι­ σμός, ποιος θα επικρατήσει, έφερε πολύ κοντά τα Κράτη, όχι μόνο στη Βαλκανική, αλλά και πέ­

Κριτικη

ρα από αυτή, σε κτήσεις που μέχρι τότε ε­ ξούσιαζε ο Σουλτάνος. Ο Κριμαϊκός πόλεμος ή­ ταν αποτέλεσμα των ανταγωνισμών αυτών (κα­ τά κύριο λόγο η Αγγλία και η Γαλλία έθεταν ε­ μπόδια στην εξάπλωση των Ρώσων). Μέτρο συγκρίσεως στην εξέλιξη των Βαλκανι­ κών Κρατών θα σταθεί πάντοτε η καταγωγή των λαών αυτών και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Οι συνεχείς συγκρούσεις και οι αντίπαλες φιλοδοξίες τους έδωσαν την ευκαιρία σε κεί­ νους που ήθελαν να εξουσιάζουν τη Βαλκανική, να θέσουν υπό την επιρροή τους το σταυρο­ δρόμι της Ανατολής. Οι Έλληνες και οι Ρουμά­ νοι αυτόχθονες λαοί, όπως και οι Αλβανοί, διεκδικούντην αρχαιότερη παρουσία τους στο Βαλ­ κανικό χώρο. Οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι σε α­ ντίθεση με τους άλλους έφτασαν από μακριά για να καταλάβουν γύρω στον 7ο μ.Χ. αιώνα την περιοχή. Η διαδικασία της πορείας τους ολο­ κληρώνεται με την ανεξαρτησία τους. Το ενδια­ φέρον που δείχνει η Ρωσία για τους Σέρβους και γενικότερα για τους Σλάβους και την Ορθο­ δοξία, ενδυναμώνουν τα κράτη της Σερβίας και της Βουλγαρίας κυρίως, τα οποία και προσπα­ θούν να διεκδικήσουν εδάφη σε βάρος των άλ­ λων. Το όνειρο των Ρώσων και γενικά των Σλά­ βων να αποκτήσουν διέξοδο προς τη θάλασσα, οδήγησε σε αλλεπάλληλες συγκρούσεις Βουλγάρων εναντίον Ελλήνων, Σέρβων ενα­ ντίον Βουλγάρων και Ελλήνων και με κάποια ή­ πια μορφή των Ρουμάνων. Το τότε μικρό κρά­ τος των Ελλήνων με δύο εκατομμύρια διακό­ σιες χιλιάδες κατοίκους, κλεισμένο σε περιορι­ σμένο χώρο, προσπαθούσε να ορθοποδήσει με τα ελάχιστα οικονομικά μέσα που διέθετε, κυρίως, από το εμπόριο και τη ναυτιλία. Η βοή­ θεια που δέχθηκε κατά καιρούς από τις γενναι­ οδωρίες των τέκνων της η Ελλάδα, τους Μεγά­ λους Ευεργέτες, συνέβαλε αποτελεσματικά στην ευημερία της. Η Αλβανία ως πολιτικός πα­ ράγοντας αποκαλύφθηκε μόλις το 1913, αν και μέχρι τότε είχε προσφέρει πολλές εκδουλεύ­ σεις στην Πύλη. Η χρονική περίοδος από το 1878 ώς το 1908 αναφέρεται στην εσωτερική δομή των κρατών και τις προσπάθειες που κατέβαλαν για να αντι­ μετωπίσουν εσωτερικά και άλλα προβλήματα. Ο ανταγωνισμός των κρατών για επιρροή ήταν πιο έντονος, αφού σε πολλές περιπτώσεις, ό­ πως στη Ρουμανία, επεβλήθηκαν με τους ό­

ρους της Συνθήκης του 1878 αποφάσεις διάφο­ ρες από αυτές που ή ίδια ήθελε. Χωρίς να ανα­ φερθούμε σε λεπτομέρειες επισημαίνουμε ότι η Σερβία στο χρονικό διάστημα αυτό με τις σο­ βαρές εσωτερικές διαμάχες και την αντίδραση της Αυστρίας δεν κατόρθωσε να βρει τον προ­ σανατολισμό της. Η Βουλγαρία βρίσκει τον προσαναλισμό της παρά τη θεωρητική υποτέλειά της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σε πε­ ρίοδο μιας εικοσαετίας αρκετές πρόοδοι επιτελέστηκαν στον πνευματικό και οικονομικό το­ μέα παρά το ότι η βιομηχανία της βρισκόταν α­ κόμη στα σπάργανα. Η Ελλάδα, πράγματι, δεν ήταν καθόλου ικανοποιημένη από τη συνοριακή διευθέτηση που είχε πετύχει το Μάιο του 1881, αφού δεν ανταποκρινόταν στο ελάχιστο στις προσδοκίες της. Η ηρεμία που ακολούθησε ο­ φειλόταν στον μεγάλο πολιτικό της εποχής ε­ κείνης, τον Χαρίλαο Τρικούπη, ο οποίος πί­ στευε ότιτο όνειρο της Μεγάλης Ιδέας θα πετύ­ χαινε, αν επικρατούσε ηρεμία και οικονομική ά­ νοδος της χώρας. Δυστυχώς όμως, όπως ση­ μειώνει και ο σ. (σ. 246), παρόλο που ο Τρικούπης προπορευόταν της εποχής του, δεν υπήρ­ ξε τόσο δημοφιλής, όπως ο αντίπαλός του Θεόδ. Δηλιγιάννης, ο οποίος και επέτρεψε να κατηγορηθεί ο Τρικούπης για τις δυτικές του αντι­ λήψεις. Επί Πρωθυπουργίας Δηλιγιάννη έγινε η προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας από τους Βουλγάρους και οι προσπάθειες ενώσεως της Κρήτης με την Ελλάδα και της αλύτρωτης Μακεδονίας. Η υπόθεση της Μακεδονίας αφο­ ρούσε πρωτίστως τον ελληνισμό, αλλά και τους άλλους Βαλκανικούς λαούς που είχαν τις βλέ­ ψεις τους για επέκταση των συνόρων τους, πλήν όμως η Πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων περνούσε από κει. Μια προσεκτική ματιά στις σελίδες 256-268 μπορούν να κατατοπίσουν τον αναγνώστη. Στο τέταρτο μέρος, που ακολουθεί, και που α­ ποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση του έργου (σσ. 271-479), ο σ. παρουσιάζει τις «ταραχές στα Βαλκάνια» και τη συμμετοχή τους στους μετέπειτα γενικούς πολέμους. Ειδικότερα εξε­ τάζονται: 1. Η επανάσταση των Νεοτούρκων και ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος, 2. Ο δεύτε­ ρος βαλκανικός πόλεμος και η κήρυξη του πο­ λέμου του 1914, 3. Τα Βαλκάνια στη διάρκεια του πολέμου του 1914, 4. Οι διευθετήσεις του πολέμου του 1914 στα Βαλκάνια, 5. Τα Βαλκά­

νια μεταξύ των δύο πολέμων, 6. Τα Βαλκάνια πριν από τον πόλεμο, 7. Τα Βαλκάνια κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, 8. Η μεταπολεμική περίοδος στα Βαλκάνια 1. Πριν από τη γιουγκο­ σλαβική απόσχιση, 2 Μετά τη γιουγκοσλαβική απόσχιση. Όπως αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης-μελετητής τα θέματα που θίγονται στο τέταρτο κεφά­ λαιο είναι πολλά και σημαντικά, πλην όμως ελ­ λείψει χώρου τον αφήνουμε να τα πλησιάσει μόνος του, περιοριζόμενοι να τονίσουμε ότι οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, όπως και οι δύο Παγκόσμι­ οι που ακολούθησαν, άφησαν βαθιά τα ίχνη τους στα Κράτη της Βαλκανικής. Η γεωγραφική θέση της βαλκανικής χερσονήσου από την αρ­ χαιότητα μέχρι σήμερα αποτέλεσε κέντρο πο­ λέμων και συγκρούσεων, με την προσπάθεια των Ασιατών και των Ρώσων να εισχωρήσουν στα Βαλκάνια και να καρπωθούν τα επιτεύγμα­ τα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Μεταξύ των άλλων επιγραμματικά διαβάζουμε: «Και είναι περίεργο να συγκαταλέγουμε σήμε­ ρα την Τουρκία μεταξύ των υπερασπιστών αυτού του πολιτισμού, του οποίου για μεγάλο διάστημα υπήρξε αντίπαλος». Και η δομή του βιβλίου κλείνει με τους χρονολογικούς πίνακες (σσ. 488-496), Το χρονολόγιο 1883-1949 (σσ.

499-507) και τη βιβλιογραφία (σσ. 509-512). Η ελληνική έκδοση είναι εμπλουτισμένη με συμπληρωματική βιβλιογραφία, ευρετήριο λα­ ών και προσώπων, τόπων και όρων και με χάρ­ τες της εποχής. Νικ. Λυκ. Φ ο ρ ό π ο υλ ο ς

Ζητώ συνεκδότη, χρηματοδότη για την εηανέκδοση του θρυλικού παιδικού-νεανικού περοδικού «Ο μικρός επιστήμονας» Κ ώ σ τα ς Λ ιό λ ιο ς Τηλ.: 9 8 .2 8 .8 17 Απογευματινές ώρες

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Ο Υ Ν ΕΛΛΑΔΑ

ΕΘ ΝΟ ΛΟ ΓΙΑ -

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Μ ΥΘ Ο ΛΟ ΓΙΑ

Ι Α Μ Β Λ Ι Χ Ο Σ - ΜΑΡΝΗ 5-7 - 104 33 ΑΘΗΝΑ - Τηλ.: 5227678 - Fax: 5226581

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Ορθοδοξία και λαϊκές δοξασίες

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ» ΕΚΔΟΣΕΙΣ: Ακαδημίας 8 8 -7 ο ς όρ., 106 78 Αθήνα ιηλ. 3 302415, 3820 6 1 2 - Fax 3836658 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ: Γ. Γενναδίου 6, 106 78 Αθήνα τηλ. 3817826, 3806661 - Fax 3836658 Στοά Ορφέως, Στοά βιβλίου, Πεσμαζάγλου 5, 105 59 Αθήνα, τηλ. 3211246

INGMAR BERGMAN - PRAMOEDIA ANANTA TOER MUAMMAR QADDAFI - BRANCO ALEKSIC SUSAN SONTAG - JAM IE JAMES - JULIE SCHUMAKER JOHN TAYLOR - ΡΗΓΑΣ ΚΑΠΑΤΟΣ - ΤΑΣΟΣ ΓΟΥΔΕΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΧΑΡΟΣ - ΘΑΝΑΣΗΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΝΤΙΝ ΟΣ ΣΙΩ ΤΗΣ - ΜΑΙΡΗ ΤΖΙΩΓΑ

βιβλιογραφικό δελτίο ΗΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗτων βιβλίων γίνεται με βάσητο γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης, προσαρμοσμένο στην ελληνική βιβλιογραφία ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑτων περιοδικών δεν περιλαμβάνονται εβδομαδιαία έντυπα ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟΔελτίο συνιάσσεται μετηνπολύτιμη συνεργασία του βιβλιοπωλείου της «Εστίας»

Γενικά Έργα Βιβλιογραφία Βασική Βιβλιογραφία για τα εθνικά θέματα. Επιμ. I. Αρμακόλας. Αθή­ να, Σιδέρης, 1996. Σελ. 110. Δρχ.

2.000. ΦΑΡΑΝΤΟΣ Χ.Δ. Βιβλιογραφία για την Εθνική Αντίσταση στην Εύβοια (Ανατ.). Αθήνα, Εταιρεία Ευβοϊκών Σπουδώ ν, 1996. Σελ.

55-70. Δρχ. 310.

Φιλοσοφία Γενικά ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Κ.Ι. Από το βήμα της Ακαδημίας. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 250. Δρχ.

3.120.

ISBN 960- 236-642-7. ΜΑΝΟΣ Α. Φιλοσοφία των αξιών. Αθήνα, 1996. Σελ. 166. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-85781-0-8.

Αθήνα, Γαλλικό Ινστιστουτο Αθη­ νών, 1996. Σελ. 125. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-8473-08-Χ.

να, Π ύρινος Κόσμος, 1996. Σελ.

176. Δρχ. 2.390. ISBN 960-430011-3.

PECK M.S. Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος συνεχίζεται. Μετ. Σ. Ανδρεοποόλου. Αθήνα, Κ έδρος, 1996. Σελ. 244. Δρχ. 3.500. ISBN 960-04-1139-5.

NYDAL L. Ο. Στη ράχη του τίγρη. Μετ. Σ. Κεχαγιόγλου. Αθήνα, Έ σοπτρον, 1996. Σελ. 334. Δρχ. 2910.

ISBN 960-7228-18-9.

SCHRODINGER R. Κοντά στον άν­ θρωπο. Μετ. Θ. Γραμμένος-Μ. Βερέττας. Αθήνα, Π. Τραυλός-Ε. Κωσταράκη, 1996. Σελ. 191. Δρχ.

3.120.

ISBN 960-7122-49-6.

Αποκρυφισμός ΤΣΟΥΚΑΣ Χ.Κ. Μυστικός λόγος. Αθήνα, Aldebaran, 1996. Σελ. 196. Δρχ. 3.000. ΤΣΟΥΡΟΥΚΤΣΟΓΛΟΥ Α.Θ. Ajurveda. Η επιστήμη της ζωής. Αθήνα, Aldebaran, 1995. Σελ. 239. Δρχ.

4.700.

ΤΕΡΖΑΚΗΣ Φ. Φιλοσοφικός ρε­ φορμισμός. Αθήνα, Έ ρα σμ ος, 1996. Σελ. 46. Δρχ. 830.

ΛΟΡΜΠΕΡ Γ. Τα μυστήρια της ζωής και της δημιουργίας. Μετ. Λ. Ασημακοπουλου κ.ά. Αθήνα, Π ύρινος Κόσμος, 1996. Σελ. 156. Δρχ.

1.660. ISBN 960-430-008-3.

DERRIDA J. Μαρτυρία και μετά­ φραση. Μετ.-σημ. Β. Μπιτσώρης.

ΜΠΟ ΓΙΝ ΡΑ. Το βιβλίο για τον ζώντα Θεό. Μετ. Δ. Κουτσούκης. Αθή­

ΣΑΝΑΙX. Ο Τειχισμένος κήπος της Αλήθειας. Μετ.-εισ.-σχόλ. Κ. Θεοδωρόπουλος. Αθήνα, Π ύρινος Κό­ σμος, 1996. Σελ. 128. Δρχ. 1.660.

ISBN 960-430-012-1.

CHIA M.-WINN Μ. Ταοϊσπκά μυστι­ κά του έρωτα. Αθήνα, A ldebaran, 1996. Σελ. 285. Δρχ. 4.000.

Ψυχολογία Κοινωνική ψυχολογία ΣΑΚΑΛΑΚΗ Μ. Ετερότητες. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 137. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-256-276-5.

Εφαρμοσμένη ψυχολογία BOWEN Μ. Τρίγωνα στην οικογέ­ νεια. Μετ. Ε. Γκίκα-Μ. Λεβή. Αθή­ να, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ. 172. Δρχ. 2.080. ISBN 960344-201-1.

Μ τίο

Θρησκεία Γενικά Βίος, μαρτύριο και ακολουθία των αγίων του Χριστού αποστόλων Κερκύρας Ιάσονος και Σωσιπάτρου. Επιμ.-μετ. Π. Μοναστηριακής. Κέρ­ κυρα, Α πόστροφος, 1995. Σελ.

111. Δρχ. 2.000. ISBN 960-743000-Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Σ. Γάμος και παρθενία στον Ιερό Χρυσόστομο. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ. 108. Δρχ. 1.800. ISBN 960-527-009-9. Το ενυπόσιατο του προσώπου. Λεοντίου Βυζαντίου λόγος κατά Νεκτα­ ρίου και Ευτυχούς. Εισ.-σχολ.-μει. Ν. Σαμοθράκη. Αθήνα Ίνδικτος, 1996. Σελ. 105. Δρχ. 3740. ISBN 960-518-005-7.

WARE Κ. Η Ορθόδοξη Εκκλησία. Μετ. I. Ρολίδης. Αθήνα, Ακρίτας, 1996. Σελ. 563. Δρχ. 4.160. ISBN 960-328-049-6.

MIGNE J.-P. Ελληνική Πατρολογία. Τόμοι 53ος, 54ος, 55ος, 56ος. Αθήναι, Κ ένιρον Πατερικών Εκδόσεων, 1996. Δρχ. 4.160. (Ο κάθε τόμος).

BOWKER J. Ο θάνατος και οι θρη­ σκείες. Μετ. Μ.Ν. Κονομή-Α.Α. Λογιάκη. Αθήνα, Παπαδήμας, 1996. Σελ. 353. Δρχ. 4.160. ISBN 960206-381-5.

Μυθολογία FARNELL L.R. Ηρακλής. Μετ. Ε, Παπαδοπούλου. Αθήνα, Ιάμβλι­ χος, 1996. Σελ. 129. Δρχ. 2.000.

ISBN 960-268-084-9.

Κοινωνικές επιστήμες Γενικά ΓΚΙΟΛΙΑΣ Μ.Δ. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα και ο Κώστας Χατζόπουλος. Αγρίνιο, Μοσχονάς, 1996. Σελ. 560. Δρχ. 7.280. ISBN 96090379-0-9.

Κοινωνιολογία Κοινωνική πολιτική και κοινωνικός

Δάτίο

διάλογος στην προοπτική της οικο­ νομικής νομισματικής ένωσης κοί­ της «Ευρώπης των πολιτών». Πρα­ κτικά Διεθνούς Συνεδρίου. Επιλ.επιμ. Γ. Μηλιάς. Αθήνα, Πολιτιστι­ κό Κέντρο Δελφώ ν, 1996. Σελ.

444. Δρχ. 4.680. ISBN 960-218122-2. Σύγχρονη κοινωνιολογική θεωρία. Τόμος Α'. Μετ. Β. ΚαπετανγιάννηςΓ. Μπαρουκτσής. Ηράκλειο, Π ανε­ πιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1996. Σελ. 335. Δρχ. 5.200. ISBN 960-524-004-1. Χέβυ μέταλ, ροκαμπίλι και φανατι­ κοί οπαδοί. Νεανικοί πολιτισμοί και υποπολιτισμοί στη Δυτική Αττική. Επιμ. Α. Αστρινάκης-Α. Στυλιανούδη. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ. 618. Δρχ. 6.760. ISBN 960-344-193-7. ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ-ΠΟΛΥΔΩΡΙΔΗ Γ. Κοινωνιολογική α­ νάλυση της αξιολόγησης και της ε­ πίδοσης. Τόμος Β'. Αθήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 281. Δρχ.

5.200. ISBN 960-01-0619-3. ΚΟΡΩΝΑΙΟΥ Α. Κοινωνιολογία του ελεύθερου χρόνου. Μετ. Κ. Καψαμπέλη-Γ. Σταυρακάκης. Αθήνα, Νήσος, 1996. Σελ. 388. Δρχ.

5.200. ISBN 960-85379-9-1. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ζ.Δ. Κοινω­ νιολογικά ανάλεκια. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1996. Σελ. 166. ISBN 960-12-0509-8. ΦΙΛΙΑΣ Β. Κοινωνιολογία της υπα­ νάπτυξης. Αθήνα, Σύγχρονη Επο­ χή, 1996. Σελ. 260. Δρχ. 3.015.

ISBN 960-224-778-9.

MOSKOS C.C. Η στρατιωτική κοινωνιολογία στην Αμερική. Μετ.-επιμ. Δ. Σμοκοβίτης. Αθήνα, Παπαζήσης, 1996. Σελ. 116. Δρχ. 1.560.

ISBN 960-02-1161-2.

Πολιτική Σκέψεις για την Ευρωπαϊκή Έ νω ­ ση. Επιμ. Μ. Τσινισιζέλης. Αθήνα, Σ ιδέρης, 1996. Σελ. 315. Δρχ.

3.000. ΔΟΥΔΟΥΜΗΣ Γ.Ε. Βαλκανικές ε­ ξελίξεις. Τόμος Β1. Αθήνα, Δ ω δώ ­

νη, 1996. Σελ. 174. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-248-676-7. ΕΥΑΓΓΕΑΙΔΗΣ Δ.Ε. Πολιτική ορο­ λογία. Β' έκδοση. Αθήνα, Νέα Θέσις, 1996. Σελ. 173. Δρχ. 2.080. ΛΑΓΑΚΟΣ Ε. Ο λαϊκισμός στα εθνι­ κά μας θέματα. Αθήνα, Σιδέρης, 1996. Σελ. 98. Δρχ. 1.500. ISBN 960-08-0074-Χ. ΛΟΥΚΑΣ Ι.Κ. Σύγχρονη πολιτική ι­ στορία και παγκόσμιοι πόλεμοι. Αθήνα, Τροχαλία, 1996. Σελ. 180. Δρχ. 2.390. ISBN 960-7022-82-3. ΛΟΥΚΑΣ I. Το κράτος των Αρίων. Αθήνα, Γρηγόρης, 1996. Σελ. 91. Δρχ. 1.500. ISBN 960-333-116-3. ΛΟΥΚΑΣ I. Τουρκικοί επεκτατικοί οραματισμοί και διεθνές περιβάλ­ λον. Αθήνα, Ελληνική Ευρωεκδοτική, 1996. Σελ. 171. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-241-073-6. ΜΑΣΣΑΒΕΤΑΣ Γ.Π. Ανατρέψατε Μητσοτάκη. Αθήνα, Ελληνική Ευρωεκδοτική, 1996. Σελ. 347. Δρχ. 5.200. ISBN 960-241-072-8. ΡΙΖΑΣ Σ. Το Μακεδονικό ζήτημα. Αθήνα, Γρηγόρης, 1996. Σελ. 75. Δρχ. 1.200. ISBN 960-333-115-5. ΤΖΙΟΒΑΡΑΣ Γ. Τα Υπουργεία μας. Αθήνα, Το Ποντίκι, 1996. Σελ.

456. Δρχ. 4.160. ΤΣΑΚΑΛΟΠΑΝΝΗΣ Π. Η πολιτική διάσταση της Ευρωπαϊκής Έ νωσης. Αθήνα, Παπαζήσης, 1996. Σελ.

253. Δρχ. 3.640. ISBN 960-021167-1. ΧΑΤΖΗΓΑΚΗΣ Σ. Χωρίς συμβιβα­ σμούς. Αθήνα, Λαβύρινθος, 1996. Σελ. 622. Δρχ. 5.720. ISBN 9607663-01-2. ΚΑΓΚΑΡΑΙΤΣΚΙ Μ. Παλινόρθωση στη Ρωσία. Μετ. Π. Ντούπη. Αθήνα, Στάχυ, 1996. Σελ. 222. Δρχ. 2.800.

ISBN 960-7151-47-Χ.

BERNSTEIN Ε. Οι προϋποθέσεις για το σοσιαλισμό και τα καθήκοντα της σοσιαλδημοκρατίας. Μετ. Α. Μαυροκεφαλίδου-Η. Κατσούλης. Αθήνα, Παπαζήσης, 1996. Σελ.

381. Δρχ. 5.720. ISBN 960-021166-3.

RIFKIN J. To τέλος της εργασίας και το μέλλον της. Μετ. Γ. ΚοΒαλένκο. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ.

554. Δρχ. 5.200. ISBN 960-236653-2.

Οικονομία Οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδαςπρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρα­ τίας της Μακεδονίας. Επιμ. X. Τσαρδανίδης. Αθήνα, Σιδέρης, 1996. Σελ. 249. Δρχ. 3.640. ISBN 960-08-007-4. ΔΡΑΚΑΤΟΣ Κ.Γ. Η ελληνική οικο­ νομία προς σταθεροποίηση. Αθήνα, Παπαζήσης, 1996. Σελ. 406. Δρχ.

5.200. ΣΙΝΑΝΟΓΛΟΥ Β. Οικονομική δι­ πλωματία στην Ευρωπαϊκή Ένωση του 21ου αιώνα. Αθήνα, Παπαζή­ σης, 1996. Σελ. 162. Δρχ. 2.390.

ISBN 960-02-1165-5.

Λαογραφία ΚΥΤΙΝΟΣ Ε. Δρόμοι της Αθήνας και η σημασία τους. Αθήνα, 1996. Σελ. 232. Δρχ. 3.120. ISBN 96085511-2-9. ΠΑΠΑΖΗΣΗ-ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ Ζ. Παραμύθια των Βλάχων. Αθήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 359. Δρχ.

4.160.

ISBN 960-01-0620-7.

Εκπαίδευση

Γενικά

Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσ­ σας. Α1Πανελλήνιο Συνέδριο. Θεσ­ σαλονίκη, Κώδικας, 1996. Σελ.

340. Δρχ. 2.700. ISBN 960-733222-9.

Η ύδρευση στην περιοχή του Βό­ λου. Βόλος, ΔΕΥΑΜΒ, 1996. Σελ.

176. ISBN 960-85842-0-5.

Το πολύχρωμο σχολείο. Αθήνα, 1996. Σελ. 63. Δρχ. 2.600. ISBN 960-7711-03-3.

Τι γνωρίζουμε για τον εγκέφαλο. Μετ.-επιμ. Ελληνική Εταιρεία για τις Νευροεπιστήμες. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 70. Δρχ. 2.080.

ISBN 960-03-1464-0

ΓΚΟΤΟΒΟΣ Α.Ε. Καταλήψεις: Ανορθόδοξες μορφές μαθητικής διαμαρτυρίας. Αθήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 236. Δρχ. 4.160. ISBN 960-01-0616-9. ΛΕΟΝΤΣΙΝΗΣ Γ.Ν. Διδακτική της ι­ στορίας. Αθήνα, 1996. Σελ. 431.

ISBN 960-90176-1-4. ΚΑΣΤΑΝΟΣ Θ.Ι. Η απολογία του Σχολείου Εργασίας. (Φωτογραφική επανέκδοση). Θεσσαλονίκη, Κώδι­ κας, 1996. Σελ. 86. Δρχ. 1.560.

ISBN 960-7332-21-0. ΜΗΤΣΗΣ Ν.Σ. Διδακτική του γλωσ­ σικού μαθήματος. Αθήνα, G utenberg, 1996. Σελ. 269. Δρχ.

4.160.

ISBN 960-01-0612-6. ΣΠΑΝΟΣ Γ.Ι. Διδακτική μεθοδολο­ γία. Τόμος Α’. Η διδασκαλία του ποιήματος. Αθήνα, 1996. Σελ. 267. Δρχ. 3.430.

ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Η. Το παράθυρο στην Ελλάδα. Αθήνα, Νεφέλη, 1996. Σελ. 223. Δρχ. 5.200. ISBN 960-211-251-4.

Γενικά

ΤΟΣΚΑ-ΚΑΜΠΑ Σ. Παραδοσιακοί χοροί. Αθήνα, Φιλιππότης, 1996. Σελ. 157. Δρχ. 2.080.

ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΗ Μ. Εμείς και τα ζώα. Αθήνα, Φιλιππότης, 1996. Σελ. 76. Δρχ. 1.040.

Οικολογία

Αστρονομία

ΧΑΕΠΑΣ Ν.Κ.-ΜΕΡΤΖΙΟΥ Ε. Οδη­ γός του πολίτη για την προστασία του περιβάλλοντος. Αθήνα, Παπα­ ζήσης, 1996. Σελ. 302. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-02-1162-0. ΜΑΝΤΟΤΟ Ρ. Ο οικοκαπιταλισμός. Μετ. Κ. Μάρακα. Αθήνα, Στάχυ, 1996. Σελ. 158. Δρχ. 1.800. ISBN 960-7151-3-72.

Θετικές επιστήμες

ΛΩΛΗΣ Κ. Ψυχοσυμπανιική θεω­ ρία. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ. 143. Δρχ. 2.080. ISBN 960-344-233-5.

Ιατρική

Επιχειρήσεις HISRICH R.D.-JACKSON R.W. Πώληση και διαχείριση πωλήσεων. Μετ. Δ. Τσαγκαράκη. Αθήνα, Singular, 1995. Σελ. 359. Δρχ.

4.680. ISBN 960-85376-5-7.

Τέχνες Λευκώματα Πανελλήνιον Εικονογραφημένον Λεύκωμα: Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνας του 1896. Εν Αθήναις εκ του Τυπογραφείου της Εστίας 1896. Τόμοι,Α'+Β'. (Ανατύ­ πωση). Αθήνα, Φλάουνας, 1996. Σελ. 406. Δρχ. 16.000 (ο κάθε τό­ μος).

Κινηματογράφος ΚΑΣΟΒΙΤΣ Μ.-ΦΑΒΙΕ Ζ. Το μίσος. Σενάριο και φωτογραφίες από την ταινία. Μετ. Γ. Καυκιάς. Αθήνα, Στάχυ, 1996. Σελ. 223. Δρχ. 2.800.

ISBN 960-7151-51-8.

Φωτογραφία HICKS R.-SCHULTZ F. Φωτογρα­ φία glamour. Μετ. Π. Καλδής. Αθή­ να, Φωτό, 1996. Σελ. 159. Δρχ.

5.200. ISBN 960-85120-8-5.

, λλ Μ"

Ραδιοτηλεόραση

Ζωολογία

ΑΝΤΥΠΑΣ Ν. Η σαιζόν. Αθήνα, Δί­ αυλος, 1996. Σελ. 174. Δρχ. 3.640.

ISBN 960-7140-97-4.

ΜΥΠΑΚΗΣ Λ. 100+1 ερωτήσεις που θα θέλατε να κάνετε για τον σκύλο σας. Αθήνα, Μνήμη, 1996. Σελ. 151. Δρχ. 2.200. ISBN 960-7712-00-5.

ΘΕΜΕΛΗΣ Δ. Το κανονάκι. Προέλευση-ιστορία. Θεσσαλονίκη.

Μουσική

Μ τίο

|

University Studio Press, 1996. Σελ. 62. Δρχ. 1.500. ISBN 960-120530-6.

Χιούμορ ΚΟΠΑΝΙΤΣΑ K. Το γαιόραμα. Στί­ χοι και σκίτσα για αθηναίους γά­ τους. Αθήνα, Ερμής, 1996. Σελ. 51. Δρχ. 2.600. ISBN 960-320-024-7.

Ενασχολήσεις Αθλητισμός ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ Μ. Υπόθεση Μπόσμαν. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 269. Δρχ. 5.200. ISBN 960-03-1550-7. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Β.Χ. Ολυμπια­ κοί Αγώνες. Β1έκδοση. Αθήνα, Πι­ τσιλάς, 1996. Σελ. 143. Δρχ. 2.080.

Κλασική φιλολογία Μελέτες ΜΠΕΖΑΝΤΑΚΟΣ Ν.Π. Η ρητορική της Ομηρικής μάχης. Αθήνα, Καρδαμίτσα, 1996. Σελ. 404. Δρχ.

6.240. ISBN 960-354-026-9. ΣΑΛΤΑΠΗΔΑΣ X. Αλμπέρ Καμύ: Από την εποχή των Γόμων στην προσωπική τραγωδία. Κέρκυρα, Απόστροφος, 1996. Σελ. 203. Δρχ.

3.250. ISBN 960-7430-09-3 ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ Δ.Α. Παραθεμάτων παρανοήσεις και κατανοήσεις. Θεσ­ σαλονίκη, Αίγειρος, 1996. Σελ.

227. Δρχ. 3.845.

Λογοτεχνία Ποίηση ΠΑΝΝΟΥ Γ. Τραγούδια των σχο­ λείων και άλλα. Αθήνα, Gutenberg, 1996. Σελ. 261. Δρχ. 3.120. ISBN 960-01-0655-0. ΔΑΛΙΑΝΑ Γ. Θάλασσα της Φυρονε­ ριάς. Πειραιάς, 1996. Σελ. 56. ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Λ. Τέσσε­ ρις ποιητικές συλλογές (19601978). Αθήνα, Νεφέλη, 1996. Σελ.

150. Δρχ. 1.560. ISBN 960-211268-9

Αάτίο

ΚΑΝΑΒΟΥΡΗΣ Κ. Ό ταν το κρύο. Ποιήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 46. Δρχ. 830. ISBN 96003-1568-5.

Αθήνα, Έ ρα σμ ο ς, 1996. Σελ. 63. Δρχ. 830. ΣΑΜΑΡΑΣ X. Αμαξοστοιχία συνό­ ρων. Ποίημα. Σέρρας, 19%. Σελ. 75.

ΚΑΠΑΝΤΑΗΣ Β. Το υπόλοιπον της διαδρομής. Αθήνα, Εστία, 1996. Σελ. 212. Δρχ. 3.000. ISBN 96005-0677-9.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗ Μ. Αχίλλειος γρα­ φή. Αθήνα, Διόπω ν, 1996. Σελ. 39. Δρχ. 1.245.

ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ Κ.Γ. Ποιήματα. Αθήνα, Συλλογή, 1996. Σελ. 234. Δρχ. 4.160.

ΤΖΟΥ Λ. Ταό Τε Τζιυγκ. Απόδ. Π. Κουρόπουλος. Αθήνα, Fagotto, 1996. Σελ 123. Δρχ. 2.000.

ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ Π. Φόδρες της νύ­ χτας. Ποιήματα. Αθήνα, Καστανιώ­ της, 1996. Σελ. 61. ISBN 960-031497-7. ΚΥΡΟΥ Κ. Ο πρωθύστερος λόγος. Θεσσαλονίκη, Αίγειρος, 1996. Σελ.

39. Δρχ. 980. ISBN 960-525-003-9. ΛΑΕΡΤΗ Μ. Τα Βήματα της ιστορίας. Αθήνα, Δωδώνη, 1996. Σελ. 45. Δρχ. 1.245. ISBN 960-248-805-0. ΜΑΜΜΕΛΗΣ Α. Θαλασσινά. Αθή­ να, Ερμής, 1996. Σελ. 103. Δρχ.

1.560.

ISBN 960-320-026-3. ΜΑΡΑΓΚΑΚΗ-ΣΧΙΖΑ Κ. Η φυγή. Αθήνα, Γκοβόστης, 1996. Σελ. 69.

ISBN 960-270-747-Χ. ΜΑΡΑΓΚΑΚΗ-ΣΧΙΖΑ Κ. Σταχυολογήματα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1996. Σελ. 78. ISBN 960-270-744-5. ΜΑΡΑΓΚΑΚΗ-ΣΧΙΖΑ Κ. Συμπορευ­ όμαστε. Αθήνα, Γκοβόστης, 1996. Σελ. 68. ISBN 960-270-745-3. ΜΑΡΑΓΚΑΚΗ-ΣΧΙΖΑ Κ. Χωρίς πα­ ραλήπτη. Αθήνα, Γκοβόστης, 1996. Σελ. 43. ISBN 960-270-746-1. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Μ. Πλατέρο, μ’ ακούς; Αθήνα, Ο δό ς Πανός, 1996. Σελ. 47. ISBN 960-7716-00-0. ΝΟΥΤΣΟΣ Π. Παρακλητικά του παραθαλασσίτη. Ποιήματα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ. 63. Δρχ. 1.245. ISBN 960-346-207-0.

Πεζογραφία Διηγήματα και άλλα κείμενα Ελλή­ νων συγγραφέων με θέμα το ταξίδι. Ανθολόγηση: Γ. ΓρηγοριάδουΣουρέλη-Π. Μηλιώρη-Μ. Κοντολέων. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ.

185. Δρχ. 2.900. ISBN 960-360663-4. Διηγήματα και άλλα κείμενα Ελλή­ νων συγγραφέων με θέμα το βουνό και τη θάλασσα. Ανθολόγηση: Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη-Π. Μηλιώ­ ρη-Μ . Κοντολέων. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 147. Δρχ. 2.200.

ISBN 960-360-664-2.

20 + 1 ιστορίες. Από τον διαγωνισμό του ELLE 1996. Αθήνα, Καστανιώ­ της, 1996. Σελ. 200. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-1564-7. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Το πηγάδι με τ’ άστρα. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 205. Δρχ. 2.285. ISBN 960-236-655-9. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ X. Οι πτυχιούχοι. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Εστία, 1996. Σελ. 221. Δρχ. 3.000. ISBN 960-05-0698-1. ΒΑΝΕΛΛΗΣ Δ. Η μουσική στοκεφάλι μου. Αθήνα, Δαυλός, 1996. Σελ. 145. Δρχ. 3.120. ISBN 9607140-89-3.

ΠΑΝΟΥΣΗ Ε. Γένεση πρώτη. Ποί­ ηση. Αθήνα, Ό πιιμ α ’92, 1996. Σελ. 43. ISBN 960-85551-1-6.

ΒΑΡΕΛΛΑ Α. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Αθάνατη ιδέα. Διηγήματα. Αθήνα, Αγκυρα. Σελ. 227. Δρχ. 1.700. ISBN 960234-333-8.

ΠΙΕΡΗΣ Μ. Ρυθμού και φόβου. Αθήνα, Πλανόδιου, 1996. Σελ. 85. Δρχ. 1.500. ISBN 960-8432-02-2.

ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ Π. Λίγες σταξιές με­ λάνι... Διηγήματα. Αθήνα, 1996. Σελ. 76. Δρχ. 1.040.

ΠΟΡΦΥΡΗΣ Τ.

ΓΑΛΑΝΟΣ Α. Με το Σταυρό και το

Τα λαβωμένα.

ξίφος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 176. Δρχ. 2.600. ISBN 96003-1543-4. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Θ. Αλέξανδρος. Θεσσαλονίκη, Αίγειρος, 1996. Σελ.

83. Δρχ. 980. ISBN 960-525-000-4. ΔΕΪΜΕΖΗ-ΚΑΛΙΟΤΣΟΥ Α. Τα γκρίζα χρόνια. Αθήνα, Παιάκης, 1996. Σελ. 360. Δρχ. 2.100. ISBN 960-360-760-7. ΖΑΦΕΙΡΗΣ X. Το ξενάχωμα. Θεσ­ σαλονίκη, Αίγειρος, 1996. Σελ. 54. Δρχ. 950. ISBN 960-525-001-2.

ΚΟΛΥΒΑΣ X. Μετανάστες στον άλ­ λο κόσμο. Διηγήματα. Αθήνα, Κασιανιώτης, 1996. Σελ. 238. Δρχ.

3.120. ISBN 960-03-1388-1.

ΠΙΤΣΟΥΛΗ Τ. Η έβδομη πύλη. Αθήνα, Aldebaran, 1996. Σελ. 146. Δρχ. 2.300.

ΛΟΓΑΡΑΣ Κ Η πόλη να σαλπάρει, στ’ ανοιχτά. Πάτρα, Πνευματικό Καλλιτεχνικό Κέντρο, 19%. Σελ. 80.

ΡΟΥΣΣΟΥ Ν. Πες στη μορφίνη, α­ κόμη την ψάχνω. Αθήνα, Αλεξάν­ δρεια, 1996. Σελ. 138. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-221-116-4.

ΜΑΝΤΕΛΟΥ Ε. Ξέρει ο καιρός. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 151. ISBN 960-360616-2.

ΣΑΚΚΑ-ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Ν. Θάρρος στη μαύρη νύχτα. Αθήνα, Μύθος, 1996. Σελ. 146. Δρχ.

1.765. ISBN 960-238-343-8.

ΜΑΝΩΛΑΣ Τ. Λοιπόν που λες... Αθήνα, Δω δώνη, 1996. Σελ. 122. Δρχ. 2.080. ISBN 960-248-804-2.

ΣΑΚΚΑ-ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Ν. Παρρέσα. Αθήνα, Μύθος, 1996. Σελ. 86. Δρχ. 1.350. ISBN 960044-6.

ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΥ Ν. Ίχνος κρα­ γιόν η νύχτα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Ανατολικός, 1996. Σελ. 162. Δρχ.

2.600. ISBN 960-8429-04-8.

ΜΑΡΚΙΔΗΣ Μ. Άλλα μέρη. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1996. Σελ. 181. Δρχ. 2.080.

ΖΗΣΙΑΔΗΣ Λ. Θεώνη. Μυθιστόρη­ μα. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1996. Σελ. 198. Δρχ. 2.285. ISBN 960-260-891-9.

ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ Λ. Σαν το μετάξι. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 277. Δρχ.

3.120. ISBN 960-03-1560-4.

ΖΙΩΓΑΣ Γ.Ν. Η γυναίκα με τα άσπρα. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 71. Δρχ.

1.560.

ISBN 960-256-284-6.

ΜΗΛΙΩΡΗ Π. Έ να εισιτήριο, παρα­ καλώ. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 206. Δρχ. 1.900.

ISBN 960-360-700-2.

ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ Μ. Η μυροθόλος Άνοιξις. Αθήνα, Ιστός, 1996. Σελ.

190. Δρχ. 2.080. ISBN 960-739215-9.

ΜΠΕΗΣ Κ. Η πηγή που δακρύζει τα μεσάνυχτα. Διηγήματα. Αθήνα, Ευνομία, Σελ. 227. Δρχ. 2.600.

ΖΥΡΙΝΗΣ Κ. Μάγκνουμ και μπιρίμπα. Αθήνα, Ο δυσσέας, 1996. Σελ.

197. Δρχ. 2.080. ISBN 960-210266-7.

ΜΠΕΝΕΔΕΤΙ Μ. Ευχαριστώ για τη φωτιά. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 286. Δρχ.

3.640.

ISBN 960-03-0801-2.

ΚΑΝΑΚΑΚΗ Ε. Άσε με να καπνίσω το δάκρυ σου. Αθήνα, Π λέθρον, 1996. Σελ. 72. Δρχ. 1.870. ISBN 960-348-045-2.

ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Μ. Άψινθος ο πικρός. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Αγρα, 1996. Σελ. 127. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-325-167-6.

ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ I. Με τη γλώσσα των χεριών. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 169. Δρχ.

2.600. ISBN 960-03-1510-8.

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Δ. Δαναΐδες. Αθήνα, Δελφίνι, 1996. Σελ. 183. Δρχ. 2.080. ISBN 960-309-276-2.

ΚΑΣΚΑΒΕΛΗΣ Χ.Α. Άλμα. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 553. Δρχ.

5.200. ISBN 960-236-643-5.

ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Θ. Η πλατεία. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 213. Δρχ.

2.600.

ISBN 960-03-1534-5.

ΚΑΤΟΣ Γ.Β. Το παράπονο του Οδυσσέα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 169. Δρχ. 3.640. ISBN 960-03-1544-2.

ΠΑΠΑΝΑΚΟΣ Π. Παραμυθίες. Αφηγήματα. Θεσσαλονίκη, Αίγειρος, 1996. Σελ. 69. Σελ. 980. ISBN 960-525-002-0.

ΚΟΚΚΑΡΗΣ I. Πέτρινος ήλιος. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Ο δυσσέας, 1996. Σελ. 255. Δρχ. 3.120. ISBN 960-210-265-9.

ΠΑΠΠΑ Λ. Ξενοδοχείο Δ 1κατηγο­ ρίας. Διηγήματα. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ. 169. Δρχ. 2.200. ISBN 960-527-001-3.

ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ Γ. Η τράπουλα. Αθή­ να, Κάκτος, 1996. Σελ. 112. Δρχ.

1.560. ΣΠΑΡΤΑΛΗ Α. Γερνάνε οι Γοργό­ νες. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1996. Σελ. 159. Δρχ. 2.080. ISBN 960-260-890-0. ΤΖΙΦΑΣ Θ. Στου χρόνου την ταρά­ τσα. Αθήνα, Βίγλα, 1996. Σελ 171. Δρχ. 2.080. ΧΑΛΑΤΣΑΣ Γ. Σκιές. Διηγήματα. Αθήνα, 1996. Σελ. 60. Δρχ. 830. ΧΑΡΤΟΜΑΤΣΙΔΗΣ X. Κιθαρίστας σε ταβέρνα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 322. Δρχ.

3.640.

ISBN 960-360-705-3. ΧΑΤΖΗΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ Τ. Το κοίλον του κύματος. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Ο δυσσέας, 1996. Σελ.

300. Δρχ. 3.120. ISBN 960-210262-4. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Δ.Χ. Ακτή στο φω ς του χειμώνα. Διηγήματα. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 128. Δρχ. 2.080. ISBN 960-03-1470-5. ΨΑΡΑΚΗΣ Τ.Δ. Ο λόφος με τους υπνοβάτες. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 123. Δρχ. 1.660. ISBN 960-235-665-6. ΑΛΛΙΣΟΝ Ν. Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω με βεβαιότητα. Νουβέλα. Μει. I. Καρατζαφέρη. Αθήνα, Πατά­ κης, 1996. Σελ. 101. Δρχ. 1.900.

ISBN 960-360-658-8. ΑΛΜΟΔΟΒΑΡ Π. Το μυστικό μου λουλούδι. Μετ. Ν. Σιδέρη. Αθήνα,

Μ τίο

Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 199. Δρχ.

2.285. ISBN 960-238-651-5.

ANTONIONI Μ. Πέρα από τα σύνο­ ρα. Μει. Β. Λάππα. Αθήνα, Ν έα Σύ­ νορα, 1996. Σελ. 284. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-236-632-4.

ATWOOD Μ. Η κλέφτρα κίσσα. Μετ. Ε. Καλλιφατίδη. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1996. Σελ. 599. Δρχ. 4.990.

ISBN 960-410-010-6.

GAITSKILL Μ. Δύο αλλιώτικα κορί­ τσια. Μετ. Β. Σπυροπούλου. Αθήνα, Ο δυασέας, 1996. Σελ. 366. Δρχ.

4.160.

ISBN 960-210-220-9.

GALA Α. Ανδαλουσία. Μετ. Κ.Ε. Τσιρόπουλος. Αθήνα, Ευθύνη, 1996. Σελ. 167. Δρχ. 1.040. ISBN 960-78033-56-6.

Δρχ. 2.390. ISBN 960-7058-51-8.

CARD O.J. Το παιχνίδι του Έ νιερ. Μετ. Μ. Αντωνίου. Αθήνα, Μέ­ δουσα, 1996. Σελ. 316. Δρχ.

3.325. ISBN 960-7014-30-8. ΚΕΛΜΑΪΕΡ Μ. Τηλέμαχος. Μυθι­ στόρημα. Μετ. Μ. Αγγελίδου. Αθή­ να, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 542. Δρχ. 4.680. ISBN 960-236-658-3. ΚΟΝΡΑΝΤ Τ. Ο νέγρος του «Νάρ­ κισσου». Μετ. Μ. Βερέπας. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 219. Δρχ.

2.600. ISBN 960-293-948-6.

CRICHTON Μ. Ο τελευταίος σταθ­ μός, Μει.-επιμ. Α. Δημητρίου. Αθή­ να, Πόλις, 1996. Σελ. 318. Δρχ.

2.600. ISBN 960-7478-28-2.

ΓΚΟΜΠΙΝΩ. Ακριβή Φραγκοπούλου. Μετ. Β. Μέντζου. Αθήνα, Ο λκός, 1996. Σελ. 114. Δρχ.

2.390. ISBN 960-7169-5-7.

ΛΑ ΣΠΙΝΑ Σ. Η κρυφή γοητεία των αισθήσεων. Μετ. Α. Χρυσοστομίδης. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 350. Δρχ. 3.325. ISBN 960236-663-Χ.

ΓΚΡΕΝΙΕ Ζ. Τα νησιά. Μετ. Α. Μπενρουμπής. Αθήνα, Ολκός, 1996. Σελ. 119. Δρχ. 1.975. ISBN 960-7169-56-5.

ΛΟΤΖ Ν. Μικρός που είναι ο κό­ σμος! Μετ. Β. Τομανάς. Αθήνα, Π όλις, 1996. Σελ. 460. Δρχ. 4.800.

ISBN 960-7478-19-3.

GREEN Τ. Στη σκιά του παρακρά­ τους. Μετ. Μ. Σακκή. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1996. Σελ. 447. Δρχ. 1.500.

ISBN 960-410-008-4.

ΜΙΣΙΜΑ Γ. Ο ναός της αυγής. Μυθι­ στόρημα. Τόμος Γ. Μετ. Γ. Κοβαλένκο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 398. Δρχ. 5.200. ISBN 96003-132-9.

ΓΟΥΙΑΟΚΣ Τ. Εξέγερση στον Πρά­ σινο ποταμό. Μετ. Γ. Σπανδώνής. Αθήνα, Ψ υχογιός, 1996. Σελ. 390. Δρχ. 3.900. ISBN 960-274-171-6. ΔΙΑΣ X. Τα αρχικά της γης. Μυθι­ στόρημα. Μετ. Α. Αλεξοπούλου. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ.

588. Δρχ. 5.200. ISBN 960-031541-8.

EVANS Ρ. Το τελευταίο κορίτσι. Μετ. Ε. Καλλκρατίδη. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1996. Σελ. 319. Δρχ. 2.910.

ISBN 960-410-006-8.

IRVING J. Ο γιος του τσίρκου. Μυθιστόρημα. Μετ. Κ. Κουνινιώτη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ.

862. Δρχ. 5.720. ISBN 960-236656-7.

KADARE I. Η εκκλησία της Αγίας Σοφίας και άλλες ιστορίες. Μετ. Δ. Σαραφείδου. Αθήνα, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 1996. Σελ. 145.

Μ τίο

ΜΙΣΙΜΑ Γ. Ο εκπεσών άγγελος. Μυθιστόρημα. Τόμος Δ ’. Μετ. Γ. ΚοΒαλένκο. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 273. Δρχ. 3.640. ISBN 960-03-1323-7. ΜΟΜΠΡΕΝ Ε. Φόνος στο σπίτι του κυρίου Προυστ. Μετ. Ε. ΤσελέντηΠετροπουλίδου. Αθήνα, Libro. Σελ. 237. Δρχ. 3.300. ISBN 960490-006-4.

159. Δρχ. 2.080. ISBN 960-236666-4. ΜΠΕΡΜΠΕΡΟΒΑ Ν. Η σαγήνη. Μετ. Β. Νικολοπούλου-Ν. Ντουζέ. Αθήνα, Ωκεανίδα, 1996. Σελ. 129. Δρχ. 1.660. ISBN 960-410-012-2.

BERNHEIM Ε. Έ να ζευγάρι. Μετ. Β. Νικολοπούλου-Ν. Douge. Αθή­ να, Εξάντας, 1996. Σελ. 84. Δρχ.

1.560.

ISBN 960-256-272-2.

DELILLO D. Μάο II. Μετ. Μ. Σκά­ ρα. Αθήνα, Χατζηνικολή, 1996. Σελ. 361. Δρχ. 3.500. ISBN 960264-101-0.

NOLL I. Η φαρμακοποιός. Μετ. Μ. Σταυροπούλου. Αθήνα, Plus, 1996. Σελ. 187. Δρχ. 1.100. ISBN 960360-664-6. ΝΤΟΣΤΟΠΕΦΣΚΙ Φ.Μ. Μπόμποκ. Μικρές εικόνες. Η αιωνόβια. Μετ. Δ. Τριανταφυλλίδης. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ. 108. Δρχ.

1.800. ISBN 960-527-005-6. ΝΤΟΣΤΟΠΕΦΣΚΙ Φ.Μ. Το όνειρο ενός γελοίου. Μει.-επιμ. Σ. Γουνελάς. Αθήνα, Αρμός, 1996. Σελ. 87. Δρχ. 1.500. ISBN 960-527-004-8.

AUSTEN J. Λογική και ευαισθησία. Μετ. Α. Καλοφωλιάς. Αθήνα, Το κλειδί, 1996. Σελ. 468. Δρχ. 3.640.

ISBN 960-237-114-5.

AUSTER Ρ. Ο ίλιγγος. Μετ. Β. Κατσάνης. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1996. Σελ. 368. Δρχ. 3.120. ISBN 960-208-530-4. ΠΕΝΑΚ Ν. Η νεράιδα με την καραμπίνα. Μετ. I. Μπερτάν-Ζυρίνη. Αθήνα, Οδυσσέας, 1996. Σελ.

300. Δρχ. 3.120. ISBN 960-210264-0.

MONTUPET J. Η νεαρή ερωμένη. Μετ. Κ. Κουνινιώτη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ. 303. Δρχ.

3.120.

ISBN 960-236-662-1.

PEREZ-REVERTE Α. Ο δάσκαλος της ξιφασκίας. Μετ. X. Παπαγεωργίου. Αθήνα, Δελφίνι, 1996. Σελ.

324. Δρχ. 3.845. ISBN 960-309278-9.

ΜΠΕΪΝΜΠΡΙΤΖ Μ. Μια απίστευτα μεγάλη περιπέτεια. Αθήνα, Καστα­ νιώτης, 1996. Σελ. 192. ISBN 96003-1460-8.

PEREC G. Ποιο παπάκι με νικέλινο τιμόνι στο προαύλιο; Μετ. Α. Κυριακίδης. Αθήνα, Ύνριλον/Βιβλία, 1996. Σελ. 113. Δρχ. 1.660.

BEN JELOUN Τ. Τα σταφύλια της γαλέρας. Νάνπα. Μετ. Μ. Σκάρα. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ.

ΠΡΟΥ Α.Ε. Τα ναυτιλιακά νέα. Μετ. Μ. Βερέπας. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 475. Δρχ. 3.600. ISBN

960-360-639-1.

261-627-Χ.

PYNCHON T. Βάινλανι. Μετ. Α.Β. Βαχλιώτης. Αθήνα, Χατζηνικολή, 1996. Σελ. 447. Δρχ. 4.500. ISBN 960-264-097-9.

ΧΟΡΝΜΠΥ Ν. High Fidelity. Μετ. Σ. Τριανταφύλλου. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 296. Δρχ. 2.900.

ISBN 960-360-687-1.

ΦΑΡΟΣ Φ. Βάδιζε υγιαίνων. Αθή­ να, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 230. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-1549-3.

RAPPE C. Σολομών. Ο Βασιλιάς των γυναικών. Μετ. Β. Κοκκίνου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1996. Σελ.

378. Δρχ. 3.640. ISBN 960-236550-8.

ΧΟΦΜΑΝ Α. Το φεγγάρι με τις χε­ λώνες. Μετ. Γ. ΑρΒανίτη.Αθήνα, Ο δυσσέας, 1996. Σελ. 249. Δρχ.

2.910. ISBN 960-210-243-8.

ΨΥΧΑΡΗΣ Γ. Το φιλί. Ιστορική και ψυχολογική μελέτη. Αθήνα, Πόλις, 1996. Σελ. 142. Δρχ. 1.800. ISBN 960-7478-23-1.

Ευθυμογραφικά

ARENDT Η. Μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος. Μετ. Γ.Ν. Μερτίκας. Αθήνα, Λεβιάθαν, 1996. Σελ. 277. Δρχ. 4.500. ISBN 960-7229-11-8.

SABINIO Α. Έ ρω ς και ψυχή. Μετ. Π. Σκόνδρας. Αθήνα, Αστάρτη, 1996. Σελ. 94. Δρχ. 1.765. ISBN 960-263-038-8.

SHARPE Τ. Μην πατάτε τη χλόη. Μετ. Μ. Τζιαντζή. Αθήνα, Κανάκης, 1996. Σελ. 416. Δρχ. 3.850. ISBN 960-7420-05-5.

SEPULVEDA L. Patagonia express. Μετ. A. Κυριακίδης. Αθήνα, O pera, 1996. Σελ. 185. Δρχ. 2.910. ISBN 960-7073-30-4.

SJOWALL M.-WAHLOO P. Ο άν­ θρωπος που καθόταν στο μπαλκόνι. Μετ. Α. Τατάνη. Αθήνα, Γράμματα, 1996. Σελ. 222. Δρχ. 1.870. ISBN 960-329-234-6. ΣΤΑΡΝΟΝΕ Ν. Το άλμα με τα μπαστουνάκια. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 260. Δρχ.

3.640.

ISBN 960-03-0959-0.

GERMAIN S. Θρηνώντας στους δρόμους της Πράγας. Μετ. Β. Νικολοπούλου-N.Douge. Αθήνα, Εξά­ ντας, 1996. Σελ. 131. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-256-277-3.

JONG Ε. Ο καημός κάθε γυναίκας. Μετ. Ρ. Ζερβού. Αθήνα Ζαχαρόπουλος, 1996.Σελ. 432.ISBN 960208-536-3.

TREMAYTE Ρ. Έγκλημα στο Αββαείο. Μετ. Ν. Ζάχου. Αθήνα, Θ εμέ­ λιο, 1996. Σελ. 329. Δρχ. 2.910.

ISBN 960-310-209-1. ΤΣΕΧΟΦ Α. Εκλεκτά διηγήματα. Πρόλ.-μετ. Δ. Τουσλιάνος. Αθήνα, Καλέντης, 1996. Σελ. 320. Δρχ.

3.120.

ISBN 960-219-067-1. ΧΑΪΣΜΙΘ Π. Έ να καλοκαιρινό ει­ δύλλιο. Μετ. Α. Βερυκοκάκη-Αρτέμη. Αθήνα, Π απαδόπουλος, 1996. Σελ. 366. Δρχ. 3.400. ISBN 960-

ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΥ Β. Τα ανέκδοτα της παρέας. Αθήνα, Παρά Πέντε, 1996. Σελ. 174. Δρχ. 1.870.

Μελέτες Πρακτικά Δεκάτου Τετάρτου Συμποσίου Ποίησης. Πάτρα, Αχαϊκές Εκδόσεις, 1996. Σελ. 391. Δρχ. 4.160.

579. Δρχ. 5.200. ISBN 960-309297-5.

DURAS Μ. Γράφοντας. Μετ. X. Τσαμαδού. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 143. Δρχ. 2.080. ISBN 960256-274-9.

Θέατρο

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Β.Δ. Τά­ σεις και εξελίξεις της παιδικής λογο­ τεχνίας. Γ έκδοση. Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 1996. Σελ.

238. ISBN 960-289-021-5.

ΔΗΜΟΥ Α. ... Και Ιουλιέτα. Αθήνα, Εξάντας, 1996. Σελ. 55. Δρχ.

1.040. ISBN 960-256-271-4.

ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ Σ.Α. Η Μάχη της Κρήτης στη νεοελληνική ποίηση. Χανιά, 1995. Σελ. 112. Δρχ. 2.390.

ISBN 960-901-180-2.

ΠΟΝΤΙΚΑΣ Μ. Εσωτερικοί ειδή­ σεις. Κοίτα τους. Αθήνα, Έ ψ ιλον, 1996. Σελ. 252. Δρχ. 2.910. ISBN 960-7062-36-1.

ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ Μ. Αδαμάντιος Κοραής, ο συγγραφέας της «Ελλη­ νικής Νομαρχίας». Αθήνα, Τολίδης, 1996. Σελ. 650. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-7162-34-Χ.

ANOUILH J. Λεοκανπά. Θέατρο. Μετ. Α. Αναστασιάδου. Αθήνα, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, 1996. Σελ. 119. Δρχ. 1.560. ISBN 9608473-04-7.

ΜΠΑΛΟΥΜΗΣ Ε.Γ. Πεζογραφία του ’20. Μεσοπόλεμος. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ.

429. Δρχ. 4.160. ISBN 960-344218-6.

ΜΟΔΙΕΡΟΣ. Η Κόμπασα του Σκαρμπανιά. Μονόπρακτη κωμωδία. Μετ.-πρόλ. Α.Η. Σακελλαρίου. Αθήνα, 1996. Σελ. 76. Δρχ. 1.040.

ISBN 960-7483-06-5.

ΦΙΛΟΚΥΠΡΟΥ Ε. Λόγια και ιστο­ ρίες από το χωριό των ποδηλάτων. Αθήνα, Δίαυλος, 1996. Σελ. 140. Δρχ. 2.080. ISBN 960-7140-94-Χ.

ΣΑΙΞΠΗΡ Ο. Ο βασιλιάς Ληρ. Μετ. Ε. Μπελιές. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1996. Σελ. 163. Δρχ. 3.120.

Δοκίμια ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗΣ Κ. Λάδια ξύδια. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ.

208. Δρχ. 2.600. ISBN 960-031500-0. ΣΚΟΥΜΠΟΥΡΔΗΣ Σ. Makedo nissimo. «Η στρατηγική της πλά­ κας». Αθήνα, Δελφίνι, 1996. Σελ.

Έ ργα

ΤΣΕΧΩΦ Α. Ο βυσσινόκηπος. Απόδ. Μ. Πλωρίτης. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 1996. Σελ. 126. ISBN 960-03-1284-2.

Μελέτες ΘΩΜΑΔΑΚΗ Μ. Θεατρολογικοί προβληματισμοί. Αθήνα, Pavlos, 1996. Σελ. 222. Δρχ. 2.600. ISBN 960-90082-1-6.

Μ τίο

DANTE A. Νέα ζωή. Εισ.-μετ.σχόλ. Ν. Κούρκουλος. Αθήνα, Ε κδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 1996. Σελ. 194. Δρχ. 2.700. ISBN 960-7058-50-Χ.

ιστορία Αρχαιολογία ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ Α.Σ. Ο χρυσός και ο άργυρος στην Κρήτη κατά την πρώι­ μη περίοδο του χαλκού. Ηράκλειον, Βικελαία Βιβλιοθήκη, 1996. Σελ.

242+Π ίν.+Εικ.. Δρχ. 4.160. ΤΕΛΕΒΑΝΤΟΥ Χ.Α. Άνδρος. Αθή­ να, Τυπωθήτω, 1996. Σελ. 109. Δρχ. 4.160. ISBN 960-7643-23-2. ΦΑΡΑΝΤΟΣ Χ.Δ. Χριστιανικά μνη­ μεία στα χωριά Παννίτσι και Πόθι της νότιας Εύβοιας. (Ανάτ.). Αθήνα, Εταιρεία Ευβοΐκών Σπουδών, 1996. Σελ. 227-248+Π ίν. Δρχ.

310.

Μαρτυρίες ΑΓΑΠΗΤΙΔΗΣ Ν.Ι. Το χρονικό μιας αιχμαλωσίας. (1949-1956). Αθήνα, 1996. Σελ. 253. Δρχ. 2.600. ΑΥΓΟΥΣΤΗΣ Ι.Ν. Διαχρονική διανθρώπινη διαδρομή. Τόμοι Α'+Β'. Αθήνα, 1996. Σελ.

216+302. Δρχ. 5.200. (Οι δύο τό­ μοι). ΒΑΡΝΑΚΟΣ Ι.Γ. Οι 1619 αγνοού­ μενοι του 1974... Αθήνα, Πελα­ σγός, 1996. Σελ. 95. Δρχ. 1.040. ΚΡΗΤΙΚΟΣ Π.Ν. Αντίσταση κατά της δικτατορίας 1967-1974. Αθήνα, Καλέντης, 1996. Σελ. 309. Δρχ.

4.160.

ISBN 960-219-068-Χ. ΠΑΝΟΥΣΗ-ΠΑΠΑΔΑΚΗ Β. Αλίκη Βουγιουκλάκη. Β1 έκδοση. Αθήνα, 1996. Σελ. 318. Δρχ. 10.400. ΣΠΑΝΙΔΟΥ Κ. Ο Ωνάσης όπως τον έζησα. Αθήνα, Εστία, 1996. Σελ.

182. Δρχ. 3.000. ISBN 960-050697-3. ΝΤΕΜΠΟΡ Γ. Παρατηρήσεις για τη δολοφονία του Ζεράρ Λεμποβισί. Μετ. Β. Τομανάς. Θεσσαλονίκη, Νησίδες, 1996. Σελ. 58. Δρχ.

1.040. ISBN 960-8480-14-0.

Μ τίο

Β ιογραφίες ΡΑΠΤΗΣ Μ.Ν. (ΠΑΜΠΛΟ) Η πολι­ τική μου αυτοβιογραφία. Αθήνα, Ίκ α ρ ο ς, 1996. Σελ. 371. Δρχ.

4.160.

ISBN 960-721-02-0.

Ελληνική ιστορία Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή. Αθήνα, Επιστημονική Εται­ ρεία Μελέτης «Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα», 1996. Σελ. 208. Δρχ.

2.500. ISBN 960-85396-4-1. Αρχείον στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη (1826-1827). Αθήνα, Δη­ μιουργία, 1996. Σελ. 123. Δρχ.

2.080. Η Δίκη ουργία, 5.820.

των Εξ. Αθήνα, Δημι­ 1996. Σελ. 654. Δρχ.

ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Τ. Η Ολυμπία και οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Β' έκδοση. Αθήνα, Ελεύθερη Σκέψ ις, 1996. Σελ. 104. Δρχ. 6.760. ISBN 9607199-77-4. ΘΕΟΔΟΣΗΣ Ν. Αναμνήσεις από την παλιά Ζάκυνθο. Ζάκυνθος, 1996. Σελ. 349. Δρχ. 4.160. ΛΑΓΑΝΗ Ε. Το «παιδομάζωμα» και οι ελληνο-γιουγκοσλαβικές σχέσεις (1949-1953). Αθήνα, Σ ιδέρης, 1996. Σελ. 185. Δρχ. 3.120. ISBN 960-00-0071-5. ΛΟΥΚΑΣ I. Η νοηματοδότηση του 1821 και η ναυτική ισχύς του ελλη­ νισμού. Αθήνα, Π απαζήσης, 1996. Σελ. 456. Δρχ. 6.240. ISBN 96002-1159-0. ΜΑΝΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΑΜΠΑΝΕΖΟΥ Μ. Αργαλαστή. Αθήνα, Θ ουκυδί­ δης, 1996. Σελ. 122. Δρχ. 1.560.

ISBN 960-7025-70-90.

ΜΗΧΙΩΤΗΣ X. Το εργαστήρι της φωτιάς. Αθήνα, Κασταλία, 1996. Σελ; 128. Δρχ. 2.080. ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗ­ ΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ. Νεοελλη­ νική παιδεία και κοινωνία. Πρακτι­ κά Διεθνούς Συνεδρίου. Αθήνα, 1995. Σελ. 643. Δρχ. 7.800. ISBN 960-85030-1-9. ΠΑΪΔΟΥΣΗ-ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ Γ.Μ. Η Ερμιονίδαανά τους αιώνες. Αθή­ να, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδ ρ υμ α , 1996. Σελ. 470. Δρχ.

5.000. ISBN 960-85159-7-1. ΠΑΣΧΑΛΗΣ Δ.Π. Θεόφιλος Καΐρης. Αθήνα, Τυπωθήτω, 1996. Σελ. 268. Δρχ. 4.160. ISBN 9607643-15-1.

BOWERSOCK G.W. Ο Ελληνισμός στην ύστερη αρχαιότητα. Μετ. Μ. Γιόση. Αθήνα, Μ ορφωτικό Ίδ ρ υμ α Εθνικής Τραπέζης, 1996. Σελ. 217. Δρχ. 4.000. ISBN 960250-124-3.

BORGEAUD Ρ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ο 'Ελληνας άνθρωπος. Μετ. X. Τασάκος. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1996. Σελ. 476. Δρχ. 4.990. ISBN 960-344-203-8. ΠΟΥΚΕΒΙΛ Φ. Ιστορία της Ελληνι­ κής Εηαναστάσεως. (Ανατύπωση εκ του πρωτοτύπου). Τόμοι Α '+Β1. Αθήνα, Τολίδης, 1996. Σελ. 1.023. Δρχ. 12.480. (Οι δύο τόμοι). ISBN 960-7162-31-7.

SCHLUMBERGER G. Κωνσταντί­ νος Παλαιολόγος και η άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων του 1453. Μετ. Σ.Π. Λά­ μπρου. Αθήνα, Δημιουργία, 1996. Σελ. 427. Δρχ. 4.575.

Παγκόσμια ιστορία

ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ Μ. Ο Ρήγας στα βήματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αθήνα, Εταιρεία Μελέτης «Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα». Σελ. 160. Δρχ. 2.000.

ΣΕΡΓΗΣ Γ.Π. Η Μάχη της Κύπρου. Ιούλιος-Αύγουστος 1974. Αθήνα, 1996. Σελ. 696. Δρχ. 10.400. ISBN 960-302-049-4.

ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ Λ. Πόλις φλεγμαίνουσα και πόλις υγιής. Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 1996. Σελ.

251. Δρχ. 3.120

Sub-comandante Marcos-EZIN. Ζαπατίστας. Η φλόγα της εξέγερσης. Μετ. Γ. Καυκιάς-Κ. Ηλιόπουλος. Αθήνα, Στάχυ, 1996. Σελ. 381. Δρχ. 3.800. ISBN 960-7151-48-8.

ELIAS N. Η διαδικασία του πολιτι­ σμού. Μετ. Θ. Λουπασάκης. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1996. Σελ. 393. Δρχ.

4.680. ISBN 960-221-110-5.

GARDINER Α. Η Αίγυπτος των Φ α­ ραώ. Μετ. Δ.Ν. Παυλάκης. Αθήνα, Φ όρμιγξ, 1996. Σελ. 485. Δρχ.

6.240. ISBN 960-8408-02-47.

BOUBOURS P.D. Pierre d ’Aubusson. Μεγάλος Μάγιστρος της Ρόδου. Μετ. Μ. Αγγελάτου. Αθήνα, Τροχαλία, 1996. Σελ. 344. Δρχ. 5.720. ISBN 960-7022-78-5.

Ταξίδια Ελλάδα ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Μ.-ΜΑΝΤΖΑΒΕΛΑΚΗ-ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ Ε. Άνδρος. 'Ονειρα και χρόνοι. Αθή­ να, 1996. Σελ. 62. Δρχ. 7.800. ΔΟΥΝΤΣΗ Α. Κέρκυρα. Αθήνα, Τοπίο, 1996. Σελ. 139. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-7646-10-Χ.

Παιδικά Ελεύθερα αναγνώσματα ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ X. Ιστορίες της σιγανής βροχής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Σελ. 29. ISBN 960-03-1462-4. ΔΙΚΑΙΟΥ Ε. Αναζητώντας τους χα­ μένους ήρωες. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 222. ISBN 960-3605980. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Ι Α Ζαζά. Αθήνα, Π α­ τάκης, 1996. Σελ. 94. ISBN 960360-597-2. ΚΑΛΙΟΤΣΟΣ Π. Έ να σακί μαλλιά. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 184.

ISBN 960-360-702-9. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ Μ. Τα φαντάσματα της σοφίτας. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ. 139. ISBN 960-3605999. ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ Η. 'Οταν το δάσος μπήκε στην πόλη. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1996. Σελ. 61. Δρχ.

1.660. ISBN 960-260-88-1-1. ΛΙΟΝΤΑΚΗΣ X. Ο Μινώταυρος με­

τακομίζει. Β’ έκδοση. Αθήνα, Καστανιώτης, 19% . Σελ. 35. ISBN 960-03-1473-Χ. ΜΑΣΤΟΡΗ Β. Που πήγε το φεγγάρι απόψε; Αθήνα, Πατάκης, 19% . Σελ. 62. ISBN 960-360-600-6. ΜΠΟΥΜΗ-ΠΑΠΑ Ρ. Το παραμύθι της μαγικής φλογέρας. Αθήνα,' Σ ύγχρονη Εποχή, 1996. Σελ. 32. Δρχ. 2.000. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ X. Ο μικρός δραπέτης. Αθήνα, Π ατάκης, 1996. Σελ.

171. ISBN 960-360-595-6.

φιλοσοφική Δρχ. 600.

έκδοση. Τεύχος 3.

ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Τεύ­ χος 30. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Τριμηνιαίο περιοδι­ κό. Τεύχος 59. Δρχ. 2.000. ΒΙΓΛΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 1. ΠΑΤΙ. Μηντάπκη επιθεώρηση. Τεύ­ χος 252. Δρχ. 700. ΓΥΝΑΙΚΑ. Το κλασικό γυναικείο πε­ ριοδικό. Τεύχη 1133, 1134, Δρχ.

1.000. Η ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΘΕΑΣ. Φύλ­ λο 29. Δρχ. 100.

ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ε. Ο ταξιδιώτης και η μαργαρίτα. Αθήνα, Π ατάκης, 1996. Σελ. 122. ISBN 960-360-548-4.

ΔΑΥΛΟΣ. Μηνιαίο περιοδικό. Τεύ­ χος 175. Δρχ. 1.200.

ΙΜΠΕΫ Ρ.-ΝΟΞ Τ. Περιπέτειες με τη Χόλλυ. Μετ. Ρ. Τουρκολιά-Κυδωνιέως. Αθήνα, Πατάκης, 1996. Σελ.

68. ISBN 960-360-607-3.

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ. Έκδοση λόγου και τέ­ χνης. Τεύχος 94. Δρχ. 1.100.

ΜΠΙΧΕΛ Π. Η κόκκινη πριγκίπισσα. Μετ. Ε. Χουκ-Αποσιολοπούλου. Αθήνα, Ψ υχο γιό ς, 1996. Σελ. 181.

ISBN 960-274-191-0. ΜΠΛΑΓΓΟΝ Ε. Το πρώτο πράσινο βιβλίο μ ετά ξωτικά. Μετ. Μ. Κουδάκη. Αθήνα, Ψ υχο γιό ς, 1996. Σελ.

162. ISBN 960-274-130-9. ΝΤΑΛ Ρ. Ντάνι. Μετ. Α. Ανδρουτσοπούλου. Αθήνα, Ψ υχογιός, 1996. Σελ. 236. ISBN 960-274-203-8.

Περιοδικά ΑΕΡΟΠΟΣ. Διμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 8. Δρχ. 600. ΑΙΟΛΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Μηνιαίο πε­ ριοδικό. Τεύχος 6-7. Δρχ. 1.000. ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ. Τεύχη 63,64. Δρχ. 1.000.

ΔΕΛΤΊΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΝΑΥΠΛΙΟΥ. Τεύχος 90. Δρχ. 700.

ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου. Τεύχος 366. Δρχ. 1.500. ΔΙΓΕΝΗΣ. Τεύχος 7. ΔΡΩΜΕΝΑ. Θεατρικό περιοδικό. Τεύχος 15. Δρχ. 1.500. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Τεύ­ χος 9. Δρχ. 400. ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΠΝΕΥΜΑ. Έρευνασιοχασμός-τέχνη-κριπκή. Τεύχος 100. Δρχ. 1.100. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ. Τεύχος 6. Δρχ. 500. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΣΤΗΡ. Τεύχος 54. Δρχ. 800. ΕΝ ΧΟΡΩ. Μηνιαία εφημερίδα. Κα­ λοκαίρι 1996. ΕΝΔΟΧΩΡΑ. Για μια ελεύθερη έκ­ φραση. Τεύχος 45-46. Δρχ. 800. ΕΝΕΝΗΝΤΑ ΕΠΤΑ. Τεύχη 2,3 . Δω-

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΒΕΑ. Τεύχη 5,6. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ. Μηνιαία επιθεώρη­ ση. Τεύχος 340. Δρχ. 500.

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Ιουλιος-Αύγουσιος 1996.

ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ. Διμηνιαίο περιοδι­ κό. Τεύχος 14. Δρχ. 1.500.

ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ. Τρίμηνο λογοτεχνι­ κό περιοδικό. Τεύχος 35. Δρχ.

1.200.

ΓΓΕΤ.

ΑΝΤΊ. Δεκαπενθήμερη πολιτική και πολιτιστική επιθεώρηση. Τεύχη 609, 610,611. Δρχ. 500.

ΕΞΟΔΟΣ. Περιοδική έκδοση. Τεύ­ χος 16. Δρχ. 1.000.

ΑΝΤΠΈΤΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙ­ ΔΕΥΣΗΣ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 41. Δρχ. 600.

ΕΠΕΤΗΡΙΔΑ ΑΜΥΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ Ε­ ΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 1996. Δρχ. 4.990.

ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ ΦΩΣ. Τριμηνιαία

ΕΠΤΑΚΥΚΛΟΣ. Τρίμηνη έκδοση.

Μ τίο

Τεύχος 3. Δρχ. 1.300.

Η ΛΕΞΗ. ΕΛληνική και ξένη λογοτε­ χνία. Τεύχος 133. Δρχ. 2.000.

ΕΠΙΓΝΩΣΗ. Τεύχος 58. ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ. Τόμος ΙΖ’,3 . ΕΥΘΥΝΗ. Τεύχη 295, 296. Δρχ.

500. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Τεύχος 22. Δρχ. 1.000. Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΑΙΓΎΠΤΊΩΤΩΝ. Φύλλο 10. ΘΕΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. Τεύχος 3. Δρχ. 2.000. ΙΑΤΡΙΚΗ. Τόμος 69. Τεύχη 4,5. ΙΒΥΚΟΣ. Τεύχος 14. Δρχ. 500. ΙΝΔΙΚΤΟΣ. Περιοδικό ποικίλης ύ­ λης. Τεύχος 5. Δρχ. 3.000. ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. Τεύχος 337. Δρχ. 800.

ΜΑΝΔΡΑΓΟΡΑΣ. Δρχ. 2.000.

Τεύχος

12-13.

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ ΝΕΑ. Φύλλο 19. Δρχ. 200. Η ΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Φύλλα 84,85. ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΗ. Δρχ. 150.

Φύλλο

81.

ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ. Τεύχος 499.

ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ. Διμηνιαίο περιοδικό για τον κινηματογράφο. Τεύχος 1. Δρχ. 1.000. ΚΡΗΤΟΠΟΛΙΣ. Κρητολογική έκδο­ ση. Τεύχος 1. Δρχ. 1.500.

ΠΑΝΑΙΓΥΠΤΙΑ. Τεύχος 70. Δρχ. 1. ΠΑΡΑΛΛΑΞΗ. Τεύχος 25. Δρχ. 450. Ο ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ. Περιοδική έκ­ δοση λόγου και τέχνης. Τεύχος 28. Δρχ. 2.285. ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 42. Δρχ. 1.000. ΠΕΤΑΛΟΝ. Τεύχος 6. Δρχ. 4.680. ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ. Λογοτεχνικό περιοδι­ κό. Τεύχος 23. Δρχ. 3.000.

ΝΕΑ ΕΛΛΟΠΙΑ. Περιοδικό για τα ε­ θνικά θέματα. Τεύχος 5. Δρχ. 1.00.

ΠΛΩΡΗ. Τεύχος 1.

ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ. Τεύχος 1.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΝΑΥΤΙΚΗ ΛΙΕΡΓΕΙΑ. Τεύχος 57.

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχη 1656, 1657, 1658. Δρχ. 850. ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΠΑ. Τεύχος 21. Δρχ. 2.000. ΝΕΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ. Τεύχος 141-142. Δρχ. 800.

ΙΧΝΕΥΤΗΣ. Τεύχος 16. Δρχ. 6.000.

χος 20. Δρχ. 1.500.

ΝΕΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ. Ιδθήμερη επα­ ναστατική εφημερίδα. Φύλλα 150, 151,152. Δρχ. 100. ΟΥΤΟΠΙΑ. Διμηνιαία έκδοση. Τεύ­

βιβλία, περιοδικά, κόμικς

κέντρο τον

βιβλίου

ΚΑΛ­

Ο ΠΟΛΙΤΗΣ. Δεκαπενθήμερος. Τεύχη 24,25. Δρχ. 800. ΠΟΡΦΥΡΑΣ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 75-78. Δρχ. 2.000. ΠΡΙΝ ΑΓΟΡΑΣΩ. Δρχ. 400.

Τεύχος

48.

ΡΕΥΜΑΤΑ. Τεύχος 32. Δρχ. 1.000. ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 58-59. Δρχ. 2.600. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δίμηνη επιθεώρηση. Τεύχος 88. Δρχ. 1.200. ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ. Τριμη­ νιαία περιοδική έκδοση. Τεύχος 54. Δρχ. 1.000. ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΟΙ. Τεύχος 28. ΤΟΤΕ. Περιοδικό για την ελληνική ι­ στορία. Τεύχος 61. Δρχ. 700. Ο ΤΥΠΟΣ. Μηνιαία δημοσιογραφι­ κή επιθεώρησις. Τεύχος 72. Δρχ.

1.000. ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 84. Δρχ. 1.000. ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ. Ετήσια φιλο­ λογική έκδοση. Τόμος 17ος. Δρχ. 2.080. Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΒΕΛΕΣΤΙΝΟΥ. Φύλ­ λο 22. Δρχ. 150. ΧΡΟΝΙΚΑ. Ό ργανο του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου της Ελλά­ δος. Φύλλα 143,144.

THE ART MAGAZINE. Τεύχος 24. Δρχ. 2.500.

BEST SELLER. Το περιοδικό για το βιβλίο. Τεύχος 5. Δρχ. 900.

TERRA KERKYRA. Ετήσια έκδοση. Τεύχος 1996. Δρχ. 2.000.

Μ τίο

κ ρ ιτικ ο γ ρ α φ Γ α Αρ. 367 1 Ιουλίου - 31 Αυγούστου 1996 Επιμέλεια: Μ αρία Τρουπάκη :

Στην Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες βιβλιοκριτικές και βιβλιοπαρουσιάσειςτων ελληνικών εκδόσεων που δημοσιεύονται στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο

Βιβλιογραφίες Καράογλου X.: Περιοδικά λόγου καιτέχνπς (1901-1940) (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 9/7) Κεφαλληναίου Ε.: Νεοελληνικά Αλφαβητάρια 1971-1981 (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 6/8)

Φ ιλοσοφία Αξελός X.: Στοιχεία κριτικής της νεο­ ελληνικής ιδεολογίας (Γ. Μαθιουδάκης, Νέα Κοινωνιολογία, 21)

Ψυχολογία Ναυρίδης Κ.: Κλινική κοινωνική ψυχολογία (Ν. Χρηστάκης, Νέα Κοινωνιολογία, 21)

Θρησκεία Χριστοδουλίδης Σ.: Ο Βίος και η Ακολουθία του Κοσμά Αιτωλοά (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρί­ νιου, 7926)

Ανθρωπολογία Ντυμεζίλ Ζ.: Μυθιστοστορίες της

Σκυθίας και των περίχωρων (Δ. Τσατσοΰλης, διαβάζω, 365)

Επιστημολογία Σέραρντ Φ.: Ο βιασμός του ανθρώ­ που και της φύσεως. Διερεΰνηση των αρχών και των συνεπειών της σύγχρονης επιστήμης (Μ. Γαλούνης, διαβάζω, 365)

Κοινωνιολογία Καυταντζόγλου I.: Ο κύκλος και η γραμμή (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 365) Τσιβάκου I.: Δράση και σύστημα: Σύγχρονες προσεγγίσεις στη θεω­ ρία των οργανώσεων (Β. Καπετανγιάννης, Καθημερινή, 20/8) Τσουκαλάς Κ.: Ταξίδι στο Λόγο και την Ιστορία (Δ. Ψυχογιός, Βήμα, 28/7), (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Weber Μ.: Κοινωνιολογία του κρά­ τους (Β. Καλαμαράς, διαβάζω, 365) Geilner Ε.: Η κοινωνία πολιτών και οι αντίπαλοίτης (Σ. Ντάλης, διαβά­ ζω, 365), (Α. Παπανδρόπουλος, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 18/7) Janicke Μ.: Η αποτυχία του κρά­ τους: Η αδυναμία της πολιτικής στη

βιομηχανική κοινωνία (Θ. Διαμαντόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρό­ μος, 18/7) Price V.: Κοινή γνώμη (Ν. Τρίγκα, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 4/7)

Πολιτική Πολιτικές Επιστήμες Αστεριού Ε.-Λαμπάτος Γ.: Η αριστε­ ρή αντιπολίτευση στην Ελλάδα (Τ. Παππάς, διαβάζω, 365) Γιανναράς X.: Πολιτική χρονογρα­ φία (Θ. Διαμαντόπουλος, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος, 25/7) Δουδούμης Γ.: Βαλκανικές εξελί­ ξεις (Κ. Στεριώτης, Ναυτεμπορική, 4/8) Λυμπερόπουλος Κ.: Η μεσογειακή πολιτική της Ε.Ε. (Σ. Ντάλης, διαβά­ ζω, 365), (Σ. Παπασπηλιόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 4/7) Μακρυδημήτρης Α.: Η διοίκηση σε κρίση. Κείμενα για τη Διοίκηση και την Κοινωνία (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 365) Μεταξάς Α-Ι.Δ.: Προεισαγωγικά για τον πολιτικό λόγο. Δεκατέσσερα μα­ θήματα για το στυλ (Σ. Ντάλης, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 22/8) Ντόκος Θ.-Πιέρρος Φ.: Η Μεσόγει­

Μ τίο

ος προς τον 21ο αιώνα (Α. Παπανδρόπουλος, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 1/8), (Θ.Μ. Πολίτης, Παναηωλική Αγρίνιου, 7919) ΠΑΣΟΚ: Κατάκτηση και άσκηση της εξουσίας (Σ. Ντάλης, Αντί, 19/7) Πιέρρος Φ.-Κορογιαννάκης Ν.: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Ιστορίαρόλος-προοπτική (Θ. Διαμαντόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 8/8) Ροζάκης X.: Πολιτικές και νομικές διαστάσεις της μεταβατικής συμφω­ νίας της Νέας Υόρκης μεταξύ Ελλά­ δας και ΠΓΔΜ (Σ. Παπασπηλιόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 25/7) Ρόμπολης Σ.-Χλέτσος Μ.: Η κοινω­ νική πολιτική μετά την κρίση του Κράτους Πρόνοιας (Σ. Ντάλης, δια­ βάζω, 365) Σωτηρόπουλος Δ.: Γραφειοκρατία και πολιτική εξουσία (Δ. Καστριώτης, Καθημερινή, 20/8) Τα Βαλκάνια στην Ενωμένη Ευρώ­ πη: Η συμβολή της Ελλάδας (Σ. Ντάλης, Αυγή, 7/7) Χατζηγάκης Σ.: Χωρίς συμβιβα­ σμούς (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 6/7) Ντελόρ Ζ.: Η οντότητα ενός ανθρώ­ που (Σ. Ντάλης, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 25/7)

ση για την Ελλάδα (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 16/7) Καλλέργης I.: Φ όρος προστιθέμε­ νης αξίας (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 2/7) Σινάνογλου Β.: Οικονομική διπλω­ ματία στην Ευρωπαϊκή Έ νωση (Κ. Νεοφώτιστος, Πολιτικά Θέματα, 28/6)

Μάζης I.: Γεωπολιτική των υδάτων στη Μέση Ανατολή (Αραβικές χώρες-Ισραήλ-Τουρκία), (Κ. Κεντρωτής, διαβάζω, 365)

Ενασχολήσεις Καρακώστας Β.-Γεωργοπούλου Ε.: Το Σύνταγμα (Κ. Νεοφώτιστος, Πο­ λιτικά Θέματα, 5/7) Καραμανλή-Μπαρουτάκη Α.: Το δί­ καιο της επιταγής (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 16/7)

Λ αογραφία Κονταξής Κ.: Ο χορός στη λαογρα­ φία (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθερος Στε­ ρεός Ελλάδας, 1005) Μαραγιάννης Κ.: Τραγούδια των χωριών του ©έρμου και της Ρούμε­ λης (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρινίου, 7993) Παπάίωάννου Μ.: Ρόδος και νεώτερα κείμενα (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 12/8 )

Παιδαγωγική

Μ τίο

Θετικές Ε φαρμοσμένες Επιστήμες

Δίκαιο

Οικονομία Αναγνώστου Ε.: Ο αναπτυξιακός νόμος 1892/90. Ανάλυση και ερμη­ νεία των κινήτρων για την πραγμα­ τοποίηση παραγωγικών επενδύσε­ ων (Δ. Στεργίου, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 15/8) Βαλντέν Σ.: Η οικονομία της πρώην γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 2/7) Δρακάτος Η.: Η ελληνική οικονο­ μία προς σταθεροποίηση (Κ. Νεο­ φώτιστου, Πολιτικά Θέματα, 19/7) Έ ξαρχος Γ.: Τα κείμενα των Συμφωνιών της GATT (Σ. Χαλιώ­ ρης, Κέρδος, 23/7) Θωμαδάκης Σ.-Ξανθάκης Μ.: Σύν­ δεση αμοιβής με παραγωγικότηταχρηματοοικονομικά συστήματα συμμετοχής - εμπειρική διερεύνη-

Κειμένων (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365)

Δέλτα Π.: Περί της ανατροφής των παιδιών μας (Δ. Τσατσούλης, δια­ βάζω, 365)

Εκπαίδευση Βεργίδης Δ.: Υποεκπαίδευση, κοι­ νωνικές πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις (Π. Καπελαρή, Νέα Κοινωνιολογία, 21) Γραφές Εκπαιδευτικών. Επιμέλεια: Αθανασιάδης Χ.-Ζελίδης Θ. (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365), (Ο. Σελλά, Αντί, 2/8) Καΐλα Μ.: Η σχολική φοβία (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Κάτσικας Χ.-Καββαδίας Γ.: Η ελλη­ νική εκπαίδευση στον ορίζοντα του 2000 (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 27/8) Παπάς Α.: Διδακτική Γλώσσας και

Παπαποστόλου Ν.: Οι Συνταγές της Κυρίας Μάγδας (Γ. Δανιήλ, διαβά­ ζω, 365)

Τέχνες Αγγειοπλάστης Γ.: Οκτώ κείμενα Σερραϊκής Μουσικής Ιστοριογρα­ φίας (Ν. Μπακουνάκη, Δίφωνο, Αυγ. ’96) Βερτόδουλος Α.: Ή πειρος, πολιτι­ στική κληρονομιά και φύση (Ο. Σελλά, Καθημερινή, 25/8), (Λ. Πολενάκης, Αυγή, 18/8). Δοξιάδη Ε.: Τα πορτρέτα του Φαγιούμ (X. Κιοσσέ, Βήμα, 21/7) Λυδάκης Σ.: Θεοχάρης Μορές (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 21/7) Μπελεζίνης Α.: Το χέρι του Ιωάννη (Ν. Μπακουνάκη, Δίφωνο, Αυγ. ’96) Μπίρης Τ.: Αρχιτεκτονικά σημάδια και διδάγματα. Στο ίχνος της συνθε­ τικής δομής (Δ. Φιλιππίδης, Αντί, 2/8 ) Μυκονιάτης Η.: Νεοελληνική Γλυπτική (Γ. Πλαχώρης, Λόγος, 7/7) Ρωμανού Κ.: Εθνικής Μουσικής Περιήγησης 1801-1912 (Ν. Δοντάς, Καθημερινή, 4/8) Σκοπελίτης Σ.: Τόπος Σιωπής (Μ. Θεοδοσοπούλου, Εποχή, 21/7) Στυλιανίδης Α.-Στυλιανίδης Β.: Αρχιτεκτονική 1972-1993 (Δ. Φι­ λιππίδης, Αντί, 15/8) Σωτηροπούλου X.: Η διασπορά στον Ελληνικό κινηματογράφο (Μ. Σπανάκη, Εντευκτήριο, 35) Φατούρος Δ.: Έ να συντακτικό της αρχιτεκτονικής σύνθεσης (Δ. Φιλιπ­ πίδης, Αντί 19/7)

Γλώσσα Βαρδιάμπασης Ν.: Ιστορία μιας λέ­ ξης (Δ. Στεργίου, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 1/8)

Κλασική φιλολογία Εκλογές από τον Ησίοδο. Μετ.-Επιλεγόμενα Δ.Ν. Μαρωνίτης (Σ. Πα­ σχόλης, Βήμα, 21/7) Μαρωνίτης Δ.: Ομόρου «Οδύσσεια» Ραψωδίες α-μ (Π. Μπουκάλας, Κα­ θημερινή, 9/7) ΦιλοΔΗΜΟΣ: Περί οικονομίας (Η. Τεμπέλης, Νέα Κοινωνιολογία, 21)

Ποίηση Αλεξίου Φ.: Περιμένουμε τον Οδυσσέα (Δ. Ζαβές, Εξόρμηση, 21/7) Αρνοκούρου-Κερεσιειζό Υ.: Κύ­ προς, Αγάπη μου! (Σ. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 18/8) Ασλάνογλου Ν.: Ωδές στον πρίγκι­ πα (Β. Δαλακούρα, Καθημερινή, 2/7) Γκόρπας Θ.: Τα ποιήματά μου (1957-1983) (Θ.Μ. Πολίτης, Μεσολογγίτικα χρονικά, 976) Ζαδές Δ.: Οδύνες και όνειρα (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 21/7) Ζαρκιάς Σ.: Νάρκισσος (Θ.Μ. Πολί­ της, Παναιτωλική Αγρινίου, 79787982) Ιεσσαί-Κασιμάτη Ν.: Πέτρα και βό­ τσαλο (Σ. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 18/8) Καναβούρης Κ.: 'Οταν το κρύο (Τ. Βασιλειάδου, Επενδυτής, 29/6) Καρβέλης Τ.: Τα ποιήματα της μι­ κρής Ρεζάνια (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύ­ θερος Στερεός Ελλάδας, 996) Καρούσου Δ.: Απόδραση στο χάος (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης, 18/7) Κατσιγιάννης X.: Αγνώστου διαμονής-Νυχτερινή ιχνηλασία (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7995) Κατσίμης Σ.: 1) Η Στέγη (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 12/8), 2) Ο καιρός της αστραπής (Μ. Ταταλίδης, Αντί, 2/8), (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης, 25/7)

Κλειδαρά Ε.: Ιεροί στίχοι (Τ. Νατσούλης, Ελεύθερος, 16/7) Κολιαβάς-Μωλιοτάκης Τ.: Ραγισμέ­ νη πέτρα (Δ. Ζαδές, Εξόρμηση, 28/7) Κοντού-Βλάσση Π.: Φως ζωής (Κ. Βαλαβάνης, Ελεύθερη Ώρα, 17/7) Κουτλής Θ.: Με δύο σταγόνες ήλιο (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 4/8) Λαέρτη Μ.: Τα βήματα της ιστορίας (Ν. Χαρακάκος, Ελεύθερη Ώρα, 4/8) Λαμνάτος Β.: Κοσμάς ο Αιτωλός (Γ. Καζανάς, Εξόρμηση, 14/7) Λευκαδίτης Π.: Τρία Αντιρατσιστικά ποιήματα (Δ. Ζαβές, Εξόρμηση, 30/6) Μαλακάσης-Τσέκος Δ.: Εκλεκτά σύγχρονα ποιήματα - Καμένο δά­ σος και ένα δέντρο ελπίδας (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθερος Στερεός Ελλά­ δας, 993) Μανουσάκης Γ.: Άνθρωποι και σκιές (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθερος Στερεός Ελλάδας, 1014) Ο πόλεμος της Τρωάδος (Γ. Γιατρομανωλάκης, Βήμα, 11/8) Παππά Λ.: Τα ποιήματα (19561992) (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7879) Πετμεζάς Λ.: Διάσταση ζωής (Γ. Κα­ ραβίδα, Ριζοσπάστης, 8/8) Πετράτος Π.: Ωδή στην πέτρα (Γ. Μωραίτης, Ριζοσπάστης, 15/8) Σαράκης Σ.: Το Δέρας (Θ.Μ. Πολί­ της, Ελεύθερος Στερεός Ελλάδας, 992) Σκιαθάς Α.: Φαντασιώσεις ενός ο­ δοιπόρου (Ν. Χουρδάκης, Αυγή, 11/8 ) Συνοδινός Μ.: Ύ μνος στην λευτε­ ριά (Κ. Βαλαβάνης, Ελεύθερη Ώρα, 30/7) Τζουράκης Α.: Ο Έρωτας, η Νύχτα (Ε. Χωρεάνθη, Καθημερινή, 23/7) Χατζόπουλος Π.: Αιτωλικά (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 79083-8006) Μάστερς Ε.: Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ (Φ. Λάδης, Αδέσμευτος τύ­ πος, 14/7) Ντίκινσον Ε.: Φύση (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 6/7) Φερλινγκέπι Λ.: Εικόνες του φευγάτου (Λ. Εξαρχοπούλόυ,

διαβάζω, 365)

Πεζογραφία Αγγέλου Μ.: Τα δυνατά πουλιά της επαγγελίας (Δ. Τσατσούλης, διαβά­ ζω, 365), (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπά­ στης, 25/7) Αθανασιάδης Τ.: Τα παιδιά της Νιό­ βης (Ε. Μόσχος, Βήμα, 18/8) Αριστηνός Γ.: Αισθηματικές εμμο­ νές - του έρωτα και του θανάτου α­ φηγήματα (Ε. Χουζούρη, Καθημερι­ νή, 30/6) Βοτανιάτης Α.: Κλοιός (Β. Αθανασόπουλος, Καθημερινή, 2/7) Γκιώνης Δ.: Το περίπτερο (Β. Χατζηβασιλείου, Εντευκτήριο, 35) Γρηγοριάδης Θ.: Ο χορευτής στον ελαιώνα (Κ. Κωστίου, Καθημερινή, 21/7) Ζαρκαδάκης Γ.: Ανατολικόν τέλος (Μ. Θ εοδοσοπούλου, Εποχή, 7/7) Ζαρόκωστα Κ.: Το καθαρό χάδι (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 14/7) Ζιώγας Β..: Ό πω ς τα κούρντισες, Θε μου (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 4/7) Καλλιφατίδης Θ.: Το τελευταίο τρια­ ντάφυλλο (X. Παπαγεωργίου, Αυγή, 11/8) Καρακώστα - Αηδόνη Α.: Με το μάτι ενός μικρού παιδιού (Θ. Μ. Πολί­ της, Ελεύθερος Στ. Ελλάδος, 1003) Κασόλας Μ.: Ο πρίγκιπας (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 22/8), (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7893) Κοροβίνης Θ.: Κανάλ ντ’ αμούρ (Μ. Φάις, Ελεύθερος τύπος, 4/8) Κουσαθανάς Π.: Η κουνιστή πο­ λυθρόνα (Κ. Κωστίου, Καθημερινή, 11/8), (Ν. Ξυδάκης, Αθηνόραμα, 28/6) Κρανιδιώτης Ν. Διηγήματα (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 22/8 ) Κυριακίδης Α.: Μουσική (Γ. Κοροπούλης, Εντευκτήριο, 35) Λελέκου-Τατάκη Δ.: Η μήνις του Οδυσσέα (Λ. Πετμεζάς, Ελεύθερη Ώρα, 18/8) Λιβανού Μ: Η μπαλάντα του ηγέτη (Ν. Κοκκινάκη, Καθημερινή, 13/8) Μανταδάκη Σ.: Τα όνειρα του προ­

Μ τίο

φήτη (Ν. Κοκκινάκη, Καθημερινή, 20/8) Μεγαλοκονόμος Μ.: Η άμμος της Σελήνης (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7886) Μηλιώρη Π.: Έ να εισιτήριο, παρα­ καλώ (Ε. Σαραντίτη, Ελευθερο­ τυπία, 17/7) Μισραχή Ε.: Η δύναμη της σιωπής (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 17/8) Μολφέση Λ.: Γυάλινα Σύνορα (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρί­ νιου, 7986) Μπαλτά I.: Η μητέρα της νύχτας (X. Παπαγεωργίου, Αυγή, 7/7) Μπέης Κ.: Η πηγή που δακρύζει τα μεσάνυχτα (Α. Κελεσίδου, Ελευθε­ ροτυπία, 16/7) Μπενόπουλος Β.: Μόρσιμα (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 365) Νόλλας Δ.: Τα θολά τζάμια (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 365), (Ν. Σιώτης, Βήμα, 7/7) Ξανθούλης Γ.: Το τρένο με τις φρά­ ουλες (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 365), (Δ. Τσατσούλης, Αντί, 19/7) Πολιτοπούλου Μ.: Η γυναίκα στο νησί (X. Παπαγεωργίου, Αυγή, 21/7) Ρούσσου Ν.: Πες στη μορφίνη ακό­ μα την ψάχνω (Ν. Ευδάκης, Αθηνόραμα, 9/8), (Π. Μπουκάλας, Καθη­ μερινή, 23/8) Σακκά-Νικολακοπούλου Ν.: 1) Θάρρος στη Μαύρη Νύχτα (Ε. Σα­ ραντίτη, Ελευθεροτυπία. 17/7), 2) Παρρέσα (Ε. Σαραντίτη, Ελευθερο­ τυπία, 17/7) Σαμουηλίδης X.: Βυζαντινός Εσπε­ ρινός (Σ. Αγουρίδης, Αυγή, 18/8) Σερμττζέλη-Τζουβάλη Α.: Ο κύκλος της φωτιάς (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθε­ ρος Στερεής Ελλάδας, 1004) Σιμιτζής Α.: Το πνεύμα του Μάγου (Γ. Πλαχούρης, Δημ. Λόγος, 11/8) Σκαλιώρα Κ.: Θα σε κάνω 6ι6λίο ή τα μοναχικά μυρμήγκια (Δ. Τσα­ τσούλης, διαβάζω, 365) Σκαρίμπας Γ.: - Ο κύριος του Τζακ - Πατς κι απαγάι (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 10/7) Σκιαδαρέση Μ.: Άτροπος ή η ζωή και ο θάνατος της Βενετίας Δαπόντε (Ε. Χουζούρη, Καθημερινή, 21/7) Σολδάτος Γ.: Το αίνιγμα (Δ. Τσα-

Μ τίο

τσούλης, Αντί, 5/7) Σφυρίδης Π.: Ψ υχή μπλε και κόκκι­ νη (X. Παπαγεωργίου, διαβάζω, 365), (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθε­ ροτυπία, 3/7) Τριανταφύλλου Σ.: Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 30/7) Τσίτας Μ.: Πάτυ εκ του Πετρούλα (Φ. Φιλίππου, Αντί, 5/7), (Μ. Κοντο­ λέων, Αυγή, 25/8), (X. Παπαγεωρ­ γίου, διαβάζω, 365) Φλωρόπουλος Π.: Χρονογραφήμα­ τα (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθερος Στε­ ρεός Ελλάδας, 1003) Φραγκόπουλος Μ.: Πορτ Μπου (Κ. Κωστίου, Καθημερινή, 7/7) Χριστοδούλου Δ.: Ακτή στο φως του χειμώνα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 7/8) Άτγουντ Μ.: Η κλέφτρα κίσσα (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Σεπ. ’96) Βάγκινοφ Κ.: Η Ωδή του τράγου (Β. Καλαμαράς, διαβάζω, 365) Βόλμαν Ο.: Πόρνες για την Γκλόρια (Μ. Μπιτζιλέκης, Exodos, 26/7) Γκέιτσκιλ Μ.: Δύο αλλιώτικα κορί­ τσια (Δ. Ιωάννου, ΜΕΝ, Ιουλ. ’96), (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 18/8) Γκριν Α.: Ο κυνηγός των αρουραίων (Κ. Ντινόπουλος, διαβάζω, 365) Γκρίσαμ Τ.: Ο Βροχοποιός (Λ. Γα­ λανού, Σινεμά, Ιουλ. ’96) Έ βανς Π.: Το τελευταίο κορίτσι (Σ. Γκανιάτσου, Cosmopolitan, Σεπ. ’96) Καζάν Η.: Πέρα από το Αιγαίο (Τ. Δημητρουλια, διαβάζω, 365) Caban C.: Μια βαθιά σιωπή (Γ. Καραβασίλης, Εξόρμηση, 28/7) Κίλι Ε.: Η σιωπηλή κραυγή της μνή­ μης (Ε. Χεμίκογλου, Εντευκτήριο, 35) Κλεμάν Κ.: Το βαλς που δεν τελείω­ σε (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 365) Κούντερα Μ.: 1) Η βραδύτητα (Γ. Πλαχούρης, Λόγος, 21/7), 2) Οι προδομένες διαθήκες (Μ. Φάις, Εντευκτήριο, 35) Κούτσυ Τ.: Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ. (Ε. Αποστολοπούλου, Κα­ θημερινή, 4/8), (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 365) Lesage A-R: Ιστορία του Ζιλ Μπλας

(Φ. Δρακονταειδής, διαβάζω, 365) Λουζ Ν.: Μικρός που είναι ο κόσμος (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 16/7) Μοπασάν Γ.: Ιστορίες φαντασίας (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 18/7) Μπάρκερ Πατ.: Ζωντανοί ξανά (Ν. Ξυδάκης, Αθηνόραμα, 2/8) Μπεβιλάκουα Α.: Μαγεμένες αι­ σθήσεις (Μ. Καΐρη, Καθημερινή, 11/8 ) Μπέργκμαν I.: Οι καλύτερες προθέ­ σεις (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 365) Μπέρνχαρντ Τ.: Μπετόν (Κ. Νεο­ φώτιστος, Πολιτικά Θέματα, 19/7), (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 22/8) Μπίτσερ-Στόου X.: Η καλύβα του μπάρμπα-Θωμά (Λ. Εξαρχοπού­ λου, Ελευθεροτυπία, 14/7) Bragance A.: Avibas (Π. Καραβασίσλης, Εξόρμηση, 28/7) Μπρετόν Α.: Ανθολογία του μαύρου χιούμορ (Ε. Αρανίτσης, Ελευθερο­ τυπία, 14/8) Ντυράς Μ.: 1) Τελεία και παύλα (Β. Ψυρράκης, Απογευματινή, 18/8), 2) γράφοντας (Β. Ψυρράκης, Απο­ γευματινή, 18/8) Sewell Α.: Η μαύρη καλλονή (Ε. Σα­ ραντίτη, Ελευθεροτυπία, 17/7) Σαντάλ: Περί έρωτος (Β. Καλαμα­ ράς, διαβάζω, 365) Ταμπούκι Α.: Έτσι... ισχυρίζεται ο Περέιρα (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Ιούλ. ’96) Τουργκένιεφ I.: Μουμού (Κ. Νεο­ φώτιστου, Πολιτικά Θέματα, 5/7), (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 21/8 ) Χόε Π.: Η δεσποινίς Σμίλλα διαβά­ ζει το χιόνι (Λ. Γαλανού, Σινεμά, Ιούλ. ’96)

Μελέτες Άγρας Τ.: Κριτικά τομ. 4 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 31/7) Αλεξανδρόπουλος Μ.: Ο Τολστόι, ο Σαίξπηρ και οι τρελοί (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 365) Αναγνωστάκη Ν.: Διαδρομή. Δοκί­ μια Κριτικής 1960-1995 (Γ. Κουβαράς, Καθημερινή, 9/7) Καλλέργης Η.: Προσεγγίσεις στην παιδική λογοτεχνία (Μ. Κοντολέων,

Καθημερινή, 16/7) ΚαρέΜη Ζ.: Παρατηρήσεις (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7890) Μετοχίτης Θ.: Ηθικός ή περί παιδεί­ ας (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 15/8) Μιχαηλίδης Κ.-Φραγκόπουλος Θ.Τσιρόπουλος Κ.: Για την Ιωάννα Τσάτσου (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 1014) Παπαδημητρίου Ε.: Η λαϊκή τέχνη της Κάπρου (Ο. Σελλά, Καθημερι­ νή, 11/8) Παπαντωνάκης Γ.: Εισαγωγή στην παιδαγωγική ποίηση του Γιάννη Ρίτσου (Π. Κουνενάκη, Καθημερινή, 14/7) Σαχίνης Α.: Τετράδια κριτικής (Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 7/8) Σκούρα Ε.: Νικηφόρου Βρεττάκου «Το ταξίδι του Αρχάγγελου» (Α. Ελληνούδη, Ριζοσπάστης, 25/8) Τόλη Ρ.: Το μοναχικό ταξίδι του Α. ΚάλΒου στην Ελληνική ποίηση (Θ.Μ. Πολίτης, Ελεύθερος Στερεός Ελλάδας, 1005) Τσιρόπουλος Κ.: Ο ποιητικός νους του Γ.Θ. Βαφόπουλου (Θ.Μ. Πολί­ της, Παναιτωλική Αγρίνιου, 1014) Σαιντ-Μπε6 Σ.: Τι είναι κλασσικός (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρί­ νιου, 7890)

Δοκίμια Δαράκη Π.: Το όραμα της ισοτιμίας της γυναίκας (Τ. Δημητρούλια, δια­ βάζω, 365) Δρακονταειδής Φ.: Ο Φεβρουάριος Αιών (Κ. Νεοφώτιστου, Πολιτικά Θέματα, 5/7) Κουντούρη Ε.: Εποχές της Ιδανικής Αυταπάτης (Π. Καραβασίλης, Εξόρ­ μηση, 21/7) Κούρτοβικ Δ.: Τετέλεσται (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 16/7) Μόσχος Ε.: Οράματα και θεωρήσεις (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 22/8) Πεντζίκης Ν.: Ψιλή ή περισπωμένη (Β. Παπαγεωργίου, Εντευκτήριο, 35) Πιομπίνος Φ.: Σπουδή θανάτου (Π. Καραβασίλης, Εξόρμηση, 14/7)

Μιχαήλ Σ.: Πλους και κατάπλους του Μεγάλου Ανατολικού (Φ. Τερζάκη, Καθημερινή, 20/8) Σκαρτσής Σ.: Μικρό δοκίμιο για τη γλώσσα (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 365) Σπανδωνίδης Π.: Η Ελληνικότητα (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρί­ νιου, 7890) Σταφυλάς Μ.: Ιάσων Ευαγγέλου, ο στοχαστής και ο ποιητής (Δ. Γιάκος, Εξόρμηση, 30/6) Τερζάκης Α.: Σε καμπή της ιστορίας Δοκίμια Στ’ (Β. Καλαμαράς, διαβά­ ζω, 365) Τσιρόπουλος Κ.: Η υπόθεση του αν­ θρώπου. Αποτίμηση του Εικοστού Αιώνα (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Χαραλαμπόπουλος Κ.-Αλέξιος Γ.: Η Θεολογία της Φύσης (Θ.Μ. Πολί­ της, Παναιτωλική Αγρινίου, 997)

Παιδικά Αλεξανδράκη Α.: Εφτά σκύλοι, όλοι φίλοι (Ε. Σαραντίτη, Ελευθερο­ τυπία, 21/8) Ανδρικόπουλος Ν.: Ο αρκούδος Αρθούρος (Ε. Σαραντίτη, Ελευθε­ ροτυπία, 21/8) Βαρλάμης Γ.: Μαθητής στην Αρχαία Αθήνα (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Γριμάνη Α.: Μια Κυριακή με τον Δημήτρη Μυταρά (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 10/7) Δεϊμέζη-Καλιότσου Α.: Τα γκρίζα χρόνια (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 6/8), (Γ. Πλαχούρης, Λόγος, 21/7) Δέμου Β.: Το μενταγιόν της γιαγιάς Ευγενίας (Θ. Παπανικολάου, Κέρ­ δος, 6/8), (Ε. Σαραντίτη, Ελευθερο­ τυπία, 17/7) Δημόπουλος Ν.: Το γειτονόπουλο του καλοκαιριού (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 23/7) Ιωαννίδης I.: 1) Η χαμένη συνέ­ χεια... (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 23/7), 2) Το καλάθι με τα λάθη (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 23/7) Καρατζαφέρη I.: Α! κου Α! (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 6/8) Κουτσούκος Η.: Ό ταν το δάσος μπήκε στην πόλη (Γ. Πλαχούρης, Λόγος, 7/7)

Μαντέλου-Σουβατζίδη Ε.: Ξέρει ο καιρός... (Θ. Παπανικολάου, Κέρ­ δος, 23/7) Μουρίκη Κ.: Μια φορά στην μπουφοχώρα (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 23/7) Σακελλαρίου X.: Παγκόσμια ανθο­ λογία παιδικού και νεανικού διηγή­ ματος (Τ. Δημητρούλια, διαβάζω, 365), (Γ. Πλαχούρης, Δημ. Πόλος, 18/8) Τραγάκης Σ.: Σαρακήνικο (Ε. Σα­ ραντίτη, Ελευθεροτυπία, 17/7) Χιόνης Α.: Ο αφανής θρίαμβος της ομορφιάς (Ν. Κώτσιου, διαβάζω, 365) Ιμπαζέμπο I.: Εξερευνώντας την Αφρική (Ε. Σαραντίτη, Ελευθε­ ροτυπία, 17/7) Κίπλιγκ Ρ.: Το βιβλίο της ζούγκλας (Θ. Παπανικολάου, Κέρδος, 6/8) Μασάδο Α.: Εξερευνώντας τη Λατι­ νική Αμερική (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 17/7) Μπατεργουέρθ Ν.: Ο Θυμωμένος Λαγός - Ο Λόξιγκας της Αλεπούς (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 21/8) Nickl Ρ.: Ο κροκόδειλος Κροκόδει­ λος (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Τζόνσον Τ.: Η πριγκίπισσα και ο Ζωγράφος (Γ. Παπαδάτος, διαβά­ ζω, 365) Τράβερς Π.: Η Μαίρη Πόππινς (Γ. Παπαδάτος, διαβάζω, 365) Heslewood J.-Borrough S.: Η ιστο­ ρία της Δυτικής Γλυπτικής (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 365)

Θεατρικά Έ ργα Αναστασιάδης Π.: Το Βραχώρι (Βραχωριάδα) (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρινίου, 7946) Δανέλλη Τ.: Έ ρω ς διατηρητέος... έ­ ως... (Αρ. ΕΛΑ., Ριζοσπάστης, 25/7) ΤζουΒάλης Δ.: Η όγδοη μέρα της δημιουργίας (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρινίου, 7994) Χοτζούμης Π.: ΓΗΤΑΥΡΟΣ (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρινίου, 7976) ΧρηστίδηςΛ.: Ωραία φάση (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 365) Χρυσοχόου I.: Το ρίζωμα (Ε. Ζω­ γράφου, Ριζοσπάστης, 15/8)

Μ τίο

ΜαριΒώ: Το νησί των σκλάβων (Ν. Κοκκινάκη, Καθημερινή, 2/7) Μπύχνερ Γ.: Λεντς (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7993) Ρούντολφ Σ.: Το Δηλητήριο (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7951)

Αρχαιολογία Παπαθανασόπουλος Θ.: Το Ιερό και το Θέατρο του Διόνυσου. Μνη­ μεία της Νότιας πλευράς της Ακρό­ πολης (Π. Κουνενάκη, Καθημερινή, 7/7) Σακελλαράκης Γ.: Ανασκάπτοντας το παρελθόν (Γ. Χουρμουζιάδης, Εντευκτήριο, 35)

Ιστορία Αθανάσαινας Γ.: Κέρκυρα, Σεπτέμ­ βρης 1943 - Ιστορία από τα αρχεία των εμπολέμων (Ο. Σελλά, Καθημε­ ρινή, 6/8) Βαξεβάνογλου Α.: Η κοινωνική υποδοχή της καινοτομίας. Το παρά­ δειγμα του εξηλεκτρισμού στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 7/7) Δημόπουλος Τ.: Η Ολυμπία και οι Ολυμπιακοί αγώνες (Δ. Σιατόπουλος, Εστία, 3/8) Ιωαννίδης X.: Νεο-οθωμανικός ι­ μπεριαλισμός 1955-1995 (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 365) Καββαδίας Γ.: Επανάσταση και κοι­ νωνική δυναμική -1821 (Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 10/7) Κολιόπουλος I.: Η ληστεία στην Ελλάδα, 19ος αιώνας (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 17/7) Κρεμύδη-Σισιλιάνου Σ.: Η νομισμα­ τοκοπία της Ρωμαϊκής αποικίας του Δίου (X. Κιοσσέ, Βήμα, 18/8) Κρητικός Π.: Αντίσταση κατά της δι­ κτατορίας (1967-1974) (Θ.Μ. Πολί­ της, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7977) Κρητικός Π.: Αντίσταση κατά της δι­ κτατορίας (1967-1974) (Θ.Μ. Πολί­ της, Παναιτωλική Αγρινίου, 7977) Λασκαράτος I.: Αλέξανδρος ο Μέγας. Δυο νεώτερος «προϊστορικές προτάσεις για το βασιλέα των Μακεδόνων (Ν. Νικολαϊδης, Καθημερι­

Μ τίο

νή, 2/7) Λεοντσίνης Γ.: Διδακτική της ιστο­ ρίας. Γενική-τοπική ιστορία και πε­ ριβαλλοντική εκπαίδευση (Κ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 365) Διάκος Α.: Εργασία και πολιτική στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (Γ. Πετράκη, Καθημερινή, 6/8) Μελετόπουλος Μ.: Η βασιλεία στη νεώτερη ελληνική ιστορία. Από τον Ό θω να στον Κωνσταντίνο Β1 (Ν. Κοψιδάς, Νέα Κοινωνιολογία, 21) Μπαμπινιώτης Γ.: Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7968) Πανάγος X.: Ο Πειράίκός (Γ. Κεντρωτής, διαβάζω, 365) ΠαπαγρίΒας Θ.: Κοινότητα Αγίας Βαρβάρας (ιστορία-παράδοση) (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρί­ νιου, 7977) Σηφουνάκης Ν.: Ίμβρος-Τένεδος, οι τελευταίες ελληνικές μέρες (Θ. Νιάρχος, Βήμα, 25/8) Σόίλεντάκης Ν.: Ιστορία του Θρακικού ελληνισμού (Σ. Καργάκος, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 8/8) Στάθης Ε.: Το Σύνταγμα και ο Θού­ ριος του Ρήγα (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7962), (Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 14/8) Τσιμπουκίδης Δ.: Μακεδόνες πολέ­ μαρχοι και συμπολεμιστές του Αλε­ ξάνδρου (Θ.Μ. Πολίτης, Παναιτωλική Αγρίνιου, 7954) Aprile R.: Η Ελλάδα που Σαλέντο (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 7/7)

Μαρτυρίες-Βιογραφίες Ιωάννου Γ.: Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής (Ο. Σελλά, Καθη­ μερινή, 21/7) Κακλαμανάκη Ρ.: Ο Γιώργος Γεννηματάς (Κ. Βαλέτας, Ραδιοτηλεόρα­ ση, 6/7) Κιτρομηλίδου Μ.: Η άλλη εποχή (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 3/7) Λαδογιάννη Γ.: Επί σκηνής ο λόγος (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 365) Μπουρνιάς Τ.: Τότε που πολεμού­ σαμε (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθε­ ροτυπία, 3/7) Παπαδογιαννάκης Γ .: Το ημερολό­

γιο Κατοχής (Κ. Ντελόπουλος, Κα­ θημερινή, 9/7) Παπαντωνίου Θ.: Η υπόθεση των 11 αεροπόρων (Σ. Ντάλης, διαβά­ ζω, 365) Ραυτόπουλος Λ.: Το μήκος της νύ­ χτας - Μακρόνησος 1948-1950 (Θ. Μ. Πολίτης, Παναιτολική Αγρινίου, 8000) Χωραφάκη - Κεπέση X.: Από το η­ μερολόγιό μου (Ρ. Τσιντίλη-Βλήσμα, Ριζοσπάστης, 15/8) Κίλι Ε.: Η σιωπηλή κραυγή της μνή­ μης (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 365) Κούνιο-Αμαρίλιο Ε.: Πενήντα χρό­ νια μετά... Αναμνήσεις μιας Σαλονικιώτισσας Εβραίας (Θ. Διαμαντόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 18/7) Μιπεράν Φ.-Βιζέλ Ελί: Ενθυμήσεις για δύο φωνέςς (Σ. Ντάλης, Οικο­ νομικός Ταχυδρόμος, 1/8)

Ταξιδιωτικά Βιστωνίτης Α.: Το ρόδο και ο λωτός (Μ. Φάις, Ελεύθερος τύπος, 14/7), (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 4/8) Μυριβήλης Σ.: Απ’ την Ελλάδα (Σ. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 25/8) Γκομπινώ: Ακριβή Φραγκοπούλου (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 21/7) Puaux R.: Ελλάδα, γη αγαπημένη των θεών (Ν. Βατόπουλος, Καθημε­ ρινή, 21/7) Sepulveda L.: Patagonia Express (Ν. Σιώτης, Βήμα, 25/8) Hudman L.-Jackson R.: Παγκόσμια και τουριστική γεωγραφία (Σ. Χαλιώρης, Κέρδος, 23/7)

Περιοδικές εκδόσεις Μ α νδρ α γό ρ α ς (Γ. Π λαχούρης, Δημ. Λόγος, 11/8) ΠΑΡΑΒΑΣΙΣ: Επιστημονικό Δελτίο Τ μήματος Θ εατρικώ ν Σ πο υ δώ ν Π ανεπιστημίου Α θηνώ ν, τ. I (Δ. Τσατσούλης, διαβάζω, 365) Π αρατηρητής τ. 28 (Μ. Καϊρη, Καθημερινή, 11/8) CONVOY (Σ. Κ ουτρούλης, Νέα Κοινωνιολογία, 21)

ΓΑΛΛΙΚΗ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΘΗΝΩΝ

# %ια £

%

Ε Ξ ΕΙΔΙΚΕΥΜ ΕΝ Η ΕΚΠ ΑΙΔ ΕΥΣΗ Π Ο Δ ΙΤ ΙΣ Τ ΙΚ Η ΕΚΦ ΡΑΣΗ Δ Η Μ ΙΟ Υ Ρ Γ ΙΚ Η Ε Π ΙΚ Ο ΙΝ Ω Ν ΙΑ

20 ΧΡΟΝΙΑ

διαβάζω

βί ο τεύχος Νοεμβρίου

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ Ο πεζογράφος Νίκοζ Βασιβειάδης συνομιλεί με τη Λίλυ Εξαρχοπούλου και ο νεοελληνιστής Μισέά Βόάκοβιτζ απαντά σε ερωτήματα του κώστα Νταντινάκη ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Επιμέλεια: Δημοσθένης Κούρτοβικ

Γράφουν οι: Ντάντη Σιδέρη-Σπεκ, Αγλαΐα Μπλιούμη, κώστας Γιαννακάκος, Σπάρος Μοσκόβου, Αλέξανδρος Σχινάς, Βιβή Παπαναγιώτου IΟ Καρ. Μητσάκης γράφει για το έργο του Γ. 0. Βαφόπουϋου M liW I M il κηέωνοζ Παράσχου: Μια ερωτηκή ιστορία

ΆΡΘΡΑ - ΡΕΠΟΡΤΑΖ - ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ. ΛΙΟ ΚΑΙ TV - ΞΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ - BEST SELLER - ΛΙΛΙΠΟΥΊ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ - ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑ - ΥΠΟ ΕΚΔΟΣΙΝ ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ 5 0 ΝΕΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΤΗ£ ART β94 Τ Ε Ρ Ζ Ο -Β IΒ Λ ΙΛ ΑΡΗΣ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ α.ε.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ! Έ νας νέος τροπος ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΤΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ.

5 0 0 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ, 5 0 0 ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΣΦΡΑΓΙΣΑΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ Έ Λ ΓΚΡΕΚΟ ΩΣ ΤΟΝ ΟΥΟΡΧΩΛ ΣΕ ΜΙΑ ΠΟΛΥΤΕΛΗ ΥΠΕΡΕΚΔΟΣΗ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΑΦΗΣΕΙ ΕΠΟΧΗ.

Ενα βιβλίο της

Σε όλα τα κεντρικά βιβλιοπωλεία ή στην πόρτα σας - όπου κι αν είστε - με κούριερ, την επομένη του τηλεφωνήματος σας (Με δική μας επιβάρυνση). Τηλέφωνα Παραγγελιών: 6 8 0 .4 8 3 4 -5 FAX: 6 8 9 8 2 5 4 Με αντικαταβολή ή πιστωτική κάρτα: Visa- M aster CardAmerican Express- D iners Κεντρική διάθεση: Βιβλιοπωλείο ΧΡΙΣΤΑΚΗ - ΑΘΗΝΑ, τηλ.: 360.7876-363.9336, FAX:363.8489.

TERZO BOOKS ΑΡΗΣ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε.

ΝΙΚΟΣ Μ Π Α Κ Ο Λ Α Σ Είνα ι μ ια γραφή, η τελευταία ίσως, του Νίκου Μπακόλα, όπου ο μύθος κι η αλήθεια, το πραγματικό και το φανταστικό (τώρα και το μεταφυσικό), το αρχέγονο και το νέο, το ιστορικό και το θρυλούμενο, δένονται σ’ ένα μοιραίο δίχτυ, αξεδιάλυτο .πολλές φορές, ραντισμένο με μαγείες κι άλλα τέτοια θελκτ.ικά μυστήρ ια.

Η ατέλειωτη γραφή του αίματος Κ εδροΣ Τ Ο Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο Β ΙΒΛ ΙΟ