Τεύχος 341 by Diavazo.gr

ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΛΛΙΦΑΤΙΔΗΣ

ΤΙΜΑΝΔΡΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ

ΕΞΑΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

Κυκλοφορεί το 3ο τεύχος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ...Προωθούν το καλό βιβλίο ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6, ΑΘΗΝΑ 106 80 - ΤΗΛ.: 3607744

1 9 7 9 - 1 9 9 4 . Δε κα π έ ν τ ε χρόνια Νεφέλη

ΗΛΙΑΣ ΠΕΓΓΡΟΠΟΤΛΟΣ Δοκιμιογράφος με ευρύτατο φάσμα ενδιαφερόντων, από τα εικαστικά ως την πιο επαναστατική λαογραφία και, μέσω αυτής, μέχρι το κοινωνιολογικό και πολιτικό δοκίμιο, λεξικογράφος, φωτογράφος, συλλέκτης, ποιητής, πεζογράφος· με μια πλούσια και εύκαμπτη γλώσσα, που πολλές φορές φθάνει σε υψηλότατα επιτεύγματα, λυρικά ή μη, με χιούμορ, ασυμβίβαστος ανατροπέας, ο Ηλίας Πετρόπουλοζ αποτελεί μοναδική παρουσία στα ελληνικά γράμματα. Το πλούσιο έργο του (κυρίως λαογραφικό), του οποίου η συγκέντρωση, η καταγραφή, ο σχολιασμός και η έκδοση, θα αποτελούσαν αλλού, καρπό ομαδικής δουλειάς αρμοδίων φορέων (πανεπιστημίων, ινστιτούτων και εν γένει ιδρυμάτων) είναι καιρός πια να μελετηθεί και να αναληθεί. Οι εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ καταθέτουν τώρα, σε μια νέα σειρά, στους έλληνες αναγνώστες αυτό το έργο.

Ήδη κυκλοφορούν ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΤΟΤ ΚΑΛΟΤ ΚΛΕΦΤΗ ΠΤΩΜΑΤΑ, ΠΤΩΜΑΤΑ, ΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΛΙΑΡΝΤΑ ΙΩΑΝΝΟΤ ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΤΈΙΡΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΚΑΦΕΣ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ Ο ΜΥΣΤΑΞ ΤΟ ΑΓΙΟ ΧΑΣΙΣΑΚΙ ΤΑ ΜΙΚΡΑ ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ ΤΟ ΜΠΟΥΡΔΕΛΟ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΙΔΕΡΙΕΣ ΔΩΔΕΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΤΙΑΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1968-1974 · 1982-1991 ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΗΣ ΤΟΠΟΡ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΑΡΕΤΙΝΟΥ, ΤΑ ΑΚΟΛΑΣΤΑ ΣΟΝΕΤΑ Η ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΑ ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΤΙΠΟΤΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΦΑΣΟΛΑΔΑ LE KIOSQUE GREC (ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ) LA VOITURE GRECQUE (ΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ) CAGES A OISEAUX ΕΝ GRECE (ΤΑ ΚΛΟΥΒΙΑ) ALBUM TURK

Ετοιμάζονται ΥΠΟΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΤΟ ΤΑΝΤΟΥΡΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΓΚΑΛΙ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΚΑΡΕΚΛΕΣ ΚΑΙ ΣΚΑΜΝΙΑ ΤΑ ΣΙΔΕΡΑ, Η ΛΑΣΠΗ, ΤΑ ΜΠΑΣΤΟΥΝΙΑ

ΝΕΦΕΛΗ

ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6 ΑΘΗΝΑ 106 80 ΤΗΛ.: 3607744

1979-1994. Δεκαπέντε χρόνια ΝΕΦΕΛΗ

ΚΩΣΤΑΣ

ΑΞΕΛΟΣ

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΞΕΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΤΣ μεγαλύτερους διανοητές της έποχης μας. "Οπως γράφει ό Jean Michel Palmier «τά γραπτά του έ χουν την άνησυχητική γοητεία του μινωϊκοΰ ανα κτόρου. "Αν διεισδύσεις είναι άδύνατον νά ξεφύγεις άπό τόν λαβύρινθο της λογικής του. Ή φι λοσοφική καί πολιτική του διαδρομή, όσο αντιφα τική κι άν μπορεί νά τή βρίσκει κανείς, είναι κατ ’ εικόνα αυτής της λογικής. Άρνούμενος κάθε με ρική καί έπί μέρους έρμηνεία τοϋ έργου του, άποτελεϊ τόν μοναδικό φιλοσοφικό μάρτυρα τοϋ παρό ντος χρόνου καί των έρωτημάτων που θέτει». Στά βιβλία του Συζητήσεις καί Γ ια τί σκεφτό μαστε; Τ ί νά πράξουμε; ζεΐ τήν ερωτική περιπλά νηση της έποχης του, στέκεται ψύχραιμα άπέναντι στήν παγκόσμια πολιτική καί τίς εξελίξεις της, αντιμετωπίζει στοχαστικά καί ποιητικά τό πρό βλημα τοϋ κόσμου, είναι καί μένει ένας περίπου παράνομος στοχαστής στήν σημερινή κοινωνική τάξη καί άταξία τοϋ πλανητικού πιά πολιτισμού.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ...προωθούν το καλό β ιβ λίο Α ΣΚ ΛΗ Π ΙΟ Υ 6 - Α Θ Η Ν Α 106 80 - ΤΗΛ. 3607744

τα βιβηία της «γνώσης» ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Διεύθυνση: Π. Κονδύλης ΧΑΝΝΑ ΑΡΕΝΤ Η ανθρώπινη κατάσταση (Vita activa) ΡΑΫΜΟΝ ΑΡΟΝ Η εξέλιξη της κοινωνιολογικής σκέψης Πρώτος τόμος: Μοντεσκιέ, Κοντ, Μαρξ, Τοκβίλ Δεύτερος τόμος: Η γενιά τής καμπής του αιώνα: Εμίλ Ντυρκέμ. Βιλφρέντο Παρέτο, Μαξ Βέμπερ. ΛΕΒ ΒΥΓΚΟΤΣΚΙ Σκέψη και γλώσσα ΛΟΥΣΙΕΝ ΓΚΟΛΝΤΜΑΝ Διαλεκτικές έρευνες ΜΑΡΣΕΛ ΓΚΡΑΝΕ Η κινέζικη σκέψη ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΕΚΟ Θεωρία Σημειωτικής ΟΛΟΦ ΖΙΓΚΟΝ Βασικό Προβλήματα της αρχαίας φιλοσοφίας ΕΡΝΣΤ ΚΑΣΣΙΡΕΡ Ο μύθος του κρότους ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ Η κριτική της μεταφυσικής στη νεότερη σκέψη (Από τον όψιμο Μεσαίωνα ως το τέλος του Διαφωτισμού) ΒΙΚΤΩΡ ΚΡΑΦΤ Ο κύκλος της Βιέννης και η γενεση του νεοθετικι σμού (Βιττγκενστάιν, Σλικ, Κάρναπ. Πόππερ)

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΟΥΤΣΟΣ (επιμ.) Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875 ως το 1974 Πρώτος τόμος: Οι σοσιαλιστές διανοούμενοι και η πολιτική λειτουργία της πρώιμης κοινωνικής κριτικής (1875-1907). Δεύτερος τόμος: Ιδέες και κινήσεις για την οικονο μική και την πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης (1907-1925). Μέρος πρώτο: Από το Κοινωνικό μας ζήτημα στην ιδρυτική γενιά του ΣΕΚΕ. Μέρος δεύτερο: Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ. Τρίτος·τόμος: Η εδραίωση του «μαρξισμού-λενινισμού»και οι αποκλίνουσες ή οι ετερογενείς επεξεργασίες (1926-1955). Τέταρτος τόμος: Τα ρήγματα της τριτοδιεθνιστικής «ορθοδοξίας» και οι νεωτερικές συλλήψεις της σο σιαλιστικής θεωρίας (1956-1974). ΖΑΚ ΝΤΕΡΡΙΝΤΑ Περί γραμματολογίας ΖΑΝ ΠΙΑΖΕ Σοφία και ψευδαισθήσεις της φιλοσοφίας

ΚΑΡΛ ΛΕΒΙΤ Το νόημα της Ιστορίας (Η φιλοσοφία της Ιστορίας από τις βιβλικές της απαρχές ως τους Μαρξ και Μπουρκχαρντ)

ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΣΑΤΕΛΕ (επιμ.) Ιστορία της Φιλοσοφίας Πρώτος τόμος. Από τον Πλάτωνα ως τον Θωμά Ακινάτη Δεύτερος τόμος: Από τον Γαλιλαίο ως τον Ζ.-Ζ. Ρουσσώ Τρίτος τόμος: Από τον Καντ ως τον Χούσσερλ Τέταρτος τόμος: Ο Εικοστός Αιώνας

ΚΑΡΛ ΛΕΒΙΤ Από τον Χέγκελ στον Νίτσε Το επαναστατικό ρήγμα στη σκέψη του 19ου αιώνα. Πρώτος και δεύτερος τόμος

ΖΩΡΖΣΟΡΕΛ Οι ψευδαισθήσεις της προόδου

ΤΖΩΝΛΟΚ Δεύτερη πραγματεία περί κυβερνήσεως

ΛΕΟ ΣΤΡΑΟΥΣ Φυσικό Δίκαιο και Ιστορία

Κ. ΜΠ. ΜΑΚΦΕΡΣΟΝ Ατομικισμός και ιδιοκτησία (Η πολιτική θεωρία του πρώιμου φιλελευθερισμού από τον Χομπς ώς τον Λοκ)

ΚΛΩΝΤ ΛΕΒΙ-ΣΤΡΩΣ Φυλή και ιστορία

Κ. ΜΠ. ΜΑΚΦΕΡΣΟΝ Η ιστορική πορεία της φιλελεύθερης δημοκρατίας ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ - ΦΡ. ΕΝΓΚΕΛΣ Η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ανατολικό Ζήτημα ΜΑΡΤΙΝ ΜΠΟΥΜΠΕΡ Το πρόβλημα του ανθρώπου ΝΙΚΟΣ Κ. ΨΗΜΜΕΝΟΣ Η ελληνική φιλοσοφία: 1453-1821 Πρώτος τόμος: Η κυριαρχία του Αριστοτελισμού (Προκορυδαλική και Κορυδαλική περίοδος) Δεύτερος τόμος: Η επικράτηση της νεωτερικής φι λοσοφίας (Μετακορυδαλική περίοδος)

εκδόσεις «γνώση»

Ν.Π. ΣΚΟΥΤΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (επιμ.) Η αρχαία σοφιστική. Τα σωζόμενα αποσπάσματα

ΤΟΜΑΣ ΧΟΜΠΣ Λεβιάθαν: Η Υλη. Μορφή και Εξουσία μιας Εκκλη σιαστικής και Λαϊκής Πολιτικής Κοινότητας Πρώτος και δεύτερος τόμος ΓΙΟΧΑΝ ΧΟΥΙΖΙΝΓΚΑ Ο άνθρωπος και το παιχνίδι ΕΝΤΜΟΥΝΤ ΧΟΥΣΣΕΡΛ Δεύτερη λογική έρευνα: Η ιδεατή ενότητα του Εί δους και οι νεότερες θεωρίες νια την αφαίρεση ΛΟΥΝΤΒΙΧ ΒΙΤΤΓΚΕΝΣΤΑΙΝ Φιλοσοφικές παρατηρήσεις ΜΟΝΤΕΣΚΙΕ Το πνεύμα των νόμων (Δίτομο έργο)

Ιπποκράτους 31, 106 80 Αθήνα τηλ. 36 20 941, 36 21 194

τα βιβλία της «γνώσης» ΠΑΙΔΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Μάνος Ελευθερίου Παραμύθια για τον αυτοκράτορα Ειρήνη Μάρρα Ο μικρός Ντουπ Χρήστος Μπουλώτης • Επτά ιστοριούλες γιορτινές και παράξενες, επτά • Τρεις ιστορίες για δύο πολιτείες κι ένα χρυσό αβγό • Με τα φτερά του Πήγασου

Φερνάντο Αλόνσο Ο ανθρωπάκος με τα γκρίζα κι άλλες ιστορίες Μαρία Βελέτα-Βασιλειάδου Μια λάθος λέξη Το πενηνταράκι που βιάστηκε να μεγαλώσει

Μαρίζα Ντεκάστρο Κωνσταντίνος Βέτσης Στην αγορά των Αρχαίων Αθηναίων Ειρήνη Μάρρα Μυθικά τέρατα Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη Εικονογραφημένο λεξικό της ελληνικής μυθολογίας για παιδιά

F v f tn r r P ir

« ν Λ /m rm s N

'""ο κ ρ ά το υ ς 3 1 ,1 0 6 80 /

1 9 9 3 η> Ν Ε Α

ΒΙ ΒΛΙ Α

1994

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ/ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΜΠΑΝΑΝΑ ΓΙΟΣΙΜΟΤΟ

ΧΟΥΑΝ ΠΕΡΟΥΤΣΟ

Kitchen

Οι φυσικές ιστορίες (Μυθισιόρημα) 9

ΝΑΝΏΝ ΓΚΟΡΝΉΜΕΡ

ΟΥΙΛΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

Μια ιδιοτροπία της φύσης

Δωδέκατη νύχτα

(Μυθισιόρημα)

ΣΙΜ

ΚΙΝΓΚΣΛΕΫ ΕΪΜΙΣ

Εύθυμη Ιατρική

Ένας χοντρός Εγγλέζος

(Μυθισιόρημα)

ΕΜΑ TENANT

Το παραμύθι της Εύας

ΠΑΣ ΟΥΝAPI ΚΑΒΑΜΠΑΤΑ

(Ηθοπλασακή ισιορία)

Κιότο

(Μυθισιόρημα)

ΓΖΟΥΝΙΤΣΙΡΟ ΤΑΝΙΖΑΚΙ

Σβάστικα ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΠΟΤΕ

(Μυθισιόρημα)

'Οταν οι προσευχές εισακούονται (Ένα ημιιελές μυθισιόρημα)

ΜΑΡΚ ΤΟΥΕΪΝ

Ο μυστηριώδης ξένος

ΛΕΚΛΕΖΙΟ

(Μυθισιόρημα)

Έρημος

(Μυθισιόρημα)

ΤΖΩΝ ΚΕΝΕΝΤΥ ΤΟΥΛ

Συνασπισμός ηλιθίων (Μυθισιόρημα)

ΧΑΡΟΥΚΙ ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ

Το κυνήγι του αγριοπρόβατου

ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΧΟΜΕΛ

(Μυθισιόρημα)

Ηλεκτρικές καταιγίδες (Μυθισιόρημα) ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ

Διόρθωση παλιών μύθων και άλλες ιστορίες 9

ΣΟΜΕΡΣΕΤ ΜΩΜ

Τσάι και ματαιοδοξία (Μυθισιόρημα) 9

ΚΕΕΣ ΝΟΟΤΕΜΠΟΟΜ

Η ακόλουθη ιστορία

ΥΠΟ ΕΚ ΔΟΣΗ ΒΟΛΤΑΙΡΟΣ

Ζαντίγκ ή Το πεπρωμένο (Φιλοσοφικό διήγημα) 9

ΧΟΥΛΙΟ ΚΟΡΤΑΣΑΡ

Τα Βραβεία

(Μυθισιόρημα)

ΧΟΥΑΝ ΚΑΡΛΟΣ ΟΝΕΉ

ΠΕΤΕΡ ΧΑΝΤΚΕ

Το ναυπηγείο

Περί κοπώσεως

(Μυθισιόρημα)

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΑ

(Μυθισιόρημα)

ΛΥΝ ΑΜ Ω Ν Ο Υ Ν

ΤΟ

ΜΥΑΛΟ

1----------------- — ----------— ---------------- ——

1993

?*>

ΝΕΑ

—----------------------------------------------------------- - |

ΒΙ ΒΛΙ Α w

1994

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΠΉΣ

ΠΩΡΓΟΣ ΜΠΡΑΜΟΣ

Φάσματα φθοράς

Βρεγμένο ρούχο

(Αφηγήματα)

(Διηγήματα)

ΝΤΟΡΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΣΥΡΟΣ

Η πρόβα ιου νυφικού

Πολιτεία

(Μυθιστόρημα)

(Ποιητικό αφήγημα)

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΙΊΈΛΙΛΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΉΣ

Το χέρι κάτω από το ρούχο

[Το λάβαρον]

(Μυθιστόρημα)

(Νέα, ολοκληρωμένη έκδοση)

ΝΕΝΗ ΕΥΘΥΜΙΑΛΗ

Ερώτων και ασπασμών λαμπρόν απάνθισμα (52+1 διηγήματα Ελλήνων συγγραφέων, γραμμένα και εικονογραφημένα για το Playboy)

Οι πολίτες της σιωπής (Μυθιστόρημα) 9

ΖΥΡΑΝΝΑ ΖΑΤΕΛΗ

Και με το φως του λύκου επανέρχονται

ΦΑΙΔΩΝ ΠΑΤΡΙΚΑΛΑΚΙΣ

(Μυθιστόρημα σε δέκα ιστορίες)

Θεράπευαν με την μουσική

(Μυθιστόρημα)

ΒΑΣΙΛΗΣ ΖΙΩΓΑΣ

Όπως τα κούρντισες, Θε’ μου

ΤΑΣΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

(Μυθιστόρημα)

Ο καιρός της Λίζε (Νουβέλα)

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ

Χαμόγελο στο Χάρο

ΓΤΩΤΑ ΣΕΧΙΔΟΥ

(Μυθιστόρημα)

Η Καλάμιτυ που μισούσε τ’ Άλογα

(Μυθιστόρημα)

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΙΖΗΛΟΣ

Στα μάτια της τίγρης

ΠΩΡΓΟΣ ΣΚΟΥΡΤΗΣ

(Μυθιστόρημα)

Το συμπόσιο της Σελήνης

(Μυθιστόρημα)

ΗΛΙΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ

Μαύρο πουλί στο βλέμμα

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ

(Νουβέλα)

Ο Χορός των Ρόδων

(Μυθιστόρημα)

ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΓΑΡΑΣ

Παλιές αμαρτίες

ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΣΦΥΡΙΔΗΣ

(Διηγήματα)

Τίμημα χωρίς αντίκρισμα (Διηγήματα)

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗ

Τα δέντρα

ΑΡΗΣ ΦΑΚΙΝΟΣ

(Μυθιστόρημα)

Το κάστρο της μνήμης

Το αλώνι της Εκάτης

ΕΥΓΕΝΙΑ ΦAKINΟΥ

(Μυθιστόρημα)

Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα (Μυθιστόρημα)

Ημερολόγιο 1

(Μυθιστόρημα)

ΤΑΤΙΑΝΑ ΓΚΡΙΤΣΗ-ΜΙΛΛΙΕΞ

γ ια ιί

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΑ

Λ ΥΝ Α Μ Ω Ν Ο Υ Ν

ΤΟ

ΜΥΑΛΟ

ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Η σύγχρονη εκδοτική παρουσία στα ελληνικά γράμματα

D ΔΙΑΒΑΖΩ: Α .Μ εταξά26, Αθήνα -1 0 6 81 Σύνταξη: 33.01.239 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315 FAX: 33.01.315

ΧΡΟΝΙΚΑ

Τεύχος 341 7Σεπτεμβρίου 1994 Τιμή: Λρχ. 700 Ιδρυτής: Περικλής Αθανασόπουλος Διευθυντής: Γιώργος Γαλάντης Αρχισυντιίκτης: Ηρακλής Παπαλέξης Σύνταξη: Κατερίνα Γρυπονησιώτη, Βασίλης Καλαμαράς, Ηρακλής Παπαλέξης, Βάσω Σπάθή, Καίτη Τοπάλη Οικονομικός υπεύθυνος: Βάσω Σπάθή Συνδρομές: Αθανασία Σπάθή Διαφημίσεις: Ηρακλής Παπαλέξης Καλλιτεχνική επιμέλεια: Νένη Ράις Γλωσσική επιμέλεια-Διορθώσεις: Βίκυ Κωτσοβέλου Στοιχειοθεσία-Ηλεκτρονική ΣελιδοποίησηΦίλμς-Μοντάξ: LEGATO Ε.Π.Ε., Χαλκοκονδύλη 9 (πλ. Κάνιγγος), τηλ.: 33.02.055-56 Fax: 36.48.223 Εκτύπωση: Γιώργος Τσιροβασίλης, Παλαιάς Καβάλας 38, τηλ.: 59.87.678 Βιβλιοδεσία: Νικ. Κατριβάνος και Σία Ο.Ε., Στ. Γόνατά 48, τηλ. 57.49.951 Διανομή: Νέο Πρακτορείο Τύπου

Κεντρική διάθεση: Αθήνα: «Διαβάζω» Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο «Κέντρο του βιβλίου» Λασσάνη 9 τηλ. 237.463

12 13 20'

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ Γράφουν οι: Γιάννης Μπασκόζος (Γ.Μ.), Δημήτρης Τσατσούλης (Δ.Τ.) και Τιτίκα Δημητρούλια (Τ.Δ.) Επιμέλεια: Ηρακλής Παπαλέξης Η ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ Προσχέδιο για μια κοινωνιο λογική έρευνα του θεάτρου Γράφει ο Γιώργος Πεφάνης ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο Γιώργος Μαναώτης μιλάει στον Ηρακλή Παπαλέξη ΟΔΗΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ

Ποίηση Σταύρου Σταυρίδη: Θερινό Ηλιοστάσιο Γράφει ο Γ. Πετρόπουλος

Πεζογραφία Μ. Καραγάτση: Νεανικά Διηγήματα Γράφει η Νένα I. Κοκκινάκη

Περιοδικό «Η καθ’ ημάς Ανατολή» Γράφει ο Στέφανος Ψαρράς

Μελέτη Κώστα Γεωργουσόπουλου: Θίασος ποικιλιών Γράφει η Κυριακή Πετράκου

Εξώφυλλο: Γιώργος Γαλάντης

ΠΛΑΙΣΙΟ

Περιοδικό

Ορθοδοξία. Επίσημον Ηθικοθρησκευτικόν Τριμηναίον Περιοδικόν του Οικουμενι κού Πατριαρχείου. Γράφει ο Γ. Ανεστίδης

Βιβλιογραφικό δελτίο Κριτικογραφία Α φ ιέ ρ ω μ α Χίλαρυ Κάνινγκχαμ: Τα χρόνια της αμφισβήτησης Χάντερ Τόμσον: Το «Χάσμπουρι» είναι η πρωτεύ ουσα των Χίπις Φρέντερικ Τιούτεν: Ο Ξένοια στος καβαλάρης Επιλεκτική φιλμογραφία για τον χιπισμό Μάικλ Μακλιοΰρ: Σαν Φρανσίσκο, 1967 Τσαρλς Ταρτ: Για την απε λευθέρωση του νου ΣτέφενΤάλμποτ: Πιστεύεις στη μαγεία; Τσαρλς Πέρι: “Τάισε το κε φάλι σου” Βιβλιογραφία Χιπισμού στα ελληνικά

θρησκεία Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι βιβλίο-μύθος. Ό χι μόνο για τί δεν είναι γνωστά πολλά στοιχεία γι' αυτό, για τί αμφισβητήθηκε και από «φί λους» - χριστιανούς και από αντιπάλους, αλλά κυρίως για τη μεγάλη επιρροή που είχε και έχει στην ανθρώπινη συνείδηση. Το ενδιαφέρον για το βιβλίο αυτό συντηρείται σήμερα τόσο από αυτούς που ενδιαφέρονται για τα κρυπτικά μηνύματα του αποκαλυπτισμου, όσο και από τους ερευνητές-αλιευτές ιστορικών πληροφοριών. Ο Δ. Κυρτάτας στη μελέτη του Η Αποκάλυψη του Ιωάννη και οι Επτά Εκκλη σίες της Ασίας (Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1994. Σελ. 173. Δρχ. 1800) επα νατοποθετεί παλιότερα ερωτηματικά θέτοντας καινούρια. Γ.Μ.

ξένη πεζογραφία ιάλογος με τη φιλοσοφία, με την ψυχολογία και την ψυχιατρική, αλλά πρώτιστα διάλογος με τη δαιμονολογία μιας εποχής που κοιτάζεται σε παραμορφωτικούς καθρέφτες είναι η έξυπνη στη διάρθρωσή της και εύστοχη στη διατύπωσή της ιστορία του Ανρί-Φρεντερίκ Μπλαν, όπου μια πόλη, η Αιξ-αν Προβάνς, είναι ο τόπος όπου ο νεαρός ήρωας από τα σκοτεινά μονοπάτια των βιβλίων θα περάσει στο σκότος των σατανιστών αλλά και στον πόθο του σκοτεινού σώματος της Αούνας, από την Ακτή του Ελεφαντοστού. Δαιμονομανία κυριολεκτι κή και μεταφορική, γραμμένη με ειρωνεία και μεταφρασμένη με ακρί βεια και γρήγορο ρυθμό από την Αγγέλα Βερυκοκάκη-Αρτέμη στις εκ δόσεις Γνώση (Αθήνα, 1994, Σελ. 163.). Δ.Τ.

ελληνική πεζογραφία Αιλή Ζωγράφου, νέο της μυθιστόρημα Η αγάπη άργησε μια μέρα (Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1994), μας διηγείται άλλη μια ιστορία αγάπης με τη γνωστή εκφραστική της δεινότητα. Το μυθιστόρημά της αφηγείται την ιστορία μιας τυπικής επαρχιακής οικογένειας του μεσοπολέ μου, με τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της, κυρίως όμως με την υποκριτική αντίληψη και πρακτική της. Οι παραδειγματικού χαρα κτήρα επιλογές των δύο αδερφάδων, της Ασπασίας, και της Ερατώς, και η σύγκρουση που συνεπάγονται δομούν την αφήγηση πάνω στην

χρονικά 11 αντίθεση παλιό-καινούριο, αληθινό-ψεύτικο, ζωντανό-νεκρό. Παρ'όλη την ήττα του έρωτα και την απουσία αίσιου τέλους, το έργο αποπνέει αισιοδοξία πρεσβεύοντας την αξιοπρέπεια ως μοναδικό ανθρώπινο τρόπο.

ποίηση

Σ ύγχρονες Κλασικές Ε κδόσεις Π οιότητας “ ΙΣΤΟ ΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ

ε μια καθόλα φροντισμένη έκδοση (Γνώση, Αθήνα, 1994, Σελ. 188) με εισαγωγή και σχόλια της μεταφράστριας Στέλλας Γεωργαλά-Πριόβολου και με παράλληλη παράθεση του λατινι κού κειμένου και της ελληνικής του απόδοσης, κυκλοφόρησαν τα περίφημα Carmina Burana. Veris et Amoris που έγιναν πα σίγνωστα χάρη στη σύνθεση του Καρλ Ορφ, ενώ υπάρχει επί σης και η εκδοχή του Clemensic Consort, πιστότερη στη με σαιωνική μουσική. Γραμμένα μεταξύ 11ου και 13ου αι., τα τραγούδια αυτά είναι ποιήματα σατιρικά, ερωτικά και βακχι κά που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το κατεστημένο της εποχής και προέρχονται από τους περιθωριακούς Goliards, περιπλανώμενους κληρικούς και φοιτητές που πρόβολον την τέχνη του ζην ως ελεύθερο έρωτα, χωρίς καταναγκασμούς, εξυμνώντας την ηδονή και την επιθυμία. Η παρούσα μετά φραση περιλαμβάνει μόνο τα αφιερωμένα στον Έρωτα και την Ανοιξη τραγούδια ακολουθώντας με επιτυχία έναν ελεύθε ρο στίχο με έντονα τα στοιχεία του ρυθμού και διατηρώντας τη φρεσκάδα του πρωτοτύπου. Από τις βιβλιογραφικές πα ραπομπές επισημαίνουμε την έλλειψη αναφοράς στο αφιέρω μα του περιοδικού «Διαβάζω» στο Μεσαίωνα (τευχ. 288) όπου και άρθρο των Νάτση-Τέλο πάνω στους Goliards καθώς και μετάφραση αποσπασμάτων κάποιων από τα Carmina Burana.

ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ” Του Πανεπιστημίου Καιμπριτζ Ρ. Ε. E A S T E R L IN G Β. Μ . W . Κ Ν Ο Χ

(Καθηγητές Πανεπιστημίου)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑ! ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

παιδικά ραβευμένο ήδη από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού βιβλίου, κυκλοφορεί σε τέταρτη έκδοση το μυθιστόρημα για έφηβους Νινέτ της, γνωστής από την πλούσια παραγωγή της στο χώ ρο του παιδικού βιβλίου, Ζωρζ Σαρή (Αθήνα, Πατάκης, 1993. | Σελ. 296. Δρχ. 1800). Τούτη τη φορά, η νεαρή ηρωίδα, γεννημένη στις αρχές του αιώνα μας, μεγαλώνει ενώ περιπλανάται σε διάφορους τό πους και χώρες που αντανακλούν τη διάχυση μιας δικής της εσωτερικής αναζήτησης εντυπωσιάζοντας ή αφήνοντας αμή χανους όσους την περιτριγυρίζουν με τον ανένταχτο χαρα κτήρα και τη συμπεριφορά της. Κινούμενο στα πλαίσια της παραδοσιακής γραφής και της ανάδειξης των αξιών μιας επο χής, το μυθιστόρημα προσφέρει ένα σίγουρο στη γοητεία του αναγνωστικό ταξίδι. Δ.Τ.

2η Έκδοση Αναθεωρημένη Δεμένη, 1149 σελίδες μ ε 14 εικόνες

Ε κ δ ό σ ε ι ς

Δ η μ . Ν. Π α π α δ η μ α Ιπποκράτονς 8 Αθήνα, 106 79, ΤηΙ: 36.27.318 - 36.42.692, Fax: 36.10.271

ιΛ ο

ο ο ο ο

β,βλ

ο ο

ο ο ο ο ο C

Βαγιονάκης - Αθ. Βιβλιογωνία - Αθ. Γκοβάστης - (Ασκληπιού) - Αθ. Δωδώνη-Α θ. Ελευθερουδάκης - Αθ. Ευριπίδης - Αθ. Εστία-Αθ. Ιανός - Θεσσ. Κεντρί-Θεσσ. Κρομμΰδας - Χίος Λέξη - Καλαμάτα. Λέσχη του Βιβλίου - Θεσσ. Μεθενίτης - Πάτρα. Νέστωρ - Κατερίνη. Όμηρος - Βόλος. Πιτσιλάς - Αθ. Πρίσμα — Πειραιάς. Σύγχρονη Εποχά - Αθ. Φιλιππότης - Αθ. Χνάρι - Αθ.

I ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ Γ.: Η Δευτέρα των αθώων ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

| ΖΩΓΡΑΦΟΥ Λ.: Η αγάπη άργησε μια μέρα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

| ΖΑΤΕΛΗ Ζ.: Και με το φως του λύκου επανέρχονται ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ | ΣΟΥΡΟΥΝΗΣΑ.: Ο χορός των ρόδων ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ | ΦΑΚΙΝΟΥ Ε.: Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ | ΤΑΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Π.: Η πρώτη εμφάνιση ΕΣΤΙΑ ΧΩΜΕΝΙΔΗΣ X.: Το σοφό παιδί ΕΣΤΙΑ | ΕΣΚΙΒΕΛ Λ.: Σαν νερό για ζεστή σοκολάτα ΩΚΕΑΝΙΔΑ | ΑΣΕΝΑ Ν.: Μια γυναίκα χωρίς όνομα ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΕΝΤΕ Μ.: Η φυλακή της ελευθερίας ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΜΑΧΜΟΥΝΤΙ Μ.: Για την αγάπη ενός παιδιού ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΟΥΟΛΕΡ Ρ.Τ.: Οι γέφυρες του Μάντισον ΩΚΕΑΝΙΔΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Ν.: Πρόβα νυφικού ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Προσχέδιο για μια κοινωνιολογική ερευνά του θεάτρου

οιο μπορεί να είναι το περιεχόμενο μιας κοινωνιολογίας του θεά τρου υπό τις παρούσες συνθήκες στην καμπή του 20ού αιώνα; Πρόt k κειται για μία επιπλέον πρακτική ανάλυσης του κοινωνικού-ιστορικού ή για μια νέα επιστημολογική μεθόδευση σ’ ένα παρθένο ακόμα για την ελ ληνική σκέψη πεδίο; Είναι, ασφαλώς, πολύ νωρίς για να δοθεί μια απάντηση έγκυρη. Μέχρι στιγμής, μιλώντας για τον έξω από την Ελλάδα χώ ρο, το θεατρικό φαινόμενο ελάχιστα έχει μελετηθεί από κοινωνιολογική σκοπιά: κάθε προσπάθεια προσέγγισής του ήταν πλάγια, μεσολαβημένη από μεθοδολογίες παραπλή σιων -πλην όμως διαφορετι κών- χώρων εργασίας. Η κοινωνιολογία του θεάτρου, όπου δεν ήταν υπόρρητη, έπρεπε απαραιτήτως να περνά από τους χιλιοπερπατημένους δρόμους της Λογοτεχνίας, της ιστορίας της Τέχνης, της Αι σθητικής. Η ευρύτητα του πρώτου κυρίως δρόμου μάς

εμποδίζει και σήμερα άλλωστε να βαδίσουμε το δρόμο που ανήκει αποκλειστικά στο θέα τρο. Είναι παραταύτα σαφές ότι μια κοινωνιολογία του θεά τρου παρουσιάζει, εξ αντικει μένου, ιδιαίτερες δυσκολίες που τη διαφοροποιούν από οποιαδήποτε άλλη κοινωνιολογία. Θα σημειώσουμε απερί φραστα από τώρα ότι οι στό χοι της ιδιαίτερης αυτής κοινωνιολογίας τίθενται στο πλέγμα δύο δυαδικών σχέσε ων. Η πρώτη συνίσταται σε δύο συμπληρωματικές διαδι κασίες, αυτές της παραγωγής και της προσλήψεως, σε ό,τι αφορά το θεατρικό φαινόμενο εν γένει, ενώ η δεύτερη αναφέρεται στη χρονικώς διαξονική παράσταση των θεατρικών έργων (συγχρονικώς και δια χρονικούς) ή στην ταυτόχρονη μελέτη ομοιογενών παραστά σεων στον ίδιο πολιτισμικό χώ ρο. Και στις δύο όμως περι πτώσεις, ο κοινωνιολόγος του θεάτρου θα αντιμετωπίσει σο βαρές δυσκολίες που προκύ

πτουν είτε από την έλλειψη μιας «οριστικοποιημένης» στα θερής και ασφαλούς θεωρίας για τις επιμέρους εγγενείς κα ταστάσεις κάθε παραστάσεως (συγκίνηση, αισθητική εμπει ρία και απόλαυση, αξιολόγη ση), είτε από την πολυπλοκότητα του θεατρικού φαινομέ νου ως τέτοιου, και από τη συνθετότητα των σχέσεων με ταξύ των ποικίλων μορφών που προσλαμβάνει η συλλογι κή συνείδηση των θεατών. Ορατό, επίσης, ανά πάσα στιγ μή θα είναι το πρόβλημα της αυτονομίας της Τέχνης έναντι των επιστημονικών σχηματοποιήσεων ή, αντιστρόφως, των δικαιωμάτων μίας κριτικής αναλύσεως πάνω σ’ ένα καθόλα κοινωνικό φαινόμενο. Στην συγκεκριμένη περίπτωση θα πρέπει να αποφευχθεί ο κίν δυνος τόσο ενός μηχανιστικού κοινωνισμού, όσο κι ενός ιδεαλιστικού φορμαλισμού. Η επι στημονική έρευνα, κοντολογίς, είναι υποχρεωμένη, διατηρώ ντας τον αυστηρά επιστημονι

14 χρονικά

-------------------------------------

κό της χαρακτήρα, να διατη ρήσει ανέπαφο το αισθητικό γεγονός μιας μορφής Τέχνης και θεωρείται δίκαια ως η κατ’ εξοχήν δημόσια. Εάν οι προβληματισμοί αυτοί, οι οποίοι συνιστούν τις γενικές θεωρητικές κατευθύν σεις που νοηματοδοτούν και οριοθετούν την κοινωνιολογι κή έρευνα, βρουν μια λύση ικανοποιητική, θα πρέπει να στραφούμε προς την επισή μανση και των επόμενων σταθ μών της εργασίας μας. Αυτοί μπορεί να είναι οι εξής: 1. Η εφαρμοστικότητα των κοινωνιολογικών μεθόδων στον τρόπο έρευνας της κοινωνιολογίας του θεάτρου. 2. Το γενικό φιλοσοφικό υπόβαθρο των κοινωνιολογι κών μεθόδων κατά τη θεατρι κή αναπαράσταση. 3. Επισήμανση των βασικών, των λανθανόντων, των αναφαί ρετων και των περιφερειακών παραγόντων του θεατρικού φαινομένου. 4. Επισήμανση των πρωτευ ουσών και των δευτερευουσών συνθηκών του θεατρι κού φαινομένου. 5. Δομική και κριτική ανά λυση όλων των παραγόντων και των συνθηκών, τόσο σε ατομική βάση, όσο και στις με ταξύ τους διαπλοκές. Εμπειρι κή έρευνα των παραστάσεων. 6. Εφαρμογή των κοινωνιο λογικών μεθόδων (επιλογή ανάμεσα σ’ αυτές ή σύνθεσή τους εάν κρίνεται αναγκαία ή δυνατή) πάνω στα συμπερά σματα της αναλύσεως και στα δεδομένα της εμπειρικής έρευνας. 7. Συναγωγή πορισμάτων, συστηματική επεξεργασία τους κάτω από το φως νέων, συμπληρωματικών (επαλη θευτικών ή διαψευστικών) ερευνών.

8. Τελική σύνθεση επιχειρη ματολογιών, δεδομένων και θεωριών ή ανατροπή τους από την εμφάνιση νέων, αντίθετων δεδομένων. 9. Μετατροπές των συνιστω σών ή αναδιάρθρωση των δια δικασιών έρευνας (σε περί πτωση διάψευσης). 10. Συνεπής εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας για περαιτέρω μελέτες και έρευνες πάνω στο αντικείμενο της κοινωνιολογίας του θεά τρου. Εδώ είναι απαραίτητες κά ποιες επεξηγήσεις. Πρώτα απ’ όλα, το υποθετικό αυτό σχήμα έρευνας, έτσι όπως είναι δια τεταγμένο, δίνει ίσως την προ τεραιότητα στη θεωρητική ερ γασία έναντι της κοινωνικής πρακτικής. Στην πραγματικό τητα όμως, ακόμα και στο στά διο της συγκρότησης των γενι κών θεωρητικών κατευθύνσε ων, η διάκριση αυτή δεν είναι δυνατή. Κάθε συνειδησιακό εγχείρημα είναι μία δράση που προσδιορίζεται από το κοινωνικό-ιστορικό. Ήδη, από αυτό το πρώτο στάδιο, διαφαίνεται το δισυπόστατο του συνειδη σιακού ενεργήματος, αφού το επινοητικό στοιχείο της σύλλη ψης των κατευθύνσεων στηρί ζεται στο συλλογιστικό που απορρέει από το σύνολο της προηγούμενης εμπειρίας και είναι ήδη σκοποθετημένο, εί ναι δηλαδή άμεσα πρακτικό. Εξάλλου, το μοντέλο αυτό έρευνας, έτσι όπως διετάχθη παραπάνω, δεν είναι παρά η μία φάση της όλης διαδικα σίας που πρέπει να ακολουθή σουμε και της οποίας το ολο κλήρωμα τελείται στη δεύτερη φάση, στον εμπειρικό και στον πειραματικό έλεγχο των πορι σμάτων και των δεδομένων. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι στην περίπτωση της διάψευ

σης, όπως και στην περίπτωση της επαλήθευσης, προβάλλει άμεση η αναγκαιότητα επαναδιεξαγωγής της έρευνας, είτε μέσα στα ίδια πλαίσια και με μετασχηματισμένες τις αρχι κές συνιστώσες, είτε μέσα από άλλα πλαίσια (επέκταση των πορισμάτων σε άλλους ερευ νητικούς τομείς) και με τις ίδιες συνιστώσες. Και στις δύο περιπτώσεις το όλο εγχείρημα δεν είναι κλειστό στη μέθοδο ή στα αποτελέσματά του- παρα μένει δυναμικό, ατελές ίσως, αλλά ανοιχτό σε νέους ερευνητικούς και διασκεπτικούς ορίζοντες. Πρόκειται για μια ανοιχτή συστηματική που δεν επιμελείται τον απαρέγκλι το σχεδίασμά μιας ομάδας αν θρώπων, δεδομένης και αναλ λοίωτης, αλλά την όσο το δυνατόν λεπτότερη καταγρα φή μιας συγκεκριμένης συμπε ριφοράς της μέσα σε δεδομέ να ιστορικά-κοινωνικά πλαίσια και μπροστά σε ένα συνεχώς μεταλλασσόμενο καλλιτεχνικό φαινόμενο, μπροστά σε ένα προβαλλόμενο κόσμο που γί νεται εμμενής μέσα και μέσω της μετάλλαξής του.

ο δεύτερο στάδιο της έρευνας σηματοδοτεί και την αναγκαιότητα διεπιστημονικής εργασίας. ερευνητής θα προβεί στη συστηματική μελέτη των κοι νωνιολογικών μεθόδων, ελέγ χοντας την εφαρμοστικότητά τους πάνω στο θεατρικό φαι νόμενο και έχοντας συνείδηση των προαναφερθέντων προ βλημάτων που προβάλλονται ήδη από το πρώτο στάδιο. Η συγκριτική ή έμμεση πειραμα τική μέθοδος θα τον βοηθήσει λ.χ. στη συγκρότηση ενός μο ντέλου αιτιακής ανάλυσης και διάκρισης των σταθερών και ουσιωδών από τους ασταθείς

--------------------------------------

και δευτερεύοντες παράγο ντες του θεατρικού φαινομέ νου, βάσει της σκόπιμης πα ραλλαγής ή εναλλαγής των συνθηκών, κάτω από τις οποί ες εμφανίζεται το ίδιο αυτό φαινόμενο. Η άμεση πειραμα τική μέθοδος θα του επιτρέψει (ή όχι) την απόδοση προσδιοριστικής ευθύνης σε έναν πα ράγοντα που έχει εκ των προτέρων επιλεγεί και απομονω θεί για το σκοπό αυτό, με τη βοήθεια πάντα μιας πειραματι κής ομάδας και μιας ομάδας ελέγχου. Ας σημειωθεί ότι η πρώτη μπορεί να σχηματιστεί από άτομα κι ενός αρμόδιου ερευνητικού κέντρου, ενώ η δεύτερη ομάδα (επειδή δεν θα πρέπει να έχει έρθει σε επαφή με τον υπό εξέταση παράγο ντα) ενδείκνυται να στελεχω θεί με άτομα «πολλαπλού εν διαφέροντος» (ανά ηλικία, φύ λο, επάγγελμα...) Η μέθοδος αυτή ανοίγει το δρόμο στον ερευνητή για μία άλλη μέθο δο, αυτήν της άμεσης παρατή ρησης κάποιων παραγόντων ήδη επιλεγμένων. Εδώ μπορεί να γίνει η χρήση των συνε ντεύξεων, των γραπτών (απλών ή πολλαπλών) ερωτη ματολογίων, η στατιστική επε ξεργασία των δεδομένων κ.ο.κ. Η συνηθέστερη στις μέ ρες μας μέθοδος είναι η έμμε ση παρατήρηση, που στηρίζε ται στη μελέτη των τεκμηριω μένων στοιχείων (γραπτά και ποσοτικά στοιχεία, παράγο ντες του υλικού πολιτισμού, εφαρμοσμένες αρχιτεκτονικές ή οικονομικές θεωρίες...). Ο χαρακτήρας της διαμεσολάβησης είναι στην περίπτωση αυτή φανερός. Η πιο αφηρημένη μέθοδος είναι αυτή των τυπολογικών εννοιών. Η τυπο λογική μέθοδος προβαίνει σε κατηγοριοποιήσεις των προς εξέταση στοιχείων, που δεν εί

ναι μόνο περιγραφικού, αλλά αναλυτικού και ερμηνευτικού χαρακτήρα. Δεν χρειάζεται, νομίζω, να τονίσουμε ότι βασι κό στοιχείο της μεθοδολογι κής προβληματικής πρέπει να θεωρηθεί από τον ερευνητή η συμπληρωματικότητα όλων αυτών των μεθόδων, καθώς και η ανοιχτότητα προς άλλες μεθόδους που άπτονται των εργασιών άλλων επιστημών (κοινωνική ψυχολογία, ψυχο γλωσσολογία, σημειολογία, φαινομενολογία, σημασιολο γία, φιλολογία, ιστορία κ.λπ.). Το τρίτο στάδιο της έρευνας είναι η προσέγγιση του φιλο σοφικού υπόβαθρου των κοι νωνιολογικών μεθόδων. Αυτό το τρίτο στάδιο είναι αναπό σπαστο από το δεύτερο και πρέπει να τυγχάνει ταυτόχρο νης με αυτό επεξεργασίας. Εδώ υπάρχει μια σειρά ερω τημάτων που πρέπει να απα ντηθούν: υπάρχει ενιαία επι στημονική μέθοδος; Σε ποιο βαθμό και κάτω από ποιες συνθήκες γίνονται επιτρεπτές οι ιδιαιτερότητες και οι αποκλί σεις; Ποιες είναι οι διαδικασίες σχηματισμού και ανάπτυξης των αποκλίσεων; Οι μέθοδοι των φυσικών επιστημών διεκδικούν την αποκλειστικότητα στο κύρος; Πώς νομιμοποιού νται στο χώρο των κοινωνικώνιστορικών ερευνών; Σε ποιο βαθμό και με ποιες φιλοσοφι κές και ηθικές συνέπειες η γνωστή τυπική, ορθολογική αι τιότητα των φυσικών επιστη μών μπορεί να υποκαταστήσει τη μετωνυμική αιτιότητα των επιστημών του ανθρώπου; Ποια θέση επιφυλάσσεται στους απροσδιόριστους πα ράγοντες και ποια η θέση του ερευνητή απέναντι στις διαφο ρ ές επιπέδων-βάθους; Μπορεί η κοινωνιολογία του θεάτρου να ερείδεται σε προγενέστερα

χρονικά 15

φαινόμενα και σύμφωνα με ποιο σκεπτικό; Πώς εννοούμε λοιπόν την ανθρώπινη «ποικι λία»; Τι ρόλο πρέπει να παί ζουν τα κίνητρα και οι σκοποί στην ερμηνεία των φαινομέ νων; Πρέπει να θεωρήσουμε κάθε κοινωνιολογική έρευνα ως προέκταση μιας νομογραφικής ή μιας ιδιογραφικής επι στήμης; Εάν αποδεχθούμε την πρώτη εκδοχή, πώς θα θεμε λιώναμε τη συμβολή της κοινωνιολογίας στη μελέτη και την κατανόηση του κοινωνικού-ιστορικού1, του συ γκεκριμένου και του δυναμι κού που είναι ασφαλώς το θε ατρικό φαινόμενο; Είναι σαφές ότι όταν μια επιστήμη στρέφεται προς ένα νέο αντικείμενο, ανακινείται ολόκληρος ο μεθοδολογικός μηχανισμός της και αναδεύε ται σύσσωμο το φιλοσοφικό της υπόβαθρο. Αυτό ακριβώς πρέπει να γίνει και με την έρευνα του θεάτρου, προκειμένου να προσδιοριστεί ο «νό μιμος» χώρος δράσης της νέ ας επιστήμης και να διαγραφούν οι νέοι προσανατολισμοί της. Απολύτως αναγκαία είναι, κατά την άποψή μας, η επισή μανση των βασικών και των υπολοίπων παραγόντων, κα θώς και των συνθηκών που συμπαρομαρτούν στο θεατρι κό φαινόμενο. Το σχεδιά γραμμα που ακολουθεί, όπως άλλωστε και όλο το μοντέλο έρευνας, δεν είναι οριστικό, έχει δοκιμαστικό, πειραματικό χαρακτήρα και τίθεται, ως εκ τούτου, στην άμεση κριτική της θεωρίας και της πράξης. Α ν Βασικοί παράγοντες του θεατρικού φαινομένου 1.

Συγγραφέας. 1α. Μεταφρα στής. 1β. Διασκευαστής

16 χρονικά

------------------------------------

2. Ηθοποιός-οί 3. Σκηνοθέτης-ες 4. Σκηνογράφος-οι. 4α. Προϊ στάμενος ζωγραφικού εργα στηρίου. 4αν Ειδικό επιτελείο. 5. Θεατής-ές Α2. Βασικοί - Αανθάνοντες πα ράγοντες του θεατρικού φαινο μένου 1. Μουσικοσυνθέτης-ες. 1α. Ειδικό κατά περίπτωση μπαλέ το, εάν οι κειμενικές και σκηνοθετικές απαιτήσεις δεν περιορίζουν τη μουσική στο ρόλο της υπόκρουσης. 1β. Ως απόρροια του 1α: χορογράφος, σε συνεργασία με το Α ^. 1γ. Ως απόρροια του 1β: χο ροδιδάσκαλος, σε συνεργασία με το Α ^ β και Α ^. 2. Υπεύθυνος ηλεκτρολογικού μηχανισμού της σκηνής. 2α. Συνεργείο τεχνικών. 3. Υπεύθυνος φωτισμού. 3α. Συνεργείο τεχνικών. 4. Υπεύθυνος μηχανικών σκη νής. 4α. Ειδικό συνεργείο. (Όταν υπάρχουν περιστρεφό μενες σκηνές ή άλλου είδους μηχανισμοί). 5. Σχεδιαστής κοστουμιών. 5α. Προϊστάμενος σχεδιαστικού τμήματος. 5α1. Ομάδα σχεδια στών. 6. Προϊστάμενος-επιμελητής ξυλουργείων-μεταλλουργείων. 6α. Συνεργείο τεχνικώνεργατών. (Όταν η σκηνή απαι τεί ανάλογες κατασκευές, π.χ. κονστρουκτιβιστικό θέατρο). 7. Μακιγιέρ 8. Αμπιγιέρ

1β. Διοικητικό συμβούλιο (εάν πρόκειται για μεγάλο θέατρο). 2. Υπεύθυνος-οι δημοσίων σχέσεων. 2α. Επιτελείο δημο σιογράφων, αρθρογράφων, ρεπόρτερ, κριτικών. 3. Παραγωγός-οί. 3α. Επιτε λείο συμβούλων (εν σχέσει με TOAgl). 4. Διευθυντής προσωπικού. 5. Νομικός-οί σύμβουλοι. 6. Πράκτορες ηθοποιών. 7. Πράκτορες κομπάρσων. Β. Περιφερειακοί παράγοντες για το θεατρικό φαινόμενο σή μερα

1. Εκδότες. 1α. Επιτελείο συμβούλων. (Δημοσίευση ενός έργου πριν ή και μετά την παράσταση). 2. Φιλολογικοί σύλλογοι. 3. Δημοτικές ή ιδιωτικές δα νειστικές (ή μη) βιβλιοθήκες. 4. Δημοτικά πνευματικά κέ ντρα. 5. Κέντρα (κρατικά ή ιδιωτικά) θεατρικών ερευνών. 6. Πανεπιστήμια (Θεατρολογικές, φιλοσοφικές, φιλολογι κές σχολές). 7. Υπουργείο Πολιτισμού. 7α. Διευθυντές τομέων. 7β. Επιτε λείο συμβούλων. 8. Υπουργείο Εθνικής Παιδεί ας. 8α. Διευθυντές τομέων. 8β. Επιτελείο συμβούλων. 9. Υπουργείο Χωροταξίας και Περιβάλλοντος. 9α. Διευθυ ντές τομέων. 9β. Επιτελείο συμβούλων. 10. Κρατικά - ιδιωτικά τηλεο πτικά κανάλια. 10α. Διευθυ ντές τομέων. 10β. Επιτελείο συμβούλων. Ay Αναφαίρετοι παράγοντες 11. Κρατικά - ιδιωτικά τηλεο του σύγχρονου θεατρικού φαι πτικά κανάλια. 11α. Διευθυ νομένου ντές τομέων. 11β. Επιτελείο συμβούλων. 1. Θεατράρχης-ες. 1α. Επιτε 12. Περιοδικός τύπος. 12α. λείο συμβούλων (ισχύει ενίο Συντακτική επιτροπή. 12β. Μό τε). νιμοι και έκτακτοι συνεργάτες.

12γ. Τεχνικοί συνεργάτες. 12δ. Υπεύθυνοι δημοσίων σχέσεων. 13. Εφημερίδες (πολιτικού κυρίως χαρακτήρα) 14. Σχολές δημοσιογραφίας (με όλα τα διοικητικά επιτε λεία, τους οικονομικούς και πολιτικούς πόλους, κ.ο.κ.) 15. Ανωτάτη Σχολή Καλών Τε χνών 16. Σχολές σκηνοθεσίας (πα ράγοντας εντελώς υποθετικός για τα ελληνικά δεδομένα). 17. Δραματική σχολή. 18. Ομοσπονδίες, συνδικαλι στικά όργανα καλλιτεχνών. 19. Ομοσπονδίες, συνδικαλι στικά όργανα τεχνικών. 20. Διανοούμενοι, θεατράν θρωποι, κριτικοί, δημοσιο γράφοι, σχολιαστές, φιλόσο φοι, κοινωνιολόγοι. 21. Β' βάθμια εκπαίδευση (σχολικές βιβλιοθήκες, κατάρ τιση εκπαιδευτικών). 22. Α' βάθμια εκπαίδευση (σπουδαιότατη, αφού εδώ γεν νιέται η θεατρική αγωγή προς τις δύο κατευθύνσεις της, την κοινωνικοποίηση και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών και την προετοιμασία ικανών θεατών για το θέατρο). 23. Γονείς και οικογενειακό πε ριβάλλον. Γν Πρωτεύουσες συνθήκες του θεατρικού φαινομένου εν σχέσει με τον συγγραφέα 1. Το ευνοϊκό ή δυσμενές κλί μα που περιβάλλει την προσω πικότητα του συγγραφέα (εάν αυτός είναι ακόμα εν ζωή). 2. Η κρίση που ασκείται από το κοινό πάνω στη διαχρονική πα ρουσία του συγγραφέα. (Πολι τική τοποθέτηση, ο κοινωνικόςιστορικός ρόλος που διαδρα μάτισε μέσα στην κοινωνία του, αλλά και στο εσωτερικό του θεάτρου, της Λογοτεχνίας και του πνεύματος γενικότερα).

--------------------------------------

3. Το ίδιο το περιεχόμενο του έργου. 4. Η άρθρωση και τα δομικά στοιχεία του ύφους του. 5. Οι σκηνοθετικές και σκηνογραφικές ανάγκες που δη μιουργεί (π.χ. «Νεράιδα» του Girodoux ή ο «Διάβολος και ο καλός Θεός» του Sartre όπου έχουμε ταυτόχρονη παρουσία ση δύο σκηνών). Εδώ μπορού με να εξετάσουμε το βαθμό και τον τρόπο σύνδεσης ή εξάρτησης του θεάτρου από την τεχνολογία (περιστρεφό μενα ή πολλαπλά σκηνικά, ιδιάζουσες σκηνικές κατα σκευές -ιδίως στο κονστρουβιστικό θέατρο και στο ονειρό δραμα). Γ£. Πρωτεύουσες συνθήκες του θεατρικού φαινομένου εν σχέσει με τον ηθοποιό 1. Το ευνοϊκό ή δυσμενές κλί μα που περιβάλλει την προσω πικότητά του, το οποίο δια μορφώνεται ανάλογα με την προηγούμενη δράση του ως ηθοποιού, ως μέλους μιας κοι νωνικής ομάδας, ως πολιτικού προσώπου... 2. Η φήμη που έχει αποκτήσει μέσω της διαφήμισης και της προβολής του από τα μαζικά μέσα ενημέρωσης (βεντέτα). 3. Ο αριθμός των μελών του θιάσου (μια ή περισσότερες βεντέτες) και η σύνθεσή του (κατανομή των ρόλων, χρόνος παρουσίας πάνω στη σκηνή). Tg. Πρωτεύουσες συνθήκες του θεατρικού φαινομένου εν σχέσει με τον σκηνοθέτη 1. Το ευνοϊκό ή δυσμενές κλί μα που περιβάλλει την προσω πικότητά του. 2. Η φήμη που έχει αποκτήσει κ.λπ.

Γ4. Πρωτεύουσες συνθήκες του θεατρικού φαινομένου εν σχέσει με τον σκηνογράφο 1. Το ευνοϊκό ή δυσμενές κλί μα... 2. Η φήμη του... (ένας φημι σμένος ζωγράφος λειτουργεί πάντα θετικά ως προς τις επι λογές του κοινού). Γ5. Πρωτεύουσες Συνθήκες του Θεατρικού Φαινομένου εν σχέσει με το Κοινό Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα πολύπλοκο σύνολο που πρέπει να αντιμετωπιστεί διττά και με πολλαπλές μεθόδους. Θα πρέπει, δηλαδή, να εκληφθεί α. ως ενοποιημένη ομά δα, ενταγμένη στις τάσεις και στις νοοτροπίες του ευρύτε ρου κοινωνικού συνόλου, που λειτουργεί εντός θεάτρου ως μονάδα νοηματοδότησης και λειτουργικότητας των δρώμε νων και β. ως σύνολο ξεχωρι στών προσωπικοτήτων. Εξάλ λου, οι μέδοδοι που θα χρησι μοποιηθούν θα είναι η επαγω γική (από τα συμπεράσματα που προκύπτουν για το άτομο, προς τα συμπεράσματα που θα προκύψουν για την ομάδα), η παραγωγική και η διαλεκτική (για να εντοπιστεί η σχεσιοδυναμική της πλατείας ως λει τουργικού παράγοντα). Για το κοινό ως ενοποιημένη ομάδα θα πρέπει να προσεγγιστούν τα αντικείμενα ερεύνης της κοινωνικής ψυχολογίας (στε ρεότυπα συμπεριφοράς, βαθ μός και τρόπος κοινωνικότη τας, ανοιχτότητα της ομάδας προς διομαδικές σχέσεις, κοι νωνικά πρότυπα και αξίες, φυλετικές ή ταξικές προκατα λήψεις, κοινωνικές αναπαρα στάσεις και επιρροές...), ενώ για το κοινό, ως σύνολο ξεχω ριστών προσωπικοτήτων, θα

χρονικά 17

πρέπει να προσεγγιστούν τα αντικείμενα ερεύνης της ατο μικής ψυχολογίας (μορφωτικό επίπεδο, κοινωνικοποίηση, προσωπικές τάσεις και ικανό τητες, προσδοκίες από μία θε ατρική παράσταση, διάφορα ενδιαφέροντα, διατομικές σχέ σεις...). Και στις δύο περιπτώ σεις, οι ποσοτικές-στατιστικές μέθοδοι της κοινωνιολογίας μάς είναι απαραίτητες. Η πληθυσμιακή σύσταση του θεατρικού κοινού δεν είναι βε βαίως επαρκή συνθήκη, είναι όμως σίγουρα αναγκαία. Θα πρέπει να γίνουν διακρίσεις σε φύλο, ηλικία, οικονομική και επαγγελματική κατάσταση, συνθήκες διαβίωσης (ύπαρξη οικογένειας, περιοχή μόνιμης κατοικίας...), κοινωνική προέ λευση, επίπεδο σπουδών, πνευματική στάθμη, εξοικείω ση με τις τέχνες και τα θεάμα τα. Θα πρέπει γα τονιστεί, για την περίπτωση αυτή έντονα, ο διαξονικός τρόπος εργασίας που οφείλει να τελείται στο επίπεδο της συγχρονικότητας και της διαχρονικότητας: στην πρώτη περίπτωση επεξεργα ζόμαστε το κοινό πολλών ταυτοχρόνως παραστάσεων, ενώ στη δεύτερη, το κοινό μίας παράστασης κατά τη διάρκεια μίας συγκεκριμένης περιόδου. Σ’ αυτή τη δεύτερη περίπτωση, μπορεί να γίνει συγκριτική μελέτη, εάν ερευνούμε την ίδια σπγμή το κοινό δύο ομοειδών (από άπο ψη σεναρίου, υποκριτικής, σκη νοθεσίας, σκηνογραφίας...) παραστάσεων μέσα στον ίδιο αστικό χώρο. Η πρώτη μέθο δος προσφέρει μία πλατιά κλί μακα ερεύνης, αλλά τα πορίσματά της δεν παρέχουν πά ντα τα εχέγγυο (ο επαναληπτι κός χαρακτήρας της μεθόδου αυτής είναι επιβεβλημένος) για οριστικά συμπεράσματα. Η

18 χρονικά

-------------------------------------

δεύτερη μέθοδος προσφέρει τα εχέγγυο αυτά, αλλά σε πο λύ περιορισμένη κλίμακα, έτσι ώστε να αφήνει ανεξέλεγκτο ενίοτε τον παράγοντα του συμπτωματικού. Για να περιο ριστεί ακριβώς η αοριστία και η συμπτωματικότητα, ενδείκνυται η διαξονική έρευνα, με συνεχείς επαναπροσδιορι σμούς των δεδομένων, με δια λεκτική επεξεργασία τους - αν λάβουμε υπόψη μας και τις άλ λες, πρωτεύουσες ή δευτερεύουσες, συνθήκες. Ο τρόπος αυτός εργασίας μπορεί να επεκταθεί και σε διεθνικό επίπεδο, ακόμα και σε διηπειρωτικό - εάν το επιτρέ πουν οι συγκυρίες (οικονομική και χρονική άνεση, συνεργα σία των κατάλληλων φορέων κι επιστημονικών συνεργατών, ταυτόχρονη παράσταση ομοειδών ή και των ίδιων ακόμα έργων...). Είναι κάτι παραπάνω από πιθανό ότι οι έρευνες αυτές θα μπορούσαν να προ σκομίσουν στοιχεία τέτοια, ώστε να μην είναι πλέον το θέ ατρο μόνο αυτό που θα εξετά ζεται και θα ωφελείται από την κοινωνιολογία, αλλά και η κοινωνιολογία καθ’ εαυτή που θα επαναπροσδιορίζεται ως επι στήμη με βάση τη θεατρική πραγματικότητα. Δ Δευτερεύουσες Συνθήκες του Θεατρικού Φαινομένου 1. Είναι αυτές που αναλογούν στις συνθήκες που χαρακτηρί ζουν τον κάθε έναν παράγοντα του Α2 και Ag ξεχωριστά (φή μη, τ,δη συντελεσμένο έργο...). 2. Ο τρόπος και ο βαθμός αλ ληλεπίδρασης όλων αυτών των παραγόντων. 3. Η γενικότερη οικονομική κα τάσταση της χώρας. 4. Η θέση της στο διεθνές οι

κονομικό στερέωμα. 5. Η πνευματική ακτινοβολία του πνευματικού της πολιτι σμού στις άλλες χώρες. 6. Η αφομοίωση της πολιτιστι κής κληρονομιάς από τα μέλη της εν λόγω κοινωνίας· το πνευματικό επίπεδο και η καλ λιτεχνική τους δεχτικότητα και ευαισθησία. 7. Η νομοθεσία που άπτεται άμεσα ή έμμεσα των καλλιτε χνικών θεμάτων. 8. Οι θεσμισμένες και οι θεσμοποιήσιμες κεντρικές φαντασιακές σημασίες που εγκύ πτουν στην καλλιτεχνική, και ειδικότερα, στη θεατρική δημι ουργία. Το έργο της έρευνας αυτής θα ολοκληρωθεί με τη δομική και κριτική επεξεργασία όλου αυτού του υλικού που θα έχει συγκεντρωθεί από την εμπειρι κή και συστηματική έρευνα των παραστάσεων. Η εφαρμο γή των κοινωνιολογικών μεθό δων, η συναγωγή και η επε ξεργασία των παραστάσεων, οι νέες συμπληρωματικές έρευνες καθώς και η άμεση σύνδεση της κοινωνιολογίας του θεάτρου με τη φαινομενο λογία, τη σημειολογία, την κοι νωνική ψυχολογία και τις άλ λες επιστήμες, θα μας προ σκομίσουν τα απαραίτητα εχέγγυο για μία ικανοποιητική πρόσβαση στο χώρο του θεα τρικού φαινομένου. Όμως το πρόβλημα του φορέα της έρευνας φαίνεται ότι ακόμα μένει ανοιχτό. Ειδικά για τον ελληνικό χώρο, όπου η θεατρολογική έρευνα είναι άγνω στη ή και ανύπαρκτη, επιβάλ λεται η άμεση σύνδεση των αρμοδίων υπουργείων, των πανεπιστημίων και των θιάσων σ’ ένα ευλύγιστο και λει τουργικό σχήμα, προκειμένου να έχουμε κάποια πρώτα θετι κά αποτελέσματα. Πρέπει να

τονιστεί ότι στην Ελλάδα ο προβληματισμός για το θέα τρο ήταν πάντοτε έμμεσος (φι λολογικές αναφορές) ή περιστασιακός και αμέθοδος (εκ δόσεις δοκιμίων ή κειμένων που προσφέρθηκαν στα φουα γιέ των θεάτρων κάποτε, από σκηνοθέτες, ηθοποιούς κ.λπ.). Είναι εδώ ακριβώς το κενό που οφείλει να καλύψει το θεατρολογικό τμήμα του πανεπιστημί ου. Επιγραμματικά μονάχα ση μειώνουμε εδώ ότι η φιλολο γία μόνο δευτερεύοντα ρόλο μπορεί να παίξει στην προσπά θεια αυτή, αφού το αντικείμε νό της δεν είναι η θεατρική πα ράσταση, αλλά το γραπτό κεί μενο. Το βάρος πρέπει να δο θεί κυρίως στη σημειολογία, τη φαινομενολογία, την κοινω νική ψυχολογία, σημασιολο γία, τη γλωσσολογία, την εθνολογία, την ψυχανάλυση, τη σκηνοθεσία και σκηνογρα φία, ακόμα στις παιδαγωγικές επιστήμες, στην ψυχοπαθολο γία και την ψυχιατρική. Έτσι διαγράφονται και οι τρεις πρώ τες κατευθύνσεις των ερευνών του θεατρολογικού τμήματος: α. καθαρά πειραματικές παρα στάσεις εντός του πανεπιστη μιακού χώρου, με όλους τους παράγοντες του Α1 να αντλού νται από τους ίδιους τους φοι τητές και τους καθηγητές του τμήματος (εδώ η παρουσία έμπειρων σκηνοθετών είναι κάτι παραπάνω από αναγκαία), β. άμεση συνεργασία με τους πολιτικούς φορείς αφενός και τις σχολές κοινωνιολογίας, επικοινωνιολογίας και κοινωνι κής ψυχολογίας για μια έρευνα που μόλις προσχεδιά σαμε και γ. εκπόνηση ενός προγράμματος μαζί με παιδα γωγούς, ψυχολόγους και ψυχιάτρους, που να προβλέπει τη συστηματική εφαρμογή του θεατρικού μαθήματος σε όλες

χρονικά 19 τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και την ανάπτυξη ενός «θερα πευτικού θεάτρου»2 που να μην έχει τη βάση του στα γρα φεία των καθηγητών και των ψυχιάτρων, αλλά στους ίδιους τους θαλάμους των ασθενών, δίπλα στα κρεβάτια τους, μέ σα από τους τοίχους, κυρίως μέσα από τους τοίχους.

Γιώργος Πεφάνης

Σημειώσεις 1. Για την έννοια του κοινωνικού-ιστορικού βλ. Κορν. Καστοριάδη: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, «Ράππας», Αθήνα 1985 και, εν σχέσει με το θεατρικό του χαρακτήρα, βλ. Γ.Π. Πεφάνη: Το θεατρικό. Σκιαγράφηση μιας Φαινομενολογικής θεατρολο γίας, «Δωδώνη», Αθήνα 1991. 2. Πρβλ. J.-L. Moreno: Psychodrama. Theory and therapy, N. York 1974, του ιδίου: Phychotherapie du groupe et Psychodrama «PUF», Paris 1987 (με πλούσιες βιβλιογραφικές πηγές), J. Franchette: Psychodrame et theatre moderne, «Buchet-Chastel», Paris 1971 και J. Goodman-M. Prosperi «Dramatherapies in hospitals», The drama review 20,1976, σσ. 20-30.

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Σάρα Μέιτλαντ Τ Ρ Ε ΙΣ Ε Π Ι Τ Ρ Ε ΙΣ Μ ΥΘΙΣΤΟΡΗΜ Α

Σάρα

Μέιτλαντ

Τ ΡΕ ΙΣ ΕΠΙ ΤΡΕ ΙΣ

Σ τις σελίδες αυτού του βιβλίου σκιαγραφουνται τρεις διαφορετικές γυναίκες, τρεις διαφορετικές προσω πικότητες. Η άγνωστη στη χώρα μας Α γγλίδα συγγραφέας Σάρα Μ έιτλαντ, με μοναδικό τρόπο διαμορφώνει τη ζω ή τω ν ηρώων της μέσα από το μέγεθος της ελευθερίας και τα όρια τω ν εμπειριώ ν που έχουν και κατασκευάζει ένα συγκλονιστικό, φανταστικό μυθιστόρημα. Ε Κ ΔΟ Σ ΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ...Προωθούν το καλό β ιβλίο ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ 6 ΑΘΗΝΑ 106 80. ΤΗΛ.: 367744

Γιώργος Μ ανιώτης: f ιώργος Μανιώτης, γνωστός θεατρικός συγγραφέας και πεζογράφος, και με το καινούριο του μυθιστόρημα «Το πονηρό μονοπάτι» (Αθήνα, Πατάκης, 1994. Σελ. 248. Δρχ. 2.500), μένει πι στός στη θεματολογία του. Αντλεί το υλικό του από τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα και μάλιστα από κάποια προσφιλή στον ίδιο οπτική γωνία. Οι άνθρωποι του μόχθου έχουν τον πρώτο λόγο στο νέο του μυθιστόρημα.

Μια οικογένεια στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια εγκαταλείπει το χωριό για να βρει την τύχη της, ματαίως, στην πρωτεύουσα. Ο Μελέτης, ο γιος, μεγαλώνει στον ασφυκτικό κλοιό της ,οικογένειάς του υποχρεωμένος από τον αυταρχικό πατέρα του να μαθαίνει α π’ έξω τα λήμματα μιάς εγκυκλοπαίδειας και να αντιστέκεται στις παντός είδους αποκλίσεις. Προορίζεται να γίνει «χρήσιμο» μέλος σε μια μεταπολεμική Ελλάδα που γονατίζει από το βάρος των κοινωνικών αλλαγών. Εγκαταλεί πει την οικογένειά του προσπαθώντας απεγνωσμένα να βρει το στίγμα του, τη δική του αλήθεια, εκεί νη που ταιριάζει στην ευαισθησία του. Σε μια Ελλάδα όμως που ανασυντάσσεται ή παρακμάζει δεν υπάρχει ζωτικός χώρος για τους ονειροπόλους. Έχει καταληφθεί από τους ανάλγητους μικροα στούς. Το μυθιστόρημα του Γ.Μ. παρακολουθεί την εθνική μας πορεία μέσω της ιστορίας των ηρώων του, με ημερολογιακές καταγραφές■εικονογραφεί την καθημερινότητα, τις παραισθήσεις και τα όνειρα χωρίς αντίκρισμα. Με φόντο μια κοινωνία που σπαράσσεται από την αδυναμία της να οργανωθεί εντίμως, το χιούμορ λειτουργεί καταλυτικά.

Τη συνέντευξη πήρε ο Ηρακλής Παπαλέξης Στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος σας τα γε γονότα καταγράφονται ημερολογιακά (ημέρα, μή νας, έτος), ενώ στο δεύτερο εγκαταλείπετε αυτή την τεχνική. Τι θέλετε να καταδείξετε μ’ αυτή τη διαφορετική, καθαρά τεχνικού χαρακτήρα, αντιμετώπιση στη ροή των γεγονότων;

ΠΡΩΤΑ απ’ όλα θέλω να πω ότι το «Πονηρό μο νοπάτι» είναι κατά κάποιο τρόπο γραμμένο πάνω στην φόρμα της «Τοκάτας και φούγκας». Στο πρώτο μέρος, λοιπόν, η ζωή είναι ράθυμη κι αργόρυθμη όπως ακριβώς συνέβαινε και στην πραγμα τικότητα. Αυτό σημαίνει ότι παρ’ όλα τα δεινά που συνέβαιναν τότε, επειδή ακριβώς η ζωή ήταν πιο αργή, γι’ αυτό ακριβώς ήταν και πιο ανθρώπι νη. Δηλαδή, οι άνθρωποι είχαν την ευκαιρία να

βιώνουν τον ΧΡΟΝΟ, και τον διέθεταν, τον σπαταλούσαν, θα μπορούσα να πω, ο ένας προς χάριν του άλλου χωρίς να σκέπτονται τις συνέπειες. Δη λαδή, τις δύο πρώτες δεκαετίες μετά τον τε λευταίο, μεγάλο πόλεμο υπήρχε ακόμα το αίσθη μα της «κοινότητας» και της «συντροφικότητας». Το αίσθημα αυτό αποτελούσε και αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για κάποια ποιότητα ζωής. Με τά όμως, καθώς τα χρόνια περνούν, τα πράγματα αρχίζουν και στενεύουν. Ο τέλειος προγραμματισμός της ζωής εισβάλλει ακάθεκτος. Η ζωή τετραγωνίζεται και επιταχύνε ται. Ο χρόνος γίνεται χρήμα. Οι πάντες αρχίζουν και βιώνουν ένα πρωτόγνωρο πανικό. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να σώσουν το τομάρι τους. Ο διπλα νός είναι εχθρός, είναι βάρος περιττό. Έ τσι μπαί-

συνέντευξη 21

“Το πονηρό νουμε στη ζώνη του λυκόφωτος ή στη ζώνη του προσωπικού συμφέροντος. Η έννοια του χρόνου εξευτελίζεται, συντρίβεται, όλοι τρέχουν να προλάβουν, να πλουτίσουν για να χαρούν τη ζωή τους, πριν να γεράσουν αφού έτσι κι αλ λιώς μετά θάνατον ζωή δεν υπάρχει. Έ τσι ο ρυθμός της ζωής εκτινάσσεται στον χώρο του εφιαλτικού ονείρου, χώρο που είναι ένα σκα λοπάτι πριν την τρέλα. Γι’ αυτό ακριβώς στο δεύτερο μέρος του βιβλίου μου δεν υπάρ χουν ημερομηνίες. Ο χρόνος σαν φυλακι σμένο νερό που ξεσπά, αλέθει, ανακατεύει, πολτοποιεί τις ζωές των ηρώων. Ζαλίζει τον νού τους, ξεραίνει την ψυχή τους, τους μετατρέπει σιγά σιγά σε ανδρείκελα, σε νευρόσπαστα, σε ανθρωποειδή γεμάτα πριονίδι, έτοιμα να αρπάξουν φωτιά και να κατακαούν με ό,τι υπάρχει γύρω τους. Συνήθως στο πρώτο μέ ρος, στην «Τοκάτα» υπάρχει μελωδία, νοσταλγία, βαθύς καημός, καταστάσεις και συναισθήματα που ταιριάζουν και χωράνε στους ανθρώπους, όταν όμως αρχίζει η «Φούγκα» ανθίζουν οι ήχοι του πανικού, της καταστροφής, οι συγχορδίες της φρίκης, οι συνηχήσεις της απόγνωσης, οι σκοτει νές παύσεις, της απελπισίας, τα ενοχλητικά «πιτσικάτι - ερωτήματα» για κάποια ελπίδα και το κυριότερο το υπόκωφο αγκομαχητό το χρόνου που ξέφρενα καλπάζει για να αποφύγει την πλήρη εξαέρωσή του που συνήθως κάνει σκόνη και χο ντρό αλάτι τον νου των ανθρώπων. Οι ήρωές σας, άνθρωποι από τα χαμηλότερα κοι νωνικά στρώματα δεν διαγράφουν έστω και υπο τυπώδη ανοδική τροχιά. Είναι έρμαια των κοινω νικώ ν συνθηκών χωρίς προοπτική και δικαίωση. Ό σ ο δε προχωράτε χρονικά, φτάνοντας στις αρ χές της δεκαετίας μας, διαφαίνεται όλο και πιο καθαρά η παρακμιακή εποχή μας, όπω ς την παρουσιάζετε. Σ ’ αυτό το εθνικό και ανθρώπινο δράμα δεν διαφαίνεται ίχνος φωτός;

ΕΝΑ από τα μεγαλύτερα μεταπολεμικά ψεύδη ήταν: «Ίσες ευκαιρίες για όλους! Βάλτε ένα στό χο και περάστε κι εσείς στο καταναλωτικό μας τραπέζι!» Αυτές οι δυό φρασούλες αποτέλεσαν και αποτε λούν το μέγα δόλωμα που έκανε τους διψασμένους για ζωή ανθρώπους να εγκαταλείψουν τη «σειρά» τους και να σπεύσουν στας υψικαμίνους των μεγαλουπόλεων για την αναζήτηση της μεγά λης ευκαιρίας που θα βελτίωνε, υποτίθεται, διά παντός την τύχη τους και την τύχη των δικών τους. Για να γίνει πιστευτό το ψέμα αυτό, μερικοί από τους «φτωχούς αυτοδημιούργητους» που επέ τυχαν κατιτί ξέγράφόντας στην κυριολεξία τον εαυτό τους πολυδιαφημίστηκαν ως λαμπρά παρα δείγματα προς μίμησιν για τους υπολοίπους που ήλπιζαν και ελπίζουν ότι θα επιτύχουν. Για να σταθείς όμως με κάποια ευπρέπεια και άνεση μέ σα στη σύγχρονη πραγματικότητα —αυτό πια το ξέρουν και οι πέτρες - πρέπει πριν από σένα δυο ή τρεις γενιές να έχουν αυτοθυσιασθεί χωρίς ουδε-

22 συνέντευξη

-------------------------------------------------------------------------

μίαν υποψίαν ή αμφιβολίαν γι’ αυτό που κάνουν. Οι «αφελείς χωριάτες» πρώτης γενιάς που χά φτουν το δόλωμα, συνήθως τους βλέπουμε με σώ ματα αποξηραμένα από το μόχθο και τον κάματο να περιμένουν σε ατέλειωτες ουρές στον ιατρό του ΙΚΑ για να τους δώσει κάποια χάπια έτσι ώστε να παρατείνουν λίγο τη ζωή τους και να χα ρουν την πενιχρή τους σύνταξη μέσα στον πόνο και τη βαθιά απογοήτευση. Παλαιότερον ίσχυε το: «Σάρκα, για τα κανό νια!» Σήμερα ισχύει το: «Σάρκα για τις μηχανές»· αυτός δε, είναι ο κυριότερος λόγος που δεν γίνο νται πόλεμοι γενικού περιεχομένου, υπάρχουν άλ λα κόλπα, πολύ χειρότερα, για να κλέψεις την ζωή των ανθρώπων. Υπάρχει βέβαια και η διέξοδος να σας πέσει το λαχείο ή να κάνετε ένα πλούσιο γά μο, αλλά αυτά σε πόσους συμβαίνουν; Ακόμα όμως κι αυτοί που θεωρούνται επιτυχημένοι, όπως προαναφέραμε, για να επιτύχουν και να σταθούν, έχουν καταθέσει κόπον και μόχθον ισόποσον με αυτόν των τριών ή τεσσάρων γενεών που θεωρεί ται απαραίτητος για να απολαύσει κάποιος τα δώ ρα της εποχής. Επιπλέον οι αξιοζήλευτοι επιτυχη μένοι έχουν ανταλλάξει την επιτυχία τους με ό,τι πολυτιμότερο έχουν, με αυτήν δηλαδή την ίδια τη ζωή τους. Όπως καταλαβαίνετε τα πράγματα δεν είναι και τόσο εύκολα. Και δεν υπάρχει ελπίς, θα ερωτήσει κάποιος που εξακολουθεί να διψά για ζωή. Η μόνη ελπίς, κάτ’ εμέ, είναι να προσπαθή σουμε να καταλάβουμε, να κατανοήσουμε πλή ρως την ποιότητα της ζωής που μας έχουν ανα γκάσει να ζούμε χωρίς τις παρωπίδες των διαφό ρων υπόπτων ονείρων που διάφοροι διαφημίζουν ως σωτήρια και ως την μοναδική λύση. Τουλάχι στον έτσι δεν θα χάφτουμε με τόση ευκολία τα δολώματά τους και θα προφυλάσσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν πρέπει να παίρνουμε μέρος στο παιγνίδι της εποχής, όποια κι αν είναι αυτή, αλλά όταν το κάνουμε, να το κά νουμε με περισσότερη «περίσκεψη και αιδώ». Τα όνειρα «παρενθέσεις» στη ζωή του ήρωα δεν καταφέρνουν να λειτουργήσουν ω ς αντίδοτο στην προδιαγεγραμμένη, ω ς ένα βαθμό, πορεία του. Καταλήγει στην τρέλα σαν το έσχατο καταφύγιο. Από την άλλη, εσείς, ο αφηγητής έχετε τη δυνατό τητα να αλλάζετε τρόπο γραφής όπω ς εξάλλου κάνετε, από το συγκεκριμένο να προχωράτε στο αφηρημένο, από τον ρεαλισμό να καταφεύγετε στην ελλειπτική γραφή. Ο συγγραφέας εντέλει παίζει πάντα τον κυρίαρχο ρόλο σε σχέση με τους ήρωές του;

ΣΕ όλα τα έργα μου συνηθίζω πρώτα από όλα να τοποθετώ ένα φόντο του παρελθόντος και πάνω του κατόπιν να οικοδομώ την περιγραφή του πα ρόντος. Και αυτό συμβαίνει διότι οι ιδεολογίες που διαπερνούν, χαρακτηρίζουν και διαπλάθουν την εποχή μας έχουν άμεση σχέση με το παρελ θόν. Φύονται, δηλαδή, πάνω στο αιματοβαμμένο έδαφος του παρελθόντος. Στ’ αλήθεια, έχετε σκεφθεί τί είναι αυτό που ωραιοποιεί το παρόν, που κάνει τη φρίκη του οικεία και απαραίτητη και δεν μας επιτρέπει να δούμε τα όσα στραβά ζούμε και συμβαίνουν γύρω μας; Μα σίγουρα μια μεγαλύτε ρη φρίκη! Όταν, λοιπόν, ο σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται μέσα από τα πεδία των μαχών, όταν έχει βιώσει τον όλεθρο και την καταστροφή, όταν έχει συνειδητοποιήσει ότι από καθαρή τύχη ζει κι ότι κάλλιστα θα μπορούσε να βρίσκεται στη θέση των προσφιλών του προσώπων που έχουν πεθάνει όχι από φυσικό θάνατο, πιστεύετε ότι είναι ποτέ δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να συνειδητοποι ήσει τη φρίκη ενός πολυσύχναστου δρόμου μιας μεγαλουπόλεως; Παλαιότερα είχα γράψει: «Τού ’βαλαν τις παλά μες στην φωτιά για να μάθει τον πόνο κι από τότε είναι που προτιμά τα ροζιασμένα από τα καμένα χέρια!». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πριν τον τε λευταίο μεγάλο πόλεμο, κάθε δέκα χρόνια, η κάθε γενιά είχε και το δικό της έπος κι ότι ήταν μεγάλη τύχη να μην πεθάνεις στα τριάντα σου και να φτά σεις αισίως στο τέλος της ζωής σου. Αυτή η οδύ νη και ο μέγας τρόμος που μας κληροδοτούν οι πορηγούμενες εποχές και μας υπενθυμίζουν τα δελτία ειδήσεων με τις φοβερές εικόνες από τα γειτονικά πεδία των μαχών, είναι εκείνο το στοι χείο που νοθεύει την κρίση μας, θολώνει τη ματιά μας και δεν μας επιτρέπει να κατανοούμε όσα τρο μερά και φοβερά βλέπουμε να συμβαίνουν γύρω μας, μέσα στις προσωπικές ζωές μας. Αυτές οι αναμνήσεις από το παρελθόν, που μέσα στο συγκεκριμένο έργο: «Το πονηρό μονοπάτι», φτά νουν ώς εμάς με την μορφή των εφιαλτικών ονεί ρων είναι εκείνες που λογοκρίνουν τη σκέψη των ηρώων, που συγχύζουν τον νου τους και τους γε μίζουν με ανώφελη αισιοδοξία για το μαρτύριο της ζωής που πρόκειται να βιώσουν στο μέλλον. Αυτές οι αναμνήσεις από τα πεδία των μαχών εί ναι οι φύλακες που διώχνουν μακριά τις αλήθειες από το προγραμματισμένο περιβόλι μας με τα πλαστικά φρούτα και μας ωθούν μέσα από τις μυλόπετρες των βασάνων στο πάλλευκο αλώνι της τρέλας. Ο συγγραφέας πρέπει να υπηρετεί αυτό που συμβαίνει. Κι αυτό που συμβαίνει και συνέβη αι-

— ♦-------------------------------------------------------------------

ωρείται στην ατμόσφαιρα μέσα στην οποία ζούμε και αναπνέουμε. Οι ζωές των ανθρώπων, τα βά σανα, οι πόθοι τους, τα όνειρά τους, οι κρυφές τους επιθυμίες, οι στερήσεις, οι θρήνοι, τα γέλια, οι χαρές και τα τραγούδια τους, ό,τι μένει ανεκ πλήρωτο πλανάται στον αέρα και ζητά συγγρα φέα για να περάσει πρώτα μέσα από το μυαλό του κι ύστερα από το χέρι του και να αποτυπωθεί στο χαρτί, στη μνήμη μας δηλαδή. Ο συγγραφέας, λοιπόν, έχει καθήκον να εγγίζει τις ζωές των ηρώ ων του ή φαντασμάτων του χωρίς να τις χαλνά και να τις παραμορφώνει με τις προσωπικές του κρίσεις, εκτιμήσεις και γνώμες. Πρέπει να έχει την ψυχική δύναμη και την πνευματική ικανότητα να παρουσιάζει εντελώς καθαρά και αντικειμενικά τη δομή των πράξεων των ηρώων του. Αυτή η δομή πρέπει να είναι εκείνο το στοιχείο που μας κάνει τον ήρωα συμπαθή ή αξιοκατάκριτο και τίποτα άλλο. Η προσωπική συμπάθεια ή αντιπάθεια του συγγραφέα δεν πρέπει να παίζουν κανένα ρόλο. Οι πράξεις των ηρώων, λοιπόν, έχουν μια δική τους αυτοτέλεια και αν είναι ξύπνιος ο συγγραφέ ας, τον οδηγούν μοιραία εκεί που πρέπει να τον οδηγήσουν. Ο συγγραφέας, λοιπόν, πρέπει να λει τουργεί σαν ένα ευαισθητοποιημένο μέντιουμ που συλλαμβάνει το πρόβλημα, εφευρίσκει τη φόρμα που αντιστοιχεί στο περιεχόμενο του προβλήμα τος και σαν σοφός κηπουρός που κατέχει την τέ χνη του βοηθά την ανάπτυξη του δημιουργήματος του κλαδεύοντάς το, ποτίζοντάς το με το νερό της έμπνευσής του, προφυλάσσοντάς το από τα βλα βερά ζιζάνια και τις καταστροφικές ιδεολογικές επικαλύψεις της επικαιρότητας, έτσι ώστε το δενδράκι του να λάμψει στον ήλιο και να αποδώσει καρπούς. Δεν προγραμματίζει εντελώς την έμπνευσή του ο συγγραφέας, απλώς ρίχνει τον σπόρο του και ύστερα με υπομονή και επιμονή φροντίζει το δημιούργημά του χωρίς να ξέρει πό σο ψηλό θα γίνει και πώς θα αναπτυχθούν τα κλα διά και τα φύλλα του. Γι’ αυτό και κάθε αληθινό έργο τέχνης είναι μοναδικό, και κρύβει μέσα ένα σκοτεινό μυστήριο όπως κάθε ζωντανός οργανι σμός, ένα μυστικό που δεν περιγράφεται, αλλά συλλαμβάνεται με την ευστοχία της εμπνεύσεως, φυλακίζεται και δίνει ζωή στο δημιούργημα όπως η ψυχή κινεί και εξουσιάζει τους ανθρώπους. Σε αντίθετη περίπτωση το αληθινό έργο τέχνης δεν θα ήταν ένα μικρό θαύμα, αλλά μια κατασκευή που θα μπορούσε να επαναλαμβάνεται εσαεί. Και μια τελευταία ερώτηση. Κύριε Μανιώτη, πώ ς δέχεσθε μια αρνητική κριτική για κάποιο από τα βιβλία σας; Ποια είναι η γνώμη σας για την κριτική της λογοτεχνίας σήμερα;

συνέντευξη 23

Η ΕΝΝΟΙΑ της κριτικής, όπως ακριβώς την ζού με και τη «χαιρόμαστε» σήμερα, είναι ένας μηχα νισμός δημοκρατικής λογοκρισίας που δημιουργήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την ίδρυση του νέου γαλλικού αστικού κράτους και καταλαβαίνε τε, πιστεύω, πολύ καλά το γιατί. Έπρεπε να εφευρεθεί ένας μηχανισμός που να διασύρει στην κοινή γνώμη τα έργα εκείνα που δεν συμφωνού σαν με την επίσημη κρατική άποψη, αφού άμεση απαγόρευση δεν μπορούσε πλέον, να γίνεται επει δή ακριβώς υπήρχε η περιβόητη «ελευθερία της γνώμης κτλ. κτλ.». Είναι, λοιπόν, φυσικό κάθε λο γοτέχνης να αντιμετωπίζει την κριτική σαν μια καμουφλαρισμένη αστυνομία που ωστόσο πρέπει να τη σέβεται και να την εκτιμά. Δεν καταλαβαί νω γιατί ο συγγραφέας πρέπει να θεωρείται ένα φαιδρό πρόσωπο, επικίνδυνο πρόσωπο, πρόσωπο που για να γίνει αποδεκτό το έργο του πρέπει να αποφανθεί υπέρ του ένα πρόσωπο αγνώστων λοι πών στοιχείων που δήλωσε και το παίζει σοβαρός, έντιμος, γνώστης, κύριος και πατέρας. Ακόμα όμως και ο τρόπος που γίνεται σήμερα η κριτική είναι ταπεινωτικός και κυνικός για ένα δημιουργό και κάνει τον τελευταίο να φαντάζει τουλάχιστον ψώνιο. Ο δημιουργός για να κάνει ένα έργο αφιε ρώνει δύο ή και τρία χρόνια (πολλές φορές και πε ρισσότερα) από τη ζωή του, έρχεται λοιπόν ο κρι τικός και μέσα σε ένα απόγευμα διατρέχει τσό τρα- πάτρα το έργο του και αποφαίνεται γι’ αυτό θετικά ή αρνητικά (συνήθως αποφαίνεται αρνητι κά). Δηλαδή, με δυο τρεις ώρες ανάγνωση εξυμνεί ή θάβει στην κυριολεξία ένα έργο που χρειάστηκε δύο ή τρία χρόνια για να δει το φως της δημοσιό τητας. Συνήθως όλα τα αληθινά έργα της λογοτε χνίας είναι αντίθετα με την επίσημη κρατική άπο ψη και των διαφόρων παραλλαγών αυτής, από δω βεβαίως πηγάζει και η ανεξήγητη για πολλούς απέχθεια των πολιτικών προς τη λογοτεχνία. Τη θεωρούν χαμένο χρόνο και είναι εκεί που έχουν καταντήσει τα πράγματα. Όπως καταλαβαίνετε, μετά από όλα αυτά είναι πολύ δύσκολο για τον δημιουργό να πιστέψει ότι η γνώμη του κριτικού είναι καλοπροαίρετη και να τη λάβει υπ’ όψιν του. Είναι σαν να ταξιδεύεις χρόνια από μια πόλη σε μια άλλη και να σταματήσεις στο δρόμο να πά ρεις έναν άγνωστο που σου κάνει ωτο στοπ. Θα ’σαι τουλάχιστον αφελής αν ακολουθήσεις τις συμβουλές του και αρχίσεις να στρίβεις δεξιά ή αριστερά επειδή δήθεν αυτός ξέρει ένα πιο σύντο μο και καλύτερο δρόμο. Αν ενδώσεις, ένα είναι σίγουρο: θα σε οδηγήσει σε μια ερημιά και θα σε σκοτώσει εν ψυχρώ. Δεν θα ’ναι κρίμα κι άδικο αυτό; Εγώ, λοιπόν, δέχομαι μια ευνοϊκή κριτική

24 συνέντευξη

-------------------------------------------------------------------------

για τα βιβλία μου ως δωρεάν διαφήμιση και τίπο τα παραπάνω και προσπαθώ να αδιαφορώ σε μια δωρεάν δυσφήμιση γιατί η ζωή είναι σύντομη και γιατί ξέρω επακριβώς τα πρόσωπα και τους λό γγους που την υπαγορεύουν. Τώρα όσον αφορά τα δικά μας, εδώ. Ό λοι ξέ ρουμε ότι η πατρίδα μας δεν πάει και τόσο καλά. Όλοι ξέρουμε ότι είμαστε ένα ανάδελφον έθνος με δημογραφικά προβλήματα. Ο πληθυσμός μας μειώνεται και δεν ανανεώνεται. Ό λο και λιγότεροι μιλάνε τη γλώσσα μας. Μέσα σ’ αυτόν τον γε νικό χαλασμό ένα είναι σίγουρο, ότι η αναζωπύ ρωση της λογοτεχνικής δημιουργίας που πα ρουσιάστηκε τα τελευταία χρόνια κι έχει πάρει διαστάσεις στον τόπο μας είναι μια από τις καλύ τερες αν όχι η καλύτερη λειτουργία αυτοάμυνας για την ύπαρξή μας. Μέσα στη χυδαιότητα, τη φθήνεια και τον κυνισμό που κυριαρχεί γύρω μας και εξαχρειώνει τους ανθρώπους και τους μετα τρέπει σε αυτοκινούμενα, άναρθρα νευρόσπαστα, και ένα, μέτριο έστω, λογοτεχνικό βιβλίο αποτε λεί ένα μεγάλο καλό και μια όαση. Εξάλλου θέλω να πιστεύω ότι η έκδοση ενός λογοτεχνικού βιβλί ου (ας αφήσουμε το χρόνο να το κρίνει) είναι μια επιβεβαίωση ότι η γλώσσα μας συνεχίζει τη ζωή της. Πόσοι όμως από τους κριτικούς λογοτεχνίας,

ιδιαίτερα της «νέας γενιάς», χαίρονται πραγματι κά με την έκδοση ενός βιβλίου; Και τι εθνικότη τας είναι όλοι αυτοί οι κριτικοί «νέας γενεάς» που γράφουν; Μήπως είναι φιλότουρκοι ή Σκοπιανοί; Δεν μιλώ εδώ για τη λογοτεχνία που ενώνει τους λαούς και καταργεί τα σύνορα, αλλά για μια αθό ρυβη και άηχη σφαγή αυτής της λογοτεχνίας που τείνει να πάρει εφιαλτικές διαστάσεις τώρα τε λευταία. Αν αγαπάνε πραγματικά τη λογοτεχνία, γιατί ενοχλούνται όταν αυτή φτάνει στον πολύ κόσμο; Αυτή είναι η αποστολή τους, να εμποδί σουν κι όχι να βοηθήσουν; Νομίζουν ότι τους προσδίδει κύρος (γιατί κι αυτό το έχουμε ακούσει) με το να αρνούνται και να διασύρουν τους πάντες; Ή μήπως βρίσκονται σε διατεταγμένη υπηρεσία; Τί ακριβώς γίνεται, δεν έχω καταλάβει- όλοι αυτοί κάνουν ψυχοθεραπεία επ’ αμοιβή εις βάρος των δοκίμων λογοτεχνών; Πάντως ο λογοτέχνης όταν βγάζει ένα βιβλίο έχει την αίσθηση ότι βρίσκεται στο έλεος των «ελεύθερων σκοπευτών», ότι είναι ανήμπορος και ανυπεράσπιστος σαν τον κο λυμβητή που ο καρχαρίας τον τρώει σαν σταφύλι κάτω από το νερό. Μυρίζει καθαρόαιμο φασισμό αυτή η στάση. Δεν νομίζω να υπάρχει τάξη αν θρώπων που να αντιμετωπίζεται με τέτοια σκλη ρότητα και απάνθρωπη διάθεση εξευτελισμού από μερικούς φωστήρες όπως η τάξη των λογοτε χνών. Αντιμετωπίζονται - όχι από τις εφημερί δες, αυτό το διευκρινίζω, - αλλά από τους δή θεν επαΐοντες, οι λογοτέχνες σαν οι χειρότεροι αλήτες, σαν ενοχλητικοί μπάσταρδοι που το καλύτερο θα ήταν να μη ζουν και ακόμα καλύ τερο θα ήταν να μη δημιουργούν. Σκορποχώρι, λοιπόν, κι επίθεση μέχρις εσχάτων για να σκο τώσουμε ό,τι καλύτερο διαθέτουμε. Μιλώ εγώ που δεν έχω ιδιαίτερο λόγο να είμαι δυσαρεστημένος από την «κριτική», έχω συνυπάρξει και συνυπάρχω με κριτικούς που πάνω απ’ όλα αγαπάνε τον τόπο τους, Ό σο για τους άλλους, μου θυμίζουν τον στίχο νεοδημοτικού τρα γουδιού που λέει: «Μια χήρα νέρωνε κρασί, στο στάρι ρίχνει βρώμη».

Υ.Γ. Και κάτι που ξέχασα να αναφέρω ότι οι περισ σότεροι κριτικοί (σαφώς εξαιρώ κάποιους, όπως εξάλλου εννοούσα και στην πρηγούμενη απάντησή μου) όταν επιτίθενται σε ένα έργο, κατά κύριον λ ό γον διαφω νούν με το περιεχόμενό του, αλλά επειδή φοβούνται μήπως χαρακτηρισθούν συντηρητικοί, αποκρύβουν την αντίθεσή τους και περιορίζονται σε παρατηρήσεις «τεχνικού» περιεχομένου αμφιβόλου γούστου.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

Γιώργος Μανιώτης

Το π ο ν η ρ ό μονοπάτι μυθιστόρημα

| ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: Σ. ΠΑΤΑΚΗΣ Α.Ε. Εμμ. Μπενάκη 16, 106 78 Αθήνα Τήλ.: 36.31.078, Fax; 36.2 & 9 5θ |

Ένα βιβλίο γραμμένο την εποχή' του ιταλικού Φασισμού, παραδόξως, αποδεικνύεται επίκαιρο

Τρελές και ξέφρενες περιπλα νήσεις στην άγρια ομορφιά του σύγχρονου Λος Άντζελες

Ένα φιλήσυχο σώμα στρατού σε μια εξωφρενική σχέση με το θελκτικό σώμα μιας γυναίκας

ΤΓφ

turn

M & m nm g (fa® tfdD

μ® βολλώ Η μοναξιά κι η καθημερινότητα των ανθρώπων, ο έρωτας, η νίκη τους απέναντι στον χρόνο

Σε μια προσπάθεια αναβίωσης του Ζορμπά μπλέκονται σύγ χρονα πρόσωπα και πράγματα

Λ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΕΛΦΙΝΙ, ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΕΟΥΣ

Ένας γλυκός, χρωματιστός και τρυφερός λόγος αγάπης

Το μεγαλείο του γιαπωνέζικου αισθησιασμού σ ’ένα κυνηγητό που μοιάζει φαύλος κύκλος

23-25, 106 77 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 36 30 955, f a x : 64 50 764*

θερινό ηλιοστάσιο ΣΤΑ Υ ΡΟ Σ ΣΤΑ Υ ΡΙΔΗ Σ. Θερινό Η λιοστάσιο. Αθήνα, Δ ω δ ώ ν η , 1994. Σελ. 72.

Ποίηση ο έργο του Σταύρου Σταυρίδη είναι πολυδιά στατο και εκτείνεται σε πολλά είδη του γρα πτού λόγου. Η ποίηση, πάντως, είναι το συχνότερο απαντώμενο είδος στα βιβλία του δημιουργού. Το τελευταίο του βιβλίο είναι η ποιητική συλλογή «Θερινό Ηλιοστάσιο», για το οποίο και θα κάνουμε λόγο εδώ. Αρχικά, έχουμε να παρατηρήσουμε ότι ο Σταύ ρος Σταυρίδης διακρίνεται για την ποιητική του διχοστασία. Ενώ, δηλαδή, διακονεί με αξιώσεις τη σχολή του υπερρεαλισμού - έτσι όπως μας έφτασε μετεξελιγμένος από τις χαρισματικές διά νοιες των Γιώργου Σεφέρη και Οδυσσέα Ελύτη παράλληλα μας χαρίζει κάι εξαίρετα δείγματα ελεύθερης θεματολογικής ποίησης. Πράγμα που φανερώνει ποιητική πληρότητα και ενδελεχή γνώση του ποιητικού γίγνεσθαι. Μέσα από την ιδιαίτερη οπτική του ποιητή μεταλαμβάνουμε τη μαγεία των αισθήσεων, το προ σωπικό του συγκινησιακό στοιχείο και ανατρέχοντας στην ονειρική διάσταση των συντεταγμένων της ζωής ανακαλύπτουμε την αθωότητα και τη φυσιολατρία, που διαχέονται καθ’ όλο το μήκος της παρούσας συλλογής. Συχνά η ποίησή του θέ τει υπαρξιακά και κοινωνικά ερωτήματα ή μας με ταφέρει μηνύματα για αξίες και απαξίες. Όμως,

δεν θα ήταν υπερβολή αν γράφαμε ότι ο Σταύρος Σταυρίδης είναι ο κατεξοχήν βάρδος του έρωτα και της ζωής, που τη βλέπει σε όλες της τις εκφάν σεις και την υμνεί με απαράμιλλη δύναμη εντυπω σιασμένος από τα δρώμενα του φυσικόυ κόσμου. Στο καθαρά αισθητικό πεδίο διακρίνουμε την καταλυτική δύναμη της λέξης. Όχι! Ο ποιητής μας δεν χάνεται μέσα σε βερμπαλιστικά πυροτε χνήματα, ούτε ζητά τον εύκολο εντυπωσιασμό, που θηρεύουν οι περισσότεροι από τους σύγχρο νους ποιητές! Αντίθετα, μάλιστα, εδώ η λέξη είναι ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο κτίζεται ένα στέρεο ποιητικό οικοδόμημα. Και έτσι το πρωτογενές αυτό ποιητικό υλικό παίρνει καινούριες συμπαντικές διαστάσεις και αποκτά παρθενικότητα, παρά τη μέχρι τώρα φθο ρά του από την καθημερινή εκφορά. Όμως, και η μαγεία της εικόνας είναι μια άλλη πτυχή του ποιητικού έργου του Σταύρου Σταυρί δη. Εδώ έχουμε, πράγματι, όχι μόνο καταπληκτι κές οπτικές εικόνες αλλά και ακουστικές. Δεν εί ναι μόνο η διάταξη τών λέξεων και των εκφράσε ων που σηματοδοτούν μια νέα ποιητική προοπτι κή. Είναι και τα εκφραστικά μέσα, τα οποία δί νουν δύναμη στον λόγο και δημιουργούν ισχυρές εντυπώσεις. Εύλογα, λοιπόν, μεταφορές και προ σωποποιήσεις δίνουν το δικό τους στίγμα σε εικό νες που περισσότερο τις αισθάνεσαι βαθιά στο υποσυνείδητό σου παρά εμπίπτουν στον χώρο των αισθήσεων. Κι αυτή ακριβώς είναι η επιτυχία του Σταύρου Σταυρίδη: να ενεργοποιεί το υπο συνείδητο του αναγνώστη και να τον μεταφέρει στις πέραν του κόσμου τούτου διαστάσεις, υποχρεώνοντάς τον παράλληλα στη μέθεξη της ονει

28 επάογη

-----------------------------------------------------------------------------------

ροφαντασίας του ποιητή, ο οποίος τον παρασύρει εκών-άκων προς την υψιπετή του πορεία. Η ποιητικότητα του Σταύρου Σταυρίδη είναι αδιαμφισβήτητη. Δεν είναι μόνο η μουσικότητα του στίχου και η καμπανιστή συνεκφορά των φράσεων, που μας τις προσφέρει απλόχερα. Είναι η εσωτερική παρόρμηση που διακατέχει τον ποιη τή να μετουσιώνει το κάθε ερέθισμα των αισθήσε ων σε αισθαντικότητα και έξαρση του νου. Μοι ραία, με την απόλυτη γνώση των εκφραστικών μέ σων και με τη βοήθεια της πρωτοτυπίας στη σύλ ληψη ξεδιπλώνει μπρος στα μάτια του αναγνώστη το πλούσιο ταλέντο του και τον κάνει κοινωνό των μυστικών κόσμων της ψυχής του. Και είναι αξιοσημείωτο ότι αυτή η πρωτοτυπία της σύλλη ψης τον κάνει να ξεχωρίζει από την πλειάδα των νέων ποιητών, που αναζητούν απεγνωσμένα νέ

ους τρόπους έκφρασης. Και τούτο γιατί ο Σταύ ρος Σταυρίδης είναι κατασταλαγμένος εκφραστι κά, αισθητικά και τεχνικά, δείχνοντας μια ενδια φέρουσα ωριμότητα, που σίγουρα δεν θα πρέπει να περάσει απαρατήρητη από τους σύγχρονους κριτικούς μας. Συνελόντι ειπείν θα θέλαμε από δω να χαιρετή σουμε την παρουσία του Σταύρου Σταυρίδη στη νεοελληνική ποίηση, η ευεργετική του οποίου πα ρουσία δείχνει ότι δεν έσβησε η ελπίδα για την πιο πέρα άνθισή της. Αφού ο ποιητής μας παρέχει εδραία τα εχέγγεια όχι μόνον της προσωπικής του ανόδου, αλλά και της γενιάς που άξια εκπροσωπεί. Και από την οποία η ποίηση προσδοκά πολλά. Γιώργος Πετρόπουλος

------------------------------ ΠΛΑΙΣΙΟ —

I ο Οικουμενικό

Π ατριαρχείο μό λις κυκλοφόρησε στη Θεσσαλονί κη, οστό το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, το π ρ ώ το τεύχος τη ς δεύτερης περιόδου του επίσημου περιοδικού του, π ο υ εξέδιδε στην Πόλη α π ό το 1927 ώ ς τ α μέσα του 1963, για 38 χρόνια. Ουσιαστικά πρόκειται για την τρίτη φάση τη ς πρ οσ π ά θεια ς του Οικουμενικού Πατριαρχείου να έχει στη διάθεσή του επίσημο περιοδικό όργανο, προκειμένου να «πληροφορεί την διακονία του», αν λάβουμε υ πόψ η μας ότι η σχετική πρ ο σ π ά θεια ξεκινάει με την Εκκλησιαστική Αλήθεια, π ο υ κυκλοφόρησε στην Πόλη α π ό το 1880-1923. Και ενώ η έκδοση τη ς Ορθοδο ξίας, πρ ώ τη φορ ά στην Πόλη το 1927, πραγματοποιήθηκε τέσσε ρα μόλις χρόνια α π ό τη διακοπή τη ς έκδοσης τη ς Εκκλησιαστικής Αλήθειας, η νέα Ορθοδοξία εμφανίζεται τριάντα χρόνια με τ ά τη διακοπή τη ς έκδοσής τη ς το 1963. Και δεν υ πάρχει αμφι βολία ότι η πολύχρονη αυτή δια κοπή δημιούργησε στη σχετική

περιοδικό Ο ρθοδοξία. Ε πίσημον Η θικοθρησκεντικόν Τριμηνιαίον Π εριοδικόν τον Ο ικουμενικού Π ατριαρ χείου. Π ερίοδος Β '. Τό μ ο ς Α ', τεύχος 1 (Ιαν. Μ άρτ. 1994). Σχ. 24x17. Σελ. 320.

βιβλιογραφία τεράστιο κενό. Το π ρ ώ το τεύχο ς τη ς νέας φά ση ς του περιοδικού α πο τελεί π ρ ο σ π ά θεια τη ς Εκκλησίας Κων σταντινουπόλεω ς να καταγρά ψει ό,τι στοιχειοθέτησαν στην πο ρ εία το υ ο θά να το ς το υ Πα τριάρχη Δημητρίου και η εκλογή και ενθρόνιση του νέου Π ατριάρ χη Βαρθολομαίου. Η νέα πρ ο σ π ά θεια α πο τελ εί υλοποίηση μιας ακόμη ενθρονιστήριας υπόσχεσης του Πα τριάρχη Βαρθολομαίου. Είναι βέ βαιο ότι το περιοδικό θα βρει το

δρόμο το υ σύντομα και εύκολα, και θα ακολουθήσει την πορεία του, μια πο ρ εία π ά ν ω στα ίχνη π ο υ χάραξε η Εκκλησιαστική Αλήθεια, α π ό το 1880, και η Ορθοδοξία τη ς π ρ ώ τη ς περ ιό δου, α π ο το 1927, ό π ω ς το χρει άζονται και η οικουμενική Ο ρθο δοξία και η σχετική βιβλιο γραφία, πρ ά γμ α π ο υ α π ο σ α φ η νίζεται άλλω στε στο εισαγωγικό σημείωμα του τεύχους. Σημειώσαμε, ήδη, ότι το μεσο διάστημα τω ν τριά ντα χρόνων, α π ό το 1963 ω ς το 1993, π ο υ το Οικουμενικό Π ατριαρχείο στερή θηκε το υ επισήμου περιοδικού του, στοιχειοθετεί ένα κενό στην εκκλησιαστική βιβλιογραφία, με τις τόσες και τόσες π ρ ά ξεις και δραστηριότητές του, αφ ο ύ α υ τέ ς δεν καταγράφηκαν, ό π ω ς θα έπ ρ επ ε, με τ α κείμενα και τις π ρ ά ξεις τη ς Εκκλησίας και τα σχετικά χρονικά, γι' α υ τό θα πρ έ π ε ι να αναμένεται κάποια πρω τοβουλία, ώ στε το κενό να αναπληρω θεί κατά κάποιο τρό-

Αδαμάντιος Στ. Ανεστίδης

ετπλογη 29

νεανικά διηγήματα Μ. Κ Α Ρ Α Γ Α Τ Σ Η Σ . Ν ε α ν ικ ά Δ ιηγήματα. Ε ι σαγω γή και φ ιλολογικ ή επιμέλεια: Β α γγέλη ς Α θ α να σ ό π ο υ λ ο ς . Α θ ή να , Β ι β λ ι ο π ω λ ε ί ο ν τ η ς Ε σ τ ί α ς , 1993.

Πεζογραφία διερευνηση της εξελικτικής πορείας της αφηγηματικής τέχνης του Καραγάτση αλλά και η ικανότητά του να πλάθει χαρακτήρες αυτόνομους μέσα σε πλαίσια που δεν ξεφεύ γουν από τις κλασικές μορφές του μυθιστο ρήματος, ο τρόπος γραφής, η χρήση της γλώσσας και τα θέματα που χρησιμοποιού νται από τον πολυδιαβασμένο συγγραφέα αυτής της πολυθρύλητης γενιάς του ’30 φωτίζο νται με επάρκεια στην εκτεταμένη εισαγωγή του τόμου των Νεανικών διηγημάτων του Μ. Καρα γάτση, από τις εκδόσεις της Εστίας, του οποίου τη φιλολογική επιμέλεια έκανε ο Β. Αθανασόπουλος. Παίρνοντας ως όριο της νεανικής συγγραφικής περιόδου του Καραγάτση το 1933, χρονιά της έκ δοσης του Συνταγματάρχη Λιάπκιν, στον τόμο ανθολογούνται 23 διηγήματα, ένα θεατρικό μονό πρακτο κι ένα κείμενο ημερολογιακής μορφής γραμμένα στην πολύ νεανική περίοδο της δημι ουργίας του, πριν δηλαδή από το 25ο έτος της ηλικίας του συγγραφέα. Σ’ αυτά προστίθενται πέ ντε διηγήματα-αναμνήσεις της νεανικής του πε ριόδου (γραμμένα όμως σε ώριμη ηλικία). Ή δη στα 1985 κυκλοφόρησε από την Εστία το βιβλίο «Νεανικά κείμενα» του Μ. Καραγάτση με τον πρόλογο του Στρατή Πασχάλη, κείμενο που δια τηρήθηκε και στην τωρινή έκδοση, με πρωτόλεια αφηγήματα και δοκιμές της περιόδου 1925-27, το οποίο ευτυχώς αποσύρθηκε γρήγορα από την κυκλοφορία μη έχοντας να προσφέρει ούτε ως συγκεντρωτική έκδοση διηγημάτων, ούτε και τί

ποτε στη φιλολογική, βέβαια, έρευνα, με τα τόσα λάθη και την έλλειψη κάθε χρονολόγησης. Ο πρόλογος ωστόσο του Στρατή Πασχάλη, πρωτοδημοσιευμένος στη «Λέξη» (τ. 44, 1985) με τον ίδιο τίτλο («Ο Μ. Καραγάτσης σήμερα») σε συν δυασμό με αφιερώματα περιοδικών («Διαβάζω», «Γραφή», «Νέα Εστία») φωτίζει αρκετά την πλη θωρική προσωπικότητα του συγγραφέα που αποτέλεσε αντικείμενο αντινομικών κριτικών ιδιαίτε ρα στην εποχή του. Το φαινόμενο «Καραγάτσης» δεν θα πρέπει βέ βαια να εντοπιστεί στη γενίκευση ότι «συνέβαλε στην προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα ελεύθεροφιλελεύθερο πνεύμα σύγχρονο μαζί κι ελλη νοκεντρικό» (Πασχάλης, σελ. 10), αλλά να μελε τηθεί μέσα από τις διφορούμενες εκτιμήσεις και την προέλευσή τους. Με μια τέτοια οπτική ο επιμελητής της νέας έκδοσης επιχειρεί μιαν ευρύ τερη θεώρηση του έργου του Καραγάτση που συμπληρώνει παλιότερα πονήματα αποκαλυπτικά των δικών του θέσεων για τον συγγραφέα και το έργο του. Προσπαθώντας, λοιπόν, να διατηρή σουν «μιαν ισορροπία (οι λογοτέχνες-κριτικοί της γενιάς τους ’30) ανάμεσα στο ταλέντο του Κα ραγάτση - που οι περισσότεροι απ’ αυτούς ήξε ραν καλά πως δεν το είχαν - και στην καταμαρ τυρούμενη σ’ αυτόν έλλειψη πειθαρχίας - που οι περισσότεροι απ’ αυτούς την είχαν αλλά τη φανέ ρωναν αρνητικά, μέσα δηλαδή από την κατασκευαστικότητα των μυθιστορημάτων τους» (Αθανασόπουλος, σελ. 20), κατάφεραν τελικά να προβάλουν το συγγραφέα περισσότερο ως προχειρογράφο και άνισο εντοπίζοντας τη λιβελλογραφία τους σε επιμέρους εξέταση κειμένων ή όψεων του έργου του και όχι βέβαια στη δημιουργική φα ντασία και την ευχέρεια της μυθοπλασίας, που αποτελούν το πρώτο στοιχείο για ένα υψηλό λο γοτεχνικό φρόνημα, τέτοιο που παρέδωσε ο Κα ραγάτσης στις επόμενες γενιές. Η ασίγαστη φαντασία του συγγραφέα σε συν δυασμό με την αφηγηματική δεξιοτεχνία του και την προβολή της σχέσης μεταξύ μυθιστορίας και

30 εταλογη πραγματικότητας καθιστούν τις κριτικές απόψεις, που γράφτηκαν πριν 30 χρόνια, ενδεικτικές των προκαταλήψεων μιας εποχής παρά σοβαρές κρι τικές καταθέσεις για ένα πολύμορφο και τέτοιας εμβέλειας πρωτοποριακό μυθιστορηματικό έργο. Τον Καραγάτση δεν τον δικαίωσε η κριτική, τον αποκάλυψε ο χρόνος και η απήχησή του στις συνειδήσεις των αναγνωστών παλιά αλλά και μέ χρι σήμερα. Έχοντας όλα αυτά υπόψη και διαπι στώνοντας το ισχυρό εκείνο ένστικτο που μετα βάλλει τον κριτικό προβληματισμό σε στοιχείο της ίδιας της ιστορίας, επομένως της ζωής, ο επι μελητής της έκδοσης των «Νεανικών κειμένων» εξετάζοντας τη γλώσσα και την εξέλιξή της, το ύφος αλλά και τις επιδράσεις που άσκησε στον ίδιο το συγγραφέα η προσωπική του εμπλοκή μέ σα στις μυθοπλαστικές του κατασκευές, προσπα θεί με επιστημονικές πια μεθόδους να ερμηνεύσει την «εν θερμώ γραφή του συγγραφέα» (ή «το γρά ψιμο ως παιχνίδι,» σσ. 35-40), τις μορφές αυτοα νάλυσης ή αυτοσυνειδησίας (σελ. 41 κ.έξ.), τα συναισθήματα ενοχής και αποξένωσης, τον αι σθησιασμό που εμφανίζεται ως πλάνη και αυτα πάτη (σελ. 62) και τέλος τη συνειδητοποίηση του εγωισμού «που βιώνεται ως ενοχή, από την οποία ο συγγραφέας θα προσπαθήσει παροδικά και μά ταια να απαλλαγεί μέσω του εξαγνισμού για να κατορθώσει τελικά να λυτρωθεί μέσα από μια μορφή ή επίφαση κυνισμού διαγράφοντας έτσι με τρόπο φυσικό ένα κύκλο από την ευαισθησία στον κυνισμό» (σελ. 83).

που συγκροτούν τη ζωή ενός πολύ νέου ανθρώ που» (σελ. 40) και που βέβαια συνεχίζεται μέσα στην ωριμότητα με τη διαρκή και άγρυπνη πα ρουσία του συγγραφέα στα νεοελληνικά γράμμα τα, μια παρουσία δυναμική χωρίς αυταπάτες και απομόνωση σε χρυσελεφάντινους πύργους, απ’ όπου άλλοι συνήθιζαν να κοιτούν τον κόσμο αφ’ υψηλού. Στα κείμενα του Καραγάτση η λογοτε χνία γίνεται ζωή και η ζωή μετατρέπεται σε λογοτεχνία. Η ανατομία της νεοελληνικής κοινω νίας γίνεται με την απόλυτη συγγραφική διαύγεια και σιγουριά, όσο κι αν αυτή κάποτε φαίνεται σκληρή ή κυνική.

αι το εύρημα της ένταξης των ξένων στην ελληνική πραγματικότητα (μια πρώτη προσπάθεια στο νεανικό διήγημα «Χειμέ ριο» σσ. 117-170) δεν μπορεί παρά να εκληφθεί ως αποτύπωση ή και καταγγελία ακόμα με τη συμμετοχή του ίδιου του συγγραφέα στα δρώμενα μέσα από προσωπεία ηρώων, ταυτί σεις και επινοημένους χαρακτήρες. Ό λα αυτά και άλλα αποτελούν το πρόσωπο μιας εποχής, ενός κόσμου που ο Καραγάτσης κατάφερε μέσα από το βιωμένο χρόνο να αποτυπώσει. Ό σο κι αν δεν ευνοήθηκε από την κριτική που υπακούοντας στα σχήματα της εποχής επεδίωξε να μειώσει ή και να αγνοήσει κάποτε τη φωνή του δημιουργώντας μιαν αντιφατικότητα και μιαν αντινομία γύρω από τις καθαρές προθέσεις του, εκείνο που τελικά «κατάφερε» ήταν να μη διακόψει την ομολογούμενη γενικότερη απήχηση του έργου αυτού. Ωστόσο ο Καραγάτσης δεν θα διαψεύσει ποτέ την άποψη ότι ο μόνος αληθινός ήρωας σ’ ένα μυθι τσι, μέσα από το σύνολο βέβαια του έργου στόρημα είναι ο ίδιος ο συγγραφέας του. Στη στή του Καραγάτση και περισσότερο στην ριξη αυτής της θέσης έρχονται αδιάψευστοι μάρ περίπτωσή μας από τα δείγματα της νεανικής τυρες τα νεανικά του κείμενα. Η έκφραση όμως του γραφής διαπιστώνεται η «φύση του κυνι μιας κοινωνικής πραγματικότητας μέσα από το σμού» στο έργο του, που έκανε τους κριτι συνολικό, έστω και άδικα από το χρόνο διακοπέν, κούς του να μιλήσουν κάποτε για ελαφρότη τα και γελοιοποίηση, ακόμα και για «μόλυνση τηςέργο του δεν είναι καθόλου μικρό, βέβαια, επί τευγμα. σημασίας των ιδανικών». Όλοι αυτοί οι μύδροι της κριτικής που δέχτηκε το έργο του Καραγάτση Ν έν α I. Κ οκ κ ινάκ η από κάθε ιδεολογίας ανθρώπους (στα «Συμπλη ρωματικά» του ο Μανόλης Αναγνωστάκης φτάνει να μιλά για ένα «εκτρωματικό είδος πεζού λό γου»), δεν φαίνεται τελικά να είναι παρά ενδεικτι κά στοιχεία της ανεπάρκειας των συγχρόνων του όχι μόνο να προσεγγίσουν αλλά και να κατανοή σουν το πρωτοποριακό στοιχείο μέσα στο έργο του. Το στοιχείο ωστόσο αυτό έχει απαραίτητα να κάνει με την αυτοβιογραφία του ίδιου του Καρα γάτση, που μέσα στα νεανικά του διηγήματα λει τουργεί «σαν επιφάνεια που πάνω της μπορούμε να διακρίνουμε σαν αντανάκλαση καταστάσεις

ετηλογη 31

“η καθ’ ημάς Ανατολή” « Η κ α θ ’ ημάς Α να το λή » . Π εριοδικ ή έκ δοσ η του Σ υ λλό γο υ τω ν εν Α θ ή να ις Μ εγα λ ο σ χο λιτώ ν. Τ όμ. Α '. Α θ ή να , 1993. Σ ελ. 302.

Περιοδικό I έσα στο 1993 κυκλοφόρησε μια νέα περιοδι| κή έκδοση, «Η καθ’ ημάς Ανατολή». Αν και | την πρωτοβουλία είχε ο Σύλλογος των I Μεγαλοσχολιτών, φιλοδοξία του περιοδικού είναι να καταστεί ένα ευρύτερο όργανο των ' * επιστημόνων της πολιτικής διασποράς, όπως φαίνεται από τον τίτλο του και από την πλαισίωση της συντακτικής επιτροπής με αποφοίτους και άλλων σχολείων. Πρόκειται για μια σοβαρή και αξιέπαινη προ σπάθεια της ελληνικής διανόησης που ανδρώθηκε στα λαμπρά σχολεία της Πόλης και επιχειρεί να καταγράψει τις μνήμες και τον πολιτισμό των τελευταίων Ελλήνων προσφύγων μετά την ολο κληρωτική σύγκρουση του ελληνικού και του τουρκικού εθνικισμού στα χρόνια 1919-1922. Η συνθήκη της Λωζάνης, που έκλεισε τον κύ κλο του αίματος στη μακραίωνη πάλη των δύο λαών, πρόβλεψε και υλοποίησε το βίαιο αμοιβαίο ξερίζωμα και στις δύο ακτές του Αιγαίου με εξαί ρεση τους Έλληνες της Πόλης, Ίμβρου και Τενέ δου, καθώς τους Τούρκους της Δ. Θράκης. Ατυχής εξαίρεση γιατί, εξαιρέθηκαν ανόμοιοι πληθυσμοί: Έλληνες αστοί, ευαίσθητοι σε οικο νομική και πολιτική καταπίεση και Τούρκοι αγρότες, δεμένοι με τη γη τους και λιτοδίαιτοι, που δεν έχουν συνηθίσει να γεύονται τα αγαθά της ελευθερίας. Πόσο ατυχής υπήρξε αυτή η εξαί ρεση από την ανταλλαγή των πληθυσμών, το αποδεικνύει η σημερινή δημογραφική πραγματι κότητα. Εκείνη την εποχή υπήρχε, βέβαια, ένα ισχυρό επιχείρημα. Οι 120.000 Έλληνες έπρεπε να μείνουν εκεί, σαν άλλοι Ακρίτες, για να στη ρίξουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και έτσι να

ill

συντηρήσουν την παράδοση της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού στις νέες συνθήκες της Κεμαλικής Τουρκίας. Οι ελπίδες του Βενιζέλου και του Κεμάλ για μια ελληνοτουρκική φιλία αποδείχτη καν μάταιες. Ο υποβόσκων εθνικισμός, κυρίως των Τούρκων, με αφανή μέτρα καταπίεσης όπως ο φόρος περιουσίας το Verlik Vergisi του 1940 και κυρίως η αντιπαράθεση των δύο χωρών στο Κυπριακό μετά το 1953 και τα τραγικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955, που οργανώθηκαν από τις τουρκικές αρχές, θα οδηγήσουν σε μαζική έξο δο τους Έλληνες από τις προγονικές τους εστίες. Σήμερα οι Έλληνες της Πόλης και των δύο νη σιών μετριούνται σε μερικές εκατοντάδες. Οι νεοπρόσφυγες Πολίτες, Ίμβριοι και Τενεδιοί, με την παιδεία και την ευφυΐα τους, θα προκό ψουν πολύ γρήγορα στη μητέρα-πατρίδα και θα διακριθούν ξανά τόσο σαν πετυχημένοι επαγγελματίες και επιχειρηματίες, όσο και σαν διανοού μενοι και ερευνητές στα πνευματικά ιδρύματα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, με ανησυχίες πνευματικές και έργο επιστημονικό. Απόδειξη η πρωτοβουλία τους για την έκδοση του περιοδικού. Διευθυντής της έκδοσης είναι ο Αδαμάντιος Ανεστίδης, καθηγητής στο Κολλέγιο Αθηνών, γνωστός και από άλλες βιβλιογραφικές του εργα σίες και μελέτες σε θέματα της νεοελληνικής φι λολογίας και εκδότης επίσης του περιοδικού «Απόψεις» και μιας σειράς ανάλεκτων και πρα κτικών συνεδρίων. Τη συντακτική επιτροπή απαρτίζουν οι: Ηλίας Ανδρέου, αρχαιολόγος, Κώ στας Δεληκωνσταντής, αναπληρωτής καθηγητής στο Παιδαγωγικό τμήμα του Πανεπιστημίου Θεσ σαλονίκης, Αναστάσιος Ιορδάνογλου, ερευνητής στο Ι.Μ.Χ.Α. Δέσποινα Παπουτσόγλου, καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση, Πηνελόπη Στάθη, από το Κέντρο Μεσαιωνικού και Νεότερου Ελ ληνισμού και ο Σάββας Τσελένης, από τη Γεν. Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας. Ο Α' τόμος είναι αφιερωμένος στα 100 χρόνια του Ζωγραφείου Λυκείου Κωνσταντινούπολης (1893-1993), που είναι ένα από τα λίγα σχολεία που εξακολουθούν να λειτουργούν στην Πόλη μαζί με τη μεγάλη του Γένους Σχολή, το Ζάππειο

32 ετηλογη

------------------------------------------------------------------------------------

και το Κεντρικό Σχολείο, και περιλαμβάνει 13 εμπεριστατωμένα άρθρα που αναφέρονται στις εξής θεματικές ενότητες: Α) Πνευματικές δραστηριότητες των Ελλήνων κατά την περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατο ρίας: 1. Γ. Δ. Μεταλληνού, Δανιήλ Μάγνης και Κωνστ. Τυπάλδος (ανέκδοτη αλληλογραφία). 2. Χρ. Κλαίρη, Νικολάου Σοφιανού του Κερκυραίου, Γραμματική της κοινής των Ελλήνων γλώσσης. 3. Ναυκράτιου Τσουλκανάκη, Ιερομόναχος Αγάπιος Βουλησμάς ο Ιθακήσιος (Οι σχέσεις του με το Μετόχι του Παν. Τάφου και τη Μεγά λη του Γένους Σχολή). 4. Στεφ. Τζέπογλου, Μια διαχρονική προσέγγιση μέσα από δύο σχολικά εγχειρίδια ψυχολογίας. 5. Κυριακή Μαμώνη, Ο ελληνικός σύλλογος Ερμής Κωνσταντινουπόλεως (1877-1922). Β) Πνευματικές δραστηριότητες των Ελλήνων της Πόλης στα χρόνια της κεμαλικής και μετακεμαλικής Τουρκίας: 1. Αθην. Παππά, Η ομογενής γελοιογραφία στην Πόλη και οι Ζωγραφιώτες εκπαιδευτικοί στο έργο του Κοσμά Θεοδωρίδη (Togo) 2. Αδάμ. Ανεστίδη, Τα λογοτεχνικά περιοδικά της Πόλης από το 1923 και ύστερα. 3. Χαρ. Κ. Βαΐου, Η τραγωδία της Ιωνίας και η νεοελληνική ποίηση. 4. Μάρκου Φ. Αραγούμη, Δημήτρης Ατραΐδης (1900-1970), Η συμβολή ενός άδικα παρα γνωρισμένου Μικρασιάτη λαϊκού μουσικού. Γ) Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν 3 αρ χαιολογικές μελέτες: 1. Ηλ. Ανδρέου, Αρχαίες και σύγχρονες επιτύμ βιες στήλες της Ίμβρου. 2. Αέσπ. Παπουτσόγλου, Έ ν α βυζαντινό ευκτή ριο (Bowdan Saray). 3. Γ. Τσέτση, Αγία Παρασκευή Πικριδίου. Ο ναός μιας προγονικής εστίας. Δ) Τέλος υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα εργασία πολιτικο-φιλοσοφικού στοχασμού. Κωνστ. Δεληκωνσταντή, Δικαιώματα του ανθρώπου και Χριστιανική ανθρωπολογία. Απο κλίσεις και συγκλίσεις. Η «καθ’ ημάς Ανατολή», με τον εύστοχο τίτλο της, που θυμίζει την εποχή που ο ελληνισμός ζούσε με άπειρες δυσκολίες και βάσανα, αλλά και θαυματουργούσε μέσα στις συνθήκες της κραταιάς, ανελεύθερης και ανεκτικής πολυεθνικής οθω μανικής αυτοκρατορίας, σαλπάρησε για το παρθενικό της ταξίδι στο χώρο της ελληνικής ιστό-, ρικής έρευνας με πολλά τα εχέγγυα για την επιτυ

χία και την προσφορά της: Πρώτα-πρώτα την επι στημονική συγκρότηση και τεκμηρίωση των άρ θρων. Μετά το επιστημονικό ήθος των συντα κτών τους. Παρά τη δικαιολογημένη πικρία των ξεριζωμένων προσφύγων, δεν υπεισέρχεται στη γραφή τους η υπερβολή, η αδικαιολόγητη επί κριση, η υποτίμηση του τουρκικού λαού που υπάρχει σε πολλούς από εμάς τους ελλαδικούς. Μου έχει κάνει εντύπωση, όταν μιλάω πολλές φο ρές με Έλληνες Μικρασιάτες και Πολίτες, το πό σο διαφορετικά αναφέρονται σε ό,τι το τουρκικό εμείς εύκολα, μπορούμε να ειρωνευτούμε ή να απορρίψουμε. Η νηφάλια ευαισθησία που διακρί νει κανείς στη γενικότερη οπτική του περιοδικού είναι μέγιστο μάθημα για όλους μας, τώρα μάλι στα που σαρώνουν ξανά τη Βαλκανική οι άνεμοι του εθνικισμού και οι υπερπατριώτες εδώ κι εκεί είναι έτοιμοι να στήσουν για «τους προδότες» τις αγχόνες που μπορούν και θα τους επιτρέψουμε εμείς. Τέλος, οι εκδότες της «καθ’ ημάς Ανατολής» έχουν υψηλή αίσθηση της καλλιτεχνικής εμφάνι σης και της αισθητικής του βιβλίου. Πολύ επιμε λημένη η έκδοση από τα τυπογραφικά στοιχεία, την έλλειψη λαθών (που βρίθουν σε άλλες παρό μοιες εκδόσεις), τον ακριβή πίνακα ονομάτων και πραγμάτων, τις ξενόγλωσσες περιλήψεις, ως το εξαιρετικό εξώφυλλο ένας χάρτης της βαλκανικής του 1880 του Ε. Kiepert που εικονογραφεί παρα στατικά τους στόχους του περιοδικού και συνται ριάζει αρμονικά με τον τίτλο του. Άφησα τελευταίους τους χτύπους της καρδιάς και την ανησυχία της ψυχής των εκδοτών. Η υπαρξιακή τους αγωνία κάνει την προσπάθεια τους ανάγκη και έκφραση ζωής, σχεδόν ποιητική. Γράφει ο Αδ. Ανεστίδης (σελ. 237): «Χρεια ζόμαστε οι νεοπρόσφυγες της Πόλης εδώ στην Αθήνα μια έντονη περισυλλογή, να συμμαζέψου με τις μνήμες μας, όσο είναι καιρός, και όσα μας έχουν απομείνει, γιατί διαφορετικά κινδυνεύουμε να μείνουμε στη μνήμη και όχι στην Ιστορία». Η ίδια υπαρξιακή αγωνία οδήγησε, για πρώτη φορά τον Ηρόδοτο να κάνει την ανθρώπινη μνήμη Ιστορία «ώς μήτε τα γενόμενα έξ άνθρώπων τφ χρόνφ έξίτηλα γένηται, έργα μεγάλα τε και θωμαστά»! Κι αν τα έργα των Ελλήνων της Πόλης, δεν ήταν μεγάλα και θαυμαστά, όμως ήταν έργα αν θρώπων με νου, ψυχή και αισθήματα που ασφα λώς θα συγκινούν και θα ενδιαφέρουν τους μετα γενέστερους.

Σ τέ φ α νο ς Ψ α ρ ρ ά ς

ετηλογη 33

θίασος ποικιλιών Κ Ω Σ Τ Α Σ Γ Ε Ω Ρ Γ Ο Υ Σ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ . Θ ία σ ο ς π ο ικ ιλιώ ν. Α θ ή να , Κ α σ τ α ν ι ώ τ η ς , 1993. Σελ. 205.

Μελέτη Κ. Γ. ποιητής, καθηγητής και κριτικός, εκδί δει συνήθως συλλογές από δημοσιεύματα του, που έχουν επιλεχθεί με κάποιον γνώμο να. Ως κριτικός θεάτρου έχει εκδώσει κριτι κές και θεατρολογικά δοκίμια («Κλειδιά και Κώδικες του Θεάτρου I & II», «Τα μετά το θέατρο»). «Οι Πλάγιες Ερωτήσεις του Πορφύριου» έχουν παιδαγωγικό περιεχόμενο. Το τε λευταίο του βιβλίο είναι κείμενα κριτικής, που μό λις κρύβουν πίσω από τον κριτικό τον ποιητή και ταυτόχρονα τον παιδαγωγό. Είναι γραμμένα ελεύ θερα και εξπρεσιονιστικά, απροκάλυπτα υποκει μενικά κι ωστόσο προορίζονται να δημιουργή σουν μια σχέση ανάμεσα στον παραλήπτη και το αντικείμενο. Η διαύγειά τους υπηρετεί τη (λανθάνουσα) διδακτική πρόθεση. Έ να σύνολο που περνάει σε υποσύνολα, τα οποία συνδέονται όμως με μια τομή: το πρόσωπο του καλλιτέχνη. Μεταβαίνει από την ποίηση στη μετάφραση και από αυτή στη σκηνοθεσία, δηλα δή στην ολιστική θεατρική αντίληψη και μετά στο συγγραφέα και τον κριτικό. Τα πρόσωπα που επιλέγει, κατά την αντίληψή του, έχουν μια βαθύ τερη σχέση με τους προσωκρατικούς και (κατά ομολογία του) με τον ίδιο τον Κ.Γ. που με βάση τη βαθύτερη πνευματική συγγένεια νιώθει να τον αφορούν προσωπικά. Συνδέει έννοιες και εικόνες βρίσκοντας αναλο γίες από τη μια τέχνη στην άλλη, κάνοντας έτσι αποτελεσματικότερη τη διείσδυση σε τέχνες σύμ φυτα ερμητικές συνήθως, όπως η ποίηση και η ζωγραφική. Ο Κάλβος ερμηνεύεται σαν θεατρική σκηνογραφία ή χαλκογραφία, όπου η τέχνη αντι

καθιστά τη φύση σε μιαν αντικατάσταση καθ’ όλα νόμιμη. Τοποθετεί το έργο τέχνης μέσα στο χώρο και το χρόνο. Η εξέτασή του με συντεταγμένες την ιστορία και τη γεωγραφία δίνει στην προοπτι κή της θέασης μιαν ιδιόμορφη διεισδυτικότητα. Κάνει ορισμένες ενδιαφέρουσες προτάσεις: συγκρίνει τη δόμηση των ποιημάτων του Κάλβου με τις λαϊκές γκραβούρες, αλλά και με πονήματα του Ελύτη και πίνακες του Παρθένη και Βυζαντι νή εικονογραφία. Επιχειρεί μια κριτική του κριτικού Γ. Αποστολάκη σχετικά με τον Κάλβο και του Παλαμά σχε τικά με το θέατρο. Ανιχνεύει τα ιδεολογικά δάνεια και τις επιδράσεις που δημιούργησαν το περιεχό μενο των έργων (Σικελιανός). Εισχωρεί στα βα θύτερα κίνητρα του Αγγέλου Τερζάκη ως θεατρι κού κριτικού και εξηγεί την υπερβολικά ίσως επι εική στάση του που τελικά τον οδήγησε στο να υποτιμήσει το κριτικό του έργο. Τα περισσότερα άρθρα είναι για την ποίηση, που αναλύεται άλλοτε με επιστημονική ακρίβεια και άλλοτε με ποιητική έξαρση. Εργασία detecti ve: ποια ήταν τα διαβάσματα του Σικελιανού προ τού γράψει το Λιγενή και με τρόπο ενοφθαλμίστη καν μαζί με τα άμεσα ιστορικά γεγονότα στο έργο αυτό. Εμπιστεύεται τη διαίσθησή του ταυτίζοντας τον ερμηνευτικό άξονα της ποίησης του Ελύτη με τη φιλοσοφία των προσωκρατικών και υπαινίσσε ται κάτι παρόμοιο για τον Καρούζο, του οποίου την ποίηση σχολιάζει, όχι κριτικά ή αξιολογικά, αλλά ιμπρεσιονιστικά, με βάση τις ιδέες και τα αι σθήματα που του εμπνέει. Επίσης τη μεταφυσικήφιλοσοφική ποίηση της Μελισσάνθης που κι αυτή ξεκινάει από τις αρχετυπικές συλλήψεις του λόγου: τα απλά ερωτήματα ή το μύθο. Ανακαλύ πτει -όχι ολότελα βέβαια, πάντως προβάλλειποιητές που άδικα παραγνωρίστηκαν, μολονότι η ποίησή τους στην πραγματικότητα υπήρξε μεγά λη: Παπατσώνης, Σαραντάρης, Δρίβας, Ζωή Καρέλλη, Πεντζίκης και τη μοναδική και μοναχική περίπτωση του, Γιώργου Χειμωνά. Μέσα από την ποίηση αποκαλύπτεται η οντολογία. Με μεγαλύ τερη ακρίβεια, η ποίηση κατά τον Κ. Γ. είναι

34 εταλογη

------------------------------------------------------------------------------------

οντολογία (ενώ η πεζογραφία είναι φαινομενολο γία). Αναφέρει την παράξενη και ενδιαφέρουσα γνωριμία του με τον Έκτορα Κακναβάτο που σαν προσωπικότητα κρύβει πίσω από το ποιητικό ψευδώνυμο έναν ταλαντούχο μαθηματικό και πί σω από τη σουρρεαλιστική φόρμα ένα ιστορικοπολιτικό πυρήνα. Εξηγεί την περίπτωση του Μ. θεοδωράκη, αναλύοντας τη δαιμονικότητα της καλλιτεχνικής του φύσης και υπερασπίζεται τις σκοτεινές πλευρές της προσωπικότητάς του με βάση το γνω στό επιχείρημα ότι το εξαιρετικό άτομο δεν κρίνεται με τα κοινά μέτρα και εν πολλοίς βρίσκεται πέραν του καλού και του κακού. Αλλά και την πα ντοειδή επιστημονικότητα που επέδειξαν φιλόλογοι-κριτικοί, όπως οι Συκουτρής και Κακριδής, οι οποίοι, όπως κι οι καλλιτέχνες, μπορούν να ελαύνονται από μανικό έρωτα (μια αγαπημένη του έκ φραση) προς το γνωστικό αντικείμενο ή μάλλον προς όλα τα γνωστικά αντικείμενα, και να κατα λήγουν σε μια σύνθεση που υπαγορεύει και καθι στά νόμιμη το ενιαίο της γνώσης.

Καλλιτέχνες, όπως ο Κ. Χατζηαργύρης και ο Κ. Μόντης, βρίσκουν τη θέση τους στην αποτίμησή του, καθώς αναδιφεί την Ελληνική θεατρική λο γοτεχνία και βέβαια την Ελληνική ποίηση, κάνο ντας μια εισαγωγή στο έργο τους που θα μπορού σε να αποτελέσει το ερέθισμα για παραπέρα μελέ τη. Αποκαθιστά καλλιτεχνικές παρεξηγήσεις (Ροντήρης) που τείνουν να πάρουν ιστορική υπόστα ση και φωτίζει τη σκηνοθετική μέθοδο του Κ. Κουν συνδέοντάς την με τον τρόπο του Κ. Καβάφη, δηλαδή την ερμηνεία μέσω της ταύτισης. Συνδέει τη ζωγραφική του Τσαρούχη με τη θεα τρική του αντίληψη, αποκαλύπτοντας τη θεατρι κότητα της ζωγραφικής του (συνήθως γίνεται λό γος για την εικαστικότητα των παραστάσεών του). Αποκρυπτογραφώντας τον προσωπικό κώδι κα ενός ηθοποιού (Ν. Ηλιόπουλος) ερευνά την ψυχολογία της καλλιτεχνικής δημιουργίας και τα συμπεράσματά του έγκυρα, όσο και της ψυχανα λυτικής μεθόδου (δηλ. όχι απόλυτα), πείθουν μέ σω της γοητείας. Ακόμα και προσωπικές αναμνή σεις ή εκ βαθέων εξομολογήσεις που έχουν μια καλλιτεχνική -συμβολική σημασία βρί σκουν τη θέση και τη λειτουργία τους κα θώς ο γράφων δηλώνει απερίφραστα τον υποκειμενισμό του, οπότε περιλαμβάνει σ’ αυτό και το υποκείμενο. Από τις αρχές του αιώνα μας η ενδοσκόπηση θεωρείται αρκε τά έγκυρη μέθοδος κατανόησης του κό σμου. Δηλώνει, επίσης, το ασύνδετο των θεμάτων: σ’ αυτό δεν είναι απόλυτα ειλικρι νής. Μολονότι τα κείμενα έχουν δημοσι ευτεί μεμονωμένα, η επιλογή και η διάταξή τους, εμπεριέχει την «αλληλουχία των κρυφών νοημάτων». Αν προσφέρουν μια χαλάρωση στον ειδικό, μπορεί να αποτελό σουν για τον μή ειδικό ένα θετικό ερέθισμα. Κ υριακή Π ετράκ ου

ΓΙΑΝΝΗΣ ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Η σύγχρονη εκδοτική παρουσία στα ελληνικά γράμρητα =

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΝΙΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ Ο ι εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ προτείνοντας στους αναγνώστες τούρ τα βιβλία του ΝΙΚΟΤ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, «ΑΓΑΘΟΣ» και «ΑΓΗΜΑ ΤΙΜΩΝ», έχουν τη βεβαιότητα ότι προτείνουν ένα σπουδαίο πεζογράφο. Ο Ν.Β. βάζει πραγματικά τα θεμέλια στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική έκφραση, χειριζόμενος ένα γλωσσικό ιδίωμα, που κυμαίνεται από την αρχαίζουσα και τη λόγια καθαρεύουσα και φθάνει ως την πιο μοντέρνα δημοτική. Αυτή η συνεχής εναλλαγή της γλώσσας και κατά συνέπεια της έκφρασης, φέρνει στον αναγνώστη ανάμικτα συναισθήματα, τα οποία ξεκινάνε α π ’ το απλό ενδιαφέρον, περνάνε στην ευχάριστη διάθεση, για να καταλήξουν στην, με κομμένη ανάσα, ανάγνωση για το τι θα ακολουθήσει. Παράλληλα με μια σαγηνευτική αφηγηματική ικανότητα με μοναδικό χιούμορ —κυρίως αυτό— ο Ν.Β. με τα βιβλία του μας φέρνει στο νου τις μεγάλες στιγμές της ελληνικής , πεζογραφίας. (Του Ροΐδη, τους πεζογράφους του ’30, «το Τρίτο Στεφάνι» του Ταχτσή).

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ...Προωθούν το Ελληνικό βιβλίο ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6, ΑΘ Η ΝΑ 106 80, ΤΗΛ. 3639962

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των βιβλίων γίνεται με βάση το γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης, προσαρμοσμένο στην ελληνικό βιβλιογρα φία. ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ των περιοδικών δεν περιλαμβάνονται εβδομα διαία έντυπα. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Δελτίο συντόσσεται με την πολύτιμη συνεργα σία του βιβλιοπωλείου της «Εστίας».

φ ιλοσοφία

Αρ. 341 8 Ιουνίου 21 Ιουνίου 1994 Επιμέλεια: 'Εφη Απάκη

ψ υχολογία

Γενικά

Εφαρμοσμένη ψυχολογία

Βολταίρος. Επιλογή από το φιλοσοφικό λεξικό και πς φιλοσο φικές επιστολές. Μετ. Α. Δημητρίου. Αθήνα, Πόλις, 1994. Σελ. 118. Δρχ. 1250. ISBN 960-7478-01-0.

ΜΠΑΙΡΑΚΤΑΡΗΣ Κ. Ψυχική υγεία και κοινωνική παρέμβαση. Αθήνα. Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1994. Σελ. 247. Δρχ. 3120. ISBN 960-427026-5.

JACQUARD Α. Η επίγνωση των ορίων. Μετ. Α. Κατζουρόκη. Αθήνα, Κάτοπτρο, 1994. Σελ. 174. Δρχ. 3220. ISBN 9607023-82-Χ.

ANDERSON R. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Πώς να δημιουργήσουμε ένα έθνος από αναγνώστες. Μετ. Σ. Σοσνιάδου κ.ά. Αθήνα, Gutenberg, 1994. Σελ. 205. Δρχ. 3325. ISBN 960-010523-5.

ΜΟΝΤΕΣΚΙΕ. Το πνεύμα των νόμων. Τόμοι Α'+Β'. Μετ. Κ. Παπαγιώργης - Π. Κονδΰλης. Αθήνα, Γνώση, 1994. Σελ. 509 +514. Δρχ. 5720 (Ο κάθε τόμος). ISBN 960-235-560-3.

Α ποκρυφισμός

0 ρησκεία Γενικά

Ντάρμα. Μετ. Ντάρα Για-Ν. Μηλιανίτης. Αθήνα, Βαφιά-Κρασσά, 1993. Σελ. 311. Δρχ. 5100. ISBN 960-220-338-2.

ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ Α. Η χαμένη αθωότητα. Αθήναι, 1994. Σελ. 263. Δρχ. 2600.

LEVI Ε. Επιστολές προς ένα μαθητή. Μετ. Α. Κοντός. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 1994. Σελ. 185. Δρχ. 2080. ISBN 960-268-046-6.

ΚΟΥΤΣΑΣ Σ. (ΑΡΧΙΜ.). Οι καταβασίες των δεσποηκών και θε ομητορικών εορτών. Κατερίνη, Τέρτιος, 1994. Σελ. 293. Δρχ. 2600. ISBN 960-7297-81-4.

PAPUS. Η επιστήμη των μάγων. Μετ. Δ. Π. Κωστελένος. Αθή να, Βασδέκης, 1994. Σελ. 212. Δρχ. 2600. RAHNER Η. Χριστιανικά και ελληνιστικά μυστήρια. Μετ. Λ. Μυγιάκης. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 1994. Σελ. 121. Δρχ. 1660. ISBN 960-268-048-2. FRANZ M.C. Αλχημεία. Μετ. Α. Δάντη. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 1994. Σελ. 359. Δρχ. 3120. ISBN 960-268-047-4.

οινωνικές Επιστήμες Πολιτική ΑΞΕΛΟΣ Α. Κύπρος. Η ανοιχτή πληγή του Ελληνισμού. Αθή-

δελτίο

----------------------------

να, Στοχαστής, 1994. Ιελ. 391. Δρχ. 3120. ISBN 960-303001-5. ΗΦΑΙΣΤΟΣ Π. Ευρωπαϊκή άμυνα και ευρωπαϊκή ολοκλή ρωση Αθήνα, Οδυσσέας, 1994. Σελ. 217. Δρχ. 2390. ISBN 960-210-198-9.

£ φαρμοσμένες Επιστήμες Δημόσια υγεία

ΙΩΑΚΕ1ΜΙΔΗΙ Π.Κ. Η πόλη και η ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αθή να, θεμέλιο, 1994. Σελ. 126. Δρχ. 1245. ISBN 960-310-181-8.

ΣΙΜΣΙΡΟΓΛΟΥ Σ.Κ. Το ατύχημα σε όλους τους χώρους δια βίωσης. Αθήνα, Νέα Σκέψη, 1994. Σελ. 170. Δρχ. 3120.

ΧΑΡΑΛΑΜΓΠΔΗΣ Μ. Εθνικά ζητήματα. Π έκδοση. Αθήνα, Γόρδιος, 1994. Σελ. 249. Δρχ. 2600. ISBN 960-7083-00-8.

Τεχνολογία

Οικονομία

FALLISSARD Τ. Τα λειτουργικά συστήματα εν τάχει. Μετ.επιμ. Ο. Π. Σακελλαρίδης. Αθήνα, Δίαυλος, 1994. Σελ. 150. Δρχ. 1560. ISBN 960-7140-53-2.

ΙΩΑΚΕΙΜΟΓΛΟΥ Η. Ηγεμονία και ολοκλήρωση. Αθήνα, Ίαμος, 1994. Σελ. 158. Δρχ. 1560.

Λ αογραφία ΣΕΡΓΉΣ Μ. Λαογραφικά και εθνογραφικά από το Γλινάδο Νά ξου. Αθήνα, Προοδευτικός Όμιλος Γλινάδου Νάξου, 1994. Σελ. 675. Δρχ. 2600.

J έχνες Γενικά

Οικολογία

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Α. Η τέχνη του Εικοστού Αιώνα. Τόμος Β' Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1993. Σελ. 307. ISBN 960-12-0378-8.

ΤΣΟΥΝΗΣ Γ. Ιστορίες απ’ τον κόσμο των ζώων. Αθήνα, Δελ φίνι, 1993. Σελ. 92. Δρχ. 1040. ISBN 960-309-106-5.

Κινηματογράφος

αιδαγωγική - Εκπαίδευση

Pier Paolo Pasolini. Επιλ.-Επιμ. Μ. Δημόπουλος. Θεσσαλονί κη, 1993. Σελ. 175. Δρχ. 1870.

Φ ωτογραφία Εκπαίδευση ΒΑΚΑΛΙΟΣ θ . Θέματα κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης. Θεσ σαλονίκη, Παρατηρητής, 1994. Σελ. 168. ISBN 960-260-776-9.

NELLY’S. Ένα βλέμμα σε επαγγέλματα του αστικού χώρου στο Μεσοπόλεμο. Επιμ. Μ. Φάις. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1994. Σελ. 89. Δρχ. 5200.

ΠΑΠΑΣ Γ.Γ. Θέματα εκπαίδευσης - απασχόλησης. Αθήνα, 1994. Σελ. 69. Δρχ. 2600. ISBN 960-85498-0 -9.

Μουσική

ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ Δ.Π. Αλφαβητάριο για την ποίηση. Θεσσα λονίκη, Δεδοΰσης, 1993. Σελ. 283. ISBN 960-7411-00-5.

ΘΕΜΕΛΗΣ Δ. Μορφολογία και ανάλυση της μουσικής. Θεσ σαλονίκη, University Studio Press, 1994. Σελ. 169. ISBN 960-12-0411-3.

Σχολικά ΤΣΟΥΡΕΑΣ Ε. Αρχαία ελληνικά. Α' Λυκείου. Τόμος Β'. Αθή να. Παπαδήμας, 1994. Σελ. 559. ISBN 960-206-261-4.

0 ετικές Επιστήμες Γενικά PENROSE R. Ο νέος αυτοκράτορας (;). Μετ. Β. Νικολάΐδου. Αθήνα, Γκοβόστης. Σελ. 543. Δρχ. 9360. ISBN 960-270-635-Χ.

Φυσική WEISSKOPF V. Η κβαντική επανάσταση. Μετ. Ν. Δουμάνης. Αθήνα, Κάτοπτρο, 1994. Σελ. 120. Δρχ. 1870. ISBN 9607023-73-2.

ΦΛΕΣΣΑΣ Γ. Οδοιπορικό με το Μίκη θεοδωράκη. Αθήνα, Αιγόκερως, 1994. Σελ. 91. Δρχ. 1245. ISBN 960-322-040-6.

λασική Φιλολογία Γενικά ROMILLY J. DE. Όμηρος. Μετ. Φ. Βρανίκου. Αθήνα, Δαίδα λος, 1994. Σελ. 146. Δρχ. 1500.

^ ογοτεχνία Γενικά ΒΟΥΤΥΡΑΣ Δ. Απάντα. Τόμος Α'. Αθήνα, Δελφίνι, 1994. Σελ. 488., Δρχ. 5400. ISBN 960-309-073-5.

------------------------------------------------------------------------------------------

δελτίο 39

Κολωνέζικη συμφωνία. Λογοτέχνες της Κολωνίας. Δείγμα γρα φής. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1993. Σελ. 333.

ΛΑΓΚΑΔΙΑΝΟΣ Σ. Μόνο με τον άνεμο. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1994. Σελ. 156. Δρχ. 1765. ISBN 960-23^417-3.

Anthologie bilingue. Prose et poesie Chypriotes. Vile siecle av. J.C. - XXe siecle. Paris, Hellinika Chronika, 1994. Σελ. 939. Δρχ. 10200.

ΛΕΜΟΝΗΣ Μ.Ν. Χαίρε Σίφνος. Αθήνα, Βασιλοπούλας, 1993. Σελ. 375. Δρχ. 2600. ISBN 960-7100-66-2.

Ποίηση

ΜΑΝΙΩΤΗΣ Γ. Το πονηρό μονοπάτι. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Πατάκης, 1994. Σελ. 243. Δρχ. 2390. ISBN 960-360-154-3

ΠΑΝΝ1ΚΟΣ Σ.Γ. Ιερόν γέρας. Το αμίλητο νερό. Αθήνα, 1994. Σελ. 47.

ΜΟΥΛΙΟΣ Φ. Μηχανορραφείον. «Τα μάτια σου». Διηγήματα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1994. Σελ. 77. Δρχ. 1245. ISBN 960-270677-5.

ΔΗΜΗΡΟΥΛΗΣ Δ.Σ. Και της τέχνης το λουρί. Παραλειπόμενα 1985-1990. Αθήνα, Πλέθρον, 1994. Σελ. 82. Δρχ. 1040. ISBN 960-7599-85-3.

ΜΠΟΥΤΟΣ Β. Το χρίσμα. Διήγημα. Θεσσαλονίκη, Τα Τραμά κια, 1994. Σελ. 27. Δρχ. 310.

ΕΥΑΓΤΈΛΑΤΟΣ Κ. Τετραλογία της υγρασίας. Αθήνα, Χόος και Κουλτούρα, 1993. Σελ. 37. ΚΡΑΝΙΩΤΗΣ Δ. Διθύραμβοι της σιωπής. Μοιρολόγια. Αθήνα, Καστανιώτης, 1994. Σελ. 39. ISBN 960-03-1192-7. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Η φοβερή πατρίδα μου. Έ να ποίημα. Αθήνα, Νέο Επίπεδο/ Χειροκίνητο, 1994. Σελ. 28. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ Τ. Το διπλό άλφα της αγάπης. Ποιήματα. Θεσ σαλονίκη, Εκδόσεις Νέας Πορείας, 1994. Σελ. 30. ΠΑΠΑΔΑΚΟΣ Φ. Μια μπάντα στη βροχή. Αθήνα, Ιωλκός, 1993. Σελ. 76. ΣΕΡΡΑΣ Δ. Σταγόνες σε μαύρο λευκό. £θήνα, Περίπλους, 1994. Σελ. 55. ΣΥΜΕΩΝ (ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΣ). Συμεών μνήμα. Αθήνα, Αγρα, 1994. Σελ. 240. Δρχ. 2910. ISBN 960-325-101-1. ΧΟΥΡΔΑΚΗΣ Ν.Ι. Η οσία με το κόκκινο παλτό. Β' έκδοση. Αθήνα, Κάβειρος, 1993. Σελ. 20. ΧΩΡΕΑΝΘΗΣ Κ. Γνωριμία φωτός. Αθήνα, Αστρολάβος / Ευθύνη, 1994. Σελ. 44. ISBN 960-7033-36-1.

ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Η μοίρα του Μαρή. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Βλάσση, 1994. Σελ. 260. Δρχ. 1660. ISBN 960-302-040-0. ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Η νύχτα του εκφυλισμού. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Βλάσση, 1994. Σελ. 275. Δρχ. 1660. ISBN 960-302038-9. ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Μάνα και θυγατέρα. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Βλάσση, 1994. Σελ. 287. Δρχ. 1660. ISBN 960-302-037-0. ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Πρόσφυγες. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Βλάσ ση, 1994. Σελ. 251. Δρχ. 1660. ISBN 960-302-039-7. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Η.Χ. Α/Π «Ελένη». Πάτρα, Δή μος Πατρέων, 1994. Σελ. 25. Δρχ. 520. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ Ε. Μωρόσκλαβο. Αθήνα, Αίολος, 1994. Σελ. 86. Δρχ. 1140. ISBN 960-7267-60-5. ΠΑΠΑΚΟΥ Α.Β. Θεοδώρα. Η Ταπεζούντια πριγκίπισσα. Θεσ σαλονίκη, Κυριακίδης, 1994. Σελ. 174. Δρχ. 1980. ISBN 960343-247-4. ΠΑΤΣΟΥΜΗ - HEFFERNAN Α. Ειδήσεις από τ’ άδυτα. Θεσ σαλονίκη, Reprotime, 1993. Σελ. 234. Δρχ. 1560.

Π εζογραφία

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Μ. Η Αννα. Αθήνα, Δελφίνι, 1994. Σελ. 252. Δρχ. 2080. ISBN 960-309-119-7.

Τα ωραιότερα πασχαλινά διηγήματα. Αθήνα, Δελφοί. Σελ. 188. Δρχ. 2080. ISBN 960-305-015-6.

ΨΑΡΑΥΤΗ Λ. Τα δάκρυα της Περσεφόνης. Αθήνα, Πατάκης, 1994. Σελ. 120. Δρχ. 1250. ISBN 960-360-104-7.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ. Αυτά που μένουν. Αθήνα, Δελφίνι, 1994. Σελ. 513. Δρχ. 3640. ISBN 960-309-123-5.

ARCHER J. Μεταξύ κλεφτών ειλικρίνεια. Μετ. Β. Καλλιπολήης. Αθήνα, Bell, 1994. Σελ. 441. Δρχ. 1000. ISBN 960-450-446-0.

ΑΞΙΩΤΗΣ Δ. Ξόβεργα με μέλι. Θεσσαλονίκη, Τα Τραμάκια, 1994. Σελ. 98. Δρχ. 1040.

VANDENBERG Ρ. Το πέμπτο Ευαγγέλιο. Μετ. Θ. Ακριτίδης, Αθήνα, Κονιδάρης, 1994. Σελ. 338. Δρχ. 3325. ISBN 96071365-7-8.

ΒΑΛΤΙΝΟΣ Θ. Ορθοκωστά. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Αγρα, 1994. Σελ. 338. Δρχ. 3950. ISBN 960-325-097-Χ. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ Β. Ευγενία. (Το πρώτο γραφτό). Θεσσαλονίκη, Τα Τραμάκια, 1994. Σελ. 74. Δρχ. 1040. ΒΙΣΤΩΝΠΉΣ Α. Φάσματα φθοράς. Αφηγήματα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1994. Σελ. 105. ISBN 960-03-1191-9.

VASSALLI S. Η χίμαιρα. Μετ. Μ. Παπαγεωργίου. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1994. Σελ. 3% . Δρχ. 1560. ISBN 960-208-434-0. ΓΚΙΛΝΤ Ν. Φίλιππος ο Μακεδόνας. Μετ. Ε. Μπαρτζινόπουλος. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1994. Σελ. 452. Δρχ. 2600. ISBN 960236-421-1.

ΓΕΩΡΠΟΠΟΥΛΟΣ Π. Το σώβρακο. Αθήνα, Σμυρνιωτάκης, 1994. Σελ. 205. Δρχ. 1870.

CALVIVO I. Κάτω απ’ τον Ιαγουάρο ήλιο. Μετ. Α. Χρυσοστομίδης. Αθήνα, Άγρα, 1994. Σελ. 126. Δρχ. 1870. ISBN 960-325-095-3.

ΘΕΟΤΟΚΗΣ Κ. Ο παπά Ιορδάνης Πασίχαρος και η ενορία του. Αθήνα, Συνέχεια, 1994. Σελ. 153. Δρχ. 2910. ISBN 9607196-04-7.

KING S. Κριστίν. Μετ. Ν. Χούνος. Αθήνα, Bell, 1994. Σελ. 907. Δρχ. 1100. ISBN 960^50-098-8.

40 δελτίο

--------------------------------------------------------------------------------------

LAGORIO. G. Η Τόσκα ίων γάτων. Μετ. Θ. Μετσιμενίδης. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1994. Σελ, 258. Δρχ. 1560. ISBN 960-208-461-8.

ΣΤΑΝΤΑΛ Α. Η αναγέννηση της Ελλάδας. Μετ. Γ. Αρα μπατζής. Αθήνα, ΑΛΕΑ, 1994. Σελ. 118. Δρχ. 1140. ISBN 960-7472-02-0.

ΜΠΛΑΝ Α.-Φ. Δαιμονομανία. Μετ. Α. Βερυκοκάκη - Αρτέμη. Αθήνα, Γνώση, 1994. Σελ. 163. Δρχ. 1455. ISBN 960-235556-5.

0 έαιρο

DEL CASTILLO, Μ. Ερωτευμένα αγόρια. Μετ. Τ. Καββαδία. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1994. Σελ. 179. Δρχ. 1455. ISBN 960-208-458-8.

Γενικά

DICKINSON Ρ. ΑΚ Μετ. Φ. Κονδύλης. Αθήνα, Πατάκης, 1994. Σελ. 315. Δρχ. 1900. ISBN 960-293-954-0.

ΜΠΑΚΟΝΙΚΟΛΑ - ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ X. Το ελληνοτρόπως κοσμοπολίτικο θέατρο του Πάρι Τακόπουλου και το Πάρτυ Μα γιού. Αθήνα, 1994. Σελ. 65.

DOSTOYEVSKY F. Αδελφοί Καραμαζόφ. Τόμοι Α'+Β'. Μετ. Κ. Σίνου. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1994. Σελ. 603+671. Δρχ. 5400 (Οι δύο τόμοι). ISBN 960-208-301-8.

Έργα

ΟΡΤΈΖΑ Α-Μ. Η ιγκουάνα. Μετ. Μ. Παπαγεωργίου. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 1994. Σελ. 208. Δρχ. 1455. ISBN 960-208436-7. PETERS Ε. Ένα υπέροχο μυστήριο. Μετ. Ε. Μπονάτσου. Αθή να, Άγρωσιις, 1994. Σελ. 2080. ISBN 960-7027-47-7. PRATT Η. Ανεμος από μακρινές στεριές. Μετ. Λ. Ιωαννίδου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1994. Σελ. 434. Δρχ. 2390. ISBN 960236-419-Χ.

Μελέτες BLANCHOT Μ. Ο χώρος της λογοτεχνίας. Β' έκδοση. Εισ. μετ. Δ. Δημητριόδης. Αθήνα, Εξάντας, 1994. Σελ. 378. Δρχ. 3120. ISBN 960-256-180-7. PLOETZ D. Μαρκές. Μετ. Ε. Λαμπάκη. Αθήνα, Πλέθρον, 1994. Σελ. 167. Δρχ. 1975. ISBN 960-7599-93-4.

Δοκίμια ΚΑΤΣΟΥΛΑΚΟΣ θ . - ΤΣΑΝΤΙΝΗΣ Κ. Προβλήματα ιστο ριογραφίας στα σχολικά εγχειρίδια των Βαλκανικών κρατών. Επανάσιασση του ’21 - Βαλκανικοί Πόλεμοι. Δοκίμιο. Αθήνα, Εκκρεμές, 1994. Σελ. 142. ISBN 960-85281-3-5. ΜΑΛΑΜΑΣ Λ. Αξιες μορφές του Εικοσιένα και οι φιλότουρκοι Αγγλογάλλοι. Αθήνα, Ελεύθερο Πνεύμα. Σελ. 175. Δρχ. 1765. ΜΑΝΙΑΤΕΑΣ Γ. Επιστήμη και γνώση. Δοκίμια. Μέρος Α'. Αθή να, Γρηγόρης. Σελ. 373. Δρχ. 3000. ΜΠΑΔΟΠΑΝΝΑΚΙΣ Γ. Ελεύθερος χρόνος: Η μεγάλη πρόκλη ση! Αθήνα, Singular, 1994. Σελ. 130. Δρχ. 1900. ISBN 960856376-2-2. ΡΟΖΑΝΗΣ Σ. Η λύτρωση μέσω της απουσίας. Αθήνα, Πα ρουσία, 1994. Σελ. 60. Δρχ. 620. ISBN 960-760108-4. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ Τ. Χώρος εστί της αγοράς. Αθήνα, Ίκαρος, 1994. Σελ. 97. Δρχ. 1870. ISBN 960-7233-69-7. ΜΟΝΤΕΣΚΙΕ Σ. Δοκίμιο με θέμα το γούστο. Μετ. Α. Δημητρίου. Αθήνα, Πόλις, 1994. Σελ. 127. Δρχ. 1250. ISBN 9607478-00-2.

ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΑΚΗΣ Γ. Κερκεμέζοι - Ρεβέκα και Μάρκος - Καλιαμπάκος. Αθήνα, Δωδώνη, 1994. Σελ. 239. Δρχ. 2600. ISBN 960-248-648-8. ΒΕΝΤΕΚΙΝΤ Φ. θάνατος και διάβολος. Μετ. Α. Καραστάθη. Αθήνα, Εταιρεία Θεάτρου Μνήμη. Σελ. 63. CARRIERE J.C. Μαχαμπαράτα. Μει. Μ. Χωραφά. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1994. Σελ. 257. Δρχ. 3120. ISBN 960-236-3908-3. MIJLLER Η. Κουαρτέτο. Μετ. Ε. Βαροπούλου. Αθήνα, Άγρα, 1994. Σελ. 117. Σελ. 1660. ISBN 960-325-103-8.

| σιορία Αρχαιολογία ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗΣ Γ.Χ. Τα νεολιθικά ειδώλια. Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 1994. Σελ. 346 +Πίν. Δρχ. 4160. ISBN 960-288-020-1. HOOKER J.T. Εισαγωγή στη Γραμμική Β. Μετ. Χ.Ε. Μαραβέλιας. Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1994. Σελ. 280. Δρχ. 3800. ISBN 960-250-087-5.

Μαρτυρίες Δημήτριος Ζ. Φιλιππότης, ο αδικημένος γλύπτης. Συλλογή κει μένων: Στρατής Γ. Φιλιππότης. Αθήνα, Ερίννη, 1994. Σελ. 86. Δρχ. 1040. Έπεσαν για τη ζωή. Ήρωες-μάριυρες λαϊκών, απελευθε ρωτικών αγώνων. Τόμος Β' Αθήνα, Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, 1994. Σελ. 233. Δρχ. 3120. ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ Π. Η ζωή ενός ζωγράφου. Αυτοβιογραφικές ση μειώσεις. Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1994. Σελ. 404. Δρχ. 5.000. ISBN 960-250-091-3. ΠΑΝΑΓΟΣ Χ.θ. Το ημερολόγιο ενός Πειραιώτη μεγαλοεπιχειρηματία του 5ου π.Χ. αιώνα. Αθήνα, Εστία, 1994. Σελ. 65. Δρχ. 1500. ISBN 960-05-0566-7.

Ελληνική Ιστορία Α' Συνέδριο Φθιωπκών Ερευνών. Πρακτικά. Λαμία, Κοινότητα

---------------------------------------------------------------------------------------Λουτρών Υπάτης, 1993. Σελ. 423. Δρχ. 4160.

δελτίο 41

ΕΛΛΟΠΙΑ. Περιοδικό για τα εθνικά θέματα. Τεύχος 20. Δρχ. 700.

ΑΝΤΩΝΑΚΕΑΣ Ν.Α. Πολιτική ιστορία Ελλάδος 1821-1954. Τό μοι Α '+Β '+Γ . Αθήνα, Νέα θέοις, 1994. Σελ. 230+358+343. Δρχ. 8320. (Οι τρεις τόμοι).

ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ. Έκδοση Δήμου Διστόμου. Τεύχος 21-22. Δρχ. 2080.

ΔΗΜΑΚΗΣ Π.Δ. Πρόσωπα και θεσμοί της Αρχαίας Ελλάδας. Αθήνα, Παπαδήμας, 1994. Σελ. 399. ISBN 960-206-285-1.

ΕΝΔΟΧΩΡΑ. Για μία ελεύθερη έκφραση. Τεύχος 35. Δρχ. 400.

Παγκόσμια Ιστορία

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. Εξαμηνιαία έκδο ση. Τόμος 9. Δρχ. 3120.

Γουατεμάλα 1954-1994. Αθήνα, Νότος / Εναλλακτικές Εκδό σεις, 1994. Σελ. 63. Δρχ. 600.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Τριμηνιαία έκδοση ευρωπαϊκού προβλημαησμού. Τεύχος 13. Δρχ. 700.

WILCKEN U. Περί των κατόχων του Σαραπείου. Εισ.-μετ. Ν. Α. Καζάζης. Αθήνα, Εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα, 1993. Σελ. 94. Δρχ. 1245. ISBN 960-7477-00-6.

ΚΑΣΤΑΛΙΑ. Δελτίο Ελληνικής Εταιρείας Ιατρών Λογοτεχνών. Τεύχος 115. ΤΑ ΛΕΟΝΤΑΡΑΚ1Α. Σχολική εφημερίδα των μαθητών του δη μοτικού σχολείου Λεονταρίου. Ιούνιος 1994. Δρχ. 100.

Τ αξίδια

Η ΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Μηνιαία εφημερίδα από τη Μύκονο. Φύλ λο 63. ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχος 1610. Δρχ. 650.

ΕΜάδα

ΟΠΕΡΑ. Διμηνιαίοι περιοδικό. Τεύχος 6. Δρχ. 1000. ΠΟΥΚΕΒΙΛ Ε. Ταξίδι στην Ελλάδα. Ήπειρος. Μετ. Π.Γ. Κώτσου. Αθήνα, Τολίδης, 1994. Σελ. 462. Δρχ. 5200. ISBN 96071 62-24-2.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Έκδοση για την κοινωνία και τον πολιτισμό στην Κοζάνη. Τεύχος 75. Δρχ. 200. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Τεύχος 188.

|"|αιδικά

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ. Εξαμηνιαία επιθεώρηση. Τεύχος 1. Δρχ. 2500.

Ελεύθερα αναγνώσματα

ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ. Τετράδιο για τα γράμματα και τις τέχνες. Τεύχος 38-39. Δρχ. 1000.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ. Οι μαθη τές γράφουν. Διηγήματα και ποιήματα. Βόλος, Ώ ρες, 1993. Σελ. 46.

|"| εριοδικά

Ο ΡΑΜΠΑΓΑΣ ΚΙ Ο ΣΚΥΛΟΣ. Φύλλο 181. Δρχ. 50. ΡΙΖΑ ΑΓΡΙΝΙΩΤΩΝ. Περιοδική έκδοση του Συλλόγου των εν Αθήναις Αγρινιωτών. Τεύχος 16-17. Δρχ. 1500. ΤΟΤΕ. Περιοδικό για την Ελληνική ιστορία... και όχι μόνο. Τεύχος 49 (Γ-13). Δρχ. 550.

ΑΝΤΊ. Δεκαπενθήμερη πολιτική και πολιτιστική επιθεώρηση. Τεύχος 554. Δρχ. 300. ΑΞΙΟΛΟΠΚΑ. Εξαμηνιαία έκδοση. Τεύχος 6. Δρχ. 1040. Ο ΑΡΑΜΠΑΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ. Μηνιαία σατιρική, ενημε ρωτική... και κάτι άλλο... εφημερίδα. Φύλλο 31. Δρχ. 100. ΔΕΛΤΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΛΗΤΗΡΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ. Τεύχος 4-5.

ΠΟΙΗΣΗ. Εξαμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 3. Δρχ. 2080.

ΕΠΙΜΕ

ΔΕΥΚΑΛΙΩΝ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 2. Δρχ. 1800. ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ. Δίμηνη έκδοση. Τεύχος 19. Δρχ. 600. ΔΙΑΒΑΖΩ. Δεκαπενθήμερη επιθεώρηση του βιβλίου. Τεύχος 339. Δρχ. 700. ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 33. Δρχ. 750.

Ο ΤΥΠΟΣ. Μηνιαία δημοσιογραφική επιθεώρησις. Τεύχος 48. Δρχ. 1000. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας. Τόμος 21-23, 1991-92. Δρχ. 8320. MEDIA VIEW. Το περιοδικό για τα media και τη διαφήμιση. Τεύχος 4. Δρχ. 600. BALKAN REVIEW. Περιοδική έκδοση του Βαλκανικού Κέ ντρου Τύπου. Τεύχος 1. BALKAN STUDIES. A biannual bublication. Vol. 34, No 1. Δρχ. 4640. CTL. Δελτίο Κέντρου Λογοτεχνικής. Μετάφρασης του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών. Τεύχος 19.

Στην Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες βιβλιοκριτι κές και βιβλιοπαρουσιάσεις των ελληνικών εκδόσεων που δημοσι εύονται στον ημερήσιο αθηναϊκό τύπο. Περιλαμβάνονται, επίσης, και κριτικές δημοσιευμένες στον περιοδικό και επαρχιακό τύπο, όσες ήταν δυνατόν να εξασφαλίσουμε ή μας απέστειλαν οι συντά κτες τους.

Αρ. 341 1 Ιουλίου 14 Ιουλίου 1994 Επιμέλεια: Μαρία Τρουπάκη

Β ιβλιογραφίες

Πολιτική

Ανδρειωμένος Γ.: Βιβλιογραφία Α. Κάλβου (1818-1988). (Δ. Σέρρας, Πόρφυρας, 67-68), (θ. θεοδωρέσκος, Ακτή, 17).

Μελετόπουλος Μ.: Ιδεολογία του δεξιού κράτους (1949-1967). (Γ. Μαθιουδάκης, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Ντόκος Θ. - Πρωτονοτάριος Ν.: Η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας. (Σ. Τζανάκης, Νέα, 5/7). Παπαδημητρίου Γ.: Σπουρδαλάκης Μ.: Τα καταστατικό των πολπικών κομμάτων. (Δ. Δασενάκη, Νέα, 12/7). Παντελιδου-Μαλούπα Μ.: Γυναίκες και πολιτική. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Σέρμαν Α.: Κακοπιστία στα Βαλκάνια. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18).

Κοινωνιολογία Κουζέλης Γ.: Από τον βιωματικό επιστημονικό κόσμο. (Σ. Παναγιωτοπούλου, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Λέκκας Π.: Η Εθνικιστική ιδεολογία. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Μουσούρου Λ.Μ.: 1) Γυναίκα και απασχόληση. 2) Από τους Γκασταρμπάπερ στο πνεύμα Σεγκέν. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Νησιάκος Β.: Παραδοσιακές Κοινωνικές δομές. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Πανταζόηουλος I.: Ο ελληνικός κοινοτισμός και η νεότερη ελλη νική κοινοτική παράδοση. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Παπαταξιάρχης Ε.: Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα. (Σ. Παναγιωτοπούλου, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Σερεμετόκη Κ.Ν.: Η τελευταία λέξη. (Δ. Τσατσούλης, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Χρηστόκης Λ.: Ιστορία της αλητείας. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Gaulejac V.: Η ταξική νεύρωση. (Ν. Χρηστάκης, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Pistoi Ρ.: Εθνική ταυτότητα και πολπική κινητοποίηση. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Ρυφιέ Ζ.: Η σεξουαλικότητα και ο θάνατος. (Γ. Μαθιουδάκης, Νέα Κοινωνιολογία, 18).

Δημόσια Διοίκηση Βηλαράς Μ. - Παπαδημητρίου Γ.: Η πρόσβαση των κοινοτικών πολπών στην Ελληνική Διοίκηση. (Τ. Κοντράρου, Νέα, 6/7).

Ο ικονομία ΚοπανίτσαςΔ.: Χωρίς συνθήματα. (Γ. Σιώτος, Νέα, 14/7).

Μ.Μ.Ε 'Εκο Ο.: Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Φόστερ Ν.: Εγκόλπιο του καλού μπλοφαδόρου για τη δημοσιο γραφία. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18).

----------------------------------------------------------------------------------------

Εκπαίδευση Εκπαίδευση και φύλο. (Β. Βασιλού-Παηαγεωργίου, Η λέσχη των Εκπαιδευτικών, 6). Ζερβού Α.: Λογοκρισία και αντιστάσεις των παιδικών μας χρό νων. (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, 6). Τάσιος Θ.Π.: Παιδεμός παιδείας. (Π. Ευθυμίου, Βήμα, 3/7).

θ ε τ ικ έ ς - Εφαρμοσμένες επιστήμες Λάζος X.: Μηχανικά και τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα. (Β. Βασαρδάνη, Ρόπτρο, 8).

Τ έχνες Βλάχος Μ.: Η ελληνικά θαλασσογραφία. (Ρ. Φράγκου-Κικίλια, Καθημερινή, 12/7). Τα χαρακτηριστικά της Χίου. Τομ. Α'. (Δ. Σταμέλος, Ελευθερο τυπία, 14/7). Χατς Ν. - Μιλγουώρντ Σ.: Από το μπλουζ στο ροκ. (Σ. Τριανταφύλλου, Διαβάζω, 339).

Γλώσσα Ελλάδος φθόγγου χέουσα. (Σ. Παύλου, TV - Ραδιοπρόγραμμα, Ρ1Κ, 9 (766). Ελληνοβουλγαρικό λεξικό. (Σ. Ντάλης, Επιχεψείν, 1 Ιουν.’94).

Κλασική Φιλολογία Μουλακάκης Ν.: Αρχαίες ελληνικές παροιμίες. (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 5/7).

Α παντα - Ανθολογίες Λογοτεχνίας Βασιλικός Β.: Λύρα ελληνικά. (Α. Ευαγγέλου, Εντευκτήριο, 26). Βουτυράς Δ.: Απαντα. Τόμ. Α' (Ν.Γ.Ξ., Αθηνόραμα, 1/7).

Π οίηση Ανωβολιώτης Γ.: Ανθη σε μαύρο βάζο. (Κ. Λιάπης, Ρόπτρο, 8). Δάμας Π.: Δέκα μικρά ποιάμστα. (Κ. Χωρεάνθης, Διαβάζω, 339). Ευαγγέλου Α.: Το χιόνι και η εράμωση. (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 6/7). (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 3/7). Ζιόθας Γ.: Ο γιος των περιβολιών. (θ. Μαρκόπουλος, Περιοδι κό Παρέμβαση, 73). Κατσίμης Σ.: Η στέψη. (Γ. Κουβαράς, Καθημερινή, 12/7). Κωσταβάρας θ .: Στο βάθος του χρώματος. (Γ. Κουβαράς, Ρό πτρο, 8). Μηχαάλ Κ.: Αγράνθια κι άνθια. (Κ. Λιάπης, Ρόπτρο, 8). Ταξιάρχης Φ.: Ενδόμυχα. (Α. Τσακιρόπουλος, Δραμινή, 22/6), (Π. Οικονόμου, Ταχυδρόμος Καβάλας, 1/6).

δελτίο 43

Τσακνιάς Σ.: Ορατότης μηδέν. (Μ. Φάις, Εντευκτήριο, 26). Φραντζά Α.: Στεφάνι. (Β. Χατζηβασιλείου, Εντευκτήριο, 26). Χρυσάνθης Κ.: Τα τραγούδια της Τριανταφυλλένης. (Δ. Νικορέιζος, Πνευματική Κύπρος, 372). Καλεβάλα (Ν. Καββαδίας, Πόρφυρας, 67-68).

Π εζογραφία Αλεξάκης Β.: Πριν (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 2/7) (Σ.Ι. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 3/7). Βαλπνός ©.: Ορθοκωστά. (Μ. θεοδοσπούλου, Εποχή, 3/7). Γαλανάκη Ρ.: Θα υπογράφωΛσυί. (Μ.Γ. Μερακλάς, Λέξη, 120). Δημητρίόυ Σ.: Ν’ ακούω καλά τ’ όνομά σου. (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 12/7). Ευσταθιάδη Μ.: Το αόρατό του σε κοιτά. (Β. Δασκαλόπουλος, Νέα, 5/7). Κατζουράκης Σ.: Απ’ όξω μαχαίρια από μέσα τρόμος. (Σ. Μόρας, Εξόρμηση, 10/7). Λεφούσης Η.: Νήσος Τρίκερι τή... (Λ. Θωμά, Ρόπτρο, 8). Μανιώτπς Γ.: 1) Ορίστε τα ρόδα μαμά 2) Το ρεπερτόριο του χειμώνα 3) Το πονηρό μονοπάτι. (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 10/7). Παπαδάκη Α.: Σκισμένο Ψαθάκι. (X. Παπαγεωργίου, Αυγή, 10/7). Παπαδάκη Α.: Λέαινα της βιιρίνας. (Α. Κατσιγιάννη, Πόρφυρας, 67-68). Παπακωνσταντίνου Μ.: Η γιαγιά μου η Ρούσα. (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 12/7). Σαμαράκης Α.: Η κόντρα. (Θ.Δ. Φραγκόπουλος, Πόρφυρας, 67-68). Σφυρίδης Π.: Χαράμι. (Ν. Καββαδίας, Πόρφυρας, 67-68). Σωτηρίου Δ.: Μέσα στις φλόγες. (Γ. Παπαδάτος, Η λέσχη των Εκπαιδευτικών, 6). Τατσόπουλος Π.: Η πρώτη εμφάνιση. (Β. Ψυρράκης, Πανόρα μα, 7/7). Χάρης Λ.: Ανεμοστρόβιλος, (Ι.Γ. Θεοχάρης, Πνευματική Κύπρος, 372). Χαρπαντίδης, Κ.Ι.: Μανία πόλεως. (Ε. Γαραντούδης, Εντευκτή ριο, 26). Χίου Ε.: Η Νενέ η Σμυρνιά. (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαι δευτικών, 6). Καλβίνο I.: Κάτω από τον ιαγουάρο άλιο. (Ε. Αρανίισης, Ελευθε ροτυπία, 13/7). Κινιάρ Π.: Όλα τα πρωινά του κόσμου. (Ε. Ψαραλίδου, Πόρφυ ρας, 67-68). Κρίστεβα Τ.: Σαμουράι. (Γ. Ρισάφης, Εντευκτήριο, 26). Μέιλερ Ν.: Το φάντασμα της πόρνης. (Γ. Κωνσταντινίδης, Men, Ιουλ. 1994). Μπάρνς Τ.: Περί ανέμων (Ν. Κώτσιου, Αυγή, 14/7). Μπελ X.: Ασφυκτική προστασία. (Δ. Μητρόπουλος, Βήμα, 3/7).

Μ ελέτες Βελουδής Γ.: Γραμματολογία: θεωρία λογοτεχνίας. (Λ. Τσιριμώκου, Αντί, 8/7). Μαστροδημήτρης Π.Δ.: Πρόλογοι νεοελληνικών μυθιστορημά των 1830-1930. (Τ. Δημητρούλια, Διαβάζω, 339).

44 δελτίο

----------------------------------------------------------------------------------------

Πανσέληνος Α.: Δοκιμαστικές Πτήσεις. (Α. Κωτίδης, Αντί 8/7). Ρηγάτος Γ.: Η ιατρική στο λογοτεχνικό έργο του Κ. Χρυσάνθη. (I. Κυθρεώτης, Πνευματική Κύπρος, 372).

Δοκίμια Γεωργίου Α. - Φος Ε.: Επί τα ίχνη της πορφύρας. (Γ. Μπάμπη, Εντευκτήριο, 26). Μαυρουδής Κ.: Ελεγεία. (Β. Βασαρδάνη, Ρόπτρο, 8). Βερνάν Ζ.Π.: 1) Το βλέμμα του θανάτου. 2) Μήτις. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Λττς Ε.: Πολιτισμός και Επικοινωνία. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Μπαλζάκ Ο.: Πραγματεία περί των νεώτερων διεγερτικών. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Μπζολ Ρ.: Η μαντεία. (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18). Brown Η.: Η σοφία της επιστήμης. (Ν. Κατσέλης, Καθημερινή, 14/7). Πενρόουζ Ρ.: Ο νέος Αυτοκράτορας. (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 3/7). Ριφιέ Ζ.: Η σεξουαλικότητα και ο θάνατος. (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 10/7). Φουκώ Μ.: Ιστορία της σεξουαλικότητας. Τόμ. Π (Δ.Τ., Νέα Κοινωνιολογία, 18).

Ιστορία - Βιογραφίες - Μαρτυρίες Δετζώρτζης Ν.: Συνεντεύξεις και έρευνες. (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 13/7). Μεριά Σ.: Εερριζώματα. (Α. Σκουρτσή, Ο Αγώνας της Γυναί κας, 55-56). Παπακωσνταντίνου Μ.: Μια βορειοελλαδική πόλη στην Τουρκο κρατία. (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 12/7). Πλατής Λ.: Η άθληση και το έργο του μάρτυρα της Ελευθερίας Θ. Ζούκα. (Σ. Καργάκος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 7/7). Σαρδελής Κ.: Ο ασάλευτος ταξιδιώτης. (Ε.Ν. Μόσχος, Καθημε ρινή, 12/7). Τσάτσου I.: Κυθαθηναίων 9. (Σ.Ι. Αρτεμάκης, 3/7/94). Χατζή Τ.: Πουτάνα 13 χρόνια μετά. (Π. Μηλιώρη, Ο αγώνας της Γυναίκας, 55-56). Βολταίρος: Απομνημονεύματα. (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 10/7). Γκίνσμπεργκ Α.: Ημερολόγια. (Α. Παπαδάκη, Αυγή, 3/7). Μέες Φ.: Πιο ψηλά από την Ελπίδα. (Δ. Τσατσούλης, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Μοργκεντάου X.: Η αποστολή μου στην Αθήνα. (Β. Δαλακούρα, Βήμα, 3/7). Σαχεμπζάη Φ.: Ο λιθοβολισμός της Σοράγια Μανουτσέχρι. (Δ. Τσατσούλης, Νέα Κοινωνιολογία, 18). Φήλντινγκ Ζ.: Το κρυφτό. (Δ. Τσαούσης, Νέα Κοινωνιολογία, 18).

Π αιδικά ΒοΤκλης Γ.: Τα ξεχασμένα μονοπάτια. (Γ. Κυριαζόπουλος, Δια βάζω, 339). Ψαραύτη Λ.: Το διπλό ταξίδι. (Γ. Παπαδάτος, Η Λέσχη των Εκπαιδευτικών, 6).

ΤΌ ΔΕΝΤΡΟ ΚΟΣΤΑΣΓΕΩΡΓΟΤΣΟΠΟΤΛΟΣ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: Ζτ^τούμενο

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ:

Π εριοδικές εκδόσεις Μηνιαία επιθεώρηση. Τ. 56. (Σ. Κουτρούλης, Νέα Κοινωνιολογία, 18).

Ε Υ Ρ Ω Π Α ΪΚ Η ΕΝ Ο Π Ο ΙΗ ΣΗ ΚΑΙ Β Α Λ Κ Α Ν ΙΚ Η Π Ο Λ Υ Δ ΙΑ Σ Π Α Σ Η 0 ρόλος της Ε λλ ά δ α ς

ΓΙΑΝΝΗΣ

•a S K S , ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΓΙΑΤΗΣΤΝΘΕΣΗΕΝΟΣΠΟΡΤΡΑΠΌΤ

ΤΟΣΙΝΕΜΛ: *Αφοριβμοί. (ΓρΑφει&Τ. Γ«Λλν)ΜΙΚΡΑΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ: ΗWtvun, ταϋΝ.ΈγγοΛ^Αο* (ΓρΛρε,&Σ. ΤρφΟς). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ: Δνφάζρηςτ* ξένοIWApfc MvjW. τώ,ίολοφύ*». Ό ’Ερωτήματαγιβτ6νΣβΙΐρττρ.Τ6kadKapeτσΰΓΗντερ.Έπίββψη<ττ6νΠοβσο. ΤΑΦΤΛΛΑ: Η«Κte,. το,Δάντη.'Em*ιττιρόεντ.. Κριτικήβφλίοι·. ΕΠΙΣΤΟΛΕΣΣΤΟΔΕΝΤΡΟ.

ΘΕ0Δ0Ρ0Σ ΠΑΓΚΑΛΟΙ ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΟΣΤΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ ΠΑΝΟΣ ΚΛΖΑΚΟΣ ΘΕ0Δ0Ρ0Σ Κ0ΥΛ0ΥΜΠΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΟΖΑΚΗΣ Επιμέλεια - Εισαγ«ιγΛ ΣΟΤΗΡΗΣ ΝΤΑΛΗΣ

83 LΣΙΔΕΡΗΙ ΑΘΗΝΑ 1994

,ς, -β® -4Λ

Ζωρζ Σαρή

Ζουμ μυθιστόρημα

τα βιβλία της «γνώσης» ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Ο ΥΜ ΠΕΡΤΟ ΕΚΟ • Το όνομα του ρόδου • Επιμύθιο στο «Ό νομα του ρόδου» • Τ ο εκκρεμές του Φουκώ · » Κήνσορες κα ι θεράποντες • Δεύτερο Ελάχιστο Ημερολόγιο ►Ο υπεράνθρωπος των μαζών ►Τ α όρια της ερμηνείας ►Τέχνη κα ι κάλλος στην Αισθητική του Μ εσαίω να

Μ ΙΓΚΕΛ ΝΤΕ Θ ΕΡΒΑΝΤΕΣ • Π αραδειγματικές Νουβέλες Π ρώ τος τόμος: Η Τ σ ιγγα νοπ ούλα Δεύτερος τόμος: Η δύναμη του αίματος ΑΝΑΤΟΛΙ ΡΙΜ Π Α Κ Ο Φ • Τα παιδιά από το Αρμπάτ Π ρώ τος τόμος: 1987, 1990 Δεύτερος τόμος: 1987, 1991 • Το '35 και τα άλλα χρ όνια Π ρώ τος τόμος Δεύτερος τόμος: Φ όβος

Μ ΠΕΝ ΟΚΡΙ Ο αδηφ άγος δρόμος Μ ΕΣΑ ΣΕΛ ΙΜ ΟΒ ΙΤΣ Ο Δ ερβ ίσ ης και ο θ ά ν α το ς Λ ΟΥΙ-Φ ΕΡΝ ΤΙΝ Α Ν ΣΕΛΙΝ Από τον έναν πύργο ο άλλος

I '■

i ΓΓΑΝΤΑΛ l Α ναμνήσεις εγω τισμού ΤΖΕΖΟ Υ Α Λ Ν ΤΟ Μ ΠΟΥ ΦΑΛΙΝΟ Τα ψέματα της νύχτας

εκδόσεις «γνώση» Ιπποκράτους 31, 106 80 Αθήνα - τηλ. 36 20 941, 36 21-194

ί χίπις αποτελούν ένα από τα τρο μ ερά γεγονότα της δ εκα ετίας του ’60: το τελευτα ίο και κορυφαίο γεγονός πριν από την ά χα ρη τροπή των πραγμά των, πριν την οικονομική κρίση, τη μαζική εμπορικοποίηση, το θρυμματισμό των ιδεολογιών. Ο χιπισμός -έ ν α ς σ υμβατικός ό ρ ο ς - τα υ τίζετα ι σή' μέρ α μ ’ ένα υπεραπλουστευμένο σχήμα μη-βίας, Flower Power, εύκολης αισιοδοξίας, ελπίδας και ονείρου για μ ια πολιτιστική επανάσταση κατά του κατεστημένου των δυτικών κοινωνιών. Ω στόσο, σ τα μ έσ α της δεκα ε τία ς το υ ’60, οι συντηρητικές δυτικές κοινωνίες έμειναν άναυδες μπροσ τά στην έκρηξη της κουλτούρας του underground και τα απειλητικά κηρύγματα της κοινωνικής αλλαγής μέσω των ναρ κωτικών, του έρ ω τα και το υ διαλογισμού τη ς Ανατολής. Οι χίπις, ά λλοτε μ ε τον αναρχοειδή τους αναβρασμό, άλλοτε μ ε τη νωχελική το υς άρνηση στην κοινωνία της Εργασίας, τη ς θρησκείας, το υ Σ τρα το ύ και τη ς Ο ικογένειας προκάλεσαν και τρα υμ άτισ α ν οριστικά τα χρησ τά ήθη και τις κοινωνικές α ξίες. Μ ετά το τέλος της χίπικης φαντασμαγορίας, άλλοι προσχώρη σαν σ τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα τη ς δ ε κ α ετίας το υ 7 0 κι άλλοι β ούλιαξαν σ τα ναρκωτικά ή στο σύστημα που κάποτε κ α τάγγειλαν - ό,τι όμως κι αν απέγιναν οι ψ υχεδελικοί χοροί, η ρο κ μουσική της Δυτικής Ακτής, τα πει ρ ά μ α τα μ ε τα τρελά μανιτά ρια κι ο αγώνας για την ειρήνη και την κοινωνική δι καιοσύνη, τά ρ α ξα ν για μια σύντομη στιγμή το υς μηχανισμούς της εξουσίας.

Επιμέλεια αφιερώματος: Κώστας Αρβανίτης Σώτη Τριαντάφυλλου

4 8 αφ ιέρ ω μα ---------------Χ ίλ α ρ υ Κ ά ν ιν γ κ χ α μ

Τα χρόνια της αμφισβήτησης Η γενιά των μπήτνικς

έσα στη δεκαετία του ’50, την ίδια στιγμή που η αμερικανική κοινωνία εμφορείτο από τον άκρατο καταναλωτισμό τής όλο και πιο εξελιγμένης τεχνολογίας οικιακού εξοπλισμού, το κίνημα των μπήτνικς γεν νιόταν στα υπόγεια περιθωριακά καφε νεία του Σαν Φρανσίσκο και στα μικροσκοπικά ατελιέ των άσημων καλλιτεχνών. Η αρχή αυτού του κινήματος οφείλεται σε μια μι κρή ομάδα μποέμ και κοινωνικά ανένταχτων καλ λιτεχνών στους οποίους αποδόθηκε το όνομα μπήτνικ ή μπητ (beatniks ή beats). Ο Τζακ Κέρουακ υπήρξε ένας από τους πρω τεργάτες αυτής της εξέγερσης. Μετά τον πόλεμο, ο Κέρουακ εγκαταστάθηκε στη συνοικία Γκρήνουιτς Βίλατζ, στη Νέα Υόρκη, όπου γνωρίστηκε με πολλούς συγγραφείς μεταξύ των οποίων ήταν ο Άλεν Γκίνσμπεργκ και ο Γκρέγκορι Κόρσο. Η δριμύτητα των χειμώνων στην ανατολική ακτή, η πυρηνική απειλή που είχε βαρύνει το κλίμα των αρχών της δεκαετίας του ’50 και η ατμόσφαιρα του κονφορμισμού που χαρακτήριζε τους Νεοϋρκέζους οδήγησαν τους συγγραφείς αυτούς στην απόφαση να εγκαταλείψουν τη Νέα Υόρκη και να εγκατασταθούν στο Σαν Φρανσίσκο. Εκεί ο ποιη τής Λώρενς Φερλινγκέτι άνοιξε ένα βιβλιο πωλείο, το “City Lights Bookstore”, στη γωνία της λεωφόρου Κολόμπους και Μπρόντγουεϊ, στο κέντρο ακριβώς της συνοικίας του Νορθ Μπητς, το οποίο εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε τόπο συνά ντησης των διανοουμένων. Λίγο αργότερα, το Νορθ Μπητς κατέληξε να θεωρείται η συνοικία των μπήτνικς που σύχναζαν στο “Spaghetti Factory”, το καφέ “Trieste”, το “Vesuvio’s” και το μπιλιαρδάδικο του Mike. Μάλιστα, μια εφημερίδα της εποχής έφθασε να αποκαλέσει αυτή τη συνοι κία «άσυλο τρελών». Οι μπήτνικς δεν άργησαν να κατακτήσουν μια

ολόκληρη γενιά: απέρριπταν τον τρόπο ζωής των μικροαστικών στρωμάτων, από τα οποία συνήθως κατάγονταν, στο όνομα μιας διαφορετικής αντί ληψης της ανθρώπινης ύπαρξης, η οποία απέβλε πε στην πλήρη αυτονομία του ανθρώπου και στην πλήρη απαλλαγή του από ηθικές και κοινωνικές προσταγές. Καθώς αντιτίθεντο στην κυριαρχία του υλισμού που βασίλευε στις Η.Π.Α., αρνούνταν κάθε είδος σταθερής εργασιακής σχέσης που θα τους οδη γούσε στην αλλοτρίωση και ζούσαν από περιστασιακές δουλειές που τους περιθωριοποιούσαν. Η υλική ασφάλεια ήταν γι’ αυτούς συνώνυμη με τον κονφορμισμό και κατά συνέπεια απορριπτέα. Η εξεγερμένη αυτή γενιά χαρακτηριζόταν από την έντονα αντι-ορθολογιστική και αντιδιανοουμενΐστικη στάση της. Για τους μπήτνικς η υπέρ τατη αλήθεια δεν μπορούσε να κατακτηθεί παρά μόνο μέσα από την προσωπική εμπειρία που ήταν εφικτή μόνον αν το άτομο απελευθερωνόταν από τα κοινωνικά δεσμά. Αυτή η αναζήτηση της προσωπικής αλήθειας δεν ήταν δυνατόν να ευοδωθεί μέσα από την ανά γνωση κειμένων, αλλά μόνο μέσα από την ελευθε ρία της συνείδησης που προσφέρει η χρήση ναρ κωτικών και ο διαλογισμός. Η «φιλοσοφία» των μπήτνικς απέρριπτε την κυρίαρχη κοινωνική ηθι κή και υποστήριζε την απόλυτη ελευθερία των ηθών. Το Μ π έρκλεϊ και το Κίνημα της Ελευθερίας του Λόγου

τις αρχές της δεκαετίας του ’60 άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στο φοιτητικό κίνημα, που χαρα κτηριζόταν από σαφή πολιτικό προσανατο λισμό, και την αντι-κουλτούρα των μπήτνικς. Μέχρι τότε τα δύο κινήματα είχαν ανα πτυχθεί παράλληλα χωρίς να έχουν δημι-

--------------------------------------------------------------------------------- αφιέρωμα

ουργήσει πολιτικούς δεσμούς. Αλλά οι φοιτητές, όπως ήταν φυσικό, δεν θα μπορούσαν να μείνουν για πάντα αδιάφοροι στο μποέμικο κλίμα που επι κρατούσε στο Νορθ Μπητς. Πολύ περισσότερο όταν οι μπήτνικς διαδήλωναν συστηματικά την υποστήριξή τους στα πολιτικά προβλήματα που ενέπνεαν τη δράση του φοιτητικού κινήματος (ποι νή θανάτου, ρατσισμός, πυρηνικές δοκιμές). Η πραγματική συνάντηση ανάμεσα στην πολιτιστική διαμαρτυρία και την πολιτική αμφισβήτηση πραγ ματοποιήθηκε το Φθινόπωρο του 1964 μέσα στους κόλπους του Free Speech Movement (F.M.S.). Τα μέλη της παραπάνω κίνησης πήραν (από τους αντιπάλους τους) το όνο μα Limpniks, νεολογι σμός που οφείλεται στην σύζευξη του όρου beatniks και του Lumpen intelligentsia. Το κίνημα της ψ υχεδέλειας

τις αρχές του 1965, η πόλη του Σαν Φρανσίσκο ανα στατώθηκε από το καινούριο κίνημα της ψυχεδέλειας που γεννήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ μετά από προτρο πή ενός νεαρού καθηγη τή, του Τίμοθυ Λήρυ. Μερικά χρόνια νωρί τερα, στη διάρκεια ενός ταξιδιού του στο Μεξικό ο Λήρυ είχε δοκιμάσει τα παραισθησιογόνα μα νιτάρια και είχε εντυπω Woodstock, 1969 σιαστεί από αυτή την «πιο έντονη θρησκευτική εμπειρία της ζωής του», όπως την περιέγραφε ο ίδιος. Μετά την επιστροφή του άρχισε να υποβάλλει τόσο τον εαυτό του όσο και τους φοιτητές του Χάρβαρντ, που προσφέρθηκαν εθελοντικά, σε παρόμοιες εμπειρίες. Οι παραισθητικές αυτές εμπειρίες οφείλονταν στην χρήση χημικών ναρκωτικών ουσιών όπως ήταν το L.S.D. (Lyserg Saiire Diethylamid) - που ανακάλυψε ο Γερμανός ερευνητής Α. Χόσμαν το 1938 - ή από την κατανάλωση παραισθησιογόνων ουσιών που εξάγονται από την ψιλοχυμβίνη. Ο Λήρυ κατάφερε να πείσει ορισμένους παρά

γοντες της εκκλησίας ότι τα παραισθησιογόνα επέτρεπαν στους πιστούς να δοκιμάσουν ασύ γκριτες μυστικιστικές εμπειρίες. Το 1963, ο Λήρυ απολύθηκε: οι πανεπιστημιακές αρχές φοβήθη καν τις διαστάσεις που θα μπορούσαν να πάρουν τα πειράματά του στους κόλπους των φοιτητών και κυρίως σ’ αυτούς που εμπνέονταν από πεποι θήσεις θρησκευτικού χαρακτήρα. Έ τσι ο Λήρυ κατέληξε να θεωρηθεί ο ήρωας του ψυχεδελικού κινήματος που υποστηρίχθηκε ανοιχτά από τους μπήτνικς. Λίγο αργότερα, ο Λήρυ ίδρυσε την Foundation For Internal Freedom και εξέδωσε ένα περιοδικό που είχε στόχο τη διάδοση της φι λοσοφίας του κινήματος, το οποίο από το 1964 και έπειτα έπαψε να έχει έδρα το Σαν Φρανσίσκο και εγκαταστάθηκε στο Μίλμπρουκ κοντά στη Νέα Υόρκη. Το ψυχεδελικό κίνημα διαπνεόταν από μια μυ στικιστική, αντι-επιστημονική, αντι-διανοουμενίστικη και αντι-ορθολογιστική ιδεολογία. Η «θρησκευτική έκσταση» που προκαλούσε η χρή ση του L.S.D. θεωρείτο, από τον Λήρυ και τους οπαδούς του, η μοναδική εναλλακτική κίνηση ενάντια στον αντιανθρωπιστικό ρασιοναλι σμό και τον άκρατο διανοουμενισμό που αποτε λούσε την κυρίαρχη ιδε ολογία της αμερικανικής κοινωνίας εκείνης της εποχής. Το ψυχεδελικό κίνημα απέκτησε πολλούς οπαδούς ανάμεσα στους καλ λιτέχνες και επηρέασε αισθητά το έργο τους, ενώ δεν άργησε να βρει τους προδρόμους του. Ανάμε σα σε αυτούς ήταν ο Γουίλιαμ Τζέιμς (1842-1910) που είχε κάνει μια μελέτη σχετικά με τα αποτελέ σματα της χρήσης παραισθησιογόνων ουσιών πάνω στα κέντρα αντίληψης και συνείδησης, ο φιλόσοφος Καρλ Γιούγκ (1875-1961) επειδή πί στευε στην υπερβατικότητα, ο Άγγλος ποιητής και ζωγράφος Γουίλιαμ Μπλέικ (1757-1827), ο ποιητής Σαρλ Μποντλέρ με τους τεχνητούς του παράδεισους, καθώς και ο συγγραφέας Χέρμαν

50 αφιέρωμα--------------------------------------------------------------------------------Έσσε (1877-1962). Επίσης ορισμένοι ποιητές της γενιάς των μπητ όπως ο Γκρέγκορι Κόρσο, ο Άλεν Γκίνσμπεργκ, (φανατικοί οπαδοί και οι δύο του L.S.D.) και ο μυθιστοριογράφος Κέν Κέσεΰ συγγραφέας του μυθιστορήματος «Στη φωλιά του Κούκου» (και του «Sometime A Great Notion»). Στη «Φωλιά του Κούκου» περιγράφονται οι κατα σταλτικοί μηχανισμοί μιας κοινωνίας που τιμωρεί την εκκεντρικότητα και συγχέει τον αντικονφορμιστικό τρόπο ζωής με την πνευματική ασθένεια. Στους οπαδούς του ψυχεδελικού κινήματος η αμερικανική κοινωνία έδωσε το όνομα «Χίπις». Παρ’ όλο που το κίνημα των μπήτνικς άρχισε κάποια στιγμή να ψυχορραγεί, πρόλαβε να σπεί ρει την κοινωνική αμφισβήτηση που καρποφό ρησε στη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας. Έτσι, ένα άλλο νεολαιΐστικο κίνημα πήρε την σκυτάλη στο όνομα της ατομικής ελευθερίας και του δι καιώματος στην ευτυχία: οι hippies, όπως οι ίδιοι οι μπήτνικς βάφτισαν την καινούρια εξεγερμένη γενιά δίνοντάς της το όνομα που προέρχεται από το hip, λέξη που σήμαινε «μέσα στα πράγματα» στην αργκό των μουσικών της τζαζ εκείνης της εποχής.

Γ | ο κίνημα των Χίπις αναπτύχθηκε, κυρίως, 1

1 στη δεκαετία του ’60. Αντίθετα από τους μπήτνικς, που δεν προσπάθησαν ποτέ να συγκρουστούν με το σύστημα αλλά περιο ρίζονταν να το απορρίπτουν, οι Χίπις, ώρι μοι από την υπαρξιακή επανάσταση, απαι• > τούσαν την αναθεώρηση των θεσμών και ταυτόχρονα εμφανίζονταν εξίσου αντι-διανοούμενοι και αντι-ορθολογιστές με τους μπήτνικς. Βασική τους αρχή ήταν η αγάπη, ενώ μοναδική τους επιδίωξη ήταν οι συγκινήσεις. Οι χίπις ήταν αντίθετοι (όπως και οι προκάτοχοί τους) στις αξίες του αμερικανικού τρόπου ζωής, δηλαδή στην εργασία, τα χρήματα, την επιτυχία, τις ανέ σεις, τη μονογαμία και την ετεροφυλοφιλία, αλλά και τις πολιτιστικές αρχές που συνεπάγονταν. Από το 1962 μέχρι το 1970 το Χέιτ Άσμπουρι, η παλιά συνοικία κοντά στο Πάρκο Γκόλντεν Γκέιτ, αποτέλεσε τον τόπο συνάθροισης των Χίπις. Εκεί άλλωστε γεννήθηκε το διάσημο σύνθημα: «Κάντε έρωτα, όχι πόλεμο». Από το 1966 και έπειτα η πα λιά αυτή συνοικία, που αποτελείτο από ξύλινα σπίτια βικτωριανού στυλ, είδε τον πληθυσμό της να πολλαπλασιάζεται από τη μία μέρα στην άλλη. Εκείνη, ακριβώς, τη χρονιά υπολογίζεται ότι έξι με οκτώ χιλιάδες χίπις από όλες τις Η.Π.Α. ήρθαν να εγκατασταθούν στο Χέιτ. Από αυτούς οι πέντε

περίπου χιλιάδες έμειναν για πάντα στο Σαν Φρανσίσκο. Πολύ γρήγορα τα βικτωριανού στυλ σπίτια του Χέιτ, απ’ όπου ξέφευγαν δυνατές μυρωδιές από πατσουλί, στολίσθηκαν με ινδικά υφάσματα και εξωτικά αντικείμενα που έκρυβαν όλα συμβολικές αξίες. Η συνοικία κατέληξε σιγά-σιγά να γίνει πο λύ πολύ «cool».

ι Χίπις δεν αποτελούσαν απλώς ένα κίνη μα αλλά συμβόλιζαν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, ενώ με το πέρασμα του χρό νου η αμφισβήτηση αφορούσε προβλήμα τα καθαρά πολιτικών επιλογών. Τον Ια νουάριο 1967 ο Γκίνσμπεργκ οργάνωσε στο Πάρκο Γκόλντεν Γκέιτ μια μεγάλη διαδήλωση εναντίον του πολέμου στο Βιετν την οποία ακολούθησε λίγους μήνες αργότερα το «καλοκαίρι της Αγάπης». Το Φεβρουάριο του 1968 ορισμένοι χίπις δημι ούργησαν ένα πολιτικό κόμμα, το Yath International Party, το οποίο πήρε το όνομα Yippie και είχε ως αποστολή το ολοκληρωτικό γκρέ μισμα της κοινωνίας, της κουλτούρας και του κυβερνώντος πολιτικού κόσμου. Από το τέλος του 1968 το κίνημα των Χίπις άλ λαξε πάρα πολύ αφού τα «παιδιά των λουλουδιών» αντικαταστάθηκαν, σταδιακά, από άτομα που έκαναν χρήση σκληρών ναρκωτικών. Η εξάρτηση από τα ναρκωτικά άλλαξε άλλωστε και τη ζωή των χίπικων συνοικιών που άρχισαν να γνωρίζουν την εγκληματικότητα και την εγκατά λειψη. Σήμερα, μετά την παρακμή των χίπις και την ενηλικίωση των Yippies, οι σύγχρονοι περι θωριακοί συγκεντρώνονται κυρίως στους κόλ πους των κινημάτων προστασίας του περιβάλλο ντος. Μέσα στον όρμο του Σαν Φρανσίσκο έχουν δημιουργήσει ένα αυτοδιαχειριζόμενο χωριό, ένα «αυτόνομο περιβάλλον» απ’ όπου μάχονται ενά ντια στις παραβιάσεις μιας καταστρεπτικής αστι κοποίησης. Αλλοι έχουν στραφεί προς τις θρη σκευτικές και μυστικιστικές διδασκαλίες. Και άλ λοι έχουν μυηθεί στον κόσμο των επιχειρήσεων. Όπως είναι, για παράδειγμα, ο Τζέρι Ρούμπιν, ένας από τους ηγέτες της καλιφορνέζικης αντικουλτούρας της δεκαετίας του ’60, ιδρυτής του κι νήματος των Yippies και συγγραφέας της βίβλου της εξεγερμένης γενιάς των χρόνων του ’70, του Do if! Σήμερα ο Ρούμπιν είναι χρηματιστικός σύμβουλος στη Γουόλ Στρητ.

Μετάφραση: Τόνια Μ άκρα

αφιέρωμα 51 Χ ά ντερ Τόμ σ ον

Το “Χάσμπουρι” είναι η πρωτεύουσα των Χίπις Χάντερ Τόμσον1 έχει δηλώσει «φανατικός του ρεαλισμού». Γι’ αυτόν «η αλήθεια είναι πολύ πιο εύκολη και πιο παράξενη. Δεν μπορείς να στηρίζεσαι σε μια ιστορία που επινοείς εσύ ο ίδιος, γ ια τί τό τε θα πρέπει ν ’ α ρχίσεις ν’ αναρωτιέσαι αν είναι καλή». Στο παρακάτω άρθρο που έγραψ ε το 1967, λίγο πριν από το «Καλοκαίρι της α γά πης», κάνει αυτό ακριβώς: λέει την αλήθεια. Δεν μπορούσε όμως να προβλέψει ότι η εναλλαγή της μυστικιστικής και πραγματιστικής τάσης θα ήταν πολύ πιο γρήγορη και ότι μ ετά από ένα χρόνο η πολιτική στράτευση θα ήταν και πάλι «της μόδας», ενώ ο συνδυασμός του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν μ ε το νΧ έρμ π ερτ Μαρκούζε δεν θα ξένιζε πια κανέναν. Ο Μ αρκούζε βρισκόταν στον αντίποδα του Άλαν Γουάτς και του Τίμοθυ Λήρυ χωρίς να είναι άσχετος μ ε τη μυστικιστική παράδοση (δεδομένου ότι οι αγαπημένοι του συγγραφείς ήταν ο Πόε και ο Μπωντλέρ). Ό ταν όμως ήταν αναγκασμένος να διαλέξει μετα ξύ υπερβατισμού και πραγματικότητας, τασσό ταν πάντα υπέρ της πραγματικότητας. Έτσι, το 1966, γράφοντας έναν πρόλογο για την επανέκδοση του βιβλίου του «Έρως και Πο λιτισμός» (1955), που έγινε ένα από τα αγα πημένα των «παιδιών των λουλουδιών», αφού αναφέρεται στους μπήτνικς και τους χίπις καταλήγει: «Η διαμαρτυρία τους θα συνεχιστεί για τί είναι μια βιολογική αναγκαιότητα. “Εκ φύσεω ς”, οι νέοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή εκείνων που ζουν κι αγωνίζονται για τον Έρωτα κατά του θανάτου και εναντίον ενός πολιτισμού που επιζητεί να συντομέψει το “γύρο προς το θάνα το ”, ενώ ελέγχει τα μέσα που χρειάζονται για να γίνει ο γύρος μακρύτερος. Αλλά μ έσ α στη διαχειριζόμενη κοινω νία, η βιολογική αναγκαιότητα δεν καταλήγει άμεσα σε δράση· η οργάνωση απαιτεί αντιοργάνωση. Σήμερα ο αγώνας για τη ζωή, ο αγώνας για τον Έρωτα, είναι ο πολιτι κός αγώνας».2 “Παιδίτων λουλουδιών” Μπράντμπερι Τόμσον, 1967.

52 αφιέρωμα------------------------------------------------------------------------------ΓΊ

ο 1965, το Μπέρκλεϊ ήταν ο άξονας αυτός που μόλις άρχιζε να ονομάζεται «Νέα Αρι στερά». Οι ηγέτες της ήταν ριζοσπάστες, αλλά ήταν επίσης βαθιά χωμένοι στην κοι νωνία που ήθελαν να αλλάξουν. Μια διακε κριμένη πανεπιστημιακή επιτροπή είπε ότι • ι οι ακτιβιστές του Μπέρκλεϊ ήταν η πρωτο πορία «μιας ηθικής επανάστασης ανάμεσα στους νέους» και πολλοί καθηγητές συμφώνησαν. Τώρα, το 1967, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στο Μπέρκλεϊ συνέβη ένα είδος επανάστασης, αλλά το αποτέλεσμα δεν είναι αυτό ακριβώς που είχαν στο μυαλό τους οι αρχικοί ηγέτες. Πολλοί παλιοί ακτιβιστές εγκατέλειψαν ακόμα και το Μπέρκλεϊ. Στη διάρκεια του 1966, το επίκεντρο της επανα στατικής δράσης στην Ακτή, άρχισε να μετακινεί ται στον κόλπο προς τη συνοικία Χέιτ-Άσμπουρι του Σαν Φρανσίσκο, μια παραμελημένη Βικτω ριανή γειτονιά που περιλαμβάνει 40 περίπου τε τράγωνα ανάμεσα στη Νέγρικη συνοικία Φίλμορ και το Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ. Το «Χάσμπουρι» είναι η νέα πρωτεύουσα της γρήγορα αναπτυσσόμενης κουλτούρας των ναρ κωτικών. Οι θιασώτες της δεν ονομάζονται ριζο σπάστες ή μπήτνικς, αλλά «χίπις» -και ίσως πε ρισσότεροι από τους μισούς είναι φυγάδες από το Μπέρκλεϊ και την παλιά σκηνή του Νορθ Μπητς, που ήταν λίκνο και φέρετρο της λεγόμενης Μπητ Γενιάς. Το άλλο μισό του χίπικου πληθυσμού αποτελείται από πολύ νέους για να ταυτίζονται με τον Τζακ Κέρουακ, ή ακόμα και με τον Μάριο Σάβιο. Ο μέσος όρος της ηλικίας τους είναι γύρω στα 20 και οι περισσότεροι είναι ντόπιοι Καλιφορνέζοι. Οι τύποι του Νορθ Μπητς του τέλους της δεκαε τίας του ’50 δεν ήταν σχεδόν επαρχιώτες όπως εί ναι σήμερα οι τύποι του Χέιτ-Άσμπουρι. Η πλειοψηφία των μπήτνικς που μαζεύτηκαν στο Σαν Φρανσίσκο πριν 10 χρόνια προέρχονταν από τις Ανατολικές και Μεσοδυτικές πολιτείες. Ο λογοτεχνικός-καλλιτεχνικός πυρήνας- Κέρουακ, Γκίνσμπεργκ, κλπ. -είχε έρθει πακέτο από τη Νέα Υόρκη. Το Σαν Φρανσίσκο ήταν μόνο ένας σταθ μός στο μεγάλο κύκλωμα: Ταγγέρη, Παρίσι, Γκρίνουϊτς Βίλατζ, Τόκιο και Ινδία. Οι μεγαλύτεροι μπητς ήξεραν αρκετά καλά τι συνέβαινε στον κό σμο. Διάβαζαν εφημερίδες, ταξίδευαν συνεχώς και είχαν φίλους σ’ ολόκληρη την υδρόγειο. Η λέξη «χιπ» μεταφράζεται κατά προσέγγιση «πληροφορημένος» ή «συντονισμένος». Χίπι εί ναι κάποιος που «ξέρει» τι πράγματι συμβαίνει και ο οποίος προσαρμόζεται ή μπαίνει σ’ αυτό το

καινούριο λούκι. Οι χίπις απεχθάνονται την υποκρισία, θέ λουν να είναι ανοιχτοί, ειλι κρινείς, αγαπητοί κι ελεύθε ροι. Απορρίπτουν την πλαστι κή προσποίηση της Αμερικής του 20ού αιώνα, προτιμώντας την επιστροφή στη «φυσική ζωή» όπως ο Αδάμ και η Εύα. Απορρίπτουν κάθε συγγένεια με την Μπητ Γενιά στη βάση του ότι «εκείνοι οι τύποι ήταν αρνητικοί, αλλά η δική σας ιδέα είναι θετική». Δεν τους αρέσει το χρήμα και η κάθε εί δους επιθετικότητα. Έ να σοβαρό πρόβλημα που έχεις ν’ αντιμετωπίσεις γράφο ντας για το Χέιτ-Άσμπουρι, εί ναι ότι οι περισσότεροι άν θρωποι με τους οποίους πρέπει να μιλήσεις είναι μπλεγμένοι λίγο-πολύ στη διακίνηση ναρκωτι κών. Έχουν λοιπόν σοβαρό λόγο να είναι καχύποπτοι με τους ξένους που κάνουν ερωτήσεις. Έ νας φοιτητής 22 χρονώ καταδικάστηκε πρό σφατα σε δύο χρόνια φυλάκιση επειδή είπε σε έναν μυστικό της δίωξης ναρκωτικών πού μπορεί να αγοράσει μαριχουάνα. Η λέξη κλειδί στο ΧέιτΑσμπουρι είναι «Αγάπη», όλοι όμως συμπεριφέρονται με φόβο -κανείς δεν θέλει να πάει φυλακή. Ταυτόχρονα, η μαριχουάνα βρίσκεται παντού. Οι άνθρωποι την καπνίζουν στα πεζοδρόμια, στα ζαχαροπλαστεία, καθισμένοι μέσα σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα ή ξαπλωμένοι στο γρασίδι του Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ. Σχεδόν όλοι στο δρόμο με ταξύ 20 και 30 χρονώ είναι «heads», δηλαδή χρή στες είτε μαριχουάνας είτε LSD, ή και των δύο. Με το να αρνηθείς ένα «τσιγαρλίκι» που σου προ σφέρουν, κινδυνεύεις να χαρακτηριστείς «nark» -της δίωξης ναρκωτικών- απειλή και φόβητρο για όλους σχεδόν. Εκτός λιγοστών εξαιρέσεων, μόνο οι νεότεροι χίπις βλέπουν τον εαυτό τους σαν μια νέα γενιά. «Ένα εντελώς καινούριο πράγμα στον κόσμο, δικέ μου». Οι πρώην μπήτνικς, πολλοί από τους οποίους τώρα βγάζουν χρήμα από τη νέα σκηνή, κλείνουν προς την άποψη ότι οι χίπις, στην πραγματικό τητα είναι μπήτνικς, της δεύτερης γενιάς και ότι καθετί γνήσιο στο Χέιτ-Άσμπουρι θα καταβρο χθιστεί -όπως το Νορθ Μπητς και το Βίλατζ- από ένα κύμα δημοσιότητας και εμπορικοποίησης.

-------------------------------------------------------------------------------- αφιέρωμα

από τα ευκαιριακά χάπενινγκ στο πάρκο, η σκηνή του Χέιτ-Άσμπουρι, είναι σχεδόν κενή, δεν υπάρ χει κάτι να «κάνεις» -τουλάχιστον με το συμβατι κό τρόπο. Μια σπιτική διασκέδαση είναι τα γυμνά πάρτυ όπου οι συμμετέχοντες ζωγραφίζουν ο ένας πάνω στο κορμί του άλλου. Δεν υπάρχουν χίπικα μπαρ, για παράδειγμα, και υπάρχει μόνο ένα εστιατόριο πάνω από το επίπε δο του πρόχειρου φαγητού. Αυτό αντανακλά την κουλτούρα των ναρκωτικών, η οποία δεν περιλαμ βάνει χρήση οινοπνεύματος και βλέπει το φαγητό σαν μια ανάγκη που πρέπει να ικανοποιηθεί με όσο το δυνατόν λιγότερα έξοδα. Μια χίπικη «οι κογένεια» μπορεί να παλεύει επί ώρες για να μα γειρέψει κάποιο εξωτικό φαγητό με κάρυ σε μια κοινοβιακή κουζίνα, αλλά η ιδέα να πληρώσει 3 δολάρια για ένα γεύμα σε εστιατόριο δεν συζητιέ ται καν. Μερικοί χίπις δουλεύουν, άλλοι ζουν με λεφτά από το σπίτι και πολλοί είναι επαγγελματίες ζη τιάνοι. Το ταχυδρομείο είναι σημαντική πηγή ει σοδημάτων για τους χίπις. Δουλειές όπως η ταξι Χίπιλαντ νόμηση της αλληλογραφίας δεν χρειάζονται πολ λή σκέψη και προσπάθεια. Ένας χίπι που ονομά οδός Χέιτ, ο Μεγάλος Λευκός Δρόμος της «Χίπιλαντ» όπως την ονομάζουν οι τοπι ζεται Ναύαρχος Αγάπη των Ψυχεδελικών Ρέιτζερ, κές εφημερίδες, είναι ήδη γεμάτη τουριστι παραδίδει συστημένα γράμματα τη νύχτα. Ο ναύ κά μαγαζιά. Λίγοι χίπις μπορούν να πλη αρχος είναι γύρω στα 25 και βγάζει αρκετά λεφτά ρώσουν 20 $ για ένα ζευγάρι σανδάλια ή για να συντηρεί ένα διαμέρισμα γεμάτο νεότερους 67.50 $ για μια «στολή μοντ». Δεν μπο χίπις που εξαρτώνται από αυτόν για το καθημερι νό τους ψωμί. ρούν να πληρώσουν ούτε τα 3.50 $ είσοδο στο Fillmore Auditorium και το Avalon BallroΥπάρχει επίσης ένα χίπικο πρακτορείο ευρέσεως εργασίας στην οδό Χέιτ και όποιος χρειά om, τις δίδυμες μήτρες του «ψυχεδελικού, άσιντροκ ήχου του Σαν Φρανσίσκο». To Fillmore και ζεται ευκαιριακούς εργάτες, ή κάποιο είδος ειδι κευμένης εργασίας, μπορεί να τηλεφωνήσει και το Avalon γεμίζουν κάθε Σαββατοκύριακο από μη-αυθεντικούς χίπις που δεν τους νοιάζει να πλη να παραγγείλει όσα φρικιά του χρειάζονται. Μπο ρεί να φαίνονται λίγο αλλόκοτοι, αλλά πολλοί εί ρώσουν για τη μουσική και το λάιτ σόου. Υπάρχει ναι πιο ικανοί από τους περισσότερους «προσωρι πάντα μια γαρνιτούρα από γνήσιους, ξιπόλητους, νούς βοηθούς» και πιο ενδιαφέροντες για να τους φρικαρισμένους τύπους στην πίστα, αλλά λίγοι έχεις γύρω σου. από αυτούς πληρώνουν για να μπουν. Έρχονται Οι χίπις που δεν δουλεύουν, μπορούν εύκολα μαζί με τους μουσικούς ή έχουν καλές διασυνδέ να μαζέψουν μερικά δολάρια την ημέρα ζητιανεύ σεις. οντας στην οδό Χέιτ. Η πρόσφατη κοσμοσυρροή Καμιά από τις δύο αίθουσες χορού δεν είναι κο ντά στο Χάσμπουρι ώστε να πάει κανείς περ από περίεργους αποδείχτηκε ευεργετική για τη λε γεώνα των ψυχεδελικών ζητιάνων. Στη διάρκεια πατώντας, ειδικά αν είναι μαστουρωμένος. Αφού, των αρκετών ημερών που τριγύριζα την περιοχή, λοιπόν, μόνο λίγοι χίπις έχουν επαφές με τη δομή με άγγιζαν τόσο συχνά που άρχισα να εφοδιάζο της εξουσίας της ψυχεδέλειας, οι περισσότεροι απ’ αυτούς περνούν τα βράδια του Σαββατο μαι με δεκάρικα, τα οποία φύλαγα στην τσέπη κύριακου τριγυρνώντας στην οδό Χέιτ ή μα μου, έτσι ώστε να μη χρειάζεται να δια στουρώνοντας με άσιντ -LSD- στο δωμάτιο κά πραγματεύομαι για να πάρω ρέστα. Οι ζητιάνοι είναι συνήθως ξιπόλητοι, πάντα νέοι και ποτέ ποιου φίλου. Μερικές από τις ροκ μπάντες δίνουν ελεύθερες συναυλίες στο Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ γι’ απολογητικοί. Οπωσδήποτε αυτά που μαζεύουν αυτούς τους αδελφούς που δεν μπορούν να πλη τα μοιράζονται, άρα τους φαίνεται εντελώς λογικό ότι οι ξένοι πρέπει να τα μοιράζονται μ’ αυτούς. ρώσουν για να μπουν στους χορούς. Όμως, εκτός

54 αφιέρωμα-------------------------------------------------------------------------------Το καλύτερο θέαμα στην οδό Χέιτ είναι συ νήθως στο πεζοδρόμιο μπροστά στο Drog Store, ένα καινούριο καφέ-μπαρ, στη γωνία της οδού Μισόνικ, το Drog Store, παρουσιάζει μια χίπικη επιθεώρηση που διαρκεί μέρα-νύχτα. Τα νούμερα αλλάζουν σποραδικά, αλλά κανένας δεν νοιά ζεται. Θα υπάρχει πάντα ένας τουλάχιστον άνδρας με γυαλιά ηλίου και μακριά μαλλιά που θα παίξει κάποιο είδος ξύλινης φλογέρας. Θα φοράει μπέρτα σαν του Δράκουλα, ή μακρύ βουδιστικό ένδυμα ή στολή Ινδιάνου Σιου. Θα υπάρχει επί σης ένας ξανθός, μαλλιαρός τύπος που θα φοράει μαύρο καουμπόικο καπέλο, και σακάκι με πούλιες που παλιά ανήκε σε κάποιον τυμπανιστή της πα ρέλασης του 1949 στο στάδιο Rose Bowl. Αυτός θα παίξει τύμπανα μπόνγκος. Δίπλα στον τυμπα νιστή θα βρίσκεται ένα κορίτσι με ζαλισμένο βλέμμα που θα φοράει μπλούζα (αλλά όχι σουτιέν) και πλαστική μίνι φούστα χτυπώντας με τις παλάμες της τους μηρούς της στο ρυθμό της μουσικής. Αυτοί οι τρεις θα είναι ο πυρήνας της παράστασης. Θα τους περιτριγυρίζει ένας ολό κληρος θίασος από κάθε είδους αλλόκοτους τύ πους, όλοι τους μαστουρωμένοι. Τα περισσότερα πράγματα που συμβαίνουν στο Χάσμπουρι δεν μπορεί να τα ανακαλύψει κάποιος που δεν έχει πρόσβαση στα ναρκωτικά. Υπάρχουν τέσσεραπέντε μπαρ όπου μπορεί να χαλαρώσει ένας ανή συχος συντηρητικός, αλλά το ένα συγκεντρώνει λεσβίες, το άλλο είναι στέκι φετιχιστών με δερ μάτινα που δείχνουν κτηνώδεις και τα υπόλοιπα είναι παλιές ταβέρνες της γειτονιάς γεμάτες μελαγχολικούς μεθυσμένους μεσήλικες. Πριν από την εποχή των χίπις υπήρχαν τρία καλά νέγρικα τζαζ μπαρ στην οδό Χέιτ, αλλά γρήγορα θεωρή θηκαν ξεπερασμένα. Ποιος χρειάζεται τζαζ, ή ακόμα και μπύρα, όταν μπορεί να καθήσει στο πε ζοδρόμιο, να βάλει στο στόμα του ένα χαπάκι, και ν’ ακούσει φανταστική μουσική μέσα στο κεφάλι του για πολλές ώρες; Μια κάψουλα καλό άσιντ κοστίζει 5 δολάρια και μπορείς μ’ αυτό ν’ ακού σεις τη Συμφωνία του Σύμπαντος, με το Θεό να τραγουδάει σόλο και το Αγιο Πνεύμα στα τύμπα να [...] Οι νεότεροι χίπις, βλέπουν τον εαυτό τους ως την πρωτοπορία ενός νέου τρόπου ζωής στην Αμερική -του ψυχεδελικού τρόπου- όπου η αγά πη αφθονεί, η εργασία είναι διασκέδαση, και οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον. Οι νεαροί χίπις είναι πεπεισμένοι ότι τα πράγματα θα πάνε όπως αυτοί ελπίζουν. Οι πιο ηλικιωμένοι χίπις δεν είναι τόσο σί γουροι. Περίμεναν πολύ καιρό τον κόσμο να έρ

θει με τα νερά τους κι αυτοί που αναμιγνύονται περισσότερο στη χιπ σκηνή είναι κουμπωμένοι αυτή τη φορά. «Αυτή η επιστροφή στη φύση είναι εντάξει όταν είσαι 20 χρονώ», λέει κάποιος. «Αλλά όταν φτάσεις τα 35, θέλεις να ξέρεις ότι κάτι συμβαίνει πραγματικά». Ο Εντ Ντένσον, στα 27, είναι πρώην μπήτνικ, πρώην οπαδός του Γκόλντγουότερ, πρώην ριζο σπάστης του Μπέρκλεϊ, και τώρα μάνατζερ της πετυχημένης ροκ μπάντας Country Joe and the Fish. To σπίτι και επιτελείο του είναι ένα σύ μπλεγμα δωματίων πάνω από ένα μαγαζί που που λά οινοπνευματώδη στο Μπέρκλεϊ. Το ένα δωμά τιο είναι καλλιτεχνικό στούντιο, το άλλο είναι γραφείο, υπάρχει επίσης και κουζίνα, μια κρεβα τοκάμαρα και αρκετά δωμάτια με λιγοστά έπιπλα που η χρήση τους είναι ακαθόριστη. Ο Ντένσον είναι βαθιά αναμιγμένος στην χίπι κη μουσική σκηνή, αλλά ισχυρίζεται ότι δεν είναι χίπι. «Είμαι πολύ απαισιόδοξος για το πού πηγαί νει αυτή η υπόθεση», λέει. «Αυτή τη στιγμή είναι καλή για πολλούς ανθρώπους. Είναι ακόμα πολύ ανοιχτή. Αλλά κοιτάω προς τα πίσω, τη σκηνή του Μπέρκλεϊ. Υπήρχε τρομερή αισιοδοξία κι εκεί επίσης, αλλά δες πού πήγαν όλα αυτά; Η Μπητ Γενιά; Πού βρίσκεται τώρα; Τι έγινε με τα χούλαχουπ; Ίσως αυτή η χίπι υπόθεση να είναι κάτι πε ρισσότερο από μόδα. Ίσω ς να ενδιαφέρεται ολό κληρος ο κόσμος αλλά δεν είμαι αισιόδοξος. Οι περισσότεροι χίπις που ξέρω δεν καταλαβαίνουν πραγματικά σε τι είδους κόσμο ζουν. Έχω κουρα στεί ν’ ακούω για το πόσο ωραίοι άνθρωποι είμα στε όλοι μας. Αν οι χίπις ήταν πιο ρεαλιστές, θα είχαν μεγαλύτερες δυνατότητες επιβίωσης». Οι D iggers και οι φ υ λ έ ς

ι περισσότεροι χίπις θεωρούν το θέμα της επιβίωσης λυμένο, αλλά γίνεται όλο και πιο φανερό, καθώς η συνοικία γεμίζει με άφραγκους heads, ότι δεν υπάρχει αρκετή τροφή και στέγη για όλους. Μια μερική λύ ση μπορεί να προσφέρει η ομάδα που λέγε ται «Diggers», που θα μπορούσαμε να τους ονομάσουμε «καλούς σαμαρείτες» του χίπικου κ νήματος και «αόρατη κυβέρνηση» του Χάσμπουρι. Οι Diggers είναι νέοι και επιθετικά πραγματι στές. Έ χουν στήσει ελεύθερα κέντρα στέγασης, κέντρα δωρεάν διανομής ιματισμού και κουζίνες όπου μαγειρεύουν σούπα. Χτενίζουν τη συνοικία ζητώντας δωρεές κάθε είδους. Από λεφτά μέχρι μπαγιάτικο ψωμί και εξοπλισμό για κάμπινγκ. Οι Diggers βάζουν αγγελίες στα τοπικά καταστήμα

------------------------------------------------------------------------------- αφιέρωμα

τα, ζητώντας δωρεές: σφυριά, πριόνια, φτιάρια, παπούτσια και οτιδήποτε άλλο που οι περιπλανώμενοι χίπις θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να συντηρηθούν. Το πνεύμα και το όνομά τους προέρχεται από τις μικρές ομάδες Αγγλων επαναστατών της υπαί θρου του Που αιώνα που ονομάζονταν Diggers και True Levelers, οι οποίοι είχαν κάποιες σοσια λιστικές ιδέες. Το χρήμα έπρεπε να καταργηθεί, κοινοβιακά αγροκτήματα θα μπορούσαν να συ ντηρήσουν όλους εκείνους που ήταν πρόθυμοι να τα καλλιεργήσουν και η ατομική ιδιοκτησία της γης θα ήταν παράνομη. Οι Diggers δέχτηκαν σο βαρές παρενοχλήσεις και το κίνημα τελικά κατέρρευσε κάτω από το βάρος της δημόσιας κατα κραυγής. Οι Diggers του Χάσμπουρι τα πήγαν λίγο κα λύτερα, αλλά η ζήτηση τροφής και στέγης αρχίζει να ξεπερνά την προσφορά. Για κάποιο διάστημα οι Diggers ήταν ικανοί να σερβίρουν τρία γεύμα τα, φτωχικά βέβαια, κάθε απόγευμα στο Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ. Καθώς όμως το πράγμα μαθεύτηκε, όλο και περισσότεροι χίπις έρχονταν για να φάνε και οι Diggers αναγκάστηκαν να επεκταθούν μακρύτερα για να βρουν τροφή. Κάπου-κάπου υπήρ χαν προβλήματα όπως όταν ο αρχι-Digger Έμμετ Γκρόγκαν, 23 χρονώ, αποκάλεσε έναν χασάπη της περιοχής «φασιστικό γουρούνι και δειλό», όταν αυτός αρνήθηκε να δώσει υπολείμματα κρέ ατος. Ο χασάπης χτύπησε τον Γκρόγκαν με το πλατύ μέρος του μπαλτά του. Η ηθική των Diggers για μαζική μοιρασιά, συμφωνεί με το Ινδιάνικο μοτίβο που είναι βασι κό στη σκηνή του Χάσμπουρι. Η λατρεία των «φυλών» θεωρείται από πολλούς πιο ηλικιωμέ νους χίπις σαν το κλειδί για την επιβίωση. Ο ποι ητής Γκάρυ Σνάιντερ, ένας χίπι γκουρού, βλέπει το κίνημα «επιστροφή στην ύπαιθρο» σαν απά ντηση στο πρόβλημα τροφής και στέγης. Προτρέ πει τους χίπις να φύγουν από τις πόλεις, να σχη ματίσουν φυλές, να αποκτήσουν γη και να ζήσουν κοινοβιακά σε απόκεντρες περιοχές. Αναφέρει μια χίπικη «φατρία» που ονομάζεται Μάχα-Λίλα ως παράδειγμα (παρόλο που η φατρία αυτή μένει ακόμα στο Χάσμπουρι): «Τώρα», λέει ο Σνάιντερ, «ρωτάς πώς θα λει τουργήσει αυτό... Λοιπόν, η Μάχα-Λίλα είναι μια ομάδα που αποτελείται από τρεις διαφορετικές οι κογένειες που έχουν συγκεντρώσει σε κοινό τα μείο τους πόρους τους, οι οποίοι δεν είναι και πο λύ σπουδαίοι. Έχουν όμως αποφασίσει να πλη ρώνουν μαζί, να δουλεύουν μαζί, και να φροντί ζουν ο ένας τον άλλο. Αυτό σημαίνει ότι όλοι

τους έχουν τον τρόπο να βγάζουν λίγα λεφτά τα οποία μοιράζονται. Εκτός απ’ αυτό, δουλεύουν μαζί σε δημιουργικά προγράμματα. Τώρα, για πα ράδειγμα, δουλεύουν μαζί σ’ ένα λάιτ σόου για μια βραδιά ποίησης που θα κάνουμε. Θεωρούν τους εαυτούς τους σαν ένα είδος διευρυμένης οι κογένειας ή φατρίας. Αυτό είναι το πρότυπο. Το συσχετίζουν με μια ευρύτερη έννοια της φυλής, μάλλον χαλαρή, αλλά για την ώρα ο καθένας πρέπει να είναι ικανός -κατά καιρούς- να κάνει κάποια μικρή δουλειά. Το διαφορετικό εδώ, είναι ότι δεν έχουμε μια πολύ σφιχτή μονογαμική οικογένεια, αλλά μια ελα φρώς ευρύτερη ομάδα όπου η μοιρασιά είναι με γαλύτερη». Η ιδέα των φυλών έχει μεγάλο νόημα, γιατί έτσι δεν εξαρτάται κάποιος μόνο από τους Diggers. Υπάρχουν οπωσδήποτε ενδείξεις ότι ο νεανικός

Κολάζ Ρίτσαρντ Στάτινγκ

επαρχιωτισμός του Χέιτ-Άσμπουρι οφείλεται σε μια βεβιασμένη διεύρυνση της συνείδησης. Τους τελευταίους μήνες, ο τόπος γέμισε με επίδοξους χίπις από άλλα μέρη της χώρας, κυρίως από το Λος Αντζελες και τη Νέα Υόρκη. Αυτό το καλο καίρι αναμένεται πραγματική κοσμοπλημμύρα. Στην πόλη διαδίδονται φήμες, αξιόπιστες ή όχι,

56 αφιέρωμα-------------------------------------------------------------------------------ότι από 50 μέχρι 200 χιλιάδες «άποροι νεαροί» θα καταφθάσουν στο Σαν Φρανσίσκο, αμέσως μόλις τελειώσει η σχολική χρονιά. Οι Diggers έχουν τρομάξει μ’ αυτή την ιδέα. «Πού θα μένουν;» λέει κάποιος. «Τι θα κάνουν;» Μια κοπέλα που δουλεύει σε μια από τις κουζίνες των Diggers σηκώνει τους ώμους με αδιαφορία και λέει: «Οι Diggers θα συνεχίσουν να υποδέχο νται τα θύματα της γενιάς της αγάπης». Οι τοπι κοί υπεύθυνοι, όπως ο Δήμαρχος, αρχίζουν να πανικοβάλλονται. Κάποιοι στο Χέιτ-Άσμπουρι πρότειναν να γίνουν εγκαταστάσεις ώστε οι νεοφερμένοι να μπορούν να κοιμούνται στο Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ ή στο κοντινό στάδιο Κεζάρ, αλ λά ο αρχηγός της Αστυνομίας Τομ Κάχιλ είπε όχι. «Ο Νόμος και η Τάξη θα υπερισχύσουν», τόνι σε. «Δεν θα κοιμηθεί κανείς στο πάρκο. Δεν υπάρ χουν εγκαταστάσεις υγιεινής και αν τους αφήσουμε να κατασκηνώσουν εκεί, θα έχουμε τερά στιο πρόβλημα υγείας. Οι χίπις δεν ανήκουν στην κοινότητά μας. Αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν το θάρρος να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της ζωής. Προσπαθούν να διαφύγουν· κανείς δεν πρέπει να αφήσει τα παιδιά του να συμμετέχουν σ’ αυτή την υπόθεση με τους χίπις». Τα ναρκωτικά

Γ j ουλάχιστον μέχρι το 1962, το Χέιτ1

' Άσμπουρι ήταν μια άχαρη, εργατική συνοι κία που σιγά σιγά γέμιζε με νέγρους. Μαστιζόταν από το έγκλημα και τη βία και οι κάτοικοι έφτιαχναν περιπόλους επαγρύπνη σης. Οι νοικοκυρές δέχονταν επιθέσεις πη« > γαίνοντας στο μπακάλικο, οι έφηβοι μαχαι ρώνονταν στους τσακωμούς των συμμοριών και κάθε μεθυσμένος στην οδό Χέιτ ήταν εύκολο θύ μα για τους ληστές της περιοχής. Τώρα, με τον ερχομό της κουλτούρας των ναρ κωτικών, ακόμα και οι πιο συντηρητικοί παλιοί κάτοικοι της γειτονιάς, λένε ότι μπορεί κανείς να κυκλοφορεί στο δρόμο νιώθοντας μεγαλύτερη ασφάλεια. Οι διαρρήξεις αποτελούν ακόμα πρό βλημα αλλά η βία είναι όλο και πιο σπάνια. Είναι δύσκολο να βρεις κάποιον έξω από τη χίπικη κοι νότητα που θα έλεγε ότι τα ψυχεδελικά ναρκωτικά έκαναν τη γειτονιά καλύτερη. Είναι όμως ακόμα πιο δύσκολο να βρεις κάποιον που δεν προτιμά να περνά πάνω από ένα φρικιό που χασκογελάει κα θισμένο στο πεζοδρόμιο παρά να ανησυχεί μήπως του επιτεθούν αλήτες με σουγιάδες. Το γεγονός ότι οι χίπις και οι συντηρητικοί κατέληξαν σε μια τόσο ειρηνική συνύπαρξη φαίνεται ότι φέρνει σε

αμηχανία τις Δημοτικές αρχές. Υπάρχουν πολλές φθηνές ετικέτες που περι γράφουν τί συμβαίνει στο Χάσμπουρι, αλλά κα μιά δεν έχει όνομα: η Γενιά της Αγάπης, η Γενιά του Απρόβλεπτου, η Γενιά της Σύμπραξης ή ακό μα η γενιά του LSD. Η τελευταία είναι η καλύτε ρη, αλλά για την ακρίβεια θα έπρεπε να λέγεται η Head Γενιά. «Head» στη χιπ γλώσσα, είναι ο χρήστης ψυχε δελικών ναρκωτικών: LSD, μαριχουάνα («χόρ το»), μεσκαλίνη, πεγιότ, μεθεδρίνη, μπενζενδρίνη και αρκετά ακόμα που ανήκουν στην κατηγορία των διεγερτικών του μυαλού, αυτών που διευρύ νουν τη συνείδηση, δηλαδή ναρκωτικά του «κε φαλιού». Στην άλλη άκρη του φάσματος είναι τα ναρκωτικά του «σώματος»: όπιο, ηρωίνη, βαρβιτουρικά, ακόμα και το αλκοόλ. Βασικά, αυτά είναι κατευναστικά, ενώ τα ναρκωτικά του κεφαλιού εί ναι διεγερτικά. Κανένας από τους δύο τύπους όμως δεν συνοδεύεται από εγγύηση του κατα σκευαστή και το Χάσμπουρι είναι γεμάτο άτομα που το μυαλό τους έχει σαλέψει άγρια από ναρκω τικά που υποτίθεται ότι προκαλούν ειρηνική ευφορία. Επικίνδυνη είναι επίσης η διαδεδομένη τάση να αναμιγνύονται δύο, ή τρία ναρκωτικά ταυτό χρονα. Άσιντ με αλκοόλ μπορεί να αποβεί θανα τηφόρος συνδυασμός, προκαλώντας εκρήξεις βί ας, αυτοκτονική κατάθλιψη και γενικά φρικάρισμα που οδηγεί στη φυλακή ή στο νοσοκομείο. Οι περισσότεροι heads είναι σχετικά προσεκτι κοί με τη χρήση των ναρκωτικών, αλλά τους τε λευταίους μήνες η περιοχή συγκέντρωσε τόσους πολλούς νεαρούς, άπειρους χίπις, ώστε τα δημό σια φρικαρίσματα έχουν γίνει ρουτίνα. Οι αστυνομικοί της συνοικίας παραπονούνται ότι οι acidheads ρίχνονται στο δρόμο μπροστά στα αυ τοκίνητα, ξεγυμνώνονται μέσα στα παντοπωλεία και περνούν μέσα από τζαμαρίες. Τις καθημερι νές, η κίνηση είναι περίπου ίδια μ’ αυτήν στην οδό Μακντούγκαλ του Γκρίνουιτς Βίλατζ, αλλά τα Σαββατοκύριακα οι προσωρινοί χίπις και οι περίεργοι που έρχονται να δουν από τα προάστια, δημιουργούν ένα εφιαλτικό μποτιλιάρισμα. Τα πεζοδρόμια είναι τόσο συνωστισμένα που ακόμα κι ένα ήπιο φρικάρισμα είναι πιθανό να προκαλέσει αναταραχή. Τα Δημοτικά λεωφορεία δεν περνούν πια από την οδό Χέιτ τα Σαββατοκύριακα. Αναγκάστηκαν να αλλάξουν δρομολόγιο αφού μπουλούκια από χίπις οργάνωσαν καθιστικές διαμαρτυρίες στο δρόμο και ακινητοποίησαν την κυκλοφορία. Τα μόνα λεωφορεία που περνούν ακόμα τακτικά από

την οδό Χέιτ είναι αυτά της Γκρέι Λάιν, που πρό σφατα πρόσθεσε τη «Χίπιλαντ», στην περιήγησή της στα αξιοθέατα του Σαν Φρανσίσκο. Διαφημί στηκε σαν «η μοναδική αλλοδαπή περιήγηση μέ σα στα όρια των Ηνωμένων Πολιτειών» και είχε άμεση επιτυχία προσελκύοντας τουρίστες που πι στεύουν ότι το Χέιτ-Άσμπουρι είναι ανθρώπινος ζωολογικός κήπος. Η μόνη πικρή νότα στην πε ριοδεία είναι όταν κάποιος χίπι τρέχει πλάι στο λεωφορείο κρατώντας έναν καθρέφτη. Από το Μπέρκλεϊ στο Χειτ-Άσμπουρι

έρυσι, στο Μπέρκλεϊ, οι σκληροπυρηνικοί πολι τικοποιημένοι ριζοσπάστες που έβλεπαν πάντα τους χίπις σαν πνευματικούς ,,

συμμάχους, άρχισαν να ανησυχούν για την εκτεταμένη επιρροή της σκηνής του Χέιτ- / Άσμπουρι. Φοιτητές /! που πριν ήταν οργισμέ νοι ακτιβιστές, αρκούνταν τώρα στο να κά θονται στα δωμάτιά τους και να χαμογε λούν στον κόσμο μέσα από τους καπνούς της μαριχουάνας, ή ακόμα χειρότερα, να ντύνονται σαν παλιάτσοι ή Ινδιάνοι και να μένουν μαστουρω μένοι με LSD για πολλές μέρες. Ακόμα και στο Μπέρκλεϊ, οι πολιτικές συγκεντρώσεις στη διάρκεια του 1966 χρωματίζονταν από μουσική, τρέλα και παραλογισμό. Αντί για Grateful πλακάτ με επαναστατικά συνθήματα, όλο και περισσότεροι διαδηλωτές κρατούσαν λουλού δια, μπαλόνια και πολύχρωμες αφίσες με συνθή ματα του Δρ. Τίμοθυ Λήρυ, του πάπα του άσιντ. Η κουλτούρα των ναρκωτικών εξαπλωνόταν πιο γρήγορα από όσο νόμιζαν οι πολιτικοποιημένοι ακιβιστές. Αντίθετα απ’ ό,τι οι αφοσιωμένοι ριζο σπάστες που βγήκαν από το Κίνημα της Ελευθε ρίας του Λόγου, οι χίπις ενδιαφέρονταν περισσό τερο να βγουν έξω από την κοινωνία παρά να την αλλάξουν. Γενικά ήταν νεότεροι από τους πολιτι κοποιημένους και ο Τύπος τούς ονόμαζε «αριστε ρά της μαριχουάνας» και τους απέρριπτε σαν μια

αφιέρωμα 57

επιπόλαιη ομάδα που έχει ριχτεί με τα μούτρα στα ναρκωτικά και στο σεξ. Τότε ο Ρόναλντ Ρήγκαν εκλέχτηκε Κυβερνήτης [της Καλιφόρνιας] με μια πλειοψηφία περίπου ενός εκατομμυρίου ψήφων. Μετά από λίγο, ο Κλαρκ Κερ απολύθηκε από πρύτανης του Πανεπι στημίου της Καλιφόρνιας. Αυτό ήταν άμεση συ νέπεια της νίκης του Ρήγκαν. Μέσα στο Νοέμ βριο, το κόμμα των Ρεπουμπλικάνων κέρδισε 50 έδρες στο Κογκρέσο προειδοποιώντας την κυβέρ νηση του Τζόνσον ότι παρά τους πηχυαίους τί τλους του Τύπου για το Μπέρκλεϊ και τη ΝέαΑριστερά, οι περισσότεροι ψηφοφόροι ήταν πολύ πιο φιλοπόλεμοι και συντηρητικοί από ό,τι πί στευε ο Λευκός Οίκος. Οι χίπις, πολλοί από τους οποί ους θεωρούν τους εαυτούς τους εν μέρει τουλάχιστον, πολιτι κοποιημένους, διδάχτηκαν από αυτό. Μια από τις πιο φανερές συνέπειες των εκλογών του 1966 ήταν η απώλεια των ψευδαι σθήσεων της Νέας Αριστερός για την επιρροή της. Η συμμαχία των ριζοσπαστών με τους χίπις υπολόγι ζε ότι οι ψηφοφόροι θα αποκήρυσσαν τα «δε ξιά, πολεμοκάπηλα» στοιχεία στο Κογκρέσσο, αλλά αντίθετα ήταν ο ι. «φιλελεύθεροι» Δημο κρατικοί που υπέστησαν πλήγμα. Έ τσι δεν είναι τυχαίο που η σκηνή του Χέιτ-Άσμπουρι ανα πτύχθηκε πολύ γρήγορα το χειμώνα )ead του 1966-1967 και από μια περιορισμένη ήσυχη νεο-μποέμ συνοικία που ήταν εδώ και τέσσερα-πέντε χρόνια, έγινε πολυπληθής, απείθαρχη και γεμάτη ναρκωτικά. Οι χίπις που ποτέ δεν είχαν πιστέψει πραγματικά ότι αποτελού σαν το ρεύμα του μέλλοντος, είδαν τα αποτελέ σματα των εκλογών σαν τη σκληρή επιβεβαίωση της ματαιότητας του να πολεμάς το κατεστημένο με τους δικούς του όρους. Έπρεπε να δημιουργηθεί μια εντελώς καινού ρια σκηνή, είπαν, και ο μόνος τρόπος για να πραγματοποιηθεί αυτό ήταν να γίνει η μεγάλη μετακίνηση -κυριολεκτικά ή μεταφορικά- από το Μπέρκλεϊ στο Χέιτ-Άσμπουρι, από τον πράγματι-

58 αφιέρωμα------------------------------------------------------------------------------σμό στον μυστικισμό, από την πολιτική στα ναρκωτικά, από τις σκοτούρες της διαμαρτυρίας στην ειρηνική αποστράτευση της αγάπης της φύ σης και του αυθορμητισμού. Τζόις Φρανσίσκο

ΓΊ

ο πιστεύω του Χέιτ-Άσμπουρι εκφραζόταν, όσο καλύτερα γινόταν, από την Τζόις Φρανσίσκο, 23χρονη διαφημίστρια της καινούριας χίπικης εφημερίδας Oracle [Χρησμός]. Πριν λίγους μήνες η Τζόις μι λούσε σε μια δημοσιογράφο από τον κατε* > στημένο Τύπο, προσπαθώντας να εξηγήσει τι σημαίνει το φαινόμενο χίπι. «Αγαπώ όλον τον κόσμο», είπε. «Είμαι η θεϊκή μητέρα, λίγο Βού δας, λίγο θεός, λίγο απ’ όλα». «Πώς ζεις;» ρώτησε η δημοσιογράφος. «Από γεύμα σε γεύμα. Δεν έχω χρήματα, δεν έχω ιδιοκτησία. Το χρήμα είναι ωραίο μόνο όταν κυλάει. Ό ταν συσσωρεύεται είναι βάσανο. Φρο ντίζουμε ο ένας τον άλλον. Πάντα υπάρχει κάτι για ν’ αγοράσεις φασόλια και ρύζι για την παρέα και πάντα κάποιος φροντίζει για να έχω χόρτο και άσιντ. Κάποτε είχα μπει σε ψυχιατρείο επειδή προσπαθούσα να προσαρμοστώ και να παίξω το παιχνίδι. Τώρα όμως είμαι ελεύθερη κι ευτυχισμέ νη». Επόμενη ερώτηση: «Κάνεις χρήση ναρκωτικών συχνά;» «Αρκετά. Όταν βρίσκομαι σε σύγχυση, τα πα ρατάω και παίρνω μια δόση άσιντ. Είναι μια σύ ντομη αποχή από την πραγματικότητα. Φεύγεις αμέσως. Όλοι πρέπει να παίρνουν, ακόμα και τα παιδιά. Γιατί να μη διαφωτίζονται νωρίς αντί να περιμένουν να μεγαλώσουν; Τα ανθρώπινα πλά σματα χρειάζονται πλήρη ελευθερία. Εκεί βρίσκε ται ο Θεός. Πείθει να ξεφορτωθούμε την υποκρι σία, τη δολιότητα, την ψευτιά και να επιστρέψουμε στην αγνότητα των αξιών της παιδικής μας ηλικίας». Η δημοσιογράφος ρώτησε στη συνέχεια αν η Δις Φρανσίσκο προσεύχεται ποτέ. «Ω, ναι», είπε. «Προσεύχομαι στον πρωινό ήλιο. Με τρέφει με την ενέργειά του ώστε να μπορώ να προσφέρω την αγάπη και την καλοσύνη μου και να τρέφω τους άλλους. Ποτέ δεν προσεύχομαι για κάτι. Δεν χρειάζομαι τίποτα. Οτιδήποτε με διεγείρει είναι μυστήριο: το LSD, το σεξ, τα κουδουνάκια μου, τα χρώματά μου... αυτό σημαίνει, θεία μετάληψη, μπήκες;» Η δημοσιογράφος δεν ήταν σίγουρη ότι κατά λαβε, αλλά δημοσίευσε τη συνέντευξη γι’ αυτούς

που μπορούσαν να καταλάβουν. Το ψυχεδελικό παγόβουνο

πό κανονικές συνθήκες, η αυξημένη δημοτικότητα των ψυχεδελικών θα ήταν το κύριο θέμα σ’ ένα άρθρο για τους χίπις. Όμως οι εμπαθείς καταχρήσεις των νόμων περί ναρκωτικών κάνουν αδύνατο, ή τουλάχιστον απάνθρωπο, το να κατα γράψεις ολόκληρη την υπόθεση. Ένας δημοσιογράφος που ασχολείται με τους hea βρίσκεται σε ένα παράξενο δίλημμα. Ο μόνος τρόπος να γράψει αμερόληπτα για τη σκηνή είναι να μπει μέσα σ’ αυτήν. Είναι προφανές ότι όποιος προσπαθεί να γρά ψει για τα ψυχεδελικά ναρκωτικά χωρίς εμπειρία από πρώτο χέρι, είναι βλάκας και τσαρλατάνος. Ακόμα, το να γράφεις από εμπειρία είναι σαν να ομολογείς την ενοχή σου. Είναι επίσης σαν να προδίδεις ανθρώπους που το μόνο τους «έγκλη μα» είναι το ότι καπνίζουν ένα αγριόχορτο που φυτρώνει σε όλο τον κόσμο, αλλά η κατοχή του στην Καλιφόρνια, έχει συνέπεια ποινές από τις οποίες η μικρότερη είναι δύο χρόνια φυλάκιση. Έτσι, παρά το γεγονός ότι η βιομηχανία της δη μοσιογραφίας είναι γεμάτη αμετανόητους heads -όπως πολλοί δημοσιογράφοι ήταν πότες στη διάρκεια της Ποτοαπαγόρευσης- δεν είναι πολύ πιθανό ότι η ειλικρινής, εμπεριστατωμένη αλή θεια για τα ψυχεδελικά θα δημοσιευτεί σύντομα. Αν έγραφα για παράδειγμα, ότι πέρασα 10 μέ ρες στο Σαν Φρανσίσκο και ήμουν συνέχεια μα στουρωμένος... ότι στην πραγματικότητα ήμουν μαστουρωμένος εννέα νύχτες απ’ τις 10 και ότι σχεδόν όλοι με τους οποίους είχα σχέσεις κάπνι ζαν μαριχουάνα λες και έπιναν μπύρα... και αν έλεγα ότι πολλοί από τους ανθρώπους με τους οποίους μίλησα δεν ήταν φρικιά και απόβλητοι, αλλά ικανοί επαγγελματίες με τραπεζικούς λογα ριασμούς και ακηλίδωτη υπόληψη... και ότι με εξέπληξε το γεγονός ότι υπήρχαν ψυχεδελικά σε σπίτια όπου ούτε καν θα γινόταν συζήτηση γι’ αυτά δύο χρόνια πριν -αν όλα αυτά ήταν αλήθεια, θα μπορούσα να γράψω ότι το φαινόμενο χίπι στο Χέιτ-Άσμπουρι είναι κάτι περισσότερο από ένα περίεργο αξιοθέατο... ότι τα ναρκωτικά και τα όρ για είναι συνηθισμένα σ’ ένα πολύ ευρύτερο και πιο διακριτικό κύκλο της ευυπόληπτης ανερχόμενης κοινωνίας της Περιοχής του Κόλπου όπως και στους πολύχρωμους απόβλητους νεομποέμ του Σαν Φρανσίσκο. Υπάρχουν άφθονα στοιχεία που αποδεικνύουν

αφιέρωμα 59 την άποψη ότι η σκηνή του Χέιτ-Άσμπουρι είναι μόνο η οργιαστική κορυφή του μεγάλου ψυχεδελι κού παγόβουνου που ήδη κινείται κάτω απ’ τη θά λασσα της «Great Society». Το πλήθος των ευφυών, ικανών heads είναι κρυμμένο και αμέ τρητο γιατί δεν θέλει τίποτε άλλο παρά την ησυχία και την ανωνυμία του. Σε μια ταραγμένη κοινωνία όπου η εικόνα ενός ανθρώπου είναι συχνά πιο σημαντική από την πραγματικότητά του, οι μόνοι που μπορούν να διαλαλούν ότι κά νουν χρήση ναρκωτικών είναι εκείνοι που δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Κι αυτοί -τουλάχιστον για την ώρα- είναι οι νε αροί λωτοφάγοι, οι ξιπόλητοι μαλλιαροί μυστικιστές του Χέιτ-Άσμπουρι. Όλοι εκείνοι οι πρωτόγονοι Χριστιανοί, οι ειρηνικοί αρνητές και τα μισο-παραπλανημένα «παιδιά των λουλουδιών» που αρνούνται να συμμετέχουν σε μια κοινωνία που τους φαίνεται άθλια σχεδιασμένη και ψυχοφθόρα απάτη.

Μέχρι πριν από δύο χρόνια, πολλοί από τους καλύτερους και εξυπνότερους από αυτούς ήταν αναμιγμένοι με πάθος στην πραγματικότητα της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής της Αμερικής. Η σκηνή άλλαξε όμως από τότε, και ο πολιτικός αγώνας δεν είναι πια της μόδας. Η τάση δεν είναι πια για «αλλαγή», «πρόοδο», ή «επανά σταση» αλλά απλώς η διαφυγή, το να ζει κανείς στην περιφέρεια του κόσμου, και να βρει μια ευκαιρία για επιβίωση σε καθαρά προσωπικό επί πεδο. Η ακμάζουσα χίπικη σκηνή ανησυχεί απελπι στικά τους πολιτικοποιημένους ακτιβιστές. Βλέ πουν μια ολόκληρη γενιά εξεγερμένων να παρασύρεται από τη λήθη, έτοιμη να δεχτεί σχεδόν οτι δήποτε εφόσον συνοδεύεται από αρκετό «σόμα»3. Ο Στηβ ντε Κάνιο, ένας πρώην ακτιβιστής που τώρα κάνει τη διπλωματική του εργασία στο ΜΙΤ, είναι ένα καλό παράδειγμα από το πλήθος των νε αρών ριζοσπαστών, που τώρα έχουν χάσει την επιρροή τους και δεν έχουν ξεκά θαρη ιδέα για το πώς θα μπορού σαν να την ξανακερδίσουν. «Αυτή η συμμαχία ανάμεσα στους χίπις και τους πολιτικοποι ημένους ριζοσπάστες οδηγείται σε διάλυση», λέει. «Υπάρχει με γάλο χάσμα ανάμεσα στο σύνθη μα Flower Power κςμ τον αμείλι κτο τομέα της πολιτικής. Τα ναρ κωτικά είναι πολύ εύκολη λύση σαν όπιο του λαού και οι μπά σταρδοι (η αστυνομία) δεν θα την αφήσουν ανεκμετάλλευτη». Ο ντε Κάνιο πέρασε τρεις μή νες σε διάφορες φυλακές της Πε ριοχής του Κόλπου επειδή αγωνι ζόταν για τα πολιτικά δικαιώματα και τώρα περιμένει για ένα νέο ξεκίνημα. «Περνάω το μεγαλύ τερο μέρος του χρόνου μου μελε τώντας», λέει. «Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή έχω φοβηθεί. Οι τρεις μήνες στον πάτο των σκουπιδιών της ανθρωπότητας μου έκαναν μεγάλο κακό. Η χώ ρα πάει κατά διαόλου, η αριστερά πάει κατά τη μαριχουάνα, αλλά όχι εγώ. Θέλω ακόμα να βρω έναν τρόπο να νικήσουμε». Εν τω μεταξύ, όπως οι περισ σότεροι απογοητευμένοι ριζο σπάστες, διασκεδάζει με την ενό

60 αφιέρωμα------------------------------------------------------------------------------χληση που προκαλούν οι χίπις στο κατεστημένο. Ο πανικός των επισήμων του Σαν Φρανσίσκο που περιμένουν 200.000 χίπις να μαζευτούν το καλο καίρι στο Χάσμπουρι, είναι ένα από τα λίγα πράγ ματα με τα οποία οι πρώην ριζοσπάστες του Μπέρκλεϊ μπορούν να γελούν ακόμα. Το όραμα του Ντε Κάνιο δεν καταγράφεται εδώ σαν προ

φητικό, αλλά έτσι όπως έχει η κατάσταση μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι: «Βλέπω τον δήμαρχο Σέλεϊ να στέκεται στα σκαλιά του Δημαρχείου και να κραυγάζει στα μικρόφωνα της τηλεόρασης, “Ο λαός φωνάζει ψωμί! Ψωμί! Αφήστε τον να μα στουρώσει”!». Μετάφραση: Κώστας Αρβανίτης

Σημειώσεις 1.

Ο Χάντερ Σ. Τόμσον θεωρείται (μαζί με τον Τομ Γουλφ) ο 2. Μετ. Ιορδάνης Αρζόγλου, Κάλβος 1977. 3. The New York Times Magazine, 14 ΜαΙου 1967 κυρτότερος εκπρόσωπος της «Νέας Δημοσιογραφίας» που 4. Σόμα: Υποθετικό χάπι το οποίο έπαιρναν οι κάτοικοι του άρχισε να αναπτύσσεται στη δεκαετία του ’60 και σήμαινε ότι «Θαυμαστού Καινούριου Κόσμου» για να νιώσουν αισθήμα ο δημοσιογράφος άφηνε την «αφ’ υψηλού» στάση, βουτούσε τα ευφορίας. «Η θρησκεία, διακήρυξε ο Μαρξ, είναι το όπιο μέσα στο αντικείμενό του και έμπαινε μέσα στα κεφάλια των του λαού. Στο θαυμαστό Νέο Κόσμο η κατάσταση είχε ανα χαρακτήρων που περιέγραφε. Η «Νέα Δημοσιογραφία» επη τραπεί. Το όπιο, ή μάλλον το σόμα, ήταν η θρησκεία του λα ρέασε ή και αντικατέστησε τη λογοτεχνία κάνοντας best ού», έγραφε ο Άλντους Χάξλεϋ. sellers τα βιβλία «Εν Ψυχρώ» (Τρούμαν Καπότε) και «Οι Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε στα βιβλία του Χάξλεϋ: Στρατιές της Νύχτας» (Νόρμαν Μαίηλερ). Σ’ αυτό το είδος Ο Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος (μετ. Βασ. Λ. Καζαντζής, ανήκουν και τα βιβλία του X. Τόμσον: «Hell’s Angels» Βίπερ, 1971) και Επιστροφή στο θαυμαστό νέο κόσμο (μετ. (1967), «Fear and Loathing in Las Vegas» (1972) και «Fear Παντελής Παπαχρήστου, Ελεύθερος Τύπος, 1978) and Loathing on the Campaign Trail» (1973).

αφιέρωμα 61 Φ ρ έ ν τ ε ρ ικ Τ ιο ΰ τ ε ν

Πι'τερ Φόντα και Ντένις Χόπερ στο Easy Rider (Ξένοιαστος Καβαλάρης)

«Ξένοιαστος καβαλάρης» είναι μια ταινία δρόμου: δυο μοτοσικλετιστές ξεκινούν από το Λος Άντζελες για τη Ν έα Ορλεάνη, σε αναζήτηση της «α ληθινής Αμερικής», της Αμερικής των ανθρώπων που ζουν από τη γη, της Αμερικής των χωματόδρομων και του αγροτικού παρελθόντος. Στο δρό μο, δεν πίνουν μπύρες σαν τον Σαλ και τον Ντην - κι η μουσική τους δεν είναι πια η τζαζ, αλλά το ροκ. Μ ετα ξύ άλλων, συναντούν ένα νεαρό δι κηγόρο, μια οικογένεια αγροτών και μια κοινότητα χίπις: διασχϋβμν τον αμερι κανικό Νότο, μ ε διφορούμενα αισθήματα θέλησης - στο τέλος, πέφτουν θύματα των φασιστών αμερικανικού τύπου: η ζωή τους τελειώνει στην άσφαλτο. Οι ήρωες της ταινίας (το σενάριο έγραψαν οι Πίτερ Φόντα, Ντένις Χόπερ και Τέρι Σάουδερν) μοιάζουν απόγονοι των φυγάδων στο «The Live By Night»: έχουν ανακαλύψει το LSD, το ροκ, τις μοτοσικλέτες και τις αντρικές φιλίες. Πάνω απ’ όλα, έχουν ανακαλύψει το χίπικο ιδεώδες, που έχει βαθιές ρίζες στην αμερικα νική παράδοση: στον Τζέφερσον, στον Θορώ, στον Γουίτμαν. Όλα τ ’ άλλα τα αναζητούν ακόμα.

62 αφιέρωμα

στος καβαλάρης κατάγεται από το μύθο του ταξι διού/ δράσης της αμερικανικής παράδοσης: από τις φυγές του Γουόλτ Γουίτμαν από το χρόνο και Ξένοιαστος καβαλάρης έχει πίσω του δυο εμβληματικές ταινίες που αντιστοιχούν σε τον χώρο στο Τραγούδι για τον εαυτό μου, από τον μύθο της μουσικής φολκ και των περιπλαδυο γενιές: τον Ατίθασο του Λάσλο Μπένώμενων του Γούντι Γκάθου στο Bound for νεντεκ (1951) και το Άγριοι Άγγελοι του Glory. Και πάνω απ’ όλα, από το ατέλειωτο ταξίδι Ρότζερ Κόρμαν (1966). Όμως δεν είναι σαν αυτές. Δεν είναι μια ταινία αφιερω του Κέρουακ, το πυρετώδες beat ταξίδι - ο Ξένοιαστος καβαλάρης είναι η τελευταία υπόσχε μένη στους κρυπτοφασίστες μανιακούς ση, η τελευταία επιβεβαίωση πως το άτομο, τα Σύ της μαριχουάνας, του LSD, του σεξ και των νορα, η Αμερική είναι ακόμη ελεύθερα. Αλλά ο Harley Davidson. Στον Ξένοιαστο Καβαλάρη οι μοτοσικλέτες είναι συμπτωματικές - θα μπορού Γουάιατ κι ο Μπίλυ είναι οι τελευταίοι ήρωες του ανοιχτού δρόμου: ο δρόμος, όπως καταλήγει η σαν κάλλιστα να είναι άλογα. Αν και υπάρχει ένα ταινία, δεν είναι πια ανοιχτός για τους ελεύθερους επεισόδιο άσχημου ταξιδιού με acid1, οι ήρωες καβαλάρηδες. δεν διαφημίζουν τα ναρκωτικά: τα καπνίζουν ή τα «Ήταν η καλύτερη χώρα, δεν καταλαβαίνω τί καταπίνουν με φυσικότητα, σαν μια καταπραϋντι κή πίπα της ειρήνης ή σαν το χάπι της χαράς και πήγε στραβά,» λέει ο νεαρός Νότιος δικηγόρος (Τζακ Νίκολσον) στους δυο φίλους μετά από κεί του έρωτα. Οι δυο μοτοσυκλετιστές της ταινίας δεν ανήκουν σε κάποια συμμορία2: ο Γουάιατ κι ο νο το επεισόδιο (τους πέταξαν έξω από ένα νότιο εστιατόριο αποκαλώντας τους «Γιάνκηδες αδερ Μπίλυ ακολουθούν τη γραμμή των Αμερικανών φές»). Αυτό που συμβαίνει στον Ξένοιαστο καβα συντρόφων του δρόμου: τον Deerslayer και τον Chingachgook, τον Ishmael και τον Queequeg3, λάρη είναι πολιτιστικός εμφύλιος πόλεμος. Η πο τον Χακ Φιν και τον Τζιμ, τον Σαλ Παραντάιζ και λιτική της ταινίας υπαινίσσεται το Συνέδριο του τον τρελό Ντην Μοράιρτι στο Στο δρόμο του Κέ- Σικάγου, τους αγώνες για τα πολιτικά δικαιώματα, ρουακ - είναι κι αυτοί εραστές των Συνόρων, τα το Μπέρκλεϊ, το μποϋκοτάζ σταφυλιών της Καλιξιδιώτες της απεραντοσύνης, αθώοι και καταδι φόρνιας, το Βιετνάμ. Οι ανησυχίες αυτές εκφρά ζονται υπόγεια μέσα από τη νοσταλγία της ται κασμένοι ή αθώα καταδικασμένοι. Ο Ξένοιαστος καβαλάρης συγκεντρώνει πολ νίας για μια υπέροχη Αμερική και για Αμερι κανούς εξίσου υπέροχους: Ινδιάνους νεκρούς και λές βασικές παρορμήσεις και μύθους της αμερικανικής κουλτούρας - έτσι, καθώς εκτυλίσ ζωντανούς, ιδιοκτήτες μικρών ράντσων, χίπικα κοινόβια, φιλελεύθερους οραματιστές και μηχα σεται η ιστορία, ο θεατής έχει όλο και πιο έντονη την αίσθηση πως το έδαφος είναι γνώριμο: είναι νόβιους σαν τον Μπίλυ και τον Γουάιατ που κα πνίζουν χόρτο. το κλασικό αμερικανικό τοπίο του 19ου αιώνα, το βίαιο ποιμενικό, λες και συνυπήρχαν σ’ ένα τερά στιο καμβά οι σιωπηλοί βράχοι και οι λίμνες των ηθική του Ξένοιαστου καβαλάρη είναι Cole και Bierstadt, οι χείμαρροι και τα άλογα του απλοϊκή όπως και του γουέστερν, ανάποδα Remington, μαζί με τους Ινδιάνους, τη σκόνη, το όμως: οι «καλοί» είναι οι παράνομοι και οι ιππικό, τις σκηνές με τους καουμπόις γύρω από νυχτερινές φωτιές, καθώς κι οι άλλοι Ινδιάνοι, οι κακοί είναι οι επικίνδυνα εριστικοί, βά ναυσοι Αμερικανοί πολίτες, οι φανατικοί Ινδιάνοι του George Catlin4 που κυνηγάνε βουβά λια, οι Ινδιάνοι που μένουν σε γαλήνια χωριά από του Νόμου και της Τάξης. Αυτό το κοινω δερμάτινες πέτσινες καλύβες. Το ηρωικό, τραχύ νικό υπόδειγμα έχει φόντο ένα τοπίο που τοπίο του Ξένοιαστου καβαλάρη δεν περιέχει κα δεν είναι απλώς ένα σκηνικό: το αμερικανικό τ νένα υπερφυσικό κακό, ούτε μέσα στον άνθρωπο πίο είναι ένας χαρακτήρας από μόνο του. Το νο ούτε μέσα στη φύση. Το έδαφος δεν επισκιάζεται τιοδυτικό, δυτικό και νότιο τοπίο που διασχίζουν από την πουριτανική ενοχή του Χώθορν: δεν ο Μπίλυ κι ο Γουάιατ μοιάζει με απομεινάρι ενός υπάρχουν σκοτεινά μονοπάτια που οδηγούν σε πνεύματος, μιας Αμερικής, ενός παρελθόντος που δαιμονικά δάση. Ακόμα και μέσα στο ηθικό σκο κατακλύζει τους ήρωες και τους χαρακτηρίζει. Ο τάδι, η Αμερική είναι η χώρα της λιακάδας. Ξένοιαστος καβαλάρης φτάνει ώς τον καιρό που Η ταινία μοιάζει να αφρίζει: η ηδονική της επι ο Έμερσον και ο Θορώ πίστευαν στην αμερικανι φάνεια, οι συνοπτικοί της χαρακτηρισμοί, η αφέ κή «τρέλα» - όταν οι Ινδιάνοι έχαναν τις τε λειά της διατηρούν με μιαν έννοια την εικόνα λευταίες τους μάχες. αυτής της βίαιης/ποιμενικής Αμερικής. Ο Ξένοια Το πλαίσιο της ταινίας είναι απατηλά απλό για-

αφιέρωμα 63 τί ακολουθεί την παραδοσιακή δομή του pica resque. Ο Γουάιατ κι ο Μπίλυ πληρώνονται ως ενδιάμεσοι σε μια αγοραπωλησία κοκαΐνης στα μεξικανικά σύνορα, ο Γουάιατ πετάει το ρολόι του σε ένδειξη της περιφρόνησής του προς το χρόνο κι οι δυο τους οδεύουν, μεσ’ απ’ τους έρη μους δρόμους, για τη Νέα Ορλεάνη, για τη γιορτή του καρναβαλιού. Έ χουν κι οι δυο τους μακριά μαλλιά και οδηγούν χρωμιωμένα τσόπερ - ο Μπί λυ φοράει σακάκι με κρόσια τύπου Κιτ Κάρσον και καουμπόικο καπέλο, ο Γουάιατ φοράει κρά νος με την αστρόεσσα και μαύρο πέτσινο μπουφάν με μια μικρογραφία της αμερικανικής σημαίας ραμμένη από πίσω. Είναι οι παρίες των αυτοκινητοδρόμων που δεν έχουν χρήματα για να κοιμηθούν ούτε σε μοτέλ με ψύλλους: περνούν τις νύχτες στους υπνόσακκους. Οι σκηνές όπου στρατοπεδεύουν αποτελούν δομικά σημεία της πορείας τους. Την πρώτη νύ χτα στο ύπαιθρο, ο Γουάιατ και ο Μπίλυ ξαπλώ

νουν στη χλόη μετά από ένα-δυο τσιγαριλίκια και κοιτάζουν τη φωτιά που έχουν ανάψει: οι μηχανές από πίσω τους μοιάζουν με δεμένα άλογα. «Εδώ πέρα στην ερημιά ενάντια και στους Ινδιάνους και στους καουμπόιδες μαζί και ταυτοχρόνως», αστειεύεται ο Μπίλυ με το ύφος του αιώνιου χασι σοπότη. Η σκηνή σηματοδοτεί το γουέστερν συγκείμενο της πράξης: Οι δύο φίλοι είναι όντως περικυκλωμένοι από άγριους κι από ανήμερα αν θρώπινα ζώα. Όπως οι σκηνές όπου στρατοπεδεύουν οι ήρωες, η γενική κίνηση των επεισοδίων στον Ξένοια στο καβαλάρη έχει μια θεματική και δομική κα τεύθυνση: τα γεγονότα δεν μπορούν ν’ αλλάξουν θέση μεταξύ τους όπως στις περισσότερες περιπέ τειες picaresque, αλλά αντίθετα σχηματίζουν μια λογική συνέχεια. Η πορεία της δράσης αρχίζει από ένα σημείο χαράς και καταλήγει σ’ ένα ση μείο καταστροφής, ενώ τα σημεία γύρω από τη στροφή αυτή συνυφαίνονται και δημιουργούν μια συνεκτική επιφάνεια.

Γ Ί ο θέμα του χρόνου διαπο1 τίζει όλη την ταινία. Πριν ξεκινήσουν για το ταξίδι, ο Γουάιατ με μια χειρονομία που θυμίζει εκείνη του νεα ρού κυνηγού στην Αρκού* * δα του Φώκνερ δεν παίρνει το ρολόι του μαζί του. Η σημα σία της διφορούμενης αυτής χει ρονομίας βγαίνει στην επιφάνεια αργότερα, όταν ο Γουάιατ πρέπει να διαλέξει αν θα συνεχίσει το ταξίδι - ένα μάλλον άσκοπο τα ξίδι εκτός απ’ την υπόσχεση του καρναβαλιού - ή θα μείνει στο χίπικο κοινόβιο. «Δεν έχεις πια πολύ χρόνο», τον προειδοποιεί ένας απ’ το κοινόβιο. Για τον Γουάιατ η επιλογή είναι καθαρή: ταξιδεύοντας, υπερβαίνει το χρό νο, ενώ μένοντας στη χίπικη κοι νότητα συνδέεται με το χρόνο και ζει μέσα στο πλαίσιό του. «Ξέρω τι είναι ο χρόνος», λέει, «αλλά πρέπει να φύγω». Η επιλογή είναι: φεύγω ή εγκαθίσταμαι. Ο Γουάιατ αιωρείται ανάμεσα στις δυο εναλλακτι κές, κι ο Ντένις Χόπερ, ως σκη νοθέτης, συνέλαβε οπτικά αυτή

64 αφιέρωμα--------------------------------------------------------------------------------την αμηχανία. Ο Γουάιατ, όπως ο αρχετυπικός λα κωνικός ήρωας του γουέστερν, λέει λίγα αλλά η κάμερα καταγράφει το βλέμμα του: κοιτάζει ένα παλιό κουβά, ένα μισοσχισμένο βιβλίο τσέπης - η κάμερα τον παρακολουθεί όταν είναι μόνος κι ατε νίζει τις ορεινές εκτάσεις λες και θέλει να τοποθε τηθεί ο ίδιος μέσα στα πράγματα, το χρόνο και το χώρο. Αντίθετα, ο Μπίλυ βρίσκεται σε αδιάκοπη, σε μανιακή κίνηση, γελάει, καπνίζει, αστειεύεται, σταματώντας μόνο για να κάνει ένα ακόμη τσιγα ριλίκι. Δεν χρειάζεται να μάθει κανείς περισσότε ρα για τον Γουάιατ: είναι μια συνθήκη, ένας άναρ θρος Αμερικανός Άμλετ, τόσο αυθεντικός για το περιβάλλον του όσο είναι ο Ισμαήλ κι ο Ρασκόλνικοφ για το δικό του περιβάλλον ο καθένας.

Γουάιατ απλώς υπάρχει: Ο Ξένοιαστος κα βαλάρης δεν εξηγεί ούτε δικαιολογεί πώς κάνει μια ανήθικη πράξη (πουλάει κο καΐνη) παραμένοντας ηθικός ήρωας. Ακό μα κι οι ήρωες κάνουν λάθη, δεν κρίνουν σωστά πού θα τους οδηγήσουν οι επιλογές τους: είναι συχνά ηττοπαθείς κι ακόμη συχνότερα αντιφατικοί. Ο συλλογισμός πως νοντας περιουσία θα αποκτήσουν την ελευθερία τους αποτελεί τη βασική αυταπάτη του Γουάιατ και του Μπίλυ. Ο Γουάιατ το καταλαβαίνει αυτό προς το τέλος του ταξιδιού κι όταν ο Μπίλυ καυχιέται για την επιτυχία τους, του απαντάει: «Τα σκοτώσαμε». Κι όμως, η ηθική είναι κρίσιμο στοιχείο της ταινίας: η ευγενική και φιλάνθρωπη συμπεριφορά, η ευπρέπεια, η αξιοπρέπεια. Ο Γου άιατ είναι ο υποδειγματικός ήρωας, ευγενικός, ευθύς, όπως είναι όλοι οι «καλοί» της ταινίας. (Έ νας χίπι από το κοινόβιο παρακινεί τον Μπίλυ να φερθεί «κομματάκι ευγενικά», να δείξει σεβα σμό για τους Ινδιάνους που είναι θαμμένοι κάτω απ’ το χώμα όπου έχουν στρατοπεδεύσει.) Παρ’ όλο το μουστάκι του που θυμίζει τον Μπάφαλο Μπιλ, ο Μπίλυ είναι ένας τραχύς νεαρός απ’ τ’ Ανατολικά: στο ράντσο, φοράει το καπέλο του ενώ τρώνε, μέχρι να του ζητήσουν να το βγάλει, παραβιάζει τον άγραφο κώδικα της Δύσης ρωτώ ντας επίμονα έναν ξένο από πού είναι. Ο Μπίλι ξεχνάει τους κανόνες καλής συμπεριφοράς και δεν βλέπει την εσωτερική αρμονία της χίπικης κοινότητας: η μοναδική του μέριμνα είναι η ατο μική του ελευθερία. Ο Μπίλυ πιστεύει πως δεν έχει τίποτα κοινό με τους «κυριλέδες» - όπως τους αποκαλεί - της μεσαίας τάξης. Πέρα από την περιπλάνηση, μέρος της αμερι κανικής παράδοσης αποτελεί η αγροτική εγκατά

σταση, η κοινότητα που ζει από τη γη: δίπλα στον περιπλανώμενο εργάτη, στην αμερικανική κουλτούρα υπάρχει ο άνθρωπος της γης που εκ φράστηκε στις κοινότητες Brook Farm, Oneida και Shaker στα μέσα του 19ου αιώνα και που πα ρουσίασε με τον δικό του τρόπο ο Θορώ στο Γουόλντεν. Στη δεκαετία του ’60, οι δυο αυτοί τροπι σμοί εμφανίστηκαν πάλι στις αμερικανικές πό λεις: στα νοτιοδυτικά αναδύθηκαν «απόβλητες» πόλεις, ενώ στη Νέα Υόρκη, στην Κάτω Ανατολι κή Πλευρά πλήθυναν οι κοινότητες και οι φυλές. Οι κοινότητες δεν σήμαιναν να «κάνεις» κάτι, αλ λά κάτι να «είσαι»: όχι να δραπετεύεις για να επα ναπροσδιορίσεις τον εαυτό σου και να συνδεθείς με τους άλλους, αλλά να επεξεργαστείς ένα πρό τυπο προσωπικής και συλλογικής μοίρας. Στον Ξένοιαστο καβαλάρη η εκθαμβωτική ελευθερία εκφράζεται στη ζωή του ανοιχτού δρό μου, ενώ οτιδήποτε αναζητούν ο Γουάιατ κι ο Μπίλυ βρίσκεται ανάμεσα στις αξίες του ράντσου και της κοινότητας της ερήμου που συναντούν στο δρόμο τους. «Κάνεις ό,τι θες, όποτε το θες, πρέπει να ’σαι περήφανος», λέει ο Γουάιατ στον αγρότη που έχει εγκατασταθεί με την Ινδιάνα γυναίκα του και τα παιδιά του στην άγονη γη. Ο κά αγρότης είναι επιτυχημένος - ούτε θύμα, ούτε εκ μεταλλευτής, δεν προσπαθεί ούτε χρειάζεται ν’ αγοράσει χρόνο για να είναι ελεύθερος. Ζει, αυ τάρκης, μέσα στο πλαίσιο του χρόνου και, το πιο σπουδαίο, ζει αγαπώντας. Η στάση των δυο μοτοσικλετιστών στο ράντσο τοποθετείται στη μέση της ταινίας: είναι ένα ειρηνικό διάλειμμα μέσα στη βία. Ο αγρότης και οι αξίες που εκπροσωπεί ευγένεια, αξιοπρέπεια, αυτονομία - δείχνουν μια κατεύθυνση ζωής για τον Γουάιατ και συνιστούν τον πυρήνα της νοσταλγίας για μια παλιότερη, βουκολική Αμερική.

σο ελκυστική και να είναι, θεωρητικά, η ζωή του αγρότη και της οικογένειάς του, οι άνθρωποι αυτοί δεν λειτουργούν ως πρό τυπα για τον Γουάιατ και τον Μπίλυ, το κοινόβιο εκπροσωπεί μια πιο βιώσιμη πρό ταση απ’ ό,τι το ράντσο. Το κοινόβιο είναι μια προέκταση της αγροτικής οικογενεια κής μονάδας: πολλές νέες οικογένειες συγχωνεύο νται σε μία. Ο χιππισμός εκπροσωπεί την προσπά θεια της γενιάς του Γουάιατ να κάνει συνειδητά ό,τι στον αγρότη απλώς συνέβαινε. Επίσης, ενσω ματώνει στην παραδοσιακή δομή του 19ου αιώνα την ιδιαίτερη εθιμοτυπία της σημερινής γενιάς: ναρκωτικά, σεξουαλική ελευθερία κι ένα τρόπο έν-

αφιέρωμα 65 δύσης που κάποτε θα θεωρείτο αποκριάτικος. Καθώς η σκηνή στο κοινόβιο βρίσκεται στο κέ ντρο των νοσταλγικών αξιών της ταινίας, το επει σόδιο με τους χίπις παίζει αποφασιστικό ρόλο για τη μοίρα του Γουάιατ. Η έρημος και η χίπικη κοι νότητα είναι η ζωτική εναλλακτική πρόταση στις περιλανήσεις του. Είναι ένα σημείο όπου μπορεί να σταθεί και να συνδεθεί. Ο Γουάιατ ξέρει υπο συνείδητα πως αν μείνει, θα επιζήσει, ενώ αν πά ρει το δρόμο για το καρναβάλι, τον περιμένει κάτι ανεπανόρθωτο, κάτι μοιραίο - η αυτοκτονία ίσως. Εδώ η ταινία προσεγγίζει τις διαστάσεις της τρα γωδίας. Ο Γουάιατ είναι τραγικό πρόσωπο που χάνει το στόχο και μαζί τον εαυτό του. Ο θάνατος είναι μόνον ένα μέρος του τιμήματος που πληρώ νει γιατί είναι έξω από την κυρίαρχη, την εχθρική κουλτούρα. Έ χει πληρώσει το άλλο μέρος ζώντας μέσα στη συνεχή άρνηση. Η στρατηγική του Ξένοιαστου καβαλάρη βασίζεται στον παρανοϊκό φόβο πως η αθωότητα είτε εξοστρακίζεται είτε εξολοθρεύεται, σαν τα βουβάλια. Ο Μπίλυ κι ο Γουάιατ ανήκουν στην ηθική του Καλού, στην Άλλη Αμερική, που γίνε ται θύμα και καταδικάζεται στη μοναξιά. Κι αν η ταινία είναι τόσο επιρρεπής σ’ ένα είδος ευλάβειας για τους μάρτυρες, πρόκειται για μάρτυρες που έχουμε δει στην πρόσφατη ιστορία, που τους έχουμε δει σ’ ένα τεράστιο ανατριχιαστικό θέαμα. Ο Μπίλυ κι ο Γουάιατ είναι μικρογραφίες - αφα νή θύματα - της μεγάλης καταστροφής, ενός ολέ θρου εθνικής κλίμακας. Καθώς η ταινία προσπα θεί να θέσει τα υπαρξιακά ζητήματα στο εθνικό συγκείμενο, αποτελεί είτε τον προάγγελο κάποιου κοντινού κατακλυσμικού μέλλοντος, είτε τη μαρ τυρία μιας πραγματικότητας που βρίσκεται ήδη πίσω μας. Μετάφραση: Σώτη Τριανταφύλλου Σημειώσεις της Μεταφράστριας 1. To LSD είχε παρουσιαστεί πολλές φορές σε B-movies της δε καετίας του ’60, όπως στο The Trip του Ρότζερ Κόρμαν, με τον Πίτερ Φόντα και τον Ντένις Χόπερ. Ο underground κινηματογράφος, για παράδειγμα οι ταινίες του Σταν Μπράκχεϊτζ, χειρίζονται το acid με λιγότερο χονδροειδή τρόπο. (Βλ. Jonas Mekas, Movie Journal, Collier Books, N.Y., 1971, σελ. 118,156-58,197-98, 222-4, 267, 273,279). 2. Στον Ατίθασο, όπως και στο Άγριοι Άγγελοι, οι ήρωες ανή κουν σε ομάδες/συμμορίες, φαινόμενο που παρουσιάστηκε σε σειρά ταινιών τις τελευταίες δυο δεκαετίες (Rumble Fish, The Warriors, The Wanderers κ.λπ.). 3. Αντιστοίχως, ήρωες του Ο τελευταίος των Μοϊκανών του Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ και του Μόμπυ Ντικ του Χέρμαν Μελβα. 4. Ο Τόμας Κόουλ, ο Φρέντερικ Ρέμινγκτον κι ο Τζορτζ Κάτλιν είναι Αμερικανοί ζωγράφοι.

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ ΘΡΑΣΤΒΟΤΛΟΣ Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Μουσική και Γλώσσα

Σ τ ο βιβλίο ερευνάται η γένεση της ευρωπαϊκής μουσικής και η σχέση της μ ε τη γλώ σ σ α . Α υ τό που κατά τον Θρασύβουλο Γεωργιάδη, τον μεγαλύτερο μουσικολόγο του αιώνα μας, έδω σε νόημα στη μουσική, ήταν η συμβίωσή της με τη γλώ σσα — και μάλιστα μ ε τη θρησκευτική γλώ σσα— και η εξελικτική πορεία αυτής της συμβίωσης.

Μ ό λις κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ...Προωθούν τ ο καλό βιβλίο ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6, ΑΘΗΝΑ 106 80 - ΤΗΛ.: 3607744

66 αφιέρωμα

Επιλεκτική φιλμογραφία για τον χιπισμό M o n d o T e e n o (Teenage Rebellion) - Νόρμαν Χέρμαν, 1967. T h e H ip p ie R e v o lt - Έντγκαρ Μπήτυ, 1967. T h e T r ip (ε.τ. Αμαρτωλό ταξίδι) - Ρότζερ Κόρμαν, 1967. I I p ro fe ta (ε.τ. Έ νας προφήτης ΔονΖ ουάν) - Ντίνο Ρίζι, 1967. M o n te re y Pop - Ντ. Α. Πενεμπέικερ, 1968.

Π ετο ύ λ ια - Ρίτσαρντ Λέστερ, 1968. San Fransisco - Άντονυ Στερν, 1968. Psych - O u t - Ρίτσαρντ Ρας, 1968. T h e Y e llo w S u b m arin e (ε.τ. Κίτρινο υποβρύχιο) - Τζορτζ Ντάνινγκ, 1968. S kidoo - Ό το Πρέμιγκερ, 1968. I Love Y o u A lic e Β . T o k la s (ε.τ. Μπορώ να φιλήσω την πεταλούδα σου;) - Χάυ Έιβερμπακ, 1968. T h e G u ru - Τζέιμς Άιβορυ, 1968. A lic e ’s R e s ta u ra n t (ε.τ. Το εστιατόριο της Αλίκης) - Αρθουρ Πεν, 1969. O n e Step A w a y - Ντέιβιντ Νιούμαν, 1968. Y o u A r e W h a t Y o u E a t - Μπάρυ Φάινστάιν, 1968. E asy R id e r (ε.τ. Ξένοιαστος καβαλάρης) - Nτένις Χόπερ, 1969. Z a b ris k ie P o in t - Μικελάντζελο Αντονιόνι, 1969. Les chem ins de K a tm a n d u (ε.τ. Οι δρόμοι του Κατμαντού) - Αντρέ Καγιάτ, 1969. Lions Love - Ανιές Βαρντά, 1969. M o r e - Μπαρμπέτ Σρέντερ, 1969. R e v o lu tio n - Τζαν Ο’ Κόνελ, 1969. T o n ig h t L e t ’s M a k e Lo ve in L o n d o n - Πητερ Γουάιτχεντ, 1969. W o o d sto ck - Μάικλ Γουόντλυ, 1970. Joe - Τζον Αβιλντσεν, 1970. T h e S traw b erry S ta te m e n t (ε.τ. Φράουλες και αίμα) - Στιουαρτ Χάγκμαν, 1970. C a p ta in M ilk s h a k e - Ρίτσαρντ Κρώφορντ, 1970. T h e B aby M a k e r - Τζέιμς Μπρίτζες, 1970. B u n n y Ο ’ H a r e - Gkernt Όσγουαλντ, 1971. M e d ic in e B a ll C aravan - Φρανσουά Ρασενμπάκ, 1971. T a k in g O f f (ε.τ. Η φυγή) - Μίλος Φόρμαν, 1971. U p In Sm oke, Λον Άντλερ - 1978. B re a d - Στάνλεϋ - Α. Λονγκ, 1971. L a V a lle e - Μπαρμπέτ Σρέντερ, 1972. H a ir - Μίλος Φόρμαν, 1979. P u rp le H a z e - Ντέιβιντ Μπέρτον Μόρις, 1982. R e tu rn E n g a g e m e n t - Αλαν Ρούντολφ, 1983.

αφιέρωμα 67 Μ ά ικ λ Μ α κ λ ιο ύ ρ

Σαν Φρανσίσκο, 1967 εταξύ άλλων, είναι ο Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν3, γεμάτος ζωντάνια σαν αντι-ήρωας των Beatles με τα ξανθά του μαλλιά μα κριά ως τους ώμους, όπως του λοχαγού Κάστερ, και το μουστάκι του που θύμιζε τον Μαρκ Τουαίν, και τα γυαλιά του με τον συρμάτινο σκελετό. Φοράει ένα τα λαιπωρημένο γιλέκο, ξεθωριασμένο μπλου τζην και ψηλές αρβύλες: στέκει εκεί πέρα και μοιράζει πολυγραφημένα δελτία της Communication Company - εκείνη τη μέρα ήταν η σειρά του δι κού του ποιήματος. Τον κοίταζα που έσκυβε λιγά κι και χαμογελούσε καθώς έδινε το δελτίο σε μια όμορφη γυναίκα με μεταξένιο διάφανο πρόσωπο, μαύρη σκιά στα βλέφαρα. Η γυναίκα ανοιγόκλεινε τα μάτια μπροστά στην εκτυφλωτική λιακάδα της οδού Χέιτ. Από πίσω τους στεκόταν ένας Άγγελος της Κό λασης και διάβαζε το ποίημα που του είχε δώσει ο Ρίτσαρντ. Του έλειπαν δυο μπροστινά δόντια και το άπλυτο μπουφάν του ήταν τόσο τριμμένο που μαρτυρούσε μακρόχρονη θητεία στην αδελφότη τα. Τα μαύρα του μαλλιά έπεφταν ώς την αλυσίδα που φορούσε στο λαιμό του και μια μπερδεμένη γενειάδα ξεκινούσε απ’ το κάτω χείλος του. Με το αριστερό του χέρι κρατούσε την άκρη ενός ηλε κτρικού μπάσου κι ακουμπούσε πάνω του σαν να ήταν μπαστούνι. Είδα την Τζάνις Τζόπλιν να μπαίνει στο Ψυχε δελικό Μαγαζί, φορώντας το παλιό γούνινο παλτό της. Ή ταν μαζί με τον Ανέμελο Φρανκ. Ο Φρανκ έμοιαζε με γενειοφόρο τσιγγάνο που με τη σειρά του έμοιαζε με τον Σαίξπηρ - με χαιρέτησε από

ποιητής Μάικλ Μ ακλιούρ1, που έγρα ψε το κομμάτι «M ercedes Benz» με την Τζάνις Τζόπλιν, θυμάται την οδό Χέιτ του Σαν Φρανσίσκο γύρω στα 1967. «Ήταν μια σκηνή γεμάτη υπο σχέσεις,» λέει ο Ραμ Ντας. «Υπήρχε ένα είδος γλυκού ιδεαλισμού, μια γενναιο δωρία απέναντι σε όλους. Έμοιαζε μ ε παι δικό όνειρο για το πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος». Ο Μάικλ Μακλιούρ κι ο Ραμ Ντας ήταν εκεί2, εκείνη την πολύχρωμη, εκρηκτι κή εποχή, εκείνη «την περίοδο που μα ς έκα ψε όλους εσωτερικά».

68 αφιέρωμα------------------------------------------------------------------------------μακριά κουνώντας το χέρι κι εξαφανίστηκε με την Τζάνις μέσα στο κατάστημα. Έμεινα να κοιτάζω τον κόσμο που περνούσε: ήταν σαν παράνομοι που είχαν ξεπηδήσει από ταινίες γουέστερν - μό νο που κρατούσαν λουλούδια. Και Κένταυροι μισοάραβες - μισομπήτνικς και μια δυο ξανθιές με πλατινέ μαλλιά σε στυλ Τζην Χάρλοου που φο ρούσαν χαϊμαλιά. Ανάμεσα στους περαστικούς εί δα μια καλόγρια με ράσα: χαμογελούσε κι έσφιγγε το χέρι ενός παπά με ψηλό κολάρο που στεκόταν δίπλα σ’ έναν Ασιάτη με κίτρινο χιτώνα και λα στιχένια σανδάλια. Πιο πέρα καθόταν ένας μα στουρωμένος νεαρός που ακτινοβολούσε σχεδόν υπερφυσικά. Χθες τη νύχτα μετά το χορό στην Αί θουσα Άβαλον κάποιος είπε: «Όλοι νομίζουμε πως είμαστε θεοί όταν μαστουρώνουμε και δεν το ξεχνάμε ούτε μετά - συνεχίζουμε να ζούμε με την προσμονή ενός καινούριου ταξιδιού».

ερικοί από μας είναι βέβαιοι πως πρό κειται για μια αληθινή επανάσταση, για μια πνευματική επανάσταση πάνω απ’ όλα - έτσι μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι εντελώς εφήμερο όπως το πέταλο μιας δαμασκηνιάς, ή να μονιμοποιηθεί, να γί νει αιώνιο σαν τα βουνά. Ο Πήτερ Κογιότ, ο Έμετ Γκρόγκαν κι ο Πήτερ Μπεργκ περ νάνε από μπροστά μου, γεμάτοι ζωντάνια: μου φαίνονται νεαροί υπεράνθρωποι που σκάνε από υγεία - γεροί εργάτες με τις καουμπόικες μπότες τους. Πάνε σ’ εκείνη τη λωρίδα του πάρκου, κάτω απ’ τους ευκάλυπτους, όπου η ομάδα τους, των Diggers, προσφέρει δωρεάν γεύματα σε χιλιάδες νέους απ’ όλο τον κόσμο. Οι Diggers προσπαθούν να πείσουν τους εμπόρους να κάνουν δωρεές για την περίσταση, ή, ακόμα καλύτερα, να «απελευθε ρώσουν» το 1% των κερδών τους. Κανείς δεν ξέ ρει πώς τα κατάφερναν οι Diggers - κυκλοφορού σαν διάφορες φήμες γι’ αυτούς τους αναρχικούς πραγματιστές ιδεολόγους. Ανάμεσα στο πλήθος που μαζευόταν στην οδό Χέιτ ήταν σοβαροί, λιγότερο σοβαροί και καθό λου σοβαροί νεαροί τυχοδιώκτες απ’ τη Δανία ή τη Νεμπράσκα. Επίσης κυκλοφορούσαν μερικοί απατεώνες, μερικοί κακοποιοί και κάμποσοι τρε λοί με μακριά μαλλιά, μπαντάνες και χαϊμαλιά αυτή η διευρυμένη κατηγορία έπαιρνε ενέσιμο speed και το διακινούσε. Αφού χτυπούσαν τις ενέ σεις τους, άφηναν πίσω τους καμένη γη: ο χώρος τους έμοιαζε πεδίο μάχης που κάπνιζε. Η οδός Χέιτ μύριζε πάντα σανταλόξυλο και

τριαντάφυλλο, μυρωδιές της Ανατολής που έβγαι ναν απ’ τα θυρώματα με τις κουρτίνες. Εκτός απ’ τις μυρωδιές, η Ανατολή εμφανιζόταν με ήχους κι οι ήχοι των φλάουτων και των σιτάρ συγχέονταν με τα τραγούδια των Big Brother and the Holding Company, των Quicksilver Messenger Service και των Beatles. Εβραίοι σοφοί με μα κριές γενειάδες, όχι πάνω από 25 ετών, άνοιγαν ατέρμονες συζητήσεις με υπέροχες οδαλίσκες, που είχαν βαμμένα τα πρόσωπά τους, με μάγους θεραπευτές και με ελληνοπρεπείς θεές. Έ να από τα κύρια θέματα των συζητήσεων ήταν η διάδοση της «νέας συνειδητότητας» σ’ ολόκληρο τον κό σμο. Έ να άλλο ήταν η Αγάπη. Η αγάπη είχε μιαν απτή παρουσία στην οδό Χέιτ, απτή όπως το ξύλο ή τα αυτοκίνητα. Για μένα η αγάπη είχε πραγματι κή διάσταση όταν ήμουν στο Φίλμορ και χόρευα με τη μουσική των Charlatans ή των Airplane κά τω από τα στροβοσκοπικά φώτα, με τους τοίχους να στάζουν και να βγάζουν φωτιές - μέσα στα χρώματα επέπλεαν γιγάντιες ανθρώπινες μορφές και πρόσωπα κι αφηρημένες λάμψεις. Είχαμε εφεύρει το χορό - ο χορός δεν ήταν ποτέ πριν έτσι. Η αίθουσα γινόταν ήχοι και φώτα κι αρώμα τα και χρώματα και τα σώματά μας μοιράζονταν ένα ερωτικό παιχνίδι που έπαιρνε καινούριο σχή μα και μορφή ξανά και ξανά. Θυμάμαι πως όλοι τότε είχαν μάτια που έλα μπαν. Δεν έλαμπαν μόνο όταν χορεύαμε, αντανα κλώντας τα light-shows: έλαμπαν κι όταν περπα τούσαν στα πεζοδρόμια δίπλα σε ηλικιωμένες κυρίες και καροτσάκια με μωρά. Οι γενειοφόροι και ξιπόλητοι ήταν οι μόνοι που δεν ξεχνούσαν πως εκείνη τη στιγμή έπεφταν ναπάλμ στα βιετνα μέζικα χωριά και πως τα ριζοχώραφα βρίσκονταν εκεί απέναντι, στην άλλη όχθη του Ειρηνικού.

τη διάρκεια μιας αυθόρμητης ροκ συ ναυλίας στην οδό Χέιτ πέρασαν από πάνω βομβαρδιστικά που είχαν εφοδιαστεί στις στρατιωτικές βάσεις της περιοχής: κατά κά ποιον τρόπο, ήταν η χειροπιαστή διάψευση της κοσμοθεωρίας του acid πως όλα είναι, δηλαδή, θεϊκά. Για τους χρήστες του LSD, θεϊκές ήταν και οι ναπάλμ - αν και φρικτές ταυ χρονα: οι απόστολοι της ειρήνης, οι οραματιστές, οι μοτοσικλετιστές και οι μουσικοί της εποχής εκείνης ζούσαν σε μια φαντασίωση ειρήνης. Ό σοι δεν ανήκαν σ’ αυτή τη φαντασίωση ήταν ακτιβιστές φιλόσοφοι που χειρονομούσαν στο σύμπαν πιστεύοντας πως οι χειρονομίες είχαν κά ποια ισχύ, πως ίσως μπορούσαν να διατρυπήσουν

-------------------------------------------------------------------------------- αφιέρωμα

το πέπλο των επιχειρηματικών κουστουμιών, των ασφαλειών ζωής και της τηλεόρασης - πως μπο ρούσαν να αναστρέψουν το μονόδρομο του χρό νου. Δεν ήταν επανάσταση, ήταν όμως μια πνευμα τική ρήξη που πιστεύω πως θ’ αργήσει να ξανασυμβεί στη μακρά, αιματηρή ιστορία του πολιτι σμού. Καθώς αναπολώ το παρελθόν, ανακαλύπτω

πως δεν πειράζει που τέλειωσε αφού απορροφήθηκε μέσα στον κόσμο. Αυτό που έχει σημασία είναι πως αυτή η έκσταση συνέβη παρά τα άσχημα τα ξίδια μας, πως αυτά τα όνειρα υπήρξαν παρά τη μυωπία μας. Μετάφραση: Ιωάννα Σωτήρχου

Σημειώσεις 1. Ποίημα του Μάικλ Μακλιούρ, περιλαμβάνεται στη συλλογή Η σκηνή Μπητ, Εκδ. Ερατώ, 1987 (σελ. 112). 2 .0 Μάικλ Μακλιοΰρ εμφανίζεται επίσης στη συναυλία των Band The Last Waltz (1976) που έκανε ταινία ο Μάρτιν Σκορτσέζε.

ΤΟ Ζ Η Τ Η Μ Α Τ Ω Ν Σ Κ Ο Π ΙΩ Ν Α πόπειρες, γ ια α να γνώ ρ ισ η και η ελλ ηνικ ή στάση Επίσημα Κείμενα 1990 -1994

3. Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει τρία βιβλία του Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν (1935-1984): Το ψάρεμα της πέστροφας στην Αμερική (Πλέθρον), Η έκτρωση (Ύψιλον), Το τέρας του Χώκλιν (Ύψιλον) και Ποιήματα (Νεφέλη).

70 αφιέρωμα--------------------------------------------------------------------------------εξερεύνηση του νου δεν ταυτίζεται με τα ψυχεδελικά - ούτε τα ψυχεδελικά μ ε τη χίπικη εμπειρία. Οι χίπις κληρονόμησαν την παράδοση, των Μπωντλέρ, Γκωτιέ, Μισώ, Χάξλεϋ και Γουότς ενσωματώνοντας στον τρόπο της ζωής τους τον μυστικισμό, τον ουτοπι σμό, τις ανατολικές θρησκείες, ένα είδος αναρχο-χριστιανικής ρητορικής και τη φιλο σοφία της μη-βίας. Την εποχή της Flower Power οργιάζουν, ανάμεσα στα κηρύγματα της αγάπης και της ειρήνης, η φιλολογία και οι πειραματισμοί πάνω στην καινούρια ψυχιατρική, τα ψυχεδελικά φώτα, την έκ σταση και τους μηχανισμούς του εγκε φάλου. Είναι η εποχή του Τίμοθυ Λήρυ και του Κεν Κέσεϊ, η εποχή της άρνησης της κοινωνίας μέσω της μαγείας και της θρη σκείας. Παρακάτω, ο Τσαρλς Ταρτ που ασχολήθηκε μ ε την «έκρηξη του μυαλού», την αποκάλυψη,τη φώτιση και την απόρρι ψη των επιβεβλημένων νοητικών σχημάτων, μιλάει για την αναζήτηση νέων εσωτερικών δυνάμεων τόσο μέσω του διαλογισμού, όσο και μέσω των παραισθησιογόνων στη διάρ Κολάζ Κάθυ Χαλ κεια της δεκαετίας του '60.

Τσαρλς Τ α ρ τ*

Για την απελευθέρωση του νου (*) Το τελευταίο βιβλίο του Τσαρλς Ταρτ τιτλοφορείται Waking Up (Shambala, 1986) και αναλύει τις ιδίες του μυστικιστή φιλο σόφου Τζ. I. Γκουρντζίεφ γύρω από τις ονειρικός ιδιότητες της κα θημερινής συνείδησης. Για το ζήτημα της έκρηξης του μυαλού, βλ. επίσης Theodor Roszak The Making of a Counterculture.

ια τους άσχετους, που ταύτιζαν την επα νάσταση με τα εξωτερικά της γνωρίσματα, η επανάσταση είναι νεκρή. Τα ξεβαμμένα μπλουζάκια, τα χαϊμαλιά, τα μακριά μαλλιά, το κραυγαλέο σεξ, τα ναρκωτικά - αυτά τα εξωτερικά στοιχεία του τρόπου ζωής έχουν πια σχεδόν εκλείψει. Η ουσία της ψυχεδελι κής επανάστασης ήταν εσωτερική, όχι εξωτερικ Ή ταν και είναι μια εξερεύνηση του νου, του σώ ματος, της ψυχής που κινητοποιείται από την επι θυμία να γίνει καλύτερος ο κόσμος. Οι ψυχεδελι κές ουσίες ήταν σημαντικός αλλά όχι απαραίτη τος παράγοντας αυτής της εξερεύνησης. Θέλαμε να βρούμε την αλήθεια και τον πραγματικό μας εαυτό: πολλοί από μας ψάχνουμε ακόμα. Ό σο για μένα, είδα την ιστορία από την πλεονεκτική θέση του ερευνητή και του επιστήμονα. Όπως πολλοί από μας, μεγάλωσα στη δεκαετία του ’50 κι όπως πολλοί από μας, δεν άργησα να απογοητευτώ. Ή ταν ανάγκη να ανακαλύψουμε κι άλλα πράγμα τα στη ζωή πέρα απ’ τα λεφτά και τα κοινωνικά

αφιέρωμα 71 παιγνίδια και τ’ αστραφτερά αυτοκίνητα. Η παρα δοσιακή θρησκεία φαινόταν ιδεαλιστική αλλά κούφια και για τους περισσότερους ανθρώπους είχε"χάσει το νόημά της. Μερικοί από μας πίστευαν πως η επιστήμη, ειδικά η ψυχολογία κι η παρα ψυχολογία, θα μας πρόσφεραν τρόπους ύπαρξης πέρα απ’ τα όρια, πως έπρεπε δηλαδή πρώτα να μελετήσουμε τον ανθρώπινο νου και μετά να τον υπερβούμε. έρασα, λοιπόν, από την αναγκαία εκπαί δευση κι άρχισα να μελετάω πώς λει τουργεί το μυαλό μας. Δεν ήταν καθόλου, μα καθόλου εύκολο. Μια απ’ τις ανακαλύ ψεις μας στη δεκαετία του ’60 ήταν η διανοουμενίστικη φλυαρία, το να πουλάς φύ*t κια για μεταξωτές κορδέλες: οι πολλές κουβέντες, τα όνειρα, οι δικαιολογίες μας απόκοβαν από την πραγματική ζωή. Η επιστήμη, με όλα τα θαυμα στά, σαγηνευτικά της λόγια ήταν μια ιδιαίτερα ισχυρή παγίδα όπου άμα έπεφτες, ζούσες μέσα στο κενό. Έπρεπε να ανακαλύψουμε τα αισθήματα, να τα βγά λουμε στο φως, να τα θρέψουμε, να τα ζήσουμε - να κάνουμε το σώμα μας ένα μέρος που ν’ αξίζει να ζούμε μέσα του. Μετά από αρ κετή αντίσταση κι αγώνα, εγώ μαζί με άλλους ανακαλύψαμε αυτές τις αλήθειες. Παρ’ όλ’ αυτά, η αντίθεση στους διανοού μενους που χαρακτήριζε την επο χή εκείνη έφτασε σε ακραία ση μεία. Η προσωπική εμπειρία ήταν πράγματι απαραίτητη, αλ λά δεν ήταν αρκετή. Η ψυχολο γική έρευνα δείχνει ότι, ως άτο μα, έχουμε συχνά πολλές παρά ξενες προκαταλήψεις που δεν ξέ ρουμε και δεν θέλουμε να ξέ ρουμε. Η εμπειρία μου θα είναι επίσης προκατειλημμένη και με ροληπτική. Χρειαζόμαστε ειλι κρινή και έξυπνη ανάδραση από τους άλλους για ό,τι κάνουμε όπως χρειαζόμαστε και συστη ματοποιημένη γνώση για να οδηγήσουμε ικανοποιητικά τις προσωπικές μας έρευνες στην κατεύθυνση της ψυχολογικής και

πνευματικής ωριμότητας. Αν θέλω να πάω κάπου, μπορώ να μάθω να φτιάχνω αυτοκίνητα απ’ το μηδέν, ανακαλύπτοντας απ’ την αρχή όλους τους νόμους και τις τεχνικές: ωστόσο, είναι πιο εύκολο κι αποτελεσματικό ν’ αγοράσω ένα έτοιμο αυτοκί νητο και να φτάσω στον προορισμό μου. Μπο ρούσαμε άραγε να εξανθρωπίσουμε ή να δώσουμε πνευματικότητα στην επιστημονική δραστηριό τητα ώστε να μας βοηθήσει στις έρευνές μας; Μπορούσαμε άραγε να χρησιμοποιήσουμε την αμερικανική επιστήμη για να βρούμε γρηγορότε ρα τη φώτιση; Αυτός ήταν τότε ο προβληματι σμός μας. Ήξερα πως είχε γίνει καλή δουλειά σε ορισμέ νες περιοχές που μας ενδιέφεραν, όπως η ύπνωση, η βιοανάδραση, ο διαλογισμός, τα όνειρα, η δημι ουργικότητα και τα ψυχεδελικά. Οι πληροφορίες όμως ήταν σκόρπιες και συ γκεχυμένες: ο μέσος επιστήμονας κι οποιοσδήπο

72 αφιέρωμα-------------------------------------------------------------------------------τε άλλος ενδιαφερόμενος δεν είχε πρόσβαση σε τέτοιου είδους ενημέρωση. Έτσι, ο περισσότερος κόσμος είχε την αυταπάτη ότι όλα αυτά δεν υπήρ χαν. Κι αν δεν υπήρχαν, ίσως δεν άξιζαν τον κόπο να ερευνηθουν ή ίσως ανήκαν σε απροσπέλα στους χώρους πέρα από την επιστήμη. Με την ελπίδα πως θα προσανατολίζαμε την επιστημονική δουλειά στην αναζήτηση του εαυ τού μας, συγκέντρωσα τα καλύτερα σχετικά άρ θρα στο βιβλίο μου Altered States o f Conscious ness (1969). To βιβλίο είχε απήχηση. Πολλοί επι στήμονες είδαν πως υπήρχε πραγματικά η επι στήμη του νου και ενδιαφέρθηκαν, ενώ πολλοί απλοί άνθρωποι βρήκαν χρήσιμες πληροφορίες για την κατανόηση των προσωπικών τους εμπει ριών στο επίπεδο των altered states, δηλαδή των καταστάσεων «μετάλλαξης». Το βιβλίο Altered States ήταν μια έκθεση της κατάστασης των πραγμάτων εκείνης της εποχής. Και δεν μπορώ να απαντήσω με σιγουριά αν από τότε έχουμε προ χωρήσει στους τομείς της ύπνωσης, της βιοανά δρασης και του διαλογισμού [...] Τα ναρκωτικά ήταν η πιο λυπηρή πλευρά της ιστορίας. Για πολλούς στη δεκαετία του ’60, τα ψυχεδελικά σαν τη μαριχουάνα και το LSD ήταν μυσταγωγικά εργαλεία στην αναζήτηση του ιε ρού, ήταν ισχυρά όργανα για να αντιληφθούμε τις δυνατότητές μας. Μερικοί από μας μάθαμε πως η ψυχεδελική ενόραση δεν ήταν παρά το προοίμιο αυτού που θα μπορούσαμε να γίνουμε αν προσπα θούσαμε ν’ αλλάξουμε τη ζωή και τον εαυτό μας. Όμως πολλοί προσκολλήθηκαν υπερβολικά στα οράματά τους που μεταμορφώθηκαν στη συνέχεια σε φαντασιώσεις, φυγές κι αδιέξοδα. Όταν το 1970 μελετούσα έμπειρους χρήστες μαριχουάνας, συμφωνούσαν όλοι ότι δεν έπρεπε να αναμιγνύεις μαριχουάνα και οινόπνευμα γιατί

το αλκοόλ θόλωνε τα οράματα της μαριχουάνας. Τώρα πια η ανάμιξη μαριχουάνας και οινοπνευ ματωδών είναι πολύ συνηθισμένη. Μήπως οι άν θρωποι δεν αναζητούν ενόραση αλλά θολούρα κι απόδραση απ’ την καθημερινότητα; Εξαιτίας αυτής της φαντασίωσης, της φυγής και της δύναμης, η ηρωίνη και η κοκαΐνη έχουν σήμερα το προβάδισμα. Είναι λυπηρό το ότι με το να είμα στε ανοιχτοί σε καινούριες δυνατότητες οδηγη θήκαμε στην κατάχρηση των ναρκωτικών. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τα ναρκωτικά είναι ισχυ ρός αλλά επικίνδυνος τρόπος διερεύνησης του νου: χρειάζεται όμως εκτεταμένη έρευνα γύρω από την καλύτερη χρήση τους σε συνάρτηση με τους διαφορετικούς τύπους ανθρώπων, ώστε να ευνοείται η ανάπτυξή τους με τον ελάχιστο δυνα τό κίνδυνο. Στην πραγματικότητα η σχετική έρευνα σταμάτησε το 1963 και το πολιτιστικό κλί μα δεν είναι ακόμη αρκετά βοηθητικό ώστε να ξα ναρχίσει. Όπως πολλές επαναστάσεις έτσι και η ψυχεδε λική είχε περισσότερες αντι-θέσεις παρά θέσεις. Είμασταν εναντίον του ανεγκέφαλου κομφορμι σμού και της υποκρισίας. Είμασταν υπέρ της Αλήθειας, ό,τι και να σήμαινε αυτό. Ζήσαμε μερι κές εκλάμψεις της αλήθειας κι ήταν υπέροχες μερικοί, όμως, από μας εθίστηκαν επικίνδυνα σ’ αυτές τις εκλάμψεις. Οι επιτυχημένοι επαναστά τες χρησιμοποίησαν τα οράματα για να δουν τί έπρεπε να προσπαθήσουμε να βρούμε στην καθη μερινή μας ζωή, τα μικρά βήματα που θα μπορού σαν να βάλουν τα θεμέλια για την αέναη ανά πτυξή μας. Η επανάσταση είναι εξ ορισμού μετα βατική, η εξέλιξη όμως είναι αιώνια. Μετάφραση: Χίλντα ΙΙαπαδημητρίου

KOUKOUMA VLOS Restaurant &ΑΝΤΟΩΙΝΙ / ΟΙΛ

Tel.: 0286/71413

αφιέρωμα 73 Σ τεφ εν Τάλμπ οτ

Πιστεύεις στη μαγεία;

π ’ όλους τους διάττοντες αστέρες της δεκαετίας του ’60 κανείς δεν ήταν πιο λαμπερός, πιο βραχύβιος, ή πιο απρό βλεπτος α π ’ τον Κέν Κέσεϋ. Συγγραφέ ας του βιβλίου «Η φωλιά του κούκου» κι ένας από τους πρώιμους οπαδούς του LSD, ο Κέσεϋ έλαμψε και κάηκε κατά τη διάρκεια της Προεδρίας του Κένεντυ και του Τζόνσον, διέγραψε μια πορεία που θα ακολουθούσαν εκατομμύρια νεαρών Αμερι κανών και μετά χάθηκε στον ορίζοντα.

Κέσεϊ ήταν ταυτόχρονα συγγραφέας, αθλητής και αλχημιστής. Ως συγγραφέας επηρέασε τη γε νιά του ’60 τόσο βαθιά όσο ο Τζακ Κέρουακ ή ο Τζ. Ντ. Σάλιντζερ είχαν επηρεάσει την προη γούμενη γενιά. Την εποχή που φοιτούσε στο πανεπιστήμιο του Όρεγκον ήταν πρωταθλητής πά λης της πολιτείας («θα μπορούσα να ακινητοποιήσω τον Τζόν Ίρβιγκ έχοντας το ένα μου χέρι δεμένο στην πλάτη», κομπάζει ο Κέσεϋ) καθώς και αναπληρωματικός της Ολυμπιακής Ομάδας των Ηνωμένων Πολιτειών. Δημιούργησε τους Merry Pranksters και διέσχισαν την Αμερική υπό την επήρεια του άσιντ μ’ ένα φανταχτερό λεωφορείο. Το ταξίδι αυτό αποθανάτισε ο Τόμ Γουλφ στο βιβλίο «The Electric Kool-Aid, Acid Test» και μιμήθηκαν οι Beatles στο «Magical Mystery Tour». Ο Κέσεϋ ήταν ένας καθαρά Αμε ρικανός γκουρού, ένας ψυχεδελι κός παράνομος που κατέληξε να εκτίσει ποινή 6 μηνών στις αγρο τικές φυλακές του Σαν Ματέο για κατοχή μαριχουάνας. Το 1986 ο Κέσεϋ έκανε ξανά την εμφάνισή του με το καινού ριο του βιβλίο «Demon Box» και με ένα εύθυμο θέαμα που ανέβη κε σε μια κατάμεστη αίθουσα στο θέατρο Χέρμπστ του Σαν Φρανσίσκο. Από το αγρόκτημα του Όρεγκον εξόρμησε στη μά χη εναντίον των Ρεπουμπλικάνων, των Γιάπις και της Ηθικής Πλειοψηφίας. Το μήνυμά του αυτή τη φορά είναι πως η πνευματική υγεία του έθνους υπέφερε τόσο πολύ κατά τη διάρ κεια της εποχής του Ρήγκαν έτσι ώστε όλοι πια να χρειάζονται μια ιαματική δόση από την παλιά καλή θρησκεία της δεκαετίας του ’60: ειρήνη, αγάπη και καλές δο νήσεις. Όπως και να δει κανείς τον Κέσεϋ, σαν προσωπικότητα του πολιτισμού, σαν τσαρλατάνο,

74 αφιέρωμα------------------------------------------------------------------------------σαν ενοχλητικό αναχρονισμό ή σαν απειλή για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, είναι πάντως αδύνα τον να τον αγνοήσει. Ο Κέσεϋ ήταν μια σημαντική μεταβατική μορ φή που ξεκίνησε από εκεί που είχαν σταματήσει οι Μπήτ και βοήθησε στο να φτάσουμε στα ριζο σπαστικά και μαζί εκστατικά χρόνια της δε καετίας του ’60. «Ό,τι υποσχέθηκε ο Κέρουακ το έκανε ο Κέσεϋ», λέει ο Στιούαρτ Μπράντ, βετεράνος της ομά δας των Pranksters και ιδρυτής του Whole Earth Catalog. «Δημιούργησε έναν αυθεντικό, πε ριπετειώδη τρόπο ζωής, στο δρόμο», μια αντικουλτούρα και μια αναγεννημένη εθνική αίσθηση πως όλα είναι δυνατά. Ο Κέσεϋ εμφανίστηκε από τις βορειοδυτικές πολιτείες του Ειρηνικού ξεχειλίζοντας από ταλέ ντο και ζωώδη ενέργεια σε μια εποχή που όλη η χώρα πλημμύριζε από την Κενεντική αισιοδοξία.

την παραμικρή ιδέα γι’ αυτό, ωστόσο η αλήθεια είναι ότι πολλά από τα πειράματα με το LSD χρη ματοδοτούνταν από τη CIA και το στρατό, οι οποίοι ήλπιζαν να κατασκευάσουν ένα αποτελε σματικό ναρκωτικό για ανακρίσεις. Ο ποιητής Άλεν Γκίνσμπεργκ ανακάλυψε με τη σειρά του το LSD στο Ιατρικό Κέντρο του Πανε πιστημίου του Στάνφορντ, όπου οι ερευνητές δού λευαν επί πληρωμή για τη CIA. «Είχα την αίσθη ση ότι ο Μεγάλος Αδελφός κρυφάκουγε», λέει ο Γκίνσμπεργκ. «Με το να αντιμετωπίζουν το LSD ως πιθανόν πολεμικό εργαλείο προγραμμάτιζαν υποσυνείδητα άσχημα ταξίδια. Έ τσι τα παράτη σα. Είχα σωματικές ενοχλήσεις από το άγχος. Ο Κέσεϋ είχε επίσης εφιαλτικές εμπειρίες από «αυτά τα καλά παιδιά με τα άσπρα κοστούμια και τα ση μειωματάρια», αλλά είχε βιώσει και στιγμές έκ στασης και ενδοσκόπησης κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του. Δεν άργησε ν’ αρχίσει να διαδίδει το LSD στην περιοχή του Πέρι Λέιν. «Μερικές φορές έχω την αίσθηση», σαρκάζει ο Ρόμπερτ Στόουν, «ότι πήγα σ’ ένα πάρτυ στο Πέρι ην εποχή που παρακολουθούσε τα περίφημα Λέιν το 1962 και το πάρτυ αυτό εξαπλώθηκε έξω μαθήματα συγγραφής του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ γνώρισε τον ποιητή και θεω απ’ το σπίτι βγήκε στο δρόμο και κάλυψε τον κό σμο». ρητικό του Φώκνερ Μάλκολμ Κόουλεϊ, που Σήμερα, όταν ο Κέσεϋ συζητά για τις εμπειρίες έγινε έκτοτε ο «πνευματικός του δάσκαλος». Ο Κέσεϋ και η γυναίκα του Φέιν μετακόμι του με τα ναρκωτικά στα κυβερνητικά πειράματα σαν σε μια μποέμικη κοινότητα, που αποτε η συμπεριφορά του ποικίλλει από το να ακούγεται ως θύμα του Πορτοκαλί Παράγοντα («ίσως προλείτο από επίδοξους συγγραφείς και εκκεντρικούς κλήθηκε ζημιά στα χρωμοσώματα. Πρέπει να μου απόφοιτους σ’ έναν αγροτικό δρόμο που λεγόταν κάνουν αυτοψία όταν πεθάνω. Όμως δεν πρόκει Πέρι Λέιν. Όλη η παρέα του Κέσεϋ περιγράφηκε αργότερα με συναισθηματικό τρόπο από τον ται. Θα φοβηθούν ότι θα τους γίνει μήνυση».) μέ συγγραφέα και μέλος της Εντ Μακ Κλάναχαν, ως χρι του να είναι ένα ευχαριστημένο πειραματόζωο που το μόνο πράγμα για το οποίο λυπάται είναι «η παράφρων πλευρά της σοβαροφάνειας του Στάνφορντ». ότι η κυβέρνηση έκοψε τα ψυχεδελικά πειράματα ακριβώς τη στιγμή που τα πράγματα άρχισαν να Έ να άλλο περιστασιακό μέλος της παρέας του αποκτούν ενδιαφέρον. [...] Πέρι Λέιν, ο μυθιστοριογράφος Ρόμπερτ Στόουν (Dog Soldiers, A Flag for Sunrise) θυμάται ότι ο Κέσεϋ και η Παρέα ήταν «απεριόριστα αισιόδο ξοι». Ο Στόουν λέει γελώντας «νομίζω πως πραγ Κέσεϋ και οι φίλοι του έστησαν ένα κοινό ματικά πιστεύαμε ότι αιώνες πολιτισμού είχαν ερ βιο στην περιοχή Λα Χόντα, στους λό γαστεί προκειμένου να δημιουργήσουν εμάς κι ότι φους πάνω από το Στάνφορντ, βάφτισαν ήταν τώρα καθήκον μας να προάγουμε τον πολιτι τους εαυτούς τους «Merry Pranksters» και σμό σε μια εντελώς καινούρια διάσταση». έπαιρναν τεράστιες ποσότητες από LSD, Σ’ αυτή τους την προσπάθεια βοηθήθηκαν κα μαριχουάνα, μεσκαλίνη και άλλα παρό τά πολύ από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πο μοια. Ή ταν πνευματική αναζήτηση, καλ λιτειών, η οποία με την απεριόριστη σοφία της λιτεχνική εμπειρία, καθαρή ευχαρίστηση και ρώέφερε σε επαφή τον Κέσεϋ και τους τυχοδιώκτες σικη ρουλέτα με τις αναπόφευκτες πνευματικές φίλους του με το LSD. Ο Κέσεϋ κέρδιζε έως και 75 και φυσικές απώλειες. Οι Pranksters ήταν οι πρω δολάρια τη μέρα καταπίνοντας ναρκωτικά που τοπόροι της αντικουλτούρας του ’60. Χρόνια πριν μεταλλάσσουν τον εγκέφαλο σ’ ένα εθελοντικό γίνουν δημοφιλή τα μακριά μαλλιά, τα στροβο πείραμα του νοσοκομείου των Βετεράνων στο σκοπικά φώτα και το άσιντ ροκ ο Κέσεϋ και οι Πάλο Άλτο. Εκείνη την εποχή ο Κέσεϋ δεν είχε Pranksters έκαναν light shows, διοργάνωναν δη-

-------------------------------------------------------------------------------- αφιέρωμα

μόσια Άσιντ Τεστ στην ευρύτερη περιοχή του Σαν Φρανσίσκο και ενθάρρυναν την αγαπημένη τους νεανική γκαράζ μπάντα, τους Grateful Dead. Τα Άσιντ Τεστ που ολοκληρώνονταν με την προ σφορά LSD από ένα δοχείο με πόντς, έγιναν τόσο δημοφιλή ώστε οι Pranksters ένωσαν τις δυνάμεις τους με έναν άγνωστο τότε οργανωτή συναυλιών, τον Μπίλ Γκράχαμ, και διοργάνωσαν ένα διήμερο Φεστιβάλ στην αίθουσα Longshoremen’s Hall στο Σαν Φρανσίσκο τον Ιανουάριο του 1966, το οποίο χιλιάδες άνθρωποι παρακολούθησαν. Η εποχή του Χέιτ-Άσμπουρι είχε γεννηθεί. [...]

πέρασε έξι παρανοϊκούς μήνες ως φυγάς. «Έμοι αζε με τη χειρότερη και πολυπλοκότερη κατασκο πευτική ταινία που έχετε δει ποτέ», μουγκρίζει ο Ρόμπερτ Στόουν που τον είχε ακολουθήσει στη φυγή του. Ό ταν ο Κέσεϋ κουράστηκε να κρύβεται από τους ομοσπονδιακούς, γύρισε στο Σαν Φραν σίσκο και πήγε κατευθείαν στη φυλακή - κατά ει ρωνικό τρόπο ήταν ο μήνας (Ιούνιος του 1967) που άρχιζε το καλοκαίρι της Αγάπης. Μόλις απο φυλακίστηκε, ο Κέσεϋ αποσύρθηκε στο Όρεγκον. Ο Ρόμπερτ Στόουν αποκαλεί τον Κέσεϋ «ψυχε δελικό συντηρητικό», ένα ταιριαστό σχόλιο για έναν άνθρωπο που είναι συνδυασμός λαϊκιστή, ριζοσπάστη και προοδευτικού, έναν άνθρωπο που συστήνει την ανάγνωση της Βίβλου, αφού καπνί ν και ο Κέσεϋ ήταν κυρίως επαναστάτης της κουλτούρας, έπαιρνε μέρος σε πολιτι σουμε λίγο χασίς και ρουφήξουμε λίγο τσάι. («Θα ονειρεύεστε σαν τον Μίλτωνα»), κές διαδηλώσεις, μ’ έναν τρόπο όμως που Αν και ο Κέσεϋ ίσως ποτέ ξανά δεν θα βρεθεί ήταν χαρακτηριστικός των Pranksters. Κα στην πρωτοπορία της πολιτιστικής αλλαγής με τά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1964, τον τρόπο που το έκανε στη δεκαετία του ’60, δεν όταν ο Κέσεϋ και οι οπαδοί του διέσχιζαν έχει πάψει να ονειρεύεται και να γράφει. τη χώρα με το λεωφορείο τους κάνοντας εκείνο το περίφημο ταξίδι, ο Μπάρι Γκολντγουό-Στο Demon Box παροτρύνει τους αναγνώστες: «Μην ξεχνάτε το μαγικό Καλοκαίρι της Αγάπης τερ έβαζε υποψηφιότητα για Πρόεδρος ενάντια μέσα στην παγωμένη εποχή του Ρήγκαν». στον Λύντον Τζόνσον. Ο Κέσεϋ περιφρονούσε τον Γκολντγουότερ τόσο, που έβαλε μια μεγάλη Μετάφραση: Μυρτιό Ρηγοπούλου πινακίδα στο ζωγραφισμένο λεωφορείο των Pranksters που έλεγε: «Η ψήφος στον Γκολντγουώτερ είναι ψήφος για πλάκα» - W * * 4·'+ * V W * * Γ W W ♦ - m 4'VtH σοκάροντας έτσι τους πάντες σ’ ένα ρεπουμπλικάνικο συλλαλητήριο στο “Φοίνιξ”. Παρ’ όλα αυτά, μερικές φορές, η πολι τική των Pranksters απέβαινε σε βάρος τους. Σε μια αντιπολεμική πορεία που έγι νε στο Μπέρκλεϊ το 1965 και στην οποία πήγαν εντελώς μαστουρωμένοι, πυροβο λούσαν με ψεύτικα πιστόλια και κορόιδευαν τους πιο δογματικούς ομιλητές. Οι ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΪΛΟΣ οργανωτές της διαμαρτυρίας δεν το βρή καν καθόλου διασκεδαστικό. Οι ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΓΛΩΣΣΑ Pranksters όμως εξιλεώθηκαν όταν αργό τερα ο Κέσεϋ, ο Γκίνσμπεργκ και ο Νίλ Κριτικές, μελέτες, δοκίμια για τους Κάσαντι πήραν άσιντ μαζί με τους Αγγέ λους της Κόλασης του Όκλαντ, κάνο ποιητές της γενιάς του ’ 70 ντας μια πετυχημένη προσπάθεια να πείσουν τους μοτοσικλετιστές να σταματή Μόλις κυκλοφόρησε σουν να χτυπούν εκείνους που διαδήλω ναν εναντίον του πολέμου. Τελικά η αστυνομία και οι δικαστές Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ν Ε Φ Ε Λ Η της Καλιφόρνιας άρχισαν να στριμώ ...Προωθούν το ελληνικό βιβλίο χνουν τους Pranksters και τον Κέσεϋ. Κα ταδικασμένος για κατοχή μαριχουάνας, ο ;Α Σ Κ Λ Η Π Ι0 ϊ 6 ΑΘ Η Ν Α 106 80. ΤΗΛ.: 3607744J Κέσεϋ έφυγε για το Μεξικό το 1966 όπου 1 * 4 4 4 4 4 4 4 4 4 . 4 . 4 . * * . 4 * . 4 . 4 . 4 . 4 . 4 . * . 4 . 4 . 4 · * ·

£<uJ<nrc<f

76 αφιέρωμα χ λοι γνωρίζουν ότι το Καλοκαίρι της 1 Αγάπης τρώγαμε μαύρο ρύζι και λαχανικά. Ναι! Μ α τον Κρίσνα, το κάναI με. Βεβαίως, τρώγαμε μ ε τον ίδιο τρόπο που παίρναμε ναρκωτικά αχαλίνωτα αλλά και μ ε ξεσπάσματα πουριτανισμού. Τρέμω στην ιδέα να θυμη θώ τ ί καταπίναμε το 1967.

Τσαρλς Πέρι

“Τάισε το κεφάλι σου” 1 χορτοφαγία ήταν της μόδας, σίγουρα. ρόπι από σφεντάμι. Είχαμε όλοι ακούσει για τη μακροβιοτική Την αγαπημένη μου λιχουδιά την ανακάλυψα διατροφή Ζεν, που όμως έχασε κάτι από την ίδια υπέροχη νύχτα που ανακάλυψα και με τα την αίγλη της όταν κάποιοι πέθαναν από κόμικς το Doctor Strange: Μπανάνες με σάουρυποσιτισμό γιατί τρέφονταν μόνο με μαύ κρημ και μαύρη ζάχαρη. Ίσω ς ήταν λίγο ασυνήθι ρο ρύζι. Είμαστε πολύ «φτιαγμένοι» για ν’ στο, γιατί δεν περιείχε καθόλου σοκολάτα. ακολουθήσουμε όλη την πολύπλοκη δίαι Το 1967, γνώρισα πλήθος από «φτιαγμένες» τα, αλλά συμπεραίναμε ότι το μαύρο ρύζι ήταν κυρίες που παρασκεύαζαν γαλήνια αμέτρητες πο πραγματικά, πραγματικά, πραγματικά καλό για μας. σότητες γλυκών και πουτίγκας σοκολάτας, τα Αλλωστε, ήταν ένα είδος φάρμακου. Αν είχες το οποία συσσώρευαν σε τόσο θεαματικές ποσότη μαύρο ρύζι σου, μπορούσες να φας οτιδήποτε ήρε τες που θα μπορούσαν να επιζήσουν μέχρι τον 3ο μα, ακόμα και φύκια και ένα βρομερό χοτ ντογκ. Παγκόσμιο Πόλεμο. Ή ταν μέρος της θείας Αρμονίας: το μαύρο ρύζι Από μόνο του, βέβαια, το παγωτό σοκολάτα κόστιζε πάμφθηνα - 12 δολάρια για ένα σακί των ήταν μόνο παγωτό σοκολάτα. Για να κάνει κανείς 100 λιβρών, ποσότητα που έδινε τρεις φορές πε μια πραγματική λιχουδιά χρησιμοποιούσε Wheaρισσότερο φαγητό από ό,τι το λευκό ρύζι. ties, M&Ms ή μαρμελάδα φράουλα. Κάθε τερατώ Η χορτοφαγία συνόδευε τα παραισθησιογόνα δης ορμή μπορούσε να μας κυριεύσει. κι όχι μόνον για πνευματικούς λόγους. Αποτε λούσε το αντίδοτο στις περιπτώσεις που η επί δρασή τους ήταν άσχημη. Οτιδήποτε προσπα ερικές φορές προσπαθούσαμε να πείθούσαμε να φάμε, όσο επιδρούσε το LSD, μας σουμε τον εαυτό μας ότι η μαριχουάνα προκαλούσε πανικό, αλλά παρ’ όλα αυτά, κανέ ήταν μια μυσταγωγία όπως το LSD, αλλά νας δεν φοβόταν ένα γεύμα με αθώα λαχανικά. δεν χρειαζόταν να υποκριθούμε: το βρο Η μαριχουάνα, από την άλλη πλευρά, δημιούρ μερό θέαμα μιας λιχουδιάς μάς ερέθιζε γησε μια ειδική κουζίνα. Οι «λιχουδιές» ήταν ένα πνευματικά. Έ νας από τους μεγάλους αντίδοτο και κάθε τροφή μπορούσε να είναι «λι θριάμβους της γενιάς μας ήταν η ανακά χουδιά» κατά τη διάρκεια του παροξυσμού: ακό λυψή μας ότι μπορούσαμε να αναμίξουμε τις λι μα και η σαλάτα. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι χουδιές με τη χορτογραφία στην «γκράνολα», ένα χωρίζονταν σε 4 ομάδες: ζάχαρη, αλάτι, λιπαρά είδος πουτίγκας αρωματισμένης με καρύδα και ζά και υδατάνθρακες. Ήξερα ανθρώπους που τους χαρη, που τη θεωρούσαμε υγιεινή διατροφή. άρεσαν τα πατατάκια με φυστικοβούτυρο και σι Πρέπει να έχετε πάντα υπόψη σας ότι είμασταν

αφιέρωμα 77 νεοφώτιστοι σε όλα αυτά. Παλιός στο HaightAshbury ήταν κάποιος που ζουσε εκεί για ενάμιση χρόνο τουλάχιστον και το καλοκαίρι του 1967 οι περισσότεροι από τους παλιούς είχαν μετακινηθεί από την περιοχή. Και πάνω απ’ όλα είχαμε πολύ περισσότερα στο μυαλό μας - απερίγραπτα περισ σότερα στο μυαλό μας - από τη διατροφή μας. Άλλωστε, τον περισσότερο καιρό είμασταν «φτιαγμένοι» και τρελαμένοι, έτσι συνήθως ακο λουθούσαμε το δρόμο της τελευταίας αντίστασης: χοτ-ντογκς, ντόνατς, γλυκά και τα βασικά πιάτα που μαθαίναμε να μαγειρεύουμε στο κολέγιο, όπως μακαρόνια, φακή και τόνο. Οι πραγματικές Haight-Ashbury συνταγές, όπως μαγειρεύονταν στα τοπικά κοινόβια ήταν συχνά αξιοθρήνητες: Φακές με καλαμπόκι. Μακαρόνια με κέτσαπ. Μακαρόνια σκέτα.

πιο φημισμένοι προμηθευτές τροφής , ήταν οι Diggers, μια αναρχική ομάδα που άρχισε να μοιράζει ελεύθερα φαγητό στο πάρκο στα τέλη του ’66, φαινομενικά για I να ταΐσει τους άστεγους χίπις αλλά στην πραγματικότητα για να χτυπήσει τους χίπις εμπόρους που άνοιγαν καταστήματα στην

οδό Χέιτ. Υπήρχαν, πράγματι, παιδιά που κοιμό ντουσαν κάτω από τους θάμνους στο Πάρκο Γκόλντεν Γκέιτ, που υπολόγιζαν στην τροφή των Diggers (στ’ αλήθεια ήταν άτυχοι το Καλοκαίρι της Αγάπης, όταν οι Diggers στράφηκαν σε πε ρισσότερο συναρπαστικά σχέδια). Αλλά την επο χή της τροφοδοσίας από τους Diggers (από το Νοέμβρη του ’66 ως το Μάρτη του ’67), το πρό βλημα των αστέγων μυστηριωδώς αυξανόταν θε αματικά το Σαββατοκύριακο με αποτέλεσμα, οι Diggers να τρέφουν τετραπλάσιους ή πενταπλάσι ους ανθρώπους απ’ ό,τι τις καθημερινές. Με άλλα λόγια, η τροφοδοσία από τους Dig gers ήταν, βασικά, μια μυσταγωγία, ένας τρόπος να συμμετέχει κανείς στη μυστική κοινότητα των χίπις. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ιερή, γιατί δεν εί χε μολυνθεί από το σύμπλεγμα του ανερχόμενου καπιταλισμού (τα υλικά, την εποχή εκείνη, τ’ ανα ζητούσαν στα απορρίμματα του σούπερ μάρκετ και μερικές φορές τα έκλεβαν) - ωστόσο, από γα στρονομική άποψη ήταν όπως η συνηθισμένη τροφή των κοινοβίων, αν εξαιρέσει κανείς ότι τα υλικά ήταν περισσότερο τυχαία και λιγότερο από επιλογή. Αμερικανική Γαστρονο μική Επανάσταση αναμενόταν, και το Καλοκαίρι της Αγάπης ήταν ο ιδανι κός χρόνος. Στον καιρό του Μπέρκλεϊ, θεωρούσα με σαν λιχουδιά την ανά μιξη της σαλάτας σε μια ξύλινη γαβάθα που δεν πλέναμε ποτέ, έτσι ώστε η σάλτσα να εμποτίζει το ξύλο και κάθε σαλάτα να θυμίζει κάτι από τις προηγούμε νες - όπως το ταγγισμένο λάδι Γουέσον, από χρόνια ξεχασμένο. Θα πάω στον τάφο μου με την ανάμνηση των βρόμικων κομματιών μήλου ποτισμένων με LSD, τα μπισκότα με μαριχουάνα και τις σαλάτες του Καλοκαιριού της Αγάπης με κόκκινο μαρούλι. Δό ξα σοι ο Θεός, δεν μας έλειπε η Αγάπη, έτσι κι αλλιώς. Απόδοση: Δέσποινα Μεταξά

78 αφιέρωμα

Βιβλιογραφία Χιπισμού στα ελληνικά Νόρμαν Μαίηλερ, Οι Στρατιές της Νύχτας (2 τόμοι), μετ. Ηρώ Κανακάκη, Νέοι Στό χοι 1970-71, επανέκδοση Ελεύθερος Τόπος.

Τζόννυ Μπέρν & Τζεννυ Φάμπίαν, Γκρούπιε (Groupie), μετ. Μπάμπης Γραμμέ νος, Άγκυρα 1971. Μ ίλ ο ς Φ ό ρ μ α ν , Η Φυγή, μετ. Ε. Μπαρτζινόπουλος, Άγκυρα 1971. Γ κιζέλα Μπόν, Χιπισμός - πρόκληση σ τη ν κοινωνία της ευημερίας, μετ. Αία Μεγά λου, Ρόμβος 1972, επανέκδοση Ελεύθερος Τόπος. Ρ. Ν τέιβ ις, Τζ. Μπέκ κλπ., Λντικουλτούρα - η δημιουργία μιας διαφορετικής κοινω νίας (2 τόμοι), μετ. Ρέτη Δόριζα, Ερμειάς 1972, επανέκδοση (σε 1 τόμο) Ερμειάς, 1975. Τ ζέιμ ς Κούνεν, Φράουλες και Αίμα, μετ. Κώστας Γαλανόπουλος, Φλίππερ 1973. Α λ ίκ η X., Η Α λίκη στη Χώρα του LSD, μετ. Τασουλα Καραϊσκάκη, Οδυσσέας, 1979. Λ ο υ ίς Ρ α θ ιο ν έρ ο , Underground, μετ. Νίκος Κωνσταντάς, Οδυσσέας, 1980. Τζερυ Ρουμπίν, Do It, μετ. Αλέκος Μακρής, Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1980. Τ. Κούπφερμπεργκ, Λ. Κάντελ, Ε. Σάντερς κ.λπ, Fuck You - Underground ποίηση, μετ. Δημήτρης Ξένος, Απόπειρα, 1980. Β λ ά σ η ς Ρ α σ σ ιά ς , Underground Press, Ανοιχτή Πόλη, 1980. Άμπί Χόφμαν, Επανάσταση για την κάβλα της, μετ. Δημήτρης Φινινής, Διεθνής Βι βλιοθήκη 1981. Γιώργος Βλάχος, Χίπις και Ψυχεδελική Κουλτούρα - Μ ια εφήμερη πραγματεία πάνω σ ’ ένα εφήμερο αντικείμενο, Δυτική Ακτή, 1981. Τ ζο ύ λ ια ν Μ πεκ , Επανάσταση κι Αντεπανάσταση, μετ. Μάγδα Χαλικιά, Άρδην 1982. Τ ίμ ο θ υ Λ ή ρ υ, Ψυχεδελικές Ικεσίες, μετ. Άκις Παπαδόπουλος / Άρια Γερουκη, Άρδην 1983. Μ ά ρ ιο Μ ά φ ι, Underground, μετ. Τασουλα Καραϊσκάκη, Οδυσσέας 1983. Τ. Φορκέηντ, Ε. Σίλμπερ κ.λπ., Countdown - Μ έτρα αντίστροφα, μετ. Λευκή Γιαννοπούλου, Κατσάνος. 1983. Πήτερ Στάνφορντ, Εγκυκλοπαίδεια των Ψυχεδελικών (2 τόμοι), μετ. Νίκος Νικολόπουλος, Praxis 1983. Τίμοθυ Αήρυ, Η Πολιτική της Έ κστασης. Ά λ α ν Γουάτς, Η Ν έα Χημεία - Ψυχοδηλωτική και θρησκευτική εμπειρία, μετ. Αλέξης Καλοφωλιάς - Σόλβια, Διεθνής Βιβλιοθήκη 1989. Ά λαν Γουάτς, Εισαγωγή στη Χαρούμενη Κ οσμολογία, μετ. Φώτης Τερζάκης, Πρίσμα 1991. Ρ.Ε.Λ. Μάστερς, Σέξ, Έ κστα ση και Ψυχεδελικά, μετ. Μαργαρίτα Παπαθανασίου, Πρίσμα 1991.

ΑΠΑΝΤΑ ΓΙΑΝΝΗ ΣΚΑΡΙΜΠΑ

Το Βατερλώ δύο γελοίων (ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ) ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ

Τό Βατερλώ δυό γελοίων

♦

Οι εκδόσεις Ν Ε Φ Ε Λ Η επανεκδίδουν ολόκληρο το έργο του μεγάλου Χαλκιδαίου συγγραφέα σε νέα μορφή και με επιμέλεια της φιλολόγου Κατερίνας Κωστίου. Σ τις νέες εκδόσεις το κείμενο του έργου συνοδεύεται με κατατοπιστικό σημείωμα της επιμελήτριας, κριτικογραφία με τις κυριότερες κριτικές που έχουν γραφεί για το κάθε έργο, σημειώσεις και γλωσσάρι.

Επίσης κυκλοφορούν

0 ΜΑΡΙΑΜΠΑΣ ΤΟ ΣΟΛΟ ΤΟΤ ΦΙΓΚΑΡΩ ΤΟ ΘΕΙΟ ΤΡΑΓΙ

ΕΚΔΟΣΕΙ Σ

ΝΕΦΕΛΗ

...Προωθούν το ελλη νικ ό β ιβ λ ίο ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6, ΑΘΗΝΑ 106 80 - ΤΗΛ. 3607744

ΚΛΡΛ ΓΙΟΥΝΑΣ ΛΟΥΒΕ ΑΛΚΜ ΒΙΣΤ Γ ια π όχι:

ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ

Γυναίκες ευσεβείς του πάθους

ΒΟΚΚΑΚΙΟΣ / 7 Ιστορίες από το δεκαήμερο

Ν ΙΚ Ο Σ Χ Α ΤΖΗ Κ Υ ΡΙΑΚΟΣ

ΒΙΡΤΖΙΝ ΙΑ ΓΟΥΛΦ

T E N T ΧΙΟΥΖ

Φλας

Μύθοι του πρώιμον κόσμου

Π Η Τ Ε Ρ ΚΑΡΕΫ

Ο χοντρός στην ιστορία ΛΑΡΛ ΚΑΡΝΤΕΛΛΑ

Γύρω από τη Λάουρα ΛΑΡΑ ΚΑΡΝΤΕΛΛΑ

Ήθελα να φορέσω παντελόνια Μ ΑΡΙΑ ΚΟΡΤΙ

Το τραγούδι τωι σειρήνων ΑΝΝΑ ΜΕΣΣΙΝΛ

Η φοινικιά του Ρουσαφά <>\(>Ρ1 Ν Τ Ε Μ Π Α Λ Ζ Α Κ

Η γεροντοκόρη Μ Α Ν ΦΡΕΝΤ Μ Π Η Λ ΕΡ

Ήρεμη σαν τη νύχτα Α ΝΡΙ-Φ ΡΙ ΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΑΝ

Τα αγρίμια παλεύουν στο λυκόφως ΖΑΝΙ I Ο Υ ΪΝΤΕΡΣΟΝ Το φ ί/.ο της κερασιάς Τ Ο Μ Α Σ ΧΑΡΝΤΥ

Κάτω από το δέντρο

ΝΑ ΘΑ Ν ΙΕΛ ΧΩΘΟΡΝ

Το άλικο γράμμα Μ Π Α ΡΜ Π Ε N T ’ ΩΡΕΒ1ΓΥ

Οι διαβολικές Ζ Α Ν Ε Τ ΟΥ ΪΝ ΤΕΡΣΟ Ν

Έχει κι αλλού πορτοκαλιές Τ Ζ Ο Υ Ζ Ε Π Ε Π Ο ΝΤΙΤΖΑ

Η μεγάλη βραδιά ΛΕΒ ΡΑ ΖΓΚ Ο Ν

Χωρίς επινοήσεις Ο ΣΕΣΑΝ - I. ΜΠ. ΜΑΣΛΟΦΣΚΙ Εσείς που δεν έτνχε ποτέ να σας σκοτώσουν ΣΑΒ ΕΡΙΟ ΣΤΡΑΤΙ

Ο άνθρωπος στο βάθος τον πηγαδιού ΓΚ Ο Υ ΕΡΡΙΝ Ο Τ Ζ Ο ΡΤ Ζ Ε ΤΊΤ

Ανθρωποι και άλλα ζώα ΦΟΥΛΒΙΟ ΤΙΜ ΙΤΣΑ

Η βενετσιάνα κληρονόμος ΓΚ. Κ .Τ ΣΕ Σ Τ ΕΡ ΣΟ Ν

Η αθωότητα του πατρός Μπράονν Σ ΕΡΤ Ζ ΙΟ ΦΕΡΡΕΡΟ

Στη σκιά ΠΑ ΓΡΙΤΣΙΑ Χ Λ ΪΣΜ ΙΘ

Οι απρόσκλητοι ΙΤΑΛΟ ΚΑΛΒΙΝΟ

Ο ανύπαρκτος ιππότης ΦΟΥΛΒΙΟ ΤΟ Μ ΙΤΣΑ

Αντίστροφες φυγές Α Ν ΡΙ-Φ ΡΕΝ ΤΕΡΙΚ ΜΠΑΑΝ

Δαιμονομανία

εκδόσ> ις «γνώση »

Ιπποκράτους 31, 106 80 Αθήνα τηλ. 36 20 941,36 21 194

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ Επιλογή κειμένων: Βαγγέλης Ραπτόπουλος

Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ • Γεώργιος Βιζυηνός Το αμάρτημα της μητρός μου ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Κωνσταντίνος Θεοτόκης Ακόμα; ζω γραφιές: Τζένη Δρόσου · Κωνσταντίνος Π. Καβάφης Εις το φως της ημέρας ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Ανδρέας Καρκαβίτσας Η θάλασσα ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Κώ στας Καρυωτάκης Δεσποινίς Bovary ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Μιχαήλ Μητσάκης Αυτόχειρ ζωγραφιές: Αγνή Μπίρταχα · Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης 'Ονειρο στο κύμα ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Εμμανουήλ Ροΐδης Ψυχολογία συρια νού συζύγου ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Διονύσιος Σο λωμός Η γυναίκα της Ζάκυθος ζωγραφιές: Μανώλης Ζαχαριουδάκης · Μάριος Χάκκας Ο μπιντές ζωγραφιές: Τάκης Σιδέρης Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ • Νικολάι Γκόγκολ Η μύτη μετάφραση: ΜήτΟος Αλεξανδρόπουλος ζωγραφιές: Αντώνης Κυριακούλης · Χέρμαν Μέλβιλ Το καμπανα ριό μετάφραση: Άρης Σφακιανάκης ζωγραφιές: Μανώλης Χάρος • Άντον Τσέχωφ Εχθροί μετάφραση: Μήτσος Αλεξανδρόπουλος ζωγραφιές: Κλεοπάτρα Μουρσελά · Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ Τ' απομεινάρια της ευτυχίας μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές ζωγραφιές: Μαριλίτσα Βλαχάκη