Τεύχος 320

JOHN KENNETH G A L B R A IT H

JOHNKENNETHGALBRAITH

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ (THE CULTURE OF CONTENTMENT)

l ΙΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

X ο νέο βιβλίο του κορυφαίου αμερικανού οικονομολόγου που προκάλεσε σάλο και συζητήσεις σε όλο τον κόσμο.

X ι είναι η "ικανοποίηση" και ποια η κοινωνική ομάδα που την εκφράζει; Γιατί και πώς αυτή η ομάδα διαποτίζει σήμερα με την κουλτούρα της τις αναπτυγμέ­ νες χώρες, οδηγώντας τες σε καταστάσεις οικονομικής και κοινωνικής αδράνειας; Μ ί α διαπεραστική και ελκυστική ματιά στη σύγχρονη οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα μακριά από περιγραφές ευχάριστων καταστάσεων ο αντικρατισμός, ο ιδιωτικός τομέας, η οικονομική κερδοσκοπία, η φτώχεια, καθώς επίσης και οι οικο­ νομίες των Η.Π.Α., της Ιαπωνίας και της Γερμανίας, η εξωτερική πολιτική και η στρα­ τιωτική εξουσία. Ε ν α από τα πιο σοφά, σαφή και αυθάδη μυαλά της εποχής μας καταθέτει μία οξυ­ δερκή και έγκυρη εκτίμηση για το πού βαδίζουμε και ποιες θα είναι οι συνθήκες αυτής της πορείας.

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Ε Ι

Α Π Ο

Τ Η Ν :

ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 154,11471 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 6462716, 6461713 - FAX: 6452570

H

Ζ Ω Η

Ε Ι Ν Α Ι - . .

ΕΚ

ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΗΝ ΑΣΥΓΚΡΙΤΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΝ ΚΛΑΣΣΙΚΟΝ!

• Εγκυρες Μ εταφράσεις . Σ ύγχρονη Γ λ ω σσ ά . Σ εβασμός του Π ρωτοτύπου • ΚΑΘΕ ΕΡΓΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΕ ΔΥΟ ΕΚΔΟΣΕΙΣ: Α π λ ή Β ιβ λ ιο δ ε σ ία και Π ο λ υ τ ε λ ή ς Β ιβ λ ιο δ ε σ ία για συλλέκτες Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α , ΜΑΖΙ ΜΕ ΚΑΘΕ ΒΙΒΛΙΟ Η ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ. ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ. ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΚΑΙ ΣΠΑΝΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ.

%

ΧΤΙΣΤΕ ΤΗ ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΣΑΣ ΘΗΣΑΥΡΟ ΓΝΩΣΕΩΝ!

[1 P rinta Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ!

Raym ond Q ueneau

To απόκρυφο ημερολόγιο της Σάλλυ Μάρα

o p e ra 126, 106 76 Α θήνα τηλ. 65 2J 5>6 — μ .ί

' £__«·«*

Raymond Queneeu

~

Φταίμε εμείς που είμαστε καλοί με τις γυναίκες

opera Χ α ρ . Τ ρ ικ ο ΰ π η 26, 106 79 Α θ ή ν α τ η λ . 65 27 516

Τ Ο Τ Ρ Λ Γ Ο Ι'Λ Ι ΤΟ Χ ΣΚΙ ΡΗΝ Ο Ν

Ο Χ ΟΝΤΡΟΣ Σ Τ Η Ν ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ

εκδόσεις «γνώση» Ιπποκράτους 3 1 , 106 80 Α θήνα - τηλ. 36 20 9 41, 36 21 194

ΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΑ ΤΗΣ \Μ\\Ϊ ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ ΓΚΙΚΑΣ

Κ Α ΡΑ Γ Κ ΙΟ Ζ ΤΟ ΥΡΚ ΕΡΙ Μ ΠΟΥΦ και ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖ ΤΟΥΡΚΕΡΙ ΜΠΟΥΦ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ Κάθε διήγηση κι ένας μοναδικός πίνακας.

S

Δια χειρός Νίκον Χατζηκυριάκου Γκίκα Από τις Εκδόσεις «γνώση».

ΣΚΥΒΑΛΑ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΑ Ανέκδοτα σχέδια και καρικατούρες του

Νίκον Χατζηκυριάκου Γκίκα Από τις Εκδόσεις «γνώση» & την Artrigraf.

ε κ δ ό σ ε ις ^ »: «γνώση» Ιπηοκράτους 31, 106 80 ΑΘΗΝΑ τηΑ. 36.20.941 · 36.21.194

uyxpovr ZQPZ ΣΑΡΗ Η ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΗ ΝΟΥΒΕΛΕΣ

ΕΥΓΕΝΙΟΣΤΡΙΒΕΑΣ Ο ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΣ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΣ

απο εκδόσεις

1993

»

ΝΕΑ ΒΙ ΒΛΙ Α

»

1993

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Κ Α Σ Τ Α Ν ΙΩ Τ Η Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΜΠΑΝΑΝΑ ΓΙΟΣΙΜΟΤΟ itchen

9 ΝΑΝΏΝ ΓΚ Ο ΡΝ Ώ Μ ΕΡ Μ ια ιδιοτροπία της φύσης (Μυθιστόρημα)

9 ΚΙΝΓΚΣΛΕΫ ΕΪΜΙΣ Έ ν α ς χοντρός Εγγλέζος (Μυθιστόρημα)

ΧΟΥΑΝ ΚΑΡΛΟΣ Ο Ν ΕΏ Τ ο να υ πη γείο (Μυθιστόρημα)

9 ΧΟΥΑΝ ΠΕΡΟΥΤΣΟ Ο ι φυσικές ιστορίες (Μυθιστόρημα)

9 ΟΥΙΛΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ Δω δέκατη νύχτα

9 ΣΟΛ Ε ύθυμ η Ιατρική

9

9

ΠΑΣΟΥΝΑΡΙ ΚΑΒΑΜΠΑΤΑ K ioto (Μυθιστόρημα)

ΕΜΑ TENANT Τ ο πα ρ α μ ύ θι της Ε ύας (Ηθοπλαστική ιστορία)

9 ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΠΟΤΕ 'Ο ταν οι προσευχές εισακούονται (Ένα ημιτελές μυθιστόρημα)

9 ΛΕΚΛΕΖΙΟ Έ ρη μ ο ς (Μυθιστόρημα)

9 ΧΑΡΟΥΚΙ ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ Τ ο κυνή γι του αγριοπρόβατου (Μυθιστόρημα)

9 ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ Διόρθω ση παλιώ ν μ ύ θω ν και άλλες ιστορίες

9 ΣΟΜ ΕΡΣΕΤ ΜΩΜ Τ σάι και ματαιοδοξία (Μυθιστόρημα)

ΤΖΟΥΝΙΤΣΙΡΟ ΤΑΝΙΖΑΚΙ Σβάστικα (Μυθιστόρημα)

9 ΤΖΩΝ ΚΕΝΕΝΤΥ ΤΟΥΛ Συνασπισμός ηλιθίων (Μυθιστόρημα)

9 ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΧΟΜΕΛ Ηλεκτρικές καταιγίδες (Μυθιστόρημα)

ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΖΡΑ ΠΑΟΥΝΤ Τ α άσματα της Π ίζας

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΙΝ'ΓΙΘ ΓΟΥΟΡΤΟΝ Τ α χρόνια της αθωότητας

9

9

ΚΑΖΟΥ Ο ΙΣΙΓΚΟΥΡΟ Τ ’ α πομ εινάρια της μέρας

ΚΕΕΣ ΝΟΟΤΕΜΠΟΟΜ Η ακόλουθη ιστορία (Μυθιστόρημα)

ΛΙΟΝΟΡ ΦΛΕΪΣΕΡ Ή ρ ω α ς κατά λάθος

9

1993

■» Ν Ε Α Β Ι Β Λ Ι Α

»

1993

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ Κ Α Σ Τ Α Ν ΙΩ Τ Η Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΝΤΟΡΑ ΠΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Η πρόβα του νυφικού (Μυθιστόρημα) 9 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΗΣ Το χέρι κόκα από to ρούχο (Μυθιστόρημα)

9

ΝΕΝΗ ΕΥΘΥΜΙΑΑΗ Οι πολίτες της σιωπής (Μυθιστόρημα) 9 ΖΥΡΑΝΝΑ ΖΑΤΕΛΗ Και με to φως του λύκου επανέρχονται (Μυθιστόρημα σε δέκα ιστορίες) 9 ΒΑΣΙΛΗΣ ΖΙΩΓΑΣ Ό πω ς τα κούρντισες, Θ ε’ μου (Μυθιστόρημα) 9 ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΙΖΗΛΟΣ Στα μάσα της τίγρης (Μυθιστόρημα) 9 ΗΛΙΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ Μαύρο πουλί στο βλέμμα (Νουβέλα) 9 ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΓΑΡΑΣ Τα δυο της δάχτυλα (Διηγήματα) 9 ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗ Τα δέντρα (Μυθιστόρημα) 9 ΤΑΤΙΑΝΑ ΓΚΡΓΓΣΗ-ΜΙΛΛΙΕΞ Το αλώνι της Εκάτης (Μυθιστόρημα) Ημερολόγιο 9 ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΡΑΜΟΣ Βρεγμένο ρούχο (Διηγήματα) 9 ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΣΥΡΟΣ Πολιτεία (Ποιητικό αφήγημα) 9 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ [Το λάβαρον] (Νέα, ολοκληρωμένη έκδοση)

Ερώτων και ασπασμών λαμπρόν ανάγντ (52+1 διηγήματα Ελλήνων συγγραφέων γραμμένα και εικονογραφημένα γιο το Playboy) 9 ΦΑΙΔΩΝ ΠΑΤΡΙΚΑΛΑΚΙΣ Θεράπευαν με την μουσική (Μυθιστόρημα) 9 ΤΑΣΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ Ο καιρός της Λίζε (Νουβέλα) 9 ΓΙΩΤΑ ΣΕΧΙΔΟΥ Η Καλάμπυ που μισούσε τ’ άλογα (Μυθιστόρημα) 9 ΠΩΡΓΟΣ ΣΚΟΥΡΤΗΣ Το συμπόσιο της Σελήνης (Μυθιστόρημα) 9 ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΣΦΥΡΙΔΗΣ Τίμημα χωρίς αντίκρισμα (Δυιγήματα) 9 ΑΡΗΣ ΦΑΚΙΝΟΣ Το κάστρο της μνήμης (Μυθιστόρημα)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΟΙΗΣΗ ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΚΑΝΑΣ Παραλογή Μαύρα λιθάρια 9 ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΜΟΥΝΤΕΣ Τα αντίποινα 9 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ Αντί της σιωπής (Ζωγραφική: Τάσος Μαντζαβίνος) 9 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΑΠΟΥΝΤΖΗ Η κλινήρης Δευτέρα 9 ΝΠΝΟΣ ΣΙΩΤΗΣ Η μηχανή των μυστικών 9 ΑΛΕΞΗΣ ΣΤΑΜΑΤΉΣ Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων

Α Λ Ε Ξ Α Ν Δ Ρ Ο Σ

ΚΟΤΖΙΑΣ

Αλέξανδρου Κοχζιά ΤΟ ΣΟΚΑΚΙ Βιβλίο - υποθήκη, το τελευταίο έργο του Α.Κ. φέρνει στο φως μια ακόμα πτυχή από τις μεταπολεμικές εθνικές δοκιμασίες, από τον - όπως ο ίδιος τον ονόμασε νεοελληνικό Τριακονταετή Πόλεμο 1943 -1973.

Γιώργου Ν. Μανιώτη ΤΟ ΡΕΠΕΡΤΟΡΙΟ ΤΟΥ ΧΕΙΜΩΝΑ

8 μεγάλες ιστορίες τρόμου, φρίκης, αγωνίας, μυστηρίου και έρωτα. Ποιος είναι ο μέγας δολοφόνος που επιβουλεύεται τη ζωή μας; Από ποιον κινδυνεύει η τρίτη ηλικία; Ποιος έχει βάλει στόχο τους πνευματικούς ανθρώπους; Όλα αυτά τα μυστήρια και άλλα πολλά θα λύσει ο υπομονετικός αναγνώστης διαβάζοντας Το ρεπερτόριο του Χειμώ να!

Βαγγέλη Ραπτόπουλου Ο ΕΡΓΕΝΗΣ «...Εάν είσαι απλός πολίτης, προσπάθησε να διαδώσεις αυτή την ιστορία σε όσους περισσότερους ανθρώπους γίνεται. Η διάδοσή της είναι, ίσως, ο μόνος τρόπος για να μην υπάρξουν άλλα θύματα.. Γραμμένη με αρκετά μεγάλες δόσεις σαρκασμού - μια ιστορία έρωτα, φρίκης, τρέλας.

Άρη Σφακιανάκη Η ΝΟΣΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝΕΖΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ Μια συλλογή 13 αλλόκοτων ασθενειών. Ένα εγχειρίδιο ερωτικής παθολογίας. Το εγκόλπιο του αρρωστημένου αναγνώστη.

n & r

ΔΙΑΒΑΖΩ: Α. Μεταξά 26, Α θήνα-1 0 6 81 Σύνταξη: 33.01.239 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315

Τεύχος 320 13 Οκτωβρίου 1993 Τιμή: Δρχ. 700

Ιδρυτής: Περικλής Αθανασόπουλος Διευθυντής: Γιώργος Γαλάντης Αρχισυντάκτης: Ηρακλής Παπαλέξης Σύνταξη: Κατερίνα Γρυπονησιώτη, Βασίλης Καλαμαράς, Ηρακλής Παπαλέξης, Βάσω Σπάθή, Καίτη Τοπάλη. Οικονομικός υπεύθυνος: Βάσω Σπάθή Συνδρομές: Κατερίνα Γρυπονησιώτη Διαφημίσεις: Ηρακλής Παπαλέξης Καλλιτεχνική επιμέλεια: Νένη Ράις Γλωσσική επηιέλεια-Διορθώσεις: ■Βίκυ Κωτσοβέλου Στοιχειοθεσια-Ηλεκτρονική ΣελιδοποίησηΦαμς-Μοντάζ: LEGATO Ε.Π.Ε., Χαλκοκονδύλη 9 (πλ. Κάνιγγος), τηλ.: 33.02.055-56 Fax: 36.48.223 Εκτύπωση: Αφοί Τσαλδάρη Ο.Ε., Φυλής 35, Καματερό, τηλ.: 23.18.444 Βιβλιοδεσία: Νικ. Κατριβάνος και Σία Ο.Ε., Στ. Γόνατά 48, τηλ. 57.49.951 Διανομή: Νέο Πρακτορείο Τύπου

ΧΡΟ ΝΙΚ Α

14 16

Μ Ο Λ Ε ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ Γράφει ο Η . Π απαλέξης

17

Ο νέος νόμος για τη ν Πνευματική Ιδιοκτησία Γράφει ο Δημ. Καραμβάλης

25

Διεθνείς εξελίξεις και Εξωτερική Πολιτική Γράφει ο Σ ωτήρης Ντάλης

31

Ο Σεφέρης, ο Gide και το ημερολογιακό μυθιστόρημα Γράφει η Αλεξάνδρα Σαμουήλ

36

Ο Ν. Χατζηκυριάκος - Γκίκας μιλάει στον Η. Παπαλέξη

ΕΡΕΥΝΑ

Ιδιοκτήτης-Εκδοέης: Γιώργος Γαβαλάς & ΣΙΑ Ε.Ε. Κεντρική διάθεση: Αθήνα: «Διαβάζω» Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο «Κέντρο του βιβλίου» Λασσάντη 9 τηλ. 237.463 Εξώφυλλο: Ν. Χατζηκυριάκου-Γκίκα:, Τρεις γυναίκες, 1956, μελάνι με πινέλο, 34.5 χ 24

Η ΑΓΟ ΡΑ ΤΟ Υ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ε

Ε

ρευνα

ρευνα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ Λη J7

Πολίτικη Αιμίλιου

Μεταξόπουλου:

Πολιτικός Σκεπτικισμός: ο μύθος του θεμελίου. Γράφει ο Γιάννης Σταυρακάκης

Ak

Αφιέρωμα

Με^ Β

Έ φ η ς Πανσέληνου: Λυρικές προσεγγίσεις Γράφει η Ζ ω ή Νάσιουτζικ

γω

J0 /■ς 0J

Δ ελ τί ο 49

Βιβλιογραφικό Δελτίο

54

Κριτικογραφία

^

ηλ

IL

I. Α. Λάιος: Χρονολσγιο ΡοαμόνΚενώ (1903-1976)

ηλ

Α κης Καλόγνωμης: Γλώσσα που 7ΐεριγράφει, γλώ σσα που δημιουργεί και γλώ σσα που αυτοσαρκάζεται

no

Λίζα Κουκουβίνου: Η Ζαζί στο Μετρό. Έ ν α ταξίδι που δεν έγινε ποτέ ή μήπως έγινε;

' ‘τ

ΙΟ πω

'7

Νοέλ Αρνώ: Πολιτικές επιλογές του Κενώ. Λίζα Κουκουβίνου: Ραϊμόν Κενώ: Ασκήσεις δομής ή πα­ ραλλαγές σ ’ ένα θέμα Ι.Α. Λάϊος: Ασκήσεις Ύ φους (1947) Χρίστος Παπαγεωργίσυ: Ελληνική βιβλιογραφία Ροαμόν Κενώ.

ξένη πεζογραφία I πό τη σειρά Ξένη Λογοτεχνία των εκδόσεων Στοχαστής κυκλοφόρησαν δυο βιβλία του Όσκαρ Ουάιλντ. Το έγκλημα του Λόρδου Άρθουρ Σάβιλ (Μτφρ. Δάφνη Ανδρέου. Αθήνα, 1993. Σελ. 56) «σπουδή καθήκοντος», όπως . την παρουσιάζει στον υπότιτλο ο συγγραφέας του, είναι πεI ρισσότερο μια παράξενη ιστορία παρά μια τυπική αστυνομι­ κή νουβέλα για τη ζωή και τη δράση ενός Αγγλου αριστοκρά­ τη του 19ου αιώνα. Το δεύτερο βιβλίο με τίτλο Το μοντέλο εκατομμυριούχος (Μτφρ. Δάφνη Ανδρέου. Αθήνα, 1993. Σελ. 80) αποτελείται από δύο διηγήματα και μια νουβέλα σε επτά μέρη μεταφρα­ σμένα σχεδόν σ' όλες τις γλώσσες του κόσμου. Η γοητεία του σπινθηροβόλου πνεύματος σε συνδυασμό με το λυρι­ σμό, τη λεπτή ειρωνεία και τη θαυμάσια γλώσσα του Ιρλαν­ δού συγγραφέα αποδεικνύουν την αδιαμφισβήτητη ευφυΐα του έτσι όπως χαρακτηριστικά διατυπώθηκε από τον ίδιο σ' έναν Αμερικανό τελωνοφύλακα: «Δεν έχω τίποτα να δηλώσω εκτός από την ευφυΐα μου».

ι ιστορίες του «Δεκαήμερου» περιέχουν πολλές ερωτικές πε­ ριπέτειες / διασκεδαστικές ή λυπητερές, / αλλά και μπερδέμα­ τα άλλου είδους, / βγαλμένα από τη σύγχρονη ζωή ή από τα περασμένα, γράφει στον πρόλογο ο συγγραφέας τους. Ο Βοκκάκιος (1313-1375) - ένας από τους μεγάλους των ιταλι­ κών γραμμάτων πλάι στο Δάντη και τον Πετράρχη - για να συνδέσει μεταξύ τους τις εκατό σύντομες ιστορίες του «Δε­ καήμερου» χρησιμοποίησε το εξής τέχνασμα: μια συντροφιά επτά κοριτσιών και τριών νεαρών αγοριών αποφασίζουν να ταξιδέψουν έξω από τα τείχη της Φλωρεντίας για να αποφύ­ γουν την επιδημία της πανούκλας που είχε κυριολεκτικά

Ο

χρονικά 15 οπτοδεκατίσει τους κατοίκους της πόλης. Εγκαθίστανται, λοι­ πόν, σ' ένα πανέμορφο κάστρο-παλάτι στην κορυφή ενός λό­ φου. Εκεί κάθε μέλος της συντροφιάς διηγείται, όπως συμφωνήθηκε, και από μια ιστορία. Από τις εκατό οι 17 ιστορίες από το Δεκαήμερο (Μτφρ. Ζωή Βαλάση, Αθήνα, Γνώση, 1993. Σελ. 224) επιλέχθηκαν με κριτήριο το ερωτικό παιχνίδι όπου ο διάχυτος και ειλικρινής θαυμασμός του Βοκάκιου για τις γυναίκες είναι αντίστοιχος του θαυμασμού που έτρεφε για τους Λατίνους και τους Έλληνες κλασικούς. Η Ζωή Βαλάση που έκανε την επιλογή και τη μετάφραση από το ιταλικό πρωτότυπο σε σύγκριση με τη γαλλική έκδο­ ση διέσωσε το πνεύμα, τη ζωντάνια, τη γλαφυρότητα και το ρεαλισμό του πρωτότυπου, αποφεύγοντας να προσαρμόσει τη μετάφραση στις σύγχρονες αισθητικές αντιλήψεις και στην αυθαίρετη καλλιέπεια. Το εργοβιογραφικό του συγγραφέα, το κείμενο που εξηγεί τη λογική της επιλογής και τις δυσκολίες της μετάφρασης κα­ θώς και ο πρόλογος του Βοκάκιου παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για την απόλαυση της ανάγνωσης των 17 ιστο­ ριών.

£ηισημά ?σ α ς Τ ι λέγαμε; «Ας είμαστε τουλάχιστον ανοιχτοί». Σ τα μηνύματα τω ν καιρών. ·> Π α ρ α δ ε ίγ μ α τ ο ς χ ά ρ ιν . Γύ­ ρω μ α ς τ α σ υ νθ ή μ α τα πέφτουν βροχή. «Η ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ Γ Υ Ρ ΙΖ Ε Ι Π ΙΣΩ », «ΟΙ ΕΛ­ Λ Η Ν ΕΣ ΕΧΟΥΜ Ε ΜΟΝΟ ΜΙΑ ΔΥ Ν ΑΤΟΤΗΤΑ. ΝΑ Π ΕΤΥΧΟΥΜΕ». Κ .λ π . κ .λ π ...

❖ ❖ Τ η ν ίδια ώρα ποιος προσέ­ χ ε ι μέσα στο κυνήγι τω ν ψ ή­ φων, τί εννοούν κι αν εννοούν κάτι. Συνθήματα είναι. Αυτά, βεβαίως, δεν παύουν να έχουν και κάποιο νόημα, δεν παύουν να είναι και μ η ν ύ ­ ματα. Κ ι ε ν ώ , λ ο ιπ ό ν, τ α α ν τ ίπ α ­ λ α σ υ ν θ ή μ α τα κ ο ντα ρ ο χ τυ π ιώ ν τ α ι, τ α μ η ν ύ μ α τ α π λ ά ι π λ ά ι, α λ λ η λ ο σ υ μ π λ η ρ ώ ν ο ν τα ι σε ένα .

χρονογράφημα νας άλλος Βοκκάκιος, σύγχρονός μας αυτή τη φορά, ο Β. Τριανταφυλλόπουλος συγκέντρωσε σ' ένα τόμο τα εβδομαδιαία κείμενά του, που δημοσίευε το Βήμα της Κυριακής από τον Φε­ βρουάριο του '91 ως το Σεπτέμβριο του '92, με το γενικό τίτλο Τα Επταήμερα του Βοκκάκιου (Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1993. Σελ. 344). Συμμέτοχος στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα ο Βοκκά­ κιος σχολιάζει, πάσχει, θέτει ερωτήματα και σατιρίζει. Ασχολείται με σημαντικά κι ασήμαντα κι αφήνεται στην περιπέτεια της καθημερινότητας. Ο δημοσιογραφικός του λόγος άλλοτε άμεσος και σαφής, συνήθως όμως έμμεσος και υπαινικτικός, γίνεται αποτελεσματικός γ ια τί συνυπάρχει με το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό. Πρέπει ιδιαίτερα να τονιστεί η αισθητική αρτιότητα της έκ­ δοσης.

ί

Η.Π.

♦ ♦ ♦ ♦ «Η ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ Γ Υ Ρ ΙΖ Ε Ι Π ΙΣ Ω . ΟΙ ΕΛ Λ Η ΝΕΣ ΕΧ ΟΥ Μ Ε ΜΟΝΟ ΜΙΑ ΔΥ ­ ΝΑ ΤΟ ΤΗ ΤΑ. ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΜ Ε. ΔΩ ΣΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΗ ΔΥΝΑΜΗ Σ Ο Υ . ΤΟ Α Υ ΡΙΟ ΔΕΝ Π Ε Ρ ΙΜ Ε Ν Ε Ι» . ♦♦♦♦♦ Ε ίτ ε «Α Ψ Η ΦΙΣΑ Μ Ε» τ α σ υ ν θ ή μ α τα ε ίτ ε ό χ ι, κ α λ ό ε ί­ ναι να μ η ν αψ ηφ άμε τα μ η ­ ν ύ μ α τα . Τ α ο ποία έχο υ ν τ η ν ιδ ιό τ η τ α να β ρ ίσ κ ο ντα ι κ α ι ε κ ε ί που δ ε ν τ α π ε ρ ιμ έ ν ε ις . Σ ’ έ ν α σ τ ίχ ο τρ α γο υ δ ιο ύ , σε μ ια κο υ β έντα του δρόμου, σ τα χ ρ ώ μ α τ α ενό ς η λ ιο β α σ ιλ έ μ α ­ το ς ή κ ο λ λ η μ έ ν α σ’έ να τ ο ίχ ο , κ α λ ή ώ ρ α ...

Λ.

ο β ΐ β / ^ io u ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο

Αίολος - Αθ. Βαγιονάκης - Αθ. Βιβλιογνωσία - Αθ. Γκρίτσης-Γεωργιάδης - Καλλιθέα. Δωδώνη - Αθ. Ειρμός - Δράμα. Ελευθερουδάκης - Αθ. Ενδοχώρα - Αθ. Εστία - Αθ. Ιανός - Θεσσ. Κουρκάκης - Καρδίτσα. Λέσχη του Βιβλίου - Θεσσ. Λοξίας - Θεσσ. Μεθενίτης - Πάτρα Παράμετρος - Χολαργός. Πρίσμα - Πειραιάς. Σταρένιος - Ρέθυμνο. Σύγχρονη Εποχή - Αθ. Χνάρι Αθ. Φιλιππότης - Αθ.

ο

οι oJ

I Ζ Α Τ Ε Λ Η Ζ .: Κ α ι μ ε το φ ω ς το υ λ ύ κ ο υ ε π α ν έ ρ χ ο ν τα ι Κ Α Σ Τ Α Ν ΙΩ Τ Η Σ | Μ Α Χ Μ Ο Υ Ν Τ Ι Μ Π . - Χ Ο Φ Ε Ρ Ο.: Π ο τέ χ ω ρ ίς τη ν κ ό ρ η μ ο υ Ψ Υ Χ Ο Γ ΙΟ Σ

I

Μ Ο Υ Ρ Σ Ε Λ Α Σ Κ .: Β α μ μ ένα κ ό κ κ ιν α μ α λ λ ιά Κ Ε Δ Ρ Ο Σ

| Χ Ω Μ Ε Ν Ι Δ Η Σ X .: Τ ο σ ο φ ό π α ιδ ί Ε Σ Τ Ι Α

I Γ Ε Ρ Μ Α Ν Ο Σ Φ .: Η ε κτέλεσ η Κ Α Κ Τ Ο Σ |

Γ Ρ Η Γ Ο Ρ Ι Α Δ Η Σ Θ .: Ο ν α ύ τη ς Κ Ε Δ Ρ Ο Σ

| Φ Ρ Α Ν Τ Ζ Η Σ Γ. - Μ Π Α Ρ Μ Π Α Ρ Ο Ν : Η Π ό λ ις Ε ά λ ω Ν Ε Α Σ Υ Ν Ο Ρ Α |

Γ Α Λ Α Ν Α Κ Η Ρ.: Θ α υ π ο γ ρ ά φ ω Λ ο υ ΐ Α Γ Ρ Α Κ Ο Τ Ζ Ι Α Σ Α .: Σ ο κ ά κ ι Κ Ε Δ Ρ Ο Σ Μ Α Ρ Κ Ε Σ ΓΚ .: Δ ώ δ ε κ α π ε ρ ιπ λ α ν ώ μ ε ν α δ ιη γή μ α τα Ν Ε Α Σ Υ Ν Ο Ρ Α

| Τ Α Ν Ι Ζ Α Κ Ι .: Τ ο κ λ ε ιδ ί Α Γ Ρ Α Α Λ ΙΕ Ν Τ Ε I.: Ε π ο υ ρ ά ν ιο σ χ έδ ιο Ω Κ Ε Α Ν ΙΔ Α Γ Ε Ρ Μ Α Ν Ο Σ Φ .: Γ υ ν α ίκ α α π ό β ελ ο ύ δ ο Κ Α Κ Τ Ο Σ

a w

πό τ ις 4 Μαρτίου 1993 (Εφημ. τη ς Κυβέρν. τεύ ­ χος πρώτο, αριθ. φύλ­ λου 25), ισχύει πλέον σαν νόμος του Κράτους ο υπ’ αριθ.

2121/ 1993 που ρυθμίζει την πνευματική ιδιοκτησία, τα συγγενικά δικαιώματα καθώς και επιμέρους πολιτιστικά θέ­ ματα. Πνευματική ιδιοκτησία είναι το σύνολο των κανόνων εκεί­ νων που αφορούν και ρυθμί­ ζουν την προστασία της πνευματικής παραγωγής (λό­ γου, τέχνης, επιστήμης) και αναφέρονται όχι μονάχα στους συγγραφείς, το υς λο­ γοτέχνες κ.λπ. αλλά και στους εκδότες που αναλαμβάνουν την έκδοση των βιβλίων και τους βιβλιοπώλες που αναλαμ­ βάνουν την πώλησή τους στο κοινό. Ό λοι οι κανόνες αυτοί, αποτελούν ιδιαίτερο κλάδο του δικαίου. Συγγενικά δι­ καιώματα εξάλλου, ή γειτονι­ κά, είναι τα δικαιώματα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, των προσώπων δηλαδή εκείνων που ερμηνεύ­ ουν ή εκτελούν με οιονδήποτε τρόπο έργα του πνεύματος, όπως οι ηθοποιοί, οι μουσικοί, οι τραγουδιστές κ.λπ., και που έχουν το δικαίωμα να επιτρέ­ πουν ή να απαγορεύουν την εγγραφή της ζωντανής ερμη­ νείας ή εκτέλεσής τους, να συνάπτουν συμβάσεις εκμε­ τάλλευσης τη ς αναπαραγω­

Α

...

γής τη ς ερμηνείας τους, ή της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσής τους, να εισπράττουν αμοιβές από την εργασία τους κ.λπ. Ο νέος νόμος αποτελείται από δεκατέσσερα κεφάλαια και αποτελείται από 77 άρθρα, τα οποία ισχύουν όλα από 4 Μαρτίου 1993 εκτός από το άρθρο 69, η ισχύς του οποίου

ουργών, του προσωπικού τους δεσμού προς το έργο. Στο πρώτο, δίνεται η εξουσία στο δημιουργό να επιτρέπει ή ν’ απαγορεύει την εγγραφή ή αναπαραγωγή του έργου του με κάθε μέσο, κι ακόμη τη δια­ σκευή, τη μετάφραση του έρ­ γου, τη δημόσια εκτέλεσή του ή τη μετάδοσή του στα μέσα

0 νέος νόμος για την Πνευματική Ιδιοκτησία αρχίζει έξι μήνες από τη δημο­ σίευση του νόμου αυτού στην Εφημερίδα τη ς Κυβερνήσεως (δηλαδή από 6 Σεπτεμβρίου 1993), και το οποίο αφορά τη σύσταση Οργανισμού Πνευμα­ τικής Ιδιοκτησίας και για το οποίο θα αναφερθούμε παρα­ κάτω. Με το νέο νόμο καταργ είτα ι ο προϊσχύσας αναχρονι­ στικός νόμος 2387/1920 και άλλοι ειδικότεροι. Το πρώτο Κεφάλαιο αποτελείται από πέντε άρθρα. Στα άρθρα αυτά γίνεται ανάλυση του περιουσιακού δικαιώμα­ τος, δηλαδή του δικαιώματος εκμετάλλευσης του έργου και του ηθικού δικαιώματος, του δικαιώματος δηλαδή προστα­ σίας των πνευματικών δημι­

μαζικής επικοινωνίας, ενώ υπάρχει και μια παράγραφος διαφωτιστική τού ποια χρήση ή εκτέλεση του έργου θεωρεί­ ται δημόσια και είναι αυτή, «που κάνει το έργο προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο και από τον στενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοι­ νωνικό περιβάλλον...» Στο δεύ­ τερο, δίνονται οι εξής πέντε εξουσίες στο δημιουργό του έργου: α) ν’ αποφασίσει ο ίδιος τον τόπο, το χρόνο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό β) την αναγνώριση της πατρότητας του έργου, τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί ψευδώνυμο γ) την απαγό­ ρευση τ η ς τυχόν περικοπής,

18 χρονικά ---------------παραμόρφωσης του έργου του ή άλλης τροποποίησης του έργου που θα μπορούσε να προκαλέσει προσβολή σ’ αυτόν τον ίδιο δ) την προσπέ­ λαση στο έργο του ε) ειδικά σε έργα λόγου ή επιστήμης, της υπαναχώρησης από τις συμβάσεις μεταβίβασης περι­ ουσιακού δικαιώματος στην περίπτωση που είναι αναγκαίο να προστατευθεί η προσωπι­ κότητά του. Ακόμη, υπάρχει ει­ δική παράγραφος που αποσα­ φηνίζει το γεγονός ότι είναι ανεξάρτητο το ηθικό από το περιουσιακό δικαίωμα κι αυτό έχει πρακτική εφαρμογή στην περίπτωση που θα μεταβιβα­ σ τεί το περιουσιακό δικαίωμα. Στην περίπτωση αυτή παραμέ­ νει στο δημιουργό το ηθικό δι­ καίωμα, όπως παραπάνω εκτέ­ θηκε. Ειδικά, για την πώληση πρωτότυπων έργων εικαστι­ κών τεχνών, καθιερώνεται από το νόμο δικαίωμα απαιτήσεως ποσοστού πέντε το ις εκατό στην τιμή πώλησης του έργου σε δημόσιο πλειστηριασμό ή από έμπορο έργων τέχνης, από τον οργανωτή ή τον έμπο­ ρο. Σε εξαιρετικά αναλυτικό άρθρο (το με αριθμό 2), παρα­ τίθεται το αντικείμενο του δι­ καιώματος, ποιο δηλαδή έργο νοείται ως άξιο προστασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα προγράμματα ηλεκτρονι­ κών υπολογιστών καθώς και το προπαρασκευαστικό υλικό του σχεδιασμού τους προ­ στατεύονται, και μάλιστα γίνε­ ται ειδική μνεία πότε συμβαίνει αυτό, μόνο εφόσον θεωρείται πρωτότυπο, παρουσιάζει δη­ λαδή όπως εξέφραζαν προη­ γούμενες δικαστικές αποφά­ σεις «αρκούσαν ατομικότητα», και πρωτότυπο θεωρείται «ε­ φόσον είναι προσωπικό πνευματικό δημιούργημα του δημιουργού του». Δεν καλύ­

πτει όμως η προστασία του νό­ μου τις ειδήσεις, τα απλά γ ε­ γονότα ή τα στοιχεία, τις εκ­ φράσεις τη ς λαϊκής μας παρά­ δοσης, τα νομοθετικά διοικητι­ κά ή δικαστικά κείμενα. (Θεω­ ρούμε απόλυτα πετυχημένη τη διατύπωση του άρθρου 2 που διευρύνει το αντικείμενο του δικαιώματος και είναι απόλυτα προσαρμοσμένο στις νέες απαιτήσεις τη ς τεχνολογικής προόδου). Στο δεύτερο κεφά­ λαιο που αποτελείται από έξι άρθρα, ορίζεται ότι ο δημι­ ουργός ενός έργου είναι ο αρ­ χικός δικαιούχος του προσωπικού και του ηθικού δι­ καιώματος επί του έργου κι αυτά τα δικαιώματα αποκτώ­ νται πρωτογενώς δίχως τη συνδρομή κάποιων διατυπώ­ σεων. Ακόμη, στα λεγόμενο «οπτικοακουστικά» έργα σαν δημιουργός του έργου τεκμαίρεται ο σκηνοθέτης, ενώ θεω­ ρούμε επιτυχέστερη την αρχι­ κή διατύπωση του σχεδίου νό­ μου, σύμφωνα με την οποία περιλαμβανόταν και η περί­ πτωση συνεργασίας και άλλων προσώπων στη δημιουργία του οπτικοακουστικού έργου ως συνόλου, οπότε ήσαν «και τα πρόσωπα αυτά αρχικοί συνδικαιούχοι».

Σε περίπτωση που κάποιος κατέχει και δημοσιεύει έργα αποβιωσάντων και μή προστατευομένων από τ ις δια­ τάξεις της πνευματικής ιδιοκτησίας, αυτός «λογίζεται» κατά τον νόμο ως αρχικός δι­ καιούχος του δικαιώματος (θα θεωρούσαμε ορθοτέρα τη δια­ τύπωση «θεωρείται» - κάτι άλ­ λωστε που διατυπώσαμε εγγράφως μαζί με άλλες παρα­ τηρήσεις μας στη νομοπαρα­ σκευαστική επιτροπή), και το ίδιο συμβαίνει αν κάποιος δη­ μοσιεύει έργο ανώνυμο ή με ψευδώνυμο.

το άρθρο 10 του κεφαλαί­ ου αυτού, καθιερώνονται δύο τεκμήρια. Στο πρώτο, τεκμαίρεται ότι δημιουργός του έργου είναι το όνομα του προσώπου που εμφανίζεται πάνω στον υλικό φορέα του έργου και ομοίως στην περί­ πτωση του ψευδωνύμου. Στο δεύτερο, τεκμαίρεται ότι ο δι­ καιούχος των συλλογικών έρ­ γων, προγραμμάτων ηλεκτρο­ νικών υπολογιστών και οπτικοακουστικών έργων είναι το όνομα του φυσικού προσώπου ή η επωνυμία που εμφανίζεται πάνω στον υλικό φορέα του έργου, χωρεί όμως κατά των δύο αυτών τεκμηρίων ανταπόδειξη. τα έργα συνεργασίας, Το τρίτο κεφάλαιο πραγμα­ όσα δηλαδή έγιναν με τη τεύεται τη μεταβίβαση του πε­ σύμπραξη δύο ή περισσό­ τερων δημιουργών, είναι αρχι­ριουσιακού δικαιώματος (είπα­ με προηγουμένως ότι το ηθικό κοί συνδικαιούχοι των δικαιω­ είναι αμεταβίβαστο) συνμάτων επί του έργου, χωρεί δεδεμένο απόλυτα με το δημι­ όμως και αντίθετη συμφωνία. ουργό του -προσωποπαγές. Στα συλλογικά έργα, το Μετά το θάνατό του το ηθικό φυσικό εκείνο πρόσωπο που δικαίωμα, μεταβιβάζεται όπως συντόνισε και διηύθυνε τους είναι εύλογο, στους κληρο­ δημιουργούς, είναι ο αρχικός νόμους του. Το περιουσιακό δικαιούχος πάνω στο συλλογι­ λοιπόν δικαίωμα, μεταβιβάζε­ κό έργο, οι επιμέρους δε δημι­ τα ι με δύο τρόπους: είτε μετα­ ουργοί των συμβολών τους «ε­ ξύ ζώντων, είτε αιτία θανάτου. φόσον αυτές είναι δεκτικές χωριστής εκμετάλλευσης» Μπορεί επομένως ο δημι­ (άρθρο 7). ουργός του έργου, να καταρτί-

Σ

---------------ζει τ ις λεγάμενες «συμβάσεις εκμετάλλευσης» ασκώντας εξουσίες που απορρέουν από αυτό, ή τ ις «άδειες εκμε­ τάλλευσης» επιτρέποντας σε κάποιον άλλον την άσκηση των εξουσιών αυτών, και πε­ ραιτέρω, οι συμβάσεις αυτές μπορεί να είναι αποκλειστικές ή όχι. Ποτέ όμως δεν μπορεί να περιλαμβάνεται στις συμβάσεις ή τις άδειες αυτές, με ειδική διάταξη του νόμου, «το σύνολο των μελλοντικών έργων του δημιουργού». Τέ­ τοιες συμβάσεις είναι άκυρες αφού δεν καταρτίζονται εγγράφως και μόνο ο δημι­ ουργός μπορεί να επικαλεστεί αυτήν την ακυρότητα. Στο τέταρτο κεφάλαιο που αποτελείται από έντεκα άρθρα, καθορί­ ζονται οι περιορι­ σμοί του περι­ ουσιακού δικαι­ ώματος. (Βλ. έρευνα-μελέτη του Δημ. I. Καραμβάλη στο τεύχος 197 του «ΔΙΑΒΑΖΩ» με τίτλο «Η Πνευματική Ιδιοκτησία στην Ελλάδα», 31 Αυγούστου 1988). Ό ταν λοιπόν πρόκειται για αναπαραγωγή ενός έργου για αυστηρά ιδιω­ τική χρήση, τό τε επιρέπεται και χωρίς την άδεια του πνευματικού δημιουργού και χωρίς αμοιβή, αν όμως χρησιμοποιούνται προς τον σκοπό αυτό διάφορα τεχνικά μέσα, τό τε «οφείλεται εύλογη αμοιβή στο δημιουργό του έρ­ γου και στους δικαιούχους συγγενικών δικαιωμάτων», η οποία ορίζεται κατά περίπτω­ ση χρήσεως του εκάστοτε τ ε ­ χνικού μέσου, όπως 6% στην αξία των συσκευών εγγραφής ή εικόνας, 4% στην αξία των φωτοτυπικών συσκευών και του χαρτιού και 2% για την

αξία των ηλεκτρονικών υπολο­ γιστών. Ο τρόπος καταβολής ορίζεται λεπτομερώς στο νό­ μο ( η δε αμοιβή που εισπράττετα ι κατανέμεται κατά ποσο­ στό 55% στους πνευματικούς δημιουργούς, 25% στους ερ­ μηνευτές ή εκτελεστές και 20% στους παραγωγούς τα ι­ νιών ή άλλων φορέων ήχου ή εικόνας. Όσον αφορά την πα­ ράθεση αποσπασμάτων, σύ­ ντομων όμως, και αναγραφουσών την πηγή και τα ονόματα του δημιουργού και του εκδό­ τη, επιτρέπεται δίχως να ζητη­ θεί η άδεια του δημιουργού κι ούτε μπορεί να ζητηθεί αμοιβή γ ι’ αυτά.

ε υπόμνημά μας είχαμε ζητήσει από την αρ­ μόδια επιτροπή να προ­ στεθούν στη διάταξη του θρου αυτού και τα εξής: «και εφόσον τα παρατιθέμενα απο­ σπάσματα δεν βλάπτουν ή δεν παραποιούν το περιεχόμενο και το μήνυμα του όλου έρ ­ γου», κάτι που τελικά δεν έγι­ νε. Θεσπίζεται επίσης, για λό­ γους ενημέρωσης του κοινού στα επίκαιρα ή τα μέσα μαζι­ κής ενημέρωσης, ή σε έργα που βρίσκονται μονίμως σε

Μ

χρονικά 19

δημόσιο χώρο, ή σε ειδικές πε­ ριπτώσεις δημόσιας παράστα­ σης ή εκτέλεσης, ή τέλος σε παρουσίαση στο κοινό έργων των εικαστικών τεχνών μέσα στα μουσεία, ή χωρίς την άδεια του δημιουργού και χω­ ρίς αμοιβή αναπαραγωγή έρ­ γου. το πέμπτο κεφάλαιο, ορί­ ζεται ότι η προστασία των δικαιωμάτων του πνευμα­ τικού δημιουργού διαρκεί όσο και η ζωή του και 70 χρόνια με­ τά το θάνατό του, και σε περι­ πτώσεις όπου τα έργα είναι προϊόν συνεργασίας, η προ­ στασία διαρκεί όσο και η ζωή του τελευταίου επιζώντος δη­

μιουργού, και 70 χρόνια μετά το θάνατό του, ενώ στο άρθρο 31 του νέου νόμου θεσπίζεται ειδική έναρξη της διάρκειας (που είναι πάλι 70 χρόνια) άρ­ στην περίπτωση των έργων που δημοσιεύτηκαν ανώνυμα ή ψευδώνυμα, όπου η προστα­ σία διαρκεί από το τέλος του έτους όπου το έργο δημοσιεύ­ τηκε νόμιμα για πρώτη φορά. Ιδιαίτερα για τα σχολικά βι­ βλία και τ ις ανθολογίες, υπάρ­ χει η ειδική ρύθμιση του άρ­ θρου 20 σύμφωνα με το οποίο επιτρέπεται για τις ανάγκες των εκπαιδευτικών βιβλίων

20 χρονικά ----------------που χρησιμοποιούνται σαν βι­ βλία διδασκαλίας για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθ­ μια εκπαίδευση και με την προϋπόθεση να είναι εγκεκρι­ μένα από το αρμόδιο Υπουργείο, δίχως την άδεια του δημιουργού και δίχως αμοιβή ή αναπαραγωγή έργων που όμως αποτελούν «μικρό τμήμα της συνολικής δημιουρ­ γίας» του συγγραφέα, και το ίδιο ισχύει για τ ις αναπαραγω­ γές άρθρων εφημερίδων ή πε­ ριοδικών, εφόσον αυτό γίνεται αποκλειστικά για τις ανάγκες διδασκαλίας, πάντα όμως πρέ­ πει να γίνεται αναφορά στις πηγές και στον εκδότη, και πά­ ντα με σεβασμό προς το όλο πνεύμα του έργου, καθώς επί­ σης η αναπαραγωγή από μη κερδοσκοπικές βιβλιοθήκες και αρχεία ενός πρόσθετου αντιτύπου, για να το διατη­ ρήσουν (λόγω φθοράς) ή να το μεταβιβάσουν σε άλλη μη κερδοσκοπική βιβλιοθήκη ή αρχείο, και ειδικά για το Εθνι­ κό Κινηματογραφικό Αρχείο επιτρέπεται η αναπαραγωγή κινηματογραφικού έργου, κι ακόμη επιτρέπεται η αναπαρα­ γωγή έργου όταν αυτό πρόκει­ ται να χρησιμοποιηθεί «σε δικα­ στική ή διοικητική διαδικασία, στο μέτρο που δικαιολογείται από τον επιδιωκόμενο σκοπό» (άρθρο 24) εκτός εάν έγινε γνωστή πριν από την παρέ­ λευση αυτού του χρόνου η ταυτότητα του δημιουργού, οπότε πλέον να εφαρμοστούν οι γενικοί κανόνες, καθώς και στην περίπτωση που έργα δημοσιεύτηκαν από τρίτους κατόχους των έργων αυτών, μετά το θάνατο των πραγματι­ κών δημιουργών τους, οπότε η προστασία διαρκεί επί εβδο­ μήντα χρόνια από το τέλος του έτους, όπου το έργο δη­ μοσιεύτηκε για πρώτη φορά. Πιστεύουμε ό τι τα 50 χρόνια

πων». Στην περίπτωση όμως που η εν λόγω σύμβαση αφο­ ρά λογοτεχνικό έργο, όπως διήγημα, νουβέλα, μυθι­ στόρημα, ποίημα, δοκίμιο, κρι­ τικό δοκίμιο, θεατρικό έργο, ταξιδιωτικό έργο, βιογραφία με την απαραίτητη προϋπόθε­ ση: I) να εκδίδεται στην πρω­ τότυπη γλώσσα του και II) με τη μορφή βιβλίου, και μάλιστα ο νόμος εξαιρεί εδώ τα βιβλία τσέπης, τό τε η αμοιβή που οφείλει ο εκδότης στον συγγραφέα μετά την πώληση των 1.000 αντιτύπων, δεν μπο­ ρεί να είναι μικρότερη από το το έκτο κεφάλαιο περι­ 10%. Κατ’ αρχήν θεωρούμε ότι λαμβάνονται ρυθμίσεις η πιο πάνω διατύπωση είναι για τις αμοιβές που αφο­ ρούν τ ις συμβάσεις και άδειεςάστοχη αφού περιλαμβάνει και το θεατρικό έργο στο λογοτε­ εκμετάλλευσης, για τ ις οποίες χνικό βιβλίο (!) Εκείνο όμως έγινε λόγος στο τρίτο κεφά­ που προξενεί εντύπωση στον λαιο. Οι αμοιβές αυτές, λοι­ αναγνώστη του νομοθετικού πόν, σύμφωνα με το άρθρο 32 αυτού κειμένου, είναι το πολύ του νόμου 2121/1993, συμφωμικρό αυτό ποσοστό, δεδομέ­ νούνται υποχρεωτικά σε κά­ νου μάλιστα, ότι στο αρχικό ποιο ποσοστό, το ύψος όμως κείμενο (σχέδιο νόμου) που αυτού του ποσοστού θα καθο­ υπέβαλε η συσταθείσα νομο­ ριστεί ελεύθερα μεταξύ των παρασκευαστική επιτροπή (βλ. μερών, και καθορίζεται η βάση άρθρο 33 παρ. 2 του σχεδίου για τον υπολογισμό του ποσο­ νόμου) υπήρχε η εξής επί λέστού αυτού ενώ στο ίδιο άρ­ ξει ρύθμιση: θρο ξεκαθαρίζονται οι «2. Σε περίπτωση που πωληπεριπτώσεις, όπου κατ’ εξαί­ θούν περισσότερα από 1.000 ρεση η αμοιβή μπορεί να υπο­ αντίτυπα η αμοιβή που οφείλει λογίζεται σε ορισμένο ποσό. να καταβάλει ο εκδότης στο Πάντως, η υποχρεωτική συγγραφέα υπολογίζεται υπο­ συμφωνία τη ς αμοιβής σε πο­ χρεωτικά σε ποσοστό τουλάχι­ σοστό, τό τε μόνον εφαρμόζε­ στον 15% επί της τιμής λιανι­ τα ι εφόσον δεν υπάρχει κά­ κής πώλησης κάθε αντιτύπου ποια ειδικότερη διάταξη στον πέρα από τα 1.000» νέο νόμο και ακόμη όταν δεν Ό ταν όμως πρόκειται για αφορά: α) τα έργα που δημισυλλογικά έργα, εγκυκλοπαί­ ουργήθηκαν από μισθωτούς δειες, λεξικά, σχολικά βιβλία σε εκτέλεση σύμβασης εργα­ και βοηθήματα, ανθολογίες σίας β) τα προγράμματα ηλε­ έργων τρίτων, λευκώματα, κτρονικών υπολογιστών και γ) ημερολόγια, ατζέντες, προλό­ κάθε είδους διαφήμιση. γους, σχολιασμούς, εισαγω­ Υπάρχουν ακόμη ρυθμίσεις γές, παρουσιάσεις, εικο­ για τη σύμβαση έντυπης έκδο­ νογραφήσεις, φωτογραφικό σης όπου η αμοιβή συμφωνείυλικό, περιοδικά, εφημερίδες, τα ι σε ορισμένο ποσοστό «επί μη λογοτεχνικά εικονογραφη­ τη ς λιανικής τιμής πώλησης μένα βιβλία παιδικά, noόλων των πωλούμενων αντιτύ­

μετά το θάνατο του πνευματι­ κού παραγωγού που ίσχυαν μέχρι την ψήφιση του νέου νό­ μου είναι αρκετά για να προστατευθεί το δικαίωμα της πνευματικής ιδιοκτησίας, αφού αξιόλογα πνευματικά έρ­ γα σημαντικών παραγωγών θ’ αργήσουν να γίνουν κοινό κτή­ μα του λαού μας, και η ίδια χρονική ρύθμιση έπρεπε να ισχύσει και για τα έργα συνερ­ γασίας καθώς επίσης και για την ειδική έναρξη της διάρκει­ ας που αναφέραμε παραπάνω.

Σ

χρονικά 21 λυτελείς εκδόσεις περιορισμέ­ νου αριθμού εντύπων, μπορεί κατ’ εξαίρεσιν να συμφωνηθεί η αμοιβή του δημιουργού σε ορισμένο ποσό.

εκτέλεσή ς τους, όταν όμως υπάρχει σύμβαση εργασίας με την οποία συνδέεται ο ερμη­ νευτής ή ο εκτελεστής καλλι­ τέχνης με εκείνον που επιχει­ ρεί τ ις πράξεις αυτές, η άδεια που απαιτείται για την ενέρ­ αυτό το σ ημείο οφείλουμε να τονίσουμε, πως η τ ε ­ γ εια των παραπάνω πράξεων, θεω ρείται ό τι έχει δοθεί, ανε­ λευταία διατύπωση περιελήφθη μεταγενεστέρως, αφούξάρτητα όμως απ’ αυτό, διατη­ το δικαίωμα αμοιβής για το αρχικό «σχέδιο νόμου» τη ρεί ς νομοπαρασκευαστικής επιτρο­ καθεμιά από τις πράξεις που αναφέρθηκαν. πής δεν την προέβλεπε, είχα­ με δε στο υπόμνημα που κατα­ θέσαμε εκφράσει την ευχή ότι παγορεύεται το να μετα­ βιβάσει ο ερμηνευτής ή ο «Ίσως έπρεπε πιο αναλυτικά καλλιτέχνης εν ζωή τα δινα διατυπωθεί». καιώματά του αυτά, καθώς και Το έβδομο κεφάλαιο, περι­ να παραιτηθεί από αυτά. Οι λαμβάνει ειδικές διατάξεις για ραδιοτηλεοπτικοί εξάλλου ορ­ τα προγράμματα ηλεκτρονι­ γανισμοί, έχουν δικαιώματα να κών υπολογιστών, στο οποίο επιτρέπουν ή να απαγορεύουν δεν θα αναφερθούμε εκτός την αναμετάδοση των εκπο­ από την υπογράμμιση ό τι το μπών το υς με οποιονδήποτε δικαίωμα του δημιουργού τρόπο, τη ν παρουσίαση στο προγράμματος ηλεκτρονικού κοινό των εκπομπών τους σε υπολογιστή, διαρκεί όσο η ζωή χώρους όπου η είσοδος επι­ του δημιουργού και 50 χρόνια τρέπ εται με εισιτήριο, την εγ­ μετά το θάνατό του. Και πολύ γραφή των εκπομπών τους σε σωστά. Η 50ετία είναι αρκετή, υλικούς φορείς ήχου ή εικό­ όπως και στις προηγούμενες νας, τη ν άμεση ή έμμεση ανα­ περιπτώσεις που αναφέραμε παραγωγή τη ς εγγραφ ής των και που (κακώς κατά τη γνώμη εκπομπών τους. Καθορίζονται μας) θεσπίστηκε η 70ετία από επίσης και τα δικαιώματα εύτο θάνατο του δημιουργού. λογης αμοιβής στους ερμη­ νευτές ή καλλιτέχνες των Το όγδοο κεφάλαιο, περιλαμ­ οποίων η ερμηνεία ή η εκτέλε­ βάνει διατάξεις για τα συγγενι­ σή το υς έχει εγγράφ ει στον κά δικαιώματα (αναφερθήκαμε υλικό φορέα, καθώς επίσης στην αρχή ποια είναι αυτά). Οι και των παραγωγών των υλι­ ερμηνευτές ή εκτελεστές καλ­ κών αυτών φορέων. Η αμοιβή λιτέχνες, όπως οι ηθοποιοί, αυτή καταβάλλεται υποχρεω­ μουσικοί, τραγουδιστές, χο­ τικά σε οργανισμούς συλλογι­ ρωδοί, χορευτές, καλλιτέχνες κής διαχείρισης των σχετικών κουκλοθεάτρου, θεάτρου σκιών, δικαιωμάτων. Οι αμοιβές α υτές τσίρκου κ.λπ., έχουν το δικαίω­ «κατανέμονται εξ ημισείας με­ μα να επιτρέπουν ή να απαγο­ τα ξύ ερμηνευτών ή εκτελε­ ρεύουν τη ραδιοτηλεοπτική με­ στών καλλιτεχνών και παραγω­ τάδοση με οποιοδήποτε τρ ό ­ T O No 3 ΎΜΣ Σ Ε ΙΡ Α Σ γών των υλικών φορέων». Ακό­ πο, την άμεση ή έμμεση ανα­ ORBIS L IT M E /E D IT IO μη οι ερμηνευτές ή εκτελεστές παραγωγή τη ς εγγραφ ής τη ς M IN O R » ) Μ Ε Τ Α Φ Ρ Α καλλιτέχνες, έχουν δικαίωμα ερμηνείας τους, την εγγραφή ΣΗ Ε Φ Η Σ |§ ® Π Φ Α Τ ΙΔ Η εύλογης αμοιβής για τη ραδιο­ τη ς ερμηνείας ή εκτέλεσής ΤΟΝ Ο Κ Τ Μ Ο ΑΠ’ ΤΙΣ τηλεοπτική αναμετάδοση της τους, την παρουσίαση στο κοι­ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1UTENBERG ερμηνείας ή εκτέλεσής το υς νό τη ς ζωντανής ερμηνείας ή

FIELDING

Τ Ο

Σ

Α

Μ

Ζ

ο ο

Υ Ν ς

:

GUTENBERG

22 χρονικά ---------------τρα) κι αυτά είναι η παρεμπόδιση της προσβολής ή της εξακολούθησής της με απαγό­ ρευση της κατά τόπον αρμό­ διας αστυνομικής αρχής της πράξης αυτής, κατόπιν σχετι­ κής εντολής της εισαγγελικής αρχής. Π προσκόμιση έγγρα­ φης άδειας δημόσιας εκτέλε­ σης χορηγούμενης από τον οργανισμό συλλογικής διαχεί­ ρισης της εξουσίας δημόσιας εκτέλεσης, (σε περιπτώσεις όπου έχει ανατεθεί η διαχείρι­ εσπίζονται ακόμα και οι ση έργων μουσικών συνθέσε­ υποχρεώσεις που έχει ων σε οργανισμούς), η λήψη κάθε οργανισμός, όπως ασφαλιστικών μέτρων που διανα καταθέσει σχετική δήλωση τάσσονται από το Μονομελές στο υπουργείο Πολιτισμού, κε­ Πρωτοδικείο, εφ ’ όσον πιθανο­ φάλαιο, καταστατικό, τρόπο λογείται σχετικός κίνδυνος, κι διανομής αμοιβών, χρονικά ακόμη, με προεδρικά διατάγ­ όρια ανάθεσης κ.λπ., αρμόδιο ματα που εκδίδονται από το τόσο για τη λειτουργία του υπουργείο Πολιτισμού, μπο­ όσο και για την αναγνώρισή ρούν να καθοριστούν προδια­ του είναι μόνο το υπουργείο γραφ ές ούτως ώστε να εμπο­ Πολιτισμού που μπορεί μάλι­ δίζεται η χρήση συσκευών ή στα να επιβάλει και πρόστιμα άλλου υλικού που θα μπορού­ για παραβάσεις διοικητικές σε να προσβάλει την κανονική από 500.000 έως 10.000.000 άν οι ερμηνευτές-καλλιτέεκμετάλλευση της πνευματι­ δρχ. Καθορίζονται ακόμη, με χνες, οι παραγωγοί υλι­ κής ιδιοκτησίας ή των συγγενι­ τα άρθρα 56 και 57 αντίστοιχα, κών φορέων ή ήχου, οι κών δικαιωμάτων, η επιβολή το πλέγμα των σχέσεων των ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί της χρήσης συστημάτων ελέγ­ οργανισμών αυτών αφ’ ενός ή οι εκδότες εντύπων, έχουν χου, η πρόβλεψη κυκλοφορίας με τους χρήστες αφ’ ετέρου παράλληλα αποκτήσει εκτός με ενδείξεις ελέγχου κ.λπ. με τους δημιουργούς, καθώς από το συγγενικό δικαίωμα και Το ενδέκατο κεφάλαιο, πε­ επίσης οι αρμοδιότητες των δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτη­ ριλαμβάνει κυρώσεις όπως η οργανισμών συλλογικής δια­ σίας στο έργο, τό τε αυτά κατάσχεση που διατάσσεται χείρισης που είναι η κατάρτιση συνυπάρχουν και παρέχουν σαν ασφαλιστικό μέτρο, με μό­ συμβάσεων με τους χρήστες, τις εξουσίες που απορρέουν νη την πιθανολόγηση της προ­ για τους όρους εκμετάλ­ από το κάθε δικαίωμα. Πρόκει­ σβολής της πνευματικής ιδιο­ λευσης των έργων και της τα ι για μια απόλυτα πετυχημέ­ κτησίας ή του συγγενικού δι­ αμοιβής, η είσπραξη των αμοι­ νη και σωστά διατυπωμένη καιώματος κι ακόμη μπορεί να βών και η κατανομή μεταξύ διάταξη. διαταχθεί η αναλυτική αποτων δημιουργών, η ενέργεια Στο ένατο κεφάλαιο με τον γραφή των αντικειμένων και η κάθε πρόσφορης πράξης για τίτλο «ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ φωτογράφησή τους, αστικές τη νόμιμη προστασία των δι­ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ», θεσπίζεται η κυρώσεις όπως η αναγνώριση καιωμάτων των δημιουργών, η δυνατότητα ανάθεσης διαχεί­ του δικαιώματος, η άρση της ενέργεια ελέγχων σε καταστή­ ρισης εκ μέρους των δημι­ προσβολής και η παράλειψή ματα πώλησης ή ενοικίασης ουργών, σε οργανισμούς συλ­ της στο μέλλον, η υποχρέωση κ.λπ. λογικής διαχείρισης και προ­ σε αποζημίωση και ικανοποίη­ Το δέκατο κεφάλαιο, περι­ στασίας, που έχουν αποκλει­ ση της ηθικής βλάβης, η χρη­ λαμβάνει διατάξεις που έχουν στικά αυτόν το σκοπό, τη δια­ ματική ποινή 300.000 δρχ. έως ως στόχο τη λήψη μέτρων χείριση δηλαδή ή την προστα­ 1.000.000 δρχ. υπέρ του δημι­ πρόληψης τη ς προσβολής του σία (ή και τα δύο μαζί) του πε­ ουργού ή του δικαιούχου δικαιώματος (προληπτικά μέ­ ριουσιακού τους δικαιώματος

που μεταδίδεται ραδιοτηλεο­ πτικά, καθώς επίσης και το ηθικό δικαίωμα τη ς αναγνώρι­ σης και προβολής τη ς πατρότητάς τους πάνω στην ερμη­ νεία ή την εκτέλεσή τους, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Τα δικαιώματα τη ς επίτρεψης ή απαγόρευσης της αναπαραγωγής τη ς εκμετάλ­ λευσης της στοιχειοθεσίας και της σελιδοποίησης των έργων που έχουν εκδώσει, έχουν οι εκδότες εντύπων. Τα παραπά­ νω δικαιώματα όλων, ισχύουν μόνον όταν οι συμφωνίες γίνο­ νται γραπτώς και ορίζεται η 50ετία τη ς διάρκειας των δι­ καιωμάτων των ερμηνευτών ή καλλιτεχνών από το τέλος του έτους κατά το οποίο έγινε η ερμηνεία ή η εκτέλεση ή αρχι­ κή παραγωγή του υλικού φο­ ρέα ή η πρώτη ραδιοτηλεοπτι­ κή εκπομπή ή η τελευταία έκ­ δοση του έργου.

Ε

ή εξουσιών που απορρέουν απ’ αυτό, και το ίδιο ισχύει για τους δωρεοδόχους τους, κα­ θώς και για τους καθολικούς ή αιτία θανάτου διαδόχους τους. Αυτοί οι οργανισμοί μπο­ ρούν να λειτουργήσουν με τη μορφή ανώνυμης εταιρείας ή και ως αστικοί συνεταιρισμοί. Αυτή η ανάθεση γίνεται είτε με μεταβίβαση του δικαιώματος είτε με πληρεξουσιότητα.

Θ

--------------συγγενικού δικαιώματος, κα­ θώς και προσωπική κράτηση μέχρι ένα χρόνο και ποινικές κυρώσεις, όπως η ποινή φυλακίσεως τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή 1 έως 5.000.000 δρχ., για κείνον που χωρίς δικαίωμα και κατά παράβαση του νόμου εγγρά­ φει, αναπαράγει στο πρωτό­ τυπο, θέτει σε κυκλοφορία, εκτελεί δημόσια το έργο άλ­ λου, κατά παράβαση των κα­ νόνων της πνευματικής ιδιο­ κτησίας, και η ίδια ποινή σε αυτόν που παραβαίνει τους κανόνες των συγγενικών δικαι­ ωμάτων, κι ακόμη το δικαστή­ ριο μπορεί σε κάθε περίπτωση να διατάζει τη δημοσίευση πε­ ρίληψης της καταδικαστικής απόφασης με δαπάνη του καθ’ ου η απόφαση, και στην περί­ πτωση που το επιτευχθέν πα­ ράνομο όφελος είναι ιδιαίτερα μεγάλο ή αναλόγως η σχετική ζημία, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρη­ ματική ποινή από 2 έως 10.000.000 δρχ.

του εκδότη να αναφέρει με εμ­ φανή τρόπο στη σελίδα του κύριου τίτλου του βιβλίου, το όνομα του μεταφραστή. Μάλι­ στα, αυτό κατόπιν συμφωνίας, μπορεί να αναφέρεται και στο εξώφυλλο του βιβλίου. Σε ειδικό άρθρο του νέου νόμου (με το άρθρο 34), περι­ λαμβάνονται ρυθμίσεις για τη σύμβαση οπτικοακουστικής παραγωγής και όπου ο πνευματικός δημιουργός έχει το δικαίωμα χωριστής αμοιβής για κάθε τρόπο εκμετάλ­ λευσης του οπτικοακουστικού έργου, ενώ στο αμέσως επό­ μενο άρθρο, καθορίζονται τα δικαιώματα σε περίπτωση επα­ νάληψης της μετάδοσης ενός έργου από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, όπου σε περί­ πτωση πρώτης επανάληψης θεσπίζεται υποχρέωση του ρα­ διοτηλεοπτικού οργανισμού να καταβάλει πρόσθετη αμοι­ βή τουλάχιστον 50% του πο­ σού που αρχικά συμφωνήθηκε και για κάθε επόμενη σε ποσο­ στό 20%. Είχαμε ζητήσει στο σχετικό μας υπόμνημα, να

χρονικά 23

απαλειφθεί η φράση «εφ’ όσον δεν υπάρχει αντίθετη συμφω­ νία», η οποία όμως (δυστυχώς) επανελήφθη στο τελικό κείμε­ νο. Στο ίδιο άρθρο, υπάρχει και μια πολύ ενδιαφέρουσα ρύθμιση της περιπτώσεως μεταδόσεως έργου μέσω δο­ ρυφόρου, την οποία παραθέ­ τουμε αυτούσια λόγω της ση­ μασίας της (άρθρο 35, παρ. 3). «Μετάδοση έργου μέσω δο­ ρυφόρου, όταν η εκπομπή μπορεί να ληφθεί στην Ελλάδα ή σε ουσιώδες μέρος της χώ­ ρας, είναι νόμιμη μόνο εφ ’ όσον ο ραδιοτηλεοπτικός ορ­ γανισμός από τον οποίο εκπο­ ρεύεται η ανοδική δέσμη, έχει αποκτήσει την εξουσία ή έχει λάβει την άδεια για ραδιοτηλε­ οπτική μετάδοση στην Ελλά­ δα». Όσον αφορά τα συγγραφι­ κά δικαιώματα των θεατρικών συγγραφέων, ο καθορισμός της αμοιβής τους θα γίνει αφού αφαιρεθεί ο φόρος δη­ μοσίων θεαμάτων, σε ποσοστό επί των ακαθαρίστων εισπρά­ ξεων και θεσπίζονται ελάχιστα

ταν η αμοιβή του δημι­ ουργού καθορίζεται σε ποσοστό επί της λιανικής πώλησης, τότε όλα τα αντί­ τυπα του έργου πρέπει να έχουν την υπογραφή του συγγραφέα, είναι όμως γεγο­ νός ότι πρακτικές δυσκολίες ελέγχου υπάρχουν, γ ι’ αυτό και προβλέπεται στο νόμο, η εντός 6 μηνών από την ισχύ του παρόντος νόμου έκδοση προεδρικού διατάγματος, που θα καθορίσει άλλο τρόπο ελέγχου του αριθμού των πω­ λουμένων αντιτύπων. Τα ίδια ποσοστά που αναφέ­ ραμε προηγουμένως και τα οποία οφείλει να καταβάλει ο εκδότης στο δημιουργό, είναι υποχρεωμένος να καταβάλει στον μεταφραστή του έργου, με την παράλληλη υποχρέωση

Ο

ΠΥΡΙΝΟΙ ΚΟΣΜΟΣ

24 χρονικά --------------αλλιώς διεθνείς συμβάσεις κυρωμένες από την Ελλάδα. Καθορίζεται επίσης η μη αναδρομικότητα του νόμου το τελευταίο άρθρο (το με στα έργα των οποίων έχει λή­ αριθμό 39) του κεφαλαίου ξει η διάρκεια της προστα­ αυτού, αναφέρεται ότι εί­ ναι άκυρες συμφωνίες πουσίας, κατά την έναρξη ισχύος προβλέπουν την κατ’ άλλοντου παρόντος νόμου, προβλέπεται δε η ίδρυση νομικού τρόπο ρύθμιση των αμοιβών ή προσώπου ιδιωτικού δικαίου ύψος χαμηλότερο από το κα­ με έδρα την Αθήνα και επω­ θοριζόμενο, μόνο «κατά το μέ­ νυμία Οργανισμός Πνευματι­ τρο που περιέχουν ρήτρες κής Ιδιοκτησίας (Ο.Π.Ι.) και οι δυσμενέστερες για τους οργανισμοί συλλογικής διαχεί­ δημιουργούς». ρισης που λειτουργούν κατά αμοιβή των δημιουργών Το δωδέκατο κεφάλαιο του τη δημοσίευση του παρόντος για την εκτέλεση μουσι­ νόμου, περιέχει τελικές και με­ νόμου, υποχρεούνται μέσα σε κών συνθέσεων που ταβατικές διατάξεις, όπως 12 μήνες να υποβάλλουν τη περιλαμβάνονται σε κινηματο­ εφαρμοστέον δίκαιο στην σχετική δήλωση με Κανονισμό γραφικές ταινίες, σε αίθουσες πνευματική ιδιοκτησία στα μεν ή χώρους κινηματογράφων, εί­ στο υπουργείο Πολιτισμού. δημοσιευμένα έργα είναι το δί­ καιο του κράτους, όπου το έρ­ ναι κατ’ ελάχιστο όριο 1% επί Τέλος, το Κεφάλαιο Δέκατο των ακαθαρίστων εισπράξεων, Τρίτο περιλαμβάνει πολιτιστι­ γο έγινε για πρώτη φορά νόμι­ αφού προηγουμένως βεβαίως μο και προσιτό στο κοινό, ενώ κά ζητήματα και άλλες ρυθμί­ αφαιρεθεί ο φόρος δημοσίων σεις, μη έχοντας σχέσεις με το στα αδημοσίευτα έργα το δί­ θεαμάτων. θέμα που μας απασχολεί. καιο τη ς ιθαγένειας του δημι­ ουργού τους, ενώ όσον αφορά Αυτά είναι τα κυριότερα θέμα­ Καθορίζονται επίσης και τα δικαιώματα των φωτογράφων, τα συγγενικά δικαιώματα, τα τα οποία πραγματεύεται ο η αμοιβή τους, το δικαίωμα να αυτά διέπονται από το δίκαιο νέος νόμος 2121/1993, σε μια ζητήσουν την επιστροφή των του κράτους που πραγμα­ σύντομη περιήγηση και ανα­ φωτογραφιών τους αν δεν δη­ τοποιήθηκε η ερμηνεία ή η σκόπηση. εκτέλεση, κ.λπ., κι αυτά εφαρ­ μοσιευτούν μέσα σε τρεις μή­ Δ η μ ή τρ η ς I. Κ α ρ α μ β ά λης μόζονται εφ ’ όσον δεν ορίζουν νες, καθώς επίσης και τη ς επι­

όρια των 22% για τα κρατικά θέατρα και 10% για τα ιδιωτικά θέατρα. Τα ποσοστά αυτά, αφορούν ολόκληρο το πρό­ γραμμα μιας παράστασης με έργα πρωτότυπα ή μεταφρά­ σεις ή διασκευές κλασικών έρ­ γων, αρχαίων ή νεοτέρων, προκειμένου δε για τη μετά­ φραση έργων από το σύγχρο­ νο διεθνές δραματολόγιο, το ελάχιστον όριο καθορίζεται σε 5%.

στροφής των φωτογραφιών μετά τη χρήση τους.

Σ

Η

παλαιών τευχών ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΣΟ ΛΩΝΟ Σ 116 - Α Θ Η Ν Α 106 81 - ΤΗΛ.: 36.27.539, FAX: 36.28.938

« < s

Διεθνείς εξελίξεις και Εξωτερική Πολιτική Μελέτες για τη νέα διεθνή «τάξη πραγμάτων» και το ρόλο της Ελλάδας

βιβλιογραφικός οδηγός που ακολουθεί επι­ διώκει να παρουσιάσει τις περισσότερες από τις εκδόσεις που κυκλοφόρησαν στην περίο­ δο 1992-93 και αναφέρονται τόσο στη θεω­ ρία της εξωτερικής πολιτικής, όσο και στα πεδία δράσης της ελληνικής εξωτερικής πο­ λιτικής. ΒΕΡΕΜΗΣ ΘΑΝΟΣ. ΕλλάδαΕυρώπη, Από τον Πρώτο Πό­ λεμο ως τον Ψυχρό Πόλεμο. Εκδόσεις Π λ έ θ ρ ο ν , Αθήνα 1992, σελ. 114. Σε μια εποχή που η Ελλάδα αντιμετωπίζει κρίση στην εξω­ τερική τη ς πολιτική θυμίζο­ ντας έντονα τη μεταπολεμική περίοδο, το βιβλίο του Θάνου Βερέμη έρχεται να καταγρά­ ψει τα προβλήματα τ η ς Ευρώ­ πης από τον Πρώτο Πόλεμο ως τον Ψυχρό Πόλεμο και τις διεθνείς σχέσεις τη ς Ελλάδας στην περίοδο 1923-1953. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζει τα προβλήματα του μεσοπολέ­ μου (1919-1939), στο δεύτερο

τη διεθνή πολιτική στο μεσο­ πόλεμο, στο τρ ίτο την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, στο τέταρτο τον μεταπολεμικό κόσμο, στο πέμπτο τη Σοβιετι­ κή πρόκληση της περιόδου 1917-1953 και τέλος στο έκτο κεφάλαιο αναλύει τις διεθνείς σχέσεις τ ης Ελλάδας στην πε­ ρίοδο 1923-1953. ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΡΑΤΕΡΟΣ. Το ζή­ τημα της αναγνώρισης των Σκοπιών. Εισαγωγικό Σχόλιο και Υλικό τεκμηρίωσης. Εκδό­ σεις Α . Σ ά κ κ ο υ λ α και Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θρά­ κης - Νομική Σχολή. Εργαστή­ ρι Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τε­

26 χρονικά------------------τράδια Εργασίας 2, Κομοτηνή 1992, σελ. 116. Απαραίτητο εγχειρίδιο προκειμένου να γίνει κατανοητό το πλαίσιο τη ς κρίσης που οδή­ γησε στην αποσυναρμολόγηση της Γιουγκοσλαβίας και, κατ’ επέκταση, στη δημιουργία του προβλήματος αναγνώρι­ σης τη ς Δημοκρατίας των Σκο­ πιών. Στις σελίδες του περι­ λαμβάνεται το βασικό υλικό τεκμηρίωσης που αφορά στο ζήτημα των Σκοπιών και συνο­ δεύεται από μια σύντομη πα­ ρουσίαση του ιστορικού και νομικού προβλήματος. ΚΑΖΑΚΟΣ ΠΑΝΟΣ (Συλλογι­ κό). Η Ελληνική Κοινωνία μπροστά στις Βαλκανικές εξελίξεις. Κείμενα Εργασίας 1. Τομέας Διεθνών και Ευρω­ παϊκών Σπουδών, Τμήμα Πολι­ τικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αθη­ νών. Εκδόσεις Π α π α ζ ή σ η , Αθήνα 1992, σελ. 63. Οι καθηγητές του Πανεπι­ στημίου Αθηνών Π. Κοζάκος, Λ. Τσούκαλης, Χρ. Ροζάκης, Αργ. Φατούρος και Π. Ιωακειμίδης, του Παντείου Θεοδ. Χριστοδουλίδης και οι δημο­ σιογράφοι Π. Λουκάκος και Ριχ. Σωμερίτης προσεγγίζουν το θέμα: «Η ελληνική Κοινωνία μπροστά στις Βαλκανικές εξε­ λίξεις. Απειλή ή ευκαιρία». Το βιβλίο προλογίζεται από τον καθηγητή Θεόδωρο Κουλουμπή. ΚΟΝΔΥΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πλανητική Πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Εκδόσεις Θ ε ­ μ έ λ ιο , Αθήνα 1992, σελ. 179. Το τέλος του Ψυχρού Πολέ­ μου και η κατάρρευση του Κομμουνισμού δεν σημαίνουν ούτε το «τέλος τη ς Ιστορίας» ούτε την απλή μετάβαση του διεθνούς συστήματος από μια διπολική σε μια πολυπολική δομή.

Για να συλλάβουμε την ιστο­ ρική τομή και την απαρχή μιας νέας φάσης στην ιστορία της πλανητικής πολιτικής των Νέ­ ων Χρόνων είναι απαραίτητη, υποστηρίζει ο Π. Κονδύλης, η εξέταση του παρελθόντος και του μέλλοντος του κυρίαρχου κράτους, τη ς συνύφανσης της πολιτικής με οικονομικούς και ίσως βιολογικούς παράγοντες, των νέων λειτουργιών του εθνικισμού και των νέων δυνα­ τοτήτων τη ς διεξαγωγής πολέ­ μου. ΛΥΜΠΕΡΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ. Ελληνι­ κή Σύγχρονη Αμυντική Στρα­ τηγική και Δομή Δυνάμεων. Εκδόσεις Ε λ λ η ν Ικ ο ύ Ιν σ τ ιτ ο ύ τ ο υ Δ ιε θ ν ώ ν κ α ι Σ τ ρ α τ η γ ικ ώ ν Μ ε λ ε ­ τ ώ ν , Αθήνα 1992, σελ. 30. Αμυντική δομή που υπαγο­ ρεύεται από μια ευρύτερη εθνική στρατηγική, στη δια­ μόρφωση της οποίας διαδρα­ ματίζει καθοριστικό ρόλο η εξωτερική πολιτική; Ή αντίθε­ τα, εθνική στρατηγική και δυνατότητα άσκησης αποτελε­ σματικής και αξιόπιστης απο­ τρεπτικής διπλωματίας, που υπαγορεύεται από μια δεδο­ μένη δομή και από τα υπάρχο­ ντα οπλικά συστήματα του στρατιωτικού δυναμικού της χώρας; Το ερώτημα αυτό κυριαρχεί στο δοκίμιο του ναυ­ άρχου Χρ. Λυμπέρη. ΝΤΟΚΟΣ ΘΑΝΟΣ. Αναζητώ­ ντας την Ειρήνη. Μέτρα για την διεθνή ασφάλεια και τη διασπορά των πυρηνικών όπλων. Εκδόσεις Παπα­ ζ ή σ η , Αθήνα 1992, σελ. 469. Το πρόβλημα της πυρηνικής διασποράς δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό. Στη μονογραφία του ο Θάνος Ντόκος επιχειρεί μια πολύ χρήσι­ μη συνολική επισκόπηση του προβλήματος της οριζόντιας διασποράς των πυρηνικών

όπλων και των πιθανών συνε­ πειών για τη διεθνή ασφάλεια. ΣΒΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙ­ ΝΟΣ. Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική 1900-1945. Εκδόσεις Ε σ τ ία ς , Αθήνα 1992, σελ.

362. Στα επτά κεφάλαια του βι­ βλίου του ο Κων. Σβολόπουλος εξετάζει την ελληνική εξωτερική πολιτική στο πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα, και προσεγγίζει το αντικείμενά του με μια σύγχρονη αντίληψΓ για την αντιμετώπιση της δι πλωματικής Ιστορίας, αναζη τώντας τις βαθύτερες δυνά μεις που συντελούν στη δια­ μόρφωση της διεθνούς ζωής. ΣΟΥΝ ΤΖΟΥ. Η τέχνη του πο­ λέμου. Μετάφραση: Ν.Δ. Παυλάκης. Εκδόσεις Φ ό ρ μ ιγ ξ , Αθήνα 1992, σελ. 90. Το δοκίμιο του Σουν Τζουν «Η Τέχνη του Πολέμου» γρά­ φτηκε πριν από 2.500 χρόνια στην Κίνα, αλλά παραμένει σύγχρονο σε όλες τις λεπτομέρειές του, καθώς στα 13 κε­ φάλαιά του περιλαμβάνονται συνεπτυγμένα όλα τα περί πο­ λέμου και στρατηγικής. Δεν εί­ ναι τυχαία εξάλλου η φήμη ότι ήταν το κλειδί των νικών του Ναπολέοντα και το μυστικό του όπλο. ΣΤΑΘΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ. Η Εθνι­ κή Αμυνα και η Αχίλλειος πτέρνα της. Εκδόσεις Ν έ α Σ ύ ν ο ρ α , Αθήνα 1992, σελ.

210. Με την εργασία αυτή ο συγγραφέας επιχειρεί να δώ­ σει ορισμένες απαντήσεις στο επίμαχο ερώτημα σύζευξης της άμυνας με την εθνική οικο­ νομία, να εισαγάγει τον πολίτη σε θέματα εθνικής άμυνας που απευθύνονται σε ειδικούς και να επισημάνει τη σημασία της αμυντικής βιομηχανίας.

------------------- χρονικά 27 STEARNS MONTEAGLE. Περί­ πλοκες Συμμαχίες. Η αμερι­ κανική Πολιτική στην Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο. Μετάφραση: Γ. Κουσουνέλος, Εκδόσεις Τ ο Π ο ν τ ίκ ι, Αθή­ να 1992, σελ. 205. Μελέτη που αναφέρεται στην άσκηση τη ς εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ στην πε­ ριοχή του Αιγαίου και τη ς Κύ­ πρου. Πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις που προέρχονται από τ ις εμπειρίες ενός διπλωμάτη, ο οποίος παρακολούθησε για δεκαπέντε χρόνια τα αλληλένδετα προβλήματα τη ς Ελλά­ δας, Τουρκίας και Κύπρου. Στα τρία πρώτα κεφάλαια ασχολείται με τις διάφορες πτυχές τη ς αμερικανικής πολι­ τικής στην περιοχή μετά το δόγμα Τρούμαν, στα επόμενα τρία εξετάζει την πολιτική τη ς Σοβιετικής Ενωσης, του ΝΑΤΟ, της Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου εν σχέσει με τη Μέση Ανατολή και στη συνέ­ χεια αναλύει τις διαφορές Τουρκοκυπρίων-Ελληνοκυπρίων, παραθέτοντας επιχειρήμα­ τα για νέες διπλωματικές πρω­ τοβουλίες. ΤΣΑΡΔΑΝΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ. Η «Ανανεωμένη» Μεσογειακή Πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοι­ νότητας και η Ελλάδα. Ε κ δ ο ­ ση Π α π α ζή σ η κ α ι Ε λ λ η ­ ν ικ ο ύ Κ έντρ ο υ Ευρω ­ π α ϊκ ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν , Αθήνα 1992, σελ. 151. Το βιβλίο του Χαρ. Τσαρδανίδη διερευνά τα συμφέροντα της Ελλάδας στη Μεσόγειο σε αναφορά με τη νέα «ανανεω­ μένη» μεσογειακή πολιτική τη ς Κοινότητας. Εντοπίζει τ ο ρόλο της Ελλάδας στη διαμόρφωση της «ανανεωμένης» μεσογεια­ κής πολιτικής και προσδιορίζει τις θέσεις που υιοθέτησε η Αθήνα στην επίπονη διαπραγ­ μάτευση που έλαβε χώρα τα τελευταία δύο χρόνια, κύριο

θέμα τη ς οποίας αποτέλεσαν οι σχέσεις τη ς Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. ΗΦΑΙΣΤΟΣ Π.-ΠΛΑΤΙΑΣ Αθ. Ελληνική αποτρεπτική στρα­ τηγική. Εκδόσεις Παπα­ ζ ή σ η , Αθήνα 1992, σελ. 194. Η προσαρμογή των «ανα­ λυτικών εργαλείων» της απο­ τρεπτικής στρατηγικής στις ελληνικές αμυντικές πραγματι­ κότητες αποτελεί τον κυριότερο στόχο αυτού του βιβλίου. Στις σελίδες του αναλύονται το αμυντικό δόγμα, η μορφή και ο χαρακτήρας των εξω τε­ ρικών απειλών και τα στρατη­ γικά διλήμματα τη ς χώρας. Οι δύο συγγραφείς, επίσης, αναφέρονται σε προβλήματα και προοπτικές στη διαμόρφωση μιας ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής και επισημαίνουν ζητήματα φιλοσοφικού και με­ θοδολογικού χαρακτήρα που αντιμετωπίζει η πολιτική ηγε­ σία και ο λαός ενός κράτους, όταν βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα «αποτροπή ή κα­ τευνασμός» μιας εξωτερικής πολιτικής. ΣΑΡΡΗΣ ΝΕΟΚΛΗΣ, Εξωτερι­ κή πολιτική και πολιτικές εξε­ λίξεις στην πρώτη τουρκική δημοκρατία. Εκδόσεις Γ ό ρ δ ιο ς , Αθήνα 1992, σελ. 584. Πολύ χρήσιμη μελέτη για τ ις πολιτικές εξελίξεις στην πρώτη τουρκική δημοκρατία και την άνοδο τη ς στρατογραφειοκρατίας (1923-1950). Ο συγγραφέας εξετάζει αναλυτι­ κά την Κεμαλική και μετακεμαλική περίοδο. ΙΩΑΝΝΟΥ Κ. - ΚΟΥΜΟΥΤΣΑΚΟΣ Γ., Η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση. Εκδόσεις Α . Σ ά κ κ ο υ λ α κ α ι Δ η μ ο κ ρ ίτ ε ιο Π α ν / μ ιο Θ ρ ά κ η ς , Ε ρ γ α ­ σ τή ρ ι Ε υ ρ ω π α ϊκ ώ ν Σ π ο υ δ ώ ν , Τετράδια Εργα­ σίας 1, σελίδες 63.

Μια σύντομη παρουσίαση τη ς ΔΕΕ, των Ιστορικών και Πολιτικών δεδομένων, των Θε­ σμικών δεδομένων (συμβατικό δίκαιο, αρμοδιότητες, σχέση με ΝΑΤΟ, Διεύρυνση και Ελλά­ δα, θεσμική δομή κ.λπ.), της διαδικασίας επίλυσης διαφο­ ρών που συνοδεύονται από τα κείμενα της τροποποιημένης Συνθήκης των Βρυξελλών, την πρώτη δήλωση του Μάαστριχτ, τη δεύτερη δήλωση του Μάαστριχτ και την Ισπανική επιφύλαξη. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΝΙΚΟΣ. Η Συνταγ­ ματική θέση των ενόπλων δυνάμεων. Τόμος Β'. Δικαιώ­ ματα και υποχρεώσεις των στρατιωτικών. Εκδόσεις A . Ν . Σ ά κ κ ο υ λ α , Αθήνα 1992, σελ. 305. Με αυτόν το δεύτερο τόμο, ολοκληρώνεται η μονογραφία του Νίκου Αλιβιζάτου για τη συνταγματική θέση των ενό­ πλων δυνάμεων στη χώρα μας. Στο βιβλίο μελετάται η οργάνωση της στρατιωτικής θητείας, τα συνταγματικά δι­ καιώματα και η δικαστική προ­ στασία των στρατιωτικών, εν όψει των υποχρεώσεων που υπέχουν. Το σύνταγμα «αποκαλύπτε­ ται» σε μια σειρά πεδίων, που παραδοσιακά πιστευόταν ότι εκφεύγουν από την κανονιστι­ κή εμβέλειά του, λόγω της «ι­ διαιτερότητας» των στρατιωτι­ κών και τη ς αποστολής των ενόπλων δυνάμεων. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟΣΤΟ­ ΛΟΣ. Σύγχρονα Βαλκανικά Εθνολογικά Προβλήματα. Εκδόσεις Β ά ν ια ς , Θεσσαλο­ νίκη 1992, σελ. 188. Το βιβλίο του ιστορικού Α. Βακαλόπουλου είναι ένας σύ­ ντομος, εύχρηστος και απλός οδηγός για την κατανόηση των σύγχρονων εθνολογικών προβλημάτων της Βαλκανικής.

28 χρονικά------------------Αναφέρεται στους πυρήνες του Νέου Ελληνισμού μέσα στο Βυζάντιο, στην εισβολή των Οθωμανών Τούρκων στις ελληνικές χώρες και τα αποτελέσματά τη ς στην οργάνωση του Νέου Ελληνισμού. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΣ. Άμυνα και Κοινή Γνώμη στην Κύπρο. Ο Ρόλος τη ς Ελλάδας και η στρατηγική τη ς αποτρο­ πής. Έκδοση Κ υ π ρ ια κ ό Κ έντρ ο Σ τ ρ α τ η γ ικ ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν κ α ι Ε λ λ η ν ικ ό Ί δ ρ υ μ α Α μ υ ν τ ικ ή ς κ α ι Ε ξ ω τ ε ρ ικ ή ς Π ο λ ι τ ι κ ή ς , Λευκωσία 1992, σελ. 198. Στο πρώτο μέρος του βιβλί­ ου σκιαγραφείται, από τεχνοκρατική άποψη, το πρόβλημα της άμυνας τη ς Κύπρου και παρατίθενται στοιχεία για τις στρατιωτικές ικανότητες της Τουρκίας και των κατοχικών στρατευμάτων στο νησί, κα­ θώς και για τις δυνάμεις της εθνικής Φρουράς. Στο δεύτε­ ρο μέρος παρατίθενται οι από­ ψεις των Κυπρίων για την άμυνα τη ς Κύπρου, όπως καταγράφηκαν στη διάρκεια τεσ­ σάρων δημοσκοπήσεων. Βασι­ κό χαρακτηριστικό αυτών των δημοσκοπήσεων είναι το βαθύ αίσθημα ανασφάλειας που προκαλεί στους Κυπρίους η Τουρκική στρατιωτική πα­ ρουσία στο νησί. ΒΑΤΙΚΙΚΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ισλάμ και Κράτος. Εκδόσεις ΕΛΙΑΜΕΠ 1992, σελ. 152. Πρόκειται για μια μετάφρα­ ση από τα αγγλικά του βιβλίου του καθηγητή Π. Βατικιώτη, που γνωρίζει άριστα το Ισλάμ και τη Μέση Ανατολή. Απαραί­ τητο βοήθημα για όσους θέ­ λουν να κατανοήσουν τον κό­ σμο του Ισλάμ, τ ις διαφορές και τις διαμάχες του και τις αντιλήψεις του για την εσωτε­ ρική διεθνή τάξη.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Πο­ ρεία προς τη λύση. Εκδόσεις Κ α σ τ α ν ιώ τ η , Αθήνα 1992, σελ. 291. Στο βιβλίο του ο πρόεδρος Βασιλείου, καταθέτει τα δεδο­ μένα, τις επιδιώξεις, τον προ­ βληματισμό και τ ις περιπλοκές του Κυπριακού και αναλύει τις διαχρονικές πτυχές του, εξετά­ ζοντας τη συνάρτησή του με τη διεθνή πολιτική και τις εξελί­ ξεις που οριοθετούν την περαι­ τέρω πορεία του. Ο πολιτικός λόγος του Προέδρου, λιτός και εύληπτος, διαγράφει με σαφή­ νεια τους στόχους για μια δί­ καιη και ειρηνική λύση του Κυπριακού ελληνισμού μέσα σε τραγικά δυσμενείς συνθή­ κες. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου προβάλλει η άρνησή του να διακυβεύσει την πολιτι­ κή και την εθνική ύπαρξη του Ελληνισμού στην Κύπρο με ευκαιριακές τοποθετήσεις, επι­ κίνδυνες παλινδρομήσεις και ουτοπιστικές εξάρσεις. ΓΙΑΛΟΥΡΙΔΗΣ XP. - ΤΣΑΚΩΝΑΣ Π. (επιμέλεια). Η Νέα Διε­ θνής Τάξη. Η Ελλάδα, η Τουρκία και το Κυπριακό Πρόβλημα. Πρόλογος: Γ. Ια­ κώβου. Εκδόσεις I. Σ ιδ έ ρ η ς , Αθήνα 1992, σελ. 570. Το συλλογικό αυτό έργο επιχειρεί να καταγράψει και να αναλύσει το υπό διαμόρφωση Νέο Διεθνές Σύστημα, που φ έ­ ρει τον προσωρινό τίτλο της πολιτικής πρακτικής ΝΕΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΑΞΗ, να αποδώσει κυρίως το περιεχόμενο, τις δυνατότητες και τα όρια της Ν έας Διεθνούς τάξης και να συνδέσει την παράμετρο αυτή του Διεθνούς Συστήματος με τους νέους ρόλους που δυνη­ τικά αναπτύσσουν περιφερεια­ κά κράτη γεωπολιτικής εγγύ­ τητα ς με τους χώρους αστά­ θειας, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία, κυρίως για τις δύο μεγάλες κρίσεις τη ς περιόδου

αυτής που τοποθετούνται στη Γιουγκοσλαβία και στο χώρο της πρώην Σοβιετικής Ένω­ σης. Γράφουν οι: Α. Αριστοτέλους, Η. Brey, Χρ. Γιαλουρίδης, Μ. Ιωάννου, Β. Κεφαλά, Μ. Κοππά, Β. Κουφουδάκης, Γ. Κρανιδιώτης, Α. Πλατιάς, Γ. Παπαδημητρίου, I. Παπαλέκας, X. Παπασωτηρίου, Σ. Περάκης, Χρ. Ροζάκης, Α. Σοφοκλέους, Π. Τζερμιάς, X. Τσαρδανίδης, Ε. Χειλά. ΛΟΥΚΑΣ ΤΣΟΥΚΑΛΗΣ (επιμέ­ λεια). Η Ελλάδα στην Ευρω­ παϊκή Κοινότητα: Η πρόκληση της προσαρμογής. Εκδόσεις Π απ αζήση Ε λ λ η ν ικ ό Κ έντρ ο Ε υ ρ ω π α ϊκ ώ ν Μ ελετώ ν, Αθήνα 1993, σελ. 355. Η μακρόχρονη και επίπονη διαδικασία προσαρμογής της Ελλάδας στην Κοινότητα είναι το αντικείμενο αυτού του πολύ χρήσιμου και πλούσιου σε προβληματισμό συλλογικού τόμου. Τα κείμενά του συμβάλλουν στον προβληματισμό γύρω από τα εμπόδια και τ ις δυσκο­ λίες προσαρμογής που αντιμε­ τωπίζουν η οικονομία μας, η δημόσια διοίκηση και το πολι­ τικό σύστημα γενικότερα μπροστά στην προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ - ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΤΣΑΡΔΑΝΙΔΗΣ (επιμέλεια). Η Σοβιετι­ κή Ένωση: Από τη Μετεξέλι­ ξη στην Αποσύνθεση. Εκδό­ σεις Θ ε μ έ λ ιο , Αθήνα 1993, σελ. 386. Η Σοβιετική Ένωση μπορεί να έπαψε τυπικά να υπάρχει ως κρατική υπόσταση το 1991, ουσιασικά όμως, ως υπερδύναμη, ως σοσιαλιστική μητρό­ πολη είχε καταρρεύσει από το 1989, με τις επαναστατικές ανατροπές των κομμουνιστι-

------------------- χρονικά 29 κών καθεστώτων τη ς Αν. Ευρώπης και την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Η περίοδος τη ς «μετεξέλι­ ξης» (1985-1991) που ουσια­ στικά προετοίμασε την απο­ σύνθεση της Σοβιετικής Ένω­ σης εξετάζετα ι σ’ αυτόν τον συλλογικό τόμο που διαιρείται σε πέντε μέρη: το πρώτο αναφέρεται στο πολιτικό σύστημα, το δεύτερο στην εξωτερική πολιτική, το τρ ίτο στα προβλή­ ματα τη ς σοβιετικής οικονο­ μίας, το τέτα ρτο στις διεθνείς οικονομικές σχέσεις και τ ο πέ­ μπτο στις ελληνοσοβιετικές σχέσεις. Συμμετέχουν με κεί­ μενά τους οι: X. Γιαλλουρίδης, X. Θεοδωρόπουλος, Π. Καλογεράτος, Β. Κεφαλά, Λ. Κοοπ, Β. Μαθιόπουλος, Σ. Μπαμπανάσης, X. Τσαδανίδης, Τ. Φακιολάς και Α. Χαραλαμπίδου. Α. ΛΙΑΚΟΣ, Α. ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ, Α. ΜΑΝΙΤΑΚΗΣ, Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ο Ιανός του εθνικισμού και η ελληνική βαλκανική πολιτική. Εκδόσεις Ο Π ο λ ίτ η ς , Αθήνα 1993, σελ. 95. Τέσσερα άρθρα με κοινό θέ­ μα τον εθνικισμό. Και οι τέσσε­ ρις συγγραφείς αυτών των κει­ μένων, ο καθένας με τον τρό ­ πο του, προσπαθούν να ανα­ λύσουν το εθνικιστικό φαινό­ μενο όπως αυτό εμφανίστηκε τα δύο τελευταία χρόνια στη χώρα μας. ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΥΓΕΡΟΣ. Κύπρος. Στα όρια του αφανισμού. Εκδόσεις Ν έ α Σύνορα, Αθήνα 1993, σελ. 460. Μελέτη με πολύ χρήσιμα στοιχεία που εξετάζει και ανα­ λύει το Κυπριακό από την ανα­ κήρυξη του ψευδοκράτους μέ­ χρι τις πρόσφατες διπλωματι­ κές διεργασίες που ακολούθη­ σαν τ ις προτάσεις του Γεν. Γραμματεέα του ΟΗΕ Μπούτρ ος Γκάλι.

ΝΙΚΟΣ ΨΥΡΟΥΚΗΣ. Αραβικός Κόσμος και Ελληνισμός. Εκ­ δόσεις Α ι γ α ί ο ν , Λευκωσία 1993, σελ. 297. Η μελέτη αυτή επιχειρεί να καταδείξει το υς σημερινούς δεσμούς μεταξύ Αραβικού Κό­ σμου και Ελληνισμού και να διερευνήσει τον Αραβικό κό­ σμο και τις πανάρχαιες σχέ­ σεις του με τον Ελληνισμό. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜΙΔΗΣ. Ευρωπαϊκή Πολιτική Ένωση. Θεωρία - Διαπραγμάτευση: Θεσμοί και Πολιτικές. Εκδό­ σεις Θ ε μ έ λ ιο , Αθήνα 1993, σελ. 590. Συστηματική ανάλυση που καλύπτει θέματα όπως η πολι­ τική ενοποίηση, οι διακυβερνη­ τικές διασκέψεις για την επε­ ξεργασία τη ς Συνθήκης του Μ άαστριχτ για την Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και το περιεχό­ μενο των ρυθμίσεων της Συνθήκης. Η μελέτη του Π. Ιωακειμίδη θ έτει τη Συνθήκη Μά­ αστριχτ στην προοπτική της Ιστορικής διαδικασίας για την Ευρωπαϊκή Ενοποίηση, καθώς και στο πλαίσιο των Θεωρητι­ κών Προτύπων και προσεγγί­ σεων για την Ευρωπαϊκή ολο­ κλήρωση. Αποτελεί σημαντική συμβολή στον εμπλουτισμό τη ς ελληνικής και διεθνούς βι­ βλιογραφίας. ΕΠΕΤΗΡΙΔΑ ΑΜΥΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ’93. Έκδοση Ε λ λ η ν ικ ο ύ Ι δ ρ ύ ­ μ α το ς Α μ υ ν τ ικ ή ς και Ε ξ ω τ ε ρ ικ ή ς Π ο λ ιτ ικ ή ς , Αθήνα 1993, σελ. 430. Συλλογικός τόμος που εκδί­ δει για δεύτερη συνεχή χρονιά το ΕΛΙΑΜΕΠ. Η έκδοση του 1993, που επιμελήθηκαν οι Γιάννης Βαληνάκης, Γιώργος Κωστάκος και Σωτήρης Ντάλης, περιλαμβάνει αφενός αναλύσεις των εξελίξεων κατά θέματα (Ελλάδα - Βαλκάνια, Ελλάδα - Ευρώπη, Ελλάδα -

Τουρκία - Κύπρος, Ελλάδα ΗΠΑ) γραμμένες από τους πλέον έγκυρους μελετητές και αφετέρου κείμενα και υλικό τεκμηρίωσης (συμφωνίες, αποφάσεις, ανακοινωθέντα, επίσημες δηλώσεις και επιστο­ λές, στατιστικά στοιχεία και βι­ βλιογραφικό οδηγό των εκδό­ σεων του 1992). Ο τόμος προ­ λογίζεται από τον διευθυντή του ΕΛΙΑΜΕΠ καθηγητή Θάνο Βερέμη και ακολουθεί μια εκτενής εισαγωγή από τον υποδιευθυντή του ιδρύματος καθηγητή Γ ιάννη Βαληνάκη για τη σημερινή Ελληνική Εξω­ τερική Πολιτική. Περιλαμβάνει άρθρα και ομιλίες Ελλήνων Πολιτικών (I. Βαρβιτσιώτης, Μ. Παπακων­ σταντίνου, Β. Παπανδρέου, Γ. Ράλλης, Κ. Σημίτης, Λ. Κύρκος, Μ. Έβερτ, Θ. Πάγκαλος, Μ. Παπαγιαννάκης και Βρ. Κολοζώφ) με αντικείμενο τ ις πρό­ σφατες διεθνείς εξελίξεις και το ρόλο τη ς Ελλάδας. Στο δεύτερο μέρος του τό ­ μου γράφουν μεταξύ άλλων οι καθηγητές Θεοδ. Κουλουμπής, Π. Ιωακειμίδης, Κ. Χατζηκωνσταντίνου, οι πρέσβεις Κ. Ζέπος, Σ. Σταθάτος, Ε. Σπυριδάκης και I. Φωτόπουλος και οι ειδικοί ερευνητές Π. Γιαννάς, I. Νικολάου και Γ. Κω­ στάκος. Η έκδοση αυτή καταγράφει συστηματικά τις εξελίξεις του 1992 στο ζήτημα των Σκοπιών, δίνοντας την ευκαιρία στον αναγνώστη να προχωρήσει σε μια σοβαρή προσέγγιση των τελευταίων εξελίξεων. ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΥΡΚΟΣ. Το αδιέ­ ξοδο βήμα του εθνικισμού. Σκέψεις για το Μακεδονικό. Εκδόσεις Θ ε μ έ λ ιο , Αθήνα 1993, σελ. 91. Η απόλυτη δέσμευση της ελληνικής πολιτικής στην επι­ δίωξη «να μην αναγνωρισθούν τα Σκόπια με το όνομα Μακε­

30 χρονικά-------------------δονία ή τα παράγωγά του», εμπόδισε τη χώρα μας να αντιληφθεί σ' όλη την έκταση τις σεισμικές αλλαγές που σημει­ ώνονταν στα Βαλκάνια και να διαδραματίσει τον σημαντικό και εθνικά επωφελή ρόλο, τ έ ­ τοιο που και η θέση τη ς στην ΕΟΚ τη ς επέτρεπε, υποστηρί­ ζει ο Λεωνίδας Κύρκος στο βι­ βλίο του. Επιχειρεί μια ανατο­ μία του προβλήματος και της «ασυνάρτητης και λανθασμέ­ νης πολιτικής που εφαρμόστη­ κε» τα δύο τελευταία χρόνια. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΛΩΝΗΣ. Η Απειλή. Οι τουρκικές διεκδι­ κήσεις σε βάρος της Ελ­ λάδας. Εκδόσεις Ν έ α Σ ύ ν ο ­ ρ α , Αθήνα 1993, σελ. 370. Ο συγγραφέας επιχειρεί να μεταφέρει στις σελίδες αυτού του βιβλίου τις ανησυχίες του για τη «συνεχώς διογκούμενη και κλιμακούμενη ορατή απει­ λή από την Ανατολή εναντίον της εθνικής μας κυριαρχίας». Υποστηρίζει ότι απαιτείται η χάραξη και υλοποίηση μιας εθνικής στρατηγικής, στην οποία θα πρέπει να συμμετάσχει ολόκληρος ο ελληνισμός. ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ελληνι­ κή αμυντική στρατηγική. Δο­ μή δυνάμεων σύγχρονες προ­ κλήσεις. Εκδόσεις Α ιχ μ ή , Αθήνα 1993, σελ. 201. Ο συγγραφέας αξιολογεί τις σύγχρονες προκλήσεις εθνικής ασφάλειας και δια­ τυπώνει προτάσεις για μια ελ­ ληνική αμυντική στρατηγική. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη ναυτική στρατηγική και τις ναυτικές δυνάμεις, τόσο λόγω ιδιαίτερης γνώσης του θέμα­ τος από τον γράφοντα όσο και από το γεγονός ότι στο Αιγαίο συνυπάρχουν σήμερα και οι τρ εις κλάδοι των ενόπλων δυνάμεων.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΞΥΔΗΣ. Κυ­ πριακό. Εκδόσεις Π λ έ θ ρ ο ν , Αθήνα 1993, σελ. 247. Ο πρέσβης ε.τ. Αλέξανδρος Ξύδης ασχολείται με το Κυπριακό από το 1946. Κατά τη διάρκεια τη ς θητείας του στο υπουργείο Εξωτερικών, ασχολήθηκε με το πρόβλημα και τις διεθνείς του διαστά­ σεις. Τα κείμενα αυτού του βι­ βλίου, καλύπτουν την οξύτατη φάση όπου μπήκε το κυπριακό μετά το Χουντικό Πραξικόπη­ μα τη ς 15ης Ιουλίου 1974 και την τουρκική εισβολή που επα­ κολούθησε. ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΘΕΜΕΛΗΣ. Αντεπίθεση. Προτάσεις για τα εθνικά μας θέματα. Εκδόσεις Π α ρ α τη ρ η τή ς, Αθήνα 1992, σελίδες 171. Στο τόμο αυτό του πρώην υπουργού του ΠΑΣΟΚ συγκε­ ντρώνονται κείμενα για τα εθνικά μας θέματα. Κοινός πα­ ρονομαστής η «άλλη Ελλάδα», γράφ ει ο Σ. Παπαθεμελής, «αυτή που πιστεύει στην Ευρώπη, βαθιά στην ειρήνη, αλλά δεν πτοείται από τον πό­ λεμο. Και πρωτίστως αυτή που πιστεύει στον εαυτό της»! ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Η Ελλάδα στις νέες εξελίξεις. Εκδόσεις Α ιχ μ ή , Αθήνα 1992, σελ. 156. Κείμενα του Ανδρέα Παπανδρέου που αναφέρονται στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου και στην εποχή τη ς ρευστότη­ τας, αστάθειας και ανασφάλει­ ας που άνοιξε. Ο συγγραφέας εξετάζει τις νέες διεθνείς εξε­ λίξεις και τη θέση τη ς Ελλά­ δας στον νέο πολιτικό, οικονο­ μικό και κοινωνικό χάρτη της Ευρώπης. ΓΙΑΝΝΟΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ευρώπη και Εθνική στρατηγι­ κή. Εκδόσεις Α ιχ μ ή , Αθήνα 1993, σελίδες 110.

Στην προσαρμογή τη ς εξω­ τερικής πολιτικής τη ς Ελλά­ δας στο νέο διεθνές περιβάλ­ λον αναφέρεται ο Γιάννος Παπαντωνίου και συνιστά διπλω­ ματική και αμυντική εγρήγορ­ ση και νέους προσανατολι­ σμούς στην εξωτερική πολιτι­ κή μας. ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ. Χάνουμε το Αιγαίο. Οι δια­ πραγματεύσεις ΕλλάδαςΤουρκίας 1976-1981. Αθήνα 1992, σελ. 415. Το βιβλίο αυτό περιέχει πολ­ λά «απόρρητα» έγγραφα του υπουργείου Εξωτερικών και τη ς Πρεσβείας μας στην Άγκυρα, που αναφέρονται στις τουρκικές διεκδικήσεις σε βά­ ρος της Ελλάδας στον εναέριο και θαλάσσιο χώρο του Αιγαί­ ου. ΝΙΚΟΣ ΣΤΑΠΑΣ. Ολέθρια πα­ ραχώρηση. Εκδόσεις Φ ιλ ιπ ­ π ό τ η , Αθήνα 1993, σελ. 93. Τα κείμενα που περιλαμβά­ νονται στο βιβλίο αυτό του επί­ τιμου αρχηγού της Αεροπο­ ρίας αναφέρονται στην αμυντι­ κή θωράκιση της χώρας, στον εκσυγχρονισμό των δομών και των λειτουργιών των Ενόπλων Δυνάμεων και την εκλογίκευση των εξοπλιστικών προγραμμά­ των. ΤΑΣΟΣ ΦΙΛΑΝ ΙΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Το ηφαί­ στειο του Αίμου. Τα Βαλκάνια μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Εκδόσεις Ε ν α λ λ α κ τ ικ έ ς , Αθήνα 1992, σελ. 178. Συνοπτική μελέτη που ασχολείται με τις πρόσφατες εξελίξεις στα Βαλκάνια με φό­ ντο τη συνολική ιστορική δια­ δρομή των Βαλκανικών χωρών και λαών. □ Ε π ιλ ο γ ή - Π α ρ ο υ σ ία σ η :

Σ ω τή ρ η ς Ν τά λ η ς

Μ ι Έξι νύχτες στην Ακρό­ πολη, το μόνο αφηγη­ ματικό κείμενο του Γ. Σεφέρη που έχει ολο­ κληρωθεί, δεν αποτέλεσε ακόμη αντικείμενο συστηματικής έρευνας και μελέτης. Η κριτική όμως έχει ήδη επισημάνει τον διάλο­ γο του σεφερικού «πεζογρα­ φήματος»1 με το μυθιστο­ ρηματικό έργο του Andre Gide, ιδιαίτερα με τα Τετράδια του A. Walter (Les Cahiers d ’A ndre Walter), το πρώτο έρ­ γο του Γάλλου συγγραφέα που γράφεται το 1891, και με τα Τέλματα (Paludes), έργο του 1895. Για τ ις Έξι νύχτες ο Γάλλος μελετητής Denis Kolher σημειώνει: «Η αφηγη­ ματική σύνθεση εμπνέεται από τον Gide. Ο Σεφέρης, που γαλουχήθηκε στο Παρίσι με το μυθιστορηματικό έργο του Gide, θέλησε να ξαναβρεί τον ασυνεχή χαρακτήρα των Τε­ τραδίων του A. Walter και των Τελμάτων, με την εναλλαγή αφήγησης και ημερολογίου»2. Σε πρώτη ανάγνωση, τα Τε­ τράδια του A. Walter, τα Τέλμα­ τα και το πρωτοπρόσωπο μέ­ ρος του σεφερικού κειμένου παρουσιάζονται σαν σύνθεση Iάνισων σε έκταση αποσπα' σμάτων με ελλιπή χρο­ νολόγηση αλλά και ακαθόρι|στη χρονική διαδοχή. Η απο|σπασματικότητα και η ασυνέ­ πεια που χαρακτηρίζουν και τα τρία κείμενα καθώς και η ημεIρομηνία που επιγράφει τα πε­

Ο

Ο Σεφέρης, ο Gide και το ημερολογιακό μυθιστόρημα* ρισσότερα μέρη τους αποτε­ λούν τα πρώτα στοιχεία που κεντρίζουν τον αναγνώστη και δίνουν μορφή ημερολογίου στα αφηγήματα. Ο ημερολο­ γιακός χαρακτήρας του σεφερικού κειμένου έχει ήδη υπογραμμιστεί από τον Νάσο Βαγενά: «Επιχειρώντας να προσδιορίσει κανείς τις αιτίες τη ς αποτυχίας του Έξι νύχτες στην Ακρόπολη (...), γράφει ο Βαγενάς, οδηγείται αναπό­ φευκτα στο ημερολογιακό στοιχείο του. Γιατί στο κείμενο αυτό είναι ορατά τα ίχνη της ημερολογιακής γραφής. Για την ακρίβεια, το Έξι νύχτες στην Ακρόπολη είναι περισσό­ τερο ημερολόγιο και λιγότερο μυθιστόρημα, και αυτός είναι, πιστεύω, ο λόγος για τον οποίο δεν κατορθώνει να στα­ θεί ως δημιουργική λογοτε­ χνία»3. Την ιδέα του ημερολογίου την υπαγορεύει και ο τρόπος σύνθεσης των δύο κειμένων: Στα Τετράδια του A. Walter και στις Έξι νύχτες μεταφέρονται αυτούσια, ή ελαφρώς παραλ­

λαγμένα, αποσπάσματα από τα αυθεντικά ημερολόγια του Gide και του Σεφέρη, γεγονός που έχει οδηγήσει τους μελε­ τητές να τονίζουν τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα των δύο αφηγημάτων4. Ωστόσο, και τα τρία κείμε­ να, μολονότι συγκροτούνται σύμφωνα με τη δομή του ημερολογίου, εμφανίζουν ση­ μαντικές διαφορές ως προς τον αριθμό των εγγραφών, την έκτασή τους ή την ποικιλία των επιγραφών τους. Τα Τετράδια του A.W. απαρτίζονται από δύο διαφορετικά ημερολόγια: Το ένα καταγράφει το παρόν του συντάκτη τους, αποτυπώνοντας τις σκέψεις και τα συναι­ σθήματα της ημέρας, ενώ το άλλο αποδεικνύεται από τις ημερομηνίες προγενέστερο και αναφέρεται στο παρελθόν του ήρωα Walter και στο περα­ σμένο του ειδύλλιο με την Emmanuele. Στα Τέλματα οι μυθιστορη­ ματικοί τίτλοι που προτάσσο­ νται στα αποσπάσματα διαι­ ρούν το κείμενο σε πέντε κε-

* Το κείμενο αυτό εκφωνήθηκε στο συμπόσιο που πραγματοποιήθηκε στην Πρέ­ βεζα (31.1.92 -2.2.92), με θέμα, Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, Είκοσι χρόνια από το

θάνατό του.

32 χρονικά----------------φάλαια - εγγραφές και με αυτόν τον τρόπο το διαφορο­ ποιούν ριζικά από το ημερολο­ γιακό πρότυπο. Τέλος, στις Έξι νύχτες στην Ακρόπολη, όπως και στα Τε­ τράδια του Α Μ , αποφεύγεται συστηματικά η ακριβής χρονο­ λόγηση των ημερολογιακών αποσπασμάτων. Σαφέστερους χρονικούς δείκτες αποτελούν δύο στοιχεία που περιβάλλουν το κείμενο5, οι φάσεις της σε­ λήνης που σημειώνονται στο περιθώριο της σελίδας και ο χρονολογικός πίνακας που πα­ ρατίθεται στο τέλος του βιβλί­ ου. ια συστηματικότερη εξέ­ ταση των τριών κει­ μένων, του σεφερικού και των δύο έργων του Gide, αποκαλύπτει ότι πολλά γνωρίσματά τους δεν συμπίπτουν με τα τυπικά χαρακτηριστικά της ημερολογιακής γραφής. Ο συντάκτης ενός ημερολογίου είναι υποχρεωμένος να ακο­ λουθεί τη ροή του χρόνου, άρα δεσμεύεται σε καθημερι­ νές ή πάντως τακτές εγγρα­ φές, αδυνατεί να συνθέσει το κείμενό του με μεταθέσεις χω­ ρίων, όπως θα έκανε ένας συγγραφέας, και περιορίζει την εγγραφή του στα δρώμενα και στις εντυπώσεις της ημέ­ ρας6. Αντίθετα, και στα τρία κείμενα διαπιστώνεται, όπως είπαμε, η έλλειψη ακριβούς χρονολόγησης, οι μη συστη­ ματικές εγγραφές και πα­ ράλληλα η μυθιστορηματική οργάνωση του κειμένου, κα­ θώς στα αρχικά ημερολόγια παρεμβάλλονται παλαιότερες ημερολογιακές σελίδες των συντακτών τους. Κατά συνέπεια, προβάλλει αναγκαστικά το ερώτημα: Τα τρία κείμενα ανήκουν πράγμα­ τ ι στο ημερολογιακό είδος και κατ’ επέκταση στον ευρύτερο χώρο της αυτοβιογραφίας ή

Μ

με τον πρόλογο του Pierre Louys, όπου παρέχονται πλη­ ροφορίες σχετικά με τη ζωή και το θάνατο του A. Walter, αποσκοπεί να πιστοποιήσει την «αυθεντικότητα» του κει­ ιερευνώντας τις προϋπο­ μένου, προσφέροντας στον θέσεις του αυτοβιογραφικού λόγου, ο Γάλλος αναγνώστη της εποχής τις κριτικός Philippe Lejeune δια­«πραγματικές» σημειώσεις κά­ τυπώνει ένα απλό κριτήριο, το ποιου νεκρού Walter. Στα οποίο, εκτός από την αυτοβιο­ γραφία, καθορίζει και ολό­ κληρη την προσωπική λο­ γοτεχνία: το ημερολόγιο, τα απομνημονεύματα, τη βιογραφία7. Η μέθοδος του Lejeune παραβάλλει το όνομα του συγγραφέα με το όνομα του μυθιστο­ ρηματικού προσώπου και αναδεικνύει εντέλει την «ταυτωνυμία» συγγραφέα, αφηγητή και ήρωα ως απα­ ραίτητη προϋπόθεση της αυτοβιογραφίας. Ό ταν κά­ ποιος από τους τρεις συντελεστές τη ς αφή­ γησης δεν κατονομά­ ζεται ρητά, η πρό­ θεση του συγγρα­ φέα αναζητείται στις παρυφές του κειμένου, οι οποίες καθοδη­ γούν εξίσου ασφαλώς την ανάγνωσή μας: στοιχεία που περιβάλ­ 1891, ο A. Gide αν και συνε­ λουν το καθεαυτό αφήγημα (ο χίζει να υπογράφει σαν Α. τίτλος, ο υπότιτλος, η εισαγω­ Walter αποκαλύπτει σε κριτικό γή, το έξεργο)8, μαρτυρούν της εποχής9, τη λογοτεχνική και αυτά την επιλογή του του απάτη η οποία αφορά «τη συγγραφέα. μεταθανάτια έκδοση ημιτε­ Σύμφωνα με τις προτάσεις λούς χειρογράφου», και του Ph. Lejeune, η πρώτη δη­ εντάσσεται στο πλαίσιο μιας μοσίευση των Τετραδίων του εξαντλημένης κιόλας παράδο­ A. W. διακρίνεται ριζικά από τις σης. Αυτή όμως η απάτη δεν επόμενες εκδόσεις, καθώς στη ολοκληρώνεται λογοτεχνικά, σελίδα τίτλου της πρώτης έκ­ •καθώς ο κύκλος του συγγρα­ δοσης του 1891 αποσιωπάται φέα και ενδεχομένως μέρος το όνομα του συγγραφέα και του αναγνωστικού κοινού, σημειώνεται εν είδει υποτίτ­ γνωρίζουν τον πλασματικό χα­ λου, «μεταθανάτιο έργο». ρακτήρα του έργου10. ΕξάλΑυτή η ένδειξη, σε συνδυασμό

πρόκειται για κάποια διαφορε­ τική μορφή λόγου που υιοθε­ τ ε ί ορισμένα χαρακτηριστικά τη ς ημερολογιακής γραφής;

Δ

------------------ χρονικά 33 λου, η αρχική επιδίωξη του Gide να ταυτιστεί με τον ήρωά του εγκαταλείπεται μόλις απο­ μακρυνθεί ο συγγραφέας από το πνεύμα του συμβολισμού που διέπει τα Τετράδια του A.W. Στις επανασυνδέσεις του έργου το τέχνασμα τη ς ανω­ νυμίας καταστρατηγείται· ο Gide υπογράφει πλέον τα Τε­ τράδια και καθορίζει ο ίδιος τον πλασματικό χαρακτήρα του αφηγήματος. Ο χαρακτή­ ρας του έργου και η σχέση του δημιουργού με τον ήρωά του φωτίζονται επίσης από τα λόγια του ίδιου του Gide σχετι­ κά με τον Ανηθικολόγο: Είναι αναμφισβήτητο, γράφει ο Gide, ότι ένα βλαστάρι του Michel προέρχεται από μένα (...) Πόσα βλαστάρια φέρουμε μέσα μας, που δεν θα ανθί­ σουν ποτέ παρά μόνο μέσα στα βιβλία μας! Είναι «λανθάνοντες οφθαλμοί», όπως τους ονομάζουν οι βοτανολόγοι (... Για να πλάσεις έναν ήρωα η συνταγή μου είναι πολύ απλή: Παίρνεις ένα από αυτά τα βλα­ στάρια, το βάζεις μόνο του στη γλάστρα, και σε λίγο βρί­ σκεσαι μπροστά σε έναν αξιοθαύμαστο άνθρωπο» (Romans, έκδ. Gallimard, σ. 1515). τις Έξι ν ύ χ τε ς , το τμήμα του έργου που γράφεται τρίτο πρόσωπο εκφέρεται από ανώνυμο αφηγη­ τή, ο δε συντά­ κτης του ημερολογίου ονο­ μάζεται Στράτης. Συνεπώς, η ετερωνυμία συγγραφέα και ημερολογιογράφου αποκαλύ­ πτει τη μυθοπλαστική φύση του αφηγήματος. Τον πλασμα­ τικό χαρακτήρα του έργου τον υπογραμμίζει και ο ίδιος ο Σε-

Σ

φέρης. Στις Μέρες Β, αναφερόμενος στον Στράτη Θαλασ­ σινό, σημειώνει: «Φαντάζομαι ένα τέτοιο τέλος του ανθρώ­ που αυτού, που έχει πόλύ από μένα μα που δεν είναι αυτοβιοΥραφικός». (σ. 70) Στα Τέλματα, το όνομα του ημερολογιογράφου δεν αναφέρεται πουθενά μέσα στο κείμενο και ο αναγνώστης μπορεί εύκολα να υποθέσει ότι πίσω από τον ανώνυμο συντά­ κτη κρύβεται ο ίδιος ο Gide. Η ασάφεια ως προς τη φύση των Τελμάτων διαιωνίζεται και από τον τίτλο τους. Το κείμενο πε­ ριγράφει την ασφυκτική πλήξη και ανία του αφηγητή, μετα­ φράζει δηλα-

τος. Ωστόσο, το 1897, στη δεύτερη έκδοση των Τελμά­ των, ο συγγραφέας προσθέτει έναν επίλογο, όπου αναγγέλ­ λει και το έργο του Γήινες Τρο­ φές. Στον επίλογο αυτό, σχο­ λιάζει την ανωνυμία του ήρωά του και γράφει: «Πιστέψτε με, δεν είμαι αυτός που λέει ΕΓΩ στα Τέλματα και που δεν φέρει άλλο όνομα. Δεν παραπονιέ­ μαι, για τίποτε, ούτε καν για τον εαυτό μου και θα έλεγα ότι είμαι ικανοποιημένος. Ευτυ­ χώς είμαι ευτυχής» (Romans, σ. 1447). Το σκωπτικό ύφος του συγγραφέα δεν αναιρεί την πρόθεσή του να διαφορο­ ποιηθεί από τον ήρωά του. Όπως δηλώνει, στα Τέλματα δεν αυτοβιογραφείται παρότι αντλεί συχνά την έμπνευσή του από γεγονότα τη ς προσω­ πικής του ζωής11. Η ετερωνυμία, λοιπόν, συγ­ γραφέα, αφηγητή και ήρωα σε συνδυασμό με τ ις μαρτυρίες των δημιουργών σχετικά με το χαρακτήρα των έργων τους αποδεικνύουν την πλασματικότητα των τριών ημερολόγιών. Η διαπίστωση αυτή, ωστόσο, δεν συγκρούεται με τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα των κειμένων αντίθετα, τα αυτοβιογραφικά τους στοιχεία πρέ­ πει να κατανοηθούν ως συστα­ τικά μέρη μιας λογοτεχνικής στρατηγικής που διατυ­ πώνεται από τον Gide, στο Ημερολόγιο των Κιβδηλο­ ποιών: «Ο συγγραφέας που προβάλλει σε ένα μυθιστόρη­ μα τον εαυτό του, γράφει ο Gide, πολύ σπάνια φτιάχνει ένα πλάσμα ζωντανό (.··)· Με άλλα λόγια ο αυθεντικός συγγραφέας δημιουργεί τους ήρωές του από τις απεριόρι­ στες κατευθύνσεις της πιθα­ νής ζωής του, ενώ ο ψευτοσυγγραφέας τούς δημιουργεί από τη μοναδική γραμμή της πραγματικής του ζωής. Η

34 χρονικά ------------------

νούριοι, που προέρχονται από υποστηρίζουν ότι κάθε μυ­ το εκάστοτε πρότυπο· κατά θιστόρημα που γράφ εται σε συνέπεια το ημερολογιακό πρώτο πρόσωπο «μιμείται» κά­ μυθιστόρημα ενδέχεται να πε­ ποια μορφή λόγου, λογοτεχνι­ ριλαμβάνει αντιφατικά ή και κή, παραλογοτεχνική ή εξωλοαντίθετα μεταξύ τους δομικά γοτεχνική- χαρακτηριστικό πα­ στοιχεία. Η πρώτη ανάγνωση ράδειγμα, το μυθιστόρημα των τριών ημερολογίων που που μιμείται την επιστολή ή το μας απασχολούν ανέδειξε ήδη ημερολόγιο14. Η διαδικασία δύο αντιφατικά τους στοιχεία: αυτή αποκαλείται «μορφολογια) Στα ημερολόγια του κή μίμηση»· η μιμητική όμως Walter και του Στράτη Θαλασ­ ενέργεια του πρωτοπρόσωπου σινού η καθημερινή εγγραφή μυθιστορήματος δεν ολοκλη­ δεν αποκλείει την αφηγηματι­ ρώνεται με την απλή μετάθεση κή οργάνωση και τη μυθιστο­ δομικών στοιχείων από μια ξέ­ ρηματική σύνθεση του κειμέ­ νη μορφή λόγου στο εσωτερι­ νου, καθώς στις σελίδες τους κό του κειμένου και διακρίνεσημειώνονται παρενθέσεις τα ι σαφώς από το τέχνασμα αναδρομικού χαρακτήρα και, τη ς αληθοφάνειας, που λει­ β) Οι αναδρομικές αυτές το υργεί στο πλαίσιο κάθε λο­ παρενθέσεις, που έχουν στόχο γοτεχνικού είδους. Αντίθετα, η να πληροφορήσουν τον ανα­ μιμητική διαδικασία απαιτεί τη γνώστη σχετικά με το παρελ­ «βίαιη σύγκρουση ετερογενών θόν του ήρωα, βρίσκονται σε κανόνων», όπως γράφ ει ο Μ. αντίθεση με τον ημερολογιακό Glowinski15· το πρωτοπρόσωντίστοιχη, είναι και η φρά­ τρόπο γραφής, ο οποίος ορί­ πο μυθιστόρημα εμφανίζει ση τη ς Emily Dickinson, ζει τον ημερολογιογράφο ως στοιχεία αντιφατικά, καθώς την οποία προόριζε πιθα­ μοναδικό παραλήπτη του κει­ νόν ο Σεφέρης, όπως μας λέεισυμπεριλαμβάνει στις αφηγη­ μένου του. ματικές του δομές τους κανό­ ο επιμελητής του έργου Γ. Π. Μένει να αναρωτηθούμε αν νες του προτύπου που επιλέ­ Σαββίδης, για επιγραφή του η επίδραση τη ς μορφολογικής γει να μιμηθεί. Στα λογοτεχνι­ έργου του: «Οι βιογραφίες μίμησης αφορά το σύνολο του κά είδη που φέρουν εμφανώς μας μαθαίνουν προπάντων μυθιστορήματος του Σεφέρη ή τα ίχνη τη ς μίμησης, όπως εί­ πως η ιστορία μιας ζωής είναι περιορίζεται σε ορισμένες ναι τα πλασματικά α­ κάτι ασύλληπτο»13. αφηγηματικές του ενότητες, πομνημονεύματα και το επι­ Είπαμε, λοιπόν, ότι και τα αν δηλαδή οι Έξι νύχτες στην στολικό μυθιστόρημα, εντάσ­ τρία κείμενα που μας απασχο­ Ακρόπολη αποτελούν ημερο­ σεται και το ημερολογιακό λούν δεν είναι εντέλει, stricto, λογιακό μυθιστόρημα ή είναι μυθιστόρημα, καθώς πρωταρ­ senso, ημερολόγια. Ωστόσο ένα μυθιστόρημα στο οποίο χικό του γνώρισμα αποτελεί η παραμένουν αδιασαφήνιστα απλώς παρεμβάλλεται το ημε­ εξωτερική του συγγένεια με δύο σημεία, που αφορούν και ρολόγιο του κεντρικού ήρωα. ένα οριακό είδος, το πραγμα­ αυτά τη φύση των κειμένων: τικό ημερολόγιο, με μια μορφή (α) ο βαθμός ομοιότητάς τους αταρχήν ο τίτλος που κα­ έκφρασης σχεδόν εξωλογοτεμε το αυθεντικό ημερολόγιο ταγράφει το χρονοτοπικό χνική. και (β) η σχέση τους με άλλες σύστημα του έργου και η μορφές μυθοπλασίας εφόσον ανάπτυξή του στα έξι κεφ προβληματική των μελε­ η πρωτοπρόσωπη αφήγηση λαια το υ βιβλίου, που το καθέ­ τητών επικεντρώνεται συναντάται σε κάθε προσωπι­ να επιγράφεται με μια νύχτα, στην εγγενή αδυναμία κό μυθιστόρημα, ενώ η χρονο­ του ημερολογιακού μυθιστο­υποδηλώνουν τον ημερολο­ λόγηση αποτελεί γνώρισμα και γιακό χαρακτήρα του. Το στοι­ ρήματος να αναπαραγάγει του επιστολικού είδους. χείο, ωστόσο, που αποδεικνύει απολύτως τη φόρμα την οποία την ημερολογιακή δομή του μιμείται: Στους δομικούς κανό­ ι μελετητές που ασχο­ κειμένου είναι η γραμμική χρονες που διέπουν μια αφηγημα­ λούνται με την πρωτο­ νικότητα τη ς τριτοπρόσωπης τική περιοχή προστίθενται και­ πρόσωπη λογοτεχνία

από τη μοναδική γραμμή της πραγματικής του ζωής. Η μεγαλοφυΐα του μυθιστορήμα­ το ς ενεργοποιεί την πιθα­ νότητα, δεν ξαναζωντανεύει την πραγματικότητα»12. Η φράση αυτή σηματοδοτεί τη δημιουργική πορεία του Gide και συνοψίζει την ποιητική του, καθώς επικεντρώνεται στην απελευθερωτική κυρίως λει­ τουργία που αποδίδει ο συγγραφέας στη λογοτεχνία. Ό λα τα έργα του Gide, ενώ δεν αποτελούν με τη στενή έν­ νοια αυτοβιογραφίες, μπο­ ρούν να θεωρηθούν ακραία ανάπτυξη κάποιας ιδιότητας του δημιουργού τους, προέ­ κταση μιας «από τις απεριόρι­ στες κατευθύνσεις τη ς πιθα­ νής ζωής του», όπως λέει ο ίδιος.

Α

Η

Ο

Κ

---------------αφήγησης, δηλαδή η παράθε­ ση των γεγονότων με αυστηρώς χρονολογική σειρά, από την οποία απουσιάζει η σχέση αιτίας και αποτελέσματος, σχέση που συναντάται απο­ κλειστικά στα χρονικά και στο ημερολόγιο. Φυσική συνέπεια της γραμμικής χρονικότητας του σεφερικού κειμένου είναι η ακριβής χρονολόγησή του, με τα σημεία των φάσεων τη ς σελήνης που σημειώνονται στο περιθώριο τη ς σ ελίδας και με τον πίνακα με τις ημερομη­ νίες και τα φ εγγάρια του 1928, που παρατίθεται στο τέλος του βιβλίου.

ίδιου του ημερολογιακού μυθι­ στορήματος, το οποίο συχνά δεν κατορθώνει να ισορροπή­ σει σε μια ενιαία λογοτεχνική σύνθεση τ ις εκ διαμέτρου αντίθετες αφηγηματικές δο­ μές από τ ις οποίες συ­ γκροτείτα ι - δηλαδή το ημερο­ λόγιο και τη μυθοπλασία. Στα περισσότερα παραδείγματα του είδους παρατηρούμε ότι άλλοτε υπερτερεί το μυθο­ πλαστικό στοιχείο, οπότε ατονεί η μίμηση του ημερολογια­ κού προτύπου, και άλλοτε η μίμηση επιτυγχάνεται εις βά­ ρος τη ς μυθιστορηματικής υφής του κειμένου. Το ημερο­ λογιακό μυθιστόρημα απειλεί­ έβαια, η παραδοσιακή τριτα ι είτε από μια επίπεδη τοπρόσωπη αφήγηση έρ­ καθημερινότητα, μια αυτάρε­ χεται εμφανώς σε αντίθε­ σκη ειλικρίνεια ελάχιστα μυθι­ ση με τον ημερολογιακό χαρα­ στορηματική, είτε από λογοτε­ κτήρα του έργου. Ωστόσο, το χνικά τεχνάσματα που τελικά γεγονός αυτό επιβεβαιώνει δεν πείθουν για τον ημερολο­ τον αντιφατικό χαρακτήρα του γιακό χαρακτήρα του έργου.

Β

1. «Μυθιστορηματικό πεζογράφη­ μα» χαρακτηρίζει προσεκτικά ο Γ.Π. Σαββίδης το κείμενο του Σεφέρη στο κριτικό του σημείωμα που παρατίθεται στο τέλ ο ς του έργου, Β λ Έξι νύχτες στην Ακρό­ πολη, εκδ. Ερμής, 1974, σ. 260.

2. Denis Kolher, L' aviron d' Ulysse, εκδ. «Les Belles Lettres», 1985, σ.

137. Τους κοινούς τόπ ους του σεφερικού αφηγήματος και τω ν Τε­ τραδίων του A. Walter, το υ ς επιση­ μαίνει και ο Ν όσος Βαγενάς στη μελέτη του ο Ποιητής και ο Χο­ ρευτής, εκδ. Κέδρος, 1979, σ.

172-73.

3. Νόσος Βαγενάς, «Έξι νύχτες στην Ακρόπολη: Το ημερολόγιο ω ς μυθιστόρημα», περ. Διαβάζω, σ. 79.

4. Σύμφωνα με τον D. Kolher οι «Έξι νύχτες στην Ακρόπολη αποτελούν τη λογοτεχνική αυτοπροσω πο­ γραφία του Γ. Σεφέρη», ό.π. σ.

136-143. Τον αυτοβιογραφικό χα­ ρακτήρα του σεφερικού κειμένου τον υπογραμίζει και ο Ν. Βαγενάς στη μελέτη του ο Ποιητής και ο

Χορευτής, ό.π., σ. 138-39 και σ.

172-73. Για τα Τετράδια του Α Walter και τα αυτοβιογραφικό το υ ς στοιχεία βλ κυρίως: Germaine Bree, Andre Gide, L' insaisissable Protee, εκδ. «Les Belles Lettres», 1970, σ. 32-42Je an Delay, La jeunesse d ‘ Andre Gide 1, εκδ. nrf, Gallimard, 1956, σ. 483-597 και τον συλλογικό τό­ μο Cahiers Andre Gide 1, εκδ. nrf, Gallimard, 1969.

5. Τα παρακειμενικά (paratexte) και τα επικειμενικά (epitexte) στοιχεία που περιβάλλουν το κείμενο τα μελετά ο Gerard G enette στο Seuils, εκδ. Seuil, 1987.

6. Για την ημερολογιακή γρα φή στην οποία αφιερώνεται σημαντι­ κός αριθμός μελετών β λ Alain Girard, Le journal intime, εκδ.

P.U.F., 1963α Beatrice Didier, Le journal intime, εκδ. P.U.F., 1976α-

Le journal intime et ses forms litteraires, εκδ. Librairie Droz, Geneve. Για πλήρη βιβλιογραφική κάλυψη του θέματος β λ Philippe Lejeune, «Bibliographie 2, Etudes sur le journal personnel (19401990)», Cahiers d e S6miotique Te-

χρονικά 35

Οι αντίρροπες αυτές τάσεις εμφανίζονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και στα τρ ία μυθιστορήματα που μας απασχολούν και μένει να μελε­ τηθούν εκτενέστερα. Αν είναι εύκολο να συνοψί­ σει κανείς, θα λέγαμε ότι: α) Η ημερολογιακή μορφή σε συνδυασμό με τα αυτοβιογραφικά στοιχεία που εγγράφονται στα τρία κείμενα που μας απασχόλησαν, οδήγησαν στην υπέρμετρη προβολή του αυτοβιογραφικού χαρακτήρα τους και β) Τα τρ ία έργα εντάσσο­ νται στο ημερολογιακό μυθι­ στόρημα, εφόσον επιλέγουν ως πρότυπο τη μορφή του ημερολογίου. Από αυτήν την κοινή ειδολογική φύση θα έπρεπε, πιστεύω, να ξεκινήσει η συστηματικότερη μελέτη των τριών μυθιστορημάτων. Αλεξάνδρα Σαμουήλ

xtuelle 17, Universit0 Paris X, 1990.

7. Ph. Lejeune, Le Pacte autobiographique, εκδ. Seuil, 1975.

8. G. Genette, ό.π.

9. Β λ το γράμμα του Cide στον κρι­ τικό G eorges Pellissier που επι­ συνάπτεται στα Τετράδια του Α Walter, εκδ. Gallimard, 1986, σ.

306.

10. Β λ τα Τετράδια του A Walter, ό.π. σ. 294-296.

11. Β λ Journal 1939-949, εκδ. nrf Gallimard, 1954, σ. 576.

12. Πρόκειται για μια φράση του Thibaudet που α ναγράφει ο Gide στο τέλο ς του Ημερολογί­

ου των Κιβδηλοποιών, Reflexions sur le roman, Gallimard, 1938, σ.

11-12. π ρ β λ και Ημερολόγιο των Κιβδηλοποιών, εκδ. Gallimard, 1927, σ. 113.

13. Έξι νύχτες, ό.π., σ. 261.

14. Michal Glowinski, «Sur le roman a la premiere persone», Poqjique 72, 1987, Valerie Raoul, The

French

Fictionnal

Journal

University of Toronto Press, Toronto London, 1980, σ. 10-1.

15. Michal Glowinski, ό.π. σ. 500.

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας είναι ένας μεγάλος ζωγράφος με διεθνή αναγνώριση. Έ ργα του βρίσκονται στο ομώνυμο μουσείο στην οδό Κριεζώτου, σε πολλές ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, καθώς και σε πολλά μουσεία: όπως στο Musee d ’Art Moderne στο Παρίσι, στην Tate Gallery στο Λονδίνο, στο Metropolitan Museum of Art στη Νέα Υόρκη, στην Εθνική Πινακοθήκη.

Ο

Εκτός, όμως, από τη ζωγραφική έχει ασχοληθεί με τη γλυπτική, τη χαρακτική, τη σκηνο­ γραφία και τη λογοτεχνία. Γι’ αυτή την τ ελευταία δημιουργική του ενασχόληση με τη λογο­ τεχνία και απ’ αφορμή την έκδοση τη ς δεύτερης συλλογής έντεκα διηγημάτων με τίτλο Τα Όνειρα (Μτφρ. Ν. Ηλιοπούλου-Ρογκάν. Αθήνα, Γνώση, 1992. Σελ. 96) - μικρά κείμενα που χαρακτηρίζο­ νται από το απροσδόκητο και το ασυνείδητο των ονείρων - συναντήσαμε τον Δάσκαλο στο ατελιέ του για να μ ας μιλήσει για τ ις μικρές ιστορίες V / ΤΛ /

Νικος Χατζηκυριακος - Γκικας:

χτυα». λώματα και άδεια δί-αυτή η σύντομη J συζήτηση δεν J Iπεριορίστηκε I J Όνειρα· επεκτάθηκε J Όπως ήταν φυσικό, μόνο στα στις αντιγνωμίες, τις αντιθέσεις και τις περίεργες συμπτώσεις της ζωής, τα βιώματα, τ ις ανεξιχνία­ στες γυναίκες, το ρόλο του πεπρωμένου, προσφιλή θέματα και άξονες μιας ευρύτερης προβλημα­ τικής του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα.

Τη συνέντευξη πήρε ο Ηρακλής Παπαλέξης Κύριε Γκίκα, πότε «είδατε» τα «Ό νειρα » και πό ­ τε τα καταγράψατε; Τ Α « Ό Ν Ε Ι Ρ Α » α π ο τ ε λ ο ύ ν τ α ι α π ό δ ιη γ ή μ α τ α π ο υ έ χ ο υ ν γ ρ α φ τ ε ί σ ε δ ια φ ο ρ ε τ ικ ο ύ ς χ ρ ό ν ο υ ς . Π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς δ ε, τ α « είδ α » κ α ι σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ικ ό ­ τ η τ α κ α ι τ α κ α τέ γ ρ α ψ α . Ο λοκληρώθηκαν, γύρω στο ’85, και κυκλοφόρη­ σαν μετά από επτά χρόνια. Γιατί καθυστέρησε τό­ σο η έκδοση τους; Γ ΙΑ Τ Ι έπρεπε ν α μ ετα φ ρ α σ το ύν. Τ α μετέφ ρα σ ε η κ. Ρ ο γ κ ά ν . Γιατί γράψατε τα « Ό νειρα » στα γαλλικά κι εμείς τα διαβάζουμε από μετάφραση; Η πλαστικότητα, ο πλούτος και η καθαρότητα της ελληνικής γλώ σσας, κ. Γκίκα, είναι αρετές αδιαμφισβή­ τητες.

---------------------------

συνέντευξη

37

Σ ε άλα τα διηγήματα -α ν εξαιρέσει κανείς «Το* Τηλεγράφημα»- υπάρχει ενάτητα ύφους παρότι έχουν γραφτεί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Ε Κ Ε ΙΝ Ο π ο υ μ ’ ε ν δ ια φ έ ρ ε ι ε ίν α ι ο ι π ε ρ ίε ρ γ ε ς π ε ρ ιπ τ ώ σ ε ις π ο υ σ υ μ β α ίν ο υ ν σ υ χ ν ά σ τ η ζω ή . Τ α α π ίθ α ν α π ρ ά γ μ α τ α μ ε δ ια σ κ ε δ ά ζ ο υ ν . Μ ’ α ρ έ σ ο υ ν ο ι α ν τ ιγ ν ω μ ίε ς κ ι ο ι α ν τ ιθ έ σ ε ις . Τ ό σ ο τ α « Ό ν ε ι ­ ρ α » , ό σ ο κ α ι το « Κ α ρ α γ κ ιό ζ Τ ο υ ρ κ ε ρ ί Μ π ο υ φ κ α ι ά λ λ ε ς ισ τ ο ρ ίε ς » θ ε ω ρ ώ ό τ ι ε ίν α ι έ ν α β ιβ λ ίο . Δ ε ν τ α ξ εχ ω ρ ίζω . Ωστόσο και στη γραφή και στο περιεχόμενο τα δύο σας βιβλία διαφέρουν. Τα « Ό νειρα » π.χ. έχουν υπερρεαλιστικά στοιχεία περισσότερα απ’ ότι το «Κ αραγκιόζ...». Ε πίσης τα «Ό νειρα» έχουν στοιχεία μεταφυσικά, εξωπραγματικά. Γ ΙΑ Μ Ε Ν Α δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι ιδ ια ίτ ε ρ ο ς λ ό γ ο ς , ιδ ια ίτ ε ­ ρ ο ν ό η μ α ν α χ ω ρ ισ τ ο ύ ν σ ε δ ύ ο τ ό μ ο υ ς . Α π λ ώ ς έτυ χ ε.

«Τα Όνειρα» Π Ρ Ε Π Ε Ι ν α σ α ς π ω ό τ ι έ χ ω σ π ο υ δ ά σ ε ι γ α λ λ ικ ά , έ χ ω π ά ε ι σ ε γ α λ λ ικ ό σ χ ο λ ε ίο κ ι έ χ ω δ ια β ά σ ε ι π ο ­ λ ύ σ τ α γ α λ λ ικ ά . Ε π ο μ έ ν ω ς η γ α λ λ ικ ή γ λ ώ σ σ α ε ί­ ν α ι σ α ν μ η τ ρ ικ ή μ ο υ γ λ ώ σ σ α . Έ π ε ι τ α μ ε ρ ικ ά δ ιη ­ γ ή μ α τ α , μ ε ρ ικ έ ς ε κ φ ρ ά σ ε ις τ α ιρ ιά ζ ο υ ν κ α λ ύ τε ρ α σ τ α γ α λ λ ικ ά , γ ια τ ί η γ α λ λ ικ ή γ λ ώ σ σ α έ χ ε ι κ ά π ο ια φ ιν έ τ σ α π ο υ δ ε ν τη δ ια θ έ τ ε ι η ε λ λ η ν ικ ή . Α ν α λ ό γ ω ς , λ ο ιπ ό ν , το υ θ έ μ α τ ο ς ά λ λ ο τ ε π ρ ο τιμ ώ ν α γ ρ ά φ ω σ τ α γ α λ λ ικ ά κ ι ά λ λ ο τ ε α π ε υ θ ε ία ς σ τ α ε λ λ η ν ικ ά . Μ ε ρ ικ ά π . χ. δ ιη γ ή μ α τ α γ ρ ά φ τ η κ α ν σ τ α ε λ λ η ν ικ ά .

Μ ιλ ή σ τ ε μ ο υ γ ια τα υ π ε ρ ρ ε α λ ισ τ ικ ά σ το ιχ ε ία στα δ ιη γ ή μ α τα σ α ς . Γ Ι Α Μ Ε Ν Α ε ίν α ι φ υ σ ικ ά · δ ε ν ε ίν α ι η θ ε λ η μ έ ν α . Σ τ α « Ό ν ε ιρ α » υ π ά ρ χ ο υ ν μ ε ρ ικ ά δ ιη γ ή μ α τ α π ο υ έ χ ο υ ν σ ε ξ ο υ α λ ικ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α , ο ο π ο ίο ς δ ια φ α ίν ε τ α ι ή υ π ο β ό σ κ ε ι. Ε ίν α ι κ ά τ ι σ α ν β ίω μ α . Κ ά θ ε σ υ γ γ ρ α φ έ α ς χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ί τ α β ιώ μ α τ ά το υ . Π ώ ς α λ λ ιώ ς θ α έ γρ α φ ε ; Α λ λ ά μ π ο ρ ε ί ε π ίσ η ς ν α γ ρ ά ψ ε ι κ α ν ε ίς χ ω ρ ίς ν α β α σ ίζ ε τ α ι σ ε β ιώ μ α τα , α λ λ ά ν α β α σ ίζ ε τ α ι σ ε μ ια α φ η ρ η μ έ ν η έ ν ν ο ια . Στα « Ό νειρα » πρωταρχικό ρόλο παίζουν οι γυναίκες. Β Ε Β Α ΙΑ . Ο ι ά ν δ ρ ε ς ε ίν α ι μ ά λ λ ο ν π α ρ α τ η ρ η τ έ ς τ η ς ζω ή ς, ε νώ ο ι γ υ ν α ίκ ε ς α ν ε ξ ιχ ν ία σ τ ε ς .

Π οια γράφτηκαν στα ελληνικά; « Τ Ο Τ Η Λ Ε Γ Ρ Α Φ Η Μ Α » π .χ . κ α ι η « Α μ ε ρ ικ α ν ί­ δ α » ε ίν α ι γ ρ α μ μ έ ν α σ τ α ε λ λ η ν ικ ά . Σ τ α υ π ό λ ο ιπ α ε υ τ υ χ ώ ς η κ. Ρ ο γ κ ά ν έ χ ε ι κ ά ν ε ι μ ια π ρ ώ τ η ς τά ξ εω ς μ ε τ ά φ ρ α σ η . Έ π ια σ ε τ ο σ τ υ λ σ τ α γ α λ λ ικ ά κ α ι το α π έ δ ω σ ε σ τ η ν ε λ λ η ν ικ ή γ λ ώ σ σ α . Ε ξ ά λ λ ο υ π ρ ιν κ υ κ λ ο φ ο ρ ή σ ο υ ν , ε ίδ α τη μ ετ ά φ ρ α σ η κ α ι π ε ί­ σ τ η κ α ό τ ι δ ε ν π ρ ο δ ίδ ε τ α ι τ ο π ρ ω τ ό τ υ π ο . Τα διηγήματα στα «Ό νειρα » δίνουν την αίσθηση εναλασσόμενων χρωμάτων. Τούτο συμβαίνει επειδή είστε και ζω γράφος; Δ Ε Ν Ξ Ε Ρ Ω . Π ιθ α ν ό ν . Τ ι ά λ λ ο ;

Σ τα λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ά σ α ς κ ε ίμ ε ν α ε ίσ α σ τε ε π η ρ εα σ μ έ ν ο ς α π ό κ ά π ο ια δ ια β ά σ μ α τα , α π ό κ ά π ο ιο υ ς σ π ο υ δ α ίο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς πο υ σ υ να ντή σ α τε ή π η γ ά ζ ο υ ν α π ό τα β ιώ μ α τα σ α ς ό π ω ς είπ α τ ε π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ; Δ Ε Ν Ε Ι Χ Α κ α ν έ ν α φ ίλ ο π ο υ ν α τ ο ν σ υ μ β ο υ λ ε ύ ο ­ μ α ι ή ν α σ υ ζη τώ μ α ζ ί τ ο υ κ α ι ν α α π ο φ α σ ίζ ω . Μ ά λ λ ο ν μ ο νή ρ η ς ή μ ουν. Η «ροή τω ν γεγονότω ν» - τ ε λ ε υ τ α ίο δ ιή γ η μ α α π ό τ ο ν « Κ α ρ α γ κ ιό ζ ...» - α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ τ ο π ε π ρ ω μ έ ν ο , σ τ η ν α δ υ ν α μ ία τ ο υ α ν ­ θρ ώ πο υ ν α επέμβει σ το πεπρ ω μ ένο . Ο ά νθρ ω π ο ς τ ίπ ο τ α δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν ’ α λ λ ά ξ ε ι. Τ α π ρ ά γ μ α τ α σ υ μ β α ίν ο υ ν α π ό μ ό ν α τ ο υ ς, χ ω ρ ίς τη σ υ μ β ο λ ή κα -

38

συνέντευξη

Αποκοιμισμένη γυναίκα, 1943, μολύβι και κάρβουνο ν ε ν ό ς . Π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς ο ά ν θ ρ ω π ο ς π ά ε ι α ν τ ίθ ε τ α π ρ ο ς το ρ ε ύ μ α , α λ λ ά σ υ ν ή θ ω ς α π ο τ υ γ χ ά ν ε ι κ α ι γ ί­ ν ε τ α ι α υ τό π ο υ ε ίν α ι « γ ρ α μ μ έ ν ο » . Αφού όλα είναι δεδομένα, κα θώ ς ισχυρίζεστε, η ανθρώπινη παρέμβαση είναι περιττή; Ο Ι Α Ν Θ Ρ Ω Π Ο Ι σ υ ν ή θ ω ς δ ε ν τ ο ξ έ ρ ο υ ν ό τ ι ε ίν α ι π ε ρ ιτ τ ή . Τ α γ ε γ ο ν ό τ α μ α ς ο δ η γ ο ύ ν ε δώ κ ι ε κ ε ί χ ω ­ ρ ίς ν α έ χ ο υ μ ε τη σ υ ν α ίσ θ η σ η τ ο υ π ε π ρ ω μ έ ν ο υ . Τα βιώματα του ζωγράφου Γκίκα, ο τρόπος που βλέπει τον κόσμο, δεν επηρεάζουν το λογοτεχνι­ κό του έργο; Δ Ε Ν Ε Χ Ω α υ τή τ η ν ε ν τ ύ π ω σ η . Λ ο γ ο τ ε χ ν ία κ α ι ζω γ ρ α φ ικ ή ε ίν α ι τε λ ε ίω ς δ ια φ ο ρ ε τ ικ ά π ρ ά γ μ α τ α . Τ ο κ α θ έ ν α έ χ ε ι τ η δ ικ ή το υ ν ο μ ο τ έ λ ε ια . Στους ήρωες τω ν διηγημάτων σας μπορεί κανείς να αναγνωρίζει τον Χ ατζηκυριάκο-Γκίκα; Ο Ι Π Ε Ρ Ι Σ Σ Ο Τ Ε Ρ Ο Ι ή ρ ω ε ς τ ω ν δ ιη γ η μ ά τ ω ν μ ο υ ε ίμ α ι εγώ ο ίδ ιο ς μ ε ά λ λ ο ό ν ο μ α . Ε ίναι εμφανές, από τα διηγήματά σας, ότι σας απασχολεί η γλώσσα. Α Υ Τ Ο π ρ ά γ μ α τ ι ε ίν α ι ε μ φ α ν έ ς σ τ α δ ιη γ ή μ α τ α .

Α υ τ ό π ο υ μ ε ε ν δ ια φ έ ρ ε ι ε ίν α ι η γ λ ώ σ σ α . Π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς ν ο μ ίζ ω ό τ ι έ μ μ ο ν ε ς ιδ έ ε ς ε π α ν έ ρ χ ο ν τ α ι, ο ρ ισ μ έ ν ε ς φ ρ ά σ ε ις , μ ε ρ ικ ά ο ν ό μ α τ α , λ έξ ε ις . Μ π ο ρ ε ί μ ια λ έ ξ η ν α ε π η ρ ε ά σ ε ι ο λ ό κ λ η ρ ο το δ ιή γ η μ α . Ε π ίσ η ς μ ε α π α σ χ ο λ ο ύ ν μ ε ρ ικ ά π ρ ά γ μ α ­ τ α π ο υ φ α ίν ο ν τ α ι ε κ π ρ ώ τ η ς ό ψ ε ω ς ν α ε ίν α ι α σ ύ ν ­ δ ετα . Δ ε ν μ π ο ρ ώ ό μ ω ς ν α σ α ς π ω α ν π ρ ά γ μ α τ ι ε ί­ ν α ι. Στη ζωγραφική συμβαίνει το ίδιο; Ό Χ Ι Ε Ν Τ Ε Λ Ω Σ ! Η ζ ω γ ρ α φ ικ ή ε ίν α ι π ιο κ ο ν τ ά σ τ α α ν τ ικ ε ίμ ε ν α , α κ ο λ ο υ θ ε ί έ τ σ ι π ιο λ ο γ ικ ό ρ υ θμ ό · ο ι π α ρ α μ ο ρ φ ώ σ ε ις ε ίν α ι π ιο λ ο γ ικ έ ς. Μ ε ποια από τις δύο ενασχολήσεις σας, αισθάνεσθε πιο οικεία; Τη ζωγραφική ή τη λογοτεχνία; Δ Ε Ν Ξ Ε Ρ Ω τ ί π ρ ο τ ιμ ώ , γ ια τ ί ε ίν α ι τ ό σ ο α ν ό μ ο ιο ι ο ι δ ύ ο τ ρ ό π ο ι π ο υ ε κ φ ρ ά ζο μ α ι. Α ν ό μ ω ς α ν α γ κ α ­ σ τ ικ ά έ π ρ ε π ε ν α ε π ιλ έ ξ ω , θ α ε π έ λ ε γ α το ζω γ ρ ά φ ο . Α λ λ ά τ ώ ρ α δ ε ν έ χ ω μ ά τ ια γ ια τ ί έ χ ω π ά θ ε ι κ α τ α ρ ­ ρ ά κ τ η κ ι ε π ο μ έ ν ω ς δ ε ν μ π ο ρ ώ π ια ν α ε ρ γ α σ τώ σ τ η ζω γ ρ α φ ικ ή . Α ν τ ίθ ε τ α μ π ο ρ ώ ν α υ π α γ ο ρ ε ύ σ ω . Υ π ά ρ χ ο υ ν κ ι ά λ λ α κ ο μ μ ά τ ια δ ια σ κ ο ρ π ισ μ έ ν α εδώ κ ι ε κ ε ί κ α ι μ ε ρ ικ ά α τ ε λ ε ίω τ α , τ α ο π ο ία θ α δ η μ ι­ ο υ ρ γ ή σ ο υ ν έ ν α ν ά λ λ ο τ ό μ ο μ ε λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ά κ ε ί­ μ εν α . □

πολιτικός σκεπτικισμός: ο μύθος του θεμελίου Α ΙΜ ΙΛ ΙΟ Σ Μ Ε Τ Α Ξ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ . Π ο λ ιτ ι­ κός Σ κ ε π τικ ισ μ ό ς : Ο μύθ ο ς του θεμελίου. Α θ ή να , Ο δ υ σ σ έ α ς , 1991. Σ ελ. 303.

Π ο λ ιτική

κ ο π ό ς το υ π α ρ ό ν τ ο ς β ιβ λ ίο υ ε ίν α ι η δ ια λ ε ύ κ α ν σ η ζ η τ η μ ά τ ω ν π ο υ ά π τ ο ν τ α ι το υ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ η ς “ θ ε μ ε λ ίω σ η ς ” . Η ύ π α ρ ξ η ή η α ν υ π α ρ ξ ία α π ο δ ε ικ τ ικ ώ ν γ ν ω σ τ ικ ώ ν θ ε μ ε λ ίω ν ε ίν α ι, α π ό α ρ χ α ι­ ό τ α τ ω ν χ ρ ό ν ω ν , το δ ια κ ύ β ε υ μ α τ η ς δ ια μ ά χ η ς μ ετ α ξύ ο ρ θ ο λ ο γ ισ μ ο ύ κ α ι σ κ ε π τ ι­ κ ισ μ ο ύ » 1. Έ τ σ ι ξ ε κ ιν ά ο Α ιμ ίλ ιο ς Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο ς το ν έ ο τ ο υ β ιβ λ ίο π ο υ π ρ ό σ φ α τ α κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε α π ό τ ις ε κ δ ό σ ε ις « Ο δ υ σ σ έ α ς » μ ε τ ο ν τ ίτ λ ο « Π ο λ ι­ τ ικ ό ς Σ κ ε π τ ικ ισ μ ό ς : Ο μ ύ θ ο ς το υ θ ε μ ελ ίο υ » . Η δ ια π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η το υ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ η ς « θ ε μ ελ ίω ­ σ η ς » ε π ιχ ε ιρ ε ίτ α ι, α π ό τ ο ν σ υ γ γ ρ α φ έ α , σ ε σ χ έ σ η μ ε μ ια σ ε ιρ ά σ ύ γ χ ρ ο ν ω ν θ ε ω ρ η τ ικ ώ ν π α ρ ε μ ­ β ά σ ε ω ν π ο υ ο ρ ιο θ ε τ ο ύ ν α υ τή τ η σ τ ιγ μ ή τ α π λ α ί­ σ ια μ ια ς σ υ ν ε χ ιζ ό μ ε ν η ς δ ια μ ά χ η ς α π ό τ η ν ο π ο ία κ α ν ε ίς σ ο β α ρ ό ς θ ε ω ρ η τ ικ ό ς δ ε ν έ χ ε ι λ είψ ε ι. Τ ο κ ίν η τ ρ ο γ ια τη σ υ γ γ ρ α φ ή τ ο υ έ ρ γ ο υ ε ίν α ι το ε ν δ ια φ έ ρ ο ν το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α γ ια τ η ν ύ π α ρ ξ η ή ό χ ι κ α ι τη σ η μ α σ ία ε κ ε ίν ο υ π ο υ ο ν ο μ ά ζ ε ι « ο ρ θ ο λ ο γ ι­

κ ή π ο λ ιτ ικ ή ε π ιλ ο γ ή » . Έ τ σ ι ε ξ α ρ χ ή ς γ ίν ε τ α ι κ α ­ τ α ν ο η τ ό π ω ς ε νώ η μ ελ έ τη ε ν τ ά σ σ ε τ α ι π ρ ω τ ίσ τ ω ς σ τ ο χ ώ ρ ο τ η ς γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ ία ς κ α ι τ η ς φ ιλ ο σ ο φ ία ς τη ς ε π ισ τ ή μ η ς ε ν έ χ ε ι έ ν α ν σ α φ ή π ο λ ιτ ικ ό π ρ ο σ α ­ ν α τ ο λ ισ μ ό . Ο κ ύ ρ ιο ς σ τ ό χ ο ς τ ο υ β ιβ λ ίο υ ε ίν α ι η α ν ά π τ υ ξ η κ α ι ε δ ρ α ίω σ η τ ω ν σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ώ ν ε π ιχ ε ιρ η μ ά τ ω ν π ο υ κ α τ α δ ε ικ ν ύ ο υ ν ό τ ι η « α π ό λ υ τ η θ ε μ ε λ ίω σ η ε ί­ ν α ι α δ ύ ν α τ η » 2 κ α ι ό τ ι « κ ά θ ε α π ό π ε ιρ α α π ο δ ε ικ τ ι­ κ ή ς θ ε μ ε λ ίω σ η ς ... “σ υ λ λ α μ β ά ν ε τ α ι”, σ ε κ ά π ο ιο σ η μ ε ίο , σ τ α δ ίχ τ υ α τ η ς σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ή ς α π ό ­ χ η ς ...» 3. Η έ κ θ ε σ η π ά ν τ ω ς τ ω ν σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ώ ν ε π ιχ ε ιρ η μ ά τ ω ν κ α ι η κ α τ α λ υ τ ικ ή κ ρ ιτ ικ ή τ ρ ιώ ν ε κ φ ά ν σ ε ω ν το υ θ ε μ ε λ ιω τ ισ μ ο ύ π ο υ α κ ο λ ο υ θ ε ί δ εν α π ο τ ε λ ο ύ ν α υ τ ο σ κ ο π ό . Α ν τ ιθ έ τ ω ς κ α τ α λ ή γ ο υ ν σ τ η ν ά ρ θ ρ ω σ η ε ν ό ς π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ο ύ , ή μ ά λ λ ο ν ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ο ύ μ ο ν τ έ λ ο υ . Γ ια τ ο ν Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο το μ ο ν τ έ λ ο α υ τ ό ε ίν α ι α μ ιγ ώ ς « π ε ρ ιγ ρ α φ ι­ κ ό » - τ ο υ λ ά χ ισ τ ο ν κ α τ ά π ρ ό θ ε σ η - κ α ι α π ο φ ε ύ γ ε ι ο π ο ια δ ή π ο τ ε α ν α φ ο ρ ά σ ε α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ έ ς σ τ α θ ε ­ ρ έ ς, σ ε ε ν σ τ ικ τ ικ έ ς ε ν ο ρ μ ή σ ε ις κ α ι ο ρ μ έ μ φ υ τα . Η κ υ ρ ιό τ ε ρ η υ π ό θ ε σ ή το υ ε ίν α ι η ε ξ ή ς : « Σ το ρ ο υ τ η ς ι σ τ ο ρ ία ς , ό π ο υ ε π ε τεύ χ θ η σ υ μ φ ω ν ία γ ύ ρ ω α π ό σ η ­ μ α ν τ ικ έ ς α ρ χ έ ς ή α ξ ίε ς, α υ τή ε π ε τεύ χ θ η χ ά ρ η σ ε ε ξ ω λ ο γ ικ ο ύ ς , κ ο ιν ω ν ικ ο ύ ς ε π ί το π λ ε ίσ τ ο ν , π α ρ ά ­ γ ο ν τ ε ς κ α ι ό χ ι ε π ε ιδ ή α ν ε κ α λ ύ φ θ η κ ά π ο ιο α ν τ ικ ε ι­ μ ε ν ικ ό μ έ τ ρ ο σ ύ γ κ ρ ισ η ς , σ τ η ν ο ρ θ ό τ η τ α το υ ο π ο ίο υ υ π ο κ λ ίθ η κ α ν ό λ ο ι» 4. Έ τ σ ι ο π ο ια δ ή π ο τ ε ο ρ θ ο λ ο γ ικ ή σ υ μ φ ω ν ία α π ο κ λ ε ίε τ α ι λ ο γ ικ ά κ α ι α π ο δ ε κ τ ή μ π ο ρ ε ί ν α ε ίν α ι μ ό ν ο μ ια ε ρ γ α λ ε ια κ ή ο ρ θ ο λ ο γ ικ ό τ η τ α σ ύ ν δ ε σ η ς μ έ σ ω ν μ ε μ η ο ρ θ ο λ ο ­ γικ ο ύ ς σ κ ο π ο ύ ς . Σ υ ν ο π τ ικ ά η δ ο μ ή το υ ε π ιχ ε ιρ ή ­

40 επάογη

-----------------------------------

μ α τ ο ς θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α α ρ θ ρ ω θ ε ί ω ς ε ξ ή ς : Η α ρ χ ι­ κ ή π ρ ο σ χ ώ ρ η σ η σ τ ο ν γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ η τ ικ ό σ κ ε π τ ικ ι­ σ μ ό α π ο δ ια ρ θ ρ ώ ν ε ι τ α « γ ν ω σ τ ικ ά θ ε μ έλ ια » κ α ι ε ξ ο β ε λ ίζε ι τ η ν έ ν ν ο ια τ η ς « α λ ή θ ε ια ς » ω ς α ν τ ι­ σ τ ο ιχ ία ς τ η ς σ κ έ ψ η ς ή τ η ς γ λ ώ σ σ α ς 5 μ ε τ η ν ε ξ ω τε ρ ικ ή α ν τ ικ ε ιμ ε ν ικ ή π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α , ό π ω ς ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι μ ε τη σ χ ο λ α σ τ ικ ή « a d a e q u a tio r e i e t in te lle c lu s» . Π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια τ η ν α π ο δ ιά ρ θ ω σ η τ η ς γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ η τ ικ ή ς σ τ ά σ η ς π ο υ ο R o r ty ε ιρ ω ν ικ ά π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι, σ τ α χ ν ά ρ ια το υ D e w n , ω ς « s p e c ta to r th e o ry o f k n o w le d g e » ( γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ ία το υ θ ε α τ ή ). Α κ ο λ ο ύ θ ω ς τ α σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ε π ιχ ε ιρ ή μ α τ α χ ρ η σ ιμ ο π ο ιο ύ ν τ α ι σ ε μ ια α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή , α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ή ε π ίθ ε σ η κ α τ ά το υ Μ α ρ ξ ικ ο ύ μ ο ­ ν τ έ λ ο υ , τ ο υ ε π ισ τ η μ ο λ ο γ ικ ο ύ Ρ ε α λ ισ μ ο ύ κ α ι τ ω ν ε π ικ ο ιν ω ν ια κ ώ ν μοντέλω ν τω ν A pel και H a b e rm a s . Α ν τ ο π ρ ώ τ ο κ ε φ ά λ α ιο μ α ς ε ισ ά γ ε ι σ τ α σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ε π ιχ ε ιρ ή μ α τ α π ο υ α κ ο λ ο ύ θ ω ς δ ο κ ιμ ά ζ ο ν τ α ι - ε π ιτυ χ ώ ς - σ τα ε π ό μ ε ν α τρ ία , σ τ ο π έ μ π τ ο κ ε φ ά λ α ιο τ α α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α το υ ό λ ο υ ε γ ­ χ ε ιρ ή μ α τ ο ς α ξ ιο λ ο γ ο ύ ν τ α ι κ α ι α ρ θ ρ ώ ν ε τ α ι η ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ή π ρ ό τ α σ η το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α , α ιχ μ ή τ η ς ο π ο ία ς ε ίν α ι μ ια ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ ικ ή θ ε ω ρ ία τ η ς α π ό φ α σ η ς . Η ά ρ θ ρ ω σ η α υ τή σ υ μ π λ η ρ ώ ν ε τ α ι α π ό μ ια κ ρ ιτ ικ ή το υ έ ρ γ ο υ τ ο υ R . R o r ty κ α ι τ ω ν α π ο δ ο μ ισ τ ώ ν κ α ι μ ε τ α μ ο ν τ έ ρ ω ν μ ε ιδ ια ίτ ε ρ η έ μ φ α σ η σ τ ο υ ς L y o ta rd κ α ι V a ttim o . Α ν α λ υ τ ικ ά , σ τ ο π ρ ώ τ ο κ ε φ ά λ α ιο π ο υ ε π ιγ ρ ά φ ε ­ τ α ι « Τ ο σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ο π λ ο σ τ ά σ ιο » , ο Μ ε τα ξ ό π ο υ λ ο ς π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι μ ε σ α φ ή τ ρ ό π ο κ α ι μ ε α ν α φ ο ­ ρ έ ς σ τ η ν π λ έ ο ν π ρ ό σ φ α τ η β ιβ λ ιο γ ρ α φ ία τ α β α σ ι­ κ ά σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ε π ιχ ε ιρ ή μ α τ α ό π ω ς το κ λ α σ ικ ό δ ιά λ λ η λ ο ν , η ε ις ά π ε ιρ ο ν α ν α δ ρ ο μ ή κ α ι η α υ ­ θ α ίρ ε τ η λ ή ψ η π ρ ώ τ ω ν α ρ χ ώ ν , κ α ι π ρ ο χ ω ρ ε ί σ ε μ ια κ ρ ιτ ικ ή α ξ ιο λ ό γ η σ η τ ό σ ο τ ω ν ίδ ιω ν τ ω ν ε π ιμ έ ρ ο υ ς ε π ιχ ε ιρ η μ ά τ ω ν ό σ ο κ α ι τ η ς σ υ ν δ υ α σ τ ικ ή ς τους χρή σ η ς. ο σ υ μ πέρασ μα τη ς α νά λ υσ η ς α υτή ς «μπορεί ν α σ υ ν ο ψ ισ θ ε ί σ τ η δ ια π ίσ τ ω σ η ό τ ι η σ υ ν δ υ α σ τ ικ ή χ ρ ή σ η τ ο υ ς ε ίν α ι λ ο γ ικ ώ ς α κ α ­ τ α ν ίκ η τ η » 6. Ό μ ω ς ο γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ η τ ικ ό ς σ κ ε π τ ικ ισ μ ό ς κ α ι ο ε π α κ ό λ ο υ θ ο ς η θ ικ ό ς σ χ ε τ ικ ισ μ ό ς α ν α ­ γ ν ω ρ ίζ ο ν τ α ς τ η ν π ρ ω τ ο κ α θ ε δ ρ ία τ η ς β ο ύ λ η σ η ς σ τ η Ν ιτ σ ε ϊκ ή τ η ς δ ιά σ τ α σ η ω ς π α ρ α γ ω γ ό ό λ ω ν τ ω ν η θ ικ ώ ν α ξ ιώ ν κ ιν δ υ ν ε ύ ο υ ν ν α α υ το α κ υ ρ ω θ ο ύ ν α ν υ π ο π έ σ ο υ ν σ τ ις π α γ ίδ ε ς ε ίτε τ η ς π ε ρ ιγ ρ α ­ φ ικ ή ς ο υ δ ε τ ε ρ ό τ η τ α ς , « σ τ η ν θ ε ω ρ η τ ικ ισ τ ικ ή α φ υ δ ά τ ω σ η ... σ τ ο τρ ιβ ε ίο τ η ς α μ έ τ ο χ η ς κ α ι μ η α ξ ιο λ ο γ ικ ή ς π ε ρ ιγ ρ α φ ή ς » , ε ίτε τ η ς « μ ε τ α τ ρ ο π ή ς τ ο υ ς σ ε α υ θ ύ π α ρ κ τη κ α ι α υ τ ο τ ε λ ή α ξ ία » 7. Ε δ ώ α κ ρ ιβ ώ ς σ π ε ύ δ ε ι π ρ ο ς β ο ή θ ε ιά τ ο υ ς η

ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ή θ ε ω ρ ία τ η ς α π ό φ α σ η ς . Σ τ ο δ εύ τε ρ ο κ ε φ ά λ α ιο το σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ο π λ ο ­ σ τ ά σ ιο δ ο κ ιμ ά ζ ε τ α ι μ ε ιδ ια ίτ ε ρ α ι κ α ν ο π ο ιη τ ικ ά α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α π ά ν ω σ τ η Μ α ρ ξ ικ ή θ ε ω ρ ία , η ο π ο ία « π ρ ο σ φ έ ρ ε τ α ι α ρ χ ε τ υ π ικ ά ω ς υ π ό δ ε ιγ μ α γ ια τ η ν α ν ά λ υ σ η το υ π ο λ ιτ ικ ο ύ θ ε μ ε λ ιω τ ισ μ ο ύ » 8. Έ τ σ ι ε ξ ε τ ά ζ ο ν τ α ι ο ι δ ύ ο β α σ ικ έ ς ε κ δ ο χ έ ς το υ Μ α ρ ξ ισ μ ο ύ , η θ ε ο λ ο γ ικ ή - α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ ή κ α ι η ε π ισ τ η μ ο ν ίσ τ ικ η , σ τ ις δ ιά φ ο ρ ε ς ι σ τ ο ρ ικ έ ς μ ο ρ φ έ ς τ ο υ ς.

AΑ || I I I ■

κ α τ ά δ ε ιξ η το υ ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ο ύ θ ε μ ελ ιω τ ισ μ ο ύ το υ Μ α ρ ξ ισ μ ο ύ π ε ρ ν ά μ έ σ α α π ό τ η σ υ ν έ χ ισ η τ η ς δ ια μ ά χ η ς ο ρ θ ο λ ο γ ισ τ ή -σ κ ε π τ ικ ισ τ ή σ τ α π λ α ίσ ια μ ια ς σ υ ζ ή τ η σ η ς π ο υ ξ ε κ ιν ά α π ό τ η ν έ ν ν ο ια το υ α π ό λ υ τ ο υ π ν ε ύ μ α τ ο ς σ τ ο ν H e g e l, π ε ρ ν ά σ τ η ν α ν τ ικ α τ ά σ τ α σ ή τ ο υ α π ό τ ο π ρ ο λ ε τ α ρ ιά τ ο σ τ ο ν L u c a c s κ α ι κ α τ α λ ή γ ε ι σ ε μ ια π ρ ο σ έ γ γ ισ η τ η ς σ χ ο λ ή ς τ η ς Φ ρ α ν γ κ φ ο ύ ρ τ η ς κ α ι τ η ς ε π ισ τ η μ ο ν ίσ τ ικ η ς ε κ δ ο χ ή ς το υ Μ α ρ ξ ισ μ ο ύ . Τ ο τε λ ε υ τα ίο μ έ ρ ο ς το υ δ εύ τε ρ ο υ κ ε φ α λ α ίο υ , τ ρ ό π ο ν τ ιν ά , μ α ς π ρ ο ε τ ο ιμ ά ζ ε ι γ ια τ ο π έ ρ α σ μ α α π ό τ η γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ η τ ικ ή β ά σ η τ η ς κ ο ιν ω ν ικ ο π ο λ ιτ ικ ή ς θ ε ω ρ ία ς σ τ ο χ ώ ρ ο τ η ς α μ ιγ ο ύ ς ε π ισ τ η ­ μ ο λ ο γ ία ς . Τ ο κ ε φ ά λ α ιο ε τ ο ύ τ ο σ υ ν δ έ ε τ α ι ε π ίσ η ς μ ε το π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο β ιβ λ ίο το υ Α ιμ . Μ ετ α ξ ό π ο υ λ ο υ « Σ ύ μ β α σ η κ α ι Α λ ή θ ε ια » μ ια κ α ι π ρ α γ μ α τ ε ύ ε τ α ι τ ο ζ ή τ η μ α το υ ε π ισ τ η μ ο λ ο γ ικ ο ύ Ρ ε α λ ισ μ ο ύ , ο ο π ο ίο ς σ τ ις δ ιά φ ο ρ ε ς ε κ φ ά ν σ ε ις το υ ( T a r s k i, B u n g e , B h a s k a r) φ α ίν ε τ α ι ν α ε π ιμ έ ν ε ι σ τ η ν ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή κ α τ α ν ό η σ η τ η ς α λ ή θ ε ια ς ω ς « a d a e q u a tio r e i e t in te lle c lu s» . Μ ε τά τ η ν ε π ισ ή ­ μ α ν σ η τ ω ν α π ο ρ ιώ ν π ο υ ν α ρ κ ο θ ε τ ο ύ ν τ ο ν Ρ ε α λ ι­ σ μ ό ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ε π ιχ ε ιρ ε ί μ ια α π ο τ ίμ η σ η τ ω ν σ ω σ τ ικ ώ ν - γ ια τ ο Ρ ε α λ ισ μ ό - π ρ ο σ π α θ ε ιώ ν το υ D a v id s o n π ο υ ε γ κ α ιν ιά ζ ε ι μ ια ε κ λ ε π τ υ σ μ έ ν η μ ο ρ ­ φ ή ρ ε α λ ισ μ ο ύ , τ ο υ W a tk iu s κ α ι τ ο υ L a k a to s , ο ο π ο ίο ς υ ιο θ ε τ ώ ν τ α ς μ ια ε π α γ ω γ ικ ή μ ε τ α φ υ σ ικ ή α ρ χ ή (τ ε χ ν ο λ ο γ ικ ή ε φ α ρ μ ο σ ιμ ό τ η τ α ) α π ο π ε ιρ ά ­ τ α ι ν α σ ώ σ ε ι τ ο ν Ρ ε α λ ισ μ ό σ τ η ν Π ο π ε ρ ια ν ή π ρ ο ­ ο π τ ικ ή τ ο υ ( π α ρ ό τ ι ο ίδ ιο ς ο P o p e r α π έ ρ ρ ιπ τ ε τ η ν ε π α γ ω γ ή ) . Α π ό τη μ ε ρ ιά το υ ο Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο ς α ν α δ ε ικ ν ύ ε ι τ η ν π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ή δ ιά σ τ α σ η τ η ς μ ε ­ τα φ υ σ ικ ή ς α υ τ ή ς α ρ χ ή ς το υ L a k a to s , τ η ν ο π ο ία θ ε ω ρ ε ί ω ς μ ό ν η δ ιέ ξ ο δ ο γ ια τ η ν ε π ιβ ίω σ η ε ν ό ς « ι­ σ χ ν ο ύ » Ρ ε α λ ισ μ ο ύ ε ν τ ό ς μ ια ς σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν η ς π ά ­ ν τ α κ ο ιν ω ν ικ ο ϊσ τ ο ρ ικ ή ς ο ν τ ό τ η τ α ς , ε ν π ρ ο κ ειμ έν ω τ η ς δ υ τ ικ ή ς ε π ισ τ η μ ο ν ικ ή ς κ ο ιν ό τ η τ α ς . Τ ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α ε ίν α ι ό τ ι μ ια κ α ι κ α μ ιά θ ε μ ε λ ιώ δ η ς α π ό φ α σ η ή ε π ιλ ο γ ή δ ε ν ε ίν α ι ε π ισ τ η μ ο ν ικ ά κ α ι « γ ν ω σ ιο λ ο γ ικ ά έ γ κ υ ρ η » , δ ε ν μ π ο ρ ε ί μ ’ ά λ λ α λ ό γ ια ν α α π ο δ ε ίξ ε ι τ η ν a p r io r i θ ε μ ελ ιώ δ η ο ρ θ ο λ ο γ ι-

----------------------------------κ ό τ η τ ά τ η ς , τό τ ε «η θ ε μ ε λ ιώ δ η ς ε π ιλ ο γ ή ε ίν α ι “η θ ικ ή ” κ α ι η η θ ικ ή , γ ια τ ο ν Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο , « ε ίν α ι π ά ν τ α η ε ξ ιδ α ν ίκ ε υ σ η μ ια ς “ β ο υ λ η τ ικ ή ς α υ ­ θ α ιρ ε σ ία ς ”»9. Ε π ο μ έ ν ω ς ο ν τ ο λ ο γ ικ έ ς , ε π ισ τ η μ ο ­ ν ικ έ ς κ α ι η θ ικ έ ς σ τ ρ α τ ε ύ σ ε ις δ ε ν α π ο τ ε λ ο ύ ν π α ρ ά « ε ξ ιδ α ν ικ ε υ μ έ ν ε ς α ξ ιώ σ ε ις ι σ χ ύ ο ς » 10. Ε δ ώ ε π ιβ ε ­ β α ιώ ν ε τ α ι η ε κ λ εκ τικ ή σ υ γ γ έ ν ε ια τ ο υ ε γ χ ε ιρ ή μ α ­ τ ο ς το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ μ ε ε κ ε ίν ο το υ Κ ο ν δ ύ λ η ό π ω ς α ν α π τ ύ σ σ ε τ α ι κ υ ρ ίω ς σ τ ο « Ι σ χ ύ ς κ α ι Α π ό ­ φ α σ η » : « Π ρ α κ τ ικ ά , κ ά θ ε ε π ίκ λ η σ η τ η ς “γ ν ώ σ η ς ” ω ς θ ε μ ελ ίο υ α π ο τ ε λ ε ί ε ξ α ν τ ικ ε ιμ ε ν ίκ ε υ σ η τ η ς β ο ύ ­ λ η σ η ς γ ια δ ύ ν α μ η ό π ω ς , α ν δ ε ν τ ο ν π α ρ ε ρ μ η ν ε ύ ω , δ ια τ ε ίν ε τ α ι ο Κ ο ν δ ύ λ η ς » 11. Η α ν α φ ο ρ ά σ τ ο ζ ή τ η μ α τ η ς η θ ικ ή ς δ ε ν π ρ α γ μ α ­ τ ο π ο ιε ίτ α ι τ υ χ α ία σ ’ α υ τ ό το σ η μ ε ίο . Τ ο τέ τ α ρ τ ο κ ε φ ά λ α ιο τ ο υ β ιβ λ ίο υ ε π ικ ε ν τ ρ ώ ν ε τ α ι σ τ ο « η θ ι­ κ ό » μ ο ν τ έ λ ο ο ρ θ ο λ ο γ ικ ό τ η τ α ς κ α ι α φ ο ρ ά τ α υ π ε ρ β α τ ο λ ο γ ικ ά θ ε μ έ λ ια τ η ς ε π ικ ο ιν ω ν ία ς , ό π ω ς π ρ ο τ ά σ σ ο ν τ α ι α π ό τ ο ν A p e l κ α ι το H a b e rm a s . Ο A p e l ε π ιχ ε ιρ ε ί τ η ν α π ο κ α τ ά σ τ α σ η το υ ο ρ θ ο ύ λ ό ­ γο υ σ κ ια γ ρ α φ ώ ν τ α ς μ ια η θ ικ ή θ ε μ ε λ ιω μ έ ν η σ τ η ν ε π ικ ο ιν ω ν ία α ν ά μ ε σ α σ ε ε λ ε ύ θ ε ρ α κ α ι ίσ α υ π ο κ ε ί­ μ εν α . Έ τ σ ι « ό λ η η σ τ ρ α τ η γ ικ ή τ ο υ A p e l ...ε κ π ο ­ ρ ε ύ ε τα ι, α π ό μ ια π ρ ο ε ιλ η μ έ ν η δ έ σ μ η α ν τ ιλ ή ψ ε ω ν γ ια το τ ι σ υ ν ά δ ε ι κ α ι τ ι α π ά δ ε ι σ τ η ν α ν θ ρ ώ π ιν η φ ύ σ η ω ς σ ύ ν ο λ ο η θ ικ ώ ν κ α τ η γ ο ρ η μ ά τ ω ν » 12. Ε δ ώ α π ο κ α λ ύ π τ ε τ α ι ο ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό ς θ ε μ ε λ ιω τ ισ μ ό ς το υ A p e l γ ια τ ο ν ο π ο ίο ν « ισ χ ύ ο υ ν σ τ ο α κ έ ρ α ιο ό σ α κ α τ α λ ο γ ίσ θ η κ α ν σ τ η μ α ρ ξ ισ τ ικ ή μ υ θ ο ­ λ ο γ ία » 13. Η α π ο τ υ χ ία το υ A p e l ο δ η γ ε ί τ ο ν H a b e rm a s σ τ η ν υ ιο θ έ τ η σ η ε ν ό ς « ο ιο ν ε ί» (sic) υ π ε ρ β α τ ο λ ο γ ικ ο ύ ε γ χ ε ιρ ή μ α τ ο ς σ ύ μ φ ω ν α μ ε το ο π ο ίο η έ ν ν ο ια τ η ς α λ ή θ ε ια ς σ υ ν δ έ ε τ α ι μ ε μ ια σ ύ λ λ η ψ η τ η ς ε π ικ ο ιν ω ν ία ς π ο υ π ρ ο ϋ π ο θ έ τ ε ι μ ια ιδ ε ώ δ η κ α τ ά σ τ α σ η α κ ώ λ υ το υ δ ια λ ό γ ο υ . Α υ τ ό ό μ ω ς το ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό κ α τ ά λ ο ιπ ο δ ικ α ιώ ν ε ι τ ο ν χ α ρ α κ τ η ρ ισ μ ό τ ο ύ H a b e r m a s ω ς υ π ο σ τ η ρ ικ τ ή το υ α κ ρ α ίο υ Ρ α σ ιο ν α λ ισ τ ικ ο ύ ιδ ε ώ δ ο υ ς π ο υ ε π ιθ υ μ ε ί ο ι ό π ο ιε ς κ α ν ο ν ισ τ ικ έ ς δ ε σ μ ε ύ σ ε ις ν α α π ο ϊσ τ ο ρ ικ ο π ο ιο ύ ν τ α ι κ α ι ν α ισ χ ύ ο υ ν δ ια χ ρ ο ν ικ ά γ ια το σ ύ ν ο λ ο τ η ς α ν θ ρ ω π ό τ η τ α ς . Σ τ ο τ έ λ ο ς το υ κ ε φ α λ α ίο υ α υ το ύ η ε π ιχ ε ιρ η μ α τ ο λ ο γ ία το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ π α ίρ ν ε ι μ ια ε ξ α ιρ ε τ ικ ά ε ν δ ια φ έ ­ ρ ο υ σ α τρ ο π ή . Ε ν ώ ω ς τ ώ ρ α τ α σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ά ε π ι­ χ ε ιρ ή μ α τ α χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή θ η κ α ν γ ια ν α κ λ ο ν ίσ ο υ ν τ η θ ε μ ε λ ιω τ ικ ή ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή β ε β α ιό τ η τ α το υ ο ρ θ ο λ ο γ ισ τ ή , α ν α γ ν ω ρ ίζ ε τ α ι π λ έ ο ν ο κ ίν δ υ ν ο ς ν α α π ο τ ε λ έ σ ο υ ν τ α ίδ ια έ ν α ν έ ο ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό θ ε μ έ ­ λ ιο . Α ν α γ ν ω ρ ίζ ε τ α ι ό τ ι «ο σ κ ε π τ ικ ισ τ ή ς κ α ι ο ο ρ θ ο λ ο γ ισ τ ή ς , ω ς α φ η ρ η μ έ ν ε ς ιδ ε ο τ υ π ικ έ ς μ ο ρ ­ φ έ ς, έ χ ο υ ν κ α ι ο ι δ ύ ο τ α υ τ ο χ ρ ό ν ω ς δ ίκ ιο κ α ι ά δ ι­ κ ο » 14. Γ ια τ ο ν Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο ο π ρ α γ μ α τ ισ μ ό ς - κ α ι ο ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ μ ό ς - έ ρ χ ο ν τ α ι ν α κ ό ψ ο υ ν το

ετηλογη 41

γ ό ρ δ ιο δ ε σ μ ό τ η ς δ ια μ ά χ η ς ο ρ θ ο λ ο γ ισ μ ο ύ σ κ ε π τ ικ ισ μ ο ύ : « Ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ή ς γ ν ω ρ ίζ ε ι ό τι... ο σ κ ε π τ ικ ισ τ ή ς έ χ ε ι δ ίκ ιο α π ό λ ο γ ικ ή ά π ο ψ η κ α ι ο ο ρ θ ο λ ο γ ισ τ ή ς ε ίν α ι δ ικ α ιω μ έ ν ο ς σ τ α π λ α ίσ ια μ ια ς π ο λ ιτ ισ μ ικ ή ς π α ρ ά δ ο σ η ς κ α ι μ ια ς ισ τ ο ρ ικ ή ς δ ια ­ δ ρ ο μ ή ς » 15. Έ χ ο υ μ ε μ ’ ά λ λ α λ ό γ ια ν α α ν τ ιμ ε τ ω π ί­ σ ο υ μ ε το π α ρ ά δ ο ξ ο ό τ ι « ό λ ε ς ο ι «“ α ξ ιο λ ο γ ή σ ε ις ” κ α ι ο ι “σ τ ρ α τ ε ύ σ ε ις ” ε ίν α ι δ υ ν α τ έ ς , α ν α π ό φ ε υ κ τ ε ς κ α ι π ρ α κ τ ικ ώ ς “ν ό μ ιμ ε ς ” ό σ ο κ α ι λ ο γ ικ ώ ς α θ ε ­ μ ε λ ίω τ ε ς » 16. Σ τ ο τε λ ε υ τ α ίο κ ε φ ά λ α ιο τ ο υ β ιβ λ ίο υ ο σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α ς ε μ β α θ ύ ν ε ι α κ ό μ η π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ο τ η δ ικ ή το υ ε ν ν ο ιο λ ό γ η σ η το υ π ρ α γ μ α τ ισ μ ο ύ κ α ι τ ο υ ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ μ ο ύ ξ ε κ α θ α ρ ίζ ο ν τ α ς π α ρ ά λ λ η λ α « το υ ς λ ο γ α ρ ια σ μ ο ύ ς το υ » μ ε σ υ γ γ ε ν ε ίς θ ε ω ρ η τ ικ έ ς π α ­ ρ ε μ β ά σ ε ις π ο υ ε ν ώ σ υ μ μ ε ρ ίζ ο ν τ α ι τη δ ικ ή το υ α ν τ ιο υ σ ιο λ ο γ ικ ή κ α ι α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ή ε κ σ τ ρ α τ ε ία σ τ η σ υ ν έ χ ε ια , ό π ω ς υ π ο σ τ η ρ ίζ ε ι, α υ το α κ υ ρ ώ ν ο ν τ α ι. π ο β ά λ λ ο ν τ α ι, λ ο ιπ ό ν , σ ε δ ρ ιμ ε ία κ ρ ιτ ικ ή η π ρ ο π α γ ά ν δ α α π ό τ ο ν R o r ty μ ια ς φ ιλ ε ­ λ ε ύ θ ε ρ η ς ο υ τ ο π ία ς ό π ω ς ε π ίσ η ς ο α π ο δ ο μ ισ μ ό ς (κ υ ρ ίω ς σ τ ο π ρ ό σ ω π ο το υ L y o ta rd ) κ α ι ο μ ε τ α μ ο ν τ ε ρ ν ισ μ ό ς ε ν γ έ ν ε ι (κ υ ρ ίω ς σ τ ο π ρ ό σ ω π ο τ ο υ μ η δ ε ν ισ τ ή V a ttim o ) κ α ­ θ ώ ς κ α ι ο δ ρ ό μ ο ς τ η ς α π ο φ α τ ικ ή ς θ ε ο λ ο γ ία ς . Σ τ η θέσ η τω ν π ρ ο τα γ μ ά τω ν α υ τώ ν ο Μ ετα ξό π ο υλο ς ε π ιλ έ γ ε ι τ η ν π ρ ό σ δ ε σ ή το υ σ τ ο ά ρ μ α τ ο υ Ν τε σ ιζ ιο ν ισ μ ο ύ π ο υ π ρ ο τ ά σ σ ε ι τ η ν π ρ ο τ ε ρ α ιό τ η τ α τ η ς α π ό φ α σ η ς , τ η ν α υ τ ο ν ο μ ία τ ο υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ κ α ι α ν ά ­ γ ε ι κ ά θ ε π ρ ό β λ η μ α κ α ι τ η ν ε π ίλ υ σ ή το υ σ τ η ν « ι­ σ χ ύ » κ α ι τ η σ τ ρ α τ η γ ικ ή τ η ς ε π ιβ ίω σ η ς ε ν ό ς α τ ό ­ μ ο υ ή μ ια ς κ ο ιν ό τ η τ α ς 17. Π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια μ ια φ υ λ ο ­ γ ε ν ε τ ικ ή θ ε ώ ρ η σ η π ο υ α ν ά γ ε ι α κ ό μ α κ α ι τ ο ν έ ρ ω ­ τ α σ ε « α ξ ίω σ η ισ χ ύ ο ς ... Ο έ ρ ω τ α ς ε ίν α ι ισ χ ύ ς : π α ρ α λ α μ β ά ν ο υ μ ε τ ο ν ε α υ τό μ α ς μ έσ ω το υ κ α θ η μ α γ μ έ ν ο υ , α π ό τη β ια ιό τ η τ α τ η ς υ π ο τ α γ ή ς , Ά λ λ ο ν Τ ο κ ο ιν ω ν ε ίν ε ίν α ι, θ ε μ ε λ ια κ ά , α ν τ ιμ ά χ ε σ θ α ι» 18. Η γ ν ώ σ η ό χ ι μ ό ν ο σ υ ν δ έ ε τ α ι μ ε τ η ν η θ ικ ή α λ λ ά γ ν ώ σ η κ α ι η θ ικ ή α π ο τ ε λ ο ύ ν ε κ λ ο γ ικ ε ύ σ ε ις τ η ς α κ ώ λ υ τ η ς δ υ ν α τ ό τ η τ α ς το υ α ν θ ρ ώ π ο υ ν α λ α μ β ά ­ ν ε ι α π ο φ ά σ ε ις : « Σ τη σ φ α ίρ α τ ο υ π ρ ά τ τ ε ιν , ιδ ω μ έ ­ ν η α π ό το υ ψ ίπ ε δ ο το υ α ξ ιο λ ο γ ικ ά « α δ έσ μ ε υ τ ο υ » φ ιλ ο σ ο φ ε ίν , “ a n y th in g g o e s ”» 19. Ο « Π ο λ ιτ ικ ό ς σ κ ε π τ ικ ισ μ ό ς » α π ο τε λ ε ί, α ν α μ φ ισ β ή τ η τ α , έ ν α α π ό τ α π ιο σ η μ α ν τ ικ ά β ιβ λ ία π ο υ έ χ ε ι ν α π α ρ ο υ σ ιά σ ε ι η σ χ ε τ ικ ή π ρ ό σ φ α τ η β ι­ β λ ιο γ ρ α φ ία τ ω ν κ ο ιν ω ν ικ ώ ν ε π ισ τ η μ ώ ν σ τ ο ν Ε λ λ η ν ικ ό , α λ λ ά κ α ι σ τ ο ν ε υ ρ ύ τερ ο Ε υ ρ ω π α ϊκ ό , χ ώ ρ ο . Η β ιβ λ ιο γ ρ α φ ία το υ ε ίν α ι σ ύ γ χ ρ ο ν η κ α ι ε κ τ ε τ α μ έ ν η , η ε π ιχ ε ιρ η μ α τ ο λ ο γ ία κ α υ σ τ ικ ή , π α ­ θ ια σ μ έ ν η α λ λ ά κ α ι σ υ σ τ η μ α τ ικ ή , η γ λ ώ σ σ α

42

ετηλογη

σ υ ν α ρ π α σ τ ικ ή κ α ι η θ ε μ α τ ο λ ο γ ία κ ε ν τρ ικ ή . Η α ξ ία τ η ς μ ε λ έ τ η ς ε ίν α ι α ν ε ξ ά ρ τ η τ η α π ό το α ν κ α ν ε ίς σ υ μ μ ε ρ ίζ ε τα ι ε ξ ο λ ο κ λ ή ρ ο υ ή ό χ ι τ ις α π ό ­ ψ ε ις το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α . Ό σ ο ι σ υ μ φ ω ν ο ύ ν θ α β ρ ο υ ν σ τ ο ν « Π ο λ ιτ ικ ό σ κ ε π τ ικ ισ μ ό » έ ν α ν π ο λ ύ τ ιμ ο σ ύ μ μ α χ ο . Ό σ ο ι δ ια φ ω ν ο ύ ν θ α σ υ ν α ν τ ή σ ο υ ν έ ν α ν ά ξ ιο α ν τ ίπ α λ ο . Η σ υ ζ ή τ η σ η έ χ ε ι ή δ η α ρ χ ίσ ε ι κ α ι η a g e n d a τ ίθ ε τ α ι μ ε το ε ν λ ό γ ω β ιβ λ ίο μ ε τ ο ν π ιο ξ εκ άθ α ρ ο τρ ό πο . ιδ ικ ό τ ε ρ α , σ τ α ε π ιτ ε ύ γ μ α τ α τ η ς μ ε λ έ τ η ς π ε ρ ιλ α μ β ά ν ο ν τ α ι η κ α τ α τ ο π ισ τ ικ ό τ α τ η έ κ ­ θ ε σ η τ ω ν σ κ ε π τ ικ ισ τ ικ ώ ν ε π ιχ ε ιρ η μ ά τ ω ν κ α ι η δ υ ν α μ ικ ή ά ρ θ ρ ω σ η μ ια ς α ιτ ιο κ ρ α τ ικ ή ς α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ή ς σ τ ά σ η ς π ο υ τ α τε λ ε υ τα ία χ ρ ό ν ια έ κ α ν ε ιδ ια ίτ ε ρ α α ισ θ η τ ή τ η ν έ λ λ ε ιψ ή τ η ς σ τ ο ν Ε λ λ η ν ικ ό χ ώ ρ ο . Π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια έ ν α α ν τιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ό to u r d e fo rc e π ο υ σ υ ν α ρ θ ρ ώ ν ε ι μ ια κ α τ α λ υ τ ικ ή κ ρ ιτ ικ ή το υ μ α ρ ξ ικ ο ύ π α ρ α δ ε ίγ μ α τ ο ς 20, τ η ν τε κ μ η ρ ιω μ έ ν η κ α ι λ ε ­ π τ ο μ ε ρ ή κ ρ ιτ ικ ή το υ ε π ισ τ η μ ο λ ο γ ικ ο ύ Ρ ε α λ ισ μ ο ύ κ α ι τ η ν κ α τ ά δ ε ιξ η τ η ς ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή ς κ α ι θ ε μ ε ­ λ ιω τ ικ ή ς β ά σ η ς τ η ς Χ α μ π ε ρ μ α σ ια ν ή ς ε π ιχ ε ιρ η ­ μ α τ ο λ ο γ ία ς . Η σ η μ α σ ία τ η ς τε λ ε υ τ α ία ς α υ τ ή ς κ ί­ ν η σ η ς γ ίν ε τ α ι π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ο α ν τ ιλ η π τ ή α ν λ ά β ο υ μ ε υ π ό ψ η μ α ς τ ο ν χ α ρ α κ τ ή ρ α ta b o o μ ε τ ο ν ο π ο ίο ε ί­ χ ε μ έ χ ρ ι π ρ ό τ ιν ο ς ε π ε ν δ υ θ ε ί το ό ν ο μ α το υ H a b e rm a s . Α κ ό μ η σ τ α ισ χ υ ρ ά σ η μ ε ία το υ β ιβ λ ίο υ θ α μ π ο ­ ρ ο ύ σ α ν ν α κ α τ α τ α γ ο ύ ν μ ετ α ξ ύ ά λ λ ω ν η δ ια π ίσ τ ω ­ σ η τ η ς έ ν τ α σ η ς π ο υ ε π ικ ρ α τ ε ί σ τ ο έ ρ γ ο το υ R o r ty μ ε τ η ν υ ιο θ έ τ η σ η α π ό α υ τ ό ν ε ν ό ς φ ιλ ε λ εύ θ ε ρ ο υ ο υ τ ο π ισ μ ο ύ κ α ι η π α ρ α τ ή ρ η σ η ό τ ι η ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ή ε π ιχ ε ιρ η μ α τ ο λ ο γ ία δ ε ν σ υ ν ε ­ π ά γ ε τ α ι τ η ν α υ τ ό μ α τ η - σ υ λ λ ή β δ η ν α π ό ρ ρ ιψ η το υ δ ια φ ω τ ισ τ ικ ο ύ ε γ χ ε ιρ ή μ α τ ο ς . Ε ίν α ι ε π ίσ η ς α ξ ιο ­ σ η μ ε ίω τ ο ό τ ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ ε ν δ ισ τ ά ζ ε ι ν α α ν α ­ γ ν ω ρ ίσ ε ι κ α ι ν α δ ιο ρ θ ώ σ ε ι α δ υ ν α μ ίε ς π ρ ο γ ε ν έ ­ σ τ ε ρ ω ν α π ό ψ ε ώ ν τ ο υ , ό π ω ς γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α τ η ν κ ρ ιτ ικ ή π ο υ ε ίχ ε α σ κ ή σ ε ι σ τ ο ν K u h n σ τ ο « Σ ύ μ β α ­ σ η κ α ι Α λ ή θ ε ια » . Α π ό τ η ν ά π ο ψ η το υ α ν τιθ ε μ ελ ιω τ ισ μ ο ύ κ α ι α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ισ μ ο ύ κ α ι τ η ς σ η ­ μ α σ ία ς π ο υ α π ο δ ίδ ε ι σ τ ο Π ο λ ιτ ικ ό το β ιβ λ ίο το υ Μ ετα ξόπ ουλου θα μ πορούσ ε ν α εντα χθ εί σ τα π λ α ίσ ια μ ια ς π ο λ λ α π λ ό τ η τ α ς θ ε ω ρ η τ ικ ώ ν π α ρ ε μ ­ β ά σ ε ω ν π ο υ ε π ιδ ιώ κ ο υ ν π α ρ ό μ ο ιο υ ς σ τ ό χ ο υ ς , μ έ ­ σ α β έ β α ια α π ό δ ια φ ο ρ ε τ ικ ο ύ ς δ ρ ό μ ο υ ς . Θ α ή τ α ν δ υ ν α τ ό κ α ν ε ίς ν α α ν α φ ε ρ θ ε ί σ τ ο έ ρ γ ο το υ Μ .

F o u c a u lt ( σ τ η γ ε ν ε α λ ο γ ικ ή π ρ ο ο π τ ικ ή το υ ), σ ε έ ν α μ έ ρ ο ς το υ έ ρ γ ο υ το υ R . R o r ty κ α ι σ τ ις π α ρ ε μ ­ β ά σ ε ις τ ω ν E r n e s to L a c la u κ α ι C h a n ta l M o u ffe . Τ ο έ ρ γ ο το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ δ ια φ ο ρ ο π ο ιε ίτ α ι σ τ ο β α θ μ ό π ο υ υ ιο θ ε τ ε ί μ ια ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ ικ ή σ ύ λ λ η ψ η

το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ κ α ι μ ια σ ε ιρ ά α π ό ά λ λ ε ς α π ό ψ ε ις κ α ι θ ε ω ρ η τ ικ έ ς ε π ιλ ο γ έ ς π ο υ , ό π ω ς ό μ ω ς θ α π ρ ο ­ σ π α θ ή σ ω ν α υ π ο σ τ η ρ ίξ ω , ε ίν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α θ έ ­ σ ο υ ν σ ε κ ίν δ υ ν ο τ ο ό λ ο α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό ε γ χ ε ί­ ρ η μ ά το υ . Θ α π ρ έ π ε ι ν α έ χ ε ι ή δ η γ ίν ε ι κ α τ α ν ο η τ ό ό τ ι σ τ ο ε π ιχ ε ίρ η μ α το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ , γ ν ώ σ η κ α ι η θ ικ ή α ν ά γ ο ν τ α ι σ τ η ν π η γ ή τ η ς α π ό φ α σ η ς , σ ε μ ια ιδ ια ί­ τ ε ρ η ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ ικ ή σ ύ λ λ η ψ η το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ . Θ α ε π ικ ε ν τ ρ ώ σ ω τ η ν π ρ ο σ ο χ ή μ ο υ κ υ ρ ίω ς σ τ η ν ο ρ ιο θ έ τ η σ η τ η ς έ ν ν ο ια ς α υ τ ή ς τ ο υ π ο λ ιτ ικ ο ύ ό σ ο κ α ι σ τ ο ν τ ρ ό π ο μ ε τ ο ν ο π ο ίο α υ τή λ α μ β ά ν ε ι χ ώ ρ α σ τ ο ν « Π ο λ ιτ ικ ό Σ κ ε π τ ικ ισ μ ό » . Σ τ ο μ ο ν τ έ λ ο το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ η ισ χ ύ ς σ υ ν δ έ ε τ α ι μ ε τ η σ τ ρ α τ η γ ι­ κ ή τ η ς ε π ιβ ίω σ η ς ε ν ό ς α τ ό μ ο υ ή μ ια ς κ ο ιν ό τ η τ α ς . Γ ε ν ικ ά ο ι κ ρ ιτ ικ έ ς π α ρ α τ η ρ ή σ ε ις σ τ ο σ η μ ε ίο α υ τό γ ίν ο ν τ α ι α ν α φ ο ρ ικ ά μ ε τ η χ ρ ή σ η ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ώ ν α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ ώ ν κ α τ η γ ο ρ ιώ ν : « Η α π ο ν έ κ ρ ω σ η το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ » , ω ς κ α ν ο ν ισ τ ικ ό π ρ ό τ α γ μ α , κ α ­ τ α γ γ έ λ λ ε τ α ι γ ια τ ί ε δ ρ ά ζ ε τ α ι σ ε π ρ ο ε ιλ η μ έ ν ε ς α ν τ ι­ λ ή ψ ε ις γ ια το τ ι π ρ ο σ ιδ ιά ζ ε ι σ τ η ν α ν θ ρ ώ π ιν η φ ύ ­ σ η 21, α λ λ ά κ α ι η υ π ε ρ ά σ π ισ η τ η ς έ ν ν ο ια ς το υ π ο ­ λ ιτ ικ ο ύ γ ια τ η ν ο π ο ία ε π ιχ ε ιρ η μ α τ ο λ ο γ ε ί ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς γ ίν ε τ α ι, π α ρ α δ ό ξ ω ς π ά λ ι μ ε α ν α φ ο ρ ά σ ε « α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ έ ς δ ιο ρ ά σ ε ις » α π ό τ ο ν φ υ λ ο γε ν ε τ ισ μ ό τ ο υ Κ . L o r e n z μ έ χ ρ ι τ ις α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ έ ς α ν τ ιλ ή ψ ε ις τ ω ν H o b b e s κ α ι M a c h ia v e lli22. Π α ρ ο ­ μ ο ίω ς σ τη σ ε λ ίδ α 108 η κ ρ ιτ ικ ή ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ώ ν α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ ώ ν θ ε ω ρ ή σ ε ω ν γ ίν ε τ α ι σ τ η β ά σ η τ η ς κ α τ α γ γ ε λ ία ς τ ο υ ς ω ς υ π ο σ τ α σ ιο π ο ιή σ ε ω ν σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ω ν σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν κ α ι α π ο β λ έ ψ ε ω ν ι σ χ ύ ο ς . Θ α ή τ α ν , λ ο ιπ ό ν , δ ό κ ιμ ο ν α υ π ο σ τ η ρ ιχ θ ε ί ό τ ι ο « Π ο λ ιτ ικ ό ς Σ κ ε π τ ικ ισ μ ό ς » ε μ φ ο ρ ε ίτ α ι κ ι α υ τ ό ς ε ν ά ν τ ια σ τ ις π ρ ο θ έ σ ε ις το υ , α π ό μ ία α π ό ρ ­ ρ η τ η α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ικ ή θ ε ώ ρ η σ η . Τ ο π ρ ο β λ η μ α τ ικ ό σ τ η ν π ε ρ ίπ τ ω σ ή μ α ς ε ίν α ι ό τ ι η θ ε ώ ρ η σ η α υ τή κ α ι η σ υ ν α κ ό λ ο υ θ η θ ε ώ ρ η σ η το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ ε μ φ α ν ί­ ζ ο ν τ α ι μ ά λ λ ο ν ε κ τε θ ε ιμ έ ν ε ς σ τ η ν κ α τ η γ ο ρ ία τ η ς ο υ σ ιο κ ρ α τ ία ς : Τ ο υ π ο κ ε ίμ ε ν ο , γ ια τ ο ν Μ ε τα ξ ό π ο υ λ ο , ε ίν α ι φ ο ρ έ α ς σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ω ν σ υ μ φ ε ρ ό ­ ν τ ω ν , η ο υ σ ία τ ο υ δ ε, ε ίν α ι μ ια σ τ ο ιχ ε ια κ ή α ν ά γ κ η γ ια ισ χ ύ , η β ο ύ λ η σ η γ ια δ ύ ν α μ η π ο υ ε ξ α ν τικ ε ιμ ε ν ικ ε ύ ε τ α ι σ ε η θ ικ ή κ α ι γ ν ώ σ η . Λ/

α ν α γ ω γ ή το υ υ π ο κ ε ιμ έ ν ο υ σ ε μ ια β ο λ ο ν τ α ρ ισ τ ικ ή σ τ ρ α τ η γ ικ ά δ ρ ώ σ α σ υ ν ε ίδ η σ η - π α ρ ά τ ις ό π ο ιε ς α ν α φ ο ρ έ ς σ τ ο α σ υ ν ε ίδ η τ ο - πισ τ ο π ο ιε ίτ α ι κ α ι α π ό τ ο ν τ ρ ό π ο μ ε τ ο ν ο π ο ίο π α ρ ο υ σ ιά ζ ο ν τ α ι ο ι α π ό ψ ε ις γ ια το υ π ο κ ε ίμ ε ■ ν ο κ α ι το Π ο λ ιτ ικ ό . Ο τ ρ ό π ο ς α υ τ ό ς α φ ή ν ε ι ε π ίσ η ς α ρ κ ε τ ά ε ρ ω τ η μ α τ ικ ά . Η θ έ σ η α π ό τ η ν ο π ο ία μ α ς α π ε υ θ ύ ν ε ι το λ ό γ ο ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς « ε ίν α ι» a p r io r i α σ φ α λ ή ς· δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν α ε ν τ ο π ι-

IIf I I I

----------------------------------σ θ ε ί κ α ι γ ι ’ α υ τ ό δ ε ν ε ίν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α τ η ς α σ κ η θ ε ί κ ρ ιτ ικ ή , κ ι α υ τό π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ίδ ιο ς π ρ ο η ­ γ ο υ μ έ ν ω ς έ χ ε ι α π ο δ ε χ θ ε ί τ η ν α δ υ ν α τ ό τ η τ α μ ια ς α ξ ιο λ ο γ ικ ά ο υ δ έ τ ε ρ η ς θ έ σ η ς . Ο σ κ ε π τ ικ ισ μ ό ς ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι α ν ίκ η τ ο ς γ ια τ ί « ο σ κ ε π τ ικ ισ τ ή ς δ ε ν ισ χ υ ρ ίσ θ η κ ε ο τ ιδ ή π ο τ ε » 23 π ο υ ν α τ ο ν δ ε σ μ ε ύ ε ι κ α ι ν α μ π ο ρ ε ί ν α α π ο τ ε λ έ σ ε ι β ά σ η κ ρ ιτ ικ ή ς : «ο σ κ ε π τ ικ ισ τ ή ς δ ε ν δ έ χ ε τ α ι κ α ν ό ν ε ς » 24. Α κ ό μ α κ α ι ό τ α ν , α ρ γ ό τ ε ρ α , η θ ε μ ε λ ια κ ή α ν τ ίφ α σ η το υ ρ ιζ ι­ κ ο ύ σ κ ε π τ ικ ισ μ ο ύ α ν α γ ν ω ρ ίζ ε τ α ι σ τ ο κ λ α σ ικ ό π α ­ ρ ά δ ο ξ ο το υ Ε π ιμ ε ν ίδ η , ο ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ικ ό ς ντεσ ιζ ιο ν ισ μ ό ς τ ο υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ ε ξ α κ ο λ ο υ θ ε ί ν α ε π ικ α λ ε ίτ α ι τ η ν α ξ ιο λ ο γ ικ ή ε λ ε υ θ ε ρ ία . Έ τ σ ι ο ντε σ ιζ ιο ν ισ τ ή ς -ν ε ο π ρ α γ μ α τ ισ τ ή ς μ π ο ρ ε ί ν α κ α τ α λ ά ­ β ει μ ό ν ο τη θ έ σ η το υ δ ια ιτ η τ ή , τ ο υ « α μ έ τ ο χ ο υ τ ρ ί­ το υ » 25. Τ ο υ π ο κ ε ίμ ε ν ο ω ς φ ο ρ έ α ς σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν , ω ς β ο ύ λ η σ η γ ια ισ χ ύ π α ρ α δ ίδ ε τ α ι « α π ο μ υ θ ο π ο ιη μ έν ο » μ π ρ ο σ τ ά μ α ς μ έ σ α α π ό τ η ν π α ν τ α χ ο ύ π α ­ ρ ο ύ σ α α λ λ ά σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α π ο ύ σ α μ α τ ιά το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α . Α λ λ ά κ α ι τ ο Π ο λ ιτ ικ ό ε ίν α ι κ ά τ ι π ο υ μ π ο ρ ο ύ μ ε π λ ή ρ ω ς ν α κ α τ α ν ο ή σ ο υ μ ε . Η σ η μ α σ ία τ ο υ - κ α ι η « ο υ σ ία » το υ - ε ίν α ι δ ιά φ α ν η · α π ο κ α ­ λ ύ π τ ε τ α ι γ υ μ ν ή σ τ ο « μ ε τ έχ ο ν » ά τ ο μ ο π ο υ γ ν ω ρ ίζ ε ι τη σ η μ α σ ιο λ ο γ ία το υ « ε υ ρ ω γ ε ν ο ύ ς» λ ε ξ ιλ ο γ ίο υ , α π ο κ α λ ύ π τ ε τ α ι γ υ μ ν ή σ τ η ν ισ τ ο ρ ικ ή ε π ο π τ ε ία , ε ί­ ν α ι ο ρ α τ ή σ τη φ α ιν ο μ ε ν ο λ ο γ ία τ ω ν π ε ρ ιπ λ α ν ή σ ε ­ ω ν τ η ς ισ τ ο ρ ία ς 26. Ε κ ε ίν ο π ο υ υ π ο σ τ η ρ ίζ ο υ μ ε ε δώ ε ίν α ι ό τ ι ο ι π α ρ α π ά ν ω α ν τ ιλ ή ψ ε ις γ ια το υ π ο κ ε ί­ μ ε ν ο κ α ι το Π ο λ ιτ ικ ό π ο υ θ α ή τ α ν δ υ ν α τ ό ν α χ α ­ ρ α κ τ η ρ ισ τ ο ύ ν ω ς κ α ι ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ έ ς , ό π ω ς ε π ίσ η ς κ α ι η ά ρ θ ρ ω σ ή τ ο υ ς α π ό τ η σ κ ο π ιά ε ν ό ς υ π ο κ ε ι­ μ έ ν ο υ - τ ο υ σ υ γ γ ρ α φ έ α - π ο υ μ ιλ ά α π ό μ ια θ έ σ η τ ό σ ο θ ε μ ε λ ιώ δ η ώ σ τ ε ν α τ ο π ο θ ε τ ε ίτ α ι σ τ ο α π υ ρ ό ­ β λ η τ ο , θ α έ π ρ ε π ε ίσ ω ς ν α ε ίχ α ν α π ο φ ε υ χ θ ε ί. Λ/

« π ο λ ιτ ικ ο π ο ίη σ η τ η ς γ ν ώ σ η ς » θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α γ ίν ε ι κ α ι μ ε ά λ λ ο υ ς τ ρ ό π ο υ ς . Μ ια α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ή σ ύ λ λ η ψ η τ ο υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ ( π ο υ δ ε ν θ υ σ ιά ζ ε ι τ ο ν π ρ ω τ α γ ω ν ισ τ ικ ό το υ ρ ό λ ο ) θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α β α σ ισ τ ε ί γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α * σ τ η ν ε ν ν ο ιο λ ό γ η σ η το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ α π ό τ ο ν L a c la u ω ς τη σ τ ιγ μ ή ε κ ε ίν η κ α τ ά τ η ν ο π ο ία ο ι π α γ ιω μ έ ν ε ς μ ο ρ φ έ ς τ η ς « α ν τ ικ ε ιμ ε ν ι­ κ ό τ η τ α ς » π ο υ σ υ γ κ ρ ο τ ο ύ ν το π ε δ ίο τ ο υ κ ο ιν ω ν ι­ κο ύ ε ξ α ρ θ ρ ώ ν ο ν τ α ι κ α ι κ α τ α ρ ρ έ ο υ ν κ α ι α ρ χ ίζ ε ι ν α γ ίν ε τ α ι ο ρ α τ ή η σ τ ιγ μ ή τ ο υ α ν τ α γ ω ν ισ μ ο ύ κ α ι το ξ ε κ α θ ά ρ ισ μ α τ ω ν ε ν α λ λ α κ τ ικ ώ ν ε π ιλ ο γ ώ ν π ο υ π ρ ο σ φ έ ρ ο ν τ α ι μ έ σ α α π ό σ χ έ σ ε ις ε ξ ο υ σ ία ς 27. Έ τ σ ι το π ο λ ιτ ικ ό δ ε ν κ α λ ύ π τ ε ι μ ό ν ο τ ο π α ιχ ν ίδ ι τ η ς η γ ε μ ο ν ία ς κ α ι τ η ν α ν τ ιπ α ρ ά θ ε σ η φ ίλ ο υ ε χ θ ρ ο ύ . Κ α λ ύ π τ ε ι π ρ ω τ ίσ τ ω ς τ ο π ε δ ίο κ ά θ ε ε ξ ά ρ ­ θ ρ ω σ η ς ( d is lo c a tio n ) α υ το ύ π ο υ ο ν ο μ ά ζ ο υ μ ε π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α . Κ ά θ ε ε ξ ά ρ θ ρ ω σ η π ρ ο κ α λ ε ί τ η ν

III I I

I

ετηλογη 43

π ρ ο σ π ά θ ε ια ε π ο ύ λ ω σ η ς ή δ ια χ ε ίρ ισ ή ς τ η ς μ έ σ α α π ό έ ν α η γ ε μ ο ν ικ ό π α ιχ ν ίδ ι, α λ λ ά η α ν τ ικ ε ιμ ε ν ι­ κ ό τ η τ α π ο υ θ α π ρ ο κ ό ψ ε ι κ α ι θ α π α γ ιω θ ε ί ω ς α π ο ­ τ έ λ ε σ μ α το υ π α ιχ ν ιδ ιο ύ α υ το ύ δ ε ν μ π ο ρ ε ί π ο τ έ ν α τε θ ε ί έ ξω α π ό τ ο ν κ ίν δ υ ν ο μ ια ς ν έ α ς ε ξ ά ρ θ ρ ω σ η ς . Η ε ξ ά ρ θ ρ ω σ η ό μ ω ς α υ τή κ α θ α υ τ ή , η « ο υ σ ία » το υ π ο λ ιτ ικ ο ύ δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν α σ υ μ β ο λ ισ θ ε ί ή ν α π α ρ α ­ σ τ α θ ε ί, ο ύ τε κ α ι ν α ειπω θεί* α ν σ υ ν έ β α ιν ε α υ τό , τότε θα μ π ο ρούσ α μ ε ν α υ ποθέσ ουμ ε ότι η π α ρ ά ­ σ τ α σ η α υ τ ή , δ η λ α δ ή μ ια σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν η α ν τ ικ ε ιμ ε ­ ν ικ ό τ η τ α - θ ε τ ικ ό τ η τ α ε ίν α ι α σ φ α λ ή ς α π ό μ ε λ λ ο ­ ν τ ικ έ ς ε ξ α ρ θ ρ ώ σ ε ις : Θ α ε ίχ α μ ε α π ο λ ύ τ ω ς σ υ λ λ ά β ει τ η ν υ π α ρ κ τ ή « α ν τ ικ ε ιμ ε ν ικ ή » π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α κ α ι η γ λ ώ σ σ α θ α τ α ε ίχ ε π ε ι ό λ α . Ό π ω ς ό μ ω ς έ χ ε ι π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ο L a c a n : « Δ ε ν μ π ο ρ ε ί π ο τ έ μ ια γ λ ώ σ σ α ν α ε κ φ ρ ά σ ε ι τ α π ά ν τ α » 28. Κ ά θ ε σ υ μ β ο λ ι­ κ ή κ α ι φ α ν τ α σ ια κ ή σ υ γ κ ρ ό τ η σ η τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό ­ τ η τ α ς π ρ ο σ π α θ ε ί ν α τ ιθ α σ ε ύ σ ε ι κ α ι ν α α δ ρ α ν ο π ο ιή σ ε ι το Π ρ α γ μ α τ ικ ό , α λ λ ά π ά ν τ α α π ο τ υ γ χ ά ν ε ι σ τ ο έ ρ γ ο τ η ς . Τ ο Π ρ α γ μ α τ ικ ό κ α τ ά L a c a n ε ίν α ι το α δ ύ ν α τ ο , α υ τ ό π ο υ π ά ν τ α λ ε ίπ ε ι κ α ι δ ια φ ε ύ γει. Σ τ η θ ε ώ ρ η σ ή μ α ς το Π ρ α γ μ α τ ικ ό κ α ι η έ λ λ ε ιψ η σ υ ν δ έ ο ν τ α ι ά μ ε σ α μ ε τ η ν έ ν ν ο ια τ η ς ε ξ ά ρ θ ρ ω σ η ς κ α ι ε κ ε ίν η ν τ ο υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ . Σ τ η θ έ σ η το υ υ π ο κ ε ι­ μ ένο υ ω ς φ ο ρ έα σ υ μ φ ερ ό ντω ν ή ω ς ο ντό τη τα ς α ν α γ ό μ ε ν η ς σ ε μ ια σ τ ο ιχ ε ια κ ή ε π ιθ υ μ ία γ ια δ ύ ν α ­ μ η τ ίθ ε τ α ι τ ο α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό δ ιχ α σ μ έ ν ο υ π ο ­ κ ε ίμ ε ν ο , τ ο υ π ο κ ε ίμ ε ν ο τ η ς έ λ λ ε ιψ η ς · η ίδ ια η λ έ ­ ξ η υ π ο κ ε ίμ ε ν ο χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ίτ α ι π λ έ ο ν ω ς μ ε τ α φ ο ­ ρ ά μ ια ς α π ο ύ σ α ς π λ η ρ ό τ η τ α ς . Σ τ η θ έ σ η τ ο υ Π ο ­ λ ιτ ικ ο ύ ω ς ε κ ε ίν ο υ π ο υ ό λ ο ι μ π ο ρ ο ύ μ ε ε ύ κ ο λ α ν α δ ο ύ μ ε κ α ι ν α α γ γ ίξ ο υ μ ε , ω ς α ν τ α γ ω ν ισ μ ο ύ γ ια τ η ν ε π ικ ρ ά τ η σ η σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν κ α ι α γ ώ ν α γ ια σ υ σ σ ώ ­ ρ ε υ σ η ι σ χ ύ ο ς α π ό ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ά υ π ο κ ε ίμ ε ν α τ ίθ ε ­ τ α ι η έ ν ν ο ια τ η ς ε ξ ά ρ θ ρ ω σ η ς , τ η ς ο π ο ία ς μ ό ν ο τ α α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α ε ίν α ι ο ρ α τ ά κ α ι π ρ ο σ ιτ ά σ ε μ α ς κ α ι ό χ ι η ο υ σ ία . Α ν α π ο δ ε χ θ ο ύ μ ε τ η θ έ σ η α υ τή π ο υ σ τ έ κ ε τ α ι σ τ ο μ ε τ α ίχ μ ιο τ η ς Λ α κ α ν ικ ή ς ψ υ χ α ν ά ­ λ υ σ η ς κ α ι α υ το ύ π ο υ ο L a c la u ο ν ο μ ά ζ ε ι D is c o u rs e T h e o r y σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α π ο δ ε χ ό μ α σ τ ε μ ια σ η μ α ν τ ικ ό ­ τα τη α λ λα γή ό σ ο ν α φ ο ρ ά τη θέσ η εκφ ο ρ ά ς. Τ ώ ρ α π λ έ ο ν α υ τ ό ς π ο υ μ ιλ ά δ ε ν α ισ θ ά ν ε τ α ι τη σ ιγ ο υ ρ ιά τη ς θ έ σ η ς τ ο υ ο υ δ έ τ ε ρ ο υ δ ια ιτ η τ ή , π ο υ σ υ λ λ α μ ­ β ά ν ε ι ε λ ε ύ θ ε ρ α τ η ν ε ικ ό ν α τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α ς , α λ λ ά α ν τ ιθ έ τ ω ς α π ο δ έ χ ε τ α ι ό τ ι ίσ ω ς τ α π ιο σ η μ α ­ ν τ ικ ά π ρ ά γ μ α τ α ε ίν α ι α υ τ ά γ ια τ α ο π ο ία δ ε ν μ π ο ­ ρ ε ί ν α μ ιλ ή σ ε ι (το Π ρ α γ μ α τ ικ ό ) π α ρ ά μ ό ν ο ν α τ α π ε ρ ιχ α ρ α κ ώ σ ε ι υ ιο θ ε τ ώ ν τ α ς γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α α υ τό π ο υ ο S. Z iz e k ο ν ο μ ά ζ ε ι « E th ic s o f th e R e a l» ( Η θ ικ ή το υ Π ρ α γ μ α τ ικ ο ύ ) 29. Β ε β α ίω ς δ ε ν θ α π ρ έ ­ π ε ι ν α υ π ε ρ τ ο ν ίζ ο υ μ ε το Π ρ α γ μ α τ ικ ό ε ις β ά ρ ο ς τ ω ν ά λ λ ω ν ο υ σ ιω δ ώ ν κ α τ η γ ο ρ ιώ ν τ η ς Λ α κ α ν ικ ή ς θ ε ω ρ ία ς . Α υ τ ό π ρ ο κ ύ π τ ε ι κ α ι α π ό τ ο ν ίδ ιο τ ο ν

44 ετπλογη

-----------------------------------

ο ρ ισ μ ό το υ Π ρ α γ μ α τ ικ ο ύ . « Α λ λ ά τ ι ε ίν α ι α κ ρ ιβ ώ ς το “ π ρ α γ μ α τ ικ ό ” ...»; Α π ο τ ε λ ε ί σ τ ο ν J . L a c a n δ ί­ π λ α σ τ ο Φ α ν τ α σ ια κ ό (Im a g in a ir e ) κ α ι το Σ υ μ β ο ­ λ ικ ό (S y m b o liq u e ) μ ια α π ό τ ις τ ρ ε ις β α σ ικ έ ς δ ια ­ σ τ ά σ ε ις το υ ψ υ χ ισ μ ο ύ ...: ε ίν α ι η ε μ π ε ιρ ία το υ “ο ρ ίο υ ” , το υ ε π έ κ ε ιν α τ η ς ε ικ ό ν α ς ( π α ρ ά σ τ α σ η ς ) κ α ι το υ σ η μ α ίν ο ν τ ο ς , το υ Τ ίπ ο τ α π ο υ δ ε ν ε ίν α ι “τ ίπ ο τ α ”30. Τ ο π ρ α γ μ α τ ικ ό ε ίν α ι η κ α τ α σ τ ρ ο φ ή α λ λ ά κ α ι το θ α ύ μ α . Ό μ ω ς τ ο Π ρ α γ μ α τ ικ ό δ εν υ π ά ρ χ ε ι α π ό μ ό ν ο το υ - μ π ο ρ ε ί ν α σ υ λ λ η φ θ ε ί μ ό ­ ν ο σ τ η σ χ έ σ η τ ο υ μ ε κ ά τ ι ά λ λ ο : « Τ ο Π ρ α γ μ α τ ικ ό υ π ά ρ χ ε ι ε π ε ιδ ή υ π ά ρ χ ε ι π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ( δ ο μ ικ ά ) τ ο σ η μ α ίν ο ν π ο υ ν ο μ ο θ ε τ ε ί κ α ι ο ρ ιο θ ε τ ε ί» 31. Ε π ο ­ μ έ ν ω ς το Π ρ α γ μ α τ ικ ό α π ο κ α λ ύ π τ ε ι τ α ό ρ ια το υ Σ υ μ β ο λ ικ ο ύ , α λ λ ά α π ό τ η ν ά λ λ η μ π ο ρ ε ί ν α ψ η λ α φ η θ ε ί μ ό ν ο σ τ η σ χ έ σ η το υ μ ε α υ τό · δ ε ν α π ο τ ε λ ε ί ο υ σ ία . Έ τ σ ι θ ε μ ε λ ιώ ν ε τ α ι η π ρ ω τ α ρ χ ικ ή σ η μ α σ ία τ η ς έ λ λ ε ιψ η ς π ο υ α π ο κ λ ε ίε ι κ ά θ ε α ξ ιο λ ο γ ικ ά ε λ ε ύ ­ θ ε ρ η σ τ ά σ η - σ τ ά σ η π α ν τ ο δ υ ν α μ ία ς κ α ι π α ν τ ο γ ν ω σ ία ς - θ έ τ ο ν τ α ς τ η β ά σ η γ ια μ ια σ υ ν ε π ή ε ν α λ λ α κ τ ικ ή θ ε ω ρ η τ ικ ή π ρ ό τ α σ η π ο υ ε π ιχ ε ιρ ε ί ν α α π ο φ ύ γ ε ι ή ν α ο υ δ ε τ ε ρ ο π ο ιή σ ε ι ο υ σ ιο κ ρ α τ ισ μ ό κ α ι θ ε μ ε λ ιω τ ισ μ ό . Σ τ α π λ α ίσ ια α υ τ ά η π ρ ο β ο λ ή τ η ς π ρ ω τ α ρ χ ικ ή ς ο ν τ ο λ ο γ ικ ή ς σ η μ α σ ία ς το υ Π ο ­ λ ιτ ικ ο ύ ε ξ υ π η ρ ε τ ε ί α π λ ώ ς τ η ν α ν ά γ κ η ν α τ ο ν ισ θ ε ί έ ν α σ τ ο ιχ ε ίο π ο υ ε ίχ ε γ ια π ο λ ύ κ α ιρ ό π α ρ α γ κ ω ν ισ θ ε ί α π ό το π ρ ο σ κ ή ν ιο τ η ς π ο λ ιτ ικ ή ς κ α ι κ ο ιν ω ν ι­ κ ή ς θ ε ω ρ ία ς . Κ α τ ά τ α ά λ λ α το Π ο λ ιτ ικ ό θ α π ρ έ π ε ι π ά ν τ α ν α σ υ λ λ α μ β ά ν ε τ α ι σ ε σ χ έ σ η μ ε τ ο Κ ο ιν ω ­ ν ικ ό ό π ω ς κ α ι το Π ρ α γ μ α τ ικ ό σ τ η σ χ έ σ η το υ μ ε Φ α ν τ α σ ια κ ό κ α ι Σ υ μ β ο λ ικ ό . Τ ο Π ο λ ιτ ικ ό σ υ ν ε ­ χ ώ ς δ ια λ ύ ε ι α λ λ ά κ α ι α έ ν α α α ν α σ υ γ κ ρ ο τ ε ί το Κ ο ι­ ν ω ν ικ ό . Π ώ ς ό μ ω ς σ υ ν δ έ ο ν τ α ι ο ι τε λ ε υ τ α ίο ι α υ τ ο ί σ υ λ λ ο γ ισ μ ο ί μ ε τ ο ό λ ο ε γ χ ε ίρ η μ α το υ Μ ε τα ξ ό π ο υ λ ο υ ; Ό π ω ς π α ρ α τ η ρ ε ί ο Θ ά ν ο ς Λ ίπ ο β α τ ς « σ τ η ν π ο λ ιτ ικ ή , η δ ια μ ά χ η α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς δ ια φ ω ­ τ ισ τ έ ς (τ ο υ ς φ ιλ ε λ ε ύ θ ε ρ ο υ ς) κ α ι τ ο υ ς ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ έ ς έ γ κ ε ιτ α ι σ τ ο ό τ ι ο ι π ρ ώ τ ο ι τ ο ν ίζ ο υ ν κ υ ρ ίω ς ή α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά τη σ η μ α σ ία το υ Σ υ μ β ο λ ικ ο ύ : Τ ο υ Λ ό γ ο υ (D is c o u r s ) , τ η ς δ ια π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η ς , τ η ς α ν α ­ γ κ α ιό τ η τ α ς σ υ ν α ίν ε σ η ς κ .τλ . Ο ι ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ έ ς γ ν ω ρ ίζ ο υ ν κ α λ ά τ ο π ρ ό β λ η μ α , α λ λ ά τ ο ν ίζ ο υ ν κ υ ρ ίω ς , α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά τ ο Π ρ α γ μ α τ ικ ό σ ε β ά ρ ο ς το υ Σ υ μ β ο λ ικ ο ύ [μ έσ ω τ η ς α π ό δ ο σ η ς σ τ ο π ο λ ιτ ι­ κ ό ε ν ό ς β ιτ α λ ισ τ ικ ο ύ π ε ρ ιε χ ο μ έ ν ο υ ]... Α υ τ ή η μ ο ­ ν ο μ έ ρ ε ια έ χ ε ι σ υ μ μ ε τ ρ ικ ά τ ο ίδ ιο α π ο τ έ λ ε σ μ α , τ η ν π α ρ α γ ν ώ ρ ισ η τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α ς μ έσ ω τ η ς κ υ ρ ια ρ χ ία ς το υ Φ α ν τ α σ ια κ ο ύ » 32. Ο Μ ε τα ξ ό π ο υ λ ο ς π ρ ο σ δ ίδ ο ν τ α ς σ τ ο Π ο λ ιτ ικ ό έ ν α β ιτα λ ισ τ ικ ό π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο κ α ι α π α ιτ ώ ν τ α ς α ν τ ί γ ια μ ια μ ερ ικ ή ψ η λ ά φ η σ ή το υ έ ν α ν π λ ή ρ η , τε λ ειω τικ ό (ο υ τ ο π ικ ό ) ο ρ ισ μ ό τ ο υ μ ε τ α σ χ η μ α τ ίζ ε ι « το Π ρ α γ ­ μ α τ ικ ό σ ε Φ α ν τ α σ ια κ ό : Σ τ ις π ρ ο β ο λ έ ς π α ν τ ο ­

δ υ ν α μ ία ς κ α ι π α ν τ ο γ ν ω σ ία ς » 33. Μ ’ α υ τ ή ν τ η ν έ ν ­ ν ο ια το ε π ιχ ε ίρ η μ ά το υ ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ο π ο ιε ίτ α ι με τ η ν υ ιο θ έ τ η σ η μ ια ς θ έ σ η ς δ ια ιτ η τ ή - σ τ ο α π υ ρ ό ­ β λ η τ ο - κ α ι μ ε τη σ υ ν α κ ό λ ο υ θ η α π α ίτ η σ η ν ο η τ ικ ο ύ ε λ έ γ χ ο υ τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α ς το υ υ π ο κ ε ιμ έ ­ ν ο υ κ α ι το υ π ο λ ιτ ικ ο ύ κ α ι το υ π ρ ω τ α ρ χ ικ ο ύ χ α ρ α ­ κ τ ή ρ α το υ . π ό τ η δ ικ ή μ α ς σ κ ο π ιά μ ια σ τ ά σ η π ο υ θ α σ τ η ρ ιζ ό τ α ν σ τη Λ α κ α ν ικ ή ψ υ χ α ν ά λ υ σ η σ υ μ π ε ρ ιλ α μ β α ν ο μ έ ν ω ν τ ω ν σ η μ α ν τ ικ ώ ν π α ρ ε μ β ά σ ε ω ν τ ω ν Z iz e k κ α ι Λ ίπ ο β α τ ς κ α ι σ τ ο π ρ ό σ φ α τ ο έ ρ γ ο το υ E r n e s to L a c la u θ α υ π η ρ ε τ ο ύ σ ε π ο λ ύ α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ικ ό τ ε ρ α τ ο ν α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό - α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ό σ κ ο π ό « Π ο λ ιτ ικ ο ύ Σ κ ε π τ ικ ισ μ ο ύ » . Β ε β α ίω ς θ α μ π ο ­ ρ ο ύ σ α ν ν α α κ ο λ ο υ θ η θ ο ύ ν κ α ι ά λ λ ο ι δ ρ ό μ ο ι. Γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α , γ ια τ η ν α π ο ο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ο π ο ίη σ η το υ Π ο λ ιτ ικ ο ύ θ α ή τ α ν δ υ ν α τ ό ν α γ ίν ε ι α ν α φ ο ρ ά σ τ η σ ύ λ λ η ψ η τ η ς ε ξ ο υ σ ία ς π ο υ π α ρ α θ έ τ ε ι ο F o u c a u lt ιδ ια ίτ ε ρ α σ τ ο ν π ρ ώ τ ο τ ό μ ο τ η ς « Ι σ τ ο ρ ία ς τ η ς Σ ε ­ ξ ο υ α λ ικ ό τ η τ α ς » . Ό μ ω ς ο Α ιμ ίλ ιο ς Μ ε τα ξ ό π ο υ λ ο ς σ τ ο τε λ ε υ τ α ίο μ έ ρ ο ς το υ β ιβ λ ίο υ , σ ε μ ία κ ίν η σ η α μ φ ίβ ο λ η ς σ τ ρ α τ η γ ικ ή ς σ η μ α σ ία ς , ε π ιχ ε ι­ ρ ε ί σ υ ν ε ιδ η τ ά ν α κ ό ψ ε ι κ ά θ ε δ ε σ μ ό μ ε σ υ γ γ ε ν ε ίς μ έ χ ρ ι το σ η μ ε ίο α υ τό - α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ έ ς , α ν τιθ ε μ ε λ ιω τ ικ έ ς α ν τ ιλ ή ψ ε ις τ ις ο π ο ίε ς κ α τ η γ ο ρ ε ί γ ια ο υ σ ιο κ ρ α τ ισ μ ό κ α ι θ ε μ ε λ ιω τ ισ μ ό . Μ ια σ υ ν ε π ή ς κ ρ ιτ ικ ή τ ο υ Α π ο δ ο μ ισ μ ο ύ ό μ ω ς θ α α π α ιτ ο ύ σ ε μ ια λ ε π τ ο μ ε ρ ή ε ν α σ χ ό λ η σ η μ ε το έ ρ γ ο τ ο υ D e r r id a α ν κ α ι π ο λ λ έ ς α π ό τ ις π α ρ α τ η ρ ή σ ε ις τ ο υ σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α ε ίν α ι κ α ίρ ιε ς κ α ι σ η μ α ν τ ικ έ ς - κ α ι ό χ ι α π λ ώ ς μ ια β ια σ τ ικ ή α ν α φ ο ρ ά σ τ ο έ ρ γ ο το υ L y o ta rd . Η α ν α φ ο ρ ά μ ά λ ισ τ α α υ τή α π ο δ ίδ ε ι σ τ ο ν L y o ta rd τ η ν ε π ιν ό η σ η ε ν ό ς ν έ ο υ Θ εο ύ : « Ο α ρ τ ιγ έ ν ν η τ ο ς Θ ε ό ς ε ίν α ι η “ π λ α ν η τ ικ ή τ ε χ ν ο λ ο γ ία ” » 34. Ο α φ ο ρ ισ μ ό ς ό μ ω ς α υ τ ό ς δ ε ν μ π ο ρ ε ί π α ρ ά ν α α π ο τ ε λ ε ί π ρ ο ϊό ν μ ια ς ιδ ια ίτ ε ρ α π ρ ο σ ω π ικ ή ς α ν ά γ ν ω σ η ς τ η ς « L a C o n d itio n P o s tm o d e rn e » π ο υ θ α έ χ ρ η ζε μ εγ α λ ύ τ ε ρ η ς υ π ο σ τ ή ρ ιξ η ς τ η σ τ ιγ μ ή π ο υ ο ίδ ιο ς ο L y o ta rd π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι το ε γ χ ε ίρ η μ ά το υ μ ε ε ν τ ε λ ώ ς δ ια φ ο ρ ε τ ικ ο ύ ς ό ρ ο υ ς· ό χ ι δ η λ α δ ή ω ς φ ιλ ο σ ο φ ικ ή - θ ε ο λ ο γ ικ ή π α ρ έ μ β α σ η , α λ λ ά ω ς ε π ισ τ η μ ο λ ο γ ικ ή - κ ο ι ν ω ν ιο λ ο γ ικ ή - ισ τ ο ρ ικ ή ε π ισ κ ό π η σ η τ η ς κ α ­ τ ά σ τ α σ η ς τ η ς γ ν ώ σ η ς σ τ ις π ιο α ν ε π τ υ γ μ έ ν ε ς κ ο ι­ ν ω ν ίε ς . Π α ρ ό μ ο ια ε ίν α ι κ α ι η σ τ ρ α τ η γ ικ ή π ο υ α κ ο λ ο υ θ ε ίτ α ι α π έ ν α ν τ ι σ τ ο μ η δ ε ν ισ τ ή V a ttim o : « Ο μ η δ ε ν ισ τ ή ς π ρ ο τ ε ίν ε ι, λ ο ιπ ό ν , μ ια θ ε τικ ή δ ιέ ­ ξοδο: τη ν προπ αρασ κευ ή τω ν δ υνα τοτή τω ν της π λ α ν η τ ικ ή ς τ ε χ ν ο λ ο γ ία ς » 35. Ό μ ω ς ο V a ttim o σ το ιδ ια ίτ ε ρ ο ε ν δ ια φ έ ρ ο ν « T h e E n d o f M o d e rn ity » α ν α γ ν ω ρ ίζ ε ι σ τ α χ ν ά ρ ια το υ H e id e g g e r, τη σ ύ ν δ ε ­ σ η τ η ς τ ε χ ν ο λ ο γ ία ς μ ε τ η δ υ τικ ή ο ρ θ ο λ ο γ ικ ή μ ε ­

Ι

----- :----------------------------τ α φ υ σ ικ ή , τ η ν ο π ο ία π ρ ο σ π α θ ε ί ε ν τ έ χ ν ω ς ν α α π ο φ ύ γε ι - π α ρ ό τ ι το ε γ χ ε ίρ η μ ά το υ δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ α ο λ ο κ λ η ρ ω θ ε ί κ α ι ε κ τε θ ε ί σ υ σ τ η μ α τ ικ ά . Τ ο ε γ χ ε ί­ ρ η μ α το υ V a ttim o π ά ν τ ω ς ε ν έ χ ε ι μ ια δ ιά σ τ α σ η π ο υ « δ ικ α ιο λ ο γ ε ί» τ η δ ρ ιμ ε ία κ ρ ιτ ικ ή α π ό τ η ν π λ ε υ ρ ά το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ . Ό π ω ς π α ρ α τ η ρ ε ί ο μ ε τ α φ ρ α σ τ ή ς το υ V a ttim o , σ τ α α γ γ λ ικ ά : « Γ ια τ ο ν V a ttim o ο π ρ α γ μ α τ ικ ά “ ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν ο ς ” μ η δ ε ν ι­ σ τ ή ς (ϊΐ n ic h ilis ta c o m p iu to ) ε ίν α ι ε κ ε ίν ο ς π ο υ α ν α γ ν ω ρ ίζ ε ι π ώ ς δ ε ν υ π ά ρ χ ο υ ν π ια θ ε μ έ λ ια γ ια τη σ κ έ ψ η α λ λ ά τ η ν ίδ ια σ τ ιγ μ ή α ν α γ ν ω ρ ίζ ε ι π ω ς ο ύ ­ τε ε ίν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α κ α τ α σ τ ε ί κ ά τ ι θ ε μ ε λ ια κ ό μ έ σ α α π ό μ ια β ο υ λ η τ ικ ή π ρ ά ξ η · ο ύ τε κ α ν η β ο ύ λ η σ η γ ια δ ύ ν α μ η η ίδ ια » 36. Μ ια κ α ι η ά π ο ψ η α υ τή π λ ή τ τ ε ι κ α ίρ ια τ η ν κ α ρ δ ιά το υ ν τ ε σ ιζ ιο ν ισ τ ικ ο ύ π ε δ ίο υ σ ύ γ κ λ ισ η ς Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ - Κ ο ν δ ύ λ η , σ τ η ν ο π ο ία ή δ η α ν α φ έ ρ θ η κ α , ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς κ α τ α ­ λ ή γ ε ι ν α χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ί ω ς μ έ τ ρ ο σ ύ γ κ ρ ισ η ς το υ μ η δ ε ν ισ μ ο ύ το υ V a ttim o τ ο ν μ η δ ε ν ισ μ ό το υ Κ ο ν -

ετηλογη 45

δ ύ λ η κ α ι έ τ σ ι ν α τ ο ν α π ο ρ ρ ίπ τ ε ι χ ω ρ ίς δ υ σ κ ο λ ία . Μ ε τ ις κ ιν ή σ ε ις ό μ ω ς α υ τ έ ς τ ίθ ε τ α ι σ ε κ ίν δ υ ν ο ο π ρ α γ μ α τ ικ ά ε ν δ ια φ έ ρ ο ν α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ό ς , α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ό ς π ρ ο σ α ν α τ ο λ ισ μ ό ς τ η ς έ ρ ε υ ν α ς. Ε ν κ α τ α κ λ ε ίδ ι, θ α π ρ έ π ε ι ν α σ η μ ε ιώ σ ω εδώ π ω ς ο ι δ ικ έ ς μ α ς - ο ξ ε ίε ς π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς - κ ρ ιτ ικ έ ς π α ­ ρ α τ η ρ ή σ ε ις δ ε ν α π ο σ κ ο π ο ύ ν π α ρ ά σ τ η ν « κ α τ ’ ο υ σ ία » (sic ) υ π ε ρ ά σ π ισ η κ α ι ε μ β ά θ υ ν σ η το υ α ν τ ιο υ σ ιο κ ρ α τ ικ ο ύ α ν τ ιθ ε μ ε λ ιω τ ικ ο ύ δ ια β ή μ α τ ο ς το υ Μ ε τ α ξ ό π ο υ λ ο υ : Τ ο μ ε γ α λ ύ τε ρ ο π ρ ο τ έ ρ η μ α το υ β ιβ λ ίο υ ε ίν α ι ό τ ι μ π ο ρ ε ί ν α α π ο τ ε λ έ σ ε ι - κ α ι ή δ η α π ο τ ε λ ε ί - κ α τ α λ ύ τ η γ ια τ η ν έ ν α ρ ξ η κ α ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α μ ια ς σ υ ζ ή τ η σ η ς π ο υ ε ν δ έ χ ε τ α ι ν α μ ε τ α ­ β ά λ λ ε ι « α π ο φ α σ ισ τ ικ ά » τη μ ο ρ φ ή το υ π ο λ ιτ ικ ο ύ κ α ι κ ο ιν ω ν ικ ο ύ σ τ ο χ α σ μ ο ύ ε ν γ έ ν ε ι α γ γ ίζ ο ν τ α ς π α ρ ά λ λ η λ α κ α ι το χ ώ ρ ο τ η ς γ ν ω σ ιο θ ε ω ρ ία ς κ α ι τη ς ε π ισ τ η μ ο λ ο γ ία ς .

Γ ιά ν ν η ς Σ τα υ ρ α κ ά κ η ς

Σημειώσεις 1. Βλ. Μεταξόπουλος Αιμίλιος, «Πολιτικός Σκεπτικι­ σμός», Οδυσσέας 1991, σελ. 9.

Ibid. σελ. 293.

Ibid. σελ. 10.

Ibid. σελ. 26. Όπως θα υποστήριζε ο Wittgenstein του Tractatus προβάλλοντας μια σύλληψη της γλώσσας που στο ύστερο έργο του θα χαρακτήριζε Αυγουστίνεια εντοπίζοντας έτσι τα θεμέλια της Δυτικής γνωσιοθεωρίας στον Αυγουστίνο.

6. Μεταξόπουλος, op.cit., σελ. 54.

7. Ibid. σελ. 58.

8. Ibid. σελ. 61.

9. Ibid. σελ. 148.

10. Ibid. σελ. 125.

11. Ibid. σελ. 75.

12. Ibid. σελ. 204.

13. Ibid. σελ. 209.

14. Ibid. σελ. 237.

15. Ibid. σελ. 238.

16. Ibid. σελ. 238.

17. Ibid. σελ. 282.

18. Ibid. σελ. 288.

19. Ibid. σελ. 242.

20. Ο δυναμισμός της οποίας φέρνει στο μυαλό την αποδόμηση του Μαρξισμού που επιχείρησαν οι Chantal Mouffe και Ernesto Laclau στο σημαντικό­ τατο βιβλίο τους «Hegemony and Socialist 2.

3.

4.

5.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

Strategy», V erso 1985. Μ εταξόπουλος, op.cit., σελ. 286.

Ibid. σελ. 283.

Ibid. σελ. 206.

Ibid. σελ. 230.

Ibid. σελ. 287.

Ibid. σελ. 274. Βλ. L aclau E rn esto , «New Reflections on the R evolution o f o u r T ime», V erso 1990, σελ. 35. Βλ. L acan Jacques στο Λ ίποβατς θ ά ν ο ς , «Η απάρνηση του Πολιτικού», Ο δυσσέας 1988, σελ. 58. Βλ. Z izek Slavoj «For they know not w hat they do», V erso 1991. Θ α μπορούσε κανείς να ανατρέξει και στο Z izek Slavoj «The Sublime O bject o f Ideology» V erso 1989, στο οποίο οφείλει πολλά η επιχειρούμενη εδώ σύγκλιση Λ ακανικής ψ υχανάλυσης και πο ­ λιτική ς θεωρίας. Λ ίποβατς Θ άνος, «Ζ ητήματα Π ολιτικής Ψ υχολο­ γίας», Ε ξάντα ς 1991, σελ. 140.

Ibid. σελ. 140.

Ibid. σελ. 140-141. Λ ίποβατς Θ. «Η α πάρνηση του Πολιτικού», Ο δυσσέας 1988, σελ. 46. Μ εταξόπουλος op.cit., σελ. 296.

Ibid. σελ. 300. Βλ. V attim o G ianni, «The E nd of M odernity», Polity Press 1988, σελ. IV.

46 εταλογη

λυρικές προσεγγίσεις Ε Φ Η Π Α Ν Σ Ε Λ Η Ν Ο Υ Λ υ ρικές προσεγγί­ σεις. Δ ο κ ίμ ια . Α θ ή ν α , Σ ύ γ χ ρ ο ν η Ε π ο χ ή , 1993. Σελ. 300.

Δ οκίμιο

A Α Ε φ η Π α ν σ έ λ η ν ο υ , γ ν ω σ τ ή α π ό τ α έ ρ γ α τη ς: || «Δρόμοι της Α θήνας», «Κ αταχτημένη χώI ρα», «Τελευταίος τρύγος», τ α δ ιη γ ή μ α τ α τ η ς I «Γάλα της συκιάς» κ α ι τα π ο ιη τ ικ ά β ιβ λ ία I «Α υλός του ανέμου», «Γράμμα από το καλο­ ί καίρι», «Κ αθρέφτης της υποτροπής» κ α ι «Π ετροθάλασσα» κ α ι ή δ η β ρ α β ε υ μ έ ν η με Δ ιε θ ν έ ς Β ρ α β είο Π ο ίη σ η ς το 1992 α π ό το Ί δ ρ υ μ α Τ ζ ιό ρ τ ζιο Λ α Π ίρ α το υ δ η μ ά ρ χ ο υ Φ λ ω ρ ε ­ ν τ ία ς (γ ια ν α μ η ν α να φ έ ρ ο υ μ ε κ α ι τ ις ε π ισ τ η μ ο ν ι­ κ έ ς μ ελ έ τε ς τ η ς - ν ο μ ικ έ ς - κ α θ ώ ς κ α ι τ ις λ ο γ ο τ ε ­ χ ν ικ έ ς μ ετ α φ ρ ά σ εις τ η ς ), μ α ς χ α ρ ίζε ι έ ν α π ο λ ύ α ξ ιό λ ο γ ο ν έ ο π ό ν η μ ά τη ς : «Λυρικές προ σ εγγί­ σεις», μ ια σ ε ιρ ά δ ο κ ίμ ια σ ε ά μ εσ η σ χ έ σ η μ ε τ η ν κ α τ ’ ε ξ ο χ ή ν λ υ ρ ικ ή τ η ς φ ύ σ η . Ο μ ικ ρ ό ς π ε ρ ιε κ τι­ κ ό ς τ η ς π ρ ό λ ο γ ο ς π ο υ α π ο τε λ ε ί έ ν α δ ο κ ίμ ιο γ ια τ η ν Π ο ίη σ η , μ α κ α ι τ ο ε μ π ερ ισ τα τω μ έν ο ιδ ια ίτε ρ ο κ ε φ ά λ α ιο : Γ υ ν α ίκ ες , δ η μ ιο υ ρ γ ο ί τ έ χ ν η ς , ε π ιβ ε β α ι­ ώ ν ει το υ ς α γώ ν ε ς τ η ς σ υ γ γ ρ α φ έ ω ς γ ια τ η ν ά ν ο δ ο τ η ς γ υ ν α ίκ α ς κ α ι η π α ρ ο υ σ ία σ ή τ η ς τ ω ν γ υ ν α ικ ώ ν π ο ιη τ ρ ιώ ν σ τ ο ν έ ο τ η ς β ιβ λ ίο , ε π ικ υ ρ ώ ν ε ι τ η ν ιδ ι­ α ίτ ερ η ε υ α ισ θ η σ ία τ η ς γ ια το λ υ ρ ικ ό λ ό γο . Α π ό τις π ρ ώ τε ς π ο ιή τ ρ ιε ς π ο υ π α ρ ο υ σ ιά ζ ει ε ίν α ι η γ ν ω σ τή π ο ιή τ ρ ια Λ ιλ ή Ι α κ ω β ίδ η , μ ε π ο λ ύ τιμ ε ς κ α ι ά γ ν ω σ τε ς γ ια π ο λ λ ο ύ ς π λ η ρ ο φ ο ρ ίε ς γ ια τ α θ ε ­ α τρ ικ ά έ ρ γα τ η ς π ο ιή τ ρ ια ς , γ ια τ η ν α π ή χ η σ η το υ έρ γο υ τ η ς σ τ ο υ ς ε κ λ εκ το ύ ς τ η ς ε π ο χ ή ς τη ς , π ώ ς μ ί­ λ η σ α ν γ ι ’ α υ τή ν ο Ψ υ χ ά ρ η ς , ο Π α λ α μ ά ς , ο Σ ικ ελ ια ν ό ς κ α ι ο ν ε ό τε ρ ο ς Κ α ρ α ν τώ ν η ς. Α λ λ ά κ α ι γ ια τ η ν ε ν α σ χ ό λ η σ ή τ η ς μ ε β ιο γ ρ α φ ίε ς κ α ι μ ελ έτες για τ ο ν Π α λ α μ ά , τ ο ν Κ α ρ θ α ίο , τ η ν Ε ύ α Β λ ά μ η , τ η ν Κ α τίν α Π α π π ά , τ ο ν Κ α σ τα ν ά κ η , τ ο ν Β ενέζη κ α ι τ ο ν Π α ύ λ ο Π α λ α ιο λ ό γ ο , μ ελ έτες π ο υ χ α ρ α κ τ η ρ ί­

σ τ η κ α ν σ α ν « δ ο κ ίμ ια ζω ή ς κ α ι τ έ χν η ς » . Μ ια π ρ α γ μ α τ ικ ά ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν η π α ρ ο υ σ ία σ η τ η ς π ο ιή τ ρ ια ς κ α ι τ η ς ε π ο χ ή ς τ η ς - α π ό τ α ω ρ α ιό ­ τε ρ α κ ε ίμ ε ν α σ τ ο τ ό σ ο ε ν δ ια φ έ ρ ο ν α υ τό β ιβ λ ίο ε ί­ ν α ι η μ ο ν ο γ ρ α φ ία γ ια τ η ν π ο ιή τ ρ ια Ζ ω ή Κ α ρ έλ λ η , τη μ ο ν α δ ικ ή α π ό τη Θ ε σ σ α λ ο ν ίκ η . Α ν κ α ι α ν τ ίσ τ ιξ η σ τ ις ά λ λ ε ς π ο ιή τ ρ ιε ς το υ β ιβ λ ίο υ , η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς κ α το ρ θ ώ ν ε ι κ α ι α ν α κ α λ ύ π τε ι τ α μ υ σ τικ ά τ η ς π ο ιή τ ρ ια ς α υ τ ή ς μ ε τ ο ν τ ό σ ο δ ια φ ο ­ ρ ε τικ ό κ ό σ μ ο , σ α ν η ίδ ια η π ο ιή τ ρ ια μ ε το σ τ ο χ α ­ σ τικ ό τ η ς λ υ ρ ισ μ ό ν α τ η ς α π ο κ ά λ υ ψ ε τ α μ υ σ τικ ά τη ς , τ ις π τ υ χ έ ς τ η ς , τ ις α π ο χ ρ ώ σ ε ις τη ς. Κ α ι τ ο ν κ ό σ μ ο α υ τό ν τ η ς π ο ιή τ ρ ια ς η σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α ς, ό π ω ς κ ά ν ε ι κ α ι γ ια ό λ ες τ ις π ο ιή τ ρ ιε ς σ το β ι­ β λ ίο τη ς , τ ο ν σ κ ια γ ρ α φ ε ί μ α ζί με τη ζω ή το υ ς κ α ι τ η ν ε π ο χ ή το υ ς μ ε θ α υ μ α σ μ ό κ α ι α γ ά π η , χ ω ρ ίς ν α π α ρ ε μ β α ίν ε ι σ τ η ν π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ ά το υ ς, ό π ω ς σ υ χ ν ά γ ίν ε τα ι. Η μ έθ εξ ή τ η ς σ τ α κ ε ίμ ε να ε ίν α ι δ ια ­ κ ρ ιτικ ή μ α ζί κ α ι δ ιε ισ δ υ τικ ή α λ λ ά κ α ι α ν τικ ε ιμ ε ν ι­ κ ή . Κ ρ ύ β ει α ρ ισ τ ο τ ε χ ν ικ ά κ α ι μ ε ευ γ έν ε ια τα π ρ ο ­ σ ω π ικ ά τ η ς β ιώ μ α τα κ α ι α ν τιλ ή ψ ε ις, α ν κ α ι α π ό εκεί ξ εκ ίν η σ ε , γ ια ν α μ α ς δ ώ σ ε ι μ ία κ α θ α ρ ή ε ικ ό ν α τ η ς κ ρ ιν ό μ ε ν η ς π ο ιή τ ρ ια ς κ α ι ό χ ι τ η ν α ν τ α ν ά κ λ α ­ σ η τ η ς δ ικ ή ς τ η ς , ό π ω ς γ ίν ε τα ι π ο λ ύ σ υ χ ν ά . Η « α υ θ εν τία » τ η ς σ υ γ γ ρ α φ έ ω ς δ εν π ρ ο β ά λ λ ε τ α ι κ α ι ο ι π ο ιή τ ρ ιε ς α φ ή ν ο ν τ α ι μ ό ν ε ς το υ ς ν α μ ιλ ή ­ σ ο υ ν ε μ ε το έ ρ γο το υ ς. Α κ ό μ α α φ ή ν ο ν τ α ι κ α ι ο ι ά λ λ ο ι ν α μ ιλ ή σ ο υ ν γ ι’ α υ τές , ενώ ο ι τ ό σ ο σ η μ α ­ ν τ ικ έ ς α ξ ιό λ ο γ ε ς π α ρ ο υ σ ιά σ ε ις τ η ς σ ε τ ό σ ο ω ρ α ία γ λ ώ σ σ α γ ρ α μ μ έ ν ε ς μ έ ν ο υ ν ά κ ρ ω ς δ ια κ ρ ιτικ ές . Η Π α ν σ ε λ ή ν ο υ ε μ φ α ν ίζε τα ι ά κ ρ ω ς α ν τίθ ε τη με το σ υ χ ν ά π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε ν ο φ α ιν ό μ ε ν ο , ο ι π α ρ ο υ σ ια σ τ έ ς ν α π ρ ο β ά λ λ ο ν τ α ι τ ό σ ο π ο υ το π α ρ ο υ σ ια ζ ό μ εν ο ν α μ έν ει κ ρ υ μ μ έν ο κ α ι ε ις μ ά τ η ν ν α α ν α μ έ ­ ν ο υ μ ε ν α α κ ο ύ σ ο υ μ ε α υ τό π ο υ δ ε ν α κ ο ύ μ ε τ ε λ ικ ά . Σ τ ις «Λυρικές προσεγγίσεις» η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α φ ή ν ε ι ν α ζ ο ύ νε ο ι π ο ιή τ ρ ιε ς σ ε κ ά π ο ια α π ό σ τ α ­ σ η , σ ε β ό μ ε ν η τη δ ιά σ τ α σ η το υ π ο ιη τ ικ ο ύ π α ρ ε γ ­ χ ύ μ α τ ο ς , τ η ς κ α θ εμ ιά ς . Κ α ι έ χ ε ι τ η ν ικ α ν ό τ η τ α ν α δ ο ν ε ίτ α ι α π ό τ ις π ιο π ο ικ ίλ ε ς π ο ιη τ ικ έ ς το υ ς χ ο ρ ­ δ ές , τ ις ιδ έ ε ς τ ο υ ς, τ α β ιώ μ α τά το υ ς. Ο ι π ο ιή τ ρ ιε ς Ρ ίτ α Μ π ο ύ μ η - Π α π ά κ α ι Β ικ τω ­ ρ ία Θ εο δ ώ ρ ο υ , π ο υ σ τ ο έ ρ γο το υ ς ε κ φ ρ ά ζε τα ι η α γ ω ν ία κ α ι η τ ρ α γ ω δ ία τ η ς ε π ο χ ή ς το υ εμ φ υ λ ίο υ

----------------------------------πολέμου, όπως τις παρουσιάζει η συγγραφέας με τις σωστές επιλογές της, καταξιώνονται από το ζε­ στό λυρισμό που διατηρεί το ζέον αιώνια αν­ θρώπινο. «...Κελαηδούνε αμέριμνα (τα δάση) και παρατείνουνς το χαίρε του φθινόπωρου ανύποπτα από τις μελλοντικές συμφορές τις απειλούμενες και πάλι...», μας λέει η Βικτωρία Θεοδώρου. Σέβεται βαθιά τον άνθρωπο η συγγραφέας, γ ι’ αυτό στο έργο της τούτο ζούνε διαφορετικές επο­ χές και φωνές σε μια θαυμαστή συμφιλίωση, όπως: «Τα χίλια σκοτωμένα κορίτσια» της Ρίτας Μπούμη - Παπά. «Κορίτσια κορίτσια για ένα όχι σκοτωμένα / στις πεδιάδες έσπειρα κρυφά τα ονό­ ματα σας» / μα και ο ι στίχοι της Καρέλλη, στο «Ισραήλ» για το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης: «εβάδιζαν δίχως δυνάμεις έμπρο­ σθεν του διώκοντος» / «τα νήπια επορεύθησαν εις αιχμαλωσίαν έμπροσθεν του εχθρού» / «το παιδίον και ο γέρων κείτεται κατά γης εν ταις οδοίς». Τα αποσπάσματα αυτά που συνθέτουν την ενό­ τητα δύο διαφορετικών φωνών μπροστά στο συγκλονιστικό γεγονός της κατάλυσης της έννοι­ ας «άνθρωπος» στην τρομακτική περίοδο που ζήσαμε στη χώρα και από εκεί αντλούν ο ι ποιήτριες αυτές... Τέτοια θαυμαστά πράγματα ανακαλύ­ πτουμε στο βιβλίο, όπου έχει την ικανότητα η συγγραφέας να μας τα παραθέτει, με την προσω­ πική έκφραση της κάθε ποιήτριας, χωρίς να πα­ ρεμβαίνει, παρά πολύ διακριτικά. Η Πανσελήνου δεν κατατάσσει αξιοκρατικά. Ο ι ποιήτριες που παρουσιάζει τη συντροφεύουν αδελφικά και φι­ λικά, την πλημμυρίζουν με τους εναλλασσόμε­ νους στίχους τους από τα τραγικά γεγονότα μέχρι τα ήρεμα και οικεία συναισθήματα της καθη­ μερινότητας, που γίνεται και αυτή ποίημα και στί­ χος: Ό τα ν η ποιήτρια Στέλλα Καραμολέγκου στις στιγμές που ζει μακριά από τα δραματικά γεγονό­ τα που θα «βιώσει» στη ζωή της αργότερα, εκφρά­ ζει τον μοναχικό άνθρωπο κατά κάποιο τρόπο, βρίσκει την ίδια ανταπόκριση στην πλούσια ποιη­ τική ευαισθησία της Πανσελήνου με τους στίχους της: «Βρίσκομαι εδώ / καρφωμένη στη γη / «ένα κρίμα» / Λοιπόν μπορείς να κοιμάσαι ήσυχος / Κανένας φόβος για πτήση». Την αγγίζουν το ίδιο ο ι απλοί αυτοί στίχοι, όσο και οι τραγικότεροι που έγραψε στη σύντομη ποι­ ητική σταδιοδρομία της σχετικά, η Στέλλα Καρα­ μολέγκου όταν μας δίνει το φοβερό επίγραμμά της: «Πίσω από το μεγαλύτερο σταυρό μου. Το κα­ λύτερο πρόσωπό μου ντύνεται». Γ ια τί η ποιήτρια

εκλογή 47

αυτή, όπως ιστορεί σ’ ολόκληρο το σχετικό γ ι’ αυτήν δοκίμιό της η συγγραφέας δεν «εβίωσε» μο­ νάχα τον «μεγαλύτερο σταυρό που μπορεί να ση­ κώσει ο άνθρωπος: το θάνατο του αδελφού της από τη σύγχρονη κατάρα του είδους άνθρωπος (το Ε ΙΤ Ζ ), αλλά «ντύθηκε και το καλύτερο πρόσωπό της: το Ανθρώπινο», όπως το έδωσε στην τέχνη του λόγου με το αξιόλογο, το θαυμαστό βιβλίο της «Το δώρο του ιερού πόνου». Και πέραν αυτού, στάθηκε δίπλα του ως την τελευταία του στιγμή, τρυγώντας με γενναιότητα και συνέπεια, σπάνια για σύγχρονο άνθρωπο και δη «διανοούμενο», τον πόνο του αδελφού της, τους πόνους μαζί του, το σβήσιμο μιας ζωής, πάνω στην ομορφιά και τη λάμψη της νεότητας... Ο ι σελίδες «πάθους» του βι­ βλίου της Ε. Πανσελήνου είναι εφάμιλλες με τις αντίστοιχες του «Λώρου του Ιερού Πόνου». Κ αι όχι μόνον αυτές. Όπως πολύ εύστοχα γρά­ φτηκε από την κριτική, οι «Λυρικές προσεγγί­ σεις» είναι μια «μελέτη πάθους» - το πάθος με τη διπλή, την πολλαπλή έννοια: σαν πάθος, σαν χα­ ρά μα και σαν οδύνη και σωματικός πόνος ακόμα. Σαν βίωμα μα και σαν έκφραση τόσο από «το δη­ μιουργό», την ποιήτρια ή τον ποιητή, ή και τον πεζογράφο ακόμα, μα και από τον μελετητή, την παρουσιάστρια, την Πανσελήνου: Γ ια τί όπως λέει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου της και στο προλογικό σημείωμά της για την ποίηση (σ. 11-13), «ό­ λοι αυτοί οι δημιουργοί με εκφράζουν». «Με το λυγμό της μάνας έως τις τρίλλιες της νεότητας», η Λ ιλή Ιακωβίδη που γέμισε «μια της τρίλλια τα χάη», όπως της έγραψε ο Σικελιανός. Η Ζωή Κ α­ ρέλλη με τους προβληματισμούς της, όπου «της ρίζας η συγκρατημένη ορμή με υπομονή βαθιά στη γη δουλεύει τον καρπό», μα και την περήφα­ νη αίσθηση της γυναίκας που είναι «Η ΑΝΘΡΩΠΟΣ» (όπως απαντά στην αρχαία γραμ­ ματική στο θηλυκό) όχι πια «ετερόφωτη σελήνη». Η Ρίτα Μπούμη-Παπά με το θρήνο της για τα «χί­ λια σκοτωμένα κορίτσια», «τις κόρες της» της Αντίστασης και του εμφύλιου. Η Β. Θεοδώρου για τη «Λίθινη εποχή»που ξέπεσε η ζωή στις εξο­ ρίες και τον εμφύλιο, μα και τον απειλούμενο αφανισμό της γης με τις πυρηνικές βάσεις. Η Μ ά­ για Μ αρία Ρούσου με το σπαραγμό για τον αγα­ πημένο: «Ω! νάσουνα σπαθί / κατάκαρδά μου να σε μπήξω», ίσαμε το θρήνο για τη σφαγή των Κα­ λαβρύτων. Η Μάχη Μουζάκη για την ερωτική μέ­ θη της γυναίκας που «θ’ ανθίσει παιδί/ δεν μπορεί τέτοια μέθη να μην φέρει ζωή», ίσαμε την εμετική της αηδία για την αμερικανική νύχτα. Η Έ λλη Παπά με το «δάμασμα» του κελιού της ίσαμε την έξαρση της νίκης πάνω στο θάνατο του αγωνιστή,

48 ετηλογη ARNOLD SHERMAN

ΚΑΚΟΠ ΙΣΤΙΑ --------Σ Τ Α --------

ΒΑΛΚΑΝΙΑ Ο ΒΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑΣ Ποιος ευθύνεται για όλα όσα συνέβησαν στην πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας; Ποιος ήταν ο ρόλος της διεθνούς κοινότητας; Για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται για τα Βαλκάνια αλλά και για τη δικαιοσύνη, αυτό το βιβλίο είναι ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο.

«Θανάτω Θάνατον πατήσας». Εκτός από της πονήτριες που αναφέρθηκαν, στο βιβλίο περλιλαμβάνεται και ένα μέρος με τ ίτ­ λο: «Ελληνίδες πεζογράφοι», μελετήματα για τις: Γαλάτεια Καζαντζάκη (με λεπτομερέστατη και τόσο χρήσιμη για τα έργα της βιβλιογραφία), τη διηγηματογράφο, την πολυβραβευμένη Ηρώ Γεωργιάδη Λαμπίρη και τη Ναταλία Αποστολοπούλου, την απλή δασκάλα με τα συγκλο­ νιστικά αφηγήματά της από τη ζωή των γυναικών εξόριστων και φυλακισμένων του εμφυλίου και της Αντίστασης. Κ αι το βιβλίο κλείνει με ένα τρίτο εκτεταμένο κεφάλαιο, αφιερωμένο στους συγγραφείς και τη «Λογοτεχνία της Γης», όπως πολύ εύστοχα το χα­ ρακτηρίζει η Πανσελήνου και αφορά «το βίο και το βασανισμό του κολλίγα, του αγρότη, του χωριάτη, που γίνεται αντάρτης όταν χρειαστεί με το όπλο να προασπίσει τη γη του». Συγκεκριμένα, εί­ ναι παρουσιάσεις του ποιητή Γιάννη Νεγρεπόντη και των πεζογράφων Η λία Λεφούση, Ζήση Σ κά­ ρου, Αστέρη Κοββατζή και Νίκου Παπανδρέου που στο έργο τους κινείται κυρίως ο κόσμος της Θεσσαλίας, η αγροτιά της, που τόσο λίγη μνεία έχει γίνει πάντα για ένα τόσο ενδιαφέρον κεφά­ λαιο, στη νεοελληνική πεζογραφία. Καθώς η συγγραφέας επιλέγει δημιουργούς που στο έργο τους αντικαθρεφτίζεται μια πεντη­ κονταετία και περισσότερο - μια εποχή ζυμώσεων και εξεγέρσεων με όλα τα τραγικά γεγονότα στην Ελλάδα και στον κόσμο όλο έχουμε έναν ολάκε­ ρο πίνακα κοινωνικό, μετουσιωμένο σε τέχνη και θυμόμαστε τα λόγια του Γκόρκι, λίγο μετά την επανάσταση την Οκτωβριανή: «Γιατί έγιναν όλα αυτά; Ίσω ς για να βρεθεί κάποιος να τα γράψει». Μ ε την εξαιρετική ανθρωπιά, το αίσθημα ισό­ τητας και παραδοχής για όλα τα λογοτεχνικά άν­ θη η Πανσελήνου μας χορηγεί ένα θαυμάσιο, πλούσιο σε πληροφόρηση και φιλολογική επάρ­ κεια έργο, μια πολύτιμη εισφορά στη μελέτη της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ζ ω ή Ν ά σ ιο υ τζ ικ

με ασπρόμαυρες φωτογραφίες.

Κυκλοφορεί και στην αγγλική. Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Ψ Υ Χ Ο Γ ΙΟ Σ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 1 - 106 79 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 3602535 - 3618654 Telefax: 01 - 3640683

Για αναγνώ στες με απαιτήσεις

Επανόρθωση Στην κριτική του Χρήστου Ηλιόπουλου για το βι­ βλίο της Ελένης Δρσύζα «Πηνελόπη η ατίθαση μη­ χανή» (Διαβάζω, τεύχος 317, σελ. 15) στο ποίημα που παρατίθεται, οι τελευταίοι στίχοι πρέπει να διαβαστούν οι εξής: για τί εγώ ο άνεμος μπαίνω στο παντελόνι σου κ ι’ ανακατεύω την οργή σου.

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των βιβλίων γίνεται με βάση το γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης, προσαρμοσμένο στην ελληνική βιβλιογρα­ φία.

Αρ. 3 2 0 11 Αυγούσιου -

ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ των περιοδικών δεν περιλαμβάνονται εβδομα­ διαία έντυπα.

24 Αυγούσιου 1993

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Δελτίο συντάσσεται με την πολύτιμη συνεργα­ σία του βιβλιοπωλείου της «Εστίας».

Επιμέλεια:

ρ ενικ ά έρ γ α

Έφη Απάκη

ψ υ χ ο λ ο γ ία __________________

Έ ρευνα

Εφαρμοσμένη ψυχολογία

ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ I. Ν. Μεθοδολογία επιστημονικής έρευνας. Τόμοι A +Β. Αθήνα, 1993. Σελ. 100 +191. Δρχ.

1870 +2600.

SILVESTEIN L.M. Σκεφιείτε τις εναλλακτικές λύσεις. Μετ. Σ. Ανδρεοπούλου. Αθήνα, Διόπτρα, 1993. Σελ. 190.

Παραψυχολογία Ο δηγοί Οδηγός Index Hellas. Αθήνα, Εκδόσεις της Ευρώπης, 1993. Σελ. 1213. Δρχ. 14870.

ΛΕΜΠΡΕΝ Μ. Γιατροί του ουρανού γιατροί της γης. Αθήνα, Περπινιός, 1993. Σελ. 335. Δρχ. 3120.

ο ιν ω ν ικ ές επισ τή μ ες φ ιλ ο σ ο φ ία __________________ Γενικά Γενικά ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ Κ. Ελεγεία. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1993. Σελ.

436. Δρχ. 2600.

Αποκρυφισμός ΚΟΛΛΙΝ Ρ. Η θεωρία των ουρανίων επιδράσεων. Μετ. Δ. Ευαγγελόηουλος. Αθήνα, Πύρινος Κόσμος, 1993. Σελ. 610. Δρχ. 5920.

ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ. Η κατοικία στην Ελλά­ δα. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1993. Σελ. 235.

Κοινωνιολογία ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Σ. Η κοινωνική οργάνωση του αστικού χώρου. Αθήνα, Παπαζήσης, 1993. Σελ. 419. Δρχ. 4160.

GALBRAITH J.K. Η κοινωνία της ικανοποίησης. Μετ. Σ. Ζώτος. Αθήνα, Singular, 1993. Σελ. 244. Δρχ. 2900.

50

δ ελτίο ----------------------------------

GAULEZAC V. DE. Η ταξική νεύρωση. Μει. Α. Βερβερίδης. Αθήνα, Παπαζήσης. Σελ. 328. Δρχ. 3120.

J έχνες

Πολιτική ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ! Γ. Ελλάδα μια χώρα των συνόρων. Αθήνα, Αι­ γαίου, 1993. Σελ. 224. Δρχ. 2390. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Λ. Το βρώμικο ’89. Αθήνα, Κάκτος, 1993. Σελ. 343. Δρχ. 2600.

Οικονομία

Αρχπεκιονική ΓΈΩΡΠΑΔΟΥ θ . - ΔΕΣΠΟΕΝΙΑΔΟΥ Β. - ΜΠΟΤΣΚΑΡΗΣ Γ. Η αρχιτεκτονική στις επαρχίες Έδεσσας και Αλμωπίας. Έδεσ­ σα, Επί Τροχάδην, 1993. Σελ. 18. ΦΕΣΣΑ-ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ε. Κτίρια για δημόσια χρήση στη νεό­ τερη Ελλάδα 1827-1992. Αθήνα, 1993. Σελ. 120.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Γ. Κείμενα οικονομικής θεωρίας και πολιτικής. Τόμος Β'. Αθήνα, Κριτική, 1993. Σελ. 270. Δρχ. 3640.

Ζωγραφική

ΧΑΤΖΗΪΩΣΗΦΙΔΟΥ Υ. - ΦΛΩΡΟΥ Α. Η σηροτροφία στην Έδεσσα κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Έδεσσα, Επί Τροχάδην, 1993. Σελ. 24.

Ιωάννης Ζιώγας. Εηνα περιόδου 1920-1993. Θεσσαλονίκη, Δήμος Θεσσαλονίκης, 1993. Σελ. 45.

Κοινωνική πρόνοια ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΤΕΦΑΝΟΥ Η. Σύγκλιση συστημάτων κοι­ νωνικής ασφάλισης στη δυτική Ευρώπη. Αθήνα, Σιδέρης, 1992. Σελ. 115. Δρχ. 1560.

Λαογραφία ΚΑΣΣΗΣ Κ. 64 αυθεντικά παραμύθια από τη Μάνη. Αθήνα, Ιχώρ, 1993. Σελ. 164. Δρχ. 3120.

Προσωπογραφίες Πολύκλειτου Ρέγκου. Θεσσαλονίκη, Δήμος Θεσσαλονίκης, 1993. Σελ. 184. Χάρτες και γκραβούρες της Μακεδονίας. 15ος - 19ος αιών. Β' έκδοση. Θεσσαλονίκη, Δήμος Θεσσαλονίκης, 1993. Σελ.

118. ΑΡΦΑΡΑΣ Μ. Ε. - ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΑΚΗ Μ. Το γραμμικό σχέδιο. Αθήνα, 1993. Σελ. 150. Δρχ. 2910.

Φωτογραφία Οι δεσμώτες του φωτός. Αθήνα, Adam, 1993. Σελ. 77. Δρχ.

2600.

|"J α ιδ α γ ω γ ικ ή - εκ π α ίδ ε υ σ η £ ν α σ χ ο λ ή σ ε ις Παιδαγωγική ΜΠΟΥΖΑΚΗΣ Σ. Συγκριτική παιδαγωγική. Τόμος Γ'. Αθήνα, Gutenberg, 1993. Σελ. 230. ΠΑΠΑΛΙΑΚΟΥ-ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ Δ. Το παιδί στο σπίτι, στο σχολείο, στον κοινωνικό χώρο. Αθήνα, Πανέζης, 1993. Σελ.

181. Δρχ. 2080.

Εκπαίδευση Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου. Διήμερο της Ο.Ι.Ε.Λ.Ε. Εισ.-επιμ. Α. Ανδρέου. Αθήνα, Εκδοτικός Όμιλος Συγγραφέων-καθηγητών, 1992. Σελ. 228. Δρχ. 2080. ΧΡΟΝΗΣ Σ. Διδακτική πράξη και κοινωνικός έλεγχος. Αθήνα, Εκδοτικός Όμιλος Συγγραφέων-αθηγητών, 1993. Σελ. 280. Δρχ. 2910.

£ φ α ρ μ ο σ μ έ ν ε ς επισ τή μ ες Επιχειρήσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Δ. Λ. Εισαγωγή στη λογιστική. Θεσσαλο­ νίκη, Παρατηρητής, 1993. Σελ. 254.

Αθλητισμός ΚΟΥΝΟΥΠΑΣ Μ. I. Ακόμη ψηλότερα! Αθήνα, Καλέντης, 1993. Σελ. 200.

Οικιακή οικονομία FULDER S. - BLACKWOOD J. Σκόρδο η συνταγή της φύσης. Μετ. Σ. Ανδρεοπούλου. Αθήνα, Διόπτρα, 1992. Σελ. 173. Δρχ.

1245.

λα σ ικ ή φ ιλ ο λ ο γ ία Γενικά ΛΑΖΑΝΑΣ Β. I. Αρχαία ελληνικά επιγράμματα. Αθήναι, Παπαδήμας, 1993. Σελ. 300.

Αρχαίοι συγγραφείς ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Άπαντα. Εισ.-μετ.-σχολ. Β. Μανδηλαράς. Τό­ μοι 15ος-16ος και 17ος. Αθήνα, Κάκτος, 1993. Σελ. 403 + 411 +172. Δρχ. 1870 (ο κάθε τόμος)

---------------------------------- δελτίο 51 ΜεΜιες DETIENNE Μ. Ο Διόνυσος κάτω από ι ’ αστέρια. Μει. Κ. Κουρεμένος. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1993. Σελ. 125. Δρχ.

1455.

^ ο γ ο ιεχ ν ία

STEVENS W. Adagia. Μετ. X. Βλαβιανός. Αθήνα, Νεφέλη, 1993. Σελ. 62. Δρχ. 1245.

Φιλοσοφία ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ Α. Τα χρόνια του δράκου. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 112. Δρχ. 1040. ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ Α. Το χάρτινο σπέρμα. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 94. Δρχ. 1040.

Ποίηση ΑΛΑΠΑΛΗ-ΣΤΙΑΛΙΚ Σ. Κράσπεδα νάρκωσης. Αθήνα, Δω­ δώνη, 1993. Σελ. 66. ΓΑΖΟΥΛΗΣ Ν. 86 λουλούδια για τη Δανάη. Ποιήματα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1993. Σελ. 95. ΓΑΛΑΝΟΣ Γ. Εμπρός... Ποιήματα.'Αθήνα, 1993. Σελ. 181. ΔΑΒΒΕΤΑΣ Δ. Ο μανδύας του Λαοκοοντα. Ποιήματα. Αθήνα, Σήμα, 1993. Σελ. 111. Δρχ. 1765. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Μ. Μ. X. Παράλληλον σέλας. Αθήνα, Δωδώ­ νη, 1993. Σελ. 78. ΚΑΛΟΜΑΛΟΣ Θ. Οι «14 επιστολές» και ένα υστερόγραφο. Αθήνα, Επικαιρότητα, 1993. Σελ. 47. ΚΑΡΑΒΙΤΗ Ν. Καθ’ οδόν. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 70. Δρχ. 1040. ΚΑΨΑΛΗΣ Δ. Αισθηματική αγωγή. Αθήνα, Αγρα, 1993. Σελ.

36. ΛΑΓΓΟΥΡΕΛΗ Μ. Ο κύριος με την καμπαρντίνα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1992. Σελ. 80. ΛΑΠΟΣ Η. Το βιβλίο της Μαριάννας. Αθήνα, Ίκαρος, 1993. Σελ. 79. Δρχ. 1245. ΜΟΥΤΑΦΗΣ Γ. Άπαντα. Ποίηση. Τόμος Α'. Αθήνα, Βιβλιο­ πωλείο των Βιβλιόφιλων, 1993. Σελ. 540. ΠΑΠΠΑΣ Μ. Ένα μπαλκόνι θύμησες. Καρδίτσα, 1993. Σελ.

47.

ΚΟΝΤΟΔΗΜΟΣ Κ. Σιγά τον πολυέλαιο. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 338. Δρχ. 2910. ΚΩΣΤΙΔΗΣ Δ. Διηγήματα. Αθήνα, Ππσιλός, 1993. Σελ. 129. ΛΑΜΠΡΙΝΟΥ Τ. Τη ζωή μας τη ζούμε μονάχα μια φορά. Αθή­ να, Δωρικός. Σελ. 152. Δρχ. 1455. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ Σ. Περιπλάνηση ανάμεσα στα σκουπίδια. Αθήνα, Όμβρος, 1993. Σελ. 76. Ανθολογία επιστημονικής φαντασίας. Νέο κύμα. Μετ. Τ. Αλεπάκος. Αθήνα, Alien. Σελ. 317. Δρχ. 2600.

GAGE Ε. Το τελικό χτύπημα. Μετ. Κ. Οικονόμου. Αθήνα, Bell, 1993. Σελ. 448. ΓΚΑΡΝΤΝΕΡ Λ. Βρώμικη πόλη. Μετ. Σ. Τριανταφύλλου. Αθή­ να, Δελφίνι, 1993. Σελ. 206. Δρχ. 2080. ΚΕΘΕΡ Γ. Ο γείτονας Ροζίσης. Μετ. Μ. Γεωργούδη. Αθήνα, Gutenberg, 1993. Σελ. 100. Δρχ. 830.

KING S. Χρήσιμα αντικείμενα. Μετ. X. Αναστοπούλου. Αθήνα, Bell, 1993. Σελ. 788. ΚΟΡΚΟΥΤ Ν. Τουρκική ηρωική χρονογραφία. Μετ. Γ. Αδελφοπούλου - Λ.Σ. Σκαρτσής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1993. Σελ.

260. Δρχ. 2080. ΚΟΣΕΡΙ Α. Οι τεμπέληδες στην εύφορη κοιλάδα. Μετ. Δ. Ζορμπαλάς. Αθήνα. Χατζηνικολή, 1993. Σελ. 184. Δρχ. 1900. ΚΡΕΙΝ Σ. Το βαρκάκι. Μετ. Ν. Κοκόλη. Αθήνα, Gutenberg, 1993. Σελ. 86. Δρχ. 800.

ΠΑΤΑΚΑΚΗ Ε. Γράμματα στο εγώ μου. Αθήνα, 1993. Σελ. 55.

ΚΡΙΣΤΙ Α. Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές. Μετ. Γ. Παρασκευόπουλος. Αθήνα, Μίνωας, 1992. Σελ. 256. Δρχ. 1500.

ΠΑΤΑΚΑΚΗ Ε. Προσπάθειες. Αθήνα, 1993. Σελ. 91.

LABRO Ρ. Ένα καλοκαίρι στη Δύση. Μετ. Α. Μιλιλή. Αθήνα, Ροές. Σελ. 304.

ΠΑΤΑΚΑΚΗ Ε. Τίποτα δεν είναι αιώνιο!! Αθήνα, 1993. Σελ.

53. ΣΙΑΦΛΕΚΗΣ Ζ. Τα ινδάλματα των ημερών. Ποιήματα. Θεσσα­ λονίκη, Τα Τραμάκια, 1993. Σελ. 37. ΣΤΕΛΛΑΚΗ Δ. Ερωτικά μελύδρια. Ποιήματα. Αθήνα, Ελληνι­ κά Γράμματα, 1993. Σελ. 62. ΤΣΕΛΕΝΤΗ Α. Σιγή πέτρας. Αθήνα, Δωδώνη, 1993. Σελ. 60. ΦΙΛΙΠΠΑΚΟΥ-ΜΠΑΝΟΥ Τ. Τρεις ζωγραφιές με λαϊκά χρώ­ ματα. Ποιήματα. Αθήνα, 1993. Σελ. 41. Κινέζικα τραγούδια. Απόδ. Κ. Βάρναλης. Αθήνα, Λωτός, 1992. Σελ. 33. Τραγούδια της Πολυνησίας. Μετ.-προλ.-σημ. Σ. Λ. Σκαρτσής. Αθήνα, Καστανιώτης, 1993. Σελ. 116. Δρχ. 1560.

ΟΛΛΦΡΕΫ Κ. Το όραμα στη χαράδρα. Μετ. Κ. Σίνου. Αθήνα, Πατάκης, 1993. Σελ. 331. ΣΑΝΣΟΜ Γ. Το σώμα. Μετ. Γ.-Ι. Μπαμπασάκης. Αθήνα, Δελ­ φίνι, 1993. Σελ. 286. Δρχ. 2600. ΣΑΝΤΑΛ Μ. Η ηγουμένη του Κάστρο. Μετ. Μ. Γιαλουράκης. Αθήνα, Gutenberg, 1993. Σελ. 157. Δρχ. 1245. ΦΓΓΖΕΡΑΛΝΤ Φ.Σ. Εποχή των θαυμάτων (Αυτοβιογραφικά και άλλα). Μετ. Γ. Λάμψας. Αθήνα, Printa, 1993. Σελ. 220. ΧΑΜΣΟΥΝ Κ. Μυστήρια. Μετ. Γ. Λάμψας. Αθήνα Printa, 1993. Σελ. 301. ΧΟΘΟΡΝ Ν. Ίθαν Μπραντ. Μετ. Κ. Πολίτης. Αθήνα, Guten­ berg, 1993. Σελ. 79. Δρχ. 830.

52

δελτίο ----------------------------------

Ευθυμογραφικά ΣΤΡΑΤΑΚΗΣ Μ. ΠοΛπική (οΟ για γέλια. Θεσσαλονίκη, Παρα­ τηρητής, 1993. Σελ. 183. Δρχ. 1980.

ΤΑΤΑΚΗΣ Β.Ν. Απομνημονεύματα. Βιογραφική μυθιστορία. Αθήνα, Μορφωτικά Ίδρυμα Εθνικής Τραηέζης, 1993. Σελ.

671. Δρχ. 4885.

Μελέτες

Ελληνική Ιστορία

ΚΟΥΔΟΥΝΗΣ Θ. Η αρχαία ελληνική γραμματεία κάτω από το φως της ελληνικής μαρξιστικής σκέψης. Αθήνα, Δίπτυχο, 1993. Σελ. 63.

ΤΟΥΡΑΤΣΟΓΛΟΥ Γ. Η νομισματική κυκλοφορία στην Αρχαία Μακεδονία (περ. 200 π.Χ. - 268-86 μ.Χ). Αθήνα, Ελληνική Νομισματική Εταιρεία, 1993. Σελ. 113. Δρχ. 6760.

ΚΟΥΔΟΥΝΗΣ Θ. Ο φιλολογικός Κορδάτος. Αθήνα, 1993. Σελ. 42.

ΦΗΛΝΤΙΝΓΚ Ζ. Το κρυφτό. Η Αντίσταση της Κρήτης. Μετ. Α. Φιαδά. Αθήνα, Εστία, 1993. Σελ. 259.

ΜΥΛΩΝΑΣ Σ. Ενώ δύει το έτος του Κάλβου αναδύεται η ποίη­ σή του. Λευκωσία, Κερύνεια, 1993. Σελ. 22.

BELLE Η. Ταξίδι στην Ελλάδα 1861-1874. Μετ. Λ. Σταματιάδη. Αθήνα, Ιστορικής, 1993. Σελ. 251. Δρχ. 2600.

GREISCH J. Οι μεταφορές της ανάγνωσης. Μετ. Ε. Θεοδωροπούλου-Καλογήρου. Αθήνα, Καρδαμίτσα , 1993. Σελ. 128.

Παγκόσμια Ιστορία

Δοκίμια ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Ν. Το επ’ εμοί. Δοκίμια. Αθήνα, Μπιλιέ­ το, 1993. Σελ. 60. Δρχ. 1245. ΟΚΑΛΙΟΒΑ-ΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ Σ. Ο καινούργιος άνθρωπος είναι βαθιά ερωτευμένος. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 90. Δρχ.

1040.

ΣΕΜΕΛΕΝ Ζ. Άοπλοι απέναντι στον Χίτλερ. Η αντίσταση των πολιτών στην Ευρώπη 1939-1943. Μετ. X. Ξανθοπούλου. Αθή­ να, Χατζηνικολή, 1993. Σελ. 313. Δρχ. 2600.

Τ αξίδια Ελλάδα

0 έαιρο Εργα

ΚΑΪΜΗ Τ. Ελληνικά τοπία. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 1993. Σελ.

143. Δρχ. 2910.

|"| αιδικά

ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ ΝΕΟΚΟΣΜΟΣ. Οι Εδεσσαίοι. Έδεσσα, Επί Τροχάδην, 1993. Σελ. 57. ΔΕΛΗΠΑΝΝΗΣ Γ. Σμύρνη, οι καβαλλάρηδες του θανάτου. (Θεατρικό). Αθήνα, Ίδμων, 1993. Σελ. 68. Δρχ. 1040.

GUERIN Μ. Ο κύων. Θέατρο. Μετ. Τ. Θεοδωρόπουλος. Αθή­ να, Εστία, 1993. Σελ. 143. Δρχ. 1400.

| σιορία

Ελεύθερα αναγνώσματα 16 και καλοκαίρι. Επιμ. Μ. Κοντολέων - Π. Μηλιώρη. Αθήνα, Πατάκης, 1993. Σελ. 120. Δρχ. 1300. ΔΙΚΑΙΟΥ Ε. Οι Θεοί δεν πεθαίνουνε στην Πέλλα. Αθήνα, Πα­ τάκης, 1993. Σελ. 192. Δρχ. 1150. ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑΣ Α. Ο Πράας του Νικία. Αθήνα, ΜαλλιάρηςΠαιδεία, 1993. Σελ. 98. Δρχ. 1040.

Μαρτυρίες ΚΑΖΑΖΗΣ Ν. Περιοδεία στον ελληνισμό του Καυκάσου. Αθή­ να, Ελεύθερη Σκέψις, 1993. Σελ. 75. Δρχ. 725.

Βιογραφίες ΔΗΜΓΓΣΑΣ Μ. Γ. Βιογραφία Ολυμπιάδος της Ηπειρώτιδος. Αθήνα, Ελεύθερη Σκέψις, 1993. Σελ. 136. Δρχ. 1040. ΜΩΡΑΪΤΗΣ Κ. Ανδρέας Καβαφάκης. Η ζωή και η δολοφορία ενός μάρτυρα της μαχόμενης δημοσιογραφίας. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 1993. Σελ. 271. Δρχ. 2600. ΣΙΩΡΗΣ Γ. Γεράκης. Αθήνα, Εστία, 1993. Σελ. 200. Δρχ.

2500.

ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ Μ. Ο αδελφός της Ασπασίας. Αθήνα, Πατάκης, 1993. Σελ. 135. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ Μ. Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθελε να λιώσει. Αθήνα, Δελφίνι, 1993. Σελ. 37. Δρχ. 1500. ΜΑΣΤΟΡΗ Β. Ένα-ένα τέσσερα. Αθήνα, Πατάκης, 1993. Σελ.

136. Δρχ. 950. ΜΥΛΩΝΑ-ΡΑΪΔΗ Φ. Νέα Σελήνη. Αθήνα, Gutenberg, 1992. Σελ. 204. Δρχ. 1245. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗ-ΞΕΝΑΚΗ Σ. Η πουλουδένια. Αθήνα, Όμβρος, 1993. Σελ. 55. ΧΩΡΕΑΝΘΗ Ε. Ο βατραχοποντικοπόλεμος. Αθήνα, Σμυρνιωτάκης. Σελ. 94.

δελτίο BLYTON E. Περιπέτεια στο Βουνό. Μει. Γ. Δεπάσιας. Αθήνα, Μίνωας, 1993. Σελ. 226. Δρχ. 1200. ΟΥΑΪΛΝΤΕΡ Λ. I. Το μικρό σπίτι στο λιβάδι. (Β' Βιβλίο). Μει. Φ. Ζησιμάτου. Αθήνα, Άγκυρα, 1993. Σελ. 165. Δρχ. 980.

Σχολικά ΑΝΘΟΥΛΙΑΣ Τ. Μαθηματικά Α' Δημοτικού. Τεύχη A, Β. Αθή­ να, Κασταντώτης, 1992. Σελ. 67 +87 +79.

|"| ε ρ ιο δικ ά ΠΑΤΙ. Μηνιάπκη επιθεώρηση. Τεύχος 217-218. Δρχ. 400. ΔΕΛΤΙΟ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΓΟΝΕΩΝ. Φύλλο 10. ΔΕΛΤΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΝΑΥΠΛΙΟΥ. Τεύχος 54. Δρχ. 300. ΔΙΑΒΑΖΩ. Δεκαπενθήμερη επιθεώρηση του Βιβλίου. Τεύχος 318. Δρχ. 700. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Τεύχος 9. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Τριμηνιαία έκδοση ευρωπαϊκού προβληματισμού. Τεύχος 10. Δρχ. 700.

53

ΛΑΪΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ. Φύλλα 109, 110,111,112. Δρχ. 100. ΜΠΕΣΑ. Διμηνιαία έκδοση. Τεύχος 26. Δρχ. 350. Η ΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Μηνιαία εφημερίδα από τη Μύκονο. Φύλ­ λο 53. ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΗ. Διμηνιαία εφημερίδα ενημέρωσης της Ομο­ σπονδίας Συλλόγων Ναυπακτίας (Ο.ΣΥ.Ν). Φύλλο 63. Δρχ.

50. ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχος 1589. Δρχ. 650. ΟΙ ΝΙΚΗΤΕΣ. Φύλλο 166. Δρχ. 1. ΝΟΥΜΑΣ. Επιθεώρηση τέχνης, γραμμάτων, πνευματικού προβλημαησμού. Τεύχος 19. Δρχ. 300. ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μηνιαία έκδοση γνώμης Κοζάνης. Τεύχος 6667. Δρχ. 100. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΧΑΝΙΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 10-11-12. Δρχ. 1.000. ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Τρίμηνη έκδοση εκ­ παιδευτικής κριτικής και γενικής παιδείας. Τεύχος 12. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 8. Δωρεάν. Ο ΡΑΜΠΑΓΑΣ ΚΙ Ο ΣΚΥΛΟΣ. Μηνιάπκη φυλλάδα. Φύλλο 171 (44). Δρχ. 50. ΡΕΥΜΑΤΑ. Απόψεις, κείμενα, τέχνες. Τεύχος 14. Δρχ. 800. ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ. Δημηνιαία λογοτεχνική εφημερίδα. Φύλλο 40.

ΙΑΤΡΙΚΗ. Μηνιαία έκδοση Εταιρείας Ιατρικών Σπουδών. Τό­ μος 64, τεύχη 1,2.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ. Τριμηνιαίο περιοδικό για το διάλογο και συνεργασία Βορρά -Νότου. Τεύχος 14. Δρχ. 250.

ΙΘΑΚΟΣ. Μηνιάπκη εφημερίδα της Ιθάκης. Φύλλο 119.

ΤΟΤΕ. Τεύχος 44 (Γ-8). Δρχ. 550.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. Τεύχη 301,302. Δρχ. 600.

Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΒΕΛΕΣΤΙΝΟΥ. Φύλλο 10 (59). Δρχ. 100.

ΚΑΣΤΑΛΙΑ. Δελτίο Ελληνικής Εταιρείας Ιατρών Λογοτεχνών. Τεύχος 112.

ΧΙΛΙΑ ΔΕΝΔΡΑ. Τριμηνιαία ενημερωτική έκδοση για την ι λοντική δασοπροστασία. Τεύχος 1 (10). Δρχ. 10.

Αρ. 3 2 0 Στην Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες βιβλιοκριτι­ κές και βιβλιοπαρουσιάσεις των ελληνικών εκδόσεω ν που δημοσι­ εύονται στον ημερήσιο αθηναϊκό τύπο. Περιλαμβάνονται, επίσης, και κριτικές δημοσιευμένες στον περιοδικό και επαρχιακό τύπο, όσες ήταν δυνατόν να εξασφαλίσουμε ή μας απέστειλαν οι συντά­ κτες τους.

Θ ρι Δαμασκηνός. Οθροδοξία καί Κόσμος (Ι.Ν.Κ, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 2/9).

Επιστήμες

Wesfale R.: Η συγκρότηση της σύγχρονης Επιστήμης (Τ. Κυπριανίδης, Καθημερινό, 7/9).

27 Αύγουστου 9 Σεπτεμβρίου 1993 Επιμέλεια: Μαρία Τρουπάκη

Τέχνη του Μεσοπολέμου (Μ. Λαμπράκη - Πλάκα, Βόμα, 5/9). Πιτσάσκι Ν.: Η ποίηση του ροκ (Γ. Σταματόπουλος, Αυριανό, 29/8 -Νίκη, 2/9).

Γλώσσα Μπαμπινιώτης Γ.: Ελληνική γλώσσα (Σ.Ι. Καργάκος, Οικονο­ μικός Ταχυδρόμος, 9/9).

Κλασική Φιλολογία Μόσχος. Ευρώπη (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 30/8).

Πολιτική Ανθολογίες Stems Μ.: Περίπλοκες συμμαχίες (Θ. Ψαλιδόπουλος, Διαβάζω, 317).

Η Μεσοπολεμική Πεζογραφία (1914-1939) (Γ. Κουβαράς, Κα­ θημερινό, 7/9).

Δίκαιο Ποίηση Μάρκου I.: Δίκαιο Συναλλαγματικής (Γ. Τσουλέας, Νέα, 1/9).

Blanpain R. - Κουνιάδης I.: Το κοινοτικό Δίκαιο της Εργασίας (Γ.Σ. Τσουλέας, Νέα 7/9).

Εκπαίδευση Θεοδωρόπουλος Δ.: Ταλαίπωρη παιδεία (Θ. Διαμαντόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 9/9).

Τέχνες Βουτυράς Ε. - Στεφανίδου-Τιβερίου Θ.: Μνημεία του ρωμαϊ­ κού πολιτισμού (Ω, Αυγό, 29/8). Κωτίδης Α.: Μοντερνισμός και «Παράδοση» στην Ελληνική

Αγγελάκη - Ρουκ Κ.: Αδεια φύση (Δ. Πανουσάκης, Ριζοσπά­ στης, 9/9). Αναγνωστάκης Μ.: Υ.Γ. (Δ. Παυλάκου, Αυγό, 29/8). Γκόνης Θ.: Τραγούδια (Ε. Αρανίτσης, Ελευθεροτυπία, 8/9). Δρούζα Ε.: Πηνελόπη η ατίθαση μηχανή (X. Ηλιόπουλος, Δια­ βάζω, 317). Κυπαρίσσης Π.: Νησί δίχως φύλλα (Ν.Ι. Χουρδάκης, Αυγό, 5/9). Κασέτας Α.: Η Άρκτος, η Πρέσπα, η Παρασκευή (Γ. Σταματό­ πουλος, Αυριανό, 5/9). Λουκάιος Γ.: Η γεωμετρία της μνήμης (Ε. Χωρεάνθη, Διαβάζω, 317). Σιδέρης Γ.: Λυρικά και ανθρώπινα (Σ. Μάρας, Ριζοσπάστης, 9/9).

--------------------------------Τασιόπουλος Β.: Το δάκρυ του Πολύφημου (Φ. Πετρόπουλος, Διαβάζω 317). Χρηστάρα X.: Αναλαμπές σωμάτων (Δ. Παυλάκου, Αυγά, 5/9). Καλεδάλα. Το φιλανδικά έπος (Α. Παπαδάκη, Auyri, 29/8). Μόρισον Τ.: Τα νέα πλάσματα (Ε. Αρανίτσης, Ελευθεροτυπία, 1/9). Ουόλκστ Ν.: Όμηρος (Α. Βιστωνιτης, Βήμα, 5/9).

Fadul Ε.: Didi (Γ. Σταματόπουλος, Αυριανή, 5/9).

δελτίο

55

• ροτύπια, 8/9). Πιερής Μ.: Χώρος, Φως και Λόγιος. (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 1/9). Χάρης Π.: 'Ελληνες πεζογράφοι (Θ.Δ. Φραγκόπουλος, Μεσημ­ βρινή, 9/9).

Hawthorn S.: Ξεκλειδώνοντας το Κείμενο (Γ. Π. Σαββίδης, Νέα, 7/9).

Δοκίμια

Πεζογραφία

Ταυιζάκι: Το Εγκώμιο της σκιάς (Α. Παπαδάκη, Αυγή, 5/9). Γκάγκας Τ.: Το χάιμ. (Ν. Ντόκας Ελευθεροτυπία, 5/9). Γρηγοριάδης Θ.: Ο Ναύτης (Ε. Κστζιά, Καθημερινή, 5/9). Δήμου Μ.: Ο πυρετός (Κ. Σφαέλλου, Διαβάζω, 317). Θάνος Π.: Πορνογραφήματα και άλλες παραμυθίες Νέα, 31/8). Κουτοδήμος Κ.: Σιγά του πολυέλαιο (Ν. Ντόκας, Ελευθερο­ τυπία, 29/8). Κοτζιάς Α.: Το σοκάκι (Β. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 1/9). Μαμαλάκη Ζ.: Αφιόνι (Γ. Πετρόπουλος, Διαβάζω, 317). Μπράμος Γ.: Βρεγμένο ρούχο (Δ. Χουλιαράκης, Elle, Σεπτ.

1993 (Κ.Π., Διαβάζω, 317). Μπρουνιάς Γ.: Σημειώσεις για ένα ημερολόγιο (Μ. Φάις, Ελεύ­ θερος Τύπος, 29/8). Συρινιώτης Α.: Στη θαλασσινή γυναίκα (Δ. Δασκαλόπουλος, Νέα, 31/8). Τορόση Ε.: Το όνειρο του Παγκανίνι (Ν. Ντόκας, Ελευθερο­ τυπία, 5/6). Ζαμιάτιν Ε.: Η πλημμύρα (Γ. Κουβαράς, Διαβάζω, 317). Μαφλέγιεφ Γ.: Οι περιθωριακοί (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 6/9). Σίυγκλερ Α.: Η ζούγκλα (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 9/9). Φράυς Α.: Θαϊς η εταίρα (Κ. Τσαούσης, Έθνος, 29/8).

Παιδικά Μόργκενστερυ Σ.: Τέρμα! Εδώ κατεβαίνουν όλοι (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 1/9/93). Μπουσκάλια Λ.: Μια ανάμνηση για του Τίυο (Ν. Μάστορας, Νέα 31/8).

Ιστορία Χασιώτης Ι.Κ.: Επισκόπηση της ιστορίας της Ελληνικής διασποράς (Μ. Σουλιώτης, Βήμα, 5/9).

Τ αξιδιωτικά Κατσιρέλος Π.: Γνωριμία με τη Μαγνησία (Γ. Σταματόπου­ λος, Αυριανή, 29/8). Ημερολόγιο Χριστόφορου Κολόμβου. Η ανακάλυψη της Αμερι­ κής. (Θ. Διαμαυτόπουλος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 9/91).

Μελέτες Περιοδικές εκδόσεις Ζαμάτου Ρ.: Ο ποιητής Νίκος Εγγονόπουλος (Κ.Π., Διαβάζω, 317). (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 1/9). Μητσάκης Κ.: Τα δοκίμια της Βοστώνης (Δ. Σταμέλος, Ελευθε-

Το βήμα των Κοινωνικών επιστημών (Φ. Νικολόπουλος, Οικο­ νομικός Ταχυδρόμος, 2/9).

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝΟΥΝ ΤΟ Τ ρίτο Συνέδριο Ελληνικής Βιβλιογραφίας Β ιβλιογραφία κ α ι Κέντρα Τεκμηρίωσης Θέατρο Κολλεγίου Αθηνών, Ψυχικό, 16 κ α ι 17 Οκτωβρίου 1993

Συμμετέχουν: Ε. Σουλογιάννης - Ν. Γιανναδάκης - I. Φουντούλης - Γιολάντα Χατζή Νικ. Καραπιδάκης - Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου - Ευτυχία Διάτα - Αλέξανδρος Ζάννας Βίκυ Πάτσιου - Λέλα Πουλακάκη - Ευάγγ. Μπούμπουκος - Παύλος Κοριωτέλλης Ελένη Σέμπου

Δ

\m m atsrcl·*Τ£νζε.ις με. rot/ ς : Κώστα Μητρόπουλο No 89

Πέτρο Χάρη No 161

Αρ. Νικολαίδη No 90

Δήμητρα Πέτρουλα No 165

Μένη Κουμανταρέα No 1*

Δημήτρη Χριστοδούλου No 92

Δημήτρη Χατζή No 5-6*

Αντώνη Σαμαράκη No 93

Χριστόφορο Μηλιώνη No 186

Γιώργο Ιωαννου No 9*

Κυρ No 95

Χερ Χοκβέρντα No 187

Διονύση Σαββόπουλο No 10*

Νικηφόρο Βρεττάκο No 97

Παντελή Πρεβελάκη No 173

Κωνσταντίνο Τρυπάνη No 191

Γαβριήλ Πεντζίκη No 11*

Γιάννη Μανούσακα No 99

Μάνο Χατζιδάκι No 196

Ιάκωβο Καμπανέλλη No 12*

Ανάστο Παπαπέτρου No 99

Σπύρο Ευαγγελάτο No 213

Νίκο Σβορώνο No 18*

Αλέξη Σεβαστάκη No 99

Πέδρο Μπάδενας

Μέντη Μποσταντζόγλου No 19*

Ιωάννα - Μπουκουβάλα

ντε λα Πένια No 213

Νίκο Πουλαντζά No 27*

Αναγνώστου No 100

Αλέξανδρο Σχινά No 218

Αλέξανδρο Κοτζιά No 28*

Φίλιππο Δρακονταειδή No 102

Κατερίνα I. Κακούρη No 223

Στρατή Τσίρκο No 29*

Νάσο Δετζώρτζη No 104-136

Γιεβγένι Γιεφτουσένκο No 225

Ζωή Καρέλλη No 30*

Τάσο Αθανασιάδη No 105

Άλκη Ζέη No 33*

Jean-Marie Drot No 107

Ντάριο Φο - Φράνκα Ράμε No 247

Γιάννη Τσαρούχη No 42*

Λίζμπεθ Ζβέργκερ No 108*

Ανατόλι Ριμπακόφ No 251

Τάκη Σινόπουλο No 46*

Θ. Πετσάλη-Διομήδη No 109

Κωστή Παπαγιώργη No 252

Νίκο Καρούζο No 48*

Ιωάννη Κακριδή No 110

Γιώργο Κάτο No 253

Κ.Θ. Δημαρά No 53

Σπύρο Πλασκοβίτη No 112

Γκερτ Χοφμαν No 256

Διδώ Σωτηρίου No 58*

Τάκη Βαρβιτσιώτη No 115

Περικλή Σφυρίδη No 260

Κυριάκο Σιμόπουλο No 59*

Θανάση Βαλτινό No 116

Κώστα Ζουράρι No 60

Τέρι Ήγκλετον No 263

Γιάννη Δάλλα No 117

Σπάρο Ασδραχά No 61*

Νίκο-Αλέξη Ασλάνογλου No 118

Εμμανουήλ Κριαρά No 62*

Δημήτρη Τσαούση No 119

Αλ. Φιλιππόπουλο No 63

Γιώργο Κατσίμπαλη No 121

Καίη Τσιτσέλη No 64*

Ιωάννα Καρατζαφέρη No 122

Πέτρο Αμπατζόγλου No 67

Κώστα Μέντη No 123

Γιάννη Δουατζή No 68

Παναγιώτη Παπαδούκα No 124

Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ No 71*

Αλέκο Σακελλάριο No 124

Λιλίκα Νάκου No 72

Μανόλη Ανδρόνικο No 125

Γιώργη Γιατρομανωλάκη No 73

Γ.Θ. Βαφόπουλο No 126

Στρατή Δούκα No 74

Ναταλί Σαρότ No 129

Φρέντυ Γερμανό No 77

Δημήτρη Μαρωνίτη No 130

Νάνο Βαλαωρίτη No 79

Δημήτρη Παπαδίτσα No 133

Γιώργο Χειμωνά No 80*

Νίκο Χουλιαρά No 137

Μελισσάνθη No 234

Χρήστο Μαλεβίτση No 266 Δημήτρη Τομπάίδη No 268 Έλλη Αλεξίου No 269 Ευάγγελο Μόσχου No 269 Μίλοραντ Πάβιτς No 270 Γεωργία ΔεληγιάννηΑναστασιάδη No 272 Γιοχάνες Ίρμσερ No 273 Αμος Οζ No 282 Δούσαν Κοβάτσεβιτς No 283 Πολυξένη ΜατέυΡουσοπούλου No 285 Μισέλ Βόλκοβιτς No 288

Μαντώ Αραβαντινού No 81

Ελένη Βακαλό No 139

Πασκάλ Μπρυκνέρ No 297

Τάσο Βουρνά No 82

Χρήστο Γιανναρά No 144

Βιντοσάβ Στεβάνοβιτς No 298

Σταύρο Βαβούρη No 85

Ουμπέρτο Έκο No 145

Βασίλης Γκουρογιάννης No 305

Ασημάκη Πανσέληνο No 88*

Νίκο Κάσδαγλη No 146

Βίκα Δ. Γκιζελή No 308

* Τα αντίστοιχα τεύχη έχουν εξαντληθεί

Ρ α ϊμ ό ν ( 1903-1976) Μ ε τ ί λ ό γ ια να π ρ ο λο γίσ ει κ α ν ε ίς α υ τό ν που α μ φ ισ β ή τη σ ε τη γλώ σ σα; Π ώ ς να ε ξά ρ ει κάπ ο ιο ς ε κ ε ίν ο ν που, σ ’ ό λη το υ τη ζωή, α π εχθ ανό ταν τ η ν έπαρση κ α ι τ η ν κ ρ ιτ ικ ή γ ια τ ί τ ις θεω ρούσε μ ια μ ο ρ φ ή ά σ κ η σ η ς εξουσ ίας, τ η ν οπ οία κ α ι σ υ σ τη μ α ­ τ ικ ά π ολέμησ ε; Ε ξ ά λ λ ο υ μ ια π ρ ο σ ω π ικό τη τα τ έ τ ο ια όπως του Ρ α ϊμ ό ν Κ ενώ , δε χ ρ ειά ζετα ι πρόλογος. Η α ν ε κ τ ίμ η τη α ξ ία τη ς α ν τικ α το π τρ ίζ ε τα ι κυρίω ς σ το τερ ά σ τιο κ α ι πο­ λύπλευρο έργο το υ (από νουβέλες ώς έ ργα ζω γρα φ ικής) κ α ι το πρωτότυπο πνεύμα του, δ ια ν θ ισ μ έν ο μ ε μ ια λ ε π τή ειρω νεία. Α υ τ ά ε ίν α ι τα δύο σ το ιχ ε ία που, 17 χ ρ ό ­ ν ια μ ε τ ά το θ ά ν α τό του, ε ξα κ ο λο υ θ ο ύ ν να τέρ π ουν κ α ι να εμπ νέουν ανα γνώ στες κ ι ε ρ ευνη τές π α ραμ ένο ντας α υ θ εν τικ ά κ ι επ ίκαιρ α. Το έργο το υ Κ ενώ χ α ρ α κ τη ρ ίζε τα ι κ ι εμ π ν έετα ι από μ ια προσπάθεια μ ετα ρ ρ ύ θ ­ μ ισ η ς τη ς γλώσσας, ώ στε ν ’ α ν τα π ο κ ρ ίν ε τα ι κ α λ ύ τερ α σ τ ις σύγχρονες α νά γκες τη ς ζωής. Η μ ε τα ρ ρ υ θ μ ισ τικ ή του π ρ ό τασ η β α σ ίζ ετα ι σ ε τ ρ ία σ η μ εία : Το λ ε ξ ιλ ό γ ιο (α ν α κ α λύ π τει νέες λ έ ξ ε ις κ α ι ε ισ ά γ ε ι τ η ν αρ γκό), τ η ν ορ θογρ αφ ία (α π λο π ο ιεί τη γρ αφ ή τω ν λ έ ξε ω ν σχεδ ό ν σε επίπεδο φ ω ν η τικ ή ς κατα γρ α φ ή ς ) κ α ι τη σ ύ ν τα ξη (προω θώ ντας τ ο ν π ρ οφ ορικό λ ό γ ο σ τη θ έσ η του γραπτού κ ι εξασ κώ ντας συ ν έχεια το ύφος του). Η π ρ ό τασ ή το υ ο λ ο κ λ η ρ ώ ν ε τα ι υπ οτά σ σ οντας α υ τή τη νέα μ ο ρ φ ή γλώ σ σας σε π α ραδ ο σ ιακές μο ρ φ ές γραφ ής (α λ εξα ν δ ρ ιν ο ί, σ ονέτα , ο κ τα σ ύ λλα β ο ι...) Έ τ σ ι κερδ ίζει μ ια πρω τοτυπία κ α ι α υ θ ε ν τικ ό τη τα που κά ν ο υ ν τ ο ν Κ ενώ να θ εω ρ είτα ι μ ια από τ ις λα μπ ρ ό τερ ες φ υσ ιο γνω μίες του 20ού αιώ να. Σ τ ις σελίδ ες το υ αφ ιερώ μ ατο ς το υ “ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ”, μ ε τ η ν ε υ κ α ιρ ία τη ς σ υμπ λή­ ρ ω σης 90 χ ρ ό ν ω ν από τη γ έν ν η σ η το υ Ρ α ϊμ ό ν Κ ενώ , θα π ρ οσπαθήσουμε να σας δώ σουμε ό σ ο γ ίν ε τα ι πιο σ ύ ν το μ α κ ι ο λο κ λ η ρ ω μ ένα , ανά γλυφ η τ η ν ε ικ ό ν α τη ς α ξ ία ς του. Επιμέλεια αφιερώ ματος: Ιά σω ν Λ ά ιος

5 8 αφ ιέρ ω μα

I. Α. Λάιος

Χρονολόγιο Ραϊμόν Κενώ ( 1903 - 1976 ) 1903 Ο Ραϊμόν Κενώ, γιός του Αύγουστου και της Ιωσηφίνας - εμπό­ ρων -, γεννιέται στη Χάβρη στις 21 Φεβρουάριου, στην οδό Τιερ, αριθμός 47.

1910-11 Ο μικρός Ραϊμόν αρχίζει τα πρώτα του μαθήματα στο πιάνο. Το 1911 αρχίζει ν ’ ασχολείται με τις αρχαίες γλώσσες.

1914 Γράφει τα πρώτα του μυθιστορήματα. Π ρόκειται για πολλές και μεγάλες ιστορίες. Επίσης αρχίζει και τα πρώτα του μαθήματα στα ελληνικά με το δάσκαλό του Α. Μάλις.

1916 Γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο: «Aux Enfer» (Στην Κόλα­ ση), ενώ παράλληλα συχνάζει στους κινηματογράφους, τη δημο­ τική βιβλιοθήκη και το παλαιοπωλείο βιβλίων της κυρίας Μπαγιέ, στη Χάβρη.

1917-18 Γράφει τις «Les Derniers jours» (Τελευταίες Μέρες) και το «Roman fou» (Τρελό Μυθιστόρημα), ενώ αρχίζει να συχνάζει και στο Μουσείο. Το 1918, τέσσερα περίπου κιλά από χειρόγρα­ φα, ό,τι δηλ. είχε γράψει μέχρι τότε, καταστρέφονται απ’ τον ίδιο.

1920 Τελειώνει τις σπουδές του στη Φιλολογία και πηγαίνει στο Παρί­ σι, όπου κι εγγράφεται στη Φιλοσοφική σχολή του Πανε­ πιστημίου της Σορβόνης.

1922-24 Ε ίναι η εποχή των σπουδών και των πτυχίων του. Ταξιδεύει στην Αγγλία (τον Αύγουστο του ’22). Το Μ άρτιο του 1923 παίρνει το πτυχίο της Φιλοσοφίας και της Λογικής. Τον Ιούλιο της επόμε­ νης χρονιάς παίρνει ακόμη δύο πτυχία: Της Ιστορίας, της Φ ιλο­ σοφίας και της Ψυχολογίας, ενώ αρχίζει να συναναστρέφεται με

Σε ηλικία έντεκα ετών. Η πρώτη τον μετάληψη

αφιέρωμα 59 το υ ς Υ π ε ρ ρ ε α λ ισ τ έ ς κ α ι π ρ ο σ χ ω ρ ε ί σ τ ο κ ίν η μ ά τ ο υ ς, μ ε τ η ν π α ­ ρ έ μ β α σ η το υ Π ιε ρ Ν α β ίλ . Σ υ ν ε ρ γ ά ζ ε τ α ι σ τ η σ ύ ν τ α ξ η το υ π ε ρ ιο ­ δικ ο ύ « Η Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ τικ η ε π α ν ά σ τ α σ η » . « Ο Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ μ ό ς , γ ρ ά φ ε ι σ τ ο υ ς Δ ια λ ό γ ο υ ς το Μ ά ιο το υ ’58, δ ε μ ε ε ν δ ια φ έ ρ ε ι μ ό ν ο α π ό λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ή ς π λ ε υ ρ ά ς α λ λ ά ω ς τ ρ ό π ο ς ζω ή ς. Ε ίν α ι η π λ ή ­ ρ η ς ε π α ν ά σ τ α σ η . Τ η σ τ ιγ μ ή ε το ύ τ η δε θ ά ’θ ε λ α ν α γ ίν ω σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α ς. Γ ια μ έ ν α ο Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ μ ό ς α ν α π α ρ ισ τ ά ν ε ι τ α π ά ν τ α » .

1925-27 Τ ο ό ν ο μ α το υ Κ εν ώ π ρ ο σ υ π ο γ ρ ά φ ε τ α ι μ ετ α ξύ ά λ λ ω ν σ τη δ ια κ ή ­ ρ υ ξη τ η ς 2 7 η ς Ι α ν ο υ ά ρ ιο υ 1925. « Ο Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ μ ό ς ε ίν α ι έ ν α μ έσ ο ο λ ικ ή ς α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ η ς το υ π ν ε ύ μ α τ ο ς [...].» Σ τ ις 15 Α π ρ ι­ λ ίο υ δ η μ ο σ ιε ύ ε τ α ι γ ια π ρ ώ τη φ ο ρ ά κ ε ίμ ε ν ό το υ , το « R e c it d e rev e » ( Δ ιή γ η σ η το υ Ο ν ε ίρ ο υ ) σ τ ο π ε ρ ιο δ ικ ό « Η υ π ε ρ ρ ε α λ ισ τ ικ ή ε π α ν ά σ τ α σ η » , α ρ ιθ μ ό ς 3. Σ τ ις 15 Ο κ τω β ρ ίο υ , σ τ ο ίδ ιο π ε ρ ιο δ ικ ό , α ρ ιθ μ ό ς 5, δ η μ ο σ ιε ύ ε τα ι το κ ε ίμ ε ν ο « T e x te s u r re a lis te » (Υ π ε ρ ­ ρ ε α λ ισ τικ ό κ ε ίμ ε ν ο ). Ε π ίσ η ς α π ό το Ν ο έ μ β ρ ιο τ ο υ 1925 έ ω ς τα μ έ σ α Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο υ το υ 1927, υ π η ρ ε τ ε ί τη σ τ ρ α τ ιω τ ικ ή το υ θ η ­ τε ία σ τ ό Μ α ρ ό κ ο κ α ι τ η ν Α λ γ ε ρ ία . Έ π ε ι τ α ε π ισ τρ έ φ ε ι σ τ ο Π α ρ ί­ σ ι κ α ι σ υ μ μ ετέ χ ε ι σ τ ο υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ τικ ό κ ίν η μ α .

1928 Δ η μ ο σ ιε ύ ο ν τ α ι π ο λ λ ά το υ κ ε ίμ ε ν α σ τ ο π ε ρ ιο δ ικ ό « Η Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ τ ικ ή Ε π α ν ά σ τ α σ η » , α ρ ιθ μ ό ς 11 (Μ ά ρ τ ιο ς ) . Τ ο ν Ι ο ύ λ ιο π α ­ ν τρ ε ύ ε τα ι τ η Ζ α ν ίν Κ α ν , ν ύ φ η το υ Α ν δ ρ έ α Μ π ρ ε τ ό ν , ε ν ώ το Ν ο ­ έ μ β ρ ιο α ρ χ ίζ ε ι ν α ζω γρ α φ ίζει. Η π ε ρ ίο δ ο ς α π ό το 1928 έ ω ς το 1930 θ ε ω ρ ε ίτα ι η π ρ ώ τ η το υ ζω γ ρ α φ ικ ή π ε ρ ίο δ ο ς (σ ε α κ ο υ α ρ έ λ ε ς).

1929 Τ ο ν Ι ο ύ ν ιο δ η μ ο σ ιε ύ ε ι το « Ό τ α ν το Π νε ύ μ α » σ τ ο έ κ τα κ το τε ύ ­ χ ο ς το υ π ε ρ ιο δ ικ ο ύ « Β α ρ ιετέ » μ ε τ ίτ λ ο « Ο Υ π ε ρ -ρ ε α λ ισ μ ό ς το 1929». Τ η ν ίδ ια χ ρ ο ν ιά θ α έ ρ θ ε ι σ ε ρ ή ξ η μ ε τ ο ν Α . Μ π ρ ε τ ό ν « για λ ό γ ο υ ς - ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι - κ α θ α ρ ά π ρ ο σ ω π ικ ο ύ ς , κ ι ό χ ι ιδ ε ο λ ο γ ι­ κ ο ύ ς» .

1930 Γ ίν ε τα ι φ ίλ ο ς μ ε τ ο ν Ζ ω ρ ζ Μ π α τ ά ιγ . Α ρ χ ίζ ε ι έ ρ ε υ ν ε ς σ τ η ν Ε θ ν ι­ κή Β ιβ λ ιο θ ή κ η γ ια το υ ς τρ ε λ ο ύ ς λ ο γ ο τ έ χ ν ε ς π ο υ κ α τ α λ ή γ ο υ ν σ το έ ρ γο « L ’ e n c y c lo p e d ic d e s S c ie n c e s in e x ac tes » (Η Ε γ κ υ κ λ ο π α ί­ δ εια τ ω ν Α ν α κ ρ ιβ ώ ν Ε π ισ τ η μ ώ ν ). Κ α ν ε ίς ε κ δ ό τ η ς δε θ α ε ν δ ια ­ φ ε ρ θ ε ί ν α ε κ δ ώ σ ε ι έ ν α τ έ τ ο ιο β ιβ λ ίο .

1931 Π ρ ο σ χ ω ρ ε ί σ τ ο ν Κ ο μ μ ο υ ν ισ τ ικ ό κ ύ κ λ ο κ α ι α π ό τ ο ν Ιο ύ λ ιο το υ 1931 ω ς το Σ επ τ έ μ β ρ ιο το υ 1933 σ υ ν ε ρ γ ά ζ ε τ α ι σ τ η ν « Κ ο ιν ω ν ικ ή Κ ρ ιτικ ή » , το υ Μ π ο ρ ίς Σ ο υ β α ρ ίν .

1932 Α π ό τ ο ν Ιο ύ λ ιο έ ω ς το Ν ο έ μ β ρ ιο τ α ξ ιδ ε ύ ε ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α ό π ο υ κ α ι γ ρ ά φ ε ι το μ εγ α λ ύ τε ρ ο μ έ ρ ο ς το υ έρ γ ο υ το υ : « Τ α α γ ρ ιό χ ο ρ τ α το υ μ α ρ α σ μ ο ύ » (L e C h ie n d e n t). Τ η ν ίδ ια χ ρ ο ν ιά α ρ χ ίζ ε ι ν α π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ίτ α ι τα κ τ ικ ά ( « π έ ν τ ε φ ο ρ έ ς τη β δ ο μ ά δ α » - ό π ω ς χ α ρ α ­ κ τ η ρ ισ τ ικ ά α ν α φ έ ρ ε ι τ ο ν Ιο ύ λ ιο το υ ’5 5 ) α π ό ψ υ χ α ν α λ υ τ ή .

Ο Κενώ στρατιώτης

60 αφιέρωμα--------------------------------------------------1933 Ε κ δ ίδ ε ι το «L es c h ie n d e n t» ( Τ α α γ ρ ιό χ ο ρ τ α το υ μ α ρ α σ μ ο ύ ) μ ε τ α ο π ο ία κ ε ρ δ ίζε ι το β ρ α β ε ίο τ ω ν D e u x M a g o t s (το Δ ε κ έ μ β ρ ιο το υ ίδ ιο υ χ ρ ό ν ο υ ) .

1934 Ε κ δ ίδ ε ι το π ρ ώ τ ο μ έ ρ ο ς μ ια ς τ ρ ιλ ο γ ία ς « G u e u lle d e p ie rr e » . Μ ε ­ τα φ ρ ά ζε ι το « L e M y ste re d u tr a in d ’o r» ( T o μ υ σ τ ή ρ ιο το υ χ ρ υ σ ο ύ τ ρ έ ν ο υ ) το υ Έ ν τ γ κ α ρ Ο υ ά λ α ς (ε κ δ ό σ ε ις H a c h e t te ) . Σ τ ις 21 Μ α ρ τίο υ , ο Ρ α ϊμ ό ν κ α ι η Ζ α ν ίν α π ο κ τ ο ύ ν γ ιο : τ ο ν Ζ α ν - Μ α ρ ί Κ εν ώ , ο ο π ο ίο ς έ γ ιν ε ζω γ ρ ά φ ο ς . Τ η ν ί δ ια χ ρ ο ν ιά , ο Κ εν ώ έ ρ χ ε τ α ι σ ε ρ ή ξ η μ ε τ ο ν Μ π α τ ά ιγ , ε νώ α π ο κ τ ά φ ιλ ία μ ε τ ο υ ς Ζ α ν Ε λ ιό ν κ α ι Χ έ ν ρ ι Μ ίλ λ ε ρ .

1935 Τ ο ν κ α τ α λ α μ β ά ν ε ι μ ια π ν ε υ μ α τ ικ ή κ ρ ίσ η π ο υ θ α κ ρ α τ ή σ ε ι έ ω ς το 1941.

Στην Ελλάδα

1936 Ε κ δ ίδ ε ι τ ο « Ο ι τε λ ευ τα ίε ς Μ έ ρ ες » . Μ ε τα φ ρ ά ζε ι το « V in g t a n s d e je u n e s s e » ( Ε ίκ ο σ ι Χ ρ ό ν ια Ν ιό τ η ς ) το υ Μ ω ρ ίς Ο ’ Σ ά λ λ ιβ α ν . Τ ο ν Α π ρ ίλ ιο δ η μ ο σ ιε ύ ε ι το π ρ ώ τ ο το υ κ ε ίμ ε ν ο γ ια τη ζω γ ρ α φ ικ ή : το « H e lio n » ( Ή λ ι ο ν ) σ τ ο π ε ρ ιο δ ικ ό N .R .F ., α ρ ιθ μ ό ς 271. Α π ό εκ ε ί­ ν η τ η χ ρ ο ν ιά κ α ι μ έ χ ρ ι το 1938 ο Κ εν ώ ε ξ α σ φ α λ ίζ ε ι γ ια τ η ν ε φ η ­ μ ερ ίδ α «Ο Α δ ιά λ λ α κ τ ο ς » , τ ο κ α θ η μ ε ρ ιν ό χ ρ ο ν ικ ό « Γ ν ω ρ ίζετε το Π α ρ ίσ ι;» . Ε π ίσ η ς α ρ χ ίζ ε ι ν α σ υ χ ν ά ζ ε ι σ τ ο κ ο λ έ γ ιο τ η ς Κ ο ιν ω ν ιο λ ο γ ία ς.

1937 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι: το μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α « O d ile » ( Ο ν τ ίλ ) κ α ι το « C h e m e e t C h ie n » ( Δ ρ υ ς κ α ι Κ ύ ω ν ), « Im p o ssib le ici» (Α δ ύ ν α τ ο ε δ ώ ) ( έ ν α έ μ μ ε τρ ο α υ τ ο β ιο γ ρ α φ ικ ό β ιβ λ ίο σ τ ο ο π ο ίο π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι δ υ ο α ν τ ιδ ια μ ε τ ρ ικ έ ς ό ψ ε ις τ η ς π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ ά ς τ ο υ , π α ρ ο μ ο ιά ζ ο ν τ α ς τ ο ν ε α υ τό το υ μ ε Δ ρ υ γ ια τ ις θ ε τ ικ έ ς τ ο υ π λ ε υ ρ έ ς , κ α ι μ ε σ κ ύ λ ο γ ια τ ις α ρ ν η τ ικ έ ς του· ε κ δ ό σ ε ις D e n o e l) . Μ ε τα φ ρ ά ζε ι ε π ίσ η ς κ α ι το « Α δ ύ ν α το Ε κ ε ί» το υ Σ ε ν κ λ έ ρ Λ ιο ύ ις. Τ η ν ίδ ια χ ρ ο ν ιά ε κ δ ίδ ε ι μ α ­ ζί μ ε τ ο υ ς Χ έ ν ρ ι Μ ίλ λ ε ρ κ α ι Ζ ω ρ ζ Π ε λ ο ρ σ ό ν το π ε ρ ιο δ ικ ό « Β ο υ λ ή σ εις » .

1938 Ε κ δ ίδ ε ι « Τ α Π α ιδ ιά τ η ς Λ ά σ π η ς » π ο υ δ ε ν ε ίν α ι ά λ λ ο α π ό τ η ν « Ε γ κ υ κ λ ο π α ίδ ε ια τ ω ν α ν α κ ρ ιβ ώ ν ε π ισ τ η μ ώ ν » σ ε μ υ θ ισ τ ο ρ η μ α ­ τικ ή μ ο ρ φ ή , ε νώ τ ο ν Ι α ν ο υ ά ρ ιο το υ ’38 ο Κ εν ώ μ π α ίν ε ι σ τ η ν ε π ι­ τ ρ ο π ή α ν ά γ ν ω σ η ς τ ω ν ε κ δ ό σ ε ω ν G a llim a rd . Βραβείο των Deux Magots, 1933

1939-40 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι: « U n R u d e H iv e r» (Η Β α ρ υ χ ε ιμ ω ν ιά ) ( μ υ θ ισ τ ό ρ η ­ μ α ) κ α ι η ν ο υ β έ λ α « Π α ν ικ ό ς » . Ο Κ εν ώ ε π ισ τρ α τε ύ ε τα ι έ ω ς το 1940 ό π ο υ κ α ι α π ο σ τ ρ α τ ε ύ ε τ α ι.

1941-42 Ε κ δ ίδ ε τ α ι έ ν α α κ ό μ η μ έ ρ ο ς τ η ς « Τ ρ ιλ ο γ ία ς » μ ε τ ίτ λ ο « L es T e m p s m e le s » ή « G u e lle d e P ie r r e II» . Ε π ίσ η ς γ ίν ε τ α ι γ ε ν ικ ό ς γ ρ α μ μ α τ έ α ς τ ω ν ε κ δ ό σ ε ω ν G a llim a rd .

αφιέρωμα 61 1942 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι: « P ie r r o t m o n a m i» (Ο φ ίλ ο ς μ ο υ Π ιε ρ ρ ό ) κ α ι η ν ο υ β έ λ α « D in o » ( Ν τ ίν ο ) .

1943-45 Ε κ δ ίδ ε ι τ η ν π ο ιη τ ικ ή σ υ λ λ ο γ ή « L e s Z ia u x » (Τ α Ν ε ρ ά ) (1 9 4 3 ), ενο'ι το 1944 το « L o in d e R u c il» ( Τ ο Δ έ ρ μ α το υ Ο ν ε ίρ ο υ ) κ α ι το θ ε α τ ρ ικ ό « Ε η p a s s a n t» (Π ε ρ ν ώ ν τ α ς ). Τ ο Σ ε π τ έ μ β ρ ιο το υ ’44 γ ί ­ ν ε τ α ι μ έ λ ο ς τ η ς Δ ιε θ ν ο ύ ς Κ ο ιν ό τ η τ α ς Σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν , ε νώ α ρ χ ίζ ε ι έ ν α ε β δ ο μ α δ ια ίο χ ρ ο ν ο γ ρ ά φ η μ α σ τ ο « Ε θ ν ικ ό Μ έ τω π ο » (ω ς το Ν ο έ μ β ρ ιο το υ ’4 5 ). Γ ίν ε τ α ι υ π ο δ ιε υ θ υ ν τ ή ς τ ω ν λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ώ ν υ π η ρ ε σ ιώ ν το υ ρ α δ ιο φ ώ ν ο υ κ α ι μ ε τ ο ν Ζ α ν Λ ο υ ί Μ π α ρ ό ο ρ γ α ­ ν ώ ν ο υ ν θ ε α τ ρ ικ έ ς π ο ιη τ ικ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ις τ η ς Γ α λ λ ικ ή ς κ ω μ ω ­ δ ία ς . Τ ο Ν ο έ μ β ρ ιο το υ 1945 ο Κ εν ώ π ρ α γ μ α τ ο π ο ιε ί μ ία π ε ρ ιο δ ε ία γ ια δ ια λ έ ξ ε ις σ τ η Σ κ α ν δ ιν α β ία .

1946 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι έ ξ ι το υ π ο ιή μ α τ α α π ό το « L ’ in s ta n t fa ta l» (Η Μ ο ι­ ρ α ία Σ τ ιγ μ ή ) , ε ικ ο ν ο γ ρ α φ η μ έ ν α α π ό τ ο ν Μ ά ρ ιο Π ρ α σ σ ιν ό ς (ε κ ­ δ ό σ ε ις « Γ ή ιν ε ς τ ρ ο φ έ ς » ). Ε π ίσ η ς δ η μ ο σ ιε ύ ε ι τ α « P ic to g ra m m e » ( Π ικ τ ό γ ρ α μ μ α ) ( ε κ δ ό σ ε ις « Μ η ν ύ μ α τ α » ), Τ ο Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο δ ίν ε ι σ υ ν έ ν τ ε υ ξ η σ τ η Β ιέ ν ν η γ ια τη Γ α λ λ ικ ή Λ ο γ ο τ ε χ ν ία κ α ι το Δ ε ­ κ έ μ β ρ η ε κ θ έ τε ι τέ σ σ ε ρ α έ ρ γ α ζ ω γ ρ α φ ικ ή ς το υ σ τ η ν π ιν α κ ο θ ή κ η τ η ς Π λ ε ιά δ ο ς . Α ρ χ ίζ ε ι γ ι ’ α υ τ ό ν η δ εύ τε ρ η ζ ω γ ρ α φ ικ ή τ ο υ π ε ρ ίο ­ δ ο ς (έ ω ς τ ο 1948).

1947 Δ η μ ο σ ιε ύ ο ν τ α ι τ α έ ρ γ α το υ : « E x e rc ise s d e sty le» ( Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς ) , «Α la lim ite d e la f o re t» ( Σ τ η ν ά κ ρ η το υ δ ά σ ο υ ς ) (εκ δ.

F o n t a in e ) , « U n e T r o u ille v e rte » ( Η Τ ρ ο μ ά ρ α ) (εκ δ. d e M in u it), « B u c o liq u e s» ( Β ο υ κ ο λ ικ ά ) , « O n e st to u jo u r s tr o p b o n a v ec les fe m m e s» ( Π α ρ α ε ίμ α σ τ ε κ α λ ο ί μ ε τ ις γ υ ν α ίκ ε ς ) (εκ δ . d u S c o rp io n ), π ο υ το έ γ ρ α ψ ε μ ε το ψ ε υ δ ώ ν υ μ ο Σ ά λ λ υ Μ α ρ ά . Ο Κ ε­ νώ σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ ε ε π ίσ η ς κ α ι δ η μ ο σ ίε υ σ ε τ ις π α ρ α δ ό σ ε ις το υ Κ ό γ ιεβ π ά ν ω σ τ ο ν Έ γ γ ε λ ο μ ε τ ο ν τ ίτ λ ο « I n tr o d u c tio n a la le c tu r e d e H e g e l» ( Ε ισ α γ ω γ ή σ τ η ν α ν ά γ ν ω σ η το υ Έ γ γ ε λ ο υ το υ Κ ό γ ιεβ ). Σ τ ις 9 Α π ρ ιλ ίο υ α ν ε β α ίν ε ι σ τ ο Θ έ α τ ρ ο Α ν ιέ ς Κ α π ρ ί η θ ε α τρ ικ ή πα ρ ά σ τα σ η « Π ερ νώ ντα ς» .

1948 Δ η μ ο σ ιε ύ ο ν τ α ι τ α έ ρ γ α το υ « M o n u m e n ts » (Μ ν η μ ε ία ) ( π ο ιή μ α τ α , ε κ δ ό σ ε ις d u M o u s tie ) , « Η μ ο ιρ α ία σ τιγ μ ή » ( π ο ιη τ ικ ή σ υ λ λ ο γ ή ), ο « S a in t G lin g lin » ( Α γ ιο ς Γ κ λ ιγ κ λ ίν ) (μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α ), « L e C h e v al T ro y e n » (Ο τ ρ ω ικ ό ς ίπ π ο ς ) (ε κ δ ό σ ε ις V is a t) κ α ι σ ε ν έ α έ κ δ ο σ η « Τ α Ν ερ ά » . Ο Κ εν ώ γ ίν ε τ α ι μ έ λ ο ς τ η ς μ α θ η μ α τ ικ ή ς ε τα ιρ ε ία ς .

1949 Ο Κ εν ώ ε κ θ έ τε ι ό ,τ ι ζω γ ρ ά φ ισ ε α π ό τ ο 1928 έ ω ς το 1948. Ε π ίσ η ς γ ίν ε τ α ι γ ν ω σ τ ό ς σ τ ο ευ ρ ύ κ ο ιν ό ό τ α ν ο Ζ ο ζ έ Κ ο σ μ ά μ ε λ ο π ο ιε ί το π ο ίη μ ά το υ « Α ν εσ ύ φ α ν τ ά ζ ε σ α ι» π ο υ γ ίν ε τ α ι μ εγ ά λ η ε π ιτ υ χ ία , τ ρ α γ ο υ δ ισ μ έ ν η α π ό τ η φ ω ν ή τ η ς Ζ υ λ ιέ τ Γ κ ρ ε κ ό ( Ιο ύ ν ιο ς το υ ’4 9 ). Τ ο ν Α π ρ ίλ ιο ο ι « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » , σ κ η ν ο θ ε τ ο ύ ν τ α ι α π ό τ ο ν Υ β Ρ ο μ π έ ρ τ.

Βραβείο της Πλειάδος, 1944

62 αφιέρωμα--------------------------------------------------1950 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι τα : « P e tite C o sm o g o n ie P o r ta tiv e » (Μ ικ ρ ή Φ ο ρ η τ ή Κ ο σ μ ο γ ο ν ία ), « B a to n s, C h iffre s e t le ttre s » (Μ π α σ τ ο υ ν ά κ ια , α ρ ιθ μ ο ί κ α ι γ ρ ά μ μ α τ α » ) , « V o y ag e a u U .S .A .» (Τ α ξ ίδ ι σ τ ις Η .Π .Α .) ( π ο ιή μ α τ α ) . Ο Λ . Μ α ζ ιν ό το ύ ε μ π ισ τε ύ ε τ α ι τη λ ο γ ο τ ε ­ χ ν ικ ή δ ιε ύ θ υ ν σ η το υ π ε ρ ιο δ ικ ο ύ « Δ ιά σ η μ ο ι Λ ο γ ο τ έ χ ν ε ς .»

1951-52 Σ τ ις 12 Μ α ρ τ ίο υ 1951 ο Κ εν ώ ε κ λ έ γ ε τ α ι μ έ λ ο ς τ η ς α κ α δ η μ ία ς Γ κ ο ν κ ο ύ ρ . Τ η ν ε π ό μ ε ν η χ ρ ο ν ιά δ η μ ο σ ιε ύ ε ι τ η ν π ο ιη τ ικ ή το υ σ υ λ λ ο γ ή «Si tu t ’ im a g in e s» ( Α ν Ε σ ύ Φ α ν τ ά ζ ε σ α ι) κ α ι το μ υ θ ι­ σ τ ό ρ η μ α « L e D im a n c h e d e la v ie» (Η Κ υ ρ ια κ ή τ η ς ζω ή ς). Σ τ ις 28 Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο υ το υ ’5 2 ο Κ εν ώ ε κ λ έ γ ε τα ι μ έ λ ο ς τ η ς α κ α δ η μ ία ς τ ο υ χ ιο ύ μ ο ρ . Α π ό τ ις 5 έ ω ς τ ις 23 Α π ρ ιλ ίο υ ο Κ εν ώ β ρ ίσ κ ε τ α ι σ ε κ ρ ο υ α ζ ιέ ρ α σ τ η ν Ε λ λ ά δ α , ε νώ σ τ ις 24 τ ο υ ίδ ιο υ μ ή ν α π α ρ ίσ τ α τ α ι ω ς μ έ λ ο ς τ η ς κ ρ ιτ ικ ή ς ε π ιτ ρ ο π ή ς τ ω ν κ ιν η μ α τ ο γ ρ α φ ικ ώ ν τ α ιν ιώ ν σ τ ο φ ε σ τ ιβ ά λ τ ω ν Κ α ν ν ώ ν .

1953-54 Μ ε τα φ ρ ά ζ ε ι το « Ο Μ ε θ ύ σ τ α κ α ς τ η ς σ τ έ π α ς » το υ Α μ ό ς Τ ο υ τ ο υ ο λ ά . Τ ο 1954 π α ίρ ν ε ι τ ο ν τ ίτ λ ο το υ δ ιε υ θ υ ν τ ή τ η ς Ε γ κ υ κ λ ο ­ π α ίδ ε ια ς τ η ς Π λ ε ιά δ ο ς .

1955 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι τα : « L o rsq u e 1’ e s p rit» ( Ό τ α ν το π ν ε ύ μ α ), « A n th o lo g ie d e s je u n e s a u te u r s » ( Α ν θ ο λ ό γ ιο τ ω ν ν έ ω ν σ υ γ ­ γ ρ α φ έ ω ν ), ε νώ ο κ α θ η γ η τ ή ς τ η ς Σ ο ρ β ό ν η ς Ζ . Α ν τ ο υ ά ν , τ ο ν Ι α ­ ν ο υ ά ρ ιο , α φ ιε ρ ώ ν ε ι τ ις π α ρ α δ ό σ ε ις το υ σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Κ εν ώ . Τ ο Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο τ η ς ίδ ια ς χ ρ ο ν ιά ς , ο Κ εν ώ μ ιλ ά ε ι σ τη Σ ο ρ β ό ν η γ ια τη « S ta tiq u e e t d y n a m iq u e d u fra n g ais» ( Σ τ α τ ικ ό τ η τ α κ α ι τη Δ υ ν α μ ικ ό τ η τ α τ η ς Γ α λ λ ικ ή ς ). Ε π ίσ η ς γ ίν ε τ α ι μ έ λ ο ς τ η ς κ ρ ιτ ικ ή ς ε π ιτ ρ ο π ή ς το υ Ε θ ν ικ ο ύ Κ έ ν τρ ο υ Κ ιν η μ α τ ο γ ρ α φ ία ς . Τ ο Δ ε κ έ μ ­ β ρ ιο , τα ξ ιδ ε ύ ε ι σ τ ο Μ ε ξ ικ ό γ ια το γ ύ ρ ισ μ α τ η ς τ α ιν ία ς « L a m o r t e n ce ja rd in » (Ο θ ά ν α τ ο ς σ ’ α υ τ ό ν τ ο ν κ ή π ο ) το υ Λ ο υ ί Μ π ο υ ν ιο υ έ λ , τ ο υ ς δ ια λ ό γ ο υ ς τ η ς ο π ο ία ς έ γρ α ψ ε.

1956 Δ η μ ο σ ιε ύ ε ι τ ο ν π ρ ώ τ ο τό μ ο τ η ς ε γ κ υ κ λ ο π α ίδ ε ια ς τ η ς Π λ ε ιά δ ο ς « L ’ e n c y c lo p e d ic d e la P le ia d e » κ α ι τ η ν έ ρ ε υ ν α « P a r u n e b ib lio th e q u e id e a le » ( Γ ια μ ια ιδ α ν ικ ή β ιβ λ ιο θ ή κ η ). Τ ο ν Ν ο έ μ ­ β ρ ιο τα ξ ιδ ε ύ ε ι σ τ η Ρ ω σ ία .

1958 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι τ α « Σ ο ν έ τ α » ( ε κ δ ό σ ε ις H a u te f e u ille ) κ α θ ώ ς κ ι έ ν α κ ε ίμ ε ν ο γ ια μ ία τ α ιν ία τ ο υ Α λ έ ν Ρ ε ν έ « L e C h ie n a la m a n d o lin e » (Ο σ κ ύ λ ο ς μ ε το μ α ν δ ο λ ίν ο ) .

1959 Ε κ δ ίδ ε τ α ι το μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α : « Z a z ie d a n s le m e tr o » ( Η Ζ α ζ ί σ τ ο μ ε τ ρ ό ), το ο π ο ίο κ α ι δ ια κ ρ ίν ε τ α ι τ ο ν Ο κ τ ώ β ρ ιο μ ε το β ρ α β ε ίο το υ μ α ύ ρ ο υ χ ιο ύ μ ο ρ .

1960 Ο Λ ο υ ί Μ α λ γ υ ρ ίζ ε ι το « Ζ α ζ ί σ τ ο Μ ε τρ ό » το υ Ρ. Κ εν ώ σ ε τ α ιν ία (1 9 6 0 ). Ο ίδ ιο ς ο Κ εν ώ θ α γ ρ ά ψ ε ι σ τ η ν ε φ η μ ε ρ ίδ α L ’ E x p r e s s ,

Ο Ρ. Κενώ, 1961

αφιέρωμα 63 τ ο ν Ο κ τ ώ β ρ ιο το υ 1960, γ ια το γ ε γ ο ν ό ς α υ τό : « Ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α ν α γ ν ω ρ ίζ ω το “ Ζ α ζ ί σ τ ο μ ε τ ρ ό ” σ α ν β ιβ λ ίο [μ ο υ], δ ια κ ρ ίν ω σ τ η ν τ α ιν ία έ ν α α υ θ ε ν τικ ό έ ρ γ ο το υ ο π ο ίο υ ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ο ν ο ­ μ ά ζ ε τα ι Λ ο υ ί Μ ά λ , έ ν α έ ρ γ ο α σ υ ν ή θ ισ τ ο κ α ι π ο ιη τ ικ ό [...]».

1962 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι τ α « Ά π α ν τ α τ η ς Σ ά λ λ υ Μ ά ρ α » (« L e s O ev res c o m p le te s d e Sally M a ra » ) κ α ι ο ι « Δ ιά λ ο γ ο ι μ ε τ ο ν Ζ ώ ρ ζ Σ α ρ μ π ο ν ιέ » ( « E n tr e tie n s a v ec G e o r g e s C h a r b o n n ie r » ) , ο ι ο π ο ίο ι κ α ι μ ε τ α δ ό θ η κ α ν α π ό τ ο ρ α δ ιό φ ω ν ο , α π ’το Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο ω ς τ ο ν Α π ρ ίλ ιο . Ο Κ εν ώ ε ρ μ η ν ε ύ ε ι το ρ ό λ ο το υ Κ λ εμ α ν σ ώ σ τ ο « Λ ά ν τρ υ » το υ Κ λ ω ν τ Σ α μ π ρ ό λ .

1963 Δ η μ ο σ ιε ύ ε τ α ι το έ ρ γ ο « B o rd s» ( Ό χ θ ε ς ) , ε ν ώ ο Κ εν ώ γ ίν ε τ α ι μ έ ­ λ ο ς τ η ς Α μ ε ρ ικ α ν ικ ή ς Μ α θ η μ α τ ικ ή ς Ε τ α ιρ ε ία ς .

1965 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι τα : « F le u r s B le u e s» ( Γ α λ ά ζ ια λ ο υ λ ο ύ δ ια ) , « Ο Σ κ ύ ­ λ ο ς μ ε το μ α ν τ ο λ ίν ο » , « Μ π α σ τ ο υ ν ά κ ια , α ρ ιθ μ ο ί κ α ι γ ρ ά μ μ α τ α » (σ ε ν έ α έ κ δ ο σ η ) κ α ι ε π α ν ε κ δ ίδ ο ν τ α ι « ο ι Τ ε λ ε υ τ α ίε ς Μ έ ρ ες » . Ο Ζ α κ Χ έ ρ μ α ν γ υ ρ ίζ ε ι σ ε τ α ιν ία τη « Κ υ ρ ια κ ή τ η ς ζω ή ς» .

1966 Ε κ δ ίδ ε τ α ι το « U n e h is to ric m o d u le » ( Ισ τ ο ρ ία ς Π ρ ό τ υ π ο ν ) , ε νώ α π ’ το Μ ά ιο έ ω ς τ ο ν Ι ο ύ ν ιο μ ε τ α δ ίδ ο ν τ α ι σ ε ε π ιφ υ λ λ ίδ α τ α « Γ α ­ λ ά ζ ια λ ο υ λ ο ύ δ ια » .

1967 Ε κ δ ίδ ε τ α ι το « C o u r ir le s r u e s» (Π ε ρ π α τ ώ ν τ α ς σ τ ο υ ς δ ρ ό μ ο υ ς ). Σ τ ις 7 Ν ο ε μ β ρ ίο υ γ ίν ε τ α ι ε π ίτ ιμ ο μ έ λ ο ς τ η ς Ν έ α ς Α κ α δ η μ ία ς τ η ς Ν εϊγί.

1968 Δ η μ ο σ ιε ύ ο ν τ α ι τ α « L e V o l d ’ Ic a re » (Η π τ ή σ η το υ Ι κ ά ρ ο υ ) κ α ι « B a ttr e la C a m p a g n e » ( Ε ξ ο χ ικ έ ς Π ε ρ ιπ λ α ν ή σ ε ις ).

1969 Ε κ δ ίδ ε ι τ α π ο ιή μ α τ ά το υ « F e n d r e le s flo ts» ( Σ χ ίζ ο ν τ α ς τ α κ ύ μ α ­ τ α ) κ α ι π ρ ο λ ο γ ίζ ε ι τ α ά π α ν τ α το υ Μ α κ Ό ρ λ α ν .

1971 Δ η μ ο σ ιε ύ ε ι το « D e q u e lq u e L a n g a g e s a n im a u x » ( Π ε ρ ί ο ρ ισ μ έ ­ ν ω ν δ ια λ έ κ τ ω ν τ ω ν ζώ ω ν ) ( ε κ δ ό σ ε ις d e L ’ H e r n e ) .

1972 Ε κ δ ίδ ε ι το « B o n jo u r M o n s ie u r P ra ssin o s» ( Κ α λ η μ έ ρ α Κ ύ ρ ιε Π ρ α σ σ ιν ό ς ) , ε ν ώ σ τ ις 18 Ιο υ λ ίο υ το υ ίδ ιο υ χ ρ ό ν ο υ π ε θ α ίν ε ι η γ υ ν α ίκ α τ ο υ , Ζ α ν ίν Κ εν ώ . Τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο σ κ η ν ο θ ε τ ε ίτ α ι το « Π έ ­ τ α γ μ α το υ Ι κ ά ρ ο υ » σ ε τ α ιν ία , α π ό τ ο ν Μ ισ έ λ ν τ ε Ρ ε κ α ι σ τ ις 10 Σ ε π τ ε μ β ρ ίο υ μ ε τ α δ ίδ ε τ α ι κ α ι α π ό τ ο ρ α δ ιό φ ω ν ο .

1973 Ε κ δ ίδ ε τ α ι το « L a vo y a g e e n G re c e » ( Τ α ξ ίδ ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α ) κ α ι « Η δ υ ν η τ ικ ή λ ο γ ο τ ε χ ν ία » , έ ν α β ιβ λ ίο σ υ λ λ ο γ ικ ό .

Ο Ρ. Κενώ, το 1920

64 αφιέρωμα-------------------------------------------------1975 Ε κ δ ίδ ε τ α ι η « M o r a le e le m e n ta ir e » ( Σ τ ο ιχ ε ιώ δ η ς Η θ ικ ή ), ενώ τ ο ν Ο κ τ ώ β ρ ιο γ ίν ε τ α ι έ κ θ ε σ η Κ εν ώ σ τ η Β α σ ιλ ικ ή Β ιβ λ ιο θ ή κ η τ ω ν Β ρ υ ξ ελ λ ώ ν .

1976 Ε κ δ ίδ ο ν τ α ι « L es f o n d e m e n ts d e la lit te r a tu r e d ’ a p re s D av id H ilb e rt» ( Τ α θ ε μ έ λ ια τ η ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ο ν Ν τ έ ιβ ιν τ Χ ίλ μ π ε ρ τ ). Σ τ ις 25 Ο κ τ ω β ρ ίο υ το υ 1976 ο Ρ α 'ίμ ό ν Κ εν ώ π ε θ α ίν ε ι σ τ ο Π α ρ ίσ ι σ ε η λ ικ ία 73 ε τώ ν . Π ίσ ω το υ κ λ η ρ ο δ ο τ ε ί έ ν α τ ε ρ ά ­ σ τ ιο έ ρ γ ο κ α ι τ η ν ε ικ ό ν α ε ν ό ς α ν θ ρ ώ π ο υ π ο υ ε ίχ ε ε π ιλ έ ξ ε ι μ ια σ τ ά σ η α π ό μ α κ ρ η κ α ι α δ ιά φ ο ρ η χ ω ρ ίς ν ’ α σ κ ε ί ε ύ κ ο λ α κ ρ ιτ ικ έ ς « εκ το υ α σ φ α λ ο ύ ς » , ε ν ό ς σ ε μ ν ο ύ κ α ι ε υ φ υ ο ύ ς π ο ιη τ ή κ α ι σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α μ ε μ ια λ ε π τ ή ε ιρ ω ν ε ία π ο υ ό μ ω ς π ο τ έ δ ε ν έ φ τ α ν ε τ ις γ ν ώ ρ ι­ μ ες ε π ά ρ σ ε ις τ ω ν λ ο γ ίω ν , τ η ν ε ικ ό ν α ε ν ό ς α ν θ ρ ώ π ο υ π ο υ σ υ σ τ η ­ μ α τ ικ ά α π ο κ ή ρ υ τ τ ε κ ι α π ε χ θ α ν ό τ α ν ο π ο ια δ ή π ο τ ε μ ο ρ φ ή ά σ κ η ­ σ η ς ε ξ ο υ σ ία ς . Σημειώσεις 1. Στο χρονολόγιο όσα έργα του Κενώ δεν αναφέρουν δίπλα το όνομα του εκδοτικού τους οίκου, έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Gallimard.

αφιέρωμα 65

Άκης Καλόγνωμης

Γλώσσα που περιγράφει, γλώσσα που δημιουργεί

πικρατεί συχνά η αντί­ ληψη ότι η γλώσσα, ως βασικό επικοινωνιακό όργανο του ανθρώπου, δεν αποτελεί παρά απλό μέσο περιγραφής ενός κόσμου, οργανωμένου ήδη λογικά και προύπάρχοντος. Λέγεται ακόμη, ότι τα εκάσ τοτε κοινωνικά και οικονομικά φαινόμενα επι­ δρούν με τρόπο καθοριστικό στη μορφή και την εξέλιξή της.

Ε

ια ο ρ ισ μ έ ν ο υ ς , ω σ τ ό σ ο , α π ό το υ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ίς τ ω ν σ ύ γ χ ρ ο ν ω ν ρ ε υ μ ά τω ν τ η ς λ ο γ ο τ ε χ ν ία ς η π α ρ α ­ π ά ν ω θ ε ώ ρ η σ η ε λ έ γ χ ετ α ι ω ς μ η ικ α ν ο π ο ιη τ ικ ή κ α ι υ π ά ρ χ ο υ ν μ ερ ικ ο ί π ο υ π ρ ο τ ε ίν ο υ ν τ η ν α ν τ ι­ σ τρ ο φ ή ή κ α ι τ η ν π λ ή ρ η α ν α τ ρ ο π ή τη ς . Α ν τ ιπ ρ ο σ ω π ε υ τ ικ ό , γ ια τ η ν ά π ο ψ η α υ τή , π α ρ ά δ ε ιγ μ α α π ο ­ τε λ εί ο R a y m o n d Q u e n e a u . Σ ’ α υ τ ό ν η γ λ ώ σ σ α , μ ε π λ ή ρ ω ς α ν ε π τυ γ μ έ ν ες τις δ υ ν ά μ ε ις τ η ς , π ε ρ ν ά α π ό τ η ν π α θ η τ ικ ή σ τ ά σ η σ τ η ν α ν τε π ίθ ε σ η κ α ι δ ιε κ δ ικ εί μ ε τη σ ε ιρ ά τ η ς μ ερ ίδ ιο σ τ ο σ υ σ χ ε τισ μ ό τ ω ν δ υ ν ά μ ε ω ν , π ο υ κ α θ ο ρ ίζ ο υ ν τη δ ια μ ό ρ φ ω σ η τω ν κ ο ιν ω ν ικ ο π ο λ ιτ ισ μ ικ ώ ν φ α ιν ο μ έ ν ω ν . Χ ω ρ ίς μ ά λ ισ τ α ν α α ρ κ ε σ τε ί σ ’ α υ τό μ ό ν ο , π ρ ο χ ω ρ ε ί, μ ε τ ρ ό π ο σ χ ε δ ό ν π ρ α ξ ικ ο π η μ α τ ικ ό , σ τ η ν α υ τ ο ν ό μ η ­ σ ή τ η ς α π ό τ η ν ε ξ ο υ σ ία τ η ς π ρ α γΕικονογράφηση ­ για το βιβλίο τον Ρ.Κ.: «Ασκήσεις ύφους» μ α τικ ό τη τα ς τ ω ν σ υ μ β ά σ ε ω ν κ α ι σ τη δ η μ ιο υ ρ γ ία μ ια ς ν έ α ς, δ ικ ή ς τ η ς π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α ς , μ έ σ α σ τ η ν ο π ο ία κ α ι α ν α δ ιπ λ ώ ν ε τ α ι γ ια ν α α υ το σ α ρ κ α σ τε ί. Μ ε α υ τή τ η ν τε λ ικ ή κ ίν η σ η εγγίζει κ α ι το έ π α κ ρ ο τ ω ν δ υ ν α τ ο τ ή τ ω ν τ η ς κ α ι ο λ ο κ λ η ρ ώ ν ε ι τ η ν τρ ο χ ιά τ η ς π ο ρ ε ία ς τη ς. Γ ια ν α γ ίν ο υ ν ό λ α α υ τά λ ίγ ο π ιο σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έν α , θ α α ν α φ ε ρ θ ο ύ μ ε σ το έ ρ γο το υ Ρ ά ίμ ό ν Κ εν ώ , S a i n t G lin g lin . Σ τ ο κ ε ίμ ε ν ο α υ τό το υ Κ ε­ νώ , δ ια β ά ζο υ μ ε γ ια κ ά π ο ια « γε νέ ­ θ λ ια Π ό λ η » , ό π ο υ χ ά ρ η σ ε μ ια μ η χ α ν ή -π ο υ -δ ιώ χ ν ε ι-τ α -σ ύ ν ν ε φ α ο κ α ιρ ό ς ε ίν α ι π ά ν τ α α ίθ ρ ιο ς κ α ι δ εν β ρ έχ ει π ο τ έ. Ε φ ε υ ρ έ τη ς τ η ς ε ίν α ι ο δ ή μ α ρ χ ο ς τ η ς π ό λ η ς , ο ο π ο ίο ς σ τ έ λ ν ε ι το γ ιο το υ P ie r r e σ τ η ν « Ξ έ­ ν η Π ό λ η » , γ ια ν α μ ά θ ε ι τη γ λ ώ σ σ α τη ς . Ο P ie r r e ω σ τ ό σ ο θ α π ρ ο τ ιμ ή ­ σ ε ι ν α σ υ χ ν ά ζ ε ι σ το Ζ ω ο λ ο γ ικ ό Κ ή ­ π ο κ α ι μ ά λ ισ τ α σ το Ε ν υ δ ρ ε ίο , χ ώ ρ ο

Γ

66 αφιέρωμα----------------------------------σ ιω π ή ς, β υ θ ιζό μ ε ν ο ς σ ε μ ετ α φ υ σ ικ έ ς α ν α ζ η τ ή ­ σ εις. Έ τ σ ι σ τ η γ λ ω σ σ ικ ή α φ θ ο ν ία το υ μ ο ν ό λ ο γ ο υ το υ P ie rre α ν τ ιπ α ρ α τ ά σ σ ε τ α ι η ε ξ ο υ θ ε ν ω τικ ή σ ι­ γ ή το υ ε ν υ δ ρ ε ίο υ ή α κ ό μ η η ψ υ χ ρ ή ά ρ ν η σ η το υ α σ τα κ ο ύ σ τ ις ε ρ ω τ ή σ ε ις -π ρ ο τ ά σ ε ις φ ιλ ία ς , π ο υ το υ α π ε υ θ ύ ν ει ο P ie rre .

λ Λ /■ / I

υ τή η α π ο υ σ ία κ ά θ ε έ ν α ρ θ ρ ο υ , ή κ α ι ά ν α ρ θ ρ ο υ ή χ ο υ α κ ό μ η , δ η μ ιο υ ρ γ ε ί έ ν α φ ό β ο το υ κ ε νο ύ , σ χ ε δ ό ν μ ια α γ ω ν ία θ α ν ά τ ο υ , πο υ υ π ο γ ρ α μ μ ίζ ετα ι ε ξ ά λ λ ο υ κ α ι μ έσ ω τ η ς α ν α φ ο ρ ά ς σ το φ ά σ μ α το υ π υ ρ η ν ικ ο ύ ο λ έθ ρ ο υ .

I | Η α ν ε κ π λ ή ρ ω τη ε π ιθ υ μ ία γ ια ε π ικ ο ιν ω ν ία L Α υ π ο δ η λ ώ ν ε τ α ι κ α ι λ ίγ ο π ιο π ά ν ω , ό τ α ν ο ή ρ ω α ς λ έει: « Δ ε ν έχω π ά ρ ε ι γ ρ ά μ μ α α π ό τη Γ ε ν έ ­ θ λ ια Π ό λ η [...]. Σ κ έ φ τ ο μ α ι τ ο ν π α τ έ ρ α , τη μ η τέρ α , τα. α δ έ ρ φ ια μ ου ». Η σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έν η α ν α φ ο ρ ά σ το γ ρ ά μ μ α , μ α ς π α ρ α π έ μ π ε ι ε ξ ά λ λ ο υ σ ε έ ν α χ ρ ο ν ικ ώ ς α π ο μ α κ ρ υ σ μ έ ν ο α λ λ ά θ ε μ α τ ικ ό ς ο μ ό λ ο γ ο χ ω ρ ίο α π ό τ ο ν P a n t a g r u e l το υ R a b e la is. Ε κ ε ί, ο π α τ έ ρ α ς το υ ή ρ ω α , β α σ ιλ ιά ς μ ια ς φ α ν τ α σ τ ικ ή ς χ ώ ρ α ς γ ιγ ά ν τ ω ν , σ τ έ λ ν ε ι έ ν α γ ρ ά μ μ α σ τ ο γ ιο το υ π ο υ σ π ο υ δ ά ζει σ τ ο Π α ρ ίσ ι. Τ ο γ ρ ά μ μ α α υ τό δ ε ν ε ίν α ι π α ρ ά έ ν α ς β ο μ β α ρ δ ισ μ ό ς α π ό ν ο υ θ ε σ ίε ς κ α ι σ υ μ β ο υ λ ές α ν α φ ο ρ ικ ά μ ε το π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο τ ω ν σ π ο υ δ ώ ν το υ P a n ta g ru e l. Μ ε δ υ ο λ ό γ ια ο ν ε α ρ ό ς π ρ ίγ κ ιπ α ς π ρ έ π ε ι ν α ε ν τ ρ υ φ ή σ ε ι σ τη Φ υ σ ικ ή Ισ τ ο ρ ία , τα Μ α θ η μ α τ ικ ά , τη Φ ιλ ο σ ο φ ία , τη Θ ε ο ­ λ ο γ ία , τ α Λ α τ ιν ικ ά , τ α Ε λ λ η ν ικ ά κτλ . κτλ. Π ίσ ω β έβ α ια α π ό α υ τ ή ν τ η ν α κ ό ρ ε σ τη λ α ιμ α ρ ­ γ ία γ ια κ ά θ ε ε ίδ ο υ ς γ ν ώ σ ε ις , υ π ο β ό σ κ ε ι μ ια κ ά ­ π ο ια ε ιρ ω ν εία το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α , π ο υ μ π ο ρ ε ί ν α λ ά ­ β ει κ α ι τ ο χ α ρ α κ τ ή ρ α α υ σ τ η ρ ή ς κ ρ ιτ ικ ή ς ε ν α ν τ ίο ν τ η ς ά κ ρ ιτ η ς σ υ σ σ ώ ρ ε υ σ η ς γ ν ώ σ ε ω ν π ο υ κ υ ρ ια ρ ­ χ ο ύ σ ε σ τ η ν ε ο φ ώ τ ισ τ η , μ ετ ά το « σ κ ο τ ειν ό » Μ ε ­ σ α ίω ν α , ε π ο χ ή του. Α ξίζε ι π ά ν τ ω ς εδώ ν α π ρ ο σ έ ξ ο υ μ ε π ω ς ενώ το α ντικ ε ίμ ε ν ο τω ν σ π ο υ δ ώ ν το υ ν ε α ρ ο ύ γ ίγ α ν τ α εί­ ν α ι τα γ ρ ά μ μ α τ α κ α ι ο ι ε π ισ τ ή μ ε ς ε ν γ έ ν ε ι, ο σ τ ό ­ χ ο ς το υ P ie r r e π ε ρ ιο ρ ίζ ε τ α ι α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά κ α ι μ ό ­ ν ο σ τη γ λ ώ σ σ α . Μ ια γ λ ώ σ σ α π ο υ , γ έ ν ο υ ς θ η ­ λ υ κ ο ύ κ α ι σ τ α γ α λ λ ικ ά , μ ο ιά ζε ι ν α ν α ρ κ ισ σ ε ύ ε τα ι α υ τά ρ εσ κ α α π α ξ ιώ ν τ α ς ν α α σ χ ο λ η θ ε ί μ ε τ ο ν Κ ό ­ σμο τη ς Φ ύσ η ς και του Α νθρώ που. Κ α ι ενώ ο P a n ta g ru e l π ρ α γ μ α τ ο π ο ιε ί « γ ιγ ά ν τιες» π ρ ο ό δ ο υ ς σ τα Π α ν ε π ισ τ ή μ ια το υ Π α ρ ισ ιο ύ τ η ς Α ν α γ έ ν ν η σ η ς , ο P ie r r e α ν α ρ ω τ ιέ τ α ι μ π ρ ο σ τ ά σ τ ο ε ν υ δ ρ ε ίο : « Ε ίν α ι λ ο ιπ ό ν α υ τό η ζω ή ...» . Κ α ι π ιο κ ά τω : « Π ε θ α ίν ο υ ν α π ό γ ή ρ α ς ο ι α σ τα κ ο ί; φ εύ ­ γ ο υ ν ή σ υ χ α ή μ ή π ω ς π ο λ ε μ ο ύ ν το θ ά ν α τ ο μ ε τις σ κ λ η ρ έ ς α π ό α ρ θ ρ ιτ ικ ά δ α γ κ ά ν ε ς τ ο υ ς;» .

Θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε κ α ν ε ίς ν α μ ιλ ή σ ε ι α π λ ώ ς γ ια τ η ν α ν τ ιπ α ρ α β ο λ ή τ η ς υ π έ ρ μ ε τρ η ς α ισ ιο δ ο ξ ία ς το υ 16ου α ιώ ν α μ ε τ α υ π α ρ ξ ια κ ά α δ ιέ ξ ο δ α το υ κ α ιρ ο ύ μ α ς. Τ ο κ ε ίμ ε ν ο το υ Κ ενώ ω σ τ ό σ ο μ ο ιά ζε ι ν α π ρ ο ­ σ λ α μ β ά ν ε ι ν έ ε ς δ ια σ τ ά σ ε ις ό τ α ν τ α α λ λ ε π ά λ λ η λ α λ ο γ ο π α ίγ ν ια το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α έ ρ χ ο ν τ α ι ν α α ντισ τ ρ α τ ε υ θ ο ύ ν τ η φ α ιν ο μ ε ν ικ ή σ ο β α ρ ό τ η τ α το υ κ ε ιμ έ ν ο υ μ ε τ α τ ρ έ π ο ν τ ά ς τ η ν σ ε α υ το σ α ρ κ α ζό μ εν η σ ο β α ρ ο φ ά ν ε ια . Τ ο ίδ ιο το α ν τικ ε ίμ ε ν ο π ο υ ε μ π ν έ ε ι σ τ ο ν P ie r r e τ ις μ ετ α φ υ σ ικ έ ς το υ α ν η ­ σ υ χ ίε ς , δ η λ α δ ή ο α σ τ α κ ό ς το υ ε ν υ δ ρ ε ίο υ , μ ετα τ ρ έ π ε τα ι χ ά ρ η σ ’ έ ν α έ ξ υ π ν ο λ ο γ ο π α ίγ ν ιο * α λ λ ά κ α ι α υ θ α ίρ ε το υ σ υ ν ε ιρ μ ο ύ , σ ε μ ο χ λ ό ε σ ω τ ερ ικ ή ς α ν α τ ρ ο π ή ς το υ ο ικ ο δ ο μ ή μ α τ ο ς π ο υ σ υ ν θ έ τ ο υ ν τ α ε ρ ω τ ή μ α τ α το υ ή ρ ω α . Η μ ο ρ φ ή το υ κ ε ιμ έ ν ο υ γ ίν ε τ α ι έ τ σ ι σ ύ μ μ α χ ο ς τ ο υ σ υ γ γ ρ α φ έ α κ α ι σ τρ έ φ ε τα ι ε ν α ν τ ίο ν το υ π ε ρ ιε ­ χ ο μ έ ν ο υ μ ε σ τ ό χ ο τ η δ ια κ ω μ ώ δ η σ η κ α ι τ ο ν ε ξα ν δ ρ α π ο δ ισ μ ό . Δ ε ν ε ίν α ι π λ έ ο ν η μ ο ρ φ ή π ο υ κ α λ ε ίτα ι ν α υ π η ­ ρ ε τή σ ει, ν α ε κ φ ρ ά σ ε ι, το π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο α λ λ ά , α ν τ ί­ θε τα , η μ ο ρ φ ή χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ί το π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο γ ια ν α α ν α π τ υ χ θ ε ί σ χ ε δ ό ν λ α θ ρ α ία κ α ι σ ε β ά ρ ο ς το υ . Μ ε ά λ λ α λ ό γ ια τ ο π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο δ ε ν α π ο τε λ εί π λ έ ο ν π α ρ ά τ η ν - ε υ τ ε λ ή - α φ ο ρ μ ή π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ ν α ε π ιδ ο θ ε ί ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς σ ε γ λ ω σ σ ικ ο ύ ς κ α ι λ ο γ ο τ ε ­ χ ν ικ ο ύ ς π ε ιρ α μ α τισ μ ο ύ ς , σ ε μ ια φ ά σ η ό π ο υ η γ λ ώ σ σ α ε π ιδ ιώ κ ει ν α α υ τ ο ν ο μ η θ ε ί α π ό τ η ν π ρ α γ ­ μ α τ ικ ό τ η τ α κ α ι, ε ν ε ίδ ει κ ρ ά τ ο υ ς ε ν κ ρ ά τε ι, α ν ιχ ν ε ύ ε ι τ α κ α ιν ο ύ ρ ια τ η ς ό ρ ια .

ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς ν α δ ιε υ ρ ύ ν ε ι το π ε δ ίο δ ρ ά ­ σ η ς τ η ς δ ο λ ιχ ο δ ρ ο μ ε ί, μ έ σ α α π ό ν ε ο λ ο γ ι­ σ μ ο ύ ς, α δ ο κ ίμ α σ τ ε ς α κ ό μ η σ υ ν τα κ τικ έ ς δ ο μ έ ς κ α ι φ ω ν η τικ ή ο ρ θ ο γ ρ α φ ία κ α ι μ α ς φ α ν ε ρ ώ ν ε ι έ τ σ ι μ ια κ α ιν ο ύ ρ ια ε ικ ό ν α το υ εα υ το ύ τη ς , ρ ε υ σ τή α κ ό μ η μ α σ υ ν ά μ α ζω ­ ν τ α ν ή κ α ι δ υ ν α μ ικ ή . Π ίσ ω α π ό το π ρ ο σ ω π ε ίο σ υ μ β α τ ικ ώ ν θ ε μ ά τω ν (π .χ . τ ις μ ετ α φ υ σ ικ έ ς α ν η σ υ χ ίε ς ε ν ό ς ν έ ο υ ) α π ο ­ κα λ ύ π τε τα ι τ ο π ρ ό σ ω π ο (ή μ ή π ω ς έ ν α α κ ό μ η π ρ ο ­ σω π ε ίο ) το υ ο π ο ίο υ το χ ιο ύ μ ο ρ κ α ι η φ ρ ε σ κ ά δ α θ υ μ ίζο υ ν ε ν ίο τ ε τ η ν Α ν α γ έ ν ν η σ η το υ R a b e la is κ α ι το υ M o n ta ig n e . Π α ρ ά λ λ η λ α , ό μ ω ς, μ ε τ η ν α ισ ιο δ ο ξ ία γ ια τ ις α π ο κ α λ υ π τ ό μ ε ν ε ς δ υ ν ά μ ε ις το υ γλ ω σ σ ικ ο ύ σ υ ­ σ τ ή μ α τ ο ς π ο ρ ε ύ ετα ι κ α ι μ ια υ π ο β ό σ κ ο υ σ α α γ ω ν ία γ ια τ η ν ίδ ια τ η ν ο υ σ ία τ η ς ύ π α ρ ξ ή ς το υ , π ο υ , ο ύ ­ τ ω ς ή ά λ λ ω ς , μ έ σ α σ τ η ν α κ α τ α σ τ α σ ία τ ω ν δ ο ­ κ ιμ ώ ν α δ υ ν α τε ί ν α κ α θ ο ρ ισ τ ε ί μ ε α κ ρ ίβ ε ια . Η γ λ ώ σ σ α α π ο δ ε ικ ν ύ ε τα ι α ν ε π α ρ κ ή ς σ τ η ν π ρ ο -

Π

αφιέρωμα 67 α π ά θ ε ια σ υ ν ο μ ιλ ία ς μ ε τ ο ν α σ τ α κ ό κ α ι ο P ie r r e λ έε ι: « Γ ια τί ξ έρ ο υ μ ε μ ή π ω ς τ ί σ κ έ φ τ ε τ α ι έ ν α ς α σ τα κ ό ς ;» . Α ν τ ί γ ια σ ύ μ ­ μ α χο ς ο α σ τα κ ό ς πρ ο β ά λ λ ει τώ ­ ρ α ω ς α π ε ιλ η τ ικ ό ς ε χ θ ρ ό ς . Έ π ε ι τ α α π ό μ ια σ ε ιρ ά π α ρ ά ­ τ ο λ μ ω ν ό σ ο κ α ι θ ε α μ α τ ικ ώ ν α κ ρ ο β α τ ισ μ ώ ν , σ τ ις α π λ έ ς κ ιν ή ­ σ ε ις η γ λ ώ σ σ α μ ο ιά ζ ε ι ν α δ υ σ κ ο λ εύ ετα ι. Ό π ω ς κ ά θ ε π ρ ά γ μ α , έ τ σ ι κι α υ τή , έ π ε ιτ α α π ό μ ια ο ρ ισ μ έ ν η π ο ρ ε ία , δ ύ σ κ ο λ α α ν τ ισ τ ά θ η κ ε σ τ ο δ έ λ ε α ρ τ η ς α π ό σ χ ισ η ς κ α ι τ η ς α ν ε ξ α ρ τ η σ ία ς . Ο π ο ια δ ή π ο ­ τε α ν α φ ο ρ ά σ ε κ α θ ε τ ί το ε ξ ω τε ­ ρ ικ ό έ π α ψ ε τό τ ε κ α ι ο α 'υ το σ χ ο λ ια σ μ ό ς , η α υ τ ο α π ε ικ ό ν ισ η έ γ ι­ ν ε π ά γ ια τα κ τ ικ ή : Ό μ ω ς μ ια τ έ τ ο ια π ο ρ ε ία ε ν έ ­ χ ε ι π ά ν τ ο τ ε τ ο ν κ ίν δ υ ν ο τ η ς απομ όνω σ ης, τη ς αποδυνάμω σ η ς , το υ μ α ρ α σ μ ο ύ . Ο P ie r r e , φ υ σ ικ ό ς α υ τ ο υ ρ γ ό ς τ ω ν γ λ ω σ ­ σ ικ ώ ν ν ε ο τ ε ρ ισ μ ώ ν το υ Κ εν ώ , μ ετ ά τ η ν ε π ισ τ ρ ο φ ή τ ο υ σ τη « Γ ε ν έ θ λ ια Π ό λ η » κ α ι έ χ ο ν τ α ς α πο τύ χει ω ς δ ή μ α ρ χ ο ς σ τη θέση το υ π α τ έ ρ α τ ο υ , θ α ο δ η γ η θ ε ί σ τ η ν α υ τ ο κ τ ο ν ία . Τ η δ η μ α ρ χ ία α ν α λ α μ β ά ν ε ι ο α δ ε ρ φ ό ς το υ , Ζ α ν . Ο Ζ α ν θ έ τε ι κ α ι π ά λ ι σ ε λ ε ιτ ο υ ρ γ ία τη μ η χ α ν ή - π ο υ -δ ιώ χ ν ε ι-τ α -σ ύ ν ν ε φ α ( π ο υ ο P ie r r e ε ίχ ε σ τ α μ α τ ή σ ε ι) , ο κ α λ ό ς κ α ι­ ρ ός επ α νέρ χετα ι και οι ά νθ ρ ω ­ π ο ι γ λ ιτ ώ ν ο υ ν α π ό τ ις π λ η μ ­ μ ύ ρ ε ς τ ις ο π ο ίε ς ε ίχ α ν π ρ ο κ α λ έ σ ε ι ο ι π ο λ λ έ ς β ρ ο χ έ ς. Η α π ο κ α τ ά σ τ α σ η τ η ς φ υ σ ι­ κ ή ς (;) τ ά ξ η ς τ ω ν π ρ α γ μ ά τ ω ν σ υ μ π ίπ τ ε ι κ α ι μ ε τ ο τ έ λ ο ς α υ τ ή ς τ η ς ισ τ ο ρ ία ς . Ο α ν α γ ν ώ σ τ η ς κ α λ ε ίτ α ι ν α δ ώ σ ε ι τη δ ικ ή το υ . Ο α ν α γ ν ώ ­ σ τ η ς - α ν π ρ ο τ ι μ ά - ν α ε π ιχ ε ιρ ή ­ σ ε ι τ ο υ ς δ ικ ο ύ ς το υ π ε ιρ α μ α τ ι­ σ μ ο ύ ς, ν α δ η μ ιο υ ρ γ ή σ ε ι το δ ικ ό το υ π ε ρ ίτ ε χ ν ο π ρ ο σ ω π ε ίο . * * με τις λέξεις homme: άνθρωπος και homard: αστακός.

«Χρειάζεται μια ευτυχής, ισορροπημένη κι έξυπνη τέχνη για να βρει κανείς το δρόμο ενός πηγαίου και εκ βαθέων ενδιαφέροντος από τη γελοιότητα και την υπεκφυγή των, διαρκώς σε αφύπνιση εναντίον του εαυτού τους,επινοήσεων. Τα μέσα που χρησιμοποιεί ο Ραϊμόν Κενώ στηρίζονται κυρίως στη γλώσσα. Μετασχηματίζει ανεπαίσθητα τις λέξεις, ανακατεύει κάπως τη σύνταξη και μ’ αυτές τις αλλαγές, που σε τίποτε δεν προσβάλλουν τη σύνταξη, τροποποιεί το βαθμό της πραγματικότητας και σοβαρότητας που θέλει να δώσει στο διήγημά του. Τούτη η μεταμόρφωση είναι τόσο πλήρης και μετρημένη που μας υποχρεώνει να ιδιοποιηθούμε όλες τις αποκλίσεις της φαντασίας, ενώ ταυτόχρονα μας κάνει να δούμε τα επεισόδια μιας τελικά αληθινής ιστορίας ως φανταστικές λεπτομέρειες. Είναι ένα είδος ποιητικής μελωδίας, η οποία, μαζί με τις πιο κοινές αλλά και ακονισμένες σ’ ένα σαρκαστικό αμόνι λέξεις, τραβά την προσοχή, τη δελεάζει και την εκφράζει σε μια αμιγή, κατηγορία επινοημάτων, θα ήταν ενδιαφέρον να αναζητήσουμε πώς τούτη η τέχνη υπερνικά το ρεαλισμό και [...] τον σύρει στο ασυνήθιστο και το μη πραγματικό. [...] Η γελοιότητα των λέξεων, το παράφρονο χιούμορ ενός λεξιλογίου που δεν αφήνει ούτε μια στιγμή να κυλήσει σοβαρά, επιβάλλουν περισσότερο μάλιστα την εντύπωση του φανταστικού και του αλλόκοτου, παρά οι όποιοι άλλοι παραλογισμοί της φαντασίας. Το γέλιο καταστρέφει την τάξη των νόμων και κανόνων. Κομματιάζει τις όψεις που αντιδρούν στην αναλαμπή. Αφήνει ν’ αποσυντεθεί, σαν ένα χάος χωρίς σημασία, το σύιπημα των αληθοφανών πραγμάτων από το οποίο εμφανίζονται το παράλογο, το άγνωστο και το πολύ ανθρώπινο. ^ Μωρίς Μπλανσώ

6 8 α φ ιέ ρ ω μ α -------------

Λίζα Κουκουβίνου

Η Ζαζί στο Μ ετρό

Ζα ζί στο μ ε τρ ό ” (1959) διηγείται τις περιπέτειες ενός κοριτσιού που έρ ­ χετα ι απ’ το χωριό του στο Παρίσι για να περάσει ένα Σαββατοκύρια­ κο στο σπίτι του θείου του.

Η

Έ να ταξίδι που δεν έγινε ποτέ Το ταξίδι

ο θ έ μ α το υ τ α ξ ιδ ιο ύ π ρ ω τ ο ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι σ τ ο ν τίτ λ ο (« σ τ ο μ ετ ρ ό » ) κ α ι ε π α ­ ν έ ρ χ ε τ α ι σ τ ις π ρ ώ τ ε ς σ ε λ ί­ δ ε ς το υ κ ε ιμ έ ν ο υ : Τ ο μ υ θ ι­ σ τ ό ρ η μ α α ρ χ ίζ ε ι μ ε τ η ν ά φ ιξ η τ ο υ τ ρ έ ν ο υ π ο υ φ έ ρ ­ ν ε ι τ η Ζ α ζ ί σ τ ο Π α ρ ίσ ι, κ ι α μ έ ­ σ ω ς έ π ε ιτ α η μ ικ ρ ή ζ η τά ε ι ν α τ α ξ ιδ έ ψ ε ι μ ε το μ ετ ρ ό , ό π ω ς ε ίχ ε ο ν ε ιρ ε υ τ εί. Α υ τ ό π ο υ υ π ό σ χ ε τ α ι ο τ ίτ λ ο ς δ ια ψ ε ύ δ ε τ α ι α π ’ τη δ ιή ­ γη σ η γ ια τ ί - α λ ί μ ο ν ο - το μ ετ ρ ό δ ε ν λ ε ιτ ο υ ρ γ ε ί λ ό γ ω α π ε ρ γ ία ς. Η Ζ α ζ ί δ ε ν θ α ’χ ε ι κ α ν τ η ν ε υ κ α ι­ ρ ία ν α το δ ει. Ή μ ά λ λ ο ν ό χ ι. Η μ ικ ρ ή θ α δ ει μ ο ν ά χ α τ η ν ε π ιφ α ­ ν ε ια κ ή , ε π ίγ ε ιό το υ ό ψ η : τ ο ν ε ν α έ ρ ιο σ ιδ η ρ ό δ ρ ο μ ο κ α ι τ ις ε ι­ σ ό δ ο υ ς το υ μ ετ ρ ό . Ό σ ο γ ια το ίδ ιο το μ ετ ρ ό , ε κ ε ίν ο β ρ ίσ κ ε τ α ι β α θ ιά κ ά τω α π ’ τη γ η κ ι έ τ σ ι θ α π α ρ α μ ε ίν ε ι κ ρ υ φ ό , ά γ ν ω σ τ ο , έ ν α μ υ σ τ ή ρ ιο . Η Ζ α ζ ί θ α π ρ έ π ε ι ν α α ρ κ ε σ τε ί σ τ ο τ α ξ ί το υ Σ α ρ λ , φ ίλ ο υ το υ θ ε ίο υ τη ς , Γ κ α μ π ρ ιέ λ . Μ ε ρ ικ έ ς σ ε λ ίδ ε ς π α ρ α κ ά τ ω β λ έ π ο υ μ ε ν α ε μ φ α ν ίζε τα ι: έ ν α το υ ρ ισ τ ικ ό π ο ύ λ μ α ν , το α υ τ ο κ ίν η τ ο ε ν ό ς σ υ γ χ ω ­ ρ ια ν ο ύ τ η ς Ζ α ζ ί, χ ω ρ ο φ ύ λ α κ ε ς π ά ν ω σ ε π ο δ ή λ α τ α κ .λ π . Η π α ν τ α χ ο ύ π α ρ ο υ σ ία τ ω ν μ έ σ ω ν σ υ γ κ ο ι­ ν ω ν ία ς υ π ο γ ρ α μ μ ίζ ε ι τ η σ π ο υ δ α ιό τ η τ α το υ θ έ μ α ­ τ ο ς τ η ς Κ ίν η σ η ς σ τ ο έ ρ γ ο το υ Κ εν ώ , μ ια ς κ ίν η σ η ς α έ ν α η ς , β α σ ισ μ έ ν η ς σ τ η φ ιλ ο σ ο φ ία το υ Η ρ ά κ λ ε ι­ το υ .

Τ

Ή μήπως έγινε; ο ι δ ια δ ρ ο μ έ ς π ο υ γ ίν ο ν τ α ι μ έ σ α σ τ η ν π ό λ η μ π ο ρ ο ύ ν ά ρ α γ ε ν α θ ε ω ρ η θ ο ύ ν « τα ξ ίδ ια » ; Ο ίδ ιο ς ο Κ εν ώ , π α θ ια σ μ έ ν ο ς π ε ρ ιπ α τ η τ ή ς τ ω ν δ ρ ό μ ω ν τ ο υ Π α ρ ισ ιο ύ , α π α ν τ ά ε ι:, «Για χρόνια ολόκληρα δεν είχα βγει έξω απ’ τα σύ­ νορα της Γαλλίας, κι όμως αργότερα σκεφτόμουνα: τι παράξενο, μου φαίνεται σαν να ’χω κάνει ένα μα­ κρύ... ένα πολύ μακρύ ταξίδι».

αφιέρωμα 6 9 Η πόλη Γ Ί

τζή ς. Κ α τά τη δ ιά ρ κ ε ια τ η ς ξ ε ν ά γ η σ η ς ό μ ω ς π α ρ α τ η ρ ε ίτ α ι το ε ξ ή ς φ α ιν ό μ ε ν ο : κ ά θ ε φ ο ρ ά π ο υ ο Γ κ α μ π ρ ιέ λ δ ε ίχ ν ε ι σ τ η Ζ α ζ ί κ ά π ο ιο μ ν η μ είο , ο Σ α ρ λ α μ φ ισ β η τ ε ί τ α λ ό γ ια το υ ! Γ ια π α ρ ά δ ειγ μ α : κ α θ ώ ς ο θ ε ίο ς δ ε ίχ ν ε ι σ τ η ν α ν ε ψ ιά το υ το κ τίρ ιο π ο υ π ισ τε ύ ε ι π ω ς ε ίν α ι το Π ά ν θ ε ο ν , ο Σ α ρ λ τ ο ν δ ιο ρ θ ώ ν ε ι λ έ γ ο ν τ α ς π ω ς ε ίν α ι ο Σ τ α θ μ ό ς τ η ς Λ υ ­ ώ ν. Κ ι α ρ γ ό τε ρ α , ό τ α ν ο Γ κ α μ π ρ ιέ λ π ρ ο τ ρ έ π ε ι τη Ζ α ζ ί ν α θ α υ μ ά σ ε ι τ η ν α ρ χ ιτ ε κ τ ο ν ικ ή το υ μ ν η μ είο υ τω ν Α π ο μ ά χ ω ν , ο Σ α ρ λ α μ φ ισ β η τ ε ί κ α ι π ά λ ι τη γ ν ώ μ η το υ ε π ιμ έ ν ο ν τ α ς ό τ ι π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια τ ο σ τ ρ α ­ τό π ε δ ο το υ Ρ εϋ γί. Τ ο ίδ ιο φ α ιν ό μ ε ν ο ε π α ν α ­ λ α μ β ά ν ε τ α ι ό τ α ν ο Γ κ α μ π ρ ιέ λ α ν α λ α μ β ά ν ε ι τ η ν ξ ε ν ά γ η σ η μ ια ς ο μ ά δ α ς το υ ρ ισ τώ ν : Ο ο δ η γ ό ς το υ π ο ύ λ μ α ν το υ υ π ο δ εικ ν ύ ε ι ό τ ι το κ τίρ ιο π ο υ έδειξ ε σ τ ο υ ς το υ ρ ίσ τ ε ς σ α ν « λ α μ π ρ ό δ είγ μ α γ ο τ θ ικ ή ς ε κ ­ κ λ η σ ια σ τ ικ ή ς α ρ χ ιτ ε κ τ ο ν ικ ή ς » δ ε ν ή τ α ν π α ρ ά το Ε μ π ο ρ ικ ό Ε π ιμ ε λ η τή ρ ιο ! Η « μ ετ α τό π ισ η » α υ τή τω ν κ τ ιρ ίω ν το υ Π α ρ ισ ιο ύ έ χ ε ι ω ς σ υ ν έ π ε ια τ ο ν α ε π ικ ρ α τ ε ί π λ ή ρ η ς σ ύ γ χ υ σ η σ το χώ ρο: σ το ν πα ρ ά λ ο γο κόσ μ ο τη ς Ζ α ζ ί σ τ ο μ ε ­ τ ρ ά κ ά θ ε μ ε τ α κ ίν η σ η α π ο β α ίν ε ι μ ά τ α ιη . Τ ο κ υ κ λ ο φ ο ρ ια κ ό χ ά ο ς σ υ μ β ο λ ίζ ε ι τ ις σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις

ο τ α ξ ίδ ι γ ίν ε τ α ι, λ ο ιπ ό ν , μ έ σ α σ τ η ν π ό λ η . Σ τ η ν π ό λ η π ο υ έ χ ε ι π ά ν τ α π ρ ο ν ο μ ιο ύ χ α θ έ σ η σ τ ο έ ρ γ ο το υ Κ εν ώ , ό ν τ α ς έ ν α ς μ ικ ρ ό κ ο σ μ ο ς , έ ν α π ε δ ίο μ ά χ η ς ό π ο υ σ υ γ κ ρ ο ύ ο ν τ α ι ο ι δ υ ν ά μ ε ις το υ κ α λ ο ύ κ α ι το υ κ α κ ο ύ . Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ η μ ιο υ ρ γ ε ί * > τ η ν π ό λ η το υ α δ ια φ ο ρ ώ ν τ α ς γ ια τ α π ρ ο ΰ π ά ρ χ ο ν τ α π ρ ό τ υ π α κ α θ ώ ς κ α ι γ ια τ ις π ρ ο κ α ­ θ ο ρ ισ μ έ ν ε ς δ ια δ ρ ο μ έ ς π ο υ ε π ιβ ά λ λ ο ν τ α ι σ τ ο υ ς το υ ρ ίσ τ ε ς . Τ ο Π α ρ ίσ ι π ο υ μ α ς δ ε ίχ ν ε ι ο Κ ενώ ε ίν α ι μ ια ζ ω ν τ α ν ή ε γ κ υ κ λ ο π α ίδ ε ια μ ες σ τ η ν ο π ο ία τ α π ρ ό σ ω π α κ υ κ λ ο φ ο ρ ο ύ ν κ α τ α π ώ ς θ έ ­ λ ο υ ν , χ ά ν ο ν τ α ι κ α ι ξ α ν α β ρ ίσ κ ο υ ν το δ ρ ό μ ο το υ ς γ ια ν α χ α θ ο ύ ν κ α ι π ά λ ι, κ ι ο ι α ν α γ ν ώ σ τ ε ς α φ ή ν ο υ ν τα δ ικ ά το υ ς ί χ ν η , χ α ρ ά ζ ο υ ν τ ις δ ικ έ ς τ ο υ ς δ ια δ ρ ο μ έ ς . Η π ό λ η γ ίν ε τ α ι έ τ σ ι χ ώ ρ ο ς γ ε ­ ω γ ρ α φ ικ ό ς κ α ι σ υ ν ά μ α φ α ν τ α σ τ ικ ό ς , π ρ α γ μ α ­ τ ικ ό ς κ α ι μ υ θ ικ ό ς, ρ ε υ σ τ ό ς , ε ύ π λ α σ τ ο ς . Ο Κ ε­ ν ώ μ α ς κ α λ ε ί ν α γ ν ω ρ ίσ ο υ μ ε το δ ικ ό τ ο υ Π α ρ ί­ σ ι, τ η ν π ό λ η ό π ο υ έ ζη σ ε, τ η ν π ό λ η π ο υ δ η μ ι­ ο ύ ρ γ η σ ε μ ε τη φ α ν τ α σ ία το υ , ζ η τ ώ ν τ α ς μ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ν α π λ ά σ ο υ μ ε κ ι ε μ ε ίς το « δ ικ ό μ α ς» Π α ρ ίσ ι. Κ ι α υ τό γ ια τ ί, Ο Ρ. Κενώ με τη γυναίκα του και το σκύλο τους, στις 12 Μαρτίου 1951 ,την ημέ­ ρα που εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Γκονκούρ ό π ω ς ο ίδ ιο ς ε ίπ ε 2: «Γιατί να μ ην απαιτήσει κανείς κάποια προσπάθεια α π’ τον αναγνώστη;» Τ ο Π α ρ ίσ ι τ η ς Ζ α ζ ί σ τ ο μ ε τ ρ ά , λ ο ι­ π ό ν , «ζει». Π α ύ ε ι ν α ε ίν α ι α π λ ά έ ν α φ ό ­ ν τ ο κ ι α ν α γ ο ρ ε ύ ε τα ι σ ε α λ η θ ιν ό π ρ ω τ α ­ γ ω ν ισ τ ή τ η ς υ π ό θ ε σ η ς . Μ ν η μ ε ία τ ο υ ε ί­ ν α ι ο ι σ τ α θ μ ο ί, τ α μ π ισ τ ρ ό , ο ι υ π α ίθ ρ ι­ ε ς α γ ο ρ έ ς, τ α μ ικ ρ ο μ ά γ α ζα , ο ι δ ρ ό μ ο ι. Ή ρ ω έ ς το υ ε ίν α ι ο ι μ ικ ρ ο α σ τ ο ί - γ κ α ρ ­ σ ό ν ια , π λ α ν ό δ ιο ι έ μ π ο ρ ο ι, τ α ξ ιτ ζ ή δ ε ς κ ι ο ι λ ο ύ μ π ε ν -π ρ ο λ ε τά ρ ιο ι. Α υ τ ο ί ε ίν α ι π ο υ μ α ς δ ε ίχ ν ο υ ν τ η ν π ό λ η το υ ς, μ ια π ό λ η π ο υ δ ε ν ξ έ ρ ο υ ν κ α λ ά -κ α λ ά ο ύ τε κ ι ο ι ίδ ιο ι. Η γ ν ώ σ η π ο υ έ χ ο υ ν ε ίν α ι α ν ε π α ρ κ ή ς , κ ο ν τ ό φ θ α λ μ η , π ε ρ ιο ρ ισ μ έ ­ ν η , μ ια κ α ι σ υ ν ή θ ω ς α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν π ρ ο ­ κ α θ ο ρ ισ μ έ ν ε ς δ ια δ ρ ο μ έ ς . Α ρ κ ε ί η π α ­ ρ α μ ικ ρ ή α ν α π ο δ ιά γ ια ν α κ λ ο ν ίσ ε ι κ α ι ν ’ α ν α τ ρ έ ψ ε ι τ η ν ε λ ά χ ισ τ η ε μ π ισ τ ο σ ύ ­ ν η π ο υ έ χ ο υ ν σ τ ις γ ν ώ σ ε ις τ ο υ ς: Θ έ λ ο ­ ντ α ς ν α π α ρ η γ ο ρ ή σ ε ι τ η ν α ν ε ψ ιά το υ πο υ δ εν θ α κ α τα φ έ ρ ε ι ν α δ ει τ ο μ ετ ρ ό , ο Γ κ α μ π ρ ιέ λ , σ α ν ε υ σ υ ν ε ίδ η το ς Π α ρ ιζιά ν ο ς , α π ο φ α σ ίζ ε ι ν α τ η ς δ είξε ι τ α μ ν η ­ μ εία τ η ς π ό λ η ς . Γ ια το σ κ ο π ό α υ τό ε π ι­ στρ α τε ύ ε τα ι ο φ ίλ ο ς το υ ο Σ α ρ λ , τα ξ ί-

70 αφιέρωμα----------------------------------π ο υ σ υ ν τ ε λ ο ύ ν τ α ι σ τ ο ν ψ υ χ ισ μ ό τ ω ν χ α ρ α κ τ ή ρ ω ν το υ έ ρ γ ο υ : μ ετ ά τ η δ ια δ ρ ο μ ή π ρ ο ς τ ο ν π ύ ρ γ ο το υ Ά ιφ ε λ ο Σ α ρ λ α ν α θ ε ω ρ ε ί τ ις α π ό ψ ε ις το υ γ ια τη ζω ή κ ι α π ο φ α σ ίζ ε ι ν α π α ν τ ρ ευ τεί· μ έ σ α σ τ ο π ο ύ λ ­ μ α ν μ ε τ ο υ ς τ ο υ ρ ίσ τ ε ς ο Γ κ α μ π ρ ιέ λ β ρ ίσ κ ε ι τ η ν ε υ κ α ιρ ία ν α ε κ φ ρ ά σ ε ι τ ις μ π ε ρ δ ε μ έ ν ε ς κ ο σ μ ο θ ε ω ­ ρ ίε ς τ ο υ . Ό σ ο γ ια τη Ζ α ζ ί, η α π ο τ υ χ ία τ η ς ν α τ α ­ ξ ιδ έ ψ ε ι μ ε το μ ετ ρ ό τ η ν κ ά ν ε ι ν α ν ιώ θ ε ι σ τ ε ρ η μ έ ­ ν η κ ι ε π ιθ ετ ικ ή . Ό χ ι , η Ζ α ζ ί δ ε ν θ α κ α τ α φ έ ρ ε ι ν α τ α ξ ιδ έ ψ ε ι σ τ ο β ά θ ο ς το ύ ε ίν α ι τ η ς - π ο υ σ υ μ β ο λ ί­ ζ ε τα ι α π ό τ ο ν υ π ό γ ε ιο σ ι δ η ρ ό δ ρ ο μ ο 3. Θ α τ α ξ ιδ έ ­ ψ ε ι ό μ ω ς μ έ σ α σ τ ο Π α ρ ίσ ι μ ε τ ’ ά λ λ α μ έ σ α π ο υ έ χ ε ι σ τ η δ ιά θ ε σ ή τ η ς - τ ο τ α ξ ί, τ ο π ο ύ λ μ α ν , τ ο Ι.Χ . το υ σ υ γ χ ω ρ ια ν ο ύ τ η ς - κ α ι το τ α ξ ίδ ι α υ τό θ α τ η ς ε π ιτ ρ έ ψ ε ι ν α ω ρ ιμ ά σ ε ι κ α ι ν α ε ξ ε λ ιχ θ ε ί, π ρ ά γ μ α π ο υ π α ρ α δ έ χ ε τ α ι κ ι η ίδ ια σ τ η ν τε λ ε υ τα ία φ ρ ά σ η το υ κ ε ιμ έ ν ο υ : Ό τ α ν η μ η τ έ ρ α τ η ς , π ο υ έ ρ χ ε τ α ι ν α τ η ν π α ρ α λ ά β ε ι σ τ ο σ τ α θ μ ό , τη ρ ω τά ε ι π ώ ς π έ ρ α ­

σ ε, η μ ικ ρ ή α π α ν τ ά ε ι λ α κ ω ν ικ ά : « Γ έ ρ α σ α » . Τ ο ο υ σ ια σ τ ικ ό κ έ ρ δ ο ς κ ά θ ε τα ξ ιδ ιώ τ η δ ε ν ε ίν α ι μ ό ­ ν ο ν η α π ό κ τ η σ η ε μ π ε ιρ ιώ ν 4, ε ίν α ι κ υ ρ ίω ς η α υ τ ο ­ γ ν ω σ ία , ε ίν α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι σ τ ο τ έ λ ο ς κ ά θ ε τ α ξ ι­ δ ιο ύ α ν α κ α λ ύ π τ ε ι π ό σ ο ά λ λ α ξ ε , π ό σ ο δ ια φ ο ρ ε τ ι­ κ ό ς ε ίν α ι α π ό τ ο ν ά ν θ ρ ω π ο π ο υ ή τ α ν ή π ο υ ν ό μ ιζ ε π ω ς ή τ α ν σ τ η ν α ρ χ ή α υ το ύ το υ τα ξ ιδ ιο ύ .

Ο Χωροχρόνος χ ώ ρ ο ς κ α θ ο ρ ίζ ε τ α ι ά λ λ ο τ ε α π ό τ η ν ο ρ ιζ ό α ( τ α ξ ίδ ι τ η ς Ζ α ζ ί μ ε το τ ρ έ ν ο π ρ ο ς το I Π α ρ ίσ ι, δ ια δ ρ ο μ έ ς μ ε το τ α ξ ί) κ ι ά λ λ ο τ ε α π ό τ η ν κ ά θ ε τ ή το υ δ ιά σ τ α σ η (ο ε ν α έ ρ ιο ς I σ ιδ η ρ ό δ ρ ο μ ο ς , η π α ρ ο υ σ ία το υ π ύ ρ γ ο υ το υ Ά 'ίφ ελ5). Η δ ρ ά σ η ε κ τ υ λ ίσ σ ε τ α ι ά λ λ ο τ ε σ τ η ν ε π ιφ ά ν ε ια τ η ς γ η ς (δ ια δ ρ ο μ έ ς μ έ σ α

Αυτοπροσωπογραφία, 1948

«0 Κενώ δεν είναι ο πρώτος συγγραφέας που πολέμησε τη λογοτεχνία. Από τότε που υπάρχει «Λογοτεχνία» [...] μπορεί κανείς να πει ότι δουλειά του συγγραφέα είναι να την πολεμά. Η ειδικότητα του Κενώ έγκειται στο ότι η μάχη του είναι σώμα με σώμα: [...] ο ανώτερος θεσμός της γραπτής έκφρασης στέκεται πάντοτε όρθιος, αλλά σαρακοφαγωμένος. Σε τούτη την ελεγχόμενη καταστροφή κάτι νέο και διφορούμενο επιχειρείται, ένα είδος αναστολής των αξιών της έκφρασης. Είναι όπως η ομορφιά των ερειπίων. Στην παρορμητική αυτή τάση, δεν υπάρχει τίποτα το εκδικητικό, το εγχείρημα του Κενώ δεν είναι να μιλήσει καθαρά σ α ρ κ α σ τ ικ ά , ούτε απορρέει από μια αγαθή πρόθεση, αλλά κυρίως από μια συνενοχή. Υπάρχει στον Κενώ, η σοβαρότητα κι ο εμπαιγμός του σοβαρού, δηλ. η ίδια παρορμητική τάση απαλλοτρίωσης και διαφυγής, η οποία ρυθμίζει το γνωστό παιχνίδι, πρότυπο κάθε ομιλούμενης διαλεκτικής. [...]». Ρολάν Μπαρτ

----------------------------------- αφιέρωμα 71 σ τ η ν π ό λ η ) , ά λ λ ο τ ε υ π ό γ ε ια ( σ τ ο μ π ισ τ ρ ό κ ά τ ω α π ’ τ ο σ π ίτ ι το υ Γ κ α μ π ρ ιέ λ , σ τ ις σ τ ο έ ς τ ω ν υ π ο ν ό ­ μ ω ν ) κ ι ά λ λ ο τ ε π ά λ ι σ ε π ο λ ύ ψ η λ ό τ ε ρ ο ε π ίπ ε δ ο ( δ ιά λ ο γ ο ς Ζ α ζ ί- Σ α ρ λ π ά ν ω σ τ ο ν π ύ ρ γ ο το υ Ά ϊφ ε λ ). Θ α π ρ έ π ε ι α κ ό μ α ν α ε π ισ η μ α ν θ ε ί η κ υ κ λ ι­ κ ή δ ιά σ τ α σ η το υ χ ώ ρ ο υ : Τ ο μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α α ρ χ ίζ ε ι μ ε τ η σ κ η ν ή τ η ς ά φ ιξ η ς τ η ς Ζ α ζ ί σ ’ έ ν α σ τ α θ μ ό κ α ι τε λ ε ιώ ν ε ι μ ε τ η ν α ν α χ ώ ρ η σ ή τ η ς α π ό τ ο ν ίδ ιο σ ταθ μό. Η κ υ κ λ ικ ή δ ιά σ τ α σ η χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ε ι ε π ίσ η ς κ α ι τ η ν ε ξ έ λ ιξ η το υ χ ρ ό ν ο υ το υ μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ ο ς . Τ ο ν κ ύ κ λ ο τ η ς ζω ή ς σ υ μ β ο λ ίζ ε ι η ίδ ια η Ζ α ζ ί π ο υ π α ­ ρ ο υ σ ιά ζ ε τ α ι σ τ η ν α ρ χ ή σ α ν έ ν α « μ υ ξ ιά ρ ικ ο » κ α ι σ τ η ν τ ε λ ε υ τ α ία φ ρ ά σ η το υ β ιβ λ ίο υ π α ρ α δ έ χ ε τ α ι ό τ ι « γ έ ρ α σ ε » !. Σ υ ν ε π ώ ς , ο χ ρ ό ν ο ς χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ε τ α ι μ ε ν α π ό κ ι­ ν η τ ικ ό τ η τ α - η δ ρ ά σ η το υ έ ρ γ ο υ κ α λ ύ π τ ε ι μ ια χ ρ ο ­ ν ικ ή π ε ρ ίο δ ο 36 ω ρ ώ ν - π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι ό μ ω ς κ α ι μ ια σ χ ε τ ικ ή σ τ α τ ικ ό τ η τ α . Σ ’ α υ τ ό σ υ ν η γ ο ρ ε ί κ α ι το θ έ μ α το υ « τ α ξ ιδ ιο ύ π ο υ δ ε ν π ρ α γ μ α τ ο π ο ιή θ η κ ε ποτέ»: - Τ ο μ έ τ ρ ο δ ε ν κ ιν ε ίτ α ι λ ό γ ω α π ε ρ γ ία ς - Τ α α υ τ ο κ ίν η τ α δ ε ν π ρ ο χ ω ρ ο ύ ν γ ια τ ί υ π ά ρ χ ε ι μ π ο τ ιλ ιά ρ ισ μ α .

- Τ ο τ α ξ ί τ ο υ Σ α ρ λ δ ε ν κ α τ α φ έ ρ ν ε ι ν α γ υ ρ ίσ ε ι τη Ζ α ζ ί κ α ι τ ο ν Γ κ α μ π ρ ιέ λ σ τ ο σ π ίτ ι τ ο υ τε λ ε υ ­ τα ίο υ .

- Τ ο π ο ύ λ μ α ν μ ε τ ο υ ς τ ο υ ρ ίσ τ ε ς δ ε ν θ α φ ύ γε ι π α ρ ά τ η ν ε π ό μ ε ν η γ ια τ ο « Γ ιβ ρ α λ τ ά ρ μ ε τ ις α ρ ­ χ α ίε ς α π ο β ά θ ρ ε ς » 6. Τ έ λ ο ς , - Τ ο τ ρ έ ν ο π α ρ ο υ σ ιά ζ ε τ α ι π ά ν τ α ε ν σ τ ά σ ε ι: Ό τ α ν π ρ ω τ ο ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι η Ζ α ζ ί ε ίν α ι ή δ η σ τ α μ α -

τ η μ έ ν ο σ τ η ν π λ α τ φ ό ρ μ α , κ α ι τ ο β ιβ λ ίο τε λ ε ιώ ν ε ι ό τ α ν α ν ε β α ίν ε ι η μ ικ ρ ή σ τ ο β α γ ό ν ι τ η ς κ α ι π ρ ι ν ξ ε κ ιν ή σ ε ι τ ο τ ρ έ ν ο γ ια τ ο τ α ξ ίδ ι τ η ς ε π ισ τ ρ ο φ ή ς .

Επίλογος ε ίν α ι έ ν α μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α π ο λ ύ π λ ο κ ο . Κ ά τω α π ό τη χ ιο υ μ ο ρ ισ τ ικ ή το υ ε π ιφ ά ν ε ια σ υ ν υ π ά ρ χ ο υ ν η α γ ω ν ία ε ν ό ς α σ τ υ ν ο μ ικ ο ύ μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ ο ς 7, η μ α γ ε ία τ η ς Α λ ίκ η ς σ τ η Χ ώ ρ α τ ω ν Θ α υ μ ά τ ω ν (μ ια κ α ι η Ζ α ζί α να κ α λ ύ π τει το ν κό σ μ ο τω ν μ ε­ γ ά λ ω ν ) , μ ια ε ν δ ια φ έ ρ ο υ σ α μ ε λ έ τη τ η ς α μ ­ φ ιλ ε γ ό μ ε ν η ς τ α υ τ ό τ η τ α ς τ ω ν δ ύ ο φ ύ λ ω ν ( ό λ ο ι σ χ ε δ ό ν ο ι ε ν ή λ ικ ε ς π ρ ω τ α γ ω ν ισ τ έ ς έ χ ο υ ν α μ φ ι­ σ β η τ ο ύ μ ε ν η σ ε ξ ο υ α λ ικ ή υ π ό σ τ α σ η ) κ .λ π . Ο ίδ ιο ς ο Κ εν ώ π α ρ ο μ ο ία σ ε κ ά π ο τ ε 8 τ ο έ ρ γο το υ μ ε «... κρεμμύδι το οποίο πρέπει κανείς να ξεφλουδίσει στρώση-στρώση προκειμένου να φτάσει στην ουσία του». Γ ι’ α υ τ ό ν τ ο λ ό γ ο ά λ λ ω σ τ ε ε π έ λ ε ξ ε τ η ν ε π ι­ γ ρ α μ μ α τ ικ ή φ ρ ά σ η το υ Α ρ ισ τ ο τ έ λ η π ο υ ε ισ ά γ ε ι τ ο ν α ν α γ ν ώ σ τ η σ τ ο β ιβ λ ίο το υ : « Ο π λ ά σ α ς η φ ά ν ισ ε ν » . Τ ο η θ ε λ η μ έ ν ο χ ω ρ ο χ ρ ο ν ικ ό - κ α ι ό χ ι μ ό ν ο ν χ ά ο ς π ο υ χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ε ι το κ ε ίμ ε ν ο α π ο δ ε ικ ν ύ ε ι τ η ν π ρ ό θ ε σ η τ ο υ ίδ ιο υ το υ δ η μ ιο υ ρ γ ο ύ ν ’ « α π ο ­ σ υ ν θ έ σ ε ι» το έ ρ γ ο τ ο υ μ π ρ ο σ τ ά σ τ α μ ά τ ια το υ α ν α γ ν ώ σ τ η π ρ ο ( σ ) κ α λ ώ ν τ α ς τ ο ν α ν ο ιχ τ ά ν α « τα ­ ξιδ έ ψ ε ι» μ α ζί το υ σ τ ο ν π α ρ ά ξ ε ν ο κ ό σ μ ο τ η ς Ζ α ζ ί σ τ ο μ ετρ ό . Ζ α ζί στο

μ ετρά

Η

Σημειώσεις 1. Ραϊμόν Κενώ, «Connaissez-vous Paris?», Service, Ιούλιος 1955.

2. Εισαγωγή στο Gueule de Pierre (1934) «Τετράδια Ραϊμόν Κενώ» 12-13 (1989): 8 3. θ α επισκεφθεί όμως τον Πύργο του Άκρελ που είναι ένα καθαρά φαλλικό σύμβολο, όπως άλλωστε επιση­ μαίνει και ο Γκαμπριέλ στη σελ. 89. «Αναρωτιέμαι πώς γίνεται να παριστάνουν την πόλη του Παρισιού σαν γυναίκα. Τη στιγμή μάλιστα που έχει ένα πράμα σαν κι αυτό».

4. Πρβλ. την «Ιθάκη» του Καβάφη.

5. Ο οποίος -ειρήσθω εν παρόδω- είναι το μόνο παρι­ σινό μνημείο που δεν χάνει την ταυτότητά του.

6. Ο συγγραφέας παρωδεί εδώ ένα στίχο του Ρεμπώ απ’ το «Μεθυσμένο καράβι».

7. Στο κείμενο αναφέρονται συχνά γεγονότα που μοιά­ ζουν παρμένα απ’ το αστυνομικό δελτίο (απαγωγές, επιθέσεις σατύρων, φόνοι!!!)

8. Στο βιβλίο του Le Voyage en Grice, Gallimard, Πα­ ρίσι 1973.

Β ιβ λ ιο γ ρ α φ ία R . Q u e n e a u . Z a z i e d a n s l e m e t r o , F o lio , P a ris, 1959.

C a h i e r s R . Q u e n e a u . N o 1 7 - 1 9 . P a ris 1990.

L . K o u k o u v in o u , Z a z i e d a n s ( ? ) l e m e t r o . U n t e x t e e n i g m a t i q u e . Π ε ρ ιο δ ικ ό L a C h o u e tte , N o 12, B irk b e c k C o lle g e , Λ ο ν δ ίν ο 1984.

7 2 α φ ιέρ ω μ α -

Νοέλ Αρνώ

Πολίτικες επιλογές του Κενώ* 'Λ ι απόψεις του Κενώ - ή η δη1 μόσια έκφρασή τους τουλά-

I

χισ το ν - δεν ποικίλλουν από I τη μια μέρ α στην άλλη.

I Παίρνει τις αποστάσεις του, V επιστρέφ ει στον εαυτό του και όταν αποκαλύπτεται έχει πε­ ράσ ει αρκετός καιρός που τα γε­ γονότα και οι ιδεολογικές αντιπα­ ρ α θέσ εις έχουν χάσει την οξύ τη­ τά τους. Δεν εκδηλώνεται ποτέ επί τόπου.

Ο Ρ. Κενώ το 1950

Απόσπασμα από το άρθρο του Noel Arnau: «Les Choix Politiques» (Magasin Litteraire, αριθμός 228, Μάρτιος 1986).

π ο ρ ο ύ μ ε έ τ σ ι ν α δ ο ύ μ ε τ α τ ε κ μ ή ρ ια τ η ς σ ύ ν ε σ ή ς τ ο υ , τ η μ ε τ ρ ιο π ά θ ε ιά το υ ή τα σ η μ ε ία τ η ς β α θ ιά ς τ ιμ ιό τ η τ ά ς το υ . Μ π ο ­ ρ ο ύ μ ε ε π ίσ η ς ν α σ υ μ π ε ρ ά ν ο υ μ ε ό τ ι α φ ή ­ ν ε ι σ τ ο χ ρ ό ν ο τ η φ ρ ο ν τ ίδ α ν α α π ο φ α σ ίσ ε ι α ν τ ο γ ε γ ο ν ό ς α φ ο μ ο ιώ ν ε τ α ι α π ό τ η ν Ι σ τ ο ρ ία , κ α τ α λ α μ β ά ν ε ι ε κ ε ί μ ια σ η μ α σ ία π ο υ ξ ε π ε ρ ν ά τ α π ρ ο σ ω π ικ ά σ υ μ β ά ν τ α , τ ις σ υ γ κ ι­ ν ή σ ε ις , τ α κ ο σ μ ικ ά α ν έ κ δ ο τ α - α ν μ ε δ υ ο λ έ ξ ε ις α ξ ίζε ι ν α χ ρ η σ ιμ ο π ο ιη θ ε ί ω ς κ ίν η τ ρ ο , ή τ ο υ λ ά χ ι­ σ τ ο ν ω ς σ κ η ν ικ ό β ά θ ο υ ς γ ια μ ια μ υ θ ισ τ ο ρ η μ α τ ι­ κ ή φ α ν τ α σ ία , το Β α τε ρ λ ώ γ ια τ ο ν Σ τ α ν τ ά λ . Η O d i l e δ ιη γ ε ίτ α ι γ ε γ ο ν ό τ α π ο υ σ υ ν έ β η σ α ν α ν ά μ ε ­ σ α σ τ α 1924 κ α ι το 1930. Η Δ ρ υ ς κ α ι ο Σ κ ύ λ ο ς ( ε π ίσ η ς τ ο υ 1937) α φ η γ ε ίτ α ι τ η ν π α ιδ ικ ή η λ ικ ία το υ Κ εν ώ κ α ι δ ε ν μ α ς κ ρ ύ β ε ι ό τ ι ο π α τ έ ρ α ς το υ π ρ ο τ ιμ ο ύ σ ε τ ο ν α γ κ υ λ ω τό σ τ α υ ρ ό α π ό τ ο υ ς σ ο ­ σ ια λ ισ τ έ ς . Τ ο « Η Β α ρ υ χ ε ι μ ω ν ι ά » (1 9 3 9 ) μ α ς π α ­ ρ ο υ σ ιά ζ ε ι έ ν α ν ή ρ ω α π ο υ α π ε χ θ ά ν ε τ α ι τη Δ η μ ο ­

κ ρ α τ ία ( κ α ι τ η λ α ϊκ ή - μ η ε κ κ λ η σ ια σ τ ικ ή - ε κ π α ί­ δ ε υ σ η , κ α ι τ α ε ρ γ α τ ικ ά σ υ ν δ ικ ά τ α ) κ α ι υ π ε ρ α μ ύ ­ ν ε τ α ι ε ν ό ς γ ε ρ μ α ν ικ ο ύ π ρ ο τ ε κ τ ο ρ ά τ ο υ σ τ η Γ α λ ­ λ ία . « Τ α Π α ι δ ι ά τ η ς Λ ά σ π η ς » (1 9 3 8 ) π ο υ ξ ε κ ι­ ν ο ύ ν σ τ ις α ρ χ έ ς τ η ς δ ε κ α ε τ ία ς τ ο υ ’3 0 , μ α ς κ ά ν ο υ ν ν α ζ ή σ ο υ μ ε τ η ν α δ ια φ ο ρ ία τ ω ν Γ ά λ λ ω ν γ ια τ η ν ά ν ο δ ο το υ μ ο υ σ ο λ ιν ικ ο ύ φ α σ ισ μ ο ύ κ α ι το υ ν α ζ ι­ σ μ ο ύ , τ η γ έ ν ν η σ η τ ω ν σ υ ν δ έ σ μ ω ν , θ ια σ ω τ ώ ν ε ν ό ς κ α θ ε σ τ ώ τ ο ς « τά ξ η ς» , κ α ι τ η ν 6 η Φ ε β ρ ο υ ά ρ ιο υ 1934. Η M a d a m e C lo c h e το ύ « Τ α Α γ ρ ιό χ ο ρ τ α το υ Μ α ρ α σ μ ο ύ » (1 9 3 3 ) γ ίν ε τ α ι η M iss A u lin i, δ ικ τ ά τ ω ρ κ α ι π ο λ έ μ α ρ χ ο ς κ α ι π υ ρ ο δ ο τ ε ί μ ια δ ιε θ ν ή σ ύ ρ ρ α ξ η , ε ν ώ ο ν ε α ρ ό ς B o ss u ε υ η μ ε ρ ε ί χ ά ρ η σ τ η ν α υ ξ η μ έ ν η π ε λ α τ ε ία το υ μ π ο ρ ν τ έ λ ο υ τ ο υ , α λ λ ά κ α ι δ ε ν π α ύ ε ι ν α ε κ τιμ ά τ ο ν π ό λ ε μ ο ω ς μ ια τ ιμ ω ρ ία το υ Θ εο ύ π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ ν α ε ξ α γ ν ίσ ε ι τ η Γ α λ λ ία α π ό τ η ν ν τ ρ ο π ή τ ω ν α θ ε ϊσ τ ικ ώ ν κ υ β ε ρ ν ή σ ε ώ ν τη ς . Ο έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ρ ω τ α γ ω ν ισ τ έ ς το ύ Κ υ ρ ι α ­ κ ή τ η ς ζ ω ή ς (1 9 5 2 ) χ α ίρ ε τ α ι γ ια τη μ η ε π έ μ β α σ η

α φ ιέρ ω μα σ τ η ν Ισ π α ν ία κ α ι π ε ίθ ε τ α ι ό τ ι ο Χ ίτλ ε ρ δ ε ν θ α κ ά ­ νε ι π ό λ ε μ ο γ ια τ ί θ α γ ιν ό τ α ν ε π α ν ά σ τ α σ η σ τ η χ ώ ­ ρ α το υ κ α ι ό τ ι τε λ ικ ά θ α σ τ ρ α φ ε ί ε ν α ν τ ίο ν το υ Σ τ ά λ ιν , « α λ λ ά α υ τό δ εν μ α ς α φ ο ρ ά » . Α υ τ ή η α κ ρ α ιφ ν ώ ς π ο λ ιτ ικ ή ε π ικ α ιρ ό τ η τ α δ ε ν δ ια τρ έ χ ε ι τα δ ιη γ ή μ α τ α α π ό κ α π ρ ίτ σ ιο ή α π ό α υ το μ α τ ισ μ ό . Έ χ ε ι ε ισ α χ θ ε ί σ υ ν ε ιδ η τ ά κ α ι μ ε π ρ ό θ ε σ η . Κ α ν είς δ εν μ π ο ρ ε ί ν α το α μ φ ισ β η τ ή σ ε ι το 1945, ό τ α ν ο Κ εν ώ δ η λ ώ ν ε ι ό τ ι « δ εν ε ίχ α μ ε α ν ά γ κ η τ ο ν π ό λ ε μ ο γ ια ν α μ ά θ ο υ μ ε ό τ ι ο ι ν α ζ ί ε φ ά ρ μ ο ζ α ν τη σ υ σ τ η ­ μ α τικ ή ε ξ ό ν τ ω σ η κ α ι τ ο ν ε ξε υ τ ελ ισ μ ό τ ω ν ε χ θ ρ ώ ν το υ ς. Α λ λ ά ε π ρ ό κ ε ιτο γ ια δ η μ ο κ ρ ά τ ε ς κ α ι Γ ερ μ α ν ο ε β ρ α ίο υ ς , τ έ λ ο ς π ά ν τ ω ν γ ια « ε ιρ η ν ισ τές » . « Ο ι Γ ά λ λ ο ι, ο δ η γ η μ έ ν ο ι α π ό μ ια φ α σ ισ τ ικ ο π ο ιη μ έ ν η α σ τικ ή τ ά ξ η , δ εν σ υ γ κ ιν ή θ η κ α ν » . Μ ε τά τ η ν π ε ρ ίε ρ γ η π ε ρ ίο δ ο τ η ς ε π ιθ ε ώ ρ η σ η ς Β ο υ λ ή σ ε ι ς (Δ ε κ έ μ β ρ ιο ς 1937 - Α π ρ ίλ ιο ς 1 940), ο Κ ενώ ξ α ν α π α ίρ ν ε ι, σ τ η ν Α ν τ ίσ τ α σ η , σ τ α χ ρ ό ν ια π ο υ α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν τ η ν Α π ε λ ευ θ έ ρ ω σ η κ α ι μ έ χ ρ ι το 1956, μ ια σ τα θ ερ ή π ο λ ιτ ικ ή σ τ ά σ η , α π α λ λ α γ μ έ ν η α π ό κ ά θ ε α μ φ ιτα λ ά ν τ ε υ σ η . Σ υ ν ε ρ γ ά ζ ε τ α ι ε υ ρ έ ω ς μ ε ε φ η μ ε ρ ίδ ε ς κ α ι π ε ρ ιο δ ικ ά τ η ς κ ο μ μ ο υ ν ισ τ ικ ή ς κ ίν η σ η ς ( Ε θ ν ικ ό Μ έ τω π ο , Σ υ ν ε χ ή ς Ε π ιθ ε ώ ρ η σ η , Δ ρ ά σ η , Τ α γα λ λ ικ ά Γ ρ ά μ μ α τα ) κ α ι τ α κ ε ίμ ε ν ά το υ έ χ ο υ ν σ υ χ ν ά μ ια α κ ρ α ία β ια ιό τ η τ α . Σ τη δ ια μ ά χ η A ra g o n - P a u lh a n , α ν α φ ο ρ ικ ά με τ ο ε θ ν ικ ό Σ υ μ β ο ύ λ ιο σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν , π α ίρ ν ε ι το μ έ ρ ο ς το υ A ra g o n . Υ π ο γ ρ ά φ ε ι μ ια σ ε ιρ ά δ ια κ η ρ ύ ξ ε ω ν , π ρ ο ­ σ κ λ ή σ ε ω ν , δ ια μ α ρ τ υ ρ ιώ ν μ ε κ ο μ μ ο υ ν ισ τικ ή α φ ε ­ τη ρ ία . Φ α ίν ε τ α ι ω σ τ ό σ ο ν α έ χ ε ι κ α θ ο ρ ίσ ε ι έ ν α ό ρ ιο - σ ύ ν ο ρ α π ο υ δ ε ν π ρ έ π ε ι ν α υ π ε ρ β ε ί, π έ ρ α α π ό το ο π ο ίο θ α ε π ικ ρ α τ ο ύ σ α ν α π ο λ υ τ α ρ χ ικ ο ί κ α ι α π ο κ λ ε ισ τ ικ ο ί κ α ν ό ν ε ς γ ια τη λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ή κ α ι κ α λ λ ιτε χ ν ικ ή δ η μ ιο υ ρ γ ία (σ ε ε π ο χ ή π ο υ ο ζ ν τα ν ο β ισ μ ό ς θ ρ ιά μ β ε υ ε σ τ ις ε π ίσ η μ ε ς υ π ο δ είξ ε ις το υ κ ό μ μ α το ς ). Ω σ τ ό σ ο δ ε ν θ α ε ίν α ι ή π ιο ς μ ε τ ο ν B r e to n , τ ο ν ο π ο ίο ν κ α τ η γ ό ρ η σ ε κ α τ ’ ε π α ν ά λ η ψ η , ή δ η , π ρ ιν τ ο ν π ό λ ε μ ο σ τ ις Β ο υ λ ή σ ε ι ς , θ α π ε ισ θ ε ί ό τ ι το μ α ύ ρ ο χ ιο ύ μ ο ρ β ρ ή κ ε τ η ν κ α λ ύ τερ η έ κ ­ φ ρ α σ ή το υ σ τ ο ν α ζισ μ ό . Ω ς τ η ν η μ έ ρ α π ο υ ο ι δ υο το υ ς θ α σ υ μ φ ιλ ιω θ ο ύ ν σ υ μ φ ω ν ώ ν τ α ς σ ε έ ν α ψ έ ­ μ α : τ ο ν α υ σ τ η ρ ά π ρ ο σ ω π ικ ό κ α ι κ α θ ό λ ο υ θ ε ω ­ ρ η τικ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α τ η ς δ ιά σ τ α σ ή ς το υ ς. Ο Κ ενώ κ ά ν ε ι λ ό γ ο σ τα 1960 γ ια μ ια ε ξέ λ ιξ η π ο υ ά ρ χ ισ ε γύ ρ ω σ τ α 1957 ή 58. « Υ π ά ρ χ ε ι η δ υ ν α ­ τ ό τ η τ α ν α τε θ ε ί υ π ό σ υ ζ ή τ η σ η η ιδ έ α τ η ς α ρ ισ τ ε ­ ρ ό ς γ ε ν ικ ά . Μ ή π ω ς α υ τό δ ε ν ε ίν α ι μ ια ιδ έ α πο υ ή δ η α π ό τώ ρ α έ χ ε ι α π ο λ ύ τ ω ς π α ρ α γ ρ α φ εί...» . Ε π ι­ χ ε ίρ η μ α κ λ α σ ικ ά τ η ς « δ εξ ιά ς» κ α ι π ο υ , σ ’ α υ τές τις α ρ χ έ ς μ ια ς σ υ ν α θ ρ ο ισ τ ικ ή ς ε ξ ο υ σ ία ς το υ Ν τε Γ κ ω λ , ε ίν α ι σ τ ο ν α έ ρ α . Α ς π α ρ α τ η ρ ή σ ο υ μ ε ό τ ι η « α ρ ισ τ ερ ά » έ χ ε ι π α ρ α γ ρ α φ ε ί, ό χ ι η δ εξ ιά . Ό σ ο γ ια τ η ν Ε π α ν ά σ τ α σ η , δ ε ν μ ιλ ο ύ ν π ια γ ι ’ α υ τή ν .

73

Α ν α μ φ ίβ ο λ α μ ε β ά σ η τ έ τ ο ια λ ό γ ια έ ν α ς α π ό το υ ς π α λ ιο ύ ς φ ίλ ο υ ς το υ , ο J e a u P iel, δ ιε υ θ υ ν τή ς τ η ς Κ ρ ι τ ι κ ή ς , μ π ό ρ ε σ ε ν α σ υ μ π ε ρ ά ν ε ι τ ο ν κ ο μ φ ο ρ μ ι­ σ μ ό το υ Κ εν ώ κ α τά το τ ε λ ευ τα ίο τ έ τα ρ το τ η ς ζω ή ς το υ . Δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι π α ρ α ν ό η σ η : η π ο λ ιτ ικ ή , η ισ τ ο ρ ία δ εν ε ίν α ι π α ρ ά έ ν α α π ό τ α κ λ ε ιδ ιά ( τ α σ υ γ κ ε ν τρ ω ­ μ έ ν α σ τ η ν ίδ ια κ λ ε ιδ ο θ ή κ η ) π ο υ ε π ιτ ρ έ π ο υ ν ν α α ν ο ίξ ε ις το κ ο υ τί τω ν θ α υ μ ά τω ν . Τ α δ ιη γ ή μ α τ α α φ ή ν ο υ ν ν α μ α ν τέ ψ ει, ό π ο ιο ς , ό π ω ς ο Σ έ ρ λ ο κ Χ ο λ μ ς , ε ξε ρ ευ ν ά κ ό μ π ο π ρ ο ς κ ό μ π ο τ ο ν τ ά π η τα , π ο λ λ ά υ φ ά δ ια π ο υ δ ια π λ έ κ ο ν τ α ι τ ό σ ο π ε ρ ίτ ε χ ν α ώ σ τε ν α γ ίν ο ν τ α ι α δ ιό ρ α τα , ό π ω ς ή θ ε λ ε ο Κ εν ώ , ν α ε ξ α φ α ν ισ θ ε ί το υ π ό β α θ ρ ο κ ά θ ε λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ή ς κ α τα σ κ ευ ή ς. Κ ά τω α π ό το μ εγ εθ υ ν τικ ό φ α κ ό α ν α ­ κ α λ ύ π το υ μ ε, α ν ά μ ε σ α σ ε χ ίλ ια ά λ λ α ν ή μ α τ α , το ε ν δ ια φ έ ρ ο ν γ ια το υ ς α ρ ιθ μ ο ύ ς κ α ι γ ια μ ια γα λ λ ικ ή γ λ ώ σ σ α α ν α ζ ω ο γ ο ν η μ έ ν η , το χ ω ρ ίς α υ τα ρ έσ κ εια π ο ρ τ ρ έ τ ο τ ω ν σ υ ν α δ έ λ φ ω ν μ α ς, το δ ια λ ε κ τικ ό υ λ ικ ό , τ ο ν R e n e G ru e n o n , τη Β ο υ λ ε ν τια ν ή γ ν ώ ­ σ η , τ ο ν H e g e l κ α ι τ ο ν Π λ ά τ ω ν α , το δ ιά β ο λ ο κ α ι το υ ς υ π η ρ έ τ ε ς το υ . Α ς τρ α β ή ξ ο υ μ ε τ α νή μ α τα ! Ε υ τ υ χ ώ ς , ο Κ ενώ μ α ς κ λ η ρ ο δ ό τ η σ ε , ε κ τ ό ς α π ό τ ο ν κα μ β ά , τό σ κ η ­ ν ικ ό . Α πόδοση: Ά κης Κ αλόγνω μης

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ • Τ Υ Π Ο Γ Ρ Α Φ ΙΑ Τ Υ Π Ο Γ Ρ Α Φ ΙΑ

*

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ 5555S5· • Ι Α ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ττηο*·*·** ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ — ·

πιιμφιι τυπ ογραφία Τ Υ Π Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ Τ Τ π ο γ ρ α ^ ια

lAUOLbUtblH JLAuom/ΦΜ jjS g fc W g jj

uiiimn χΕπολΙιαώια • Γ Υ iAUOLkV+IV JLAUOLfcV*IV iAUOOVW

JLAUOLbVOIV «Μ»

χλποπΥΦίΥ lAUOLbVOIV X X TTO Lb V ΦΙ^Υ *

ΐλυοονφίν

X A riO L bY O I Υ •-LALJOLbVOI,v

74 αφιέρωμα Λίζα Κουκουβίνου

α ρ ’ όλο που στο σύνολό του το πεζό έργο του Κενώ αναπτύσσεται αυτόνο­ μα σε σχέση μ ε τα λογοτεχνικά ρεύ­ ματα της εποχής του, παρατηρείται ωστόσο, ακόμα και στα πρώτα του μυ­ θιστορήματα, το στοιχείο της επανά­ ληψης σκηνών, φράσεων, «μοτίβων», χείο που είναι ένα από τα κύρια χα ­ ρακτηριστικά του Νέου Μυθιστορήματος (ιδιαίτερα στα έργα των Πενζέ, ΡομπΓκριγιέ, Ντυράς).

Π

Ραϊμόν Κενώ: Ασκήσεις δομής ή παραλλαγές σ ’ ένα θέμα

Ιίικτογράμματα ερυθρόδερμων στο Batons, ChifTres et lettres

ΓΊ

ο σ υ γ γ ρ α φ ικ ό έ ρ γ ο το υ Κ εν ώ α ρ χ ίζε ι β έ β α ια το 1933 μ ε τ η ν έ κ δ ο σ η το υ μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ ο ς Le C hiendent ,1 συνεπώ ς π ρ ο η γ ε ίτ α ι κ α τ ά μ ια ε ικ ο > > σ α ε τ ία π ε ρ ίπ ο υ τ η ς « ε π α ­ ν ά σ τ α σ η ς » π ο υ ξ ε σ ή κ ω σ ε το Ν έο Μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α κ α τά τη δ ε ­ κ α ε τία το υ ’50. Γ ια τ ο ν Κ εν ώ , η « ε π α ν ά σ τα σ η » α υ τή ξ ε κ ιν ά ε ι κ α τ ’ α ρ χ ή ν α π ό τη δ ο μ ή το υ μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ ο ς . Α ν τ ίθ ε τ α α π ό π ο λ λ ο ύ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ίς τ η ς γ ε ν ιά ς το υ , ε κ ε ίν ο ς σ κ ε φ τ ό τ α ν π ρ ώ τ α το υ ς α ν α γ ν ώ σ τ ε ς το υ . Γ ια χ ά ρ η το υ ς έ γ ρ α ψ ε β ιβ λ ία π ο υ π α ­ ρ ο υ σ ιά ζ ο υ ν τη « δ ο μ ή το υ κ ρ ε μ ­ μ υ δ ιο ύ » .2 Κ ά θ ε το υ μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α α π ο τε λ είτα ι, δ η λ α δ ή , α π ό π ο λ λ έ ς « σ τρ ώ σ ε ις » , α π ό π ο λ λ ά ε π ίπ ε ­ δ α , ώ σ τε κ ά θ ε α ν α γ ν ώ σ τ η ς ν α το δ ια β ά ζει α ν ά λ ο γ α μ ε τη δ ιά ­ θ ε σ η , τ ις γ ν ώ σ ε ις ή τ η ν π ε ρ ιέ ρ γε ιά το υ . Φ ρ ό ν τ ισ ε α κ ό μ α κ α ι γ ια κ ε ίν ο υ ς το υ ς α ν α γ ν ώ σ τ ε ς π ο υ α ρ κ ο ύ ν τ α ι σ τ η ν ε π ιφ ά ν εια , σ τ ο ν « φ λ ο ιό το υ κ ρ εμ μ υ δ ιο ύ » : το υ ς χ ά ρ ισ ε μ ια γ ε ν ν α ία δ ό σ η χ ιο ύ μ ο ρ .

Ά A 4^ Λ. κΜ n /\ 1® X = —>-><- & o i t r o> ( ! ) i>66 O g A

?*

Aft

£

αφιέρωμα 75 Γ ια τ ο ν Κ εν ώ , λ ο ιπ ό ν , η λ ο γ ο τ ε χ ν ία ε ίν α ι κ α τ ’ α ρ χ ή ν θ έ μ α δ ο μ ή ς . Σ τ ο β ιβ λ ίο το υ B a t o n s , C h i f f r e s e t L e t t r e s σ η μ ειώ ν ει: «Ο καθένας μπορεί να σπρώχνει μπροστά του, σαν ένα κοπάδι χήνες, έναν απροσδιόριστο αριθμό φαινομενικά υπαρκτών προσώπων μέσα από έναν απροσδιόριστο αριθμό σελίδων ή κεφαλαίων. Το αποτέλεσμα θάναι πάντα κάποιο μυθιστόρημα (...) Όμως εγώ δεν θα μπορούσα ποτέ να συμβιβαστώ με μιά τέτοια ανευθυνότητα.» Κ ι α υ τό γ ια τ ί ο Κ εν ώ , π τ υ χ ιο ύ χ ο ς μ α θ η μ α τικ ό ς, δ ε ν ή θ ε λ ε ν ’ α φ ή ν ε ι τ ίπ ο τ α σ τ η ν τύ χη . Γ ια π α ρ ά ­ δ ειγμ α , ό π ω ς ο ίδ ιο ς α ν α φ έ ρ ε ι σ τ ο B a t o n s , C h i f f r e s e t L e t t r e s , το β ιβ λ ίο το υ μ ε τίτ λ ο L e C h i e n d e n t α π ο τε λ ε ίτα ι α π ό «91 τμ ή μ α τ α (7 κ ε φ ά ­ λ α ια X 13 τ μ ή μ α τ α ), ό π ο υ το 91 ε ίν α ι το ά θ ρ ο ι­ σ μ α τω ν 13 π ρ ώ τ ω ν ψ η φ ίω ν (δ η λ . 1 + 2 + 3 ...+ 1 3 = 9 1) κ α ι το ά θ ρ ο ισ μ α τ ω ν ψ η φ ίω ν π ο υ α π ο τ ε ­ λ ο ύ ν το ίδ ιο το 91 ισ ο ύ τ α ι μ ε τη μ ο ν ά δ α (9 + 1 = 10, 1 + 0 = 1). Ε ίν α ι, λ ο ιπ ό ν , σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο α ρ ιθ ­ μ ό ς π ο υ σ υ μ β ο λ ίζει το θ ά ν α τ ο τ ω ν ό ν τ ω ν κ α ι τ η ν ε π ισ τ ρ ο φ ή το υ ς σ τ η ν ζω ή .» Η τε λ ευ τα ία α υ τή φ ρ ά σ η σ υ ν ο ψ ίζ ε ι ε π ιγ ρ α μ μ α ­ τικ ά το π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο το υ β ιβ λ ίο υ : Ο ή ρ ω α ς , Ε τ ιέ ν Μ α ρ σ έ λ , ξ εκ ιν ά ε ι τ η ν π ο ρ ε ία το υ σ α ν « μ ιά σιλ ο υ έ τα α ν ά μ ε σ α σ ε χ ιλ ιά δ ε ς» γ ια ν ’ α π ο κ τ ή σ ε ι σ ιγ ά - σ ιγ ά π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α κ α ι β ά θ ο ς κ α ι ν α κ α τα λ ή ξ ε ι κ α ι π ά λ ι « σ ιλ ο υ έ τα » σ τ ο ν ε π ίλ ο γ ο το υ β ι­ β λίο υ .

σ ώ π ω ν , φ ρ ά σ ε ω ν π ο υ σ υ ν α ν τ ά μ ε τ ό σ ο σ υ χ ν ά σ το έ ρ γο το υ . Τ ο γ ν ω σ τ ό τ ε ρ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α α υ τ ή ς τ η ς ε π α ν ά ­ λ η ψ η ς μ ε π α ρ α λ λ α γ έ ς ε ίν α ι ο ι Α σ κ ή σ ε ι ς ύ φ ο υ ς (E x e rc ic e s d e S ty le), ό π ο υ μ ια π ο λ ύ σ υ ν η θ ισ μ έ ν η ισ τ ο ρ ία , η σ υ ν ά ν τ η σ η δ ύο α ν δ ρ ώ ν σ ’ έ ν α λ ε ω φ ο ­ ρ είο , π ε ρ ιγ ρ ά φ ε τ α ι μ ε 99 δ ια φ ο ρ ε τ ικ ο ύ ς τρ ό π ο υ ς (μ ε έ κ π λ η ξ η , με δ ισ τα γ μ ό , με ά γ ν ο ια , με α κ ρ ίβ ε ια , μ ε υ π ο κ ε ιμ ε ν ικ ό τη τα , με θ α υ μ α σ μ ό , με ά ρ ν η σ η , με

ε ρ ω τή σ ε ις κ .λ π .). Ω σ τ ό σ ο η ε π α ν ά λ η ψ η σ τ ις δ ιά φ ο ρ ε ς μ ο ρ φ έ ς τ η ς α π ο τε λ ε ί χ α ρ α κ τ η ρ ισ τ ικ ό κ α ι π ο λ λ ώ ν ά λ λ ω ν μ υ θ ισ τ ο ρ η μ ά τ ω ν το υ Κ ενώ : ν α ά λ λ ο σ τ ο ιχ ε ίο τω ν α ρ ιθ μ ώ ν π ο υ γο η τε ύ ει Π α ρ α τη ρ ο ύ μ ε σ υ χ ν ά τ η ν ε π α ν ά λ η ψ η λ έξ ε ω ν , τ ο ν Κ εν ώ ε ίν α ι η π ε ρ ιο δ ικ ό τ η τ ά το υ ς. Σ ’ έ ν α ό π ω ς η λ έξ η « ψ είρ α » π ο υ ε μ φ α ν ίζε τα ι π ά ν ω α π ο ά λ λ ο β ιβ λ ίο του ( α μ ε τ ά φ ρ α σ τ ο ) μ ε τ ο ν τ ίτ ­ 50 φ ο ρ έ ς σ τ ο Δ έ ρ μ α τ ω ν Ο ν ε ί ρ ω ν ( L o i n d e R u e i f ) λ ο L e s F l e u r s B l e u e s (1 9 6 5 ), ο Κ εν ώ π α ­ α π ο κ τ ώ ν τ α ς έ τ σ ι μ ιά σ χ ε δ ό ν μ ετ α φ υ σ ικ ή α ξ ία . ρ ο υ σ ιά ζε ι δ ύ ο π ρ ό σ ω π α , τ ο ν μ εσ α ιω ν ικ ό Ά λ λ ε ς φ ο ρ έ ς γ ίν ε τ α ι δ ια δ ο χ ικ ή π α ρ ο υ σ ία σ η δ ο ύ κ α το υ Ό ζ κ α ι τ ο ν σ ύ γ χ ρ ο ν ό μ α ς Σ ιτ ω ν σ υ ν ω ν ύ μ ω ν μ ια ς λ έξ η ς , σ υ χ ν ά μ έ σ α σ ε μ ια ν τ ρ ο λ έ ν π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ ν ο έ ν α ς το a lte r eg o μ ό ν ο σ ε λ ίδ α , ό π ω ς γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α σ τ η σ ε λ ίδ α 15 το υ ά λ λ ο υ : σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έν α ο Σ ιν τ ρ ο λ έ ν ο νε ιρ ε ύ ε τα τ οι υ β ιβ λ ίο υ π ο υ α ν α φ έ ρ α μ ε π α ρ α π ά ν ω π α ρ ο υ σ ιά ­ τη ζω ή το υ δ ο ύ κ α το υ Ό ζ (ή το α ν τίθ ε το , ο ζ ο ν τ α ι π ο λ λ ά σ υ ν ώ ν υ μ α τ η ς λ έ ξ η ς « π ίπ α » : κ α π ν ο ­ σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ εν το δ ιε υ κ ρ ιν ίζε ι). Ο Σ ιν τ ρ ο λ έ ν ζει σ ύ ρ ιγ γ α , τ σ ιμ π ο ύ κ ι, ν α ρ γ ιλ έ ς κ.λ π . τ ο 1964, ενώ ο δ ο ύ κ α ς το υ Ό ζ ε μ φ α ν ίζε τα ι γ ια Ά λ λ ο τ ε π ά λ ι ο Κ εν ώ χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ί τ η ν π α ρ α λ ­ π ρ ώ τη φ ο ρ ά το 1264, το υ ς χ ω ρ ίζ ο υ ν δ η λ α δ ή ε φ τά λ α γ ή το υ ο ν ό μ α τ ο ς ε ν ό ς π ρ ο σ ώ π ο υ κ ά θ ε φ ο ρ ά α ιώ ν ε ς . Μ έ σ α α π ’ τ α ό ν ε ιρ α το υ Σ ιν τ ρ ο λ έ ν ο δ ο ύ ­ π ο υ γ ίν ε τ α ι α ν α φ ο ρ ά σ ’ α υ τό . Π α ρ α δ ε ίγ μ α τ ο ς χ ά κ α ς τ α ξ ιδ ε ύ ε ι σ τ ο χ ρ ό ν ο ώ σ τε ν α φ τά σ ε ι σ τ η ν ρ ιν , ο γ α μ π ρ ό ς τ η ς Τ ζο ύ λ ια , τ η ς η ρ ω ΐδ α ς το υ β ι­ ε π ο χ ή το υ Σ ιν τ ρ ο λ έ ν . Ε μ φ α ν ίζετα ι, λ ο ιπ ό ν , το β λ ίο υ L e D i m a n c h e d e la V i e 3, α ν α φ έ ρ ε τ α ι κά θ ε 1264, το 1439, το 1614, το 1789 κ α ι τ έ λ ο ς το 1964. φ ο ρ ά μ ’ ε λ α φ ρ ά π α ρ α λ λ α γ μ έ ν ο τ ’ ό ν ο μ ά το υ Π α ρ α τη ρ ο ύ μ ε μ ια π ε ρ ιο δ ικ ό τ η τ α δ ιό λ ο υ τ υ χ α ία (Μ π ρ ε λ υ γ κ ά , Μ π ρ ο λ υ γ κ ά , Μ π ο τυ γ κ ά , Μ π ρ ο σ τ ις ε μ φ α ν ίσ ε ις το υ α υ τές: α π έ χ ο υ ν μ ετα ξύ το υ ς ν τυ γ κ ά , Μ π ρ ε το γ κ ά κ.λ π . ε κ τό ς α π ό τ η ν π ρ ώ τη α κ ρ ιβ ώ ς 175 χ ρ ό ν ια . κ α ι τ η ν τε λ ευ τα ία φ ο ρ ά , ό π ο υ α ν α φ έ ρ ε τ α ι μ ε τ ο ν Σ ’ α υ τή τη μ α γ ε ία π ο υ ε ξ α σ κ εί η π ε ρ ιο δ ικ ό τ η τ α ίδ ιο τ ρ ό π ο : Μ π ο λ υ κ ρ ά ), ίσ ω ς , γ ια ν α τ ο ν ισ τ ε ί το τω ν α ρ ιθ μ ώ ν σ τ ο ν Κ εν ώ ο φ ε ίλ ε τα ι κ α ι τ ο σ τ ο ιχ ε ίο ό τ ι ε ίν α ι τ ό σ ο α σ ή μ α ν τ ο ς ώ σ τε η Τ ζ ο ύ λ ια ν α ξε­ τ η ς ε π α ν ά λ η ψ η ς / ε π α ν ε μ φ ά ν ισ η ς σ κ η ν ώ ν , π ρ ο ­ χ ν ά τ ’ ό ν ο μ ά το υ .

Ε

76 αφιέρωμα-----------------------------------χ ε τ ικ έ ς μ ε τ η ν π α ρ α π ά ν ω π α ρ ά γ ρ α φ ο ε ίν α ι κ α ι ο ι ε ν α λ λ α γ έ ς π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α ς π ο υ σ υ ν α ν τ ά ε ι κ α ν ε ίς σ υ χ ν ά σ τ α μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α ­ τα το υ Κ εν ώ . Α ν α φ ε ρ θ ή κ α μ ε ή δ η σ τ η ν π ε ­ ρ ίπ τ ω σ η τ η ς σ χ ιζ ο ε ιδ ο ύ ς π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α ς που α π ο τελ ο ύν ο ι ή ρ ω ες τω ν F leu rs B le u e s, ο δ ο ύ κ α ς το υ Ό ζ κ α ι ο Σ ιν τ ρ ο λ έ ν . Μ ιά ά λ ­ λ η ε ν δ ια φ έ ρ ο υ σ α π ε ρ ίπ τ ω σ η ε ίν α ι έ ν α « σ κ ο τ ε ιν ό » ά τ ο μ ο π ο υ κ ά ν ε ι π ε ρ ιο δ ικ ά τ η ν ε μ φ ά ν ισ ή το υ σ τη Ζ α ζ ί σ τ ο Μ ε τ ρ ό . Π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια τ ο « σ ά τυ ρ ο » π ο υ σ υ ν ο δ ε ύ ε ι τ η Ζ α ζ ί σ τ ο σ π ίτι, τ ο υ θ ε ίο υ τη ς . Ιδ ο ύ η π ε ρ ιγ ρ α φ ή το υ : μ α ύ ρ α γ υ α λ ιά , κ α π ε λ α δ ο ύ ρ α , ο μ π ρ έ λ α , χ ο ν τ ρ ά π α π ο ύ τ σ ια . Μ ια κ α ρ ικ α τ ο ύ ρ α , σ α ν « η θ ο π ο ιό ς μ π ο υ λ ο υ κ τ σ ή ς τ η ς π α λ ιά ς ε π ο ­ χ ή ς » 4, λ έ ε ι η Ζ α ζ ί. Η μ ικ ρ ή δ ε ν π ε ίθ ε τ α ι ο ύ τε α π ό τ η ν ε μ φ ά ν ισ η ο ύ τε α π ό τ α λ ό γ ια το υ : « Δ ε ν ή τ α ν έ ν α ς σ ά τ υ ρ ο ς μ ε τ α μ φ ιε σ μ έ ν ο ς σ ε ψ ε ύ τικ ο μ π ά τ σ ο , α λ λ ά έ ν α ς α λ η θ ιν ό ς μ π ά τ σ ο ς π ο υ π α ρ ίσ τ α ν ε τ ο ν ψ ε ύ τικ ο σ ά τ υ ρ ο μ ετ α μ φ ιε σ μ έ ­ ν ο σ ε α λ η θ ιν ό μ π ά τ σ ο 5.» Κ ι α λ ή θ ε ια , το μ υ σ τ η ρ ιώ δ ε ς α υ τό ά τ ο μ ο σ υ σ τή νετα ι α ρ γό τερ α σ α ν « τρ ο χ ο ν ό μ ο ς Τ ρ ο υ σ κ α γιό ν» κ α ι π ρ ο ς το τ έ λ ο ς τ ο υ β ιβ λ ίο υ π α ρ ο υ σ ιά ζ ε τ α ι σ α ν « α σ τ υ ν ο μ ικ ό ς ε π ιθ ε ω ρ η τ ή ς Μ π ερ τέν-Π ο υ α ρ έ ( ό ν ο μ α π ο υ δ ε ν α π έ χ ε ι π ο λ ύ α π ό το « Π ο υ α ρ ό » ) δ ε ίχ ν ο ν τ α ς ό μ ω ς μ ια π λ α σ τ ή τα υ τ ό τ η τ α . Ε ν τω μ ετ α ξ ύ ό μ ω ς α υ τ ό τ ο π λ ά σ μ α - χ α μ α ιλ έ ω ν έ χ ε ι α λ ­ λ ά ξ ε ι κ ι ά λ λ ε ς π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ ε ς : Π α ρ ο υ σ ιά ζ ε τ α ι σ α ν Π έ ν τ ρ ο -μ ικ ρ ο π ω λ η τ ή ς σ τ ο υ π α ίθ ρ ιο π α ζ ά ρ ι, σ α ν ε ξ ω τ ικ ό ς Α ρ ο ύ ν Α ρ α σ ίν τ κ .λ π . Π ρ ό κ ε ιτ α ι, λ ο ιπ ό ν , γ ια μ ια (;) π ο λ υ σ χ ιδ ή π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α π ο υ κ ύ ρ ιο ς λ ό γ ο ς τ ω ν π ε ρ ιο δ ικ ώ ν ε μ φ α ν ίσ ε ώ ν τ η ς ε ί­ ν α ι η δ ια τ ή ρ η σ η το υ ε ν δ ια φ έ ρ ο ν τ ο ς τ ο υ α ν α γ ν ώ ­ σ τη . Μ ια π α ρ ε μ φ ε ρ ή π ε ρ ίπ τ ω σ η σ υ ν α ν τ ά μ ε κ α ι σ τ η ν Π τ ή σ η τ ο υ Ι κ ά ρ ο υ (L e V o l d ’ I c a re ) π ο υ ε ί­ ν α ι κ α ι το τε λ ε υ τα ίο μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α π ο υ έ γ ρ α ψ ε ο Κ εν ώ (1 9 6 8 ) κ α ι δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ α μ ε τ α φ ρ α σ τε ί. Ε δ ώ π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε ό χ ι ε ν α λ λ α γ ή π ρ ο σ ω π ικ ο τ ή ­ τω ν , α λ λ ά το π έ ρ α σ μ α α π ό μ ιά κ α τ ά σ τ α σ η σ ε μ ιά ν ά λ λ η : Π ρ ώ τ ο ς ο Ί κ α ρ ο ς , ή ρ ω α ς μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ ο ς , κι έ π ε ιτα κ ι ά λ λ ο ι π ρ ω τ α γ ω ν ισ τ έ ς ά λ λ ω ν μ υ θ ισ τ ο ­ ρ η μ ά τ ω ν α π ο φ α σ ίζ ο υ ν ν ’ α ν ε ξ α ρ τ η τ ο π ο ιη θ ο ύ ν α π ό τ ο υ ς δ η μ ιο υ ρ γ ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι ν α γ ίν ο υ ν υ π α ρ ­ κ τά π ρ ό σ ω π α .6 Ε ν δ ια φ έ ρ ο ν π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι ε π ίσ η ς κ α ι η ε π α ν α λ η π τ ικ ή δ ο μ ή το υ έ ρ γ ο υ : Η ίδ ια ισ τ ο ­ ρ ία τ η ς α π ό δ ρ α σ η ς τ ω ν η ρ ώ ω ν α π ό τα β ιβ λ ία ό π ο υ α ν ή κ ο υ ν ε π α ν α λ α μ β ά ν ε τ α ι τ έ σ σ ε ρ ις φ ο ρ έ ς. Ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ίς Υ μ π έ ρ Λ υ μ π έ ρ , Σ υ ρ ζ έ , Ζ α ν κ α ι Ζ α κ χ ά ν ο υ ν ένα ς-έ ν α ς τα π ρ ό σ ω π α τω ν έρ γω ν το υ ς, υ π ο π τ ε ύ ο ν τ α ι ο έ ν α ς τ ο ν ά λ λ ο ν γ ια κ λ ο π ή

Σ

π ν ε υ μ α τ ικ ή ς ιδ ιο κ τ η σ ία ς , α π ε υ θ ύ ν ο ν τ α ι σ τ ο ν ίδ ιο ν τε τ έ κ τ ιβ ( κ ά π ο ιο ν Μ ο ρ κ ό λ ) , κ α τ α φ ε ύ γ ο υ ν σ τ ο ν ίδ ιο γ ια τ ρ ό ( ο ν ό μ α τ ι Λ α ζ ο υ ά ) κ α ι τ έ λ ο ς ξ α ν α β ρ ί­ σ κ ο υ ν τ α π ρ ό σ ω π α τ ω ν β ιβ λ ίω ν το υ ς. Ε ν δ ια φ έ ρ ο υ σ α ε ίν α ι ε π ίσ η ς κ α ι η ε π α ν ά λ η ψ ή κ ά π ο ιω ν θ ε μ α τ ικ ώ ν « μ ο τίβ ω ν » ό π ω ς α υ τό τ η ς κ ρ ε μ ά λ α ς - σ τ ο β ιβ λ ίο L e C h i e n d e n t - π ο υ επικ ρ έ μ α τ α ι σ α ν ά λ λ η Δ α μ ό κ λ ε ιο ς σ π ά θ η π ά ν ω α π ’ τ α κ ε φ ά λ ια τ ω ν η ρ ώ ω ν κ α ι τε λ ικ ά γ ίν ε τ α ι π ρ α γ μ α ­ τ ικ ό τ η τ α ό τ α ν κ ρ ε μ ιέ τ α ι ο Ν α ρ σ ά ν ς σ τ ο δ ά σ ο ς . Έ ν α ά λ λ ο θ έ μ α π ο υ ε π α ν α λ α μ β ά ν ε τ α ι σ τ ο ίδ ιο β ιβ λ ίο ε ίν α ι α υ τ ό το υ φ υ τικ ο ύ β α σ ιλ ε ίο υ . Τ α λ α ­ χ α ν ικ ά κ α ι τ α φ ρ ο ύ τ α β α σ ιλ ε ύ ο υ ν σ ’ α υ τό τ ο μ υ θ ι­ σ τ ό ρ η μ α : κ ρ ε μ μ ύ δ ια , π ρ ά σ α , κ ο λ ο κ ύ θ ε ς , μ α ρ ο ύ ­ λ ια , κ ο υ ν ο υ π ίδ ια , φ α σ ο λ ά κ ια , π ε π ό ν ια ( υ π ά ρ χ ε ι κ α ι κ ά π ο ιο ς κ ύ ρ ιο ς Π ε π ο ν ά ς σ τ ο β ιβ λ ίο ) , ν τ ο μ ά ­ τε ς, μ ή λ α σ υ ν θ έ τ ο υ ν έ ν α ν « φ υ τικ ό ε φ ιά λ τη » γ ια τ ο ν ο π ο ίο ά λ λ ω σ τ ε μ α ς π ρ ο δ ια θ έ τ ε ι κ α ι ο τίτ λ ο ς: « L e c h ie n d e n t» σ η μ α ίν ε ι « το α γ ρ ιό χ ο ρ τ ο » . Σ υ χ ν ά σ υ ν α ν τ ά μ ε σ τ α έ ρ γ α τ ο υ Κ εν ώ κ α ι τ η ν ε π ά ν α λ η ψ η φ ρ ά σ ε ω ν / le it-m o tiv e , ό π ω ς η π ε ρ ί­ φ ημη φ ρά σ η του π α π α γά λο υ σ τη Ζ α ζ ί σ τ ο Μ ε τ ρ ό « Μ ιλ ά ς , μ ιλ ά ς , μ ό ν ο α υ τό ξ έ ρ ε ις ν α κ ά ν ε ις » , κ α ­ θώ ς κα ι η φ ρ ά σ η π ο υ συ νο δεύ ει κά θ ε α π ο τυ χ η μ έ­ ν ο γ ε ύ μ α τ ο υ Σ ιν τ ρ ο λ έ ν σ τ ο L e s F l e u r s B l e u e s : « Π ά ε ι κ ι α υ τό .» Δ ε ν ε ίν α ι σ π ά ν ιο φ α ιν ό μ ε ν ο κ α ι η ε π α ν ά λ η ψ η σ ε τ α κ τ ά δ ια σ τ ή μ α τ α το υ ίδ ιο υ ε κ φ ρ α σ τ ικ ο ύ τ ύ ­ π ο υ , ό π ω ς γ ια π α ρ ά δ ε ιγ μ α , ο ι ε σ ω τ ε ρ ικ ο ί μ ο ν ό λ ο ­ γ ο ι το υ γ κ α ρ σ ο ν ιο ύ - φ ιλ ο σ ό φ ο υ π ο υ χ ω ρ ίζ ο υ ν τ α κ ε φ ά λ α ια το υ β ιβ λ ίο υ L e s D e r n i e r s J o u r s 7 ή ο ι μ ονόλογοι του θ υ ρ ω ρ ο ύ - φ ιλ ο σ ό φ ο υ σ το C h ie n d e n t.

Τ έ λ ο ς , έ ν α φ α ιν ό μ ε ν ο π ο υ σ υ ν α ν τ ά μ ε α ρ κ ε τά σ υ χ ν ά σ τ ο ν Κ εν ώ ( κ α ι α κ ό μ η π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ο σ τ ο Ν έ ο Μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α ) ε ίν α ι η κ υ κ λ ικ ή δ ο μ ή τ ω ν έ ρ ­ γ ω ν το υ , δ η λ α δ ή το γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ρ ισ μ έ ν α α π ό α υ τά α ρ χ ίζ ο υ ν κ α ι τ ε λ ε ιώ ν ο υ ν μ ε τ ο ν ίδ ιο τ ρ ό π ο , όπ ω ς Η Ζ α ζ ί σ τ ο Μ ε τ ρ ό κα ι το C h ie n d e n t ή κ α τα ­ λ ή γ ο υ ν σ ε μ ιά κ α τ ά σ τ α σ η α ν ά λ ο γ η μ ε κ ε ίν η τ η ς α ρ χ ή ς , ό π ω ς το L e D i m a n c h e d e la V i e ( κ α ι σ τ η ν ε ισ α γ ω γ ή κ α ι σ τ ο ν ε π ίλ ο γ ο η Τ ζ ο ύ λ ια κ α ι η α δ ε ρ ­ φ ή τ η ς ψ ά χ ν ο υ ν τ ο ν σ τ ρ α τ ιώ τ η Μ π ρ υ ) κ α ι το L e V o l d ’ I c a r e , ό π ο υ τ α π ρ ό σ ω π α ε π ισ τ ρ έ φ ο υ ν κ α ι π ά λ ι σ τ α β ιβ λ ία ό π ο υ α ν ή κ ο υ ν . Υ π ά ρ χ ο υ ν α κ ό μ α κ α ι μ υ θ ισ τ ο ρ ή μ α τ α , ό π ω ς η Β α ρ υ χ ε ι μ ω ν ι ά (U n R u d e H iv e r) , ο Φ ίλ ο ς μ ο υ ο Π ιε ρ ό ( P e ir r o t M o n A m i), τ ο Δ έ ρ μ α τ ω ν Ο ν ε ί ρ ω ν ( L o in d e R u e il) , J o u r n a l I n tim e d e Sally M a ra 8, O d ile 8, κ α ι το L e s D e r n ie r s J o u r s 8, ό π ο υ ε νώ η α ρ χ ή κ α ι το τ έ λ ο ς ε ίν α ι ε μ φ α ν ώ ς δ ια φ ο ρ ε τ ικ ά , ο α ν α γ ν ώ σ τ η ς μ έ ν ε ι μ ε τ η ν ε ν τ ύ π ω σ η κ ά π ο ιο υ κ ύ ­ κ λ ο υ π ο υ έ κ λ εισ ε . Σ τ η ν π ε ρ ίπ τ ω σ η τ η ς Β α ρ υ χ ε ι ­

------------------------------------------------------ αφιέρωμα 77 μω νιάς π .χ . μ ε το τέλο ς τ ο υ β ι­ β λ ίο υ λ ή γ ε ι κ α ι η μ α κ ρ ιά π ε ρ ίο ­ δ ο ς χ η ρ ε ία ς το υ ή ρ ω α , Μ π ερ νά ρ Λ εαμώ , κ α ι ένα ς νέ ο ς κύ­ κ λ ο ς ζ ω ή ς ξ ε κ ιν ά . Ό σ ο γ ια τ α υ π ό λ ο ιπ α β ιβ λ ία π ο υ α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ η ν τ ε λ ε υ τ α ία π α ρ ά γ ρ α ­ φ ο , ο κ ο ιν ό ς π α ρ ο ν ο μ α σ τ ή ς τ ο υ ς ε ίν α ι το ό τ ι το τ έ λ ο ς τ ο υ ς ο ρ ιο θ ε τ ε ί το π έ ρ α σ μ α το υ ή ρ ω α σ τ η ν ω ρ ιμ ό τ η τ α . Ο ε π ίλ ο γ ό ς τ ο υ ς σ υ μ π ίπ τ ε ι, δ η λ α δ ή , μ ε το κ λ ε ίσ ιμ ο ε ν ό ς κ ύ κ λ ο υ , το υ κ ύ ­ κ λ ο υ τ η ς π ρ ώ τ η ς ν ε ό τ η τ α ς /α θ ω ό τ η τ α ς . Ο μ α θ η μ α τ ικ ό ς Κ εν ώ δ ια κ α τ έ χ ε τ α ι α π ό τ η ν ίδ ια έ μ μ ο ­ ν η ιδ έ α π ο υ τ α λ α ν ίζ ε ι π ο λ λ ο ύ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ίς το υ Ν έ ο υ Μ υ θ ισ τ ο ­ ρ ή μ α τ ο ς: τ η ν ιδ έ α τ η ς ε π ισ τ ρ ο ­ φ ή ς , τ η ς ε π α ν ά λ η ψ η ς 9, τ ο υ κ ύ ­ κ λ ο υ π ο υ κ λ ε ίν ε ι.

ΓΊ

ο υ π ε ρ β ο λ ικ ό ε ν δ ια φ έ ρ ο ν τ ο υ Κ εν ώ γ ια τη « γε ω μ ε ­ τρ ικ ή » δ ο μ ή τ ω ν μ υ θ ισ τ ο ­ ρ η μ ά τ ω ν το υ φ α ν ε ρ ώ ν ε ι α ν μ η τ ι ά λ λ ο - τη β ο ύ λ η ­ σ ή το υ ν α β ά λ ε ι σ ε κ ά • > π ο ια τ ά ξ η τ ο π λ ή θ ο ς τ ω ν ιδ ε ώ ν το υ . Κ ι α υ τό γ ια τ ί ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α ν τ ιτ ίθ ε τ α ι σ τ η ν ιδ έ α τ η ς « έ μ π ν ε υ σ η ς » κ α ι το υ «αυθόρμητου» γ ρ α ψ ίμ α τ ο ς .10 Ό ν τ α ς κ α ι π ο ιη τ ή ς ε κ τ ό ς α π ό μ υ θ ισ τ ο ρ ιο γ ρ ά φ ο ς , θ έ λ η σ ε ν α ε π ιβ ά λ ε ι κ α ι σ τ ο π ε ζό το υ έ ρ γο π ε ρ ιο ρ ισ μ ο ύ ς κ α ι κ α ν ό ν ε ς α ν ά ­ λ ο γ ο υ ς μ ε κ ε ίν ο υ ς τ η ς π ο ίη σ η ς . Π ε ρ ιο ρ ισ μ ο ύ ς π ο υ κ α θ ο ρ ίζ ο υ ν τ ο ν α ρ ιθ μ ό κ α ι το μ ή κ ο ς τ ω ν κ ε ­ φ α λ α ίω ν , το π λ ή θ ο ς τ ω ν η ρ ώ ω ν κ .λ π . ( π ρ ά γ μ α α δ ια ν ό η τ ο για έ ν α ν σ υ γ γ ρ α φ έ α τύ π ο υ Μ π α λ ζά κ ). Κ α ν ό ν ε ς π ο υ α φ ο ρ ο ύ ν τ η ν τ ά ξ η , τ η σ ε ιρ ά χ ρ η σ ιμ ο π ο ίη σ η ς τ ω ν π α ρ α π ά ν ω σ τ ο ιχ ε ίω ν , έ τ σ ι ώ σ τε ν α δ ώ σ ε ι σ τ ο έ ρ γ ο το υ κ ά ­ π ο ιο ρ υ θ μ ό π ο υ ο ρ γ α ν ώ ν ε ι κ α ­ λ ύ τ ε ρ α το χ ρ ό ν ο τ η ς δ ιή γ η σ η ς . Α π ο τέλεσ μ α α υτώ ν τω ν κ α ­ ν ό ν ω ν π ο υ ε π έ β α λ ε σ τ ο ν ε α υ τό το υ ο Κ εν ώ κ α τ ά τ η σ υ γ γ ρ α φ ή τ ω ν μ υ θ ισ τ ο ρ η μ ά τ ω ν το υ ε ίν α ι

κ α ι ο ι ε ν α λ λ α σ σ ό μ ε ν ε ς ε π α ν α λ η π τ ικ έ ς δ ο μ έ ς π ο υ χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ο υ ν το έ ρ γ ο το υ . Π ε ρ ιο ρ ισ μ ο ί, λ ο ιπ ό ν , κ α ι κ α ν ό ν ε ς α π έ τ ρ ε ψ α ν α υ τ ό ν τ ο ν π ο ιη τ ή μ α θ η μ α τ ικ ό , α υ τό τ ο ν θ ια σ ώ τ η τω ν . θ ε τ ικ ώ ν ε π ισ τ η μ ώ ν α π ’ το ν α π α ρ α δ ο θ ε ί σ τ η ν ε υ κ ο λ ία τ η ς α υ τ ό μ α τ η ς γ ρ α φ ή ς τ ο υ Σ ο υ ρ ρ ε α λ ισ τ ικ ο ύ κ ιν ή μ α τ ο ς π ο υ ε ίχ ε π ρ ό σ κ α ιρ α θ α μ π ώ σ ε ι τ η ν ιό τ η το υ , π ρ ο κ α λ ώ ν τ α ς τ ο ν έ τ σ ι ν α δ η μ ιο υ ρ γ ή σ ε ι έ ν α έ ρ γ ο ο λ ό τ ε λ α ξ ε χ ω ρ ισ τ ό .

Σ η μ ε ιώ σ ε ις 1. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του βιβλίου γράφτηκε κατά την πολύμηνη επίσκεψη του Κενώ στην Ελλάδα, από τον Ιούλιο ως το Νοέμβριο 1932.

2. «La structure en cignon»: Όρος του Κενώ που περιλαμβάνεται στο βι­ βλίο του Batons, chiffres et lettres, (εκδόσεις Gallimard, 1950), όπου ο συγγραφέας αναλύει την τεχνική του.

3. Gallimard, 1952.

4. Zazie dans le Metro, Gallimard, 1959. σ. 45.

5. Σ. 59 της παραπάνω έκδοσης.

6. Το ίδιο θέμα πραγματεύεται και ο Γούντι Άλεν στην ταινία του «Το πορ­ φυρό ρόδο του Κάιρου», μόνο που εκεί ο πρωταγωνιστής δραπετεύει από ένα φιλμ.

7. Gallimard, 1936.

8. Δεν έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά.

9. Στο θέμα της αέναης επανάληψης των κύκλων της Ιστορίας ο Κενώ έχει δεχτεί ισχρυρότατες επιρροές της θεωρίας του Hegel.

10. Βλ. παλιότερο άρθρο του Κενώ που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του, Le Voyage en Grece, Gallimard, 1973.

«Πάντοτε θεωρούσα τον Ραϊμόν Κενώ ένα συγγραφέα πρώτου μεγέθους και υψίστης σημασίας. Εάν, για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους, έλεγα ότι πάντοτε θεωρούσα τον Κενώ ένα συγγραφέα πιο σημαντικό από τον Αντρέ Ζιντ για παράδειγμα, αυτό δεν θα ’χε και μεγάλη σημασία και θα έμπλεκε τα πράγματα, αφού έτσι θα τοποθετούσαμε δύο συγγραφείς στη θέση του ενός. Όμως ότι ο Ραϊμόν Κενώ είναι ένας μνημειώδης συγγραφέας, αυτό αρχίζει να γίνεται γνωστό. Εδώ και είκοσι χρόνια, αναρωτιόμουν αν αυτή η αλήθεια θα αναγνωριζόταν όσο ζούσε. Λοιπόν, ο Ραϊμόν Κενώ ήταν ο τέλειος τύπος του τέλεια παραγνωρισμένου, θα κέρδιζε άραγε τη διασημότητα; Την κέρδισε μεταμφιεσμένος σε στιχουργό. Σίγουρα όλοι υποπτεύονταν πως πίσω από το πλατύ γέλιο του που έκρυβε τόσες ηθελημένες σιωπές κάτι υπήρχε, όμως δεν έφταναν να το δουν. Λοιπόν, ο Ραϊμόν Κενώ μελέτησε δεκάδες ξένες γραμματικές. Αυτοσυγκεντρώθηκε πάνω στο λεξιλόγιο. Υπήρξε επίσης και μαθηματικός. Και τέλος, τώρα το ξέρουμε, υπήρξε ένας “εγκυκλοπαιδιστής". Και η "Παρουσίαση της Εγκυκλοπαίδειας της Πλειάδας" του δίνει το μέγεθος του πνεύματός του. Όμως, εδώ και είκοσι χρόνια όλη ετούτη η επιστήμη και η σκέψη του, οι οποίες ήρθαν να υποστηρίξουν μια θαυμαστή ιδιοφυία γραφής, έμειναν, για τους σύγχρονούς μας, αόρατες».

Αρμόν Σαλακρού

78 αφιέρωμα

ι «Ασκήσεις Ύφους» είναι από τα διασκεδαστικότερα, τα πιο πρωτότυπα και τα πιο σπάνια κείμενα στο χώρο της παγκό| σμιας λογοτεχνίας. Μια συνεχής και επί­ μονη πρόκληση.

I

Ι.Α. Λάιος

Ασκήσεις Ύφους (1947)* ν α α σ ή μ α ν τ ο π ε ρ ισ τ α τ ικ ό , ο κ α υ γ ά ς ε ν ό ς π ε ρ ίε ρ γ ο υ ν ε α ρ ο ύ μ ε τ ο ν δ ιπ λ α ν ό το υ σ ε έ ν α π α ρ ισ ιν ό λ εω φ ο ρ ε ίο , γ ίν ε τ α ι α φ ο ρ μ ή γ ια τ η ν π α ρ ά θ ε σ η 99 υ φ ο λ ο γ ικ ώ ν ε κ δ ο χ ώ ν ε ρ μ η ν ε ιώ ν α π ό τ ο ν Ρ α ϊμ ό ν Κ εν ώ , π α ρ α λ λ α ­ γ ώ ν σ τ ο ίδ ιο θ έ μ α -ε π ε ισ ό δ ιο π ο υ σ υ ν ισ τ ο ύ ν τ ις « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » . Π ρ ό κ ε ιτ α ι γ ια υ φ ο λ ο γ ικ έ ς π ε ρ ιγ ρ α φ έ ς π ο υ α ν α ­ π τ ύ σ σ ο ν τ α ι κ α ι α ν α π α ρ ά γ ο ν τ α ι χ ω ρ ίς σ υ γ ­ γ ρ α φ ικ ή φ ό ρ τ ισ η ή π α ρ έ μ β α σ η . Ο α ν α γ ν ώ σ τ η ς δ ια ισ θ α ν ό μ ε ν ο ς τη σ τυ λ ισ τ ικ ή α -σ υ ν έ π ε ια σ το σ ύ ν ο λ ό τη ς , α ν α γ κ ά ζ ε τ α ι ν α δ ει τ η ν κ ά θ ε π ε ρ ι­ γ ρ α φ ή ω ς ν έ α ε κ δ ο χ ή , ω ς α υ τ ο τ ε λ έ ς ε π ε ισ ό δ ιο σ τ ο ν υ φ ο λ ο γ ικ ό λ α β ύ ρ ιν θ ο ε ν ό ς σ υ γ γ ρ α φ έ α π ο υ κ ρ ύ β ετα ι π ίσ ω α π ό το ε κ φ ρ α σ ια κ ό π α ρ α π έ τ α σ μ α κ α ι σ α ρ κ ά ζε ι. Έ τ σ ι π έ φ τε ι σ τ η ν π α γ ίδ α το υ Κ εν ώ α φ ο ύ , π ίσ ω α π ό τ α δ ια φ ο ρ ε τ ικ ά λ εκ τικ ά ρ ε π ε ρ τ ό ­ ρ ια κ α ι τ α κ ά θ ε φ ο ρ ά ε τε ρ ό κ λ η τα κ ε ν ά λ ό γ ο υ , ε ί­ ν α ι η ε ιρ ω ν ικ ή δ ιά θ ε σ η το υ σ υ γ γ ρ α φ έ α π ο υ μ α ς σ υ ν ο δ ε ύ ε ι α π ό τ η ν α ρ χ ή ω ς το τ έ λ ο ς το υ β ιβ λ ίο υ , η ο π ο ία σ τ η ρ ίζ ε τ α ι σ ε δ ύ ο ά ξ ο ν ες : Τ η λ εκ τικ ή β α β έλ σ τ ο ε π ίπ εδ ο τ η ς έ κ φ ρ α σ η ς κ α ι μ ια σ τα θ ε ρ ή ν ο η μ α τ ικ ή π ρ ό κ λ η σ η σ τ ο ε π ίπ εδ ο τ η ς σ η μ α σ ιο λ ο γ ικ ή ς α ν α φ ο ρ ά ς .

Ε

* Το κείμενο είναι βασισμένο σε χειρόγραφες σημειώσεις από μια διάλεξη του Ζ. Σιαφλέκη - καθηγητή συγκριτικής φιλο­ λογίας στο τμήμα Γαλλικής Φιλολογίας του Α.Π.Θ. - με τίτλο «Οι Ασκήσεις Ύφους ως πρόκληση στη θεωρία της λογοτε­ χνίας» που δόθηκε με αφορμή το Δ' Συνέδριο της Ελληνικής Σημειωτικής Εταιρίας (9-2/10/1992) στην αίθουσα τελετών της Γαλλικής Φιλολογίας του Α.Π.Θ.

Α υ τ ή η δ ιττ ή ε ρ μ η ν ε ία π α γ ιδ εύ ε ι τ ο ν α ν α γ ν ώ ­ σ τ η . Ο ι λ έ ξ ε ις μ ε τ α π λ ά θ ο ν τ α ι κ α ι μ ε τ α λ λ ά σ σ ο ­ ν τ α ι α δ ιά κ ο π α κ ά θ ε φ ο ρ ά δ ίν ο ν τ α ς δ ια ρ κ ώ ς τ ρ ο ­ φ ή σ ε ν έ ε ς α λ λ ε π ά λ λ η λ ε ς ε ρ μ η ν ε ίε ς π ο υ α υ το α ν α ιρ ο ύ ν τ α ι, α ν α ιρ ο ύ ν , σ υ μ π λ η ρ ώ ν ο υ ν ή δ ιχ ά ζ ο υ ν τ η ν α ν ά γ ν ω σ η , χ ω ρ ίς ό μ ω ς π ο τ έ ν α α λ λ ο ιώ ν ε τ α ι ή κ α ι ν α α λ λ ά ζ ε ι το π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο , γ ια τ ί τό τε η ε ι­ ρ ω ν ε ία π ο υ λ ε ιτο υ ρ γ ε ί ω ς ε ν α λ λ α κ τ ικ ή α σ φ α λ ι­ σ τ ικ ή δ ικ λ ε ίδ α σ τ ο έ ρ γ ο , κ ιν δ υ ν ε ύ ε ι ν α μ ε τ α τ ρ α ­ π ε ί σ ε μ π ο ύ μ ερ α γ κ γ ια τ ο ν σ υ γ γ ρ α φ έ α . Έ τ σ ι ο Κ εν ώ , ο φ ε ίλ ε ι ν α τ η ρ ή σ ε ι τ ις ό π ο ιε ς α ν α λ ο γ ίε ς κ α ι ν α α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι το « δ ρ α κ ό ν τε ιο κ α ν ό ν α το υ α υ τ ο π ε ρ ιο ρ ισ μ ο ύ » σ τη μ ο ρ φ ή κ α ι σ τ ο π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ο . Α ν α υ τό σ υ μ β ε ί κ α ι ν ο μ ί­ ζω π ω ς σ υ μ β α ίν ε ι, τό τε το λ ο γ ο τ ε χ ν ι­ κ ό έ ρ γο λ ειτο υ ρ γ ε ί θ ε τικ ά α φ ο ύ ο μ εν συ γγρ α φ έα ς έ χ ε ι ε π ίγ ν ω σ η τω ν ο ρ ίω ν το υ , ο δ ε α ν α ­ γ ν ώ σ τ η ς β ρ ίσ κ ει το α ν τ ίδ ο τ ο σ τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ιά το υ ν α α ν τ ιμ ε τ ω π ίσ ε ι τ η ν π α ρ ω δ ιο π ο ιη μ έ ν η α φ ή γ η σ η . Κ ι α υ τό το α ν τ ίδ ο τ ο δ εν ε ίν α ι τίπ ο τ ε ά λ λ ο α π ό το σ κ ο π ό π ο υ ν ο μ ίζω π ω ς έ χ ε ι γ ια τ ο ν Κ εν ώ η γ ρ α ­ φ ή : τ η ν τ έ ρ ψ η . Μ ια τέ ρ ψ η π ο υ ό π ω ς κ α ι η ε ιρ ω ­ ν ε ία , ε ίν α ι κ α ι α υ τή δ ιπ λ ή : Τ έ ρ ψ η γ ια τ ο ν α ν α ­

αφιέρωμα 79 γ ν ώ σ τ η π ο υ π η γ ά ζ ε ι α π ό τ ις π ρ α γ μ α τ ο λ ο γ ικ έ ς , λ ε ­ ξ ιλ ο γ ικ έ ς, μ ο ρ φ ο λ ο γ ικ έ ς κ α ι σ υ ν τ α κ τ ικ έ ς α ν α φ ο ­ ρ έ ς τ ο υ κ ε ιμ έ ν ο υ , α λ λ ά κ α ι γ ια τ ο ν ίδ ιο τ ο ν σ υ γ γ ρ α φ έ α , ο ο π ο ίο ς τ έ ρ π ε τ α ι μ ε τ ις ίδ ιε ς τ ις α ν τ ι­ δ ρ ά σ ε ις το υ α ν α γ ν ώ σ τ η , α ν τ ιδ ρ ά σ ε ις υ π ο σ υ ν ε ίδ η ­ τε ς κ α ι μ η χ α ν ισ τ ικ έ ς . Σ ύ μ φ ω ν α μ ’ α υ τ έ ς κ ά θ ε κ ε ί­ μ εν ο π ρ έ π ε ι ν ο μ ο τ ε λ ε ια κ ά ν α ε ρ μ η ν ε ύ ε τα ι α π ό έ ν α ν α ν α γ ν ώ σ τ η π ο υ π ά ν τ α - α κ ό μ α κ ι α ν δ εν γν ω ρ ίζ ε ι τίπ ο τ ε γ ια τ ο έ ρ γ ο ή το σ υ γ γ ρ α φ έ α το υ έ ρ γ ο υ - έ χ ε ι κ ιό λ α ς π ρ ιν τ η ν α ν ά γ ν ω σ η σ υ σ σ ω ­ ρ ε ύ σ ε ι α ρ κ ε τέ ς π ρ ο κ α τ α λ ή ψ ε ις π ά ν ω σ ε α υ τό ή α υ τ ό ν π ο υ π ρ ό κ ε ιτ α ι ν α δ ια β ά σ ε ι. Γ Π ις π ρ ο κ α τ α λ ή ψ ε ις α υ τ έ ς ο Κ εν ώ , ό χ ι μ ό ν ο 1 ' τ ις ξ έρ ε ι, α λ λ ά φ ρ ο ν τίζ ε ι κ α ι ν α τ ις π ρ ο λ α μ ­ β ά ν ε ι α κ υ ρ ώ ν ο ν τ α ς μ ία π ρ ο ς μ ία κ ά θ ε π ιθ α ­ ν ό τ η τ α ε ρ μ η ν ε ία ς π ο υ θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α π η ­ γ ά σ ε ι α π ό τ ις « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » α κ ρ ιβ ώ ς μ ε το ν α π α ρ α θ έ τ ε ι 99, υ π ο ν ο ώ ν τ α ς ό τ ι π ά * ι ν τ α θ α υ π ά ρ χ ε ι κ α ι μ ια ε κ α τ ο σ τ ή , α υ τή π ο υ δ ε ν π ρ ό κ ε ιτ α ι (ή δ ε ν μ π ο ρ ο ύ μ ε;) π ο τ έ ν α σ κ ε φ το ύ με. Ο ι 99 κ α ι Μ ία ε ρ μ η ν ε ίε ς α ν ά γ ο υ ν τ ις « Α σ κ ή ­ σ ε ις Ύ φ ο υ ς » σ τ ο ά π ε ιρ ο , κ α θ ισ τ ώ ν τ α ς μ ε τ ο ν τ ρ ό π ο α υ τό το έ ρ γ ο α ν ο ιχ τ ή λ ίσ τ α κ α τ α γ ρ α φ ή ς κ α θ ώ ς κ α ι τ ο υ ς α ρ ιθ μ ο ύ ς 99 κ α ι Έ ν α α π ό λ υ τ α σ υ μ β α τ ικ ο ύ ς κ α ι σ υ μ β ο λ ικ ο ύ ς. Ο ι 99 κ α ι Μ ία ε ρ ­ μ η ν ε ίε ς π ρ ο ϋ π ο θ έ τ ο υ ν τ η ν α π ο δ ο χ ή ισ ά ρ ιθ μ ω ν τ ε χ ν ικ ώ ν κ α ι κ α ν ό ν ω ν σ τ η σ η μ α σ ία κ α ι υ π ε ρ α ­ σ π ίζ ο ν τ α ι εκ τ ω ν υ σ τ έ ρ ω ν ισ ά ρ ιθ μ α σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν α είδ η γ ρ α φ ή ς .

τ σ ι κ α τ α δ ικ ά ζ ο ν τ α ς σ ε α π ο τ υ χ ία σ υ σ τ η μ α ­ τικ ά κ α ι τ η ν τ ε λ ε υ τα ία π ρ ο σ π ά θ ε ια ε ρ μ η ν ε ί­ α ς το υ ς, ο ι « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » ξ εφ ε ύ γο υ ν α π ό τ α α π λ ά ό ρ ια τ η ς ε ιρ ω ν ε ία ς κ α ι τ έ ρ ψ η ς κ α ι γ ίν ο ν τ α ι π ρ ό κ λ η σ η . Έ ρ χ ο ν τ α ι σ ε σ ύ ­ γ κ ρ ο υ σ η μ ε μ ια ο λ ό κ λ η ρ η λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ή π α ­ ρ ά δ ο σ η , μ ε τ ις π ρ ο κ α τ α λ ή ψ ε ις το υ α ν α γ ν ώ ­ σ τ η κ α ι ε π α ν α κ α θ ο ρ ίζ ο υ ν τη σ χ έ σ η μ ετ α ξύ μ ο ρ ­ φ ή ς κ α ι π ε ρ ιε χ ο μ έ ν ο υ σ ε έ ν α λ ο γ ο τ ε χ ν ικ ό έ ρ γο . Τ α υ τ ό χ ρ ο ν α , λ ό γ ω α κ ρ ιβ ώ ς α υ τ ή ς τ η ς ιδ ιό τ υ π η ς σ χ έ σ η ς μ ο ρ φ ή ς κ α ι π ε ρ ιε χ ο μ έ ν ο υ , τ ο έ ρ γ ο α π ο κ τ ά μ ια π ρ ω τ ό τ υ π η π ο λ υ φ ω ν ία . Έ τ σ ι μ π ο ρ ε ί κ α ν ε ίς ν α α ν α ρ ω τη θ ε ί: Π ο ιο ς μ ιλ ά σ τ ’ α λ ή θ ε ια σ τ ις « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » ; Ο σ υ γ γ ρ α ­ φ έ α ς; Ο α φ η γ η τ ή ς ή μ ή π ω ς ο α ν α γ ν ώ σ τ η ς ; Π ό σ ε ς κ α ι π ο ιε ς ε ίν α ι ο ι α λ ή θ ε ιε ς το υ έ ρ γ ο υ ; Μ π ο ρ ο ύ μ ε σ τ ’ α λ ή θ ε ια ν α δ ο ύ μ ε τ ις « Α σ κ ή σ ε ις Ύ φ ο υ ς » ω ς α λ λ η γ ο ρ ία ζ ω ή ς α π έ ν α ν τ ι σ ε ό λ ε ς τ ις σ ύ γ χ ρ ο ν ε ς κ ο ιν ω ν ικ έ ς ή ε υ ρ ύ τερ α σ η μ ε ιω τ ικ έ ς σ υ μ β ά σ ε ις σ τ ις ο π ο ίε ς η ύ π α ρ ξ η π ο λ λ α π λ ώ ν ε ρ μ η ν ε ιώ ν κ α ι ο π τ ικ ώ ν π λ ε υ ρ ώ ν τε λ ικ ά δ η μ ιο υ ρ γ ε ί σ ύ γ χ υ σ η ; Ή μ ή π ω ς η π α ρ ά θ ε σ η 99 δ ια φ ο ρ ε τ ικ ώ ν ε κ δ ο χ ώ ν π ρ ο ϋ π ο θ έ τ ε ι α κ ρ ιβ ώ ς τ η ν α π ο υ σ ία τ η ς Μ ία ς, τ η ς Ε ρ μ η ν ε ία ς ; Ή μ ή π ω ς τε λ ικ ά η λ ευ κ ή ε κ δ ο χ ή (σ ε λ ίδ α ) π ο υ β ρ ίσ κ ε τ α ι (ω ς ε κ α τ ο σ τ ή ) σ τ ο τ έ λ ο ς το υ έρ γ ο υ , ν α υ π ο ν ο ε ί σ υ μ β ο λ ικ ά κ α ι τη σ τ ά σ η π ο υ π ρ έ π ε ι ν α κ ρ α τή σ ο υ μ ε , ε μ ε ίς ω ς α ν α γ ν ώ σ τ ε ς σ το τ ό σ ο π ο λ υ φ ω ν ικ ό β ιβ λ ίο τ η ς ζω ή ς μ α ς;

Ε

Χρηστός Παπαγεωργίου

Ελληνική βιβλιογραφία Raymond Queneau 1. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Η Ζ α ζ ί σ τ ο μ ετ ρ ό » . Μ ε τ ά ­ φ ρ α σ η : Γ ε ω ρ γ ία Κ α τ ω π ό δ η . Α θ ή ν α 1981. Ε κ δ ό σ ε ις « Γ ρ ά μ μ α τα » . Σ ελ . 174.

5. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Α σ κ ή σ ε ις ύ φ ο υ ς» . Μ ε τ ά φ ρ α ­ σ η : Α χ ιλ λ έ α ς Κ υ ρ ια κ ίδ η ς . Α θ ή ν α 1984. Ε κ δ ό σ ε ις « Ύ ψ ιλ ο ν » . Σ ελ . 125.

2. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Τ ο δ έ ρ μ α τ ω ν ο ν ε ίρ ω ν » . Μ ε τ ά ­ φ ρ α σ η : Γ ιώ τ α Ιω α ν ν ίδ ο υ . Α θ ή ν α 1983. Ε κ δ ό σ ε ις « Α σ τά ρ τη » . Σ ελ . 153.

6. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Ι σ τ ο ρ ία ς π ρ ό τ υ π ο ν » . Μ ε τά ­ φ ρ α σ η : Α χ ιλ λ έ α ς Κ υ ρ ια κ ίδ η ς . Α θ ή ν α 1987. Ε κ δ ό σ ε ις « Ύ ψ ιλ ο ν » . Σ ελ . 111.

3. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Ό ν ε ιρ ο κ α ι φ υ γή » . Μ ε τ ά φ ρ α ­ σ η : Λ υ δ ία Κ ο υ β ά τσ ο υ . Α θ ή ν α χ .χ . Ε κ δ ό ­ σ ε ις « Α ιγ ό κ ε ρ ω ς » . Σ ελ . 134.

7. R a y m o n d Q u e n e a u : « Φ τ α ίμ ε ε μ ε ίς π ο υ ε ίμ α ­ σ τε κ α λ ο ί μ ε τ ις γ υ ν α ίκ ε ς » . Μ ε τά φ ρ α σ η : Α χ ιλ λ έ α ς Κ υ ρ ια κ ίδ η ς . Α θ ή ν α 1992. Ε κ δ ό ­ σ ε ις « O p e r a » . Σ ελ . 194.

4. Ρ ε ϊμ ό ν Κ εν ώ : « Ο φ ίλ ο ς μ ο υ ο Π ιε ρ ό » . Α π ό ­ δ ο σ η α π ό τ α γ α λ λ ικ ά : Σ τ έ ρ γ ιο ς Β α ρ β α ρ ο ύ σ η ς . Α θ ή ν α 1983. Ε κ δ ό σ ε ις « Ε ρ α τώ » . Σ ελ . 203.

8. R a y m o n d Q u e n e a u : « Τ ο α π ό κ ρ υ φ ο η μ ε ρ ο λ ό ­ γ ιο τ η ς Σ ά λ λ υ Μ ά ρ α » . Μ ε τά φ ρ α σ η : Α χ ιλ λ έ α ς Κ υ ρ ια κ ίδ η ς . Α θ ή ν α 1993. Ε κ δ ό σ ε ις « O p e r a » . Σ ελ . 237.

Εκδόσεις ΔΕΛΦΙΝΙ - Θεμιστοκλέους 23-25 - Αθήνα

106 77 - τηλ.: 3630955, fax: 6450764

γ Δ ημητρακοπουλος

1 ΕΝΝΟΙΩΝ ΟΡΩΝ κ α ι

ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ, ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ κ α ι ΗΘΙΚΕΣ

Π Ρ Ο Σ Ε Γ Γ ΙΣ Ε ΙΣ ΓΙΑ Τ Η Ν

&

&

«ΚΕΔΡΟΣ

^

το ε/\/\ηνικό 6ι6/\ίο

• ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ Ανωφελές διήγημα • ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Ο ναύτης • ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ν ’ ακούω καλά τ ’ όνομά σου • ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΤΖΙΑΣ Το σοκάκι • ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΝΙΩΤΗΣ Το ρεπερτόριο του χειμώνα • ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ Χειριστής ανελκυστήρος • ΚΩΣΤΟΥΛΑ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ Το λοόνα παρκ ήταν κλειστό • ΣΠΥΡΟΣ ΠΛΑΣΚΟΒΙΤΗΣ Το πουκάμισο του καθηγητή • ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ Ο εργένης • ΑΡΗΣ ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ Η νόσος των κινέζικων εστιατορίων •ΣΑΚΗΣΤΟΤΛΗΣ Ο συνδυασμός • ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΑΜΠΟΥΣΗΣ Εκτός έδρας • ΝΑΤΑΣΑ ΧΑΤΖΙΛΑΚΙ Ξένοι στην πόλη • ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ Ημερολόγιο για περαστικούς

Γ. Γενναδίου 3 τηλ. 36.09.712 - 36.02.007