Τεύχος 485

αντώνης Σου ρούνης Κώστας Σπανός Λένα Κιτσοπούλου Τζίνα Πολίτη Χρήστος Μπουλώτης Φωτεινή Στεφανιόη Μαρία :νης Κουμανταρέας Αργύρης Χιόνης Αντώνης Σουρούνης Κώστας Σπανός Λένα Κιτσοπούλου Τζίνα Πολίτη Χρήστος Μ ιύνης Κώστας Σπανός Λένα Κιτ η Μαρία Παπαγιάννη Θεώνη Κοτίνη Μένης Κουμανταρέας Αργύρης Χιόνης Αντ·’ Αργύρης Χιόνης Αντώνης Σ τγπ/- M irniiX iiim r Φΐιίτπνή Ττρ(ηπνί5η Μποίη Παπανιάννη Θεώνη Κοτίνη Μ ι Θεώνη Κοτίνη Μένης Κου| h i ω τεινή Κώστας Σπανός Λένα Κιτ ις Αργύρης Χιόνης Αντώνης Σ ταγιάνϊ η Θεώνη Κοτίνη Μένης Κου| ι A Ιφωτεινή Στεφανίδη Μαρία Π< ΙΡλου Τζίνα Πολίτη Χρήστος Μ [ούνης Κώστας Σπ αΥ οβ /^/α Κιτ ις Α ρ ϊ β ^ Ο φ ν # β /Ο ιν η ς Σ ^ Θεώνη Κοτίνη Μένης Kouj ή Στεφανίδη Μαρία Π| Πολίτη Χρήστος λ ^ ■ τα ς ^ π α ν ό ς Λένα Κιτ| Μαρία Παπαγιάννη Θεώνη Κοτίνη Μένης Κουμανταρέατ Γος Μπουλώτης I ’ ι | j j f

Π ι " ' ~-

| | » ^ | ο π ο ύ λ ο ι ^ Ώ ί^ ί « · Ι Μ ί!ίι® ^ ! ^ · Μ Β £ ^ ώτΓ'ς ^ r f i m

s

IS S N

i S

llD b - 1 3 fl3 D l

06 138010

Grant Thornton Χ Ο Ρ Η Γ Ο Ι

Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Σ

i

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ISBN 978-960-03-4624-4, σελ. 192, €10,00

w w w . k a s t a n i o t i s . c o m

Το Εγώ και ο Καμίνσκι Το νέο βιβλίο είναι ένα σύγχρονο μυθιστόρημα μαθητείας TTOU έ Κ Ο ν ε YVO)CTT0 με απρόβλεπτες το ονομα του εξελίξεις, γραμμένο με συγγραφέα του ιδιαίτερη παρατηρητικότητα κι σε όλο τον κόσμο ζωντάνια, με σαρκασμό για τους «παράγοντες» της καλλιτεχνικής ςωής, με απολαυστικό χιούμορ αλλά και λεπτή μελαγχολία. Με αυτό το ευφυές και κωμικό παιχνίδι παρεξηγήσεων για το ψέμα και την αλήθεια, την ηθική και την τέχνη, ο Ντάνιελ Κέλμαν, συγγραφέας του διεθνούς μπεστ σέλερ Η μέτρηση του κόσμου, καθιερώθηκε στη Γερμανία αλλά και διεθνώς. «Στο μυθιστόρημα Εγώ και ο Καμίνσκι, ένας φοιτητής Ιστορίας της Τέχνης θέλει να γράψει την ιστορία ενός γέρου, τυφλού ζωγράφου. Μέσα από την πάλη του νεαρού δημοσιογράφου και του θύματός του που αντιστέκεται, ο Ντάνιελ Κέλμαν δημιούργησε μια πικρή και καυστική σάτιρα για την δίψα της φήμης και την ωμότητα των ΜΜΕ». Der Spiegel «Σπάνια η κριτική έχει αποφανθεί τόσο ομόφωνα: το μυθιστόρημα του Ντάνιελ Κέλμαν κερδίζει τον αναγνώστη με το σίγουρο ύφος του, την οξεία παρατηρητικότητα και το φίνο χιούμορ του». Stem

Ενας τριαντάρης τυχοδιώκτης J q α ρ ι σ τ ο ύ ρ γ η μ α βρίσκει στο δρόμο του μια .. .., η βαλίτσα με χρήματα, αιματηρό TOU Μ Ο Κ Κ ά ρ θ υ , προϊόν του εμπορίου ηρωίνης που σφύζει στα μεξικανικό σύνορα. Κι αποφασίζει,

nQ U 8 V 0 n V £ 0 £ p iQ QTT0 Τ Ι ζ

κλέβοντας τα χρήματα αυτά, μ ε γ ά λ ε ς TO IVIEC να εγκαταλείψει την παλιά ζωή του. Στο κατόπι του ένας Τ Π ς εΠ Ο Χ Π ς μ θ ς δολοφόνος-αίνιγμα, η απόλυτη ενσάρκωση του παραλόγου και του κακού αλλά κι ένας συρφετός από σκοτεινά πρόσωπα, έμποροι, σερίφηδες, πληρωμένοι ανθρωποκυνηγοί. Το κυνηγητό που θα ακολουθήσει θα αποκαλύψει μια κοινωνία που έχει υποταχθεί στην απόλυτη Βία, μια κοινωνία όπου το καλό δεν μπορεί εύκολα να αντιπαρατεθεί στο κακό, μια κοινωνία όπου το αίμα αποτελεί τη μόνη διαχρονική αξία. Μια συγκλονιστική κατάδυση στο σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής, από τον βραβευμένο με το Πούλιτζερ καθώς και με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας των ΗΠΑ Κόρμακ ΜακΚάρθυ, τον αναμφισβήτητο τεχνίτη του πιο σπαραχτικού μονολόγου της αμερικανικής ερημιάς.

Φωτό: Vik Muniz

Η

Γ Ν Ω Μ Η

ΜΟΥ

Είμαστε πάλι εδώ... ...έτοιμοι να οργανώσουμε την τελετή απονομής των Λογοτεχνικών Βραβείων Διαβάζω 2008. Για 11η φορά στο Νέο Μουσείο Μπενάκη, στις 12 ΜαΤου, στις 7 μ.μ., ο λογοτεχνικός κόσμος, οι εκδότες, οι βιβλιοπώλες, οι άνθρωποι του βιβλίου και οι αναγνώστες θα προσέλθουν για να τιμήσουν όσους είναι υποψήφιοι για τα βραβεία, να χειροκροτήσουν τους νικητές και να συζητήσουν μετά στο κοκτέιλ που θα ακολουθήσει στο αίθριο του μου­ σείου. Είχα χαρακτηρίσει και πέρυσι, στην εναρκτήρια ομιλία μου, τα Βραβεία Διαβάζω ως μια γιορτή για το βιβλίο. Δεν παραβλέπω τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα που έτσι κι αλλιώς ενυπάρχει οε κάθε διαγωνισμό. Το να είσαι υποψήφιος είναι διαφορετικό από το να είσαι τελικά ο νικητής, να πάρεις το βραβείο στα χέρια σου. Κάποιοι στο τέλος θα λυπηθούν, κά­ ποιοι θα χαρούν. Αλλά και το να είσαι στη λίστα των υποψηφίων δεν είναι μικρή τιμή. Ξε­ χωρίζεις. Είσαι σε αυτούς που αξίζει κάποιος να ψάξει να βρει και να διαβάσει. Πιστεύω όμως ότι εκείνη την ημέρα της απονομής ο χαρακτήρας της γιορτής είναι πιο δυ­ νατός. Θυμάμαι πως πέρυσι, μήνες μετά την τελετή απονομής των βραβείων, εκδότες και συγγραφείς που συναντούσα στο δρόμο είχαν κάτι να μου πουν για την τελετή απονομής. Όποιος είχε σχέση με το βιβλίο ήταν εκεί, μου είπε ένας παλιός εκδότης. Η τελετή απονομής, των βραβείων είναι η δική μας γιορτή, των ανθρώπων που διαβάζουν, που αγαπούν το βιβλίο, αλλά και των συγγραφέων, αυτών που γράφουν. Το βιβλίο έχει ανάγκη τέτοιες γιορτές για να υπενθυμίζει ότι ο κόσμος της λογοτεχνίας εί­ ναι ζωντανός, με άποψη, μέσα στα κοινωνικά δεδομένα, ευφάνταστος και δημιουργικός.

Γιάννης Ν. Μπασκόζος

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α .

1 Η ΓΝΩ Μ Η

Μ Ο Υ ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΕΚΟΖΟΣ

Μ Ο Ν ΙΜ Ε Σ

ΣΤΗΛΕΣ

6 Σχόλια 10 Courier 12 Από μήνα σε μήνα, ΟΛΓΑ ΣΕΛΛΑ 16 Ρεπορτάζ, 4 8 Θερμιδωριανά Οξύτονα, ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ 5 0 Στήλη Άλατος, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ 5 2 Εκτός Γραμμής ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ 66 ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα, ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ 6 8 ΧΩΡΙΣ προϋπηρεσία, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ 1 7 0 Κόμικ. Κείμενα: ΛΗΔΑΤΣΕΝΕ, Εικόνες: ΚΩΣΤΑΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ, Σχεδιασμός γραμματοσειράς: ΚΩΣΤΑΣ ΖΗΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ, χρώμα: ΠΕΤΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥΛΙΑΣ 174 Ο Περιοδεύων ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗΣ 176 a piacere ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΝΑΒΟΥΡΗΣ

Φ Α Κ Ε Λ Ο Σ Β Ρ Α Β Ε ΙΑ 19 Η ώρα των λογοτεχνικών Βραβείων ΔΙΑΒΑΖΩ 2008

4 0 ΤΑ

Ε Υ Π Ω Λ Η Τ Α Τ Ο Υ Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω

Σ Υ Ν Ε Ν Τ Ε Υ Ξ Ε ΙΣ 56 Μάρω Βαμβουνάκη: «Μελαγχολία είναι η αξόδευτη αγάπη» ΣΥΝΕ­ ΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ 6 2 Νίκος Μπακουνάκης: «Η βιογραφία ενός γνωστού - άγνωστου» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟ

Β ΙΒ Λ ΙΑ

ΣΤΟΝ

ΚΟΣΜ Ο

7 0 Οι λέξεις που χάνονται. ΕΛΕΝΗ KAPPA 7 2 Μόσχοβίτικα βατόμουρα. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ 7 4 Σπονδή στον Μοράβια. MAURIZI0 DE ROSA 7 5 Ψηφιακή σύγκλιση ή ψηφιακός αναλφαβητισμός: ΠΑΝΑ­ ΓΙΩΤΗΣ ΣΤ. ΑΝΔΡΙΑΝΕΣΗΣ

ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΚ Ο

Μ Υ Θ ΙΣ Τ Ο Ρ Η Μ Α

1 50 Ιστορικό μυθιστόρημα: ένας διάλογος. ΝΙΚΗ ΟΡΦΑΝΟΥ

Β ΙΒ Λ ΙΟ Θ Η Κ Ε Σ 166 Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής». ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΑΡΕΑ ΜΕ ΕΝΑ Φ ΙΛ Ο w w w .in d ikto s.g r

K

ψ

j

(ISk^iUpP

1 1.

m

| §

| κ life, 11

ι

H I |

m·

L

f■

i

W&m

ΓΙΑΝΝΗΛΙΤΕPH Ή θύελλα

©

©

ΔΙΑΒΑΖΩ

[ δ ι α β α ζ ω ]

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ^

ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 485 ΜΑΙΟΣ 2008 Ιδρυτής Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης Γ. ΓΑΒΑΛΑΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Εκδότης Γεώργιος Γαλάντης-Γαβαλάς Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί Συνεργάτες Παναγιώτης Στ. Ανδριανέσης, Αλέξης Ζήρας, Ελένη Καρρά, Χρήστος Κάτσικας Κώστας Κατσουλάρης, Κώστας Μποτόπουλος, Γιώργος Ξενάριος, Όλγα Σελλά

Α Φ ΙΕ Ρ Ω Μ Α 722 Εύα Βλάμη. Επιμέλεια: ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΧΟΥΠΡΟΥ 724 Για ίο λογο­ τεχνικό έργο της Εύας Βλάμη. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΟΥΠΡΟΥ 728 Χρονολόγιο Εύας Βλάμη. ΠΑΝΤΟΦΙΛΗ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ 732 Εις μνήμην Εύας Βλάμη-Λεκατσά. ΜΑΡΙΑ ΡΗΓ0Π0ΥΛ0Υ-Γ0ΝΕ0Υ 734 Στοιχεία λαϊκού ναυτικού βίου στο έργο της Εύας Βλάμη. ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΙΧΑ-ΛΑΜΠΑΚΗ 738 Μνήμες Βυζα­ ντίου στο μυθιστόρημα Τα όνειρα της Αγγελικός. Σ. ΛΑΜΠΑΚΗΣ 747 Ρήνη, η καπετάνισσα του Σκελετόβραχου. ΠΑΝΤΟΦΙΛΗ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ 746 Ίχνη του φανταστικού στο μυθιστόρημα Τα όνειρα της Αγγελικός. ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΓΑΘΟΣ

UNDERGROUND 772 Του δρόμου...#28. ΩΜΕΓ@

760 ΚΡΙΤΙΚΟ ΓΡΑΦΙΑ

Ανταποκριτές Christopher Lees (Μπέρμινγκχαμ) Έλενα Παλλαντζά (Φραγκφούρτη) Maurizio De Rosa (Μπολώνια) Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης (Μόσχα)

Επιμέλεια: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ

78

Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης

ΒΙΒΛ ΙΟ Κ ΡΙ ΤΙ ΚΗ

774 ΒΙΒΛ ΙΟΠ ΑΡ ΟΥΣ ΙΑΣ Η

Διορθώσεις Σπύρος Κακουριώτης Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλου Διαφημίσεις, Παραγωγή, Διανομή Α. Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ & ΣΙΑ Ο. Ε. Συνδρομές Χρυσάνθη Κουλελή Σχεδιασμός, dtp Σοφία Μιχάλα Εξώφυλλο Μάρκος Πετρόπουλος Εκτύπωση I. Μαυρίδης & ΥΙΟΙ Ο.Ε. ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Χαρ. Τρικούπη 38, ΑΘΗΝΑ 106 80 Τηλ: 210 3388008 · Fax: 210 3388006 E-mail: diavazo@otenet.gr

>

σ ε αυτό

το

τεύ χο ς

ΓΡΑΦΟΥΝ και ΜΙΛΟΥΝ:

Θαναςης Α γαθός · Παναγιώτης Στ. Α νδριανέσης · Παντοφιλη ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ · ΓΙΩΡΓΟΣ ΒεΗΣ · ΣΠΥΡΟΣ Α. ΓΕΩΡΓΙΟΥ · ΕΛΕΝΗ ΓKIκα

· Αλεξης Ζ ηρας · Κώστας Ζ ηςιμοπουλος · Σπυρος Κακου-

ριωτης

· Κώστας Καναβουρης · Αναστάσιος Δ. Καραγιαννης ·

Α ιμιλία Καραλη · Δ ημητρα Καραμολεγκου · Ελένη Kappa · Χρηστός Κατσίκας · Κώστας Κατςουλαρης · Νικος Κ. Κυριαζης • ΚΩΣΤΑΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ · ΣΤΕΛΙΟΣ ΛΑΜΠΑΚΗΣ · ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΛΙΑ­ ΝΟΣ · Σ πυρος Μακρης · Ασπασία Μ ιχα-Λαμπακη · Νικος Μ πακουνακης

· Ξένη Δ. Μπαλωτη · Γιάννης Ν. Μπαςκοζος ·

Maurizio De Rosa · Γ ιωργος Ξενάριος · Νίκη Ο ρφανού · Γ ιανΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ · ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ · 0ΟΔΩΡΗΣ Περςης · Μαρία Ρηγοπουλου-Γ ονεου · Ζωη Σαμμαρα · Ολγα Σ έλλα · Αλκηςτις Σουλογιαννη · Δ ημητρης Γ. Στεφανακης · Δ ημητρης Β. Τ ριανταφυλλίδης · Λήδα Τςενε · Σταυρούλα Γ. Τςουπρου · Ναςος Χριςτοπαννοπουλος · Πέτρος Χριςτουλιας • Ω μεγ@

β ιβ λ ιο π ω λ ε ίο ν της Ε Σ Τ Ι Α Σ Ε Κ Δ Ο Τ Ι Κ Ο Σ

Ο Ι Κ Ο Σ

,

Ν

www.hestia.gr

ε ε ς

Ε

κ δ ο ς ι

11 Σ 2 0 0 8

www.estiabookstore.gr

Ο κυρ-Νίκος πάει... Αποχαιρετίσαμε τη Δευτέρα 21 Απριλίου στο νεκροταφείο της Καισαριανής τον παλαίμαχο βιβλιοπώλη της «Εστίας» Νίκο Παντελάκη. Έφυγε σε ηλικία 95 ετών. Γεννήθηκε το 1913 και στην «Εστία» πρωτοπήγε το 1923, στα δέκα του χρόνια. Με­ γάλωσε στην κυριολεξία μέσα οτο βιβλιοπωλείο της «Εοτίας», από όπου «αποφοίτησε» το 2000. Γνώρισε τους πάντες, τον Βλαχογιάννη, τον Ξενόπουλο, τον Πέτρο Χάρη, τον Μυριβήλη, τον Βενέζη, τον Καραγάτση, τον Κατσίμπαλη, τους παλιούς βιβλιοπώλες κι εκδότες, τον Σαλίβερο, τον Φέξη, τον Σιδέρη... ονόματα που δεν έχουν τέλος, δυο και τρεις γενιές μαζί πέ­ ρασαν από το βιβλιοπωλείο και είχαν την κουβέντα του κυρΝίκου. Η απουσία του μας θυμίζει πόσο λίγοι γνώοτες υπάλ­ ληλοι βιβλιοπωλείων υπάρχουν αήμερα, εποχή που ευδοκι­ [ μ .] μούν τα τεράστια, υπερσύγχρονα βιβλιοπωλεία. Πλατεία Κλαυ8μώνος 1925. Νίκος Σταυρακάκης (αριστερό) και Νίκος Παντελάκης (δεξιά), κουβαλώντας βιβλία με το καρότσι.

ΙΜέα μέλη στην Εταιρεία Συγγραφέων Έγινε και η ψηφοφορία στις 13 Απριλίου για την ανάδειξη νέων μελών οτην Εται­ ρεία Συγγραφέων. Ισχυρή παρουσία γυ­ ναικών και ποιητών. Τα νέα μέλη που εγκρίθηκαν ήταν οι: Ρούλα Αλαβέρα, Γιάννης Καισοαρίδης, Ηλίας Κεφάλας, Αριστέα Παπαλεξάνδρου, Γιώργος Μπράμος, Φώτης Τερζάκης, Δημήτρης Σωτάκης, Βασίλης Παππάς, Ελένη Μαρινάκη, Θεώνη Κοτίνη, Ζέτα Κουντούρη, Γιώργος Ρωμανός και Νίκος Κατσαλίδας. Επίτιμα μέλη ανακηρύχτηκαν η Μάργκαρετ Αλε­ ξίου, καθηγήτρια στο Μπέρμιγχαμ, η Χρύοα Μαλτέζου, διευθύντρια οτο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντι­ νών Σπουδών Βενετίας, η Στέλλα Γεωρ-

γούδη, καθηγήτρια οτην Ecole Pratique des Hautes Etudes, και η Αικατερίνη Κουμαριανού, ιστορικός, καθηγήτρια Νεοελ­ ληνικών Σπουδών οτην Σορβόννη. Μ.

Lobbying Ορισμένα από τα υποψήφια μέλη στην Εταιρεία Συγγραφέων επιδόθηκαν, όπως μαθαίνω εγκύρως, σε ένα lobbying, αλ­ λιώς προσπάθεια προσεταιρισμού θετι­ κών ψήφων. Δυοτυχώς, κανείς δεν είναι τέλειος, ούτε βεβαίως οι συγγραφείς μας. Ίσως δεν είναι απολύτως μεμπτόν να προσπαθείς να προσεταιριστείς ομά­ δες που θα σε υποστηρίξουν, αρκεί αυτοί να πιστεύουν στην αξία οου. Πάντως κά­ ποιοι γίνονται βαρετοί με την πίεση που ασκούν ώσπου οτο τέλος εξασφαλίζουν

Τα αυτονόητα «Αυτά που θεωρούσαμε αυτονόητα κεκτημένα φαίνεται πως δεν είναι ούτε τόσο αυτονόητα ούτε τόσο κεκτημένα»: Σχόλιο της Εταιρείας Συγγραφέων για τη δίωξη του βιβλίου της Έ ρσης Σφτηροπουλου, που την προσυπογράφουμε, πέρα από την αυτονόητη καταδίκη της πράξης αυτής καθεαυτής. Δ.

0

ΜΑΙΟΣ 2008

την υποστήριξη των υπολοίπων, ώστε οι τελευταίοι να τους ξεφορτωθούν. Μ.

0 ποιητής Είναι γνωστή η περίπτωση περιφερόμε­ νου ποιητή που δεν έχει αφήσει άνθρω­ πο του χώρου του βιβλίου χωρίς παρενό­ χληση. Με χίλιες αφορμές θα σε προσεγ­ γίσει για να σου ζητήσει κάτι. Μερικές φορές δεν οου ζητάει παρά μόνον να τον προσέξεις, να τον θυμάσαι, να τον κατα­ τάξεις οε αυτούς που γράφουν. Φυαικά έχει μεγάλες βλέψεις... Ν.

Για τις Νεραντζιές Η συνέντευξη τύπου για την παρουσίαση των μικρών λιοτών των υποψηφίων για τα Λογοτεχνικά Βραβεία Διαβάζω 2008

ξεκίνησαν με την αναπάντεχη είδηση της εκ νέου δίωξης του βιβλίου της Έρσης Σωτηροπούλου Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές. Εννιά χρόνια μετά την έκδοσή του ακόμα ενοχλεί και κάποιοι το βρίσκουν «πορνο­ γραφικό». «Φοβούνται τις λέξεις» είπε η ουγγραφέας, και κάτι περισσότερο θα συμπλήρωνα: φοβούνται την πραγματι­ κότητα. Μ.

Στο Αγρίνιο ένα Σάββατο Το Αγρίνιο είναι μια ήσυχη επαρχιακή πό­ λη με ανήσυχους ανθρώπους. Βρεθήκα­ με με μια παρέα συγγραφέων οε μια από τις εκδηλώσεις που πραγματοποιεί το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου με την ακούραστη φροντίδα της Ντίνας Κατσαρού. Και είδαμε ότι δεν γίνονται μόνον παρουσιάσεις βιβλίων αλλά και άλλες

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Η Σ Ε V irg in ia W oolf

Πώς είναι να είσαι άρρωστος Ανιχνεύοντας την κατάσταση του αρρώστου, η Virginia Woolf καταγράφει τα έργα και τις ημέρες αυτού του ά λ λ ο υ , εκτός δραστηριότητας και κοινωνίας. Από τη σειρά σ υ ν ά ψ ε ις της εταιρείας “Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

Διανομή:

Ταζιδβυιιής

Ιπποκράτους 34, Τηλ.: 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: info@ taxideftis.gr

[

δ ι α β

α

ζ ω

]

Σ Χ Ο Λ Ι Α

πολλές δραστηριότητες: δύο δημοτικοί κινηματογράφοι, θερινός (εξαίσιος) και χειμερινός, σινεφίλ ταινίες, ταινίες για παιδιά, που τις παρακολουθούν πάνω από 200-300 άτομα, διαγωνισμοί, θεα­ τρικά δρώμενα, επισκέψεις συγγραφέων στα σχολεία, Κέντρο Δημιουργικής Απα­ σχόλησης Παιδιού, εκδόσεις, ΔΗΠΕΘΕ με αξιόλογη παρουσία κ.ά. Ένας κόσμος που ζητάει και θέλει περισοότερα πολιτι­ στικά πράγματα, Μ.

Δέκα χρόνια Συναντήσεις ίο υ Ναυπλίου Δέκα χρόνια έκλεισαν οι Συναντήσεις του Ναυπλίου, που οργανώνει ο ακούραστος Λάκης Προγκίδης και το λογοτεχνικό πε­ ριοδικό L'Atelierdu Roman και είναι αφιε­ ρωμένα και τα δύο στα αισθητικά προ­ βλήματα του μυθιστορήματος. Πρόκειται για κίνηση που οφείλεται στο μεράκι κά­ ποιων ανθρώπων. Η φετινή συνάντηση, τον Σεπτέμβριο, θα έχει θέμα: «Περί του ωραίου στην ποίηση και το μυθιστόρη­ μα». Για όσους θέλουν να βοηθήσουν την προσπάθεια, ας απευθυνθούν στο Γαλλι­ κό Ινστιτούτο, το περιοδικό Διαβάζω, τον Τάκη Θεοδωρόπουλο και τον Γιάννη Κιουρτσάκη, που είναι οι συμπαραστάτες του Λάκη Προγκίδη. Μ.

Και τώρα Ισπανία Η Victoria I (slop, μετά την Ελλάδα, εμπνέεται απο την Ισπανία. Η παγκόσμια επιτυχία της Ό νησί γράφτηκε εμπνευ­ σμένο από την Σπιναλόγκα της Κρήτης. Το νέο της βιβλίο με τίτλο The Return ε ί­ ναι μια «ιστορία πόνου και πάθους» -όπως διαβάζω στα δίκτυα- που έχει για πεδίο αναφοράς τον μεσοπόλεμο στην Ισπανία κι αναμένεται να κυκλοφορήσει εντός του έτους. κ.

S

ΜΑΪΟΣ 2008

50 χρόνια Ίδρυμα Ερευνών Πενήντα χρόνια έκλεισε το Εθνικό Ίδρυ­ μα Ερευνών και τιμήθηκε σε μια μεγάλη επετειακή εκδήλωση από τον πολιτικό και πνευματικό κόσμο. Το όραμα του Πά­ γκου Πεσμαζόγλου πραγματοποιήθηκε το 1958, αφού προηγουμένως είχε πει­ στεί ο τότε βασιλέας Παύλος να το στη­ ρίξει (εξού και Βασιλικό Ίδρυμα στο ξεκί­ νημα του...). Το κτίριο του ΕΙΕ, σε σχέδια των Κ. Δοξιάδη και Δ. Πικιώνη, θεμελιώ­ νεται το 1965 με χρηματοδότηση από την αμερικάνικη κυβέρνηση. Χαράλαμπος Ποταμιάνος, Λεωνίδας Ζέρβας και Κων­ σταντίνος Δημαράς ήταν οι πρωτεργά­ τες, μαζί με τον Πεσμαζόγλου. Με την ευκαιρία της επετείου κυκλοφορεί ένα πολύ ωραίο λεύκωμα που αξίζει κανείς να ανατρέξει για να μάθει περισσότερα για την πορεία του ΕΙΕ. Μ.

Βέροια - πρωτοπορία Έλαβα το απολογιστικό (δίγλωσσο, πα­ ρακαλώ) φυλλάδιο της Δημόσιας Κεντρι­ κής Βιβλιοθήκης της Βέροιας. Τα νούμε­ ρα είναι συντριπτικά: 24.000 μέλη (το 45% του πληθυσμού της πόλης), δανεί­ ζεται 210.000 «τεκμήρια» (τίτλους βιβλί­ ων, φαντάζομαι, εννοεί) ανά έτος. Από το 1999 έως σήμερα έχει διανείμει 1.640.041 τεκμήρια. Έχει επίσης μεγάλη διεθνή δραστηριότητα, συμμετέχοντας σε πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα και εκδηλώσεις. Είναι τεχνολογικά πλήρως εξοπλισμένη, διαθέτει κινητές μονάδες βιβλιοθηκών, έχει φωτοθήκη (flickr), υπηρεσίες πρόσβασης στο Internet και εκπαίδευση στις νέες τεχνολογίες. Μπο­ ρείτε να έχετε επαφή της μαζί της στο οικείο blog: h ttp//blo g.Iibver.gr. Ν.

[ Δ I A BA Ζ Ω 1 Σ X Ο Λ I A

Την παράσταση έκλεψαν οι συγγραφείς Ήταν ζωντανό ουνέδριο, με πάθος, με απόψεις, με τόλμη, αυτό που έγινε για τον Καραγάτση ατο Μουσείο Μπενακη στις αρχές Απριλίου, Και είχε διαρκώς κοινό, που παρακολουθούσε με ενδιαφέ­ ρον τις ανακοινώσεις των ομιλητών. Ομολογουμένως, όμως, και παρά τη δυ­ νατή βροχή που έπεφτε όλη τη μέρα στις 5 Απριλίου, το μεγάλο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Πειραιώς σχεδόν γέμισε όταν στο πάνελ ανέβηκαν πέντε γνωστοί συγγραφείς: Στρατής Πασχάλης, Ελένη Γιαννακάκη, Μένης Κουμανταρέας, Δημοσθένης Κούρτοβικ, Χρήστος Χωμενίδης. Πάντα έχει γοητεία να μιλούν οι ομότεχνοι για συνάδελφό τους και, πάντως, σπάνιες είναι οι φορές που οι συγγραφείς είναι τόσο γενναιόδωροι

στις εκφράσεις τους για άλλο συγγρα­ φέα. Να πούμε και μια γκρίνια όμως: εκτός από την Ελένη Γιαννακάκη, τους υπόλοιπους συγγραφείς του πάνελ δεν τους είδαμε στις άλλες συνεδρίες της εκδήλωσης. Αντιθέτως, το συνέδριο πα­ ρακολούθησαν στη διάρκεια του διημέ­ ρου αρκετοί έλληνες συγγραφείς: Ρέα Γαλανάκη, Μάρω Δούκα, Αθηνά Κακούρη, Θοδωρής Γρηγοριάδης, Ελιάνα Χουρμουζιάδου, Μ. Μήτρας κ.ά. ο. Σ.

Ο Μακ στην Αθήνα Το Διαβάζω και οι εκδόοεις Μεταίχμιο παρουσιάζουν το βιβλίο του Χέιρτ Μακ, Στην Ευρώπη, ένα ιδιόμορφο ταξιδιωτικό αφήγημα, στις 27 ΜαΤου, στις 12 το με­ σημέρι στον ΙΑΝΟ. Μ.

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Η Σ Ε Μ α νό λη ς Τ ζ α ν ά κ η ς

Πέραν του Ασύλου

Ο Μανόλης Τζανάκης περιγράφει την πέραν του ασύλου πορεία μέσα από τη διερεύνηση του τύπου της υποκειμενικότητας στην αναδιοργάνωση της θεραπευτικής σχέσης. Από τη σειρά σ υ ν ά ψ εις της εταιρείας “Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

Διανομή:

T a e ? l5 e u c n q

Ιπποκράτους 34, Τπλ.: 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: info@taxideftis.gr

J

Από το 5ο Γενικό Λύκειο Σταυρούπολης έλαβα σε έναν καφετί φάκελο τα ποιήματα και ένα πεζό της μαθήτριας Αντιγόνης Ηλιάδη. Δεν υπήρχε κάποιο άλλο ενδεικτικό στοιχείο στο φάκε­ λο, π.χ. πόσων χρόνων είναι η Αντιγόνη, αν τα κείμενα αυτά εί­ ναι συμμετοχή της σε κάποιον διαγωνισμό, ούτε και ποιος τα στέλνει ξέρω, κάποια δασκάλα; Η ίδια;

T p

Τα κείμενα είχαν ωραίους τίτλους, όπως «Πρέ­

πει να σιωπώ», «Το μαντολίνο της βεράντας» ...υπάρχει κι ένα διήγημα. Ο δάσκαλος/α τους έδωσε την αρχή: «Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να τηλεφωνήσει, μπήκε σ' έναν τηλεφωνικό θάλαμο, σήκωσε το ακουστικό και...» και τους ζήτησε να πλάσουν μια ιστορία,

Η Αντιγόνη δημιούργη­

σε μια εξαιρετική ιστορία, με μια φτωχή γυναίκα που διαβάζει βιαστικά τον ιατρικό της φάκελο που την πληροφορεί ότι θα πεθάνει, μπαίνει στο θάλα­ μο να τηλεφωνήσει αλλά δεν έχει κανέναν να απευθυνθεί. Δυνατό διηγηματάκι, σκέφτηκα. Πριν πετάξω τον φάκελο πρόσεξα μια σελίδα με ρίγες πάνω στις οποίες έγραφε η ίδια η Αντιγόνη, που με πληροφορούσε ότι εί­ ναι μαθήτρια της Α' Λυκείου και ήθελε να μάθει πώς αξιολογώ τη γραφή της.

X

Παραλίγο να την πατήσω σαν την ηρωίδα της που δεν διάβασε

προσεκτικά όλον τον φάκελο σχετικά με την αρρώστια της και είχε τραγικό τέλος.

Α

Μου γράφει, λοιπόν, η Αντιγόνη ότι πιο πολύ την ενδιαφέρουν

τα ποιήματά της. Είναι πράγματι εντυπωσιακά, με εικόνες δυνατές και λ έ­ ξεις μαχαίρια -σκληρές. Γράφει με ομοιοκαταληξία και σε δεκαπεντασύλλα­ βο, δύσκολα πράγματα και απαιτητικά.

Αλλά, Αντιγόνη, στην ηλικία

που είσαι καλό είναι να γράφεις, αλλά πιο καλό είναι να διαβάζεις. Να δια­ βάζεις πολύ ποίηση και πεζό. Διαβάζοντας τους άλλους λογοτέχνες, μι­ κρούς και μεγάλους ποιητές, θα δεις τι έχουν καταφέρει, θα ανακαλύψεις την τεχνική τους και θα ριχτείς με καινούργια ορμή στη δική σου ποιητική τέχνη,

f

Δοκίμασε και τον ελεύθερο στίχο, θα κινηθείς πιο εύκολα. Πα­

ρόλα αυτά, το πεζό σου μ' άρεσε πιο πολύ. Αντιγόνη, συνέχισε να διαβά­ ζεις και να γράφεις. Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δΓ υμάς.

οιηγνίηκ

ΛβΡ

m m m

m

e i o r 2 u

m m m e r a n iH o i

Σοφία N. Σφυρόερα

Ο οίκος της ηδονής Ένα πανόραμα του αναγορευμένου χώρου των γυναικών πουστοίχειωσε την Ιστορία και τη φαντασία των ανήσυχων χριστιανών ι^όσων ζουν με την προοπτική ενός στείρου Παραδείσου.

0 SE25323 ~y e d i m ar<z 1

Σ Ε

Ο Λ Α

ΤA

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

της Όλγας Σέλλα

Η

εαρινή ισημερία φέρνει σιγά-σιγά την άνοιξη και στο εκδοτικό τοπίο. Οι εκδότες σπεύδουν να προλάβουν την αγορά του Πάσχα και αμέ­ σως μετά εκείνη, τη μεγαλύτερη, του καλοκαιριού. Μια πρώτη, πρό­

χειρη και ίσως εμπειρική παρατήρηση από τις εκδόσεις που κυκλοφόρησαν το τελευταίο διάστημα είναι η άνοδος των δοκιμίων, στα οποία συμμετέχουν, όλο και πιο συχνά, με πρωτογενείς εργασίες και έλληνες ειδικοί. Οσο για το γεγονός του περασμένου μήνα, στο χώρο του βιβλίου ήταν σί­ γουρα το διήμερο συνέδριο με αφορμή τα 1 0 0 χρόνια από τη γέννηση του Μ. Καραγάτση, που διοργάνωσε το Μουσείο Μπενάκη. Πλούσιος προβλημα­ τισμός, ιδεολογικές και υφολογικές αντιπαραθέσεις, διαφωνίες, ζωντανός διά­ λογος. Ο,τι χρειάζεται δηλαδή να έχουν τα συνήθως απονευρωμένα και φιλολογίζοντα αφιερώματα σε σημαντικούς, κατά τα άλλα, λογοτέχνες.

β 51 Μαρτίου_____________________________________________________ Σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους προσπαθούν να φέρουν κοντά την ελληνική και τη ρωσική γραμματεία. Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος και η Σόνια Ιλίνσκαγια (τα βιβλία τους κυκλοφορούν από τα Ελληνικά Γράμ­ ματα) τιμήθηκαν με το μετάλλιο Πούσκιν οε μια ιδιαίτερη τελετή στο ιστορικό κτίριο της ρωσικής πρε­ σβείας στην Αθήνα. Ο πρεσβευτής της Ρωσίας στην Αθήνα Αντρέι Βντόβιν το απένειμε στον Μήτσο Αλεξανδρόπουλο για τη συμβολή του στη διάδοση και μελέτη του ρωσικού πολιτισμού, τη διάσωση της πο­ λιτιστικής κληρονομιάς, την προσέγγιση και τον αμοιβαίο εμπλουτισμό των λαών της Ρωσίας και της Ελ­ λάδας. Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 18 Μαρτίου, ο διοικητής του Κέντρου Διεθνούς Επιστημονικής και Πο­ λιτιστικής Συνεργασίας του υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας απένειμε στη Σόνια Ιλίνσκαγια το διάσημο τιμής για τη συμβολή της στην υπόθεση φιλίας των λαών. Το άξιζαν και οι δύο.

1 Απριλίου Και επισήμως, διά στόματος υπουργού Πολιτισμού Μιχάλη Λιάπη, το 2008 ανακηρύσσεται «Έτος Καραγάτση». Η ανακοίνωση έγινε στη συνέντευξη τύπου που διοργάνωσε το ΕΚΕΒΙ για να παρουσιάσει επισήμως ένα ακόμη μπεστ σέλερ του Μ. Καραγάτση: το λεύκωμα για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, που εντάσ­ σεται στη σειρά ανάλογων εκδόσεων για σημαντικούς έλληνες ποιητές και πεζογράφους τους οποίους τ ι­ μά το ΕΚΕΒΙ με εκδηλώσεις. Στη διάρκεια της χρονιάς θα πραγματοποιηθούν παρουσιάσεις της κινητής έκ­ θεσης σε σχολεία της χώρας, ένας διαγωνισμός σεναρίου στον οποίο οι επίδοξοι σεναριογράφοι θα κλη­ θούν να μεταφέρουν στον κινηματογράφο έργο του Μ. Καραγάτση και η χρονιά θα κλείσει μ' ένα διήμερο συνέδριο, στις 3 και 4 Οκτωβρίου, με θέμα «Όψεις του Μ. Καραγάτση», που θα φιλοξενηθεί στη Στοά του Βιβλίου.

12

ΜΑΙΟΣ 2008

1 Απριλίου

■#

Ο υπουργός Πολιτισμού, στην ίδια εκδήλωση, φάνηκε ιδιαίτερα οργανωμένος, ανακοινώνοντας από τώρα σε ποιον λογοτέχνη θα είναι αφιερωμένο το 2009. Έτσι, την ερχόμενη χρονιά θα συμπληρωθούν 100 χρόνια από τη γέννηση ενός μεγάλου έλληνα ποιητή; του Γιάννη Ρίτσου. Ήδη πριν από δύο χρόνια έγινε ένα μεγάλο συνέδριο στο Μουσείο Μπενάκη, όμως ο διάλογος για τον ποιητή και το έργο του είναι πάντα ανοικτός και αναμένουμε τις εκδηλώσεις της ερχό­ μενης χρονιάς. Καλό θα είναι, αφού είναι ήδη αρκετά νωρίς, να σχεδιαστούν νέες προσεγγίσεις και αποτιμήσεις του έργου του.

, 1 Απριλίου Ένας πρόεδρος, μια διευθύντρια και μία αντιπρόεδρος. Είναι οι επικεφαλής του ΕΚΕΒΙ, αφού πλέον τη θέ­ ση του αντιπροέδρου στο Δ.Σ. του ΕΚΕΒΙ ανέλαβε η συγγραφέας Λένα Διβάνη. Οι προδιαγραφές για καλή συνεργασία των τριών (Μάρκαρη, Βελισσάρη, Διβάνη) διαγράφονται πολύ καλές. Καλορίζικη.

V.\ Τι 510 Παγκόσμιο Συνέδριο Νέων Βιβλιοπωλών στον Κάλαμο Αττικής

11-17 Μαίου 2008 δηλώστε συμμετοχή: www.icyb2008.com Υπό την αιγίδα της E.B.F. & με την υποστήριξη της Π.Ο.Ε.Β.

Ι Μ Η Ν Α

δ ι α β α ζ ω

. Α Π Ο

ΣΕ

Μ Η Ν Α

________________________________________________ 2 Anpifll'OU β Η είδηση έφτασε, ανεπιβεβαίωτη, αργά το βράδυ. «Πέθανε η Μιμίκα Κρανάκη». Δύσκολη διαδικασία η επιβεβαίωση της πληροφορίας, δεδομένου ότι η καλή συγγραφέας ζούσε στο Παρίσι μεγάλα διαστήματα του χρόνου της και δεν είχε πολλές επαφές με ομοτέχνους της. Τελικά, ο πάντα ενη­ μερωμένος διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Άγγελος Δεληβοριάς επι­ βεβαίωσε το γεγονός. Η Μιμίκα Κρανάκη πέθανε στον ύπνο της, σε ηλικία 88 ετών, στο σπίτι της στο Παρίσι. Γεννήθηκε στη Λαμία το 1920 και σπού­ δασε Νομική και Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Έφυ­ γε μαζί με πολλούς άλλους νέους διανοούμενους και επιστήμονες, τον Δεκέμβριο του 1945, με το θρυλικό πλοίο «Ματαρόα» για το Παρίσι, με υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου. Εκεί έκανε το διδακτορικό της και δίδαξε για 20 χρόνια γερμανική φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Paris I. Και δεν σταμάτησε οτιγμή να γράφει σημαντικά βιβλία, στις σελίδες των οποίων αναζητούσε την ταυτότητα των σύγχρονων Ελλήνων και όσα νέα έζησε η Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φ

α -5

Anpifliou_______________________________________

Για μία ακόμη φορά αποδείχτηκε, και μ' αυτόν τον τρόπο, ότι ο Μ. Καραγάτσης είναι από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς της γενιάς του '50. Δύο ημέρες διήρκεσε το συνέδριο που διοργάνωσε το Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με τις εκδόσεις της Εστίας και, παρά τον άσχημο καιρό του διημέρου, είχε σε όλες τις συνεδρίες πολλούς ακροατές. Νοελληνιστές, φιλόλογοι, κριτικοί λο­ γοτεχνίας, ιστορικοί και συγγραφείς διασταύρωσαν τα ξίφη τους για το έργο του Μ. Καραγάτση, τόσο στο επίπεδο της ιδεολογίας όσο και στο επίπεδο της γραφής (της ποιητικής). Αυτός άλλωστε ήταν και ο τίτλος του συνεδρίου: «Ιδεολογία και ποιητική» και ήταν ομολογουμένως από τα πιο ενδιαφέροντα συνέδρια που έτυχε να παρακολουθήσω για σύγχρονους έλληνες πεζογράφους.

_______________________________________________ 7 Anpifliou φ Η στήλη δεν είναι βιβλιοκριτική, παρόλα αυτά θα κάνω μια εξαίρεση, για δύο σημαντικές εκδόσεις, που απηχούν το έργο δύο ανθρώπων που έβαλαν το δικό τους βάρος στη διαμόρφωση της έκφρασης του πολιτι­ σμού και της τέχνης στη μεταπολεμική Ελλάδα. Κοινό στοιχείο: ήταν και οι δύο μέλη της συντακτικής επι­ τροπής ενός περιοδικού που σημάδεψε την πολιτιστική έκφραση της νεοελληνικής διανόησης τη δεκαετία του '50 και του '60: της Επιθεώρησης Τέχνης. Πρόκειται για τον τεχνοκριτικό Γιώργο Πετρή και τον ιστορικό και κριτικό λογοτεχνίας Κ. Πορφύρη. Από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυκλοφορεί η έκδοση για τον Γιώργο Πετρή με τίτλο Τεχνοκριτικό κείμενα 1955-1986 και από το Μουσείο Μπενάκη η έκδοση για τον Κ. Πορφύρη με τίτλο Κείμενα για τον πολιτισμό, την ιστορία και την πολιτική. Δύο σημαντικά βιβλία, που ξεδι­ πλώνουν δύο αξιόλογες προσωπικότητες της τέχνης και του πολιτισμού και τις αναζητήσεις μιας εποχής.

14-

ΜΑΪΟΣ 2008

AhmdibenhiKdyptdbik Ε λ λ η ν ι κ ή

Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α

Evas pauopevos μ α κ ε δ ο ^ ^ yapos Μια puompi(i> 6 ns καλλονή £ με αδηφάγα γοηιεία.

Μ

Evas avop 0 o 6 o§os έρωια 8 ...

τουν ρβαροι Το καινούργιο, συνταρακτικό μυθιστόρημα του Λημοσθένη Κούρτοβικ θίγει, με τρόπο που θα συζητηθεί, το καυτό, διαχρονικό ζήτημα των Βαλκανίων.

Χ ρ ή μ α τ α .

Υπόθεση Έρσης ΣωτηροπούΠου ρόκειται για το πιο «τοραννισμένο» λογοτεχνικό βιβλίο των τελευταίων χρόνων. Εί­ ναι το Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές της Ερσης Σωτηροπούλου. Βρέθηκε για δεύτερη φορά άνθρωπος να το κα­ τηγορήσει ως «πορνογραφικό» και να ζητήσει την απόσυρση του. Ο αϊτών την απόσυρση του βιβλίου δεν ήταν άλλος από τον Κωνσταντί­ νο Πλεύρη (μα, ζει ακόμα, και σε ποια εποχή;) ιδρυτή της ναζιστικής ομάδας «Κόμμα 4ης Αυγουστου», σύμβουλο του Αρχηγείου Στρατού επί χούντας και διευθυντή του γρα­ φείου του I. Λαδά.

Π

Η απόφαση της ελληνικής Δ ικα ιο ­ σύνης, που υπογράφει ο δικαστής Δημήτρης Γαβαλάς και η οποία εκδόθηκε την 1 η Αυγουστου 2007, αλ­ λά καθαρογράφτηκε και έγινε γνω­ στή στις 18 Ιανουαρίου 2008, διατάσσει «την προσωρινή απόσυρση από τις σχολικές βιβλιοθήκες του βιβ λίου της κυρίας Έρσης Σω τηρο­ πουλου υπό τον τίτλο Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές, μέχρις ότου εκδικασ θεί η αγωγή του αιτουντος π ερί οριστικής απόσυρσης».

,,.Γ

_

,,

Η Ερση Σωτηροπουλου και το βιβλίο της, Ζιγκζαγ< στις νεραντζιές.

1 6 ΜΑΤΟΣ 2008

Το πιο ωραίο στην όλη υπόθεση είr , 1 ■ , , ναι το σκεπτικό του δικαστή Δημήτρη Γαβαλά, στο οποίο παραδίδει

μαθήματα Ηθικής Πατριωτικής Δια­ παιδαγώγησης. Ας δούμε κάποια Για την πατρίδα - θρησκεία - οικογένεια: «Τα σχολικά βιβλία πρέπει να εμπνέ­ ουν στα παιδιά την ηθική αγνότητα, την αγάπη για τη θρησκεία και την πατρίδα, απαλλαγμένα όμως από πολιτικές και κομματικές ιδεολογίες και προκαταλήψεις, αφού άλλωστε η θρησκεία αφορά όλους τους αν­ θρώπους, ανεξαρτήτως πολιτικών τοποθετήσεων και η αγάπη για την πατρίδα δεν κάνει πολιτικές διακρί­ σεις». Για τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία: «Το ότι το βιβλίο αυτό έλαβε κάποιο κρατικό βραβείο, αυτό δεν σημαίνει τίποτε, άλλωστε δεν έλαβε βραβείο παιδαγωγικής, αλλά κάποιο βραβείο που μάλλον δεν τιμά τα μέλη της επι­ τροπής αυτής. Η χυδαιότητα, η βω­ μολοχία και η πορνογραφία δεν πρέ­ πει ποτέ να βραβεύεται και κυρίως να κοσμεί τις σχολικές βιβλιοθήκες». Για τη λογοκρισία: «Η απαγόρευση ενός ασέμνου βιβλίου δεν αποτελεί πράξη λογοκρισίας, όπως δεν είναι λογοκρισία η οποιαδήποτε απαγό­ ρευση στα παιδιά να διαβάζουν βι­ βλία που τα ωθούν σε άσχημες συ­ νήθειες και κακές πράξεις, όπως ναρκωτικά, κλοπές, πορνεία κ.λπ.». Ο κ. Γαβαλάς νοσταλγεί την εποχή «που η γυναίκα ασχολείτο κυρίως με την ανατροφή των παιδιών της», «οι σύζυγοι δεν χώριζαν», «με το εφά­ παξ αγόραζες σπίτι, ενώ σήμερα δεν αγοράζεις ούτε την πόρτα του σπι­ τιού» και «τα παιδιά έτρωγαν σπιτι­ κό φαγητό και φορούσαν στο σχο­ λείο ποδιές». Για τη δίωξη του βιβλί­ ου δηλώσεις έκαναν πολλοί άνθρω­ ποι του πνεύματος και συγγραφείς. Σημειώνουμε, για την ιστορία, πως

Από την συγγραφέα του Περσέηολις, Μαργιάν Σατραπί

το βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου (Κέδρος, 1999) έχει βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και το Βραβείο Διαβάζω. Ο πρώτος που το έβαλε στο μάτι ήταν ο βουλευ­ τής Αρκαδίας της Ν.Δ. (και μετέπειτα υφυ­ πουργός Πολιτισμού) Πέτρος Τατούλης. Με ερώτησή του στη Βουλή (Οκτώβριος 2001) ζη­ τούσε την απόσυρση του βιβλίου από τις σχο­ λικές βιβλιοθήκες, χαρακτηρίζοντας το «πορνο­ γραφικό». Αργότερα, το 2005, ο κ. Τατούλης εξέφρασε δημόσια την αυτοκριτική του για τον πόλεμο κατά της Σωτηροπούλου, λέγοντας: «Και οι πολιτικοί είναι άνθρωποι και συχνά υποπίπτουν σε σφάλματα».

κ ε ν τ ή μ α τ α Εννέα γυναίκες στο Ιράν, από τρεις γενιές, ανάμεσα τους και η ίδια η Σατραπί, μαζεύονται γύρω από το σαμοβάρι και μιλούν για άντρες, έρωτες και σεξ. Πίνοντας τσάι, διηγούνται ιστορίες για την αγάπη, την προδοσία, τις προκαταλήψεις. Άλλοτε τρυφερές κι αστείες, άλλοτε πικρές και σκληρές, όπως οι ιστορίες των γυναικών σ’ όλο τον κόσμο.

Φόβος για τις «βρώμικες» Αέξεις «Πάλι οι Ταλιμπάν... Είναι μια εξωφρενική από­ φαση που υποστηρίζεται από ένα τραγελαφι­ κό κείμενο. Γιατί τέτοιος φόβος για τις λέξεις; Δεν υπάρχουν καλές και "βρώμικες" λέξεις. Πί­ σω από μια βιτρίνα ηθικοπλαστικών προθέ­ σεων κρύβεται μια κοινωνία συντηρητική και μικρόψυχη, που εξοστρακίζει τους φόβους της με το κυνήγι μαγισσών.

αυτοβιογραφικό τολμηρό γλυκόπικρο

Έρση Σωτηροπούλου

Παιδαγωγική με σφαϋιάρες Ό τα ν ένας δικαστής φτάνει στο σημείο μέσα σε μία απόφαση να κάνει ακόμη και υποδείξεις παιδαγωγικού χαρακτήρα με σφαλιάρες, δεν θα πρέπει να απορεί κανείς που δίνει, εντός ει­ σαγωγικών, σφαλιάρα σ' ένα βιβλίο που τιμή­ θηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος. Το πρόβλημα είναι ότι φορείς και πολίτες συμ­ βάλλουμε άθελά μας στο να αποφασίζουν δι­ καστές και για θέματα τα οποία ανάγονται σε πολιτισμό, σκέψη και τέχνη και συνεπώς δεν μπορούν να διευθετηθούν δικαστικά. Δυστυ­ χώς, η πορεία στην Ελλάδα εξελίσσεται μ' έναν τρόπο που φοβάμαι ότι θα καταλήξουμε στο να απονέμονται τα κρατικά βραβεία λογοτε­ χνίας από δικαστικά συμβούλια για να έχουμε όλοι μας το κεφάλι μας ήσυχο. ■ Πέτρος Μάρκαρης [πρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΚΕΒΙ)

Βακτριανής 43, 157 72 Ζωγράφου τηλ. & fax: 210 7770249 e-mail: elevatonpublications@yahoo.gr

ΗΛί ΒΑΤ ΟΝ

[

δ

ι α β

α

ζ ω

]

Ρ Ε Π Ο Ρ Τ Α Ζ

Η νέα Fnac οτην ΓΠυφάδα υνεχίζοντας το επενδυτικό της πρόγραμμα στην ελληνική αγο­ ρά, η γαλλική πολυεθνική αλυ­ σίδα ειδών τεχνολογίας και πολιτι­ σμού Fnac άνοιξε το δεύτερο κατά­ στημά της στην Αθήνα. Το νέο κατά­ στημα λειτουργεί στη Γλυφάδα, επί των οδών Σ. Καράγιωργα 4 και Ααζαράκη και στεγάζεται σε ένα εντυπω­ σιακό κτίριο τεσσάρων επιπέδων, συ­ νολικής επιφάνειας 2.000 τ.μ. Το κάθε επίπεδο αναπτύσσεται σε 500 τ.μ. περίπου και καλύπτει διαφο­ ρετικές κατηγορίες προϊόντων. Το κατάστημα διαθέτει: • 30.000 τίτλους βιβλίων, με δυνατό­ τητα παραγγελίας για 300.000 τί­ τλους από όλο τον κόσμο • 50.000 τίτλους CD και DVD, με δυ­ νατότητα παραγγελίας ακόμη 400.000 τίτλων από όλο τον κόσμο • 2.000 κωδικούς στην ενότητα εικό­ να και ήχος (τηλεοράσεις, homecinema, συσκευές DVD, ηχοσυστή­ ματα, συσκευές ήχου, αξεσουάρ, ψηφιακές μηχανές και βιντεοκάμε­ ρες) • 6.000 κωδικούς στην ενότητα των

Σ

ειδών πληροφορικής και κινητής τηλεφωνίας (ηλεκτρονικοί υπολογι­ στές, notebooks, περιφερειακά, software, παιχνιδομηχανές, videogames, κινητά τηλέφωνα, MP3 players, PDA, αναλώσιμα είδη και αξεσουάρ) Ο γενικός διευθυντής της Fnac Ελλά­ δος κ. Patrick Salomon δηλώνει: Μετά το πρώτο κατάστημα στο Μαρούσι, επιλέξαμε τη Γλυφάδα για τη δη­ μιουργία του νέου μας καταστήμα­ τος, γιατί βλέπουμε τη δυναμική της συγκεκριμένης αγοράς. Η Γλυφάδα εί­ ναι ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο που εξυπηρετεί περισσότερους από 15 δήμους και καλύπτει έναν πληθυσμό που ξεπερνά τους 600.000 ανθρώ­ πους. Είναι ιδανική για τη Fnac, ώριμη αλλά ταυτόχρονα "διψασμένη" για νέες ιδέες, μεγάλη σε μέγεθος αλλά με άποψη, ανοιχτή στον πολιτισμό και σε νέες προτάσεις». Ο νέος πολυχώρος Fnac είναι ένας ακόμα χώρος ελεύθερης πρόσβασης στις νέες τεχνολογίες και τα πολιτι­ στικά αγαθά, εκφράζοντας τη φιλο­ σοφία της γαλλικής αλυσίδας. ■

τα Σάββατα της ποίηοης υνεχίι ιν τα ι τον Μάιο τα «Σάβ­ βατα ης ποίησης» στην πόλη της Πάτρας, που διοργανώνει το Πολύεδρο και ο πολυμήχανος Κώστας Καπέλας. Στις 3 Μάίου θα παρουσιαστεί ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης. Θα τον παρουσιά­ σουν η Μαρία Ψάχου και ο Ανδρέας Αάζαρης, φιλόλογοι. Στις 17 Μάίου παρουσιάζεται η ποιήτρια Μαρία Κυρτζάκη από την επ. καθηγήτρια νεοελληνικής φι-

Σ

" £

Π

£ J

'9

-Λ

16

ΜΑΪ0Σ 2008

\

λολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αθηνά Βογιατζόγλου. Στις 30 Μαΐου οργανώ­ νεται ομιλία - συζήτηση με τον ποιη­ τή Χάρη Βλαβιανό και με τίτλο «Ποιον αφορά η ποίηση;» Στις 31 Μαΐου ο φιλόσοφος Φώτης Τερζάκης παρουσιάζει τον ποιητή Βύρωνα Αεοντάρη. Το 2ο συμπόσιο για την ποίηση θα διεξαχθεί από τις 25-28 Ιουνίου (πληροφορίες Κανακάρη 147, Πάτρα, τηλ. 26102-77342). ■

Λ ο γ ο τ ε χ ν ι κ ά Βραβε ί α ΔΙΑΒΑΖΩ 2 0 0 8 X

Ο

Ρ

Η

Γ

I

NISSAN

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣΤΥΠΟΣ

GrantThornton

Ο

Ε Θ Ν ΙΚ Ο Κ ΕΝΤΡΟ

Γ £

ΒΙΒΛΙΟΥ Χ Ο Ρ Η Γ Ο Ι

Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Σ

C ity Press

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣΤΥΠΟΣ

GQD

in@life

τρίτο

Φ Ι Λ Ο Ι

Τ Ω Ν

Β Ρ Α Β Ε Ι Ω Ν

Φ εκδόσεις Α ΓΚ Υ ΡΑ

[£ λ λ π ^ κ ά ] γρά μμα τα .

IO I.K 0 X

ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ

ΕΡΕΥΝ Η ΤΕΣ*

m επίκεντρο

§ ΐύρΜβ^

In t r ffio o k s εκδόσεις Καλέντη

ΜεταίΧΜΙΟ φ

ΕΚΔΟΣΕΙΣΠΕΡΙΠΛΟΥΣ ΔΙΟΝΥΣΗΣΒΙΤΣΟΣ

gjANOS

Κ ΕΚΔΟΣΕΙΣKACTANIQTH

ΚΕΔΡΟΣ

ΝΕΟ ΡΕΥΜΑ

ΑΜφίΛίίς

Η ώρα των Λογοτεχνικών Βραβείων ΔΙΑΒΑΖΩ 2008

Από τη συνέντευξη τύπου στον ΙΑΝΟ. Από αριστερά: Ανία Κατσίκη-Γκίβαλου, Γιώργος Αράγης, Γιάννης Ν. Μπασκόζος, Γιώργος Γαλάντης.

2Ο

ΜΑΙΟΣ 2008

ια 11η χρονιά θα απονεμηθούν ί α Λογοτεχνικά Βραβεία ΔΙΑΒΑΖΩ 2008. Η τελετή απονομής θα γίνει στις 12 Μαϊου, οτις 7 μ.μ., οτο Νέο Μουσείο Μπενάκη. Οι δύο κριτικές επιτροπές έδωσαν στη δημοσιότητα οτις 14 Απριλίου 2008, στο καφέ του βιβλιοπωλείου Ιανός, τις μικρές λίστες των υποψηφίων σε όλες τις κατηγορίες. Όπως και πέρυσι, όπως και παλιότερα, η διαδικασία των βραβείων είναι και μια ευκαι­ ρία αποτίμησης της χρονιάς που πέρασε. Είναι εκείνο το ύστερο βλέμμα πίσω μας, να δούμε τι άφησε η εκδοτική παραγωγή της προηγούμενης χρονιάς. Να δούμε τις τά­ σεις αλλά και τους συγγραφείς που ξεχωρίζουν. Το σκεπτικό που συνοδεύει τις λίστες των υποψηφίων δίνει κάποια κριτήρια προσανατολισμού, αλλά και προβληματισμού. Δεν πρόκειται για εξ επιφοιτήσεως μεγάλες κουβέντες. 0 προβληματισμός των κριτι­ κών επιτροπών βγαίνει μετά από πολλές συζητήσεις και διαδοχικές συναντήσεις, ερ­ γασία υποεπιτροπών, διαβουλεύσεις. Οι μικρές λίστες είναι κι ένα κάλεσμα για συζή­ τηση στο χώρο των αναγνωστών, των κριτικών και των συγγραφέων. Η αναμέτρηση της προσωπικής μας γνώμης με αυτήν των κριτικών επιτροπών είναι μια γόνιμη δια­ δικασία για τον καθένα μας χωριστά. Και μια μικρή επανόρθωση: στις μικρές λίστες για τα υποψήφια προς βράβευση βιβλία η Μαρία Κωτίδου με το βιβλίο της Επαφές (Κέδρος) ανήκει στη λίστα των πρωτοεμφανιζόμενων και όχι σε αυτήν του διηγήματος, όπου από αβλεψία τοποθετήθηκε στο σχετικό δελτίο τύπου.

Γ

N E W N IS S A N M IC R A P A C K E D W IT H T E C H N O L O G Y ! • Πίσω Αιοθητήρεβ Παρκαρίσματοε · MP3 Dock · Bluetooth • Speed Limiter Warning «Έξυπνο κλειδί Τόσο φορτωμένο με την τελευταία λέξη τηβ τεχνολογίαε, τόσο sexy! Τόσο Micra... είναι θαύμα. Το δικό oas μικρό τεχνολογικό θαύμα! • •

προκαταβολή · κρυφέβ χρεώσειβ

δόσειβ ·

τόκουβ για ένα χρόνο

.nissan.gr

S H IF T city life

Ι

α

ζ ω

]

δ

ι α β

λ

Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

Η τελετή Η απονομή των βραβείων θα γίνει στις 12 ΜαΤου στο Νέο Μουσείο Μπενάκη, στην οδό Πειραιώς 138, στις 7.00 μ.μ., στο αμφιθέατρο του Μου­ σείου. Θα ακολουθήσει κοκτέιλ στο αίθριο του Μουσείου. Στην τελετή απονομής έχουν κληθεί να παραστούν άνθρωποι των γραμμάτων και των τ ε ­ χνών, εκπρόσωποι κοινωνικών, πολιτικών, πολι­ τιστικών φορέων και οργανισμών. Η είσοδος εί­ ναι ελεύθερη για το κοινό. Την τελετή θα παρουσιάσει ο δημοσιογράφος Παύλος Τζήμας, τον οποίο ευχαριστούμε από βάθους καρδιάς.

Τα βραβεία που θα δοθούν Θα δοθούν τα ακόλουθα βραβεία: • Ποίησης • Δοκιμίου • Διηγήματος • Μυθιστορήματος • Πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα (στη μνήμη Ηρακλή Παπαλέξη) • Εικονογραφημένου παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου • Παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου για μεγάλα παιδιά

Λογοτεχνικών Βραβείων ΔΙΑΒΑΖΩ 2008

Τιμητικό Βραβείο προσφοράς στο Βιβλίο Το βραβείο αυτό απονέμεται στη μνήμη του ιδρυτή του περιοδικού, Περικλή Αθανασόπουλου.

Η διαδικασία Οι επιτροπές των βραβείων εργάστηκαν εντατικά, κρίνοντας το σύνολο της παραγωγής του 2007. Το υλικό τους αντλήθηκε από τους κοινούς καταλόγους της ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ και του Διαβάζω, όπως δημοσιεύονται στα μηνιαία δελτία που εμφανίζονται στην ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ. Έλαβαν, επίσης, υπόψη τους και τις μεμονωμένες παραγωγές όσων συγγραφέων είχαν την καλοσύνη να αποστείλουν τα βιβλία τους στη διεύθυνση του περιοδικού. Η ψηφοφορία είναι μυστική. Το κάθε μέλος της επιτροπής αξιολογεί τα βιβλία με σειρά προτίμησης. Έτσι, σε μία λίστα 10 βιβλίων το πρώτο βιβλίο παίρνει 10 βαθμούς, το δεύτερο 9, το τρίτο 8 κ.ο.κ. Το τελικό άθροισμα των βαθμών

22

ΜΑΙΟΣ 2008

Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ο Σ ΤΥΠΟΣ e-tipos*com

Γράφει και γράφεται για σένα

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ωα ]] Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

που θα δώσουν τα μέλη της κάθε επιτροπής κρίνει και το αποτέλεσμα. Βρα­ βεύεται, δηλαδή, το βιβλίο που θα συγκεντρώσει το υψηλότερο άθροισμα βαθμών. Η ψηφοφορία γίνεται με κλειστό φάκελο ή email που απευθύνεται προς τη δικηγόρο Αθανασία Τριανταφυλοπούλου - Καλλή, η οποία αθροίζει τους βαθμούς και δίνει το τελικό αποτέλεσμα. Ο φάκελος των αποτελεσμά­ των, ανά κατηγορία, παραδίδεται από τη δικηγόρο στη διεύθυνση του Διαβά­ ζω, σφραγισμένος, λίγο πριν από την έναρξη της τελετής απονομής. Τα ψη­ φοδέλτια βρίσκονται στα χέρια της δικηγόρου προς διευκρίνιση οποιοσδήπο­ τε ερωτήματος ή ένστασης.

Το βραβείο Το βραβείο είναι μια γλυπτή σύνθεση του εικαστικού Θανάση Διαμαντόπουλου και συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 2.500 ευρώ. Διευκρινίζεται ότι το Τι­ μητικό Βραβείο Προσφοράς στο Βιβλίο δεν συνοδεύεται από χρηματικό έπα­ θλο.

Το βραβείο του οςδελ Στη συνέντευξη τύπου, το Δ.Σ. του ΟΣΔΕΛ ανακοίνωσε ότι και φέτος θα ενισχύσει με 1.000 ευρώ κάθε συγγραφέα που θα βραβευτεί.

Οι κριτικές επιτροπές Η κριτική επιτροπή των Λογοτεχνικών Βραβείων ΔΙΑΒΑΖΩ 2008 για την ποίη­ ση, το δοκίμιο, το διήγημα, το μυθιστόρημα και τον πρωτοεμφανιζόμενο συγ­ γραφέα αποτελείται από τα ακόλουθα μέλη: Γιώργος Αράγης, κριτικός λογο­ τεχνίας, δοκιμιογράφος, Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ποιητής, βιβλιογράφος, Αλέξης Ζήρας, πρόεδρος της επιτροπής, κριτικός λογοτεχνίας, Αγγέλα Καστρινάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Φιλολογίας στο Πανεπι­ στήμιο Κρήτης, συγγραφέας, Κώστας Κατσουλάρης, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας, Λευτέρης Παπαλεοντίου, Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Νικήτας Παρίσης, φιλόλογος, κριτικός λογοτεχνίας. Η κριτική επιτροπή των Λογοτεχνικών Βραβείων ΔΙΑΒΑΖΩ 2008 για το εικονο­ γραφημένο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο και το λογοτεχνικό βιβλίο για μεγάλα παιδιά αποτελείται από τα ακόλουθα μέλη: Μένη Κανατσούλη, Καθηγήτρια στο Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία στο Πανεπιστή­ μιο Αθηνών, Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, πρόεδρος της επιτροπής, Καθηγήτρια Ελ­ ληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σούλα Οικονομίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Γιώργος Παπαντωνάκης, Επίκουρος καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Δημήτρης Πολίτης, εκπαιδευτικός. Λέκτορας στο ΤΕΕΑΠΗ του Πανεπι­ στημίου Πατρών.

24

ΜΑΙΟΣ 2008

Με ευθύνη για το βιβλίο, τον αναγνώστη, το συγγραφέα για τον πολιτισμό, τα γράμματα, τις τέχνες

Ο GrantThornton

[

δ

ι α β

α

ζ ω

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

Οι χορηγοί Η προσπάθεια των βραβείων δεν θα μπορούσε να έχει ευτυχές αποτέλεσμα χωρίς την ευγενική χορηγία επιχειρήσεων και οργανισμών που εκτίμησαν το τριανταδυάχρονο έργο του περιοδικού μας και θέλησαν να συμβάλουν στη διάδοση του καλού βιβλίου σε ευρύτερα στρώματα. Πρόκειται για επιχειρή­ σεις που έχουν να επιδείξουν κοινωνική ευθύνη και δραστηριότητες που ξε­ περνούν το αυστηρά επιχειρηματικό τους αντικείμενο. Ευχαριστούμε τη Nissan Νικ. I. Θεοχαράκης, την εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος, τον ΟΣΕ, την Grant Thornton και το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου. Οι φορείς αυτοί δεν είναι απρό­ σωποι και γι' αυτό θέλουμε να ευχαριστήσουμε προσωπικά τα στελέχη τους, κ.κ. Νικόλαο Θεοχαράκη, Αντώνη Παπαγιαννίδη, Νίκο Εμπέογλου, Βασίλη Καζά, Κατρίν Βελισσάρη.

Οι χορηγοί επικοινωνίας Ευχαριστούμε για τη μεγάλη βοήθεια που μας προσφέρουν στη δημοσιοποί­ ηση του γεγονότος τους χορηγούς επικοινωνίας: Ελεύθερος Τύπος, City Press, ΕΡΤ, Τρίτο Πρόγραμμα, Cosmos, Αθήνα 9,84, Nltro Radio, In2llfte.gr.

Οι υποστηρικτές Στην προσπΰθειά μας αυτή βρήκαμε πολλούς υποστηρικτές, μεταξύ των οποίων ιδρύματα με πνευματικό και πολιτιστικό χαρακτήρα, όπως το Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη και το Ίδρυμα Κώστα Κυριαζή. Ευχαριστούμε θερ­ μά τη Στροφιλιά και το ουίσκι Haig για την παροχή των ποτών της δεξίωσης που θα ακολουθήσει. Ευχαριστούμε την εταιρεία Max Productions. Τέλος, ευ ­ χαριστούμε το Σύλλογο Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών, το Σύνδεσμο Εκδοτών Βι­ βλίου, την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών και τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου.

Οι φίΒοι Οι φίλοι μας είναι πολλοί. Αυτοί που προσέφεραν οικονομική στήριξη και όσοι δραστηριοποιήθηκαν για την αρτιότητα της διοργάνωσης. Σήμερα αναφέρου­ με και ευχαριστούμε τις εκδόσεις: Αγκυρα, Αθ. Σταμούλης, ΑΛΔΕ Κέρκυρα, Αρ­ μός, Εκδοτικές Επιχειρήσεις Γ. & Κ. Δαρδανός, Ελληνικά Γράμματα, Εμπειρία Εκδοτική, Επίκεντρο, Ερευνητές, Ίκαρος, Introbooks, Ιωλκός, Εκδοτικός Όμι­ λος Ίων, Καλέντη, Καστανιώτη, Κέδρος, Κονιδάρη, Μελάνι, Μεταίχμιο, Μίνωας. Πάπυρος, Πατάκη, Περίπλους, Προπομπός, Scrlpta, Ψυχογιός, Ωκεανίδα, τα βιβλιοπωλεία FNAC, IANOS και Παπασωτηρίου, και το ΝΕΟ ΡΕΥΜΑ. Ευχαρι­ στούμε τους εκδότες που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά μας και φρόντισαν για την έγκαιρη αποστολή των προς εξέταση βιβλίων στα μέλη των κριτικών επιτροπών. Ευχαριστούμε θερμά την εταιρεία εμπορίας και επεξεργασίας χάρτου Αγγελίδης - Γεωργακόπουλος ΑΕΒΕ, καθώς και το τυπογραφείο I. Μαυρίδης & Υιοί Ο.Ε.

2 <0 ΜΑΙΟΣ 2008

Τουριστικές διαδρομές

Ταξίδεψε με τρένο κατά μήκος του ποταμού Νέστου. Μια μοναδική εμπειρία που κανένα άλλο μέσο δεν μπορεί να προσφέρει.

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.

Ε ΝΟ:

ΤΟ Ο Ι Κ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο

ΜΕ Σ Ο ΠΟΥ ΔΕ Ν

Ε ΠΙ ΒΑΡΥΝΕΙ

ΤΟ Π Ε Ρ Ι Β Α Λ Λ Ο Ν

[

Δ I A BA Ζ Ο ] Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

Ευχαριστούμε, τέλος, το Μουοείο Μπενάκη, το διευθυντή του κ. Άγγελο Δεληβοριά και την κ. Ειρήνη Γερουλάνου.

Μικρές λίοτες υποψηφίων προς βράβευση ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΠΟΙΗΣΗΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ] Γιώργος Γώτης, Χρονογραφία, εκδόσεις Στιγμή Πόνος Κυπαρίσσης, Το χώρα που μένει, εκδόσεις Καστανιώτη Αντώνης Μακρυδημήτρης, Νάες άναες, εκδόσεις Ίκαρος Ελένη Μαρινάκη, Εδώ στο λίγο, εκδόσεις Γαβριηλίδης Χάρης Μιχαλόπουλος, Πιο νύχτα, εκδόσεις Μανδραγόρας Λιλή Ντινα, Η ενηλικίωση των παραμυθιών, εκδόσεις Γαβριηλίδης Αγγελική Σιδηρά, Αμείλικτα γαλάζιο, εκδόσεις Καστανιώτη Τηλέμαχος Τσαρδάκας, Το σκοτεινό αγγελάκι και το δέντρο, εκδόσεις Γαβριηλίδης Θανάσης Χατζόπουλος, Μετόπη, εκδόσεις Ύψιλον Δήμητρα X. Χριστοδούλου, Λιμός, εκδόσεις Νεφέλη

Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η ποιητική παραγωγή του 2007 δια­ φέρει ριζικά από εκείνην του 2006, Κατά κανόνα, διατηρήθηκε η αρκετά υψη­ λή ποιότητα, την οποία είχαμε διακρίνει και στο έτος 2006. Επιπλέον, δόκιμοι και αναγνωρισμένοι ποιητές μας εξέδωσαν νέες συλλογές τους κατά την υπό κρίσιν περίοδο και, ταυτόχρονα, εμφανίστηκαν για πρώτη φορά με βιβλίο τους αξιόλογες, νέες ελπιδοφόρες φωνές, Η επιτροπή, παρά την πολύ ικανοποιη­ τική ποιότητα που διέκρινε στα έργα των καθιερωμένων (οι οποίοι έχουν βρα­ βευτεί κατά το παρελθόν και έχουν αποσπάσει ποικίλες διακρίσεις), θεώρησε σκόπιμο να μην τους συμπεριλάβει στη μικρή λίστα, με το σκεπτικό να ενθαρρυνθούν και να αναδειχτούν νεότεροι ποιητές μας. Σε σχέση με το «αντίπαλον δέος» της πεζογραφίας, διαπιστώθηκε και φέτος πως οι πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές υπερέχουν, σε πολλές περιπτώσεις, των αντίστοιχων νέων πεζογράφων. Υπενθυμίζεται, πάντως, όπως είχαμε σημειώ­ σει και κατά το προηγούμενο έτος, πως «η ποιητική καταξίωση κερδίζεται τελικώς με βραδείς ρυθμούς και προϋποθέτει επίπονη πορεία». Επιθυμία της επιτροπής ήταν να περιοριστεί σημαντικά, οε οχέση με το πα­ ρελθόν, ο αριθμός των βιβλίων της μικρής λίστας, επιθυμία που δεν εκπλη­ ρώθηκε, λόγω της ικανοποιητικής ποιοτικής στάθμης των προτεινόμενων βι­ βλίων.

23

ΜΑΪΟΣ 2008

ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ

w.biblionet.gr

ΟΛΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΕΝΑ ΚΛΙΚ

• 130.000 ΒΙΒΛΙΑ ON LINE • ΟΛΕΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ • 70.000 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕΣ Ένα εργαλείο που διαθέτει δωρεάν το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) στους επαγγελματίες και στους φίλους του βιβλίου • 300.000 επισκέπτες το μήνα • Περισσότερα από 30 on-line βιβλιοπωλεία λειτουργούν ήδη με βάση τη ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ: www.books.gr (Ελευθερουδάκης), www.papasotiriou.gr, www.estiabookstore.gr,www.patakis.gr,www.evripidis.gr, www.florasfun.gr,www.bibliotopia.gr,www.allbooks.gr, www.bazaarbooks.gr,www.libro.gr,www.govostis.gr, www.odisseas.gr,www.tsamantakis.gr,www.ekfrasi.com.gr, www.bookexperts.gr,www.aboutbooks.gr, www.vivliofono.gr,www.nikoletakis.gr, www.diethnesbooks.gr,www.thebookstore.gr, www.booksingreek.gr,www.diaspora.gr,www.lemoni.gr, www.bibliopolio.gr,www.booksfromgreece.gr, www.oionos.com (Κούτρας, Λαμία), www.bibliagora.co.uk (Λονδίνο), το εσωτερικό δίκτυο των βιβλιοπωλείων Fnac και Public (Γερμανός)... και άλλα 18 ετοιμάζονται Διατίθεται δωρεάν και σε CD-ROM στο γραφείο του ΕΚΕΒΙ στη ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (Πεσμαζόγλου 5, Αθήνα)

Πληροφορίες: ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ Αθανασίου Διάκου 4 117 42 Αθήνα, τηλ.: 210-9200300, www.ekebi.gr Ε Θ Ν ΙΚ Ο Κ Ε Ν Τ ΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

I δ ι α β ά ζ ω ] ^ Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2008

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΔΟΚΙΜΙΟΥ [ΧΟΡΗΓΟΣ GRANT THORNTON] Διαμάντη Αναγνωστοπούλου,

Αναπαραστάσεις του γυναικείου

στη λογοτεχνία, εκδόσεις Πατάκη Ευριπίδης Γαραντούδης, Από τον μοντερνισμό στη σύγχρονη ποίηση: 1930-2006, εκδόσεις Καστανιώτη Αλέξανδρος Ίσαρης, Κάτω από τόσα βλέφαρα: Σημειώσεις για τον Ρίλκε, εκδόσεις Ίκαρος Τάκης Καγιαλής, Η επιθυμία για το μοντέρνο, Δεσμεύσεις και αξιώσεις της λογοτεχνικής διανόησης στην Ελλάδα του 1930, εκδόσεις Βιβλιόραμα Τάκης Καρβέλης, Πολύτροπος αρμονία: Η κατά Κάλβον πολύτροπος αρμονία της ποίησης του Ελύτη: Από τους «Προσανατολισμούς» ώς το «Άξιον Εστί», εκδόσεις Σοκόλη Ξενοφών Α. Κοκόλης, Ο κόσμος ίο υ καθρέφτη στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Καστανιώτη Μαίρη Μικέ, Έρως (αντ)εθνικός: Ερωτική επιθυμία και εθνική ταυτότητα τον 19ο αιώνα, εκδόσεις Πόλις Παναγιώτης Μουλλάς, Ο χώρος του εφήμερου: Στοιχεία για την ηαραλογοτεχνία του 19ου αιώνα, εκδόσεις Σοκόλη Αλεξάνδρα Σαμουήλ, Ιδαλγός της ιδέας: Η περιπλάνηση του Δον Κιχώτη στην ελληνική λογοτεχνία, εκδόσεις Πόλις Άννα Τζούμα, Εκατό χρόνια νοσταλγίας: Το αυτοβιογραφικό αφήγημα Έθνος, εκδόσεις Μεταίχμιο

Η χρονιά που πέρασε ευτύχησε να έχει και πολλά και καλά δοκιμιακά κείμενα. Το γεγονός αυτό ήταν ένας επιπλέον λόγος που δυσκόλεψε αρκετά τα πράγ­ ματα στο στάδιο της τελικής επιλογής. Όταν τα πολλά είναι και καλά, η επι­ λογή εκείνων που θα συγκροτήσουν τη μικρή λίστα γίνεται μάλλον δύσκολη υπόθεση. Οι άλλοι λόγοι που δυσκόλεψαν τα μέλη της επιτροπής στις τελικές τους επι­ λογές είναι γενικότεροι. Γι' αυτό, εύκολα θα μπορούσε κανείς να τους εικάσει. Ο πρώτος είναι η κάποια ασάφεια του όρου «δοκίμιο». Δεν είναι πάντα εύκολο να συμφωνήσουμε όλοι ποια, τελικά, κείμενα στεγάζονται κάτω από αυτό τον όρο. Η επιτροπή, πάντως, έθεσε, μεταξύ των άλλων, ένα σαφές πλαίοιο και περί­ γραμμα. Ασχολήθηκε και αξιολόγηοε δοκιμιακά κείμενα που είχαν, κυρίως, τρία χαρακτηριστικά: μελετούσαν θέματα και προβλήματα λογοτεχνίας, είχαν κάτι το ιδιαίτερα προσωπικό στον τρόπο προσέγγισης του θέματος και, τέλος,

30

ΜΑΪ0Σ 2008

[

δ

ι α β

α

ζ ω

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

ανέδιδαν τη μεστότητα, αλλά και τη χάρη που απαιτεί η δοκιμιακή γραφή. Από μια εύκαμπτη λογική τέτοιων κριτηρίων προέκυψε, τελικά, η μικρή λίστα για το είδος που καθιερώθηκε να το λέμε «δοκίμιο».

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΟΣΕ1 Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Χάρτες: Εβδομήντα ιστορίες, εκδόσεις Πατάκη Φώτης Θαλασσινός, Λούπα, εκδόσεις Καστανιώτη Ευτυχία Καλλιτεράκη, Οι κουμπότρυπες: 13 ιστορίες, εκδόσεις Μελάνι Μάκης Καραγιάννης, Ο καθρέφτης και το πρίσμα, εκδόσεις Νεφέλη Ζέτα Κουντούρη, Όμορφη ζωή, εκδόσεις Κέδρος Νίκη Μαραγκού, Ο δαίμων της πορνείας, εκδόσεις Μελάνι Δημήτρης Πετσετίδης, Λυσσασμένες αλεπούδες, εκδόσεις Κέδρος Ασημένια Σαράφη, Φεγναράδα στο δέρμα, εκδόσεις Πατάκη Νίκη Χατζηδημητρίου, Υποφωτισμένο: Διηγήματα και άλλα, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Το ελληνικό διήγημα καταδιωκόταν για καιρό από την προσβλητική για το εί­ δος υποψία ότι ήταν ένας προθάλαμος για την άσκηση του μελλοντικού μυθιστοριογράφου. Όμως, αν δούμε τη σημαντική του γονιμότητα κατά τα τελ ε υ ­ ταία τριάντα χρόνια και την επιλογή ορισμένων συγγραφέων να ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με αυτό, μπορούμε μάλλον να πούμε ότι έχει πλέον γί­ νει ο ποιοτικός αντίποδας του πολύ συχνά άτεχνου και ανοικονόμητου ελλη­ νικού μυθιστορήματος. Οι συλλογές διηγημάτων του 2007, με έντονη τη γυ­ ναικεία δημιουργική παρουσία, διακρίνονται για την πολυμορφία των αφηγη­ ματικών τους τρόπων και την εξαιρετικά λειτουργική παρουσία του ανατρεπτι­ κού στοιχείου της φαντασίας. Οι αναγνώστες έχουν να χαρούν την υποβλητι­ κή πλαστικότητα, τον ποιητικό ρεαλισμό αλλά και το μουσικό ρυθμό στις εξι­ στορήσεις των διηγηματογράφων που προκρίνονται.

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ NISSAN! Βασίλης Αλεξάκης, μ.Χ., εκδόσεις Εξάντας Βαγγέλης Αυδίκος, Η κίτρινη ομπρέλα, εκδόσεις Μεταίχμιο Νένη Ευθυμιάδη, Ο γιος του Μπίλυ Μπλου, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα Τάκης Θεοδωρόπουλος, Το αριστερό χέρι της Αφροδίτης, εκδόσεις Ωκεανίδα Δημήτρης Καπετανάκης, Η συμμορία της συγκίνησης, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας

32

ΜΑΙΟΣ 2008

η ΠΡΩ ΤΕΥΟΥΣΑ ενημέρωσή oas έχει όνομα

Πά>Γτα. Κ r U v ' l i i A eTL }*Αζ< « Α ς ϋ Α Ι «

I

Τ ο

et ASoi%rh

ί^ Κ

το ο η

Ί 4-*JpV\S iy iK e iV c ^ W A S j*i Tout; γ ο ^ ίΓ ίς !

Γ

δ ι α β α ζ ω ] Ι ι Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2008

Ανδρέας Μήτσου, Ο κύριος Επισκοπάκης: η εξομολόγηση ενός δειλού, εκδόσεις Κασιανιώτη Μάριος Μιχαηλίδης, Ο Οστεοφύλαξ, εκδόσεις Μεταίχμιο lωάwα Μπουραζοπούλου, Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;, εκδόσεις Καστανιώιη Γιώργος Παναγιωτίδης, Ερώτων και αοράτων, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Δημήτρης Σωτάκης, Ο άνθρωπος καλαμπόκι, εκδόσεις Κέδρος

Διαφωτισμός, αλλά και μυστικισμός, δοκιμιακό στοιχείο αλλά και ατμοσφαιρικότητα, ροπή προς το παράλογο, ανάπλαση μιας εποχής, χιούμορ ή άκρα σο­ βαρότητα, ταξίδια σε εξωτικούς τόπομς, αλλά και ταξίδια στον εαυτό, αστυνο­ μικά, βιβλιοφιλικά, ανάπλαση της ζωής πραγματικών προσώπων ή αναβίωση ηρώων της λογοτεχνίας σε νέες περιπέτειες, μυθιστορήματα-ποταμοί, αλλά και νουβέλες. Όλα υπήρχαν στο φετινό πεδίο της ελληνικής μυθιστοριογραφί­ ας και σχεδόν όλα εκπροσωπούνται στη μικρή λίστα που καταρτίοαμε. Η λογι­ κή με την οποία συγκροτήθηκε το τελικό σώμα (με όχι λίγπ δυσκολία) δεν ήταν βέβαια η λογική της εκπροσώπησης από το κάθε είδος, όμως το αποτέλεσμα συνιστά εντέλει ένα αρκετά αντιπροσωπευτικό δείγμα της παραγωγής του 2007. Αν γέρνει προς τα κάπου, είναι προς το παράλογο: αρκετά στοιχεία πα­ ραλόγου, ενός μάλλον τιθασευμένου παραλόγου ωστόσο, ή ένα μη ρεαλιστι­ κό στυλιζάρισμα της πραγματικότητας παρουσιάζονται στα μυθιστορήματα της λίστας, δείχνοντας ίσως μία από τις βασικές κατευθύνσεις της ελληνικής πεζο­ γραφίας. Επίσης, το χιούμορ, η χάρη, η ελαφριά ειρωνεία φαίνεται πως αποτέλεσαν κριτήρια για την επιλογή. Ο όγκος ορισμένων έργων και οι πολύ αργοί ρυθμοί στους οποίους εκτυλίσσονται οι ιστορίες αποτέλεσαν αποτρεπτικό πα­ ράγοντα για την πρόκριση. Αν στο αναγνωστικό κοινό αρέσουν συνήθως τα με­ γάλα μεγέθη, η επιτροπή φέτος προτίμησε τα μικρομεσαία.

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ] Κατερίνα Ηλιοπούλου, Ο κύριος Ταυ, εκδόσεις Μελάνι Ελένη Κεφάλα, Μνήμη και παραλλαγές, εκδόσεις Πλανόδιον Πατρίτσια ΚολαΤτη, Σελέστεια, εκδόσεις Νεφέλη Σοφία Κολοτούρου, Αν-επίκαιρα ποιήματα, εκδόσεις Τυπωθήτω Μαρία Κωτίδου, Επαφές, εκδόσεις Κέδρος Αγορίτσα Μπακοδήμου, Εγχειρίδιο του καλού ταξιδιώτη, εκδόσεις Λιβάνη Γιάννης Παλαβός, Αληθινή αγάπη και άλλες ιστορίες, εκδόσεις Introbooks Κυριάκος Συφιλτζόγλου, Έκαστος εφ' ω ετάφη, εκδόσεις Γαβριηλίδης Μαρία Φακίνου, Το καπρίτσιο της κυρίας Ν., εκδόσεις Καστανιώτη

34-

ΜΑΪ0Σ 2008

Ορίζει το free press

Κ.Μ.Π.

Ε Κ Δ Ο Τ Ι Κ Η Α.Ε. 3 μέσα ένας όμιλος

•χιΜΗ V

ι Μηχανοκίνηση

bl0uimQ9.gr

itv Press

Κ.Μ.Π. Εκδοτική Α.Ε. Αττικής 55, Βριλήσσια 152 35

τηλ. 210-8776400, fax. 210-6898199

[

δ

ι α β

α

ζ ω

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

Το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενων λογοτεχνών απονέμειαι, όπως και πέρυσι, σε νέους ποιητές και πεζογράφους έως 40 ετών. Πέρυσι υπερείχαν αριθμητι­ κά οι προκριθέντες πεζογράφοι, φέτος, αντίθετα, υπερέχουν αριθμητικό οι ποιητές. Η κριτική επιτροπή προέκρινε βιβλία τα οποία προϋποθέτουν αξιόλο­ γη παιδεία και καλή γνώση της τεχνικής για το κάθε είδος. Γενικά, αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις για κάποιο ανανεωτικό κίνημα πέρα από τα καθιερωμένα, μπορούμε ωοτόοο να μιλάμε για αρκετά προωθημένες μορφές έκφρασης. Γε­ γονός ενθαρρυντικό οπωσδήποτε για τη μελλοντική εξέλιξη των νέων συγ­ γραφέων.

ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΒΙΒΛΩΝ ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ] Φραντζέσκα Αλεξοπούλου-Πετράκη (κείμενο), Ναταλία Καπατσούλια (εικονογράφηση), Θέλω να γίνω ήρωας, εκδόσεις Παπαδόπουλος Μελίνα Καρακώστα (κείμενο), Ιόλης Μπαρκής (εικονογράφηση), Η μαύρη λίμνη, εκδόσεις Πατάκη Κώστας Μάγος (κείμενο), Μυρτώ Δεληβοριά (εικονογράφηση), Το δάσος της ξύλινης ξύστρας, εκδόσεις Πατάκη Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Ο γάτος της οδού Σμολένοκη, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Βασίλης Παπατσαρούχας (εικονογράφηση), Οι 12 κοκκινοσκουφίτσες και ο κουρδιστός λύκος, εκδόσεις Παπαδόπουλος Βασιλική Νευροκοπλή (κείμενο), Νικόλας Ανδρικόπουλος (εικονογράφηση), Αν τ' αγαπάς ξανάρχονται, εκδόσεις Λιβάνη Ντορίνα Παπαλιού (κείμενο), Μάρια Μπαχά (εικονογράφηση), Όταν ο Ζορό έφαγε την έκθεσή μου, εκδόσεις Παπαδόπουλος Μάρω Σφακιανοπούλου (κείμενο), Ίρις Σαμαρτζή (εικονογράφηση) Το ξύπνημα των κούκων, εκδόσεις Ταξιδευτής Ευγένιος Τριβιζάς (κείμενο), Αντώνης Ασπρόμουργος (εικονογράφηση) Ο πόλεμος της Ωμέγαβήτας, εκδόσεις Μίνωας

36

ΜΑΙΟΣ 2008

[ Λ Ο Γ ΟB Τ Ε Χ Ν Ι Κ Α Δ I A

A Ζ

Β Ρ Α Β Ε Ι Α

2 0 0 8

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΑΙΔΙΑ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ] Μαρία Αβρααμίδου, Το σπίτι του άγγλου συνταγματάρχη, εκδόοεις Πατάκη Άλκη Ζέη, Ο ψεύτης παππούς, εκδόσεις Κέδρος Μάρω ΛοΤζου, Το τσίμπημα της σφήκας, εκδόσεις Πατάκη Φίλιππος Μανδηλαράς, Τα μπανανόψαρα, εκδόοεις Πατάκη Βασίλης Παπαθεοδώρου, Χνότα στο τζάμι, εκδόσεις Κέδρος Γιάννης Ρεμούνδος, Όνειρο είναι, θα περάσει, εκδόσεις Ψυχογιός Κώστας Χαραλάς, Όλα έχουν μόνο μια πλευρά!, εκδόσεις Παπαδόπουλος Πόνος Χριστοδούλου, Ο Ναβίντ δεν ήρθε για διακοπές, εκδόσεις Κέδρος Λίτσα Ψαραύτη, Η σπηλιά της γοργόνας, εκδόσεις Πατάκη

Στα γραφεία του περιοδικού συγκεντρώθηκε ένας μεγάλος αριθμός από βι­ βλία του έτους 2007 υποψήφια για βράβευση, που εντάσσονται στις κατηγο­ ρίες «Εικονογραφημένο Παιδικό Βιβλίο» και «Λογοτεχνικό Βιβλίο για μεγάλα παιδιά». Τα μέλη της κριτικής επιτροπής κατά τις συναντήσεις τους αποφάσι­ σαν την κατάρτιση «καταλόγων αντιπροσωπευτικών βιβλίων» (μικρές λίστες) και για τις δύο κατηγορίες. Τα περισσότερα βιβλία των καταλόγων αυτών διακρίνονται για τη θεματική τους τόλμη, την πρωτοτυπία της έμπνευσης, τους αφηγηματικούς τους τρόπους, την ποικιλία των τεχνικών που εφαρμόζουν. Για την κατηγορία του «Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου» διαπιστώνεται ότι το δυνατό σημείο των σύγχρονων εικονογραφημένων βιβλίων στην Ελλά­ δα είναι η αισθητική τους. Ενισχύεται η εικαστική αφήγηση, ενώ διαφαίνεται μια τάση υπέρβασης του κειμένου και δημιουργικού διαλόγου μεταξύ κειμενικής και εικονιστικής αφήγησης. Αρκετά βιβλία διακρίνονται για τις ευφυείς ιδέες τους, όπως η ανάδειξη του καθημερινού και η προβολή αθέατων όψεών του, τις οποίες όμως οι συγγραφείς διαχειρίζονται πολλές φορές με αναιμι­ κούς αφηγηματικούς τρόπους. Στην κατηγορία «Λογοτεχνικό Βιβλίο για μεγάλα παιδιά» ξεχώρισαν βιβλία όχι μόνο καταξιωμένων αλλά και νεοεμφανιζόμενων συγγραφέων. Στη θεματο­ λογία και στις αφηγηματικές τεχνικές αρχίζουν και διαμορφώνονται νέες τά­ σεις. Εντοπίζεται δυναμικότερη η παρουσία του χιούμορ, γίνεται εμφανέστε­ ρο το στοιχείο του παράδοξου, παρατηρείται διαπίδυση μεταξύ των λογοτε­ χνικών ειδών στο ίδιο βιβλίο. Παράλληλα, διαφαίνονται νέες τάσεις στο επί­ πεδο κυρίως της θεματολογίας, όπως αστυνομικού τύπου αφηγήσεις ή άλλες με φιλοσοφικό προβληματισμό. Τέλος, επισημαίνουμε την έκδοση «ελαφρών» αναγνωσμάτων που επικεντρώνονται σε «κοριτσίστικες» εφηβικές ανησυχίες. Στο πλαίσιο όλων των παραπάνω παραμέτρων, προχωρήσαμε στην κατάρτι­ ση της μικρής λίστας και για τις δύο κατηγορίες των βιβλίων για βράβευση.

38

ΜΑΪ0Σ 2008

οι ϊκετΝΚορφΏίειι too

ΠΑνώνυμη Εκδοτική &Εμπορική Εταιρεία Μαρίνου Αντύηα 41-45, Ν. Ηράκλειο 14121 ΤΗΛ 2102705320 * EMAIL p-i!1fO@irT13to.gr

Σ Ε

Ο Λ Α

* η ΐ*

OjkSto\j /να. τΛΟ,νδνό.

ΤΑ

Αποκλειστική διανομή & πώληση ΚέδροεΕκδοτικήΑΕ., ΓΓενναδίου3, Αθήνα10678 ΤΗΛ 210 3802 007 * EMAIL sales ο kedros.gr

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α

ΕΛΛΗΝΙΚΗ λ ο γο τεχν ία 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης Φτερά από μετάξι Κάψτε τα νυφικά ___ Η Μαρία των Μογγόλων Ό χορός των μυστικών Λίγο από το αίμα σου Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Ως εκ θαύματος Του φιδιού το γάλα

Μ

Γενικός πίνακας Μάρω Βαμβουνάκη Πασχαλία Τραυλού Παυλίνα Νάσιουτζικ Βασίλης Αλεξάκης Μαριάννα Κορόμηλά Ε.Τσαμαδού Σώτη Τριαντάφυλλου Λένα Μαντά Κωνσταντίνος Τζούρας Γιάννης Ξανθούλης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης Φτερά από μετάξι Κάψτε τα νυφικά μ.Χ 0 χορός των μυστικών Η Μαρία των Μογγόλων Λίγο από το αίμα σου Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Ως εκ θαύματος Του φιδιού το γάλα

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Μάρω Βαμβουνάκη Πασχαλία Τραυλού Παυλίνα Νάσιουτζικ Βασίλης Αλεξάκης Ε.Τσαμαδού Μαριάννα Κορόμηλά Σώτη Τριανταφύλλου Λένα Μαντά Κωνσταντίνος Τζούρας Γιάννης Ξανθούλης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ λο γο τε χ ν ία 1 Το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης 2 Μ _______________________________ 3 Η Μαρία των Μογγόλων 4 Λίγο από το αίμα σου 5 Φτερά από μετάξι 6 Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι 7 Του φιδιού το γάλα 8 Ραγδαία επιδείνωση 9 0 Κύριος Επισκοπάκης 10 Μπορείς ν’αλλάξεις μόνο το παρελθόν σου

Τ Γ Γ ί ι ι ι ·'Τ " * '* Τ Μ Ι Ψυχογιός Ψυχογιός Λιβάνης Εξάντας Πατάκης Ψυχογιός Πατάκης Ψυχογιός Καστανιώτης Ελληνικά Γράμματα

Ψυχογιός Ψυχογιός Λιβάνης Εξάντας Ψυχογιός Πατάκης Πατάκης Ψυχογιός Καστανιώτης Ελληνικά Γράμματα

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Μάρω Βαμβουνάκη Βασίλης Αλεξάκης Μαριάννα Κορόμηλά Σώτη Τριανταφύλλου Πασχαλία Τραυλού Λένα Μαντά Γιάννης Ξανθούλης Θανάσης Χειμωνάς Ανδρέας Μήτσου Όλγα Μοσχωρίτου

Ψυχογιός Εξάντας Πατάκης Πατάκης Ψυχογιός Ψυχογιός Ελληνικά Γράμματα Πατάκης Καστανιώτης Καστανιώτης

Σ η μ ειώ σ εις: 1. Στην Ελληνική Πεζογραφία, στο γενικό πίνακα, μετά τους 10 πρώτους ακολουθούν οι κάτωθι τίτλοι: Μ ό ν ο λ ο γ κ , Λένος Χρηστίδης, (Καστανιώτης) - Μ έ ρ ε ς Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α ς , Δημήτρης Στεφανάκης, (Πατάκης) - Τ ο μ ε ν τ α γ ιό ν , Ντάρα Γιαννακοπούλου, (Καστανιώτης) - Ο Κ ύ ρ ι ο ς Ε π ι ο κ ο η ά κ η ς , Ανδρέας Μήτσου, (Καστανιώτης) - Μ ε λ έ ν ε Λ έ ξ η , Μαρία Μητσόρα, (Πατάκης) - Αντε κ α ι., σ α ς π ίσ τ ε ψ α , Παύλος Ανδριάς, (Ίαμβος) - Το φ ι λ ί τ ο υ δ ρ ά κ ο υ , Χρύσα Δημουλίδου, (Λιβάνης) - Ρ α γ δ α ία ε π ι δ ε ίν ω σ η , Θανάσης Χειμωνάς, (Πατάκης) - Το 1 0 , Μ. Καραγάτσης, (Εστία) - Π ο ύ ’ναι

Γενικός πίνακας α/α 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ Μπρίντα Εξιλέωση Το νησί Η Σχισμή Φόνοι στο μουσείο φυσικής ιστορίας Ταξίδι στην άκρη της νύχτας Καμιά πατρίδα για τους μελοθάνατους Κωμικοί έρωτες Υ.Γ. Σ’ αγαπώ Το μπάσταρδο της Κωνσταντινούπολης

ξέ νη λο γο τε χ ν ία

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Paulo Coelho Ian McEwan Victoria Hislop Ντόρις Λέσινγκ Βερονίκ Ρουά Σελίν Λουί Φερντινάν Κόρμαν Μακ Κάρθυ Μίλαν Κούντερα Cecelia Ahern Elif Shafak

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μπρίντα Εξιλέωση Η Σχισμή Το νησί Φόνοι στο μουσείο φυσικής ιστορίας Ταξίδι στην άκρη της νύχτας Καμιά πατρίδα για τους μελοθάνατους Κωμικοί έρωτες Το μπάσταρδο της Κωνσταντινούπολης Η μάγισσα του Πορτομπέλο

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Paulo Coelho Ian McEwan Ντόρις Λέσινγκ Victoria Hislop Βερονίκ Ρουά Σελίν Λουί Φερντινάν Κόρμαν Μακ Κάρθυ Μίλαν Κούντερα Elif Shafak Paulo Coelho

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Το νησί Ταξίδι στην άκρη της νύχτας Καμιά πατρίδα για τους μελοθάνατους Εξιλέωση Κωμικοί έρωτες Το τριαντάφυλλο του χειμώνα Η Σχισμή Μπρίντα Στην ακτή Η αναλφάβητη

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Λιβάνης Νεφέλη Διόπτρα Καστανιώτης Πόλις Εστία Καστανιώτης Εστία Διόπτρα Λιβάνης

Λιβάνης Νεφέλη Καστανιώτης Διόπτρα Πόλις Εστία Καστανιώτης Εστία Λιβάνης Λιβάνης

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Victoria Hislop Σελίν Λουί Φερντινάν Κόρμαν Μακ Κάρθυ Ian McEwan Μίλαν Κούντερα Τζένιφερ Ντόμελι Ντόρις Λέσινγκ Paulo Coelho Ίαν Μακ Γιούαν Κριστόφ Αγκότα

Διόπτρα Εστία Καστανιώτης Νεφέλη Εστία Ωκεανίδα Καστανιώτης Λιβάνης Πατάκης Άγρα

Δήμητρα Πετρούλα, (Κέδρος) - Τι ζ η τ ο ύ ν ο ι β ά ρ β α ρ ο ι , Δημοσθένης Κούρτοβικ, (Ελληνικά Γράμματα) - Η μ ε λ α γ χ ο λ ί α τ η ς π α τ ρ ίδ α ς μ ε τ ά τι ς ε ι δ ή σ ε ι ς τ ω ν ο κ τ ώ , Μάνος Ελευθερίου, (Μεταίχμιο) - 0 Ο σ τ ε ο φ ύ λ α ξ , Μάριος Μιχαηλίδης, (Μεταίχμιο) - Χ ά ρ τ ε ς , Θεόδωρος Γρηγοριάδης, (Πατάκης) - Μ ι α ο τ ε κ ι ά ο τ ο μ ά τ ι τ ο υ Μ ο ν τ ε ζ ο ύ μ α , Νίκος Νικολάίδης, (Greekworks.com). 3. Τα στοιχεία για τα «Ευπώλητα - Μάρτιος 2008» προέρχονται από 27 βιβλιοπωλεία που έδωσαν ακριβή η μ ά ν α σ ο υ μ ω ρ ή ;,

Μαρτίου 2008 ΠΟΙΗΣΗ α/α 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως Το Μονόγραμμα Έρωτας νυν και αεί Κοντά στη μουσική Μυθολογία και μυθολογία δεύτερη Η ελληνική ποίηση του 20ου αιώνα Ζωή εκτός ωραρίου Ποιήματα Σαλευθήτω η γλώσσα Μικρά ποιήματα

ΠΟΙΗΣΗ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως Το Μονόγραμμα Έρωτας νυν και αεί Κοντά στη μουσική Μυθολογία και μυθολογία δεύτερη Ζωή εκτός ωραρίου Ποιήματα Σαλευθήτω η γλώσσα Μικρά ποιήματα Ηλιόπετρα-Pierda de sol (δίγλωσσο)

ΠΟΙΗΣΗ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως Το Μονόγραμμα Η ελληνική ποίηση του 20ου αιώνα Όλα τα τραγούδια Αμοργός Ποιήματα Ποιήματα Όταν οι άγγελοι περπατούν Μαραμπού Εδώ στο λίγο

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Κική Δημουλά Οδυσσέας Ελύτης Γιάννη Καλπούζος Όλγα Μιχελή Μόνος Χατζιδάκις Ευριπίδης Γαραντούδης Γιάννης Πάσχος Ντίνος Χριστιανόπουλος Φωτεινή Καιμάκη Ντίνος Χριστιανόπουλος

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Ίκαρος Ίκαρος Ίκαρος ΚΨΜ Άγρα Μεταίχμιο Μελάνι Ιανός Τυπωθήτω Ιανός

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Κική Δημουλά Οδυσσέας Ελύτης Γιάννη Καλπούζος Όλγα Μιχελή Μόνος Χατζιδάκις Γιάννης Πάσχος Ντίνος Χριστιανόπουλος Φωτεινή Καιμάκη Ντίνος Χριστιανόπουλος Οκτάβιο Παζ

Ίκαρος Ίκαρος Ίκαρος ΚΨΜ Άγρα Μελάνι Ιανός Τυπωθήτω Ιανός Μαΐστρος

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Κική Δημουλά Οδυσσέας Ελύτης Ευριπίδης Γαραντούδης Νίκος Γκότσος Νίκος Γκότσος Τζακ Κέρουακ Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς Συλλογικό Νίκος Καββαδίας Ελένη Μαρινάκη

Ίκαρος Ίκαρος Μεταίχμιο Πατάκης Πατάκης Ηριδανός Ηριδανός Μεταίχμιο Άγρα Γαβριηλίδης

αριθμό πωληθέντων αντιτύπων. 4. Δημοσιεύονται σε κάθε κατηγορία τα 10 πρώτα σε πωλήσεις. 5. Συνολικά δόθηκαν από τα βιβλιοπωλεία 72 τίτλοι για την ελληνική πεζογραφία, 87 για την ξένη, 94 για την ποίηση, 85 για τα δοκίμια, 102 για την παιδική & εφηβική λογοτεχνία και 114 για τα διάφορα. 6. Στην κατηγορία Δοκίμια περιλαμβάνονται: λογοτεχνικά δοκίμια, μελέτες, (κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, ιστορικό βιβλίο). c£>

Π ρ ο σ τ α τ ε ύ ο υ μ ε το π εριβ άλλο ν, α γ κ α λ ιά ζ ο υ μ ε τη ζω ή Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη Τράπεζας Πειραιώς Όταν μιλάμε για τα περιβάλλον, μιλάμε για την ίδια τη ζωή. Στην Τράπεζα Πειραιώς, όμως, δε μας αρέσει να μένουμε στα λόγια. Κάνουμε πράξη την ευαισθησία μας για τη φύση και βλέπουμε τις προσπάθειές μας να αηόφέρουν καρπούς. Έτσι, χρησιμοποιώντας ανακυκλωμένο και μη χλωριωμένο χαρτί για τις εσωτερικές μας ανάγκες, σώζουμε 7.000 δέντρα το χρόνο, εξοικονομούμε 13.000.000 λίτρα νερό και 1.900.000 kWh ενέργειας και γλιτώνουμε την ατμόσφαιρα από εκπομπή 380 τόνων διοξειδίου του άνθρακα. Γιατί στην Τράπεζα Πειραιώς γνωρίζουμε να αγκαλιάζουμε κάθε προσπάθεια για ένα καλύτερο μέλλον, για μία καλύτερη ζωή.

J i g ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Η Τράπεζα με τη δική αου έννοκ

[

δ

ι α β

α

ζ ω

]

Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Μαρτίου 2008 ΔΟΚΙΜΙΑ α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Εγχειρίδιο της βλακείας 2 Μικρή ιστορία του κόσμου 3 Οι μεγάλοι φιλόσοφοι και η φιλοσοφία τους 4 Το μυστικό 5 Η γενιά των 1000 ευρώ 6 Ιστορία της φιλοσοφίας 7 Ιστορία των θρησκειών του κόσμου 8 Πώς να κατανοήσετε τα οικονομικά σας 9 Πώς να οργανώσετε την δουλειά σας 10 Το τέλος των Βαλκανίων ΔΟΚΙΜΙΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Εγχειρίδιο της βλακείας Μικρή ιστορία του κόσμου Οι μεγάλοι φιλόσοφοι και η φιλοσοφία τους Το μυστικό Η γενιά των 1000 ευρώ Ιστορία της φιλοσοφίας Ιστορία των θρησκειών του κόσμου Πώς να κατανοήσετε τα οικονομικά σας Πώς να οργανώσετε την δουλειά σας 0 Ηγεμόνας

ΔΟΚΙΜΙΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Εγχειρίδιο της βλακείας Μικρή ιστορία του κόσμου Το μυστικό Οι μεγάλοι φιλόσοφοι και η φιλοσοφία τους Μαθήματα φιλοσοφίας σε έξι ώρες κι ένα τέταρτο Κοινωνία και ζώα. Αναζητώντας το δαχτυλίδι Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας 0 Δυτικός Κανόνας Αποτυχημένες πολιτείες 0 παλιάτσος και η Άνιμα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Διονύσης Χαριτόπουλος Ερνστ Γκόμπριχ Φρανσουά Νταγκονιέ Μπερν Ρόντα Αντ. Ινκορβάια, Αλ. Ριμάσα Christopher Delius Markus Hattstein Robert Cinnamon John Caunt Γιώργος Δελαστίκ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Τόπος Πατάκης Μελάνι Λιβάνης Καστανιώτης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Λιβάνης

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Διονύσης Χαριτόπουλος Ερνστ Γκόμπριχ Φρανσουά Νταγκονιέ Μπερν Ρόντα Αντ. Ινκορβάια, Αλ. Ριμάσα Christopher Delius Markus Hattstein Robert Cinnamon John Caunt Μακιαβέλι

Τόπος Πατάκης Μελάνι Λιβάνης Καστανιώτης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Publicworld

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Διονύσης Χαριτόπουλος Ερνστ Γκόμπριχ Μπερν Ρόντα Φρανσουά Νταγκονιέ Βίτολντ Γκόμπροβιτς Πΰπη Αλεβιζάκη Αλέν ντε Μποττόν Χάρολντ Μπλουμ Νόαμ Τσόμσκυ Μάρω Βαμβουνάκη

Τόπος Πατάκης Λιβάνης Μελάνι Πατάκης Εστία Πατάκης Gutenberg Πατάκης Ψυχογιός

7. Στην κατηγορία Διάφορα περιλαμβάνονται: λευκώματα, μαγειρική, ταξίδια, μαρτυρίες, τεχνικά κ.λπ. 8. Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοιχεία είναι: LEADER BOOKS, Αλυσίδα, 210 6466156 - ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, Ιωάννινα, 26510 34911 - ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 210 3615077 - ΕΚΦΡΑΣΗ, Άνω Γλυφάδα, 210 9603817- ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΣΤΗ ΣΤΟΑ, Χαλάνδρι, 210 6800644 ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ, Αθήνα, 210 2618156 - ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα, 2310 276447 - ΛΕΜΟΝΙ, Αθήνα, 210 3451910 - ΝΕΣΤΩΡ, Κατερίνη, 23510 36024 - ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310 67276 - ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210 3650000 - ΡΟΚΚΑΣ, Μεταμόρφωση, 210 2812946 - ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ, Λιβαδειά, 22610 23136 - ΣΧΗΜΑ, Χανιά, 2810 56937 ^

[ Δ IA BA Ζ Ω I Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A I

Μαρτίου 2008 Γενικός πίνακας 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Χάνσελ και Γκρέτελ 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 0 Μικρός Πρίγκιπας 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες Ο μικρός Νικόλας 0 ψεύτης παππούς Το μυστικό του Τζορτζ για το σύμπαν Ως δια μαγείας 0 κύριος Ζαχαρίας και η κυρία Γλυκερία Η Μαύρη Λίμνη

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Χάνσελ και Γκρέτελ 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 0 Τσουρέκης που τον έλεγαν Ελία 0 Μικρός Πρίγκιπας Η παράξενη αγάπη του αλόγου και της λεύκας 0 Ναβίντ δεν ήρθε για διακοπές Το μυστικό του Τζορτζ για το σύμπαν 0 βιβλιοπόντικας 0 Ρατατούης (μαγικός κόσμος)

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 0 Μικρός Πρίγκιπας 0 ψεύτης παππούς Το μυστικό του Τζορτζ για το σύμπαν 0 μικρός Νικόλας Ος δια μαγείας Η Μαύρη Λίμνη 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 0 πόλεμος της χαμένης παντόφλας Δρακομανία

παιδ ική

& εφ η β ικ η λο γο τε χ ν ία

Κάρμεν Ρουγγέρη Rene Goscinny Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Rene Goscinny Rene Goscinny Αλκή Ζέη Λούσι Χόγκιν-Στίβεν Χόγκιν Μαρία Παπαγιάννη Ευγένιος Τριβιζάς Μελίνα Καρακώστα

ΕΖΕΠΕδϊΙΙΙίΠΙ Λιβάνης Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Σύγχρονοι Ορίζοντες Σύγχρονοι Ορίζοντες Κέδρος Λιβάνης Πατάκης Ελληνικά Γράμματα Πατάκης

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Κάρμεν Ρουγγέρη Rene Goscinny Rene Goscinny Γιώργος Τούλας Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Χρήστος Μπουλώτης Πάνος Χριστοδούλου Λούσι Χόγκιν-Στίβεν Χόγκιν Βαγγέλης Ηλιόπουλος Συλλογικό

Λιβάνης Σύγχρονοι Ορίζοντες Σύγχρονοι Ορίζοντες Επόμενος Σταθμός Πατάκης Ελληνικά Γράμματα Κέδρος Λιβάνης Πατάκης Ελληνικά Γράμματα

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Rene Goscinny Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Άλκη Ζέη Λούσι Χόγκιν-Στίβεν Χόγκιν Rene Goscinny Μαρία Παπαγιάννη Μελίνα Καρακώστα Rene Goscinny Ευγένιος Τριβιζάς Φίλιππος Μανδηλαράς

Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Κέδρος Λιβάνης Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Πατάκης Σύγχρονοι Ορίζοντες Μίνωας Πατάκης

ΠΑΠΥΡΟΣ-ΑΙΓΕΑΣ, Χίος, 22710-21550 - ΑΒΑΚΙΟ, Θεσσαλονίκη, 2310-410520 - ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ, Κοζάνη, 24610-26463 - ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, Αλυσίδα, 210-3323300 - ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210-3258440 ΒΙΒΛΙΟΣΗΜΟ, Αθήνα, 210-7470050 - ΜΕΘΕΝΙΤΗ, Πάτρα, 2610-274147 - ΤΣΑΜΑΝΤΑΚΗΣ, Πειραιάς, 210-

[

Δ I A B A Ζ Ο ] Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Μαρτίου 2008 ΔΙΑΦΟΡΑ α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Μυστικές συνταγές ομορφιάς Μαγειρική του Αγίου Όρους 3 Στην κουζίνα με την Αργυρώ 4 Γεωγραφία Παγκόσμιος Άτλας 5 365 ψάρια 6 Οίνος 7 Σοκολάτα 8 Πίτες και Ζύμες 9 Eat, pray and love 10 Εχθροί εξ αίματος

Γενικός Πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Μάυρα Βαγιωνή-Στασινοπούλου Αργυρώ Μπαρμπαρίγου Συλλογικό Tamas Kotai Andre Domine Συλλογικό Συλλογικό Elizabeth Gilbert Αρκάς

ΔΙΑΦΟΡΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μυστικές συνταγές ομορφιάς Μαγειρική του Αγίου Όρους Γεωγραφία Παγκόσμιος Άτλας 365 ψάρια Οίνος Στην κουζίνα με την Αργυρώ Σοκολάτα Πίτες και Ζύμες Eat, pray and love Εχθροί εξ αίματος

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Μάυρα Βαγιωνή-Στασινοπούλου Συλλογικό Tamas Kotai Andre Domine Αργυρώ Μπαρμπαρίγου Συλλογικό Συλλογικό Elizabeth Gilbert Αρκάς

ΔΙΑΦΟΡΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Στην κουζίνα με την Αργυρώ 0 ψηλός Οι Κυκλάδες Στο δρόμο για την Ελλάδα Η τέχνη του κοκτέιλ Ορθογραφικό λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Μαγειρική του Αγίου Όρους Αλητήεια (Περιοδική έκδοση) Εχθροί εξ αίματος

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Φερενίκη Σύγχρονοι Ορίζοντες Φερενίκη Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Μίνωας Γράμματα

Φερενίκη Σύγχρονοι Ορίζοντες Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Φερενίκη Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Μίνωας Γράμματα

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Αργυρώ Μπαρμπαρίγου Κώστας Μπλιάτκας Τζον Φρήλυ Robert A. McCabe Φώτης Κρικζώνης Γιώργος Μπαμπινιώτης

Αρκάς

Φερενίκη Τόπος Πατάκης Πατάκης Καστανιώτης Κέντρο Λεξικολογίας Πατάκης Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Γράμματα

4138114 - ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Πάτρα, 2610-223688- PUBLIC, Αλυσίδα, 210-3215319 - ΤΟΣΤΑΧΥ, Πειραιάς, 2104134644 - ΓΡΑΠΤΟ, Αθήνα, 210-6714700 - ΠΟΛΥΕΔΡΟ, Πάτρα, 2610-277342. 9. Στον πίνακα «Αλυσίδες βιβλιοπωλείων»» περιλαμβάνονται: ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, ΙΑΝΟΣ, ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, LEADER BOOKS, PUBLIC. Στον πίνακα «Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία» όλα τα υπόλοιπα.

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΠΤΗ

www.kastaniotis.com

ΜΙΧΑΛΗΣ Φ ΑΚΙΝ ΟΣ

Αναμνήσεις ενός λωτοφάγου

ΕΚΔΟΤΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΟΤΗ

Ο θάνος έχει φύγει εδώ Η αναζήτηση της και έντεκα χρόνια απ’ το ταυτότητας σε μια χωριό του για να ψάξει τα όνειρά του στην σύγχρονη οδύσσεια πρωτεύουσα. «Τίποτε με απρόβλεπτο από εμένα δε φαίνεται» είναι το μότο του στη προορισμό μαγική χοάνη που λέγεται Αθήνα, όπου σπάει διαρκώς τα μούτρα του. Όταν ο πατέρας του πεθαίνει, ξαναγυρίςει στο χωριό για την κηδεία. Η πατρική κληρονομιά είναι λίγα χρήματα, αλλά και μια παλιά «Πολαρόιντ» που θα τον θέσει μπροστά σ’ ένα τρομερό αίνιγμα: σε μια περίεργη ανορθογραφία στην ήρεμη ζωή ενός φιλήσυχου ανθρώπου. Για να λύσει αυτό τον απροσδόκητο γρίφο, θα χρειαστεί ν' αντιμετωπίσει ουσιαστικά τον εαυτό του. θα εισδύσει στον παράξενο κόσμο της Βίλας Κομπρέ, όπου θα συναντήσει εκκεντρικούς, μυστηριώδεις ανθρώπους, οι οποίοι μοιάζουν να κρύβουν ένα εηώδυνο μυστικό. Ανάμεσά τους και μια πολύ ιδιαίτερη κοπέλα που του αφυπνίζει ένα απωθημένο κομμάτι της ύπαρξής του. Μπαίνοντας όμως βαθιά στην υπόθεση, θα οδηγηθεί σ' έναν ακόμα πιο αναπάντεχο τόπο, όπου κρύβονται οι απαντήσεις για όσα τον βασανίζουν. Για να τις βρει, θ' αναγκαστεί να δοκιμαστεί στα όριά του. θ ’ αντέξεί;

Ένας τόπος αχανής Μια σουρεαλιστική και μαγικός. Ένας αλληγορία για τα άνθρωπος μόνος, χωρίς μνήμη και αρχέγονα μυστικά εικόνες. Και ένας του ανθρώπινου Αρχιτέκτονας που οικοδομεί ένα είδους γιγάντιο έργο, με ακαθόριστο προορισμό. Καθώς το έργο ανυψώνεται, ο μοναχικός άνθρωπος ανακτά τη χαμένη γνώση. Γνωρίζει την αγάπη και το μίσος, το φόνο και την τιμωρία, και αποκτά ταυτόχρονα ένα σκοπό: να ομορφύνει τον αφιλόξενο τόπο. Παράλληλα ο Αρχιτέκτονας διευθύνει μια ορχήστρα ανθρώπων και υλικών. Χειρίζεται τον Τόπο και το Χρόνο για να οικοδομήσει παράλληλα τη δική του ιστορία, τη δι­ κή του άνοδο και πτώση. Ωθεί τη μνήμη να γεννήσει ιστορίες και όλα μοιάζουν με έργα του: μια υπέροχη δύση, ένα σεξουαλικό σημάδι εξ ουρανού, μια βάρκα θαμμένη στα έγκατα της γης, δυο κοράκια που μιλούν ανθρώπινα, ένας Άγγελος με λέπια ψαριού, άψυχοι και έμψυχοι ήρωες σε ένα αλληγορικό μυθιστόρημα, όπου ο ρεαλισμός και ο σουρεαλισμός, το όνειρο και ο εφιάλτης αποκαλύπτονται διαδοχικά στον αναγνώστη σαν τα απαγορευμένα αξιοθέατα της μνήμης του Ανθρώπου.

Αλέξη Ζήρα

Ο Μήτσος Αλεξανδρότιουλος, υδατοκόμος των ελληνορωσικών κέπτομαι, ξεφυλλίζοντας το πρόσφατο βιβλίο του Μ. Αλεξανδρόπουλου για τον Όσιπ Μόιντελσταμ (Στην Πετρούπολη θα σμίξουμε και πάλι, Ελληνικά Γράμμα­ τα, 2008), που είναι ταυτόχρονα μια μονογραφία αλλά και μια εκτενής αν­ θολόγηση της ποίησης αυτού του εξαίρετου ρώσου συμβολιστή, πόσο πιο ελλειμματική θα ήταν η επαφή μας με τη ρωσική λογοτεχνία χωρίς την επίμονη και αδιάλειπτη μετά το 1974 συνεισφορά του. Μ εταφρά­ σεις, ταξιδιωτικά, αλλά και μελέτες και βιογραφίες μυθιστορηματικές, ένας τεράστιος όγκος χειρωνακτικού στην κυριολεξία έργου, που νομίζω ότι δεν αντιμετωπίστηκε από εκεί­ νον απλώς ως συστηματική διοχέ­ τευση των γνώσεων του για τους μείζονες ρώσους του 19ου και του 20ού αιώνα. Ό χι τυχαία, θα θυμηθώ εδώ τον Μπαχτίν και το σχόλιό του για την τέχνη του Τουργκένιεφ, ότι δηλαδή χρησιμοποιεί την προφορική διήγηση στον πλάγιο λόγο, έτσι ώστε να περάσει τη δική του φωνή, για να πω κατ' αναλογία ότι και ο Αλεξαν­ δρόπουλος αυτό περίπου έκανε. Σε μεγάλο βαθμό «χρησιμοποίησε» ως πρόφαση τη στοχαστική περιπλάνη­ σή του στις ζωές και στα πάθη του Τολστόι, του Ντοστογιέφσκι, του Μαγιακόφσκι, του Πούσκιν, για να υφοποιήσει, για να κάνει, με άλλα λό­ για, δική του δημιουργική υπόθεση την ανάπλαση του βίου και του έρ­ γου τους. Δεν υπάρχει ούτε μια φρά­ ση επίπεδη και απρόσωπη στα βι­ βλία του· η αφήγηση προχωρά με εύστροφα τσακίσματα και έντεχνες σιωπές, με παρηχήσεις, αλλαγές τό­

Σ

νου και παρομοιώσεις. Με έναν εν­ διάθετο ρυθμό που τελικά μας κάνει να υποψιαζόμαστε ότι ο συγγρα­ φέας της Λευκής ακτής δεν σπατάλησε στο «ρωσικό κεφάλαιο της δου­ λειάς» του, όπως το έχει χαρακτηρί­ σει ο ίδιος, το μερίδιο χρόνου και ερ­ γασίας που έπρεπε να αφιερώσει στην καθαυτό λογοτεχνική του ει­ σφορά, αυγαταίνοντας κι άλλο τα δι­ ηγήματα και τα μυθιστορήματά του. Και τούτο διότι, απλούστατα, δύ­ σκολα μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τα μεν από τα δε, τη σχέση του με τα ρωσικά γράμματα από τ α όσα έγρα­ ψε στα ελληνικά. Ωστόσο, υπάρχει μια εντελώς αφα­ νής πλευρά της εισφοράς του Αλεξανδρόπουλου στις ελληνορωσικές λογοτεχνικές ανταλλαγές. Ό χι στο τι έφερε γυρνώντας μαζί του, το 1975, αλλά στο τι γνώρισε και στο τι βοή­ θησε να γνωρίσουν οι ρώσοι από τα δικά μας γράμματα, όλα τα προη­ γούμενα χρόνια, τουλάχιστον από την εποχή της φοίτησής του στο Λο­ γοτεχνικό Ινστιτούτο της Μόσχας. Δεν ξέρω αν ο Καβάφης, ο Ρίτσος, οι ποιητές του πρώιμου μεταπόλεμου, ο Λειβαδίτης και οι συνομήλικοί του, οι θερμά δεξιωμένοι από τη Σόνια Ιλίνσκαγια, και από άλλους αργότε­ ρα, αν είχαν προσεχτεί τόσο έγκαιρα και τόσο επίμονα χωρίς τις δικές του αρχικές συστάσεις και παραινέσεις. Γι' αυτό και «υδατοκόμος» στον τίτλο αυτού του σύντομου σχολίου. Υδα­ τοκόμος, φυσικά, με την παλαιότερη έννοια, εκείνου που φροντίζει τα υδάτινα ρεύματα, τις συναντήσεις τους και τις ζωές που μεταφέρουν οι ροές τους. ■

Ε( ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

www. kast ani ot i s. com

Μια σειρά από Ot OV Π φαντασία αληθινές ιστορίες, , τ όπου η πραγματικότητα CJ|JIA£U£I ΤΙζ ξεπερνάει τα όριάτπς ακατέ ρ γ α σ τ ε Γ και αφήνεται ελεύθερα _ Γ 1 να ζυμωθεί με τ' όνειρο. ΟψΕΙζ ΤΠζ

πραγματικότητας παραπλανητικές κινήσεις, πλησιάζει την ουσία· την ακουμηάει, κι ύστερα, σαν πυροτέχνημα, σε μαύρο φόντο σκάει· αφήνοντας στιγμιαία να φανούν όλα όσα κουβαλάμε μέσα μας, καρφιτσωμένα, σε άχρονους χρόνους πια. Ένα ανακάτεμα συναισθημάτων και εικόνων, όπου η κάθε λέξη παίζει το ρόλο, μονάχα, φανοστάτη στον ατέλειωτο δρόμο του απερίγραπτου «νιώθω». Οι αληθινές αυτές ιστορίες δεν είναι ιστορικά ντοκουμέντα ενός κόσμου, μιας εποχής. Απλά γίνονται αφορμή ή, αν θέλεις, διαβατήριο για να ταξιδέψεις στην απέναντι όχθη, απ' όπου ακούς τον Μίλτο Ιαχτούρη να λέει: είδα και τον εαυτό μου να περνάει έξω από τη Βιτρίνα ήταν απέραντα θλιμμένος και σκεφτικός.

Περίοδος του εμφυλίου.

Η δ ια χ ρ ο ν ικ ή α ξ ί α

Εξαθλιωμένοι αγρότες απο τα χωρία της Μακεδονίας καταφθάνουν

QyCOVCOV

KOIVCOVIKCOV ,w v 0£

£VQ

κλασικό βιβλίο ξεφύγουν από τα δεινά του χ ρ ς ε λ λ η ν ικ ή ς πολέμου. Εκεί συνωστίζονται _ κατά δεκάδες σ’ ένα παλιό Τ Τ ε ζ Ο γ ρ Ο φ ΙΟ ζ οικοδόμημα, το ΚαραΒάν Σαράι. Ανάμεαά τους ο Μαργαρίτης, ένας φτωχός χωρικός που έχει χάσει τη γυναίκα του, μετά δύο παιδιά του. Μέσα απάτη ζωή τους παρακολουθούμε τους αγώνες των στερημένων χωρικών για να επιβιώσουν στη μεγαλούπολη, σ' ένα βιβλίο που διαδραματίζεται στο πιο ορατό επίκεντρο της κοινωνικής αντίθεσης: στον αστικό κόσμο που εκμεταλλεύεται τους κάθε λογής απόκληρους, ενώ ταυτόχρονα τους περιφρονεί. Πού κρύβεται η ελπίδα για όλους αυτούς τους ανθρώπους; Υπάρχει τρόπος αντίδρασης στην κοινωνική αδικία; Ποια είναι η πραγματική πηγή των δεινών τους; Οι απαντήσεις σε ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα, σε ένα κλασικό πια βιβλίο της ελληνικής πεζογραφίας, με ήρωα τον άνθρωπο που τοποθετείται στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, τον άνθρωπο που κλαίει και γελάει, τον κατατρεγμένο και ταυτόχρονα ερωτευμένο άνθρωπο, τον άνθρωπο που αγωνίζεται και επιβιώνει χάρη στο πείσμα του.

Γιώργου Ξενάριου

Συνέχεια ενός διαλόγου το προηγούμενο τεύχος γρά­ φαμε, επ' αφορμή του σχο­ λιασμού που έκανε ο Βαγ­ γέλης Χατζηβασιλείου για την κοινή εμφάνιση εννέα συγγραφέων στο «Βήμα Ιδεών», για το ζήτημα της συγκροτημένης ποιητικής με την οποία προσέρχεται ο συγγραφέας στο έργο. Το δεύτερο θέμα που έθι­ γε ο Χατζηβασιλείου, με αφορμή τα όσα έλεγαν οι ίδιοι οι συγγραφείς, ήταν το με ποιους συνομιλούν κατά την επιτέλεση του έργου τους. Η συνομιλία αυτή συνδέεται, οπωσ­ δήποτε, με το θέμα της «συγκροτη­ μένης ποιητικής», αφού η πρώτη αποτελεί το σημαντικότερο διαμορφωτικό παράγοντα του περιεχομέ­ νου της δεύτερης. Μάλιστα, η συνο­ μιλία αυτή, που δεν γίνεται εν κενώ αλλά υπό συγκεκριμένους πολιτι­ σμικούς όρους, τελείται με την, αυ­ τόματη τρόπον τινά, ανταλλαγή στοιχείων ανάμεσα στο τελειωμένο έργο και τις εναρκτήριες (θεωρητι­ κές) προϋποθέσεις του. Παράλλη­ λα, το αποτέλεσμα αυτής της συνο­ μιλίας αποτελεί και το κυριότερο περιεχόμενο του συνολικού προσω­ πικού συστήματος αναφοράς του συγγραφέα Θεμέλιο αυτού που με άλλα λόγια ινομάζεται διάλογος με την παράδοση, χωρίζεται πια σε δύο, σχεδόν αυτόνομες, κινήσεις: μία κάθετη, που υποσημαίνει τη συ­ νομιλία με την εγχώρια παράδοση, και μια οριζόντια, που δηλώνει τη συνομιλία με τις άλλες εθνικές λογο­ τεχνίες και παραδόσεις στη συγχρονικότητά τους. Εδώ λοιπόν μπορεί να εντοπιστεί το καινούργιο: στους συγγραφείς αυ­

Σ

50

ΜΑΪΟΣ 2008

τούς (και οπωσδήποτε σε πολλούς ακόμη) η οριζόντια κίνηση, αν δεν εί­ ναι ισχυρότερη, είναι τουλάχιστον ισότιμη με την κάθετη. Κάτι παρα­ πάνω: καθώς η συνομιλία αυτή επι­ δρά στο τελειωμένο έργο με δύο τρόπους, τόσο ως αναχωνευμένη γνώση («γράφουμε πάνω στα γραμ­ μένα») όσο και με τη δημιουργία ενός δυνητικού συλλογικού ορίζο­ ντα αναφοράς, δημιουργεί μια δυνα­ μική -μελλοντικής χρήσεως- για τους συγγραφείς αυτούς, διευρύνο­ ντας το λογοτεχνικό πεδίο, ενσωμα­ τώνοντας στο εγχώριο σύστημα κεκτημένα ξένων λογοτεχνιών και κα­ λύπτοντας έτσι το κενό που εμφα­ νίζει η ελληνική λογοτεχνία με τη λειψή (σε ό,τι αφορά την πεζογρα­ φία) πρόσληψη του μοντερνισμού στις δεκαετίες μετά το '30. Βεβαίως ο διάλογος αυτός δεν είναι καινούργιος. Μια αντίστοιχη κίνηση, οριζόντια και κάθετη, ώθησε, π.χ., τη γενιά του '30 στη συνολική πολι­ τισμική της δράση. Ωστόσο είναι κά­ τι καινούργιο σε σχέση με αυτό που συνέβαινε στις δεκαετίες του '80 και του '90, όπου η ελληνική λογοτεχνία ελάχιστα παρακολουθούσε τα διε­ θνή τεκταινόμενα, βυθισμένη στον εμπειρισμό και το συνακόλουθο επαρχιωτισμό της. Ό χ ι ότι δεν υπήρχαν οι εξαιρέσεις, αλλ' αυτές προέρχονταν από ήδη δοκιμασμέ­ νους συγγραφείς και όχι από τους νέους που πρωτοεμφανίστηκαν σ' αυτές τις δύο δεκαετίες, οι οποίοι περιορίζονταν είτε σε βιωματικού τύπου αυτάρεσκες αφηγήσεις χω­ ρίς υψηλή στόχευση και αφηγηματι­ κή τεχνική είτε στην αναπαραγωγή

ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΙΚΕΣ - ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ενός επαρχιακού μικρόκοσμοο (ακόμη και αν ο τόπος δράσης και αναφοράς ήταν η Αθήνα) - τ ο δεύτερο αοτό είδος κυρίως υπό τη μορφή διηγήματος. Μέσα σε αυτό το κλίμα, τροφοδοτημέ­ νο και από ένα έντεχνα καλλιεργούμενο από τους ίδιους τους συγγραφείς μιντιακό σταρ συστεμ, ήταν επόμενο η ανανέωση, η καινοτομική διάθεση, η έκ­ πληξη, να είναι η εξαίρεση του κανόνα. Ο διάλογος τόσο με την εγχώρια λόγια παράδοση, μοντερνική ή κλασικότροπη, όσο και με τις διεθνείς αναζητήσεις στο μυθιστόρημα είχε διακοπεί, με απο­ τέλεσμα οι πηγές αφήγησης των συγ­ γραφέων αυτών να περιορίζονται ασφυκτικά. Το κοινό, εθισμένο σε αυτές τις απλοϊκές -ε ίτ ε συναισθηματικού τό ­ που είτε μπαρόβιες και ατακαδόρικεςαφηγήσεις και συμπιεσμένο από τη (διεθνή) ανάγκη για ολοένα απλούστερες μορφές καλλιτεχνικής κατανάλω­ σης, στράφηκε είτε στο ξενόγλωσσο, μεταφρασμένο μυθιστόρημα (το πιο σοβαρό κομμάτι του) είτε στη ντόπια παραλογοτεχνία (το λιγότερο α π α ιτη τι­ κό τμήμα του). Συνομιλία είναι και η άρνηση να συνομι­ λήσεις. Πριν ανοίξεις τις σελίδες ενός βι­ βλίου, τα προαπαιτουμενα του κειμέ­ νου, η λογοτεχνική αύρα του συγγρα­ φέα, η «φήμη» του έργου, όλο εκείνο το μη ρηματικό μέρος του κειμένου, έχουν ήδη προδιαμορφώσει την επιλογή σου. Υπό την έννοια αυτή, μία τέτοια ρήξη με το πρόσφατο παρελθόν (που, κατά τη γνώμη μας, ήδη βρίσκεται εν εξελί­ ξει) είναι απαραίτητος όρος για την ανανέωση της ελληνικής πεζογραφίας. Και μολονότι τίπ οτα δεν είναι προδια­ γεγραμμένο, ιδίως δε η λογοτεχνική πο­ ρεία ενός συγγραφέα, ας κρατήσουμε την αισιόδοξη επωδό του Χατζηβασιλείου από το ίδιο κείμενο: «Όλα παίζο­ νται, και δεν είναι λίγα εκείνα τα οποία έχουν τη δυνατότητα να παιχτούν με σαφώς αναγεννητικοός όρους». Η

1. Dimitri A. Manthos, Black was the Night The Greek Nation as seen by Foreign Travellers (1453-1821) Πανόδετο 75,00€ 2. Αρτεμις Δομένικου, Ευθύφρων Ηλιάδης (1904-2002) 30,00€ 3. Γαρίδης Μίλτος, Μεταβυζαντινή Ζωγραφική 1450-1600 70,00€ Δεμένο 90,00€ 4. Αλεξίου Γ.Κ. Σαββίδη, Τα Βυζαντινά Επτάνησα 15,00€ 5. Λάσκαρις Κωνσταντίνος, Γραμματική. Αναστασιακή έκδοση της πρωτότυπης (Μιλάνο 1476) αριθμημένη σε 530 αντίτυπα 50,00€ 6. Boschini Marco, L’Arcipelago. Αναστασιακή έκδοση της πρωτότυπης (1658) αριθμημένη σε 365 αντίτυπα 50,00 € 7. Boschini Marco, Το Αρχιπέλαγος. Μετάφραση-σχόλια Κ. Τζαντάλιας, Πρόλογος Γ. Γιαγκάκης, εισαγωγή ©. Κουτσογιάννης 30,00€ 8. Παπαδόπουλος Θωμάς, Λέων Αλάτιος (1588-1669) - Σΰμμικτα Αλλατιανά 30,00€ 9. Ο Χαράλαμπος I. Σπανός και το Βιβλιοπωλείο των Βιβλιόφιλων 15,00€ ΙΟ.Παρθένης Άγγελος, Σατιρικά Επιγράμματα. Αριθμημένη έκδοση σε 500 αντίτυπα 10,00€ ΙΙ.Ντελόπουλος Κυριάκος, Συμβολή στη Βιβλιογραφία του Αγ. Όρους. Αριθμημένη έκδοση σε 500 αντίτυπα 15,00€ 12. Κωνσταντινίδου Αλεξάνδρα, Η Έκδ του Description de Τ Egypte 3,00€ 13. Ευθυμιάδης Μήτσος, Η Φυλλάδα Μεγαλεξάνδρον 5,00€ 14. Η Μάνα και το Παιδί στη Νεοελλην Χαρακτική (Συλλογή X. Λεοντιάδη) 10,00€ 15. Ψαράκης Τάκης, Το Β το Καλό, το Β του Βιβλίου. Συλλεκτική έκδοση με δερμάτινη βιβλιοδεσία “Γυπαετός” σε 60 αριθμημένα αντίτυπα 50,00€ 16. Χαλκιοποΰλου Μαρία, Ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης και η Χριστιανική Τοπογραφία 3,00€ 17. Διονυσίου εκ Φουρνά, Ερμηνεία της Βυζαντινής Ζωγραφικής Τέχνης 15,00€ 18. Στέφανος Βουλγαρις, Χρονικό μιας Πολιορκίας 1798-1799 (Κέρκυρα) Αριθμημένο. 36,00€ Δεμένο 44,00€ ΒΙΒΛΙΟ ΠΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΩΝ, Μ ΑΥΡΟΜ ΙΧΑΛΗ 7 ,1 0 6 7 9 ΑΘΗΝΑ ΤΉΛ: 210/ 36.14332, FAX: 210/ 89.53.076 E-mail: biblioph@otenet.gr

EKticvpouyic Χρήστου Κατσίκα

Ολυμπιακοί Αγώνες και ντόπινγκ: πίσω από το... δάφνινο στεφάνι! ε αφορμή το νέο σκάνδαλο ντόπινγκ που συνταράσσει την τελευταία περίοδο τον ελληνικό αθλητισμό, όπου όχι ένας ή δυο αλλά μια ολόκληρη ενδεκάδα αθλητών της εθνικής άρσης βαρών βρέθηκε ντοπαρισμένη σε έλεγχο που έγινε, ανασύρθηκαν και επιστρατεύ­ τηκαν μια σειρά ιδεολογήματα και μύ­ θοι με στόχο την κατασκευή και προ­ βολή μιας ειδυλλιακής εικόνας σχετικά με τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων κατά την αρχαιότητα. Οι γνώσεις μας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στην αρχαία Ελλάδα είναι αρ­ κετά πλούσιες από τις περιγραφές δε­ κάδων αρχαίων ελλήνων συγγρα­ φέων, από απεικονίσεις αθλητικών σκηνών σε αρχαία έργα τέχνης, καθώς και από τα ευρήματα των ανασκα­ φούν. Μέσα στα στάδια και τις παλαίστρες οι αρχαίοι Έλληνες καλλιεργού­ σαν το σύνολο που λέγεται άνθρωπος για να το αναδείξουν σε προσωπικό­ τητα χρήσιμη στην πολιτεία και γι' αυ­ τό κατόρθωσαν να πλάσουν τον υπέ­ ροχο εκείνο σωματικό τύπο που μόνο η ελληνική αρχαιότητα μας άφησε, σαν Ερμή του Πραξιτέλη, σαν Έφηβο των Αντικυθήρων ή σαν Δορυφόρο του Πολυκλείτου. Ωστόσο, αν φανταζόμαστε τους αρ­ χαίους Ολυμπιακούς Αγώνες σαν κά­ τι το ιδεατό, έναν «ατσαλάκωτο» αθλητικό παράδεισο όπου οι νέοι επιδίδονταν στην ευγενή άμιλλα, έχο­ ντας αναπτύξει αρμονικά το σώμα και το νου για να κερδίσουν ένα κλα­ δί ελιάς, πέφτουμε έξω. Η αλήθεια εί­ ναι ότι έχουμε και εδώ όλα τα στοι­ χεία της συμπεριφοράς που διέπουν άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες:

Μ

52

ΜΑΪΟΣ 2008

ευγένεια, ήθος, πολιτισμό, αλλά και ματαιοδοξία, απληστία, δωροδοκία, απάτη, φθόνο. Η φιλολογική έρευνα στα κείμενα των αρχαίων ελλήνων συγγραφέων, φωτίζοντας τα παρα­ σκήνια, προσφέρει μια πλούσια σο­ δειά των αθέατων πλευρών των Ολυμπιακών Αγώνων, καθώς φέρνει στην ημερήσια διάταξη τα αποτυπώ­ ματα των πολεμικών συγκρούσεων για τον έλεγχο των Αγώνων, περι­ πτώσεις πολιτικής εκμετάλλευσης της νίκης, είτε από τη μεριά κρατών και ηγεμόνων είτε από τη μεριά αθλη­ τών, παράνομες πολιτογραφήσεις αθλητών, δωροδοκίες και χρηματισμό, παραβιάσεις των κανονισμών, εξαπατήσεις των ελλανοδικών, έντο­ νη βία, νίκες χωρίς συμμετοχή, χρησι­ μοποίηση της Ολυμπίας και των Αγώνων για τη νομιμοποίηση παρά­ νομων πράξεων ηγεμόνων, σφαγών και κατακτητικών ενεργειών. Το ποιος θα οργανώνει και θα εκμε­ ταλλεύεται τα ωφελήματα των Αγώ­ νων μετέτρεφε αρκετές φορές το ιε­ ρό της Ολυμπίας σε πεδίο αιματη­ ρών πολεμικών συγκρούσεων. Η συ­ γκέντρωση πλούτου από τη συρροή χιλιάδων πλουσίων και από τα αφιε­ ρώματα από όλες τις μεριές της Με­ σογείου έγιναν η αιτία των αντιδικιών μεταξύ Πίσας (πόλη της Ηλείας, έξι στάδια ανατολικά της Ολυμπίας), Ήλιδας (η μεγαλύτερη πόλη της Ηλείας) και Αρκάδων, που φαίνεται ότι ήταν οι κύριοι διεκδικητές της ορ­ γάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων. Π.χ., το 364 π.Χ., στη διάρκεια της 104ης Ολυμπιάδας, που διοργάνωναν οι Αρκάδες και ενώ, σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, ήδη είχαν τελεστεί οι

CTTANOC

91η m *

ιπποδρομίες και το πε'νταθλο, εισβάλλουν οι Ηλείοι με στρατό στον ιερό χώρο της Ολυμπίας και άρχισε μεγάλη μάχη κοντά στους αθλητικούς χώρους, αλλά και γύρω από το Βουλευτήριο και το ναό του Δία, μπροστά στα κατάπληκτα μάτια των χιλιάδων θεατών. Αρκετές ελληνικές πόλεις και ηγεμόνες για να εξα­ σφαλίσουν ολυμπιακές νίκες δεν δίσταζαν να εξα­ γοράσουν αθλητές από άλλες πόλεις και να τους εμφανίσουν ως δικούς τους πολίτες. Ιδιαίτερα οι τύραννοι ελληνικών πόλεων της Σικελίας πρωτα­ γωνιστούσαν στις περισσότερες συναλλαγές αυ­ τού του τύπου, με κύριο στόχο την προβολή και ανάδειξή τους. Από την άλλη, αρκετοί αθλητές, προκειμένου να κερδίσουν χρήματα, παραχωρού­ σαν σε άλλες πόλεις την εκπροσώπηση της νίκης τους. Π.χ. ο Σωτάδης από την Κρήτη αναγορεύτη­ κε το 384 π.Χ., στην 99η Ολυμπιάδα, νικητής στο δόλιχο δρόμο. Στην επομένη, όμως, 100ή Ολυ­ μπιάδα, το 380 π.Χ., παίρνοντας χρήματα από τους Εφέσιους, αγωνίζεται ως Εφέσιος και κερδί­ ζει την πρώτη θέση στο δόλιχο δρόμο. Σύμφωνα με τον Παυσανία, η στάση του αυτή τιμωρήθηκε από τους συμπατριώτες του Κρήτες με εξορία. Στην πορεία των Ολυμπιακών Αγώνων παρου­ σιάστηκαν κρούσματα δωροδοκίας. Μερικοί αθλη­ τές προκειμένου να στεφθούν νικητές δεν δίστα­ ζαν να δωροδοκήσουν τους αντιπάλους τους, παραβαίνοντας έτσι τον όρκο τους. Από τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας φαίνεται καθαρά ότι η δωροδοκία και ο χρηματισμός δεν αφορούσε μό­ νο κάποιους αθλητές αλλά και ορισμένους προπο­ νητές, καθώς και ελλανοδίκες. Π.χ., κατά την 178η Ολυμπιάδα του 368 π.Χ., κατασκευάστηκαν άλλες δύο Ζάνες από πρόστιμο που επέβαλαν οι ελλα­ νοδίκες σε δύο ρόδιους αθλητές. Οι δύο αθλητές συνελήφθησαν επ' αυτοφώρω -όπως λέει ο Παυ­ σανίας- ο Εύδηλος να δωροδοκείται από το Φιλόστρατο στο αγώνισμα της πάλης. Το μόνο πράγμα που δεν μνημονεύεται είναι ίσως το ντόπινγκ. Ωστόσο ο Αριστοτέλης περιγράφει την παραμόρφωση του προσώπου των αθλη­ τών, που μοιάζουν πλέον με ζώα, λόγω της ειδι­ κής δίαιτας στην οποία υποβάλλονταν για αύξη­ ση της μυϊκής τους μάζας. Ο σχολιασμός θυμίζει σημερινά πρόσωπα αθλητών, που παραμορφώ­ νονται από τη χρήση αυξητικών ορμονών. ■

1929

ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ ΣΠΑ Ν ΙΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΩΝ

Πέμπτη 29 & ΠαραοχΕνή 30 Μαΐον 2008 άρα 19:00

ΑΙΘΟΥΣΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΩΝ ΞΕΝΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 23

Ο ΡΓΑΝ Ω ΣΗ Κ Ω Σ Τ Α Σ ΣΠ ΑΝ Ο Σ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ.: 210 36.14.332 · FAX: 210 89.53.076 e-mail: biblioph@ otenet.gr www.booksauction.gr

άνοιξη 2008 Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΓΡΑΜΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Μάγδα Τσιρογιάννη Σύζυγος στα δεκάξι, μάνα στα δεκαεφτά, χήρα στα δεκαοχτώ, η Ασημένια, το στερνοπαίδι μιας οικογένειας προσφύγων, γεννήθηκε στη Μακεδονία, έγινε η ίδια πρόσφυγας μέσα στη χώρα της και πέρασε όλους τους κλυδωνισμούς και τις περιπέτειες που σημάδεψαν την ιστορία του 20ού αιώνα. Η αγάπη και η προσφορά της είναι το θέμα αυτού του βιβλίου που αποτελεί ταυτοχρόνως και φόρο τιμής σε όλες τις γυναίκες που με καρτερία, υπερηφάνεια και σεμνότητα μας παρέδωσαν το νόημα της ζωής. ISBN: 978-960-04-3673-0 | σελ.: 192 | ιιμή: 14,00 €

ΜΙΚΡΑ ΠΑΘΗ Νίκος Φαρούπος Μοντέλο, ερωμένη διάσημων αοιδών, επιστρέφει στο χωριό για να παντρευτεί έναν παιδικό της φίλο. Σοβαρός οικογενειάρχης πληροφορείται ότι το αντικείμενο του πόθου του εργάζεται ως πόρνη. Μετρημένη και ρομαντική κομμωτριούλα ερωτεύεται δυο δον Ζουάν ταυτόχρονα. Γιατρός ερωτεύεται παράφορα πανέμορφη ετοιμοθάνατη. Μ ικ ρ ά π ά θ η :

πάθη σύντομης διάρκειας ή χαμηλής έντασης. Συχνά έτσι αποκαλούνται τα «κακά» ελαττώματα ή τα πάθη «ασήμαντων» ανθρώπων. ISBN: 978-960-04-3674-7 | σελ.: 216

ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ

ελληνική πεζογραφία ΑΠ’ ΤΑ ΚΟΚΑΛΑ ΒΓΑΛΜΕΝΑ

Γιώργος Δενδρινός Ιατρομεσίτες, μασαζούδες, άγιες Αθανασίες, Καματεροί, Ιεχωβάδες, δοσάδες, πορτοφολάδες, βαποράκια, καφετζήδες, κουλουρτζήδες, σουβλατζήδες, παπατζήδες, νταβατζήδες. Τα πάντα πουλιούνται κι αγοράζονται. Και η ψυχή ακόμα. Χώροι καταθλιπτικοί κι αφρόντιστοι σαν τ' αμπάρια των δουλεμπορικών. Στα υπόγεια βεγγεριάζουν αρουραίοι, Κούρδοι κι άστεγοι. Τα μεσάνυχτα θα βγει συσσίτιο για όλους. Όμως, παρά τη σύνθλιψή τους από τις συμπληγάδες ενός παρανοϊκού συστήματος υγείας, απαξιωμένοι θεραπευτές και κατατρεγμένοι ασθενείς επιμένουν να εκπλήσσουν με στιγμές μεγαλείου της ανθρώπινης ψυχής. Η οδύσσεια ενός φιλόδοξου γιατρού στο αφιλόξενο αρχιπέλαγος των δημόσιων νοσηλευτηρίων. ISBN: 978-960-04-3753-9 | σελ.: 400

ΙΔΑΝΙΚΟΣ ΚΑΙΡΟΣ ΓΙ’ ΑΓΑΠΕΣ ΚΑΙ ΨΕΜΑΤΑ

Πόνος Σταθόγιαννης Ένα μυθιστόρημα με διαρκείς και εξωφρενικές ανατροπές για τον λαβύρινθο των ανθρώπινων σχέσεων. Όταν η πτήση γίνεται πτώση, ο υπολογιστικός κυνισμός φοράει τη μάσκα του αστραφτερού οράματος, το κωμικό εναλλάσσεται με το τραγικό. Ή μήπως όλα όσα συμβαίνουν είναι ένα παιχνίδι; Μιας ιδιότροπης μοίρας, ενός θεού που πειραματίζεται μαζί μας, ενός ευφάνταστου παιδιού... ISBN: 978-960-04-3672-3 | σελ.: 352 | τιμή: 16,00 €

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΚΕΔΡΟ Σ

«Μελαγχολία είναι η αξόδευτη αγάπη» Συνέντευξη στην Ελένη Γκίκα

ΪΪΝΕΝΤΕΤΪΗ

Π "

I

Μάρω Βαμβουνάκη, μετά από 30 και πλέον μυθιστορήματα, ως επί το πλείστον,

I

επανήλθε με δύο δοκιμιακού χαρακτήρα βιβλία από τις εκδόσεις Ψυχογιός:

■

Π α λ ιά τ σ ο ς κ α ι η Ά ν ιμ α ,

από δύο χρόνια, και

Ο

που κυκλοφόρησε με μεγάλη εμπορική επιτυχία πριν

Το φ ά ν τα σ μ α τ η ς α ξ ό δ ε υ τ η ς α γ ά π η ς ,

που κυκλοφόρησε προ δι-

μήνου και θεωρείται σχεδόν συνέχεια του προηγούμενου. Η συγγραφέας, με αυτά τα δύο βιβλία, μοιάζει σαν να ανοίγει επιτέλους το εργαστή­ ρι της: για να κατανοήσουμε ακόμα περισσότερο όλα της τα βιβλία, την ίδια, ίσως και τις αναγνώστριές της, μιας και στο γυναικείο κοινό έχει τη μεγάλη της απήχηση

Σ το Φάντασμα της αξόδευτης αγάπης φαντά­ ζομαι στο εξώφυλλο όχι τυχαία η... γέφυρα (Γέφυρα του Καρόλου). Σ το πρώτο εισαγωγι­ κό κεφάλαιο Ο Παλιάτσος και η Άνιμα και το Φάντασμα της αξόδευτης αγάπης συναντιού­ νται. Ίδιες ανάγκες δημιούργησαν αυτά τα δυο βιβλία; Τίποτα δεν είναι τυχαίο! Ακόμα κι αν εμείς το θεω­ ρούμε τυχαίο, δεν είναι. Τα πάντα, κάποια ελευθερία μας -γνωστή ή άγνωστη- τα κανονίζει. Πόσο περισ­ σότερο εδώ, που εγώ το ήξερα πως ήθελα να γεφυρώσω τον παλιάτσο και το φάντασμα με την ονειρι­ κή και ονειροπαρμένη γέφυρα του Μολδάβα. Μάλλον γιατί ήταν τόπος όπου ένιωσα να είμαι στον εαυτό μου εκεί. Κι όταν είσαι πια ο εαυτός σου, ξεκαθαρί­ ζει και η κρίση σου για πράγματα. Η ανάγκη να ζω και να γράφω παραμένει πάντα μία, εκείνη για την οποία ο Ντοστογιέφκσι έγραφε στον αδελφό του: Είναι με­ γάλο το μυστήριο της ψυχής, αξίζει και τη ζωή σου όλη να δώσεις για να το ψάξεις. «Γεμίζουμε μονάχα απ' την αγάπη που εμείς δί­ νουμε, από χην πίστη που ασκούμε, από όσα δι­ κά μας χαρίζουμε. Ακόμη κι η ψυχή διά της

απώλειας της κερδίζεται»: Παρότι διανύουμε μια άκρως εγωιστική εποχή (ν' αγαπηθεί επιδιώκει μονάχα ο καθένας) η κυκλοφορία του βιβλίου άλλα αποδεικνύει. Αλλιώς ζούμε και γι' άλλα δι­ ψά η καρδιά μας; Ακριβώς. Αλλιώς ζούμε και γι' άλλα διψάει η καρδιά μας. Στους αιώνες των αιώνων ο άνθρωπος διψάει για τα τρία που διψάει το παιδί απ' τη μάνα του: τρυφε­ ρότητα, ασφάλεια, αναγνώριση. Ό ταν δεν τα βρίσκει, στρέφεται και διαστρέφεται με υποκατάστατα, όσα έγιναν τελικά πρωτεύοντα στον σημερινό τρόπο ζωής. Η δύναμη, η εξουσία, ο ανταγωνισμός είναι η έκπτω­ ση αυτών των τριών απλών που δεν χορτάσαμε. Κι έτσι ζούμε και επιλέγουμε εγωιστικά, αλλά εγωιστής είναι εκείνος που αντιπαθεί τον εαυτό του. Μαχαιράκι η φράση σας «Μελαγχολία είναι η αξόδευτη αγάπη», ξορκίζεται αυτό σε μια άκρως παραπλανητική έως μελαγχολική εποχή; Και βέβαια ξορκίζεται, ειδικά σήμερα που η μελαγχο­ λία έφτασε στο ζενίθ της. Πάντα η ίδια συνταγή θε­ ραπείας: Να αγαπάς. Να νοιάζεσαι για τις ανάγκες του αγαπημένου ξεχνώντας τις δικές σου ανάγκες. Δεν εί­ ναι εύκολο αυτό, ποτέ δεν ήταν, πάντα η πάλη με τον

ΜΑΙΟΣ 2008

57

ΪΪΝΕΝΠΪΪΙ Γράφοντας αυτά τα δυο ιδιαίτερα βιβλία (σχε­ δόν... ακατάταχτα, ένα καινούργιο είδος) «είδα­ τε» διαφορετικά τους παλιούς σας ήρωες, τις παλιές σας ηρωίδες; Όχι, όχι. Αντιθέτως. Τότε πιο διαισθητικά, πιο αδέ­ ξια, τώρα πιο συνειδητά, πάντα αναρωτιόμουν για τις ίδιες συμπεριφορές, τις ίδιες αντιδράσεις, τα ίδια ακα­ τανόητα. Από εκείνα τα πρόσωπά μου έμαθα όσα έμαθα και δεν τα ταλαιπώρησα μάταια ελπίζω... Δεν τελειώνεις ποτέ με το μυστήριο του προσώπου.

Μ άρω Βαμβουνάκη

Ο Παλιάτσος και η Άνιμα Εκδόσεις Ψυχογιός, 2006, σελ. 297, τιμή: 19,90 ευρώ

εαυτούλη μας είναι στο παρασκήνιο της βιογραφίας μας. Νομίζω πως οι άνθρωποι που αγαπούν είναι χα­ ρούμενοι, η στάση τους τούς αμείβει άμεσα. Αντίθε­ τα, μελαγχολικοί κατά σύστημα είναι όσοι διαρκώς κλαίγονται πως δεν τους δίνουν αγάπη. Όμως είναι φανερό πως: «Δεν υπάρχουν καλοί φίλοι», γιατί δεν είσαι καλός φίλος. «Αρκετές φορές είναι τα πρόσωπα και οι εικό­ νες που κυνηγούν το συγγραφέα, οι ιστορίες που απαιτούν να εμφανιστούν στο φως. Ό σο εξαφανίζεσαι γράφοντας, τόσο εκείνα καταδέ­ χονται να σε πλησιάσουν»: Συμβαίνει αυτό γρά­ φοντας ένα δοκίμιο; Ένα δοκίμιο είναι πάντα στοχασμοί που έπονται της ζώσας ζωής, του μυθιστορήματος της κάθε μέρας. Εγωιστής, είπαμε, είναι εκείνος που δεν συμπαθεί τον εαυτό του, αντίθετα εκείνος που αγαπά τον εαυτό του καταλήγει να συμφιλιωθεί με το είναι του, να το δει, και ως εκ τούτου γίνεται ταπεινός. Η ταπείνωση είναι η κύρια προϋπόθεση της γνώσης.

53

ΜΑΪΟΣ 2008

«Υπάρχουν τόσα μήλα μέσα σ' ένα μήλο που το­ ποθετούμε μπροστά σε μια τάξη φοιτητών όσα και τα ζευγάρια μάτια που το κοιτάζουν», από έναν εντελώς προσωπικό (γι' αυτό και μοναδικό κι ανεπανάληπτο) δρόμο βαδίζουμε στην ψυχή μας και στο Θεό; Και σε μια τέτοια περίπτωση πώς αντιδρά η ψυχολογία; Αυτή η μοναδικότητα του αλλιώτικου, απλού μήλου στο χαρτί, κάνει τη ζωή μας και τη σχέση μας γεμά­ τη ασυνεννοησία αλλά και συναρπαστική. Και βέβαια από τη διαφορετικότητά μας πορευόμαστε, σαν από έρημο σοκάκι, στα σπουδαία, στον έρωτα, στο θάνα­ το, στο Θεό. Κι ο Θεός μόνος είναι. Η ψυχολογία, σαν πολύ νέα επιστήμη, ακόμα ψάχνει τις μεθόδους της. Σε άλλα απαντά, σε άλλα δεν απαντά. Είναι όμως σίγουρο πια για μένα πως, αν μια ψυχοθεραπεία δεν τείνει να σε οδηγήσει προς την πνευματικότητα, δεν είναι θεραπεία. Μπορεί μάλιστα να γίνει μια επικίνδυ­ νη διαδικασία διαστρεβλώσεων. «Όσο αντικειμενικά ξεκάθαρη κι αν είναι μια ει­ κόνα, ο καθένας για να την αντιληφθεί θα ανα­ καλέσει το δικό του παρελθόν»: το παρελθόν τε­ λικά καθορίζει τόσο πολύ την οπτική μας πάνω στα πράγματα και τη διαδρομή μας; Είμαστε το παρελθόν μας, όμως είμαστε και το μέλλον μας. Γιατί το μέλλον είναι ο πόλος που μας ελκύει σαν Γη της Επαγγελίας, εκεί ανθίζουν τα τάλαντα και τα χα­ ρίσματα που προικισθήκαμε, εκεί και οι υποσχέσεις του Θεού για ειρήνη. Και παρελθόν και μέλλον ατενίζονται όμως από το τώρα. Από το αν μπορείς να στα­ θείς στο «νυν» σου θα καταλάβεις. Αλλιώς, πετάς σε κόσμους φανταστικούς, και το παρελθόν και το μέλ­ λον σου γίνονται φαντασίωση νοσηρά υποκειμενική και αδιέξοδη. Θέλουν πολλή δουλειά με την ψυχή μας αυ­ τά. Τείνουμε τόσο σε όσα μας ευχαριστούν που διαρ­ κώς χάνουμε την πραγματικότητα, τρελαινόμαστε.

ΠΝΕΝΙίϊΙΙ Η ψυχολογία σε βοηθά να ξεφύγεις από την επιρροή αυτή; Σε βοηθά μόνο στην περίπτωση που θες να αλλάξεις. Δραματικά δύσκολη απόφαση δηλαδή, κανείς σχεδόν δεν θέλει ειλικρινά να αλλάξει ο ίδιος, θέλει να κάνει τους άλλους να αλλάξουν. Κατά κανόνα οι άνθρωποι πάνε σε ψυχολόγο για να επιβεβαιώσουν τα παράπο­ νά τους, να δικαιωθούν τα λάθη τους, ή να τους υπο­ δείξει κόλπα ώστε να ασκήσουν δυνάμεις κατάκτησης, να κερδίσουν έναν έρωτα ή μια καλή δουλειά. Δεν είναι σοβαρά αυτά, για τούτο και η ψυχοθεραπεία συχνά αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση. Για την αυ­ θεντική ζωή αξία έχει η θυσία, η ήττα, ποιος το δέχε­ ται στη δική του καθημερινότητα άνετα κάτι τέτοιο; Η λογοτεχνία; Στην αληθινή ζωή από παντού πας. Και από το πορ­ νείο, κι από τη φυλακή. Όποιος διψά για το ουσιώ­ δες, όπου κι αν τον ρίξουν δεν χάνεται. Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο, ένα από τα δύο τελευταία σας βιβλία ή ένα μυθιστόρημα; Όταν φτάσω στο σημείο να θέλω να γράψω εκείνο που με τρώει από καιρό, είμαι τόσο πλημμυρισμένη ήδη απ' το υλικό μου ώστε η συναρπαγή και η γοη­ τεία της καταγραφής του δεν με αφήνουν να νιώσω τη δυσκολία. Δεν με νοιάζει η δυσκολία όταν κάτι πο­ θώ. Η σκληρή δουλειά έχει γίνει πριν, τότε που γρά­ φεται το βιβλίο μέσα στο νου μου. Οι μεγαλύτερες εκπλήξεις από ποιο είδος ήρθαν σε σας; Έκπληξη ήταν το πόσοι πολλοί διαβάζουν τα δύο τε­ λευταία μου βιβλία. Δεν φανταζόμουν πως οι αναγνώ­ στες θα ζητούσαν τόσο τον δοκιμιακό τρόπο. Ειλικρινά, δεν το περίμενα... Τα έγραψα για να συγκεντρώ­ σω παρατηρήσεις μου πάνω στην ψυχοθεραπευτική για μένα και κάποιους άλλους, λίγους. «Ο έρωτας είναι βάρβαρος» γράφετε, υπάρχει έρωτας, να το πούμε... εξευγενισμένος; Λένε πως υπάρχει, αλλά εγώ δεν τον ξέρω!... Εγώ όσους ερωτεύτηκα δεν τους αγαπούσα και όσους αγάπησα δεν τους ερωτεύτηκα. Στην πρώτη περίπτω­ ση με τυραννούσε η ανασφάλεια και στη δεύτερη στε­ νοχωριόμουν με την απουσία έρωτα... Μύλος! Ο έρω­ τας που γνωρίζω, και από μένα και απ' τους γύρω μου, είναι βάρβαρος γιατί είναι η αποθέωση του εγωισμού.

Μ ά ρω Β α μβουνάκη

Το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης Εκδόσεις Ψυχογιός, 2008, σελ. 319, τιμή: 16,50 ευρώ

Της ανασφάλειας, του τρόμου που τον συνοδεύουν. Κατά βάθος λες: Αν δεν είσαι κατάδικος μου, καλύ­ τερα να μην υπάρχεις για κανέναν, πουθενά. Και κά­ νουμε ό,τι μπορούμε γι' αυτό. Μιλώντας για «αξόδευτη αγάπη» αναφέρεστε και σε κάθε μορφή αγάπης; Και βέβαια σε κάθε είδος αγάπης. Ας το πούμε έτσι, μια και έτσι συνηθίσαμε να σκεφτόμαστε, με κατηγο­ ρίες. Εδώ, ακόμα και η πιο ιερή αγάπη, του γονιού στο παιδί, μολύνεται από εγωιστικά, εγκληματικά εγωιστι­ κά στοιχεία. Να σας ρωτήσω κάτι αδιάκριτο, το βιβλίο μέσα σε ελάχιστες βδομάδες ξεπέρασε τα πάντα, συ­ ναντώ ανθρώπους που ισχυρίζονται και μου ζη­ τούν να σας πω ότι τους έχετε αλλάξει τη ζωή,

ΜΑΙΟΣ 2008

55

ΠΝΕΝΜΪΙ όταν σας συναντάνε, τι σας λένε; Ποιοι άξονες του βιβλίου φαίνεται ότι τους αγγίζουν περισσό­ τερο; Νομίζω πως δύο πράγματα λειτούργησαν στο ασυνεί­ δητο κάποιων και τους ενθάρρυναν. Το ότι δίχως ου­ σιαστική πνευματική ζωή δεν ζεις. Και το ότι, τελικά, η βαθιά μας, άγνωστη καρδιά ζητά πρωτίστως να αγα­ πήσει. Κι όταν ακόμα γυρεύουμε να μας αγαπήσουν, το να μας δώσουν μια ασφαλή ευκαιρία να αγαπήσου­ με γυρεύουμε. Να λυτρωθούμε απ' το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης. Κι ας μην το ξέρουμε. Και στα δυο βιβλία σας διαρκείς αναφορές σε λογοτεχνικά, φυσικά ψυχολογικά και αγιοπατερικά κείμενα. Υπάρχουν φράσεις-κλειδιά που εντέλει μας οδηγούν; Δεν ξέρω ποτέ πώς θα είμαι αύριο, γι' αυτό ξυπνώ κε­ φάτη το πρωί. Η δίχως παραλήπτη αγάπη είναι αξόδευτη; Δεν εξαρτάται απ' την αντίδραση του παραλήπτη το αγαπώ, γι’ αυτό είναι ζόρικο. Η αγάπη είναι ευγενής, διακριτική. Πρέπει να έχουμε ελευθερωθεί απ' τη μιζέρια της ανταπόδοσης για ν' αρχίσουμε ν' αγαπάμε. Η αγάπη δεν είναι ποτέ ζήτουλας. Οι προσποιητές γενναιοδωρίες λερώνουν τον άνεμο που την εμπνέει.

Όταν φτάσω στο σημείο να θέλω να γράφω εκείνο που μ ε τρώει από καιρό, είμαι τόσο πλημμυρισμένη ήδη an το υλικό μου ώστε η συναρπαγή και η γοητεία της καταγραφής του δεν μ ε αφήνουν να νιώσω τη δυσκολία

«Μια προσευχή έχει τη δύναμη να αλλάξει τα πράγματα και εκ των υστέρων». Συγκλονιστική φράση, σε ένα κεφάλαιο που βάζει σε άλλα θε­ μέλια τη σύγχρονη μοναξιά μας: «Ο λιγότερο μό­ νος στη Γη», τίτλος σ' αυτό το κεφάλαιο. Η μο­ ναξιά είναι πνευματική υπόθεση, κ. Βαμβουνάκη; Όλα, όλα εντέλει είναι πνευματική υπόθεση, ακόμα κι ο χρόνος. Είναι πανάρχαιη σοφία το ότι τα γεγονότα που μας συμβαίνουν είναι ουδέτερα, είναι το βλέμμα μας πάνω τους που τα νοηματοδοτεί. Πως τα γεγο­ νότα δεν μπορούμε να τα αλλάξουμε, όμως μπορού­ με να αλλάζουμε τον τρόπο που τα αντιμετωπίζουμε. Μόνο με την πνευματικότητα σωζόμαστε από τα ύπουλα μαρτύρια του συναισθηματισμού μας. Αν ξαναγεννιόσασταν τι θα αλλάζατε στη ζωή σας; Θα ήθελα να ζούσα ακόμα πιο πολύ, πιο ήρεμα τα παιδικά χρόνια του γιου μου.

<50

ΜΑΪΟΣ 2008

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που έχετε κά­ νει; Λάθη; ...Ατέλειωτα! Αδύνατον να ξεχωρίσω το πιο με­ γάλο, το ένα χειρότερο απ' το άλλο. Όμως ίσως εί­ ναι πιο γνήσιο, πιστεύω, αντί να διαχωρίζουμε τις πρά­ ξεις μας σε λάθη και σωστά, να τις κρίνουμε ως αλη­ θινές ή ψεύτικες. Οι ιστορίες μας είναι δικές μας ή κάπου εκεί έξω μας περιμένουν; Νομίζω πως πιο συχνά έρχονται από μέσα μας, θέ­ λω όμως να ελπίζω πως θα συναντιούνται κάποτε με τις ιστορίες που βρίσκονται εκεί, απέξω. Τούτο το ρα­ ντεβού πυροδοτεί και εκτοξεύει τα έργα κι απ' το προσωπικό προσεγγίζουν το παγκόσμιο. Σας ευχαριστώ... ■

Το Μυθιστόρημα στον Εικοστό Αιώνα/JEAN-YVES ΤΑDl E / isbn:978-960-402-3127/17χ24,0a339,19,00€ Ηλογοτεχνία του καιρού μας ακολουθεί έναν δρόμο που πορεύεται απότην εγκυκλοπαιδική σύνθεση μέχρι τη διάσπαση, απότα υψίπεδα που τα σαρώνει ο αέρας της ελευθερίας μέχρι το εργαστήριο του ερευνητή με τα χίλια μικρά μυστικά. Αν συγκεντρώσουμε όλα μαζί αυτά τα καταλυτικά έργα, αυτά τα θαύματα, αυτές τις επαναστάσεις, τότε θα προκόψουν έννοιες που θα επιτρέψουν να ταξινομήσουμε το αταξινόμητο ήτο μη ταξινομήσιμο, ένας χάρτης, έστω και αεροφωτογραφία, η ιστορία που εκτυλίσσεται σε έναν μεγάλο χωροχρόνο.

97890001-1

1

Πρόσωπα και Προσωπεία/ΔΩΡΑ MENTH/ isbn: - - ιβι-τ/τ7χ24,σελ.267, 6,οο€ Εφτά αυτόνομα μελετήματα γύρω από έναν συνεκτικό ιστό: την κοινή τους ενασχόληση με λογοτεχνικά πρόσωπα και προσωπεία. Ετερόκλητα πρόσωπα, με διαφορετικές ποιητικές ιδιοσυγκρασίες, μορφολογικές επιδιώξεις και ιδεολογικά ζητούμενα, και τα προσωπεία που εφευρίσκουν, οικειοποιούμαι ή κατασκευάζουν οι ποιητές. 0 Δυτικός Κανόνας/HAROLD BLO O M /isbn:978 -96ο-οι- m i -7/16,5x23, «λ. 750,48,00 ε Όταν λέμε «κανόνας»: Σέξπιρ, το Κέντρο του Κανόνα. Το ανοίκειο του Δάντη: Οδυσσέας και Βεατρίκη. Τσόσερ: Η Σύζυγος εκ Μπαθ, ο Συγχωρητής και ο σεξπιρικός χαρακτήρας, θερβάντες: Το παιχνίδι του κόσμου. Μοντέν και Μολιέρος: Το φευγαλέο της αλήθειας στον Κανόνα. 0 Σατανάς του Μίλτον και ο Σέξπιρ. Δρ. Σάμιουελ Τζόνσον, ο κριτικός του Κανόνα. 0 «Φάουστ» (Δεύτερο μέρος) του Γκέτε: Το αντικανονικό ποίημα. Ηκανονιστική μνήμη στον πρώιμο Γουέρντσγουορθ και στην «Πειθώ» της Τζέιν Όστεν. 0 Γουόλτ Γουίτμαν ως κέντρο του Αμερικανικού Κανόνα. Έμιλι Ντίκινσον: Μεταρσιώσεις, κενά και σκότη. Το μυθιστόρημα του Κανόνα: 0 «Ζοφερός Οίκος» του Ντίκενς και το «Μίντλμαρτς» της Τζορτζ Έλιοτ. 0 Τολστόι και ο ηρωισμός. Ίψεν: Οι δαίμονες και ο «Πέερ Γκιντ». Φρόιντ: Μια σεξπιρική ανάγνωση. Προυστ: Τοαληθινό δράματης ερωτικής ζήλιας. 0 αγώναςτου Τζόις με τον Σέξπιρ. 0/Η «Ορλάντο» της Γουλφ: Οφεμινισμός ωςαγάπη της ανάγνωσης. Κάφκα: Κανονικοποιητική υπομονή και «ακατάλυτο», Μπόρχες, Νερούδα και Πεσόα: Η ισπανοπορτογαλική εκδοχή των Γουίτμαν, Μπέκετ, Τζόις, Προυστ, Σέξπιρ.

www.dardanosnet.gr Διδότου 37, 210-36.42.003, info@dardanosnet.gr

Νίκος Μπακουνάκης «Η βιογραφία ενός γνωστού - άγνωστου» Συνέντευξη στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο

ΪΪΝΕΝΤΕΪΪΙ

Ο

δημοσιογράφος και επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Νίκος Μπακουνάκης εξέδωσε πρόσφατα τη μελέτη του με τίτλο Μ ια

σ τ ιγ μ ή τ η ς Ε υρώ π ης

σ τ η ν Ε λ λ ά δ α τ ο υ 1 9 ο υ α ιώ ν α . 0 λ ό γ ο ς , η ε ικ ό ν α ο μ ύ θ ο ς τ ο υ Α ν δ ρ έ α Ρ η γ ό -

π ουλου

(εκδ. Πόλις). Είναι η τέταρτη κατά σειράν μελέτη του για τη διαμόρφωση των

αστικών στρωμάτων στην Ελλάδα με επίκεντρο την πόλη της Πάτρας. Ταυτοχρόνως δη­ μιουργεί μια βιογραφία διαφορετική ως προς το ύφος και τον χαρακτήρα της, με έντο­ να αφηγηματικά στοιχεία και έμφαση στα νέα ντοκουμέντα.

Φαντάζομαι, κ. Μπακουνάκη, ότι δεν διαλέξατε τυχαία την περίπτωση του Α νδρέα Ρηγόπουλου για να γράψετε το καινούργιο σας βιβλίο. Πράγματι, με απασχολούσε το θέμα της ιδέας της Ευ­ ρώπης, των Ηνωμένων Κρατών της Ευρώπης, όπως την έλεγαν. Ήθελα να δείξω ότι η Ευρώπη δεν είναι κάτι εντελώς καινούργιο, κάποια ιδέα που εισήχθη -όπως πιστεύαμε ίσως μέχρι τώρα- αλλά μια παλιά ιδέα. Και η Ελλάδα συμμετείχε σε αυτήν τη λεγάμε­ νη «αρχαιολογία της Ευρώπης». Νομίζω η ευρωπαϊκή ιδέα δεν είχε αναλυθεί ιδιαίτερα από τους ιστορικούς και γιατί μετά τη μεταπολίτευση υπάρχει μια κυριαρ­ χία της αριστερής σκέψης και κάτι τέτοιο φάνταζε πο­ λύ φιλελεύθερο... Κατά δεύτερο λόγο με απασχολούσε να μελετήσω το πώς κατασκευάζεται μια εικόνα. Θέμα απόλυτα σημε­ ρινό: η εικόνα ενός κράτους, ενός κόμματος, μιας δη­ μόσιας γυναίκας ή ενός δημόσιου άνδρα. Ήθελα να δείξω την εικόνα κατασκευής ενός προσώπου στο πα­ ρελθόν για το οποίο χρησιμοποιήθηκαν τόσο επινο­ ημένα στοιχεία όσο και πραγματικά στοιχεία, δη­ μιούργησαν μια εικόνα που παγιώθηκε διά της επαναλήψεως και επηρέασαν τους μετέπειτα ιστορικούς. Πρέπει να σημειώσω ότι με τον Ανδρέα Ρηγόπουλο ασχολήθηκαν πάρα πολλοί από αυτούς. Σημειώ νετε κάπου ως χαρακτηριστικό του Ρη­ γόπουλου ότι ήταν ένας δημόσιος διανοούμενος. Κάνετε κάποιες παρατηρήσεις σε σχέση, π.χ., με το σήμερα; Ό χι ιδιαίτερα. Ο Ρηγόπουλος χρησιμοποίησε τα πά­ ντα για να κάνει δημόσια γνωστές τις απόψεις του, με τους λόγους του, τα θεατρικά του έργα, τις γενικότε­

ρες παρεμβάσεις του. Βέβαια, αν συγκρίνουμε με το σήμερα, θα δούμε ότι τότε δεν υπάρχει η έντονη πα­ ρουσία των μέσων ενημέρωσης. Χρησιμοποίησε τη ρητορική του δεινότητα αλλά και όλα τα μέσα της εποχής, όπως τις εφημερίδες, για να περάσει το λό­ γο του. Ίδρυσε, μάλιστα, κι αυτός μια εφημερίδα, ανε­ ξαρτήτως ότι δεν είχε μεγάλη επιτυχία. Οι εφημερί­ δες έπαιζαν (όπως και σήμερα) μεγάλο ρόλο εκείνη την εποχή, ήταν κάτι σαν γραφεία κομμάτων. Η αστική καταγωγή του, η δράση του σε μια εμποροαστική πόλη, όπως η Πάτρα, σηματοδό­ τησαν ένα τοπικό κι όχι πανελλαδικό φαινόμε­ νο, που δημιουργήθηκε κάτω από συγκεκριμέ­ νες συνθήκες. Είναι έτσι; Φυσικά εκείνη την εποχή δεν θα μπορούσε να υπάρ­ χει ένα τέτοιο πρόσωπο ως πανελλαδικό φαινόμενο. Και ποια ήταν η μορφή της Ελλάδας τότε; Οι τοπικές κοινωνίες ήταν αυτές που διαμόρφωναν το χαρακτή­ ρα της κοινωνίας. Σκεφτείτε ότι τότε για έναν Πατρινό ήταν πιο δύσκολο να πάει στην Αθήνα με κάρα κι άλογα παρά οτην Ιταλία με πλοίο. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πελοποννήσιοι αστοί σπούδαζαν στην Ιταλία, όπως ο Ρηγόπουλος στην Πίζα. Υπάρχει κάτι διχαστικό στην περίπτωση του Ρη­ γόπουλου; Ενώ είναι φιλοευρωπαίος, μελετάει το αμερικάνικο παράδειγμα, εντούτοις ονειρεύεται μια Ελλάδα που θα εκτείνεται στην Ανατολή με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη. Είναι η εθνική ιδέα της εποχής. Ό τι το ελληνικό έθνος πρέπει να ενωθεί και να ενώσει όλους τους Έλληνες

ΜΑΙΟΣ 2008

03

ΪΤΝΕΝΤΕΥΪΗ στην Ελλάδα το 1844, μέσα στη λογική της Ευρώπης για να δημιουργηθούν τα νέα κράτη που θα ενωθούν για να φτιάξουν τις Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης υπάρχει και η άποψη για τη νέα Ελλάδα που θα εκτεί­ νεται από την Αδριατική έως τη Μαύρη Θάλασσα. Αυ­ τή ήταν μια ιδέα του Μαντσίνι κ.ά., που προϋπήρχε των απόψεων των ελληνικών πολιτικών κομμάτων, την οποίαν υιοθέτησαν αργότερα.

Νίκος Μπακουνάκης

Μια στιγμή της Ευρώπης στην Ελλάδα του 19ου αιώνα Ο λόγος, η εικόνα ο μύθος του Ανδρέα Ρηγόπουλου Εκδόσεις Πόλις, 2008, σελ. 299, τιμή: 16,00 ευρώ

όπου κι αν βρίσκονται. ΓΓ αυτό λέω ότι έχει έναν «εθνικό κοσμοπολιτισμό» -αντιφατικός όρος βέβαια— που όμως συνδέεται με τα αιτήματα που είχαν οι λαοί της Ευρώπης για την εθνική τους ολοκλήρωση. Πολ­ λά ευρωπαϊκά κράτη από αυτά που ξέρουμε σήμερα τότε δεν υπήρχαν, αλλά ήταν κομμάτια της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας, άλλα της τσαρικής αυτο­ κρατορίας κ.ά. Ο Ρηγόπουλος ονειρευόταν ένα μεγά­ λο ελληνικό κράτος στο οποίο θα ανήκε και η Κων­ σταντινούπολη, αλλά πρωτεύουσα ήθελε να είναι η Αθήνα, οι ιδέες της Αθήνας, η δημοκρατία κ,ά. Σε αυ­ τό το μεγάλο ελληνικό κράτος ο Ρηγόπουλος ενέτασ­ σε και την Αλβανία, θεωρούσε τους Αλβανούς συγ­ γενικό φύλο προς τους Έλληνες και πίστευε πως δεν υπάρχει λόγος να είναι ξεχωριστό κράτος, όπως το βουλγαρικό ή το ρουμανικό. Είναι δηλαδή προάγγελος της Μεγάλης Ιδέας; Η Μεγάλη Ιδέα είναι ευρωπαϊκή ιδέα. Πριν εμφανιστεί

04

ΜΑΙΟΣ 2008

Τι έλκυε τον Ρηγόιτουλο στο αμερικάνικο παρά­ δειγμα; Νομίζω τον έλκυε η διακυβέρνηση, η αξιοποίηση των ταλαντούχων και των άξιων και οι κανόνες της δημό­ σιας ζωής. Και ο ίδιος άλλωστε ήθελε να φτιάξει ένα κόμμα αρχών, με χαρακτήρα, αξιοκρατικό. Και όχι κόμμα προσώπων, όπως ήταν τα περισσότερα κόμ­ ματα της εποχής του. Την εποχή που πήγε στην Αμε­ ρική βρίσκονταν εκεί και πολλοί ευρωπαίοι επαναστά­ τες που αναζητούσαν χρήσιμα στοιχεία. Μην ξεχνά­ με, κάτι που σήμερα υποτιμούμε, ότι η Αμερική είχε στηρίξει την ελληνική επανάσταση. Η Αμερική ήταν μια δημοκρατία που προστάτευε τα νεαρά έθνη στην Ευρώπη. Ας συνυπολογίσουμε ότι ήδη στην Αμερική υπάρχει εμπόριο ελληνικών συμφερόντων, κυρίως μέ­ σα από την οικογένεια Ράλλη και την οικογένεια Φα­ κίρη, που ήταν και χρηματοδότες του Ρηγόπουλου. Ο ίδιος ήταν υποστηρικτής των ελεύθερων ανταλλαγών, εναντίον του προστατευτισμού. Οι έμποροι είχαν συμφέροντα να τον υποστηρίζουν. Εξέφραζε αστικά αιτήματα της εποχής. Εκτιμώντας εκ των υστέρων την επίδραση του Ρηγόπουλου, τι έχετε να πείτε; Ήταν φιλελεύθερος, φανατικά αντί μοναρχικός. Ο Βικτόρ Ουγκό τον χαρακτηρίζει ρεπουμπλικάνο της Αθήνας σε ένα γράμμα που στέλνει σε ένα φίλο του και του ζητάει να βοηθήσει τον «ρεπουμπλικάνο της Αθήνας». Τηρουμένων των αναλογιών, ο ρεπού μπλικάνος ίσως να ήταν κάποιος κοντά στην αριστερά . Δεν ξέρω... Οι οπαδοί και οι μαθητές του ήταν αυτοί που δημιούργησαν τους πρώτους σοσιαλιστικούς κι αναρχικούς πυρήνες. Αυτοί επινόησαν ότι στο Λον­ δίνο είχε συναντηθεί με τον Μαρξ, για να πείσουν ότι έχουν τα εχέγγυο της μαρξιστικής νομιμοφροσύνης. Στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (που τότε ήταν ένα εί­ δος εκλογικής περιφέρειας) είχε πολλούς οπαδούς, σε ορισμένους φιλελεύθερους κύκλους των Αθηνών, σε εκδότες που εκδίδανε τους λόγους του. Είχε επί­ σης και μια γενικότερη απήχηση στο εξωτερικό, όπως

M M fl φαίνεται από πολλές εγγραφές σε ένα δικό του λεύ­ κωμα που διασώθηκε. Μεταξύ των οποίων ήταν και η Αγγελική Μπαρτολομέι-Μπόλι, η οποία θεωρείτο μια από τις βασικές λογοτέχνιδες εκπροσώπους του Risorgimento. Αλλά και άλλοι, όπως ο Μαντσίνι, ο Γκαριμπάλντι, διάφοροι επαναστάτες Ούγγροι κ.ά. Υπάρχουν νεότεροι διανοούμενοι που έχουν επηρεαστεί από τον Ρηγόπουλο; Δεν είναι ένας άγνωστος ο Ρηγόπουλος. Έχουν ασχο­ ληθεί πολλοί με αυτόν. Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος στη μελέτη του για τη νεοελληνική ρητορική παραθέτει μερικούς ιστορικούς του λόγους, ο Ροζέ Μιλλιέξ τον αναφέρει ως συνομιλητή γάλλων ευρωπαϊστών, ο Αντώνης Λιάκος αναφέρεται στη σχέση του με τους ιταλούς επαναστάτες, ο Παναγιώτης Νούτσος τον θεωρεί προάγγελο του σοσιαλισμού, ο Δημαράς τον χαρακτηρίζει κατεξοχήν εκφραστή του ρομαντισμού, η Τζίνα Πολίτη έχει μελετήσει τα θεατρικά του και η Ρέα Γαλανάκη τον κάνει ήρωα στο μυθιστόρημά της Θα υπογράφω Λουί. Είναι μια γνωστή άγνωστη προσω­ πικότητα... Κάπου γράφετε ότι εξέφραζε τη μελαγχολία της γενιάς του. Πού οφειλόταν αυτό; Η μελαγχολία της γενιάς του προερχόταν από τη διά­ ψευση της ιδέας της αναγέννησης μετά την επανάστα­ ση του 1821. Είναι περίφημος ο λόγος του στην κη­ δεία του γιου του στρατηγού Μακρυγιάννη, παρόντος του ιδίου του στρατηγού. Βλέπει τον Μακρυγιάννη ως εκπρόσωπο μιας γενιάς που προδόθηκε από τον μο­ ναρχισμό. Μην ξεχνάμε ότι υπάρχει η ήττα της επα­ νάστασης του 1848 που συμβόλιζε μια άνοιξη των λαών. Από την άλλη, έβλεπε το ιταλικό παράδειγμα με την ενοποίηση της ιταλικής χώρας να μην ακολουθεί­ ται στην Ελλάδα... Υπήρχαν πολλά δεδομένα για να εδράζεται αυτή η μελαγχολία. Η Ελλάδα, βλέπετε, άρ­ γησε να μεγαλώσει με τις προσαρτήσεις. Δεν πρόλα­ βε να τις δει. Αυτοκτόνησε το 1889, πρέπει να είχε κατάθλιψη, να έπασχε από καρδιά... Θυμίζει τη φιγούρα του Περικλή Γιαννόπουλου... Ναι, και πολλών άλλων, κυρίως μεσευρωπαίων διανο­ ουμένων. Τον έφθειρε ίσως και ο χλευασμός, η πο­ λεμική. Αν και διαβάζοντας τους λόγους του στη Βου­ λή διαπιστώνεις πόσο καίριες είναι οι παρατηρήσεις που κάνει. Π.χ. στο λόγο του για την εκπαίδευση αναφέρεται στο πρόβλημα του «παπαγαλίζειν» και κάνει

συγκρίσεις με την αμερικάνικη εκπαιδευτική πολιτική, την οποία γνώρισε αρκετά καλά. Τι είδους βιογραφία τελικά θέλατε να δημιουρ­ γήσετε; Ήθελα να κάνω μια βιογραφία που δεν θα είναι γραμ­ μική, παραδοσιακού τύπου, αλλά μια θεματική βιογρα­ φία. Στο βιβλίο υπάρχει ένα πρώτο μέρος για την Ευ­ ρώπη και τις ιδέες, γιατί αλλιώς δεν θα τον κατανοού­ σαμε τον Ρηγόπουλο, δεν θα μπορούσαμε να τον το­ ποθετήσουμε στην εποχή του, κι ένα δεύτερο μέρος που είναι η βιογραφία του. Με ενδιαφέρουν και τα με­ τά τον Ρηγόπουλο, γι' αυτό μιλάω για τον Παλαμά, τον Θεοτοκά... Οι ευρωπαϊκές ιδέες ξαναγεννήθηκαν με­ τά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και στη χώρα μας. Και είχαν εξάρσεις και υφέσεις. Είχατε πει στην αρχή ότι θέλατε να δ είξετε την εικόνα μιας κατασκευής... Πράγματι. Για χρόνια η βιογραφία που δημιούργησαν οι μαθητές του εθεωρείτο η μόνη αυθεντική. Με εν­ διαφέρει γενικότερα το σημείο της κατασκευής διά της επαναλήψεως. Λόγου χάριν η κατασκευή της ταυ­ τότητας της Μακεδονίας. Έτσι όπως πάμε, σε 50 χρό­ νια θα πιστεύουμε ότι υπάρχει μια μακεδονική γλώσ­ σα, ένας μακεδονικός λαός κ.λπ. Μου έχει κάνει εντύπωση ότι το σύνολο της εκ­ δοτικής παραγωγής σας έχει επίκεντρο την Π ά­ τρα, αλλά υπάρχουν πολλά και διαφορετικά θέ­ ματα με τα οποία καταγίνεστε, από την όπερα έως τα οινοποιία. Τι κοινό τα διαπερνάει; Όλα τα βιβλία μου έχουν σχέση με το πώς συγκρο­ τείται η αστική ιδεολογία και νοοτροπία στην Ελλά­ δα. Το πώς φτιάχνεται ένα αστικό στρώμα ήταν το αντικείμενο μελέτης στο πρώτο μου βιβλίο για την Πάτρα. Το πώς αυτά τα αστικά στρώματα διαμορφώ­ νουν νοοτροπίες το μελέτησα στο Φάντασμα της Νόρ­ μας, όπου συγκρίνω, με αφορμή την όπερα, την Σύ­ ρο με την Πάτρα. Στο τρίτο βιβλίο μου μελέτησα την κουλτούρα του κρασιού με αφορμή τον Γουσταύο Κλάους και την οινοποιία του. Το βιβλίο για τον Ρη­ γόπουλο συνεχίζει αυτή τη μελέτη. Στο επόμενο βι­ βλίο μου, που λέγεται «Δημοσιογράφος, μια ιστορία καταγωγής», εξετάζω το πώς εμφανίζεται το δημοσιο­ γραφικό ρεπορτάζ στην Ελλάδα. Εκεί βρίσκομαι πιο κοντά στο Τμήμα Επικοινωνίας όπου διδάσκω. Σας ευχαριστώ πολύ... ■

ΜΑΪΟΙ 2008

65

ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα

από τον Κώστα Κατσουλάρη

Γιάννης παλαβός Αληθινή α γ ά π η και άλλες ιστορίες Εκδόσεις IntroBooks, 2007 σελ. 158, τιμή: 14,00 ευρώ

TRUE LOVE Αυτός ήταν ο τίτλος τραγουδιού που έγραψε ο Κολ Πόρτερ το 1956 και το οποίο ερμήνευσαν οι Μπιγκ Κρόσμπι και Γκρέις Κέλι στο μούσικαλ High Society, χαρίζοντας σ' εκείνη τον πρώτο και μοναδικό της χρυοό δίσκο και σ' εκείνον έναν από τους συνολικά είκοσι ένα. Οι νεότεροι από εμάς ωστόσο φέρνου­ με στο μυαλό μας ένα από τα λιγοστά ερωτικά τραγούδια της πανκ σκηνής, το ομότιτλο τραγούδι των Marching Girls. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ Κι όμως, η πρώτη αναφορά του 28χρονου σήμερα -και μόλις 23χρονου όταν γράφονταν ορισμένα από τα διηγήματα της συλλογής- συγγραφέα είναι ένα τραγούδι της Λένας Πλάτω­ νος. «Τα διυλιστήρια από νέον / ηρεμιστικά όπλα ανθρώπων / που πέθαναν από αγάπη». Στο πρώτο διή­ γημα της συλλογής ο ήρωας χαρίζει στην καλή του ένα σι-ντι με τραγούδια της, χρησιμοποιώντας τα ως εφαλτήριο μιας ερωτικής εξομολόγησης που δεν βρίσκει ανταπόκριση. IN COLD BLOOD Στο πέμπτο διήγημα της συλλογής ο ήρωας εκπλήσσεται και πάλι, αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: ενώ πιστεύει ότι βρίσκεται παρέα με ένα κορίτσι χλιαρό, στο οποίο δεν αναγνωρίζει τον συγκλονιατικό έρωτα που λαχταρά, η βραδιά εξελίσσεται σε παράφορη νύχτα. Όμως μια οειρά ατυχιών τους απομακρύνει, κι όταν πια ξαναβλέπονται, έξι μήνες αργότερα, η κοπέλα βρίσκεται στην αγκαλιά κά­ ποιου άλλου, για τον οποίο του είχε μιλήσει υποτιμητικά. Ο αληθινός έρωτας πέρασε, τούτη τη φορά, ξυ­ στά... Ο ΑΛΕΚΟΣ ΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, από την άλλη, ήρωας της έβδομης ιστορίας, έχει χαμηλότερες προσδοκίες από τη ζωή, παρότι κι αυτός, όπως όλοι οι ήρωες του Παλαβού -αρσενικοί σε αναζήτηση αγάπης- είναι στο βάθος περισσότερο υποψιασμένοι απ' όοο αρέσκονται να ομολογούν. Σε κάποιο παραθαλάσσιο χωριό, με θάλασσα πού ζέχνει, ο Αλέκος έχει την πρώτη του ερωτική επαφή. Λειψή, άχαρη, πλην πολύτιμη. Το ίδιο βράδυ ωατόσο γίνεται μάρτυρας ενός φόνου, καθηλωμένος στο βουνό έπειτα από ατύχημα με το μηχα­ νάκι του. Σε κάποιο σημείο, λέει: «Τα σιχαινόμουν τα βιβλία, σαν φέρετρα από χαρτί ήταν». ΛΙΓΟ ΑΙΜΑ είναι ο τίτλος της ιστορίας που ακολουθεί, οτην οποία μια κοπέλα και μια ηλικιωμένη παρακο­ λουθούν, χωρίς τελικά να επεμβαίνουν, το σκουπιδιάρικο να «καταπίνει» μια σακούλα γεμάτη νεογέννητα γατάκια. Το διήγημα έχει δύναμη και υποβλητικότητα, ωστόσο θα προτιμούσαμε να μην βλέπουμε κακόμοιρα ζώα να θυσιάζονται στο βωμό του «σκληρού ρεαλισμού». Ο ΚΥΡΙΟΣ Π. είναι από τα πιο δυνατά διηγήματα της συλλογής: Φοιτητής που ξυλοφορτώνεται από τον υπάλληλο του εστιατορίου της Εστίας, συμπάσχει με τον θύτη του, ενώ όλοι γύρω φαντάζουν αδιάφο­ ροι. To TENT, πάλι, φέρνει οτη σκηνή ένα παιδί που, οτην προσπάθειά του να σώσει ένα ψάρι από το ενυ­ δρείο, αναπτύσσει μαζί του μια αναπάντεχη συνομιλία και, τελικά, μια σύντομη πλην ευεργετική φιλία. ΑΛΗΘΙΝΗ ΑΓΑΠΗ δεν βρίσκουν πουθενά οι ήρωες του Παλαβού, παρότι σε πείομα της εποχής φαίνεται να είναι το μοναδικό πράγμα ατο οποίο θα στοιχημάτιζαν. Ο νεαρότατος συγγραφέας κάνει το ντεμπούτο του με μια συλλογή άνισων μεταξύ τους διηγημάτων, πίσω από τα οποία όμως αρθρώνεται μια καθαρή λογο­ τεχνική φωνή. Η ικανότητά του να προσδίδει αλήθεια και πειστικότητα ακόμη και οε αδιάφορες από άπο­ ψη πλοκής ιστορίες μαρτυρούν συγγραφέα με ιαχυρό αποτύπωμα. ■

00

ΜΑΪΟΣ 2008

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ, Ι? ρ § > ρ ίε $

ρ ε για παιδιά και κάθε ηλικία

noios είναι ο ydtos AsonoflSos και ποια η καλλιτεχνική του ανησυχία; noios είναι ο Μητσόγατο5 και ποια η δραστηριότητα του στη λαϊκή αγορά; noios είναι ο y 6 t o s Tns οδού Σμολένσκη και ποια η περιπέτεια του στα στενά των Εξαρχείων; Απολαύστε την απρόβλεπτη, χιουμοριστική και συχνά ανατρεπτική αφήγηση του Χρήστου Μπουλώτη και γνωρίστε τρεΐ5 y 6 t o u s με έντονη προσωπικότητα και καθόλου συνηθισμένο χαρακτήρα.

1 I

0

g a ro

$

Ag©n©lSos «?»»

2#^ Si«JU»v g g

νβχνύν

Ο ^ ά Τ Ο ς 'Σ Μ Ο \έ ί^ χ Κ 0 -

Βραβειο -Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου I

εικονογράφηση:

Φωτεινή Στεφανίδη

& l^'^qa.\A.^LOX(X a B g iw L

ΣΕ

ΟΛΑ

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

γά

ΧΩΡΙΣ

προϋπηρεσία από τον Γιώργο Ξενάριο

ΣΟΥ Όλγα Μοσχοχωρίτου Μ πορείς ν' αλλά ξεις μόνο το π α ρ ελ θ ό ν σ ου Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 403, τιμή: 18,81 ευρώ

ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΚΑΙΡΟ πληθαίνουν οι αφηγήσεις ηου εκτυλίσσονται κατά τον πρώτο καιρό της μεταπολί­ τευσης, περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του 7 0 και ύοτερα. Χρειάζεται, φαίνεται, η απόσταση για να ολοκληρωθεί η μυθολόγηση μιας περιόδου ή ενός προσώπου κι έτσι να περάσει στο πεδίο της συμβολι­ κής ιστόρησης. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ Όλγας Μοσχοχωρίτου αναφέρεται σε αυτή την περίοδο -λίγο πιο πριν, λίγο πιο μετά - αλ­ λά και οτις αρχές της δεκαετίας του '90, που είναι ο πραγματικός αφηγηματικός χρόνος του μυθιστορή­ ματος, θέλοντας να αποτυπώσει την πορεία της πρωταγωνίστριάς του «Όλγας» σ' εκείνα τα χρόνια, μέσα στο, γνώριμο για μας, περιβάλλον της Νομικής, των κομματικών οργανώσεων και των ερωτικών περιπε­ τειών.

ΤΟ ΣΟΒΑΡΟΤΕΡΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ του βιβλίου, πρόβλημα κοινό σε πλειάδα ελληνικών μυθιστορημάτων από το 1980 και μετά, είναι ο ασφυκτικός εναγκαλισμός του βιώματος. Ένα βίωμα αμετάπλαστο και αδιύλιστο, που μας φέρνει στο νου τον εμπειρισμό από τον οποίο πάσχει η ελληνική μυθιστοριογραφική παραγωγή κοντά δυο δεκαετίες τώρα. Μάλιστα, ένα από τα πιο έκτυπα χαρακτηριστικά αυτού του είδους αφηγήσεων είναι και εδώ παρόν: ο κεντρικός, αν όχι ο μοναδικός, αφηγητής είναι τόσο ταυτισμένος με τον συγγρα­ φέα, που ο τελευταίος δεν μπορεί να κρύψει την personna του, καταργώντας έτσι, με την προφάνειά του, όχι μόνο την απαραίτητη απόσταση του αφηγητή αλλά και αυτό το ίδιο το ζωτικό ψεύδος της λογοτεχνι­ κής αφήγησης.

ΚΑΤΑΤΑ ΛΟΙΠΑ, το μυθιστόρημα της Μοσχοχωρίτου διατρέχει τρεις δεκαετίες ('60, 7 0 και '80), δυο πόλεις (Αθήνα και Πάτρα) και μια εποχή (εποχή έντονης πολιτικοποίησης κι ενός, ισχυρού ακόμη, συλλογικού ορά­ ματος) που, πια, περισσότερο πολιτισμικά παρά ιστορικά, φαίνεται πολύ μακρινή. Διαθέτει το πλεονέκτη­ μα μιας εύρυθμης και, κατά το μάλλον ή ήττον, πειστικής αφήγησης, αλλά παρουσιάζει το μειονέκτημα της απροσχημάτιστης προφάνειας.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ που θέτουν αφηγήσεις σαν το Μπορείς... είναι αν μπορούν να εγγραφούν στην κατά κυριο­ λεξία λογοτεχνική αφήγηση ή στις παρυφές της. Βεβαίως και η προσωπική εμπειρία συνιστά πηγή αφήγη­ σης, και μάλιστα σημαντική. Ωστόσο, όταν η γραφή περιορίζεται σ' έναν καταγραφικό ρόλο και δεν υπο­ στηρίζεται από την επινόηση, τότε, χωρίς την απαραίτητη διάθλαση της πραγματικότητας, οι αφηγήσεις αυτές μένουν μακριά από τη λογοτεχνικότητα. Και όποια κριτήρια και αν χρησιμοποιήσει κανείς για να δια­ πιστώσει την ύπαρξή της, είτε την (παλαιότερη) οργανική μορφή είτε τη (νεότερη) εντατική γλώσσα, η απάντηση θα είναι αρνητική για όσες από αυτές, έστω και αν διαθέτουν μια πειστική δράση ή αληθοφα­ νείς χαρακτήρες, παραμένουν ατομικές ιστορίες, αφού, λόγω ελλείψεως τεχνικής, δεν εκκαθολικεύουν τα δεδομένα της άμεσης, προσωπικής εμπειρίας. ■

β &

ΜΑΪΟΣ 2008

Οι λέξεις που χάνονται εν μπορώ να επικοινω­ νήσω με τους φοιτητές μου», παραπονιόταν ένας φίλος μου τις προάλλες, «επει­ δή έχουν χάσει λέξεις -πολλές λέ­ ξεις- κι έτσι ανήκουμε πια σε άλ­ λους κόσμους». Κάποια στιγμή, λέει, τους είχε μοιράσει κάποιον οδηγό για το μάθημά του, στον οποίο ζη­ τούσε συγγνώμη για τυχόν λάθη που είχαν παρεισφρήσει στο κείμε­ νο. Αυτό το παρεισφρήσει, περιέ­ γραφε, πολύ τους είχε συγκλονίσει. Λέξη ξεπερασμένη, άγνωστη ενδε­ χομένως στις καινούργιες γενιές, εντάσσεται στην ίδια εκείνη, έντονη συζήτηση που είχε ξεσπάσει κάπο­ τε με αφορμή την «αρωγή και ευδο­ κίμηση», περί του πόσο η γλώσσα μας φτωχαίνει, και πόσο χάνεται το νόημα των λέξεων -ή μάλλον, οι λέ­ ξεις οι ίδιες. Στη Γαλλία κυκλοφόρη­ σε ένα βιβλίο πρόσφατα για τις λέ­ ξεις που χάθηκαν, με τίτλο Les disparus du Littre (Οι εξαφανισμένοι του Λιτρέ). Δεν πρόκειται, επισημαί­ νει η συγγραφέας του Heloise Neefs, για λεξικό, ούτε για μυθιστό­ Το έγκυρο Λεξικό του Λιτρέ (αριστερά) και το βιβλίο με τις λέξεις που χάθηκαν από το πρώτο (δεξιά).

7Ο

ΜΑΙΟΣ 2008

ρημα, αλλά για μια συλλογή λέξεων που δεν χρησιμοποιούνται πλέον, με βάση το μεγάλο τετράτομο εγκυ­ κλοπαιδικό λεξικό του Emile Littre που είχε εκδοθεί στη Γαλλία πριν α­ πό ενάμιση αιώνα, και χρησίμευσε ως σημείο αναφοράς για πολλές γε­ νιές Γάλλων. Από το έργο αυτό, λοι­ πόν, έχουν «πεθάνει» 25.000 λέξεις. Το παράδοξο, υποστηρίζει στην ιστοσελίδα του ο Pierre Assouline, εί­ ναι ότι οι λέξεις που έχουν εξαφανι­ σ τεί συναντώνται εντούτοις σε κλα­ σικά κείμενα συγγραφέων που δια­ βάζονται και σήμερα, από τον Rabe­ lais μέχρι τον Chateaubriand. Στην πραγματικότητα, θα έλεγα, αυτό μπορεί να φαντάζει παράδοξο για έναν συγγραφέα, όπως ο Assouline, που πιστεύει ενδεχομένως ότι η λο­ γοτεχνία έχει τη δύναμη να πλάθει, και να διασώζει, έναν ολόκληρο κό­ σμο πέρα από το χρόνο και τη λήθη. Μπορεί πράγματι να διαβάζουμε πάντα, για παράδειγμα, Παπαδιαμάντη, και η γλώσσα του να είναι μουσική, και ποίηση, όμως τόσο ο υλικός κόσμος όσο και οι αφηρημένες έννοιες που τον αποτελούν, σταδιακά, εκλεί­ πουν. Οι γλώσ­ σες είναι ζωντα­ νοί οργανισμοί, συνεχώς μόριά τους σβήνουν και άλλα έρχο­ νται να πάρουν τη σκυτάλη, όμως, κατ' εμέ, αυτό είναι μια φυσιολογική δια-

δικασία και δεν έχει και πολύ νόημα να μοιρολογούμε για όσα χάνονται, και για το χθες που ήταν, πάντοτε, καλύτερο. Ναι, όμορφες λέξεις σβή­ νουν, και δεν αντικαθίστανται, κα­ θώς οι «νεοεισερχόμενες» στη γλώσ­ σα προέρχονται περισσότερο από τον κόσμο του Διαδικτύου, του αμε­ ρικανικού τρόπου ζωής, της τηλεό­ ρασης. Ό ποιος νοσταλγεί εκείνες τις κομψές κυρίες, μπορεί πάντα να ανατρέχει στην ποίηση, στη λογοτε­ χνία, και να απαγκιάζει σ' αυτά τα φιλόξενα λιμάνια των χαμένων λέ­ ξεων. Δεν μπορεί όμως να επιμένει να τις επιβάλλει σε νέους ανθρώ­ πους που δεν διαθέτουν, ούτως ή άλλως, και καλώς ή κακώς, τα ση­ μεία αναφοράς στα οποία οι λέξεις αυτές παρέπεμπαν. Ό τα ν το νόη­ μα ή, όπως λένε οι γλωσσολόγοι, το

«σημαινόμενο» εξαφανίζεται, το ση- Αλέξανδρος μαίνον ή, αλλιώς, το «φόρεμα» της Παπαδιαμάντης λέξης μόνο του ανεμίζει, κουρελάκι ξεχασμένο, στους ανέμους κάθε νέας εποχής. ■

Μ εταιχΜ ίο ([)

ΒΡΑΒΕΙΑ

CWA IAN FLEMING STEEL DAGGER CWA NEW BLOOD FICTION DAGGER

βιβλία αιχμής

Αιχμηρά αντικείμενα, κοφτερές λέξεις, ιλιγγιώδης ρυθμός. Η πρωτοεμφανιζόμενη Τζίλιαν Φλιν στήνει ένα εντυπωσιακό ψυχολογικό θρίλερ που παγιδεύει τον αναγνώστη μέσα στο λαβύρινθο των σχέσεων μιας οικογένειας καθώς και το πλέγμα των δεσμών μεταξύ των κατοίκων μιας αμερικανικής επαρχιακής ________________

πόλης. θα ήταν άδικο να χαρακτηρίσω το πρώτο μυθιστόρημα της Τζίλιαν Φλιν

X Μ Η

ΤΖΙΛΙΑΝ ΦΛΙΝ

απλώς φανταστικό. Έχω περίπου τριάντα

Α ιχμηρά

χρόνια να διαβάσω τόσο ανατριχιαστικό

αντικείμενα

ψυχολογικόθρίλερ. ΣΤΙΒΕΝ ΚΙΝΓΚ

α σ τ υ νο μ ικ ό μ υ θ ισ τό ρ η μ α

ΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

w w w .m e t a ix m io .g r

[

] Σ Τ ΟΝ

δ ι α β α ζ ω

Β Ι Β Λ Ι Α

Κ Ο Σ Μ Ο

Μοσχοβίτικα βατόμουρα Μ όσχα

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίθης (ανταπόκριση)

• Αν και δεν φημίζονται για το φλεγματικό τους χιούμορ οι Ρώ­ σοι, εντούτοις φαίνεται ότι αυτό αποτελούσε ένα από τα καλά κρυμμένα μυστικά του εθνικού τους χαρακτήρα. Έτσι, ανάμεσα στο πλήθος βραβείων που έχουν θεσμοθετηθεί τα τελευταία χρό­ νια, υπάρχει και ένα, το «Παρά­ γραφος», που απονέμεται κάθε χρόνο στα χειρότερα λογοτεχνικά έργα. Το βραβείο απονέμεται στο πλαίσιο της εαρινής έκθεσης βι­ βλίου στη Μόσχα, η οποία υπο­ λείπεται κατά πολύ της φθινο­ πωρινής, αφού πολλοί εκδότες απλά δεν μπαίνουν στον κόπο να δηλώσουν και εκεί την παρουσία τους. Φέτος η έκθεση είχε ως κε­ ντρικό θέμα την «οικογενειακή ανάγνωση», με ό,τι αυτό μπορεί

να σημαί. ·ι. Το δε βραβείο «Πα­ ράγραφος» απονεμήθηκε στη συγγραφέα Οξάνα Ρόμπσκα για το βιβλίο της Casual 2 από κοινού με τη συγγραφέα Λένα Λένινα για το βιβλίο της Sexual ή πώς να γο­ ητεύσετε οποιονδήποτε άντρα. Για το τελευταίο «πόνημα» η κρι­ τική επιτροπή δήλωσε πως ολό­

72

ΜΑΙΟΣ 2008

κληρα τμήματα του βιβλίου είναι αντιγραμμένα από το βιβλίο της Λέιλ Αάουντς Πώς να αγαπήσετε τους άλλους, με τη μόνη διαφορά πως η αμερικανίδα συγγραφέας παραθέτει 68.000 διαφορετικών ειδών σεξ, ενώ η ομότεχνή της από τη Ρωσία μόνο 888. • Ιδιαίτερη α ί­ σθηση έχει π ρο κα λέσ ει στην κοινή γνώμη, το αναγνω στικό κοινό αλλά και τους κρι­ τικούς ΤΟ νέο Γιούρι Κοστίν μυθιστόρημα του Γιούρι Κοστίν με τίτλο Ο Γερμανός. Πρόκειται για ένα μυθι­ στόρημα που προτείνει μια νέα οπτική γωνία για τον «αντίπαλο» των Ρώσων κατά τον Β' Παγκό­ σμιο Πόλεμο. Κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος είναι ένας γερμανός πιλότος της πολεμικής αεροπορίας Λουφτβάφε. Ο Γιούρι Κοστίν περιγράφει τους ήρωές τους ως απλούς ανθρώπους που είχαν τα ίδια προβλήματα, σκέ­ ψεις και ερωτηματικά σχετικά με

Β Ι Β Λ Ι Α

τη σκοπιμότητα του πολέμου και προσπαθεί να δείξει ότι τόσο οι σοβιετικοί όσο και οι γερμανοί στρατιώτες είχαν τον ίδιο εχθρό, τα ολοκληρωτικά τους καθεστώ­ τα. Το βιβλίο αυτό συνεχίζει μια σχετικά πρόσφατη παράδοση στη ρωσική ιστοριογραφία και λο­ γοτεχνία, που ξεκίνησε από το βι­ βλίο του Βίκτωρα Σουβόροφ Πα­ γοθραυστικό, στο οποίο ο πρώην πράκτορας της σοβιετικής στρα­ τιωτικής αντικατασκοπίας διατυ­ πώνει μια αιρετική άποψη σχετι­ κά με το ρόλο του Στάλιν στην έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέ­ μου. • Τα 95 του χρόνια γιόρτασε ο Σεργκέι Μιχάλκοφ, π ατέρας των γνωστών σκηνοθετών Νικίτα Μ ι­

Ε

Δ I A B A Ζ Ω

Σ Τ ΟΝ

I

Κ Ο Σ Μ Ο I

χάλκοφ και Αντρέι Κοντσαλόφσκι. Ο Σεργκέι Μιχάλκοφ, ποιητής και σ υγγραφ έα ς παιδικών βι­ βλίων, ήταν ο Σεργκέι Μιχάλκοφ άνθρωπος που έγραψε τους στίχους του σοβιετικού εθνικού ύμνου, αλλά και εκείνος που έγραψε τους σ τί­ χους του μετασοβιετικού ρωσι­ κού εθνικού ύμνου. Για πολλούς ο Σεργκέι Μιχάλκοφ σ' όλη του τη ζωή ήταν ο «αυλικός ποιητής» του Κρεμλίνου, ο ίδιος δε δήλωσε πως το μόνο που έκανε ήταν «να υπηρετεί την πατρίδα του». ■

Μ ε τ α ιχ Μ ίο

(J )

βιβλία αιχμής Τι κοινό έχουν ένας καλός γιος, μια σκελετωμένη κούκλα, ένα θρησκόληπτο χωριό, ένας εκλεπτυσμένος τελάλης, μια ξεπεσμένη πόρνη, ένας παρανοϊκός επιστήμονας, μια καταθλιπτική, ένας επίδοξος ερα­ στής, μια μπαργούμαν που υποφέρει από αϋπνίες, ένας φοβισμένος φούρναρης και ο Διάβολος; Είναι όλοι θύτες ή θύματα στις φονικές ιστορίες που ξετυλίγονται στις σελίδες αυτού του βιβλίου. Οι ήρωες της Βάσιας Τζανακάρη ξεπήδησαν από τη φαντασία της καθώς άκουγε και ξανάκουγε τους δίσκους του Nick Cave.

ΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

w w w .m e t a ix m io .g r

[

Δ I A B A Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Α

Σ Τ ΟΝ

Κ Ο Σ Μ Ο

Σπονδή στον Μοραβία λοκληρώθηκαν οι εκδηλώ­ σεις του «Έτους Μοραβία». Πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος, δημο­ σιογράφος, κριτικός κινηματογρά­ φου, ευρωβουλευτής και απεσταλ­ μένος της έγκριτης εφημερίδας Maurizio De Rosa Corriere della Sera στην Αφρική και [ανταπόκριση] στην Ινδία, ο Alberto Moravia (19071990) είναι μια από τις σημαντικότε­ ρες μορφές της ιταλικής διανόησης του 20ού αιώνα. Το πρώτο του μυθι­ στόρημα, Οι αδιάφοροι, που θεωρεί­ ται το πρώτο υπαρξιακό μυθιστόρη­ μα της ιταλικής λογοτεχνίας, κυκλο­ φόρησε το 1929 και έπεσε αμέσως θύμα της φασιστικής λογοκρισίας, παρά τον ενθουσιασμό με τον οποίο έγινε δεκτό από την κριτική. Το καθε­ στώς του Μουσολίνι δεν συγχώρησε στο συγγραφέα, ο οποίος παρεμπι­ πτόντως ήταν εβραϊκής καταγωγής, την καυστική ματιά του και την πρό­ θεσή του να αναδείξει την υλική και ηθική παρακμή της ιταλικής αστικής τάξης. Ο Μοράβια δεν είχε καλύτερη τύχη μετά τον πόλεμο και την απο­

Μ π ο λ ω ν ια

74-

ΜΑΙΟΣ 2008

Ο

κατάσταση της δημοκρατίας στην Ιταλία. Η μαρξιστική του πολιτική τοποθέτηση, η αντιλυρική του διάθε­ ση, η ωμότητα με την οποία περιέ­ γραφε τη μιζέρια της μέσο- και μεγα­ λοαστικής τάξης, αλλά κυρίως η εμ­ μονή του στη σεξουαλικότητα των χαρακτήρων του, σοκαριστική για την πουριτανική Ιταλία της δεκαε­ τίας του '50, κατάφεραν ώστε τα έρ­ γα του να καταδικαστούν από την καθολική Εκκλησία. Παρόλα αυτά ο Μοράβια στάθηκε ικανός να συνδια­ λέγεται με το ευρύ κοινό χάρη στην αφοσίωσή του στον παραδοσιακό τρόπο αφήγησης, που τον προστά­ τεψε από τις εκφραστικές υπερβο­ λές και από τον πειραματισμό της ιταλικής «νεοπρωτοπορίας» της δε­ καετίας του '60, και δεν είναι καθό­ λου τυχαίο το γεγονός ότι δύο βιβλία του, La romana και La ciociara, έγιναν δημοφιλείς ταινίες, από τις πιο επι­ τυχημένες του ιταλικού νεορεαλι­ σμού, με τις απόλυτες ντίβες της εποχής: την Τζίνα Αολομπρίτζιντα και τη Σοφία Λόρεν αντίστοιχα. Το 1986 ο Μοράβια, ο οποίος ήταν είκο­ σι χρόνια παντρεμένος με τη συγγρα­ φέα Έλσα Μοράντε και έπειτα με την επίσης συγγραφέα Ντάτσια Μαραΐνι, πάλι προκάλεσε την κοινή γνώμη με την απόφασή του να παντρευτεί την ισπανίδα συγγραφέα Carmen Llera, σαρανταπέντε χρόνια νεότερή του, η οποία θα είναι και η τελευταία μούσα του. Στην Ελλάδα μεταφράστηκαν και κυκλοφορούν, μεταξύ άλλων, τα εξής έργα του: Ο κομφορμιστής (εκ­ δόσεις Πατάκη), Αυγουστίνος, Οι αδιάφοροι και Εγώ και αυτός (εκδό­ σεις Ζαχαρόπουλος). ■

Ψηφιακή σύγκλιση ή ψηφιακός αναλφαβητισμός; τα δικά μου φοιτητικά χρόνια, πριν από 15-20 χρόνια, η κα­ τάσταση στα ελληνικά πανε­ πιστήμια, όσον αφορά τις βιβλιοθή­ κες, δεν ήταν και η... ιδανική. Βιβλία διέθεταν, αλλά ήταν δύσκολο να τα... ανακαλύψουμε. Δεν ήταν όλα καταλογογραφημένα, δεν ήταν όλα ενταγμένα στο λογισμικό του υπολο­ γιστή της βιβλιοθήκης, δεν ήταν όλα στη θέση τους -«ποιος θα το κατα­ λάβει, αν πάρουμε 1-2 τόμους;» έλε­ γαν κάποιοι. Αντίθετα, όμως, με πολ­ λά άλλα πράγματα στη χώρα μας, τις τελευταίες δεκαετίες κάτι άλλαξε

Σ

στο χώρο αυτό. Οι ακαδημαϊκές βι- Παναγιώτης βλιοθήκες ανασυγκροτήθηκαν, οργα- Στ. ΑνΒριανέσης νώθηκαν, βελτιώθηκαν. Εντάχθηκαν pendriansgmail.com στα προγράμματα ΕΠΕΑΕΚ (για χρη­ ματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση), δημιούργησαν συλλογικό κατάλογο, που περιλαμβάνει τους τίτλους όλων των βιβλίων που διαθέ­ τουν οι πανεπιστημιακές σχολές της επικράτειας. Ακόμη, περισσότερα από 13 χιλιάδες επιστημονικά περιο­ δικά, στην ηλεκτρονική τους μορφή, είναι διαθέσιμα σε κάθε ενδιαφερό­ μενο, ενώ πλησιάζουν τις 100 χιλιά­ δες οι μεταπτυχιακές εργασίες και

ΜεταιχΜίο ([) βιβλία aixpns Την πρώτη μέρα του 1968 η Γαλλία βρίσκεται στην ακμή ms,

k o texo vto s

τη δεύτερη θέση μεταξύ των

πιο αναπτυγμένων Βιομηχανικών χωρών του κόσμου. Ωστόσο, η κοινωνία ασφυκτιά, η εξέγερση βρυχάται. Η Γαλλία σαρώθηκε όσο καμία άλλη χώρα από ένα τεράστιο κύμα αμφισβήτησή: 9 εκατομμύ­ ρια άτομα κάθε ηλικίαs, κοινωνικήε τάξηε ;

αΡΖΖ0ΪΛΙ

0

Μ ΑΗ Σ ΤΟΥ

και επαγγέλματοε απεργούν. Σε αυτό το

’68

λεύκωμα αποτυπώνεται η περιπέτεια εκεί­ νου του Μάη που άφησε ανεξίτηλο το ΣΕΡΖΖΟΥΛΙ

ψβ

ΖΑΝ-ΛΟΥΙ ΜΑΡΤΖΟΡΑΤΙ

Ο M a n s τ ο υ '6 8

αποτύπωμά του στη σύγχρονη ιστορία μέσα από 140 ασηρόμαυρεε φωτογραφίεε-ντοκουμέντα του Γαλλικού Πρακτο­ ρείου Ειδήσεων.

Σ τ η Γ α λ λ ία κ α ι σ το ν κ ό σ μ ο

ΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ V

w w w .m e t a ix m io .g r

[

δ ι α β α ζ ω

Β Ι Β Λ Ι Α

]

ΣΤΟ

Δ Ι Α Δ Ι Κ Τ Υ Ο

διδακτορικές διατριβές που επίσης βρίσκονται στη διάθεση κάθε -προ­ πτυχιακού ή μεταπτυχιακού- φοι­ τητή. Αλλά η αισιοδοξία μάλλον κρατά λί­ γο στην Ελλάδα... Αντίθετα με ό,τι θα πιστεύατε, διαβάζοντας τις πα­ ραπάνω γραμμές, οι ελληνικές ακα­ δημαϊκές βιβλιοθήκες αντιμετωπί­ ζουν σήμερα σοβαρό πρόβλημα χρηματοδότησης για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων τους, καθώς δεν εντάχθηκαν στο ΕΣΠΑ 20092013. Ναι, οι βιβλιοθήκες, αυτό το απολύτως απαραίτητο και αναπό­ σπαστο συστατικό της ίδιας της δη­ μιουργίας, αλλά και της μετέπειτα προβολής και προώθησης του εκ­ παιδευτικού και ερευνητικού έργου των ελληνικών ΑΕΙ και ΤΕΙ, υποβαθ­ μίζονται, γεγονός που με μαθηματι­ κή ακρίβεια αναμένεται να οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη απαξίωση τα ήδη προβληματικά κρατικά τριτο­ βάθμια ιδρύματα. Συγκεκριμένα, η χρηματοδότηση των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών δεν περιλαμβάνεται στην Αναπτυξιακή Στρατηγική για τη χρονική περίοδο 2007-2013 του επιχειρησιακού προ­ γράμματος «Εκπαίδευση και διά βίου μάθηση» του υπουργείου Εθνι­ κής Παιδείας, αλλά ούτε και σε αυ­ τό της «Ψηφιακής σύγκλισης», του υπουργείου Οικονομίας και Οικονο­ μικών. Σύμφωνα με την ολομέλεια της διοικούσας επιτροπής του Συνδέσμου των Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιο­ θηκών (http://www.heal-link.gr/), με την ένταξή τους στα ΕΠΕΑΕΚ τη δε­ καετία 1996-2006 οι βιβλιοθήκες «υλοποίησαν τις ακόλουθες δρά­ σεις, σε εθνικό επίπεδο: 1) Συλλογι­ κός κατάλογος των ελληνικών ακα­ δημαϊκών βιβλιοθηκών, 2) Πρόσβα­ ση σε 13.500 ηλεκτρονικά επιστη­

70

ΜΑΙΟΣ 2008

μονικά περιοδικά για το σύνολο των ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας, 3) Μονάδα Ολικής Ποιότητας, 4) Ζέφυρο (πύλη πρόσβασης για τον εντοπισμό υλι­ κού στους καταλόγους των βιβλιο­ θηκών). Επίσης, σε επίπεδο ιδρύ­ ματος, οι βιβλιοθήκες στελεχώθη­ καν με εξειδικευμένο προσωπικό, εμπλούτισαν και ανέπτυξαν τις συλλογές τους και οργάνωσαν και προσφέρουν πλέον ηλεκτρονικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου για τη στήριξη της εκπαίδευσης, τοπικά και από απόσταση». Η περαιτέρω ενίσχυση των βιβλιο­ θηκών κρίνεται απαραίτητη για να μην καταργηθούν και απαξιωθούν οι υπηρεσίες που έχουν αναπτυ­ χθεί, ώστε να συνεχίσουν να στηρί­ ζουν το διδακτικό, εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο. Συγκεκριμένα, η μη συνέχιση της χρηματοδότησης συνεπάγεται: α) αδυναμία των βι­ βλιοθηκών να στηρίξουν το πολύ­ πλευρο έργο που παράγεται στα ακαδημαϊκά ιδρύματα και ιδιαίτερα τα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, τα μεταπτυχιακά προ­ γράμματα σπουδών, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τη διά βίου μάθηση και την έρευνα, β) δυσκολία των ιδρυμάτων να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα αξιολόγησης, γ) αδυναμία ίδρυσης των ιδρυματικών καταθετηρίων (institutional reposito­ ries, προαπαιτούμενο για χρηματο­ δότηση από το European Research Council), καθώς και δ) μείωση του ωραρίου λειτουργίας των βιβλιοθηΧρειάζονται επιπλέον σχόλια; Φαί­ νεται πως η ελληνική πολιτεία, αντί για την ψηφιακή σύγκλιση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιδιώκει τον... ψηφιακό αναλφαβητισμό της ελληνικής κοι­ νωνίας. Θα την αφήσουμε; ■

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

w w w . k a s t a n i o t i s . c o m

Για πρώτη φορά

Τα Πεζογραφήματα του Γιώργου Χεψωνά συνιστούνμια πολυτελή έκδοση

σε έναν πολυτελή,

πεζογραφήματα που εξέδω σε αυτοτελώς κατά τη διάρκεια της ζωής του

συλλεκτικό τόμο το σύνολο του πεζογραφικού έργου του Γιώργου Χειμωνά

που συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε έναν τόμο τα εννέα λογοτεχνικά ο σημαντικός Έλληνας συγγραφέας. Ένας αφιερωματικός τόμος όπου παρατίθενται, κατά σειρά, τα έργα: Πεισίστρατος, Η εκδρομή, Μυθιστόρημα, Ο γιατρός Ινεότης, Ο γάμος, Ο αδελφός, Οι χτίστες, Τα ταξίδια μου, Ο εχθρός του ποιητή. Στα πεζογραφήματα αυτά επιτάσσεται εκτενέστατο (300 σελίδων) «Χρονολόγιο Βίου και έργου» του συγγραφέα. Το χρονολόγιο, συνταγμένο από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Ευριπίδη Γαραντούδη,

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ- ΧΡΟΝΟΛΟΠΟ

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΓΑΡΑΝΤΟΥΔΗΣ

διανθίζεται με πλούσιο και σε μεγάλο Βαθμό ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό, συγκεντρώνει για πρώτη φορά την εργογραφία και Βιβλιογραφία του Γιώργου Χειμωνά, χορηγεί πλήθος πληροφοριών για τη ζωή και το έργο του και παραθέτει πολλά αποσπάσματα συνεντεύξεων και δοκιμίων του, με τα οποία ο ίδιος ο Χειμωνάς σχολιάζει τα λογοτεχνικά πεζογραφήματά του. Στο επίμετρο του χρονολογίου δημοσιεύεται, επίσης για πρώτη φορά, η «Εργογραφία Γιώργου Χειμωνά», καταταγμένη σε επτά κατηγορίες εντύπων: Α. Λογοτεχνικά πεζά, Β. Δοκίμια, Γ. Επιστημονικό Βιβλία, Δ. Μεταφράσεις, Ε. Αυτοτελείς μεταφράσεις (Βιβλίων του Χειμωνά) σε ξένες γλώσσες, Ζ. Συνεντεύξεις, Η. Κείμενα (και σχέδια) σε συλλογικούς τόμους, περιοδικά, εφημερίδες και προγράμματα παραστάσεων.

Ζωή Σαμαρά

Οι αναιρέσεις των μύθων ρωμα μυστη­ ρίου αναδύουν οι πρώτες λέ­ ξεις του νέου μυθι­ στορήματος της Νένης Ευθυμιάδη: «Κά­ ποτε τα βουνά υψώ­ νονταν αγέρωχα γύ­ ρω από τον ελικοειδή δρόμο». Και τα βουνά είναι εφήμερα; Η αμέ­ σως επόμενη πρότα­ ση απαντά στην απο­ ρία μας: «Όμως, κα­ θώς τα χρόνια κυλού­ σαν, κτίρια τραυμάτι­ ζαν την πράσινη υπε­ ροψία». Δεν πρόκει­ ται επομένως για τα βουνά αλλά γ ια τη θέα που (δεν) βλέπει ο αφηγητής, καθώς ταξιδεύει στον «ελικοειδή δρόμο» ή για νοσταλγία χαμένων οριζόντων ή ακόμη για απλή ρομαντική διάθε­ ση. Καθώς συνεχίζουμε την ανά­ γνωση, όλες οι εκδοχές φαίνονται να ισχύουν. Ο χρόνος αφανίζει αν­ θρώπους, σπίτια, τοπία, ενώ και ο ίδιος αναιρείται. Η απρόσμενη πε­ ριπέτεια που ζει ο ήρωας μετατρέ­ πει μια αφήγηση με σχεδόν αστυνο­ μική υφή σε Bildungsroman αντιστραμμένο: δεν π εριγράφεται η ωρίμανση ενός νέου, αλλά η πορεία ενός ηλικιωμένου που ξαναβρίσκει το νεανικό του σφρίγος. Ωστόσο, σε μια δεύτερη ανάγνωση αντιλαμ­ βανόμαστε ότι κυρίαρχο στοιχείο του μύθου και της αρχιτεκτονικής του είναι το βλέμμα του εκάστοτε ήρωα, που παίζει μαζί μας κρυφτό.

Α

7S

ΜΑΪΟΣ 2008

Η Ευθυμιάδη μας εισάγει από την πρώτη στιγμή στο μεταμοντέρνο παιχνίδι της πολλαπλής οπτικής, που ανανεώνει και αλλοιώνει την πραγματικότητα. Και στο παρελ­ θόν είχε δοκιμάσει νέες αφηγηματι­ κές τεχνικές, με εντυπωσιακά απο­ τελέσματα. Δεξιοτέχνις της κυμαι­ νόμενης οπτικής, ενώνει τη φωνή του αφηγητή με τη φωνή των ηρώων της, για να παρουσιάσει μια πολυφωνία που υποκρίνεται ότι αποκαθιστά την αλήθεια, αλλά δεν φθάνει ποτέ σε μια ολοκληρωμένη πραγματικότητα. Εξάλλου, η αλή­ θεια δεν είναι σταθερή, μεταβάλλε­ ται σύμφωνα με την οπτική του υποκειμένου που βρίσκεται εκείνη τη στιγμή στο κέντρο της «σκηνής». Κάποια πρόσωπα μάλιστα, όσο ση­ μαντικά και αν είναι για το μύθο, όπως ο Αγγελος, ο «γιος» του τ ί­ τλου, δεν δανείζουν ποτέ το βλέμ­ μα τους, προφανώς γ ια τ ί θα μας αποκάλυπ ταν την αντικειμενική αλήθεια και ο μύθος, που βασίζεται σε μισές αλήθειες και ολοκληρωτι­ κές ανατροπές, θα κατέρρεε. Οι τρεις φωνές πάνω στις οποίες δομείται η αφήγηση εναλλάσσονται με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια, όπως σε κλασικό μπαλέτο. Ο Μπίλυ Μπλου, πρώην κοσμοπολίτης ακροβάτης, κλεισμένος εδώ και μια δεκαετία στο τεράστιο σπίτι του στην εξοχή, νιώθει γέρος και αόρα­ τος, «λες και δεν πέρασε ποτέ από τη σκηνή». Οι παλιοί του θαυμα­ στές, όταν τον συναντούν στο δρό­ μο, δεν τον αναγνωρίζουν. Ό πω ς το βλέμμα του αναγνώστη, το βλέμμα του διαβάτη είναι παντοδύ­

ναμο: αναιρεΓ μια λαμπρή διεθνή καριέρα. Ο αποτυχημένος Βίκτορας Βίργας σκηνοθετεί το θάνατό του, για να ανακαλύψει ότι η ανυ­ παρξία τον απωθεί όσο και η ζωή. Εξάλλου, απεχθάνεται το σκοτάδι. Η Εόα Ρέττερ, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, αναφέρεται με το πλή­ ρες όνομα, ενώ, ο σύζυγός της, ο «γνήσιος» Ρέττερ, είναι απλώς «Όττο». Και όταν έχουμε πεισθεί ότι το παιχνίδι με το επώνυμο ανα­ τρέπει την αστική συνήθεια που θέλει τη γυναίκα μόνο με μικρό όνο­ μα, αντιλαμβανόμαστε ότι το Ό ττο είναι προϊόν ελεύθερου πλάγιου λό­ γου: βλέπουμε τον Ό τ τ ο Ρέττερ με τα μάτια της γυναίκας του. Αυτή η

τεχνική αφήγησης γίνεται πηγή κω­ μικών καταστάσεων, όταν αργότε­ ρα ο αφηγητής, ταυτισμένος με την Ευα, θα μοιραστεί μαζί μας τις ελλι­ πείς γνώσεις της για το σύζυγό της. Ο μύθος του έργου είναι μια αλυσί­ δα συναρπαστικών ανατροπών. Και ενώ βρίθει από «ασήμαντες» πληροφορίες που προετοιμάζουν επιμελώς την κάθε αλλαγή, είναι επίσης διάσπαρτο με παγίδες που μας εμποδίζουν να προβλέψουμε τη συνέχεια. Η συγγραφέας παρα­ μένει επιδεικτικά στο φαίνεσθαι, ιδιοφυής τακτική για να μην αντιληφθούμε την επικείμενη ακύρωση των πληροφοριών. Εδώ το χιούμορ

Ε Κ ΔΟ Σ Ε ΙΣ Π Ο ΙΟ Τ Η Τ Α Σ Γ Ε Ω Ρ Γ ΙΟ Υ Ν . Π Α Π Α Ν ΙΚ Ο Λ Α Ο Υ Φιλολόγου - συγγραφέα

ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ ΑΠΑΝΤΑ ( δ υ ο ΑΞΕΠ ΕΡΑΣΤΟ

Κ Α Α Σ ΙΚ Ο

τ ο μ ο ι)

ΕΡΓΟ

ΤΟΜΟΣ Α'

ΤΟΜΟΣ Β·

ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Βιβλιογραφία - κείμενο - ερμηνεία παραλλαγές - τοπικό -198 εικόνες. Σχ 8ο, σελ. 787. Τρίτη έκδοση, δεμένο.

ΤΟ ΙΤΑΛΟΓΛΩΣΣΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ίμενο - μετάφραση - σχόλια - επιστολές ,πιδράσεις - σχήματα λόγου - ιδιαίτερα στοιχεία - μετρική - αντισολωμικές κριτι­ κές - κριτική ανθολογία - γενική κριτική - ψήγματα στοχασμών - γλωσσάριο - βι­ βλιογραφία - ευρετήριο. Σχ.8ο, σελ. 864. Δεύτερη έκδοση, δεμένο.

% Λ /·

«Είναι έργο άξιο για κάθε έπαινο και αποτελεί προϊόν ευσυνείδητης εργασίας και προσφορά σημαντικότατη στη φιλολογία μας». Μ. Δ. Στασινόπονλος (Πρώην Πρόεδρος Ελλ. Δημοκρατίας). «Άνευ του παραμικρού ενδοιασμού προτείνω την υπό της Ακαδημίας βράβευσιν μιας τόσον πλήρους εργασίας, ήτις προσλαμβάνει την σημασίαν εθνικής προσφοράς». Παναγ. Παπατσώνης (Εισήγηση στην Ακαδημία). «Είναι η πρώτη φορά που ο Σολωμός, όχι μόνο των πρώτων ποιημάτων, αλλά και ο πιο δύσκολος, μπορεί να γίνει προσιτός σ’ ένα ευρύτερο κοινό που θα βρει μέσα σ’αυτό το βιβλίο ό,τι χρειάζεται για μια αληθινή προσέγγιση, για μια μύηση». Γιάννης Χατζίνης. Ε κ δ ό σ ε ις π ρ ο σ φ ορά στον Π ολιτισ μό και στην Π αιδει I Δ . Ν . Π Α 1 ΙΑ Δ Η Μ Α Ιπποχράτους8 Αθήνα. Τηλ.: 210.36.27 -■ w.papadimasbooks.gr · papadimas@atp.gr Από το 1960

[

] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η δ ι α β α ζ ω

θριαμβεύει. Ό τα ν ο Αγγελος εγκα­ θίσταται στο κτήμα του Μττίλυ, πα­ ρατηρεί ότι η βίλα είναι ερείπιο και προσθέτει: «φαντάζομαι πως θα τη δώσεις σε κανένα γηροκομείο κάποτε», σχόλιο που προκαλεί τη θυμηδία μας και θα έπρεπε να εγεί­ ρει την περιέργεια του ιδιοκτήτη, καθώς μόνο ο δικηγόρος του, ο Πέ­ τρος, γνώριζε τις προθέσεις του. Το κρυφό μήνυμα της συγγραφέως περνά απαρατήρητο: με τη βίαιη συμπεριφορά του απέναντι στον νεαρό, ο Πέτρος απέτρεψε επιμελώς μια τέτο ια σκέψη. Ό λες οι αναιρέσεις του μύθου είναι κωδικοποιημένες μέσα στο κείμενο, αλλά και ο πιο επαρκής αναγνώ­ στης δεν μπορεί να τις συλλάβει, παρά μονάχα σε αναδρομική ανά­ γνωση. Η συγγραφέας καγχάζει και μας προκαλεί. Χρησιμοποιεί συστη­ ματικά τον ελεύθερο πλάγιο λόγο, δίνοντάς του νέα πνοή. Για να μας παρασύρει στην εξέλιξη του μύθου και στις συνεχείς ανασκευές των συμβάντων, απαρνείται την παντογνωσία, που της επιτρέπει η παρα­ δοσιακή τριτοπρόσωπη αφήγηση, μοιράζεται με τον αναγνώστη τις ελλιπείς γνώσεις που οφείλει να έχει για να διατηρήσει τη μυστηριώ­ δη ροή του μύθου της. Ο λόγος του άλλου, κρυμμένος μέσα στη φωνή του αφηγητή, παραπλανά τον ανα­ γνώστη, τροφοδοτώντας τον διαρ­ κώς με ψευδείς πληροφορίες. Με το τέχνασμα της πολλαπλής οπτικής, η Ευθυμιάδη περιγράφει τον Αλλο εκ των έσω, δεν αναιρεί την ετερότητά του. Χρησιμοποιεί με μπρίο και συνάμα παρωδεί την μπαχτινική διαλογικότητα. Κατά τον Μπαχτίν, η κοινωνία προϋπάρ­ χει του σκεπτόμενου ατόμου. Σε μια τέτο ια αρχή βασίζει τη μυθο­ πλασία της η Ευθυμιάδη, αυτήν την

30

ΜΑΪΟΣ 2008

αρχή παραβιάζει διαρκώς. Σταδια­ κά, ειρωνεία, χιούμορ, παρωδία υποχωρούν μπροστά στη γοητεία της τέχνης. Στο τέλος, ένα «δεν» αρκεί για να σηματοδοτήσει την αρ­ χή μιας νέας ζωής, ένα «δεν» γεμά­ το συναίσθημα που τολμά να απαρνηθεί τις συνήθειες μιας δεκα­ ετίας. Ό πω ς τα γεγονότα που έζησε ο ήρωας, έτσι και τα γηρατειά του ήταν προϊόν οπτικής γωνίας. Τα σπίτια στην περιοχή του Μπίλυ Μπλου, όπως τα διαμερίσματα στους Πολίτες της σιωπής, είναι πυρήνες της κοινωνίας: ο πρώην καλλιτέχνης, οι μεγαλοαστοί, ο ταγ­ ματασφαλίτης, η καταδότρια, που ονομάζεται Σειρήνα. Το κάθε οίκη­ μα αντανακλά την προσωπικότητα του ιδιοκτήτη του. Η Εύα ζει σε πα­ λάτι που επιθυμεί να επιδεικνύει, όπως επιβάλλει η παλιά της ζωή. Ο Βίκτορας κρύβεται στον «αόρατο» ξενώνα της Σειρήνας. Ο Μπίλυ νιώ­ θει νεκρός μέσα στο υπό κατάρρευ­ ση κτίσμα. Το σπίτι γερνάει μαζί του, καθώς η εξοχή δεν αναζωογο­ νεί, αλλά απομονώνει. Γι' αυτό, όταν ξαναρχίζει να ζει, το πουλάει και αγοράζει ρετιρέ στο Λυκαβητ­ τό, 500 μέτρα από το νέο διαμέρι­ σμα της Εύας. Ευτυχισμένος ανάμε­ σα στο πλήθος, ο Μπίλυ καγχάζει, γ ια τί οι γάλλοι αγοραστές θαυμά­ ζουν την π αλαιότητα της βίλας του, που είναι απλώς παλιά. Ένα σπίτι στην ελληνική ύπαιθρο κου­ βαλά πάντα τη μυθική του αύρα. Με τη μαγεία της γραφής της, η Νένη Ευθυμιάδη ανατρέπει την τυπο­ ποιημένη σκέψη μας: μετατρέπει την εξοχή σε φυλακή και την καρ­ διά της Αθήνας σε ανθρώπινη καρ­ διά, που πάλλεται από πάθος για ζωή και αντικαθιστά τη ρουτίνα με μια εξαίσια παιγνιώδη διάθεση. Το όνειρο εκδικείται. ■

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

www.kastani oti s.com

Γ ρη γόρης Δ ιπ λ ά ρ η ς

|*

Ο Π ΙΛ Ο Τ Ο Σ

Όταν δολοφονείται στη Σικελία στις αρχές του 20ού αιώνα ο αναρχικός μαριονετίστας Γκαετάνο

Όταν οι μαριονέτες . ,, __ , ε π ω μ ίζ ο ν τ α ι χ |ζ τύ Χ Ε ζ

των ανθρώπων ΣαλΒατόρε μια ονειρική απόδραση αλλά και, ταυτόχρονα, ένας αναπάντεχος εφιάλτης. Με τις απάνθρωπες συνθήκες που προκύπτουν, το μικρό αγόρι, η μητέρα και ο θείος του καταφεύγουν σε ένα χωριό της Μάνης, γλιτώνοντας έτσι τις διώξεις του στρατιωτικού καθεστώτος της επαναστατημένης Σικελίας. Μεγαλώνοντας στην ελληνική γη, ο ΣαλΒατόρε θα συνεχίσει την απαράμιλλη τέχνη του πατέρα του. Σύντομα όμως το κακό θα αρχίσει να πλανιέται αμείλικτο γύρω του. Ένας κύκλος αίματος θα ξεκινήσει. Μια φονική παράσταση δίχως έλεος. Μια ιστορία όπου οι μαριονέτες θα παίξουν τον δικό τους ρόλο, μέχρι να πάρουν την εκδίκησή τους.

Αν η αυτοπυρπόληση της Ρέας Ορφανού ήταν ατύχημα που μπορούσε

EVQ Ο Π ρ ό β λ ε Π Τ Ο ____ η ________

να αποδοθεί στην

«ΙΟΤρίΚΟ» θρίλερ, 0TTOU KCIVEVC^

ZXSSSL*.

θάνατος δεν είναι

Αν ο θάνατος του καρδιολόγου Φάνη Πετρέλη οφειλόταν σε

Ο Π ίΟ ζ Κ 0 ν έ \ / 0 ζ

φ υ σ ίΟ λ Ο γ ίΚ Ο ς ,

παθολογικά αίτια, άνθρωπος δεν SIVOI όπως πίστευαν όλοι. _ , _ , Αν η αυτοκτονία ε ξ O p iO p O U θ θ ω θ ς του διευθυντή της καρδιολογικής κλινικής Ισίδωρου Βαρελά ήταν μια συνήθης αυτοκτονία. Αν, τέλος, ο αναισθησιολόγος Αλέξης Τραυλός δε σπαταλούσε ενέργεια ανασκαλεύοντας τα κενά και παράδοξα που παρουσίαζαν οι αλληλοδιάδοχοι θάνατοι επειδή δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Τότε τα απροσδόκητα τραγικά γεγονότα θα τάραζαν τα νερά του νοσοκομείου «Παντάνασσα» όσο θα τα τάραζαν οποιαδήποτε απροσδόκητα τραγικά γεγονότα και ασφαλώς δε θα γραφόταν η ιστορία αυτή. Το Μνημόσυνο της χελώνας εισθάλλει Βίαια και, παραβιάζοντας το μικρόκοσμο ενός κεντρικού νο­ σοκομείου των Αθηνών, ακολουθεί, μέσα από έντονα αντιφατικά συναισθήματα, ένα οδοιπορικό που χαρακτηρίζεται από ανατροπές και εκπλήξεις.

[

Δ I A B A Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Άλκηστις Σουλογιάννη

Τράπεζα ιδεών επ α νέκδο ση λογοτεχνικώ ν κειμένων δη­ λώνει το διαρκές εν­ διαφέρον της αγοράς πολιτισμού, τόσο στο επίπεδο των παραγό­ ντων αυτής όσο και στο επίπεδο της κινη­ τικότητας των προϊό­ ντων, απέναντι σε συγγραφείς ή/και σε κείμενα που αναγνω­ ρίζονται να λειτουρ­ γούν ως σταθερές για την εξέλιξη των πολι­ τισμικών (και ειδικό­ τερα λογοτεχνικών) πραγμάτων. Σε ό,τι αφορά την επανέκδοση των λο­ γοτεχνικών κειμένων του Γιώργου Χειμωνά, το γεγονός αποκτά ιδιαίτερες διαστάσεις, κα­ θώς είναι πλέον κοινός τόπος η δια­ πίστωση ότι ο Γ. Χειμωνάς αποτε­ λεί τον κατεξοχήν εκπρόσωπο, εκ­ φραστή, διαχειριστή του δημιουργι­ κού λόγου που α ντιστοιχεί στην ισότιμη σχέση μεταξύ της θεωρητι­ κής σύλληψης και της κειμενικής εφαρμογής. Όπως είναι γνωστό, η θεματική ανάπτυξη (οι ανθρώπινες σχέσεις, η ν' /τιπαράθεση του α τό­ μου προς εαυτό και προς το περι­ βάλλον, η μόνωση του ατόμου, το δίλημμα χρέος-δικαίωμα, ο φόνος, οι μεταμορφώσεις, η υπέρβαση των συμβατικών ορίων, ο θάνατος, η αθανασία, ο χρόνος) και η υφολογική οργάνωση (η παρέμβαση του συγγραφέα, η πλήρης σημασιών

Η

Γιώργος Χειμώνας

Πεισίστρατος Εκδόσεις Κέδρος, 2008

<52

ΜΑΪΟΣ 2008

σιωπή, ο ρυθμός, η μεταγλώσσα, οι νεολογισμοί, επανάληψη-έλλειψη, η μεταφορά, η χρήση του επιθέτου, η χρήση του ουσιαστικού σε λειτουρ­ γία επιθέτου, ανασημασιολόγηση και μετασημασιολόγηση λέξεων, ο κειμενικός χρόνος, αφοριστικά εκφωνήματα, χρήση-κατάχρηση της στίξης) των λογοτεχνικών κειμένων του βασίζονται στις αυστηρές επι­ λογές και κυρίως στις ευρηματικές έως εφευρετικές αποκλίσεις από την κοινή χρήση του λόγου, όπου εντάσσεται και η παραβίαση των κοινών ορίων ανάμεσα στην πεζο­ γραφία και την ποίηση, με αποτέ­ λεσμα τα λογοτεχνικά κείμενα του Γ. Χειμωνά να αποτελούν τεκμήρια ενιαίου λόγου. Τα στοιχεία αυτά συνθέτουν τον κανόνα δημιουργικής γραφής που έχει εισηγηθεί ο Γ. Χειμωνάς και ταυτόχρονα συντάσσουν μια διακή­ ρυξη δημιουργικού λόγου. Τα τελευταία σχεδόν πενήντα χρό­ νια η λογοτεχνική παραγωγή του Γ. Χειμωνά (υποστηριζόμενη και από τα θεωρητικά περί λόγου κείμενά του) αποτέλεσε τη διαχρονική εξέ­ λιξη μιας υψηλής αισθητικής πλη­ ροφόρησης, λειτούργησε ως διαρ­ κής φάρος για προσανατολισμούς στην ανάπτυξη του πολιτισμικού πεδίου, προκάλεσε δέος που βάρυ­ νε στις συνειδήσεις και στις ιδεολο­ γίες. Ως συνεπής δημιουργός, ο Γ. Χειμωνάς ανήγαγε το ατομικό ( = η μοναδικότητα, δηλαδή το μη επα­ ναλαμβανόμενο του έργου του) σε γενικό (=οι πολλαπλές δημιουργι­ κές προσεγγίσεις του έργου του), με σταθερή εστίαση στη δυναμική

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

που αντιπροσωπεύει ο άνθρωπος κατά τη διαδοχή των γενεών και των αιώνων, και με σταθερό ζητού­ μενο την υπέρβαση ή παραβίαση των συμβατικών ορίων. Από αυτή την άποψη τα κείμενα του Γ. Χειμωνά αποτελούν τράπεζα ιδεών για το χαρακτήρα της δη­ μιουργικής γραφής σε όλες τις δυ­ νατές εκφάνσεις αυτής. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι σ' αυτήν την τράπεζα ιδεών παρίστανται και τα «απολεσθέντα» κείμενα του Γ. Χειμωνά (εξ όσων τουλάχι­ στον γνωρίζω: ένας ευρηματικός Προμηθέας Λυόμενος με θεματικό πυρήνα την απελευθέρωση του αν­ θρώπου μέσα από το θάνατο και η πολυσυζητημένη Αυλή της Γερτρούδης με θεματικό πυρήνα το ζήτημα της αμφίδρομης σχέσης ανάμεσα στο συγγραφέα και τον κειμενικό κόσμο και ποιος τελικά είναι ο πραγματικός). Η επανέκδοση των λογοτεχνικών κειμένων του Γ. Χειμωνά δηλώνει ακριβώς τη σταθερή εξουσία αλλά και την αναγκαιότητα αυτής της τράπεζας ιδεών σε ό,τι αφορά τη διαμόρφωση και εξέλιξη του χαρα­ κτήρα της καθ' ημάς λογοτεχνικής και περαιτέρω πολιτισμικής αγο­ ράς, καθ' υπέρβαση όλων των συμ­ βατικών, βραχύβιων, προσωρινών, αναλώσιμων στοιχείων που κινού­ νται στην επιφάνεια αυτής. Ο ντο­ λογικά μεγέθη, όπως π.χ. ο Γιατρός Ινεότης, οι χτίστες , ο ποιητής Κων­ σταντίνος Λάιος και κυρίως ο Πεισίστρατος, είναι περισσότερο από απαραίτητα σήμερα και λειτουρ­ γούν ως ερείσματα στις ζωές των ανθρώπων, ανάμεσα στις διελκυ­ στίνδες του παρόντος αιώνος που προχωρεί, ως γνωστόν, ακάθεκτος με όσα οδυνηρά αυτό συνεπάγεται. Ο Γ. Χειμωνάς εξακολουθεί να κυ­

]

κλοφορεί παραβιάζο­ ντας τα σύνορα ανάμε­ σα στον αντικειμενικό και τον κειμενικό κό­ σμο, είναι όμως σαφές ό τι τελικά αυτοπαγιδεύεται στον κειμενικό κόσμο, και με τον τρό­ πο α υτό αποδεικνύει ότι ο κειμενικός κόσμος είναι εξίσου πραγματι­ κός με τον αντικειμενι­ κό. Μέσα από αυτήν την π ρα γμ α τικότητα Γιώργος Χειμωνάς εξασ φαλίζεται η επ ι­ Τα ταξίδια μου βίωση του συγγραφέα και μετά το συμβατικό Εκδόσεις Κέδρος, 2008 φυσικό τέλος-όριο, και επομένως ο Γ. Χειμωνάς εφαρμόζει το αξίω­ μα από το (τελευταίο) βιβλίο Ο εχθρός του ποιητή: «Είναι ζωντανές οι ιδέες». Οι επανεκδόσεις των έργων του Γ. Χειμωνά εξασφαλίζουν μονιμότητα στη μεταζωή του συγγραφέα (άλ­ λωστε, όπως θα έλεγε και ο Χένρυ Τζέιμς, αυτό που ήταν κάποτε ζωή, είναι πάντα ζωή), ο Γ. Χειμωνάς παραμένει σταθερά παρών και εξα­ κολουθεί να ελέγχει τη διαδοχή των γενεών ταυτιζόμενος μονίμως με τους νέους ανθρώπους. ■

Επανέκδοση λογοτεχνικώ ν έργω ν • • • • • • • • •

Πειαίστρατος (1960) Η εκδρομή (1964) Μυθιστόρημα (1966) Ο γιατρός Ινεότης (1971) Ο γάμος (1974) Ο αδελφός (1975) Οι χτίστες (1979) Τα ταξίδια μου (1984) Ο εχθρός του ποιητή (1990)

ΜΑΙΟΣ 2008

83

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Γιώργος Βέης

Δεύτερη πραγματικότητα Ουάλλας Στήβενς (1879-1955) ανή­ κει δικαιωματικά στην πρώτη γραμμή της δημιουργικής γραφής του 20ού αιώνα. Η αισθητική του συνολικού ποιητικού του καταπιστεύματος τεκ­ μηριώνει στην πράξη μιαν ιδιάζουσα μουσική - λεκτική δεξιοτεχνία. Ο Ουάλλας Στήβενς, εκτός από την εμ­ μονή του να παραμένει W allace Stevens γειωμένος σταθερά στο Δεκατρείς τρόποι έδαφος ενός στοχαστικού να κοιτάς ένα ανθρωπισμού, διακρίνεται από μια σπάνια ομολογουκοτσυφι και άλλα μένως ικανότητα να προω­ ποιήματα - Adagia θεί στα άκρα την καλλιτε­ Εισαγωγή-μετάφρααη: χνική ιδέα, χωρίς όμως να Χάρης Βλαβιανός την εκφυλίζει σε μάταια υφολογι κά παιχνίδια ή να Εκδόσεις Άγρα, 2007 την καθιστά υποχείριο μιας σελ. 131, τιμή 11,50 ευρώ άκριτης και άκρατης αυτοαναφορικότητας. Θα μπορούσε μάλι­ στα, λαμβάνοντας υπόψη το εξαιρε­ τικά λαμπρό και πολυβραβευμένο αποτέλεσμα των πολύχρονων δοκι­ μών του στο πεδίο των πλέον απαι­ τητικών εφαρμογών της ποιητικής στρατηγικής και ιδίως της ενδελεχούς αξιοποίησης του στοιχείου της μετα­ φοράς, να επαληθεύσει, μεταξύ άλ­ λων, κι αυτόν ακόμη τον Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ, ο οποίος, ως γνωστόν, πίστευε ακράδαντα ότι η ποίηση είναι αναμφισβήτητα η υψίστη των τεχνών. Αλλωστε, εξαιρώντας τον Μπράουνιγκ, κανένας άλλος ποιητής στην επι0 Γιώργος Βέης κράτεια του αγγλοοαξωνικού λόγου, είναι ποιητής μετά τον πολύπειρο Ουόρτζουορθ,

Ο

<3 4 ΜΑΪ0Σ 2008

δεν έγραψε στίχους ανάλογης έντα­ σης και αισθητικής πληρότητας με τους ανομοιοκατάληκτους ιαμβικούς πεντάμετρους των δεκαπεντάστιχων στροφών του εμβληματικού, πολυεπίπεδου ποιήματος του Κυριακή πρωί (βλ. τη μεταγραφή της, επίσης, από την Αγρα, 2006). Ο πολύπειρος μεταφραστής Χάρης Βλαβιανός, εξοι­ κειωμένος ήδη σε βάθος με τις σημα­ σιοσυντακτικές δομές της ειδικότερης ποιητικής πρότασης των Αμερικανών (βλ. μεταξύ άλλων, την προηγούμενη μετάφρασή του: Adagia, εκδόσεις Νε­ φέλη,1993), καταθέτει άλλη μια φορά στη γλώσσα μας εύστοχες μεταγρα­ φές ετέρων χαρακτηριστικών «ποιη­ μάτων ποιητικής» του Ουάλλας Στή­ βενς, σεβόμενος στην κυριολεξία του όρου το κατεξοχήν πολύσημο πρω­ τότυπο. Αν τα γεγονότα όντως επιδέ­ χονται μια διαδικασία άπειρης αποσυναρμολόγησης, όπως υποστήριξε ο μεταγενέστερος, οξυδερκής συγ­ γραφέας Τζον Μπάνβιλ, ακολουθώ­ ντας την ανάλογη νιτσεϊκή επιχειρη­ ματολογία (βλ. Πράγα, εκδόσεις Με­ ταίχμιο, 2005), τότε τα ποιήματα του Ουάλλας Στήβενς συνιστούν πρότυ­ πα ικανών και αναγκαίων προοπτι­ κών έγκυρης διερεύνησης των εναλ­ λακτικών όψεων της λεγάμενης αντι­ κειμενικότητας. Η παράλληλη και σα­ φώς αυξημένη εννοιολογικά δεύτερη πραγματικότητα, την οποία εφηύρε και υπομνημάτισε δεόντως ο Ουάλ­ λας Στήβενς, ενσωματώνεται αβίαστα στα καθ' ημάς: η μετάφραση εί­ ναι τόσο ευέλικτη όσο και ευρηματι­ κή, η δε πιστότητά της τεκμηριώνει την επάρκεια κι αυτού του εγχειρήμα­ τος του διαμεσολαβητή - ποιητή. ■

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ

η α η δ ο ν ό π ιτ α Μ Υ Θ ΙΣ Τ Ο Ρ Η Μ Α

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ

Η περιήγηση ενός Αμερικανού φιλέλληνα στον κόσμο της Ελληνικής Επανάστασης του 18 2 1 και η μανική του προσήλωση στον αγώνα των λαών ενάντια στην απολυταρχία δίνουν την αφορμή να ξεδιπλωθούν πέντε χρόνια πολέμου και ονείρων, από τον ξεσηκωμό της Μακεδονίας ως τα βουνά του Ασπροπόταμου, τ η ς Ρούμελης κι από κει σ το έγκλειστο Μεσολόγγι.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ S

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Ο μέγας εραστής διασημότερος εραστής της ιστορίας εί­ ναι ο κεντρικός ήρωας που ζωντανεύει κάτω από την ταλαντούχα γραφίδα του Ντάγκλας Κάρλτον Έιμπραμς. Ο ήρωας, γεννημένος στην καρ­ διά της ισπανικής χρυσής επο­ χής, όπου ο πλούτος έρεε συ­ νεχώς στο φημισμένο λιμάνι της Σεβίλλης, μεγαλώνει κρυφά σε ένα μοναστήρι, όπου οι κα­ Ντάγκλας Κάρλτον λόγριες τον μυούν στη μεγάλη Ειμπραμς τέχνη να αγαπάει και να λα­ Το χαμένο τρεύει τις γυναίκες. Ο Ζουάν μι­ ημερολόγιο κρός θέλει να γίνει ιερέας, μέχρι τοο Δον Ζουάν τη στιγμή που η γοητεία μιας μοναχής τον οδηγεί για πάντα Μετάφραση: μακριά από την υπηρεσία της Τατιάνα Σταυρουλάκη Εκκλησίας. Στη συνέχεια θα γί­ Εκδόσεις Ψυχογιός, 2008 νει κατάσκοπος στην υπηρεσία σελ. 469, τιμή: 17,70 ευρώ του πανίσχυρου μαρκήσιου ντε λα Μότα, ο οποίος και θα γίνει ο δά­ σκαλός του στην ύψιστη τέχνη της αποπλάνησης των γυναικών. Μέσα, λοιπόν, από το «κρυφό ημερο­ λόγιο» του Δον Ζουάν, ο συγγραφέας κατορθώνει, με συναρπαστικό, είναι αλήθεια, τρόπο, να ενσαρκώσει τον μεγάλο αυτό εραστή και να δώσει στον αναγνώστη την ευκαιρία να διεισδύσει στο μυαλό του, αποσπώντας έτσι πο­ λύτιμες πληροφορίες για την επιτυχή έκβαση του προαιώνιου παιχνιδιού ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό στο πεδίο μάχης που λέγεται αποπλά­ νηση. Οι ίντριγκες, οι ερωτικές δολο­ πλοκίες, τα μυστικά, τα όπλα που δια­ θέτει και χρησιμοποιεί ο ισπανός ευγενής δεν αφήνουν αδιάφορες τις γυναί­ κες που συναντάει στο δρόμο του. Ιστορικό πρόσωπο ή αρχετυπική μορ­

Ο

<38

ΜΑΙΟΣ 2008

φή, ο Δον Ζουάν ήταν πάντα μια από τις γοητευτικότερες μορφές της ευρω­ παϊκής και εν γένει της δυτικής λογοτε­ χνίας. Οι περιπέτειές του στάθηκαν αφορμή για τη συγγραφή μυθιστορη­ μάτων, θεατρικών έργων, ποιημάτων, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που διά­ φοροι στοχαστές τον ανέφεραν ως παράδειγμα ανατρεπτικής συμπερι­ φοράς. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο. Η γραφή του Ντάγκλας Κάρλτον Έιμπραμς είναι κινηματογραφική, γεμά­ τη χρώματα και μετατρέπει το βιβλίο σε ένα όχημα για το μαγικό ταξίδι του αναγνώστη στην μακρινή εποχή όπου η διεκδίκηση του έρωτα είχε αναχθεί σε υψηλή τέχνη. Ο ήρωας, ο Δον Ζουάν, θα γνωρίσει αμέτρητες γυναί­ κες και μέσα από τις σελίδες του ημε­ ρολογίου του αποκαλύπτει στον ανα­ γνώστη τις περιπέτειες και τις τεχνι­ κές του πάθους, ενώ δεν θα διστάσει κάποια στιγμή να βυθιστεί κι ο ίδιος στην τρέλα του έρωτα. Ο Ντάγκλας Κάρλτον Έιμπραμς εργά­ στηκε για πολλά χρόνια ως επιμελη­ τής εκδόσεων στον εκδοτικό οίκο Uni­ versity of California Press και στη συνέ­ χεια στον Harper San Francisco. Έχει συμμετάσχει στη συγγραφή βιβλίων για την αγάπη, τη σεξουαλικότητα και τον πνευματισμό. Συνεργάστηκε με τον αρχιεπίσκοπο Desmond Tutu, τον γιόγκι Β. Κ. S. Lyengar και το δάσκαλο του ταοϊσμού Mantak Chia. Το Χαμένο ημερολόγιο του Δον Ζουάν είναι το πρώτο του μυθιστόρημα, το οποίο μέ­ χρι σήμερα έχει γνωρίσει μεγάλη επι­ τυχία σε 27 χώρες. Είναι πάντως το καλύτερο διαβατήριό του για την είσο­ δό του στον κόσμο της λογοτεχνίας. ■

Λ

Ε

Ν

Α

Μ

Α

Ν

Τ

Α

Η άλλη ττλευρά του νομίσματος ΐΟ Τ Μ η

δ ιϊιν

^

Σ τη ν τρίλιζα του πάθους, όταν τα όρια στενεύουν, τα διλήμματα γίνο ντα ι επ ιτακτικά.. Ένας άντρας με δύο γυνα ίκες... Ένα νόμισμα με δύο πλευρές...

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Γραφτείτε δωρεάν στη ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ μας στέλνοντας e-mail

Γι α αναγ ν ώστ ε ς με α παι τ ήσε ι ς

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ, ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ, ΤΚ με κενό ανάμεσα, ή καλώντας

στο inforapsichogios.gr, ή sms στο 6955 805 192 στέλνοντας μας χωρίς χρέωση οτο 80011-666 666.

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Στεφανάκης

Η αποδόμπσπ του σταλινισμού ευθεία αμφισβή­ τηση των σ τε­ ρεοτυπών του κλασικού μυθιστορήμα­ τος από μια μερίδα της λογοτεχνικής πρωτοπο­ ρίας, η οποία συνεχίζει να μαίνεται εδώ και δε­ καετίες, τείνει να δη­ μιουργήσει μια νέα πα­ ράδοση, και σε αυτήν ανήκει αναμφίβολα ο Μ άρτιν Έιμις. Πρωτο­ κλασάτος, και όχι άδικα, Μ άρτιν Ειμις εκπρόσωπος της αγγλό­ Ιδιωτικές φω νης π εζο γ ρ α φ ία ς, συναντήσεις καταδεικνύει τις ανα­ τρεπτικές του διαθέσεις Μετάφραση: κυρίως με τον τρόπο Σταύρος Παπασταϋρου που δομεί το έργο του, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 200? επιλέγοντας ταυτόχρο­ σελ. 298, τιμή: 17,00 ευρώ να μια γλώσσα διφορού­ μενη ή, αν προτιμάτε, πολυσήμαντη. Το βιβλίο του Ιδιωτικές συναντή­ σεις, που κυκλοφόρησε προσφά­ τους στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, αποτελεί ένα ύστατο εγχείρημα αποδόμησης του σταλι­ νισμού, ένα φιλοσοφικό και πολιτι­ κό θρίλερ με φόντο τη μεταπολεμι­ κή Σοβιετική Ένωση. Ο Έιμις εμ­ φανίζεται εδώ ως ο μαιτρ του εί­ δους, αφού καταφέρνει να «εκθέ­ σει» ένα ολόκληρο πολιτικό σύστη­ μα, εστιάζοντας στην ανορθοδοξία της εφιαλτικής καθημερινότητας, όπως αυτή εκτυλίσσεται σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης στην τρομακτική, για όλους εμάς, Σιβη­ ρία. Επιχειρεί ό,τι ακριβώς θα επι­ χειρούσε ένας δεινός μυθιστοριο-

Η

90

ΜΑΪΟΣ 2008

γράφος του επιπέδου του: Διαψεύδει τους ευσεβείς πόθους ενός αμ­ φιλεγόμενου καθεστώτος προτάσ­ σοντας την τραγική μοίρα των αν­ θρώπων που περιθωριοποιήθηκαν από αυτό και έδωσαν αγώνα για να επιβιώσουν απέναντι στις προκλή­ σεις της λιμοκτονίας, της ψυχικής και σωματικής βίας, του απονενοη­ μένου έρωτα. Η σπονδυλωτή ανάπτυξη της ιστο­ ρίας αυτής, που στο μεγαλύτερο μέρος της αποτελεί επιστολή του ανώνυμου αφηγητή στην υιοθετη­ μένη του κόρη Αφροδίτη, αποκαθη­ λώνει βήμα-βήμα ολόκληρη εποχή, παρωδώντας τις ανθρώπινες ανά­ γκες οι οποίες, ως συνήθως, δεν υποκύπτουν σε ιδεολογικές επ ιτα­ γές, ίσως γ ια τί οι άνθρωποι γνωρί­ ζουν ότι τα συστήματα έχουν εντέλει βραχεία ζωή. Στην πραγματικό­ τητα, θέμα του βιβλίου δεν είναι το «σκαληνό» ερωτικό τρίγωνο που σχηματίζεται όταν δύο αδέρφια έλκονται από την ίδια γυναίκα- ούτε η επίσκεψη της σαγηνευτικής Ζόγια που βάζει σε δοκιμασία τον εύ­ θραυστο ανδρισμό του Αεβ -αδερ­ φού του αφηγητή- στον ειδικά δια­ μορφωμένο χώρο για παντρεμένα ζευγάρια, το σπίτι των συνευρέ­ σεων. Δεν είναι καν οι συνθήκες κράτησης στα γκουλάγκ, η καταβα­ ράθρωση της ανθρώπινης αξιοπρέ­ πειας, η μηδαμινή αξία της ανθρώ­ πινης ζωής, που απασχολούν τον συγγραφέα. Ο Έιμις δείχνει αποφασισμένος να αναμετρηθεί πολιτικά και φιλοσο­ φικά με τη βαθύτερη ουσία του ολοκληρωτισμού, ξαναγράφοντας

ί

Δ I A B A Ζ Ω

β ι β λ ι ο κ ρ ι τ ι κ ή

την ιστορία από τη σκοπιά των απλών ανθρώπων και δεν χαρίζε­ ται ούτε στον απενοχοποιημένο «δυτικισμά» της κόρης του, με τις ανε'σεις και τα εύσημα της ευζωίας που τον διακρίνουν. Τόσο η ιδεολο­ γική επίφαση του υπαρκτού σοσια­ λισμού όσο και η αποκαθήλωση των ιδεολογιών στη Δύση του σήμε­ ρα φαίνεται να επενεργούν κατα­ στροφικά στις ζωε'ς των ανθρώ­ πων. Η μεγάλη επιτυχία του Έιμις είναι ότι κατάφερε να συρρικνώσει αρι­ στοτεχνικά τις σελίδες του μυθι­ στορήματος του, παραλείποντας όλα εκείνα τα στοιχεία που η συλ­ λογική μνήμη του αναγνωστικού κοινού είναι σε θέση να συμπληρώ­ σει. Τα πραγματολογικά χάσματα του βιβλίου ελαφρύνουν ευχάριστα το βαθυστόχαστο νοηματικό του περιεχόμενο και μαζί με το βατό γλωσσολογικό του υπόβαθρο καθι­ στούν απολαυστική την ανάγνωσή του. Σε αρκετά σημεία της αφήγη­ σης, ωστόσο, ο συγγραφέας δείχνει να αντιμετωπίζει την πλοκή σαν άθυρμα· οι συγκλονιστικές λεπτο­ μέρειες από τη ζωή των δοκιμαζό­ μενων ηρώων φ αίνεται να έχουν σημασία μόνο στο βαθμό που εξυ­ πηρετούν τη μυθιστορηματική ροή. Αυτό εν μέρει λειτουργεί ως εύρη­ μα, από την άλλη όμως δημιουργεί συνεχώς στον αναγνώστη μια α ί­ σθηση αναβολής, και την πέρα για πέρα δίκαιη απαίτηση να αναμένει εξηγήσεις από ένα γράμμα του Λεβ στον αδερφό του, η ανάγνωση του οποίου συμπίπτει με το καταληκτι­ κό κεφάλαιο. Το μυθιστορηματικό επίμετρο με το οποίο ολοκληρώνε­ ται το βιβλίο διαπνέεται από μια παιδαγωγική διάθεση του αφηγητή προς την κόρη του και διασώζεται μόνο χάρις στην σπαρακτική σοφία

1 !

της τελευταίας παραγράφου. Ανακεφαλαιώνοντας, θα λέγαμε ότι οι Ιδιω τικές συναντήσεις απ οτε­ λούν ένα μικρό αριστούργημα με όλες τις αδυναμίες και τα ελαττώ ­ ματα που συνεπάγεται ένα αρι­ στούργημα. Προσφέρει κυρίως μια νηφάλια αναθεώρηση της ιστορίας του εικοστού αιώνα, χωρίς μελο­ δραματισμούς και ιδεολογικές υστερίες, με ισχυρή δόση βρετανι­ κού φλέγματος. Ο τρόπος που αποδομείται ο σταλινισμός είναι υποδειγματικός όσο και ο τρόπος με τον οποίο διασώζεται η μνήμη των ανθρώπων που αποτέλεσαν τα ιδεολογικά του απόβλητα. Ο αναγνώστης έχει συνεχώς την εντύπωση ότι τα μεγάλα πρόσωπα και τα γεγονότα καραδοκούν πίσω από κάθε αράδα αυτού του βι­ βλίου, ορίζοντας τη μοίρα των ηρώων, οι οποίοι, με τη σειρά τους, βρίσκουν τη δύναμη να δραπετεύ­ σουν από τη νομοτέλεια του ιστο­ ρικού γίγνεσθαι. Οι Ιδιωτικές συνα­ ντήσεις είναι, εντέλει, γραμμένες με την αρετή και την τόλμη της ιδιο­ φυούς διάνοιας. Η μετάφραση του Σταύρου Παπασταύρου κρίνεται επιτυχής, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι αντιπαρατίθεται στο κείμενο ενός από τους εξέχοντες χρήστες της αγγλικής γλώσ­ σας. Χωρίς να παρασύρεται από το γλωσσικό μεγαλοϊδεατισμό του Έιμις, ελίσσεται έξυπνα, με κάποια λε­ ξιλογική μετριοπάθεια, ανάμεσα στους μαιάνδρους του πρω τοτύ­ που. Με αυτό τον τρόπο βέβαια αδυνατεί να χαρτογραφήσει πλή­ ρως τις λεπτές γλωσσικές αποχρώ­ σεις σ τις οποίες ο συγγραφέας οφείλει εν πολλοίς το βαρύ του όνο­ μα. Δεν προδίδει, ωστόσο, σε καμία περίπτωση το ύφος και τη νοηματι­ κή ακολουθία του βιβλίου. ■ ΜΑΙΟΣ 2008 0 1

[

Δ IA B A Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Αλέξης Ζήρας

Προσωπικά βλέμματα είμενα του Δ. Μαγκλιβέρα πρωτοσυνάντησα στην κάπως περιθωριακή, συ­ χνά άνιση, αλλά πάντως όχι αδιάφορη Σύγχρονη Σκέψη, μια οκτασέλιδη εφημερίδα μικρού σχή­ ματος που εδώ και αρκε­ τά χρόνια κυκλοφορεί σχεδόν σ υνω μ ο τικά , αφανής πλάι στα γνω­ στά και δημοφιλέστερα Διονύοης Μαγκλιβέρας περιοδικά και που, αν Η ζωή ως διαδρομή διακρίνω κάποιο στίγμα Δοκίμια αιχμής στην παρουσία της, είναι ότι κλίνει επίμονα και ίσως με κάποια δυσκαμ­ ψία προς την στήριξη του «διαχρονικού μέ­ τρου», τόσο στο πεδίο των ελληνι­ κών γραμμάτων όσο και σε εκείνο και των πολιτισμικών θεωριών. Ωστόσο, να πω ότι όπως τα βλέπω αναδημοσιευμένα εδώ, στη Ζωή ως διαδρομή, αυτά τα άρθρα ή τα σύ­ ντομα δοκίμια του Μαγκλιβέρα μου φαίνονται πως είναι πιο ζωντανά, πιο κινητικά, αναμφίβολα πιο κοντά σε έναν εν τω γίγνεσθαι προβληματι­ σμό για τα κοινωνικά, πολιτικά και ψυχικά φαινόμενα της εποχής μας. Έτσι όπως έχουν συγκεντρωθεί, σε τέσσερεις ενότητες («Προβλήματα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας», «Με τον εαυτό μας και τους άλλους», «Ένδον όμμα», «Η παιδεία του βι­ βλίου»), ο προβληματισμός που υπη­ ρετούν, κάθε άλλο παρά άνευρος και αφαιρετικός, δεν έχει χάσει από την προοπτική του τις πολλές ανατρε­ πτικές αλλαγές τις οποίες επέφεραν

Κ

92

ΜΑΙΟΣ 2008

στη ζωή, στην παιδεία και στην αι­ σθητική οι νέες αντιλήψεις για τις τ ε­ χνολογίες, αλλά και η ηθική που τις προετοίμασε και τις διέπει. Ένας από τους βασικούς για μένα λόγους που αυτή η συναγωγή άρ­ θρων δεν ξεπέφτει σε γενικολογίες είναι και το ότι τα θέματα που προ­ σεγγίζει ο Μαγκλιβέρας «αποφλοιώ­ νονται» μπροστά μας βαθμιαία, ως καταλήξεις μιας διαδρομής που σπανίως λοξεύει από το στόχο της. Χα­ ρακτηριστική είναι, λ.χ., η διαδρομή που πραγματοποιείται στο δοκίμιο «Η κοινωνία της "Επιθυμίας των οφθαλμών"», όπου η αίσθηση της όρασης παρουσιάζεται από τον συγγραφέα σε διάφορες περιόδους, καθώς γίνεται με ποικίλους τρόπους το μόνιμο όχημα της επικοινωνίας του ανθρώπου με τον άλλο, πάντοτε όμως με διάμεσο την εικόνα. Μια ει­ κόνα όμως που είναι δομικά διαφο­ ροποιημένη, καθώς από την προϊ­ στορία του λόγου ώς την ιστορία της γραφής και ώς την τρέχουσα εποχή του θεάματος, όπως σημειώνει ο Μαγκλιβέρας, «ο σύγχρονος και ο αυριανός πολιτισμός είναι πολιτι­ σμός του βλέμματος, [αν και] ο άν­ θρωπος δεν είναι πια πλασμένος "κατ' εικόνα" αλλά από την ίδια την εικόνα. Η σηματοδότηση της σύγ­ χρονης μαζικής κουλτούρας στηρίζε­ ται στις προκλήσεις της όρασης, που απευθύνονται στη φαντασία και στο θυμικό» (σ. 37-38). Η έγνοια του συγ­ γραφέα είναι εμφανώς προσηλωμέ­ νη -ω ς αίτημα γνώσης αλλά και ως βίωμα προσωπικό- στην ελληνική κατάσταση, δεν λείπουν όμως και τα αυτοαναφορικά κείμενα. ■

εκδόσεις

επίκεντρο

I

'

...στο επίκεντρο της γνώσης..

ΕΓΝΩΣΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΦΡΟΝΗΜΑΤΩΝ Κοινωνικές και άλλες όψεις του απικομμουνιομού στηΜακεδονία του ΕμφυλίουΠολέμου.

ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ Το «εθνικά φρόνημα» ως αντικείμενο πολιτικήςεκμετάλλευοηςκαι συναλλαγής.

ΣΕ

ΟΛΑ

ΤΑ

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Μ Ε Ν Α

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α

Αθήνα: Κιάφας 5, Τ.Κ. 106 78, Τηλ. 210 3811077, Fax: 210 3811086 W W W . e p i k e n t r O . g r Θεσσαλονίκη: Καμβουνίων 9, Τ.Κ. 546 21, Τηλ. 2310 256146, Fax: 2310 256148 e-mail: books@epikentro.gr

[

Δ IA BA Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Θεόδωρός Π. Λιανός

Η εργασία στο επίκεντρο Νεοκλασική θεω­ ρία της εργασίας του Ν. ΘεοχαράΗΝΕΟΚΛΑΣΙΚ] κη είναι μια εκτενής (316 σελίδων) μονογραφ ία που μελετά το σημαντι­ κότερο μέρος της οικονο­ μίας, δηλαδή την αγορά εργασίας. Η μελέτη αυτή γίνεται, όπως τονίζεται στον υπότιτλο, «υπό το πρίσμα της ιστορίας της οικονομικής σκέψης». Αυ­ Νίκος Θεοχαράκης τό είναι ένα ενδιαφέρον Η νεοκλασική στοιχείο του βιβλίου. θεωρία της εργασίας Το πρώτο κεφάλαιο είναι μια γενική αλλά ουσιώδης αναφορά στη νεοκλασική θεωρία που προετοιμάζει τον αναγνώστη για τα επόμενα κεφά­ λαια. Το δεύτερο κεφάλαιο εξετάζει τη ζήτηση εργασίας και το τρίτο την προ­ σφορά εργασίας. Το τέταρτο κεφά­ λαιο, υπό τον τίτλο «Η ιδιαιτερότητα του εμπορεύματος εργασία», ομαδο­ ποιεί και παρουσιάζει ιδέες και θεω­ ρίες που εξετάζουν την εργασία επί τη βάσει των χαρακτηριστικών των εργα­ ζομένων, ενώ το πέμπτο κεφάλαιο υπό τον ίδιο τίτλο εξετάζει το πρόβλη­ μα της απόδοσης της εργασίας στο πλαίσιο της παραγωγικής διαδικασίας. Οι μελέτες που προσπαθούν να συν­ δυάσουν θεωρητική ανάλυση και ιστορία συνήθως τονίζουν το ένα σε βάρος του άλλου. Νομίζω πως ο Θεο­ χαράκης έχει επιτύχει μια ικανοποιη­ τική ισορροπία μεταξύ ανάλυσης και ιστορίας, που εμπλουτίζει τις γνώ­ σεις και την αντίληψη του αναγνώστη για τα οικονομικά φαινόμενα. Διαβά­ ζοντας το βιβλίο του Θεοχαράκη,

Η

5>Α-

ΜΑΙΟΣ 2008

επιβεβαίωσα για άλλη μια φορά τη γνώμη μου ότι η ιστορία της οικονομι­ κής σκέψης πρέπει να ενταχθεί με σο­ βαρό και επαρκή τρόπο στα προ­ γράμματα σπουδών των πανεπιστη­ μίων. Είναι ενδιαφέρον να βλέπει κα­ νείς ότι οι σπόροι από τους οποίους ανεπτύχθησαν σύγχρονές θεωρίες φυτεύτηκαν πριν από πολλά χρόνια, όπως π.χ. της οριακής παραγωγικό­ τητας από τον von ThUnen ή της άριστης κατανομής του χρόνου του G. Becker από τον Gossen. Η στάση του συγγραφέα απέναντι στη νεοκλασική θεωρία είναι κριτική, συνήθως επικριτική και συχνά δίκαιη. Ο Θεοχαράκης πιστεύει ότι η νεοκλα­ σική θεωρία, γενικά, δεν διεύρυνε το πεδίο της επιστήμης στο χρόνο και στις δυνατές εφαρμογές, όπως νομί­ ζουν οι νεοκλασικοί (σελ. 60). Συγκε­ κριμένα, για τη νεοκλασική θεωρία της εργασίας ο Θεοχαράκης πιστεύει ότι: «Μια τέτοια ανάλυση... ξεχνά ότι η ερ­ γασία δεν είναι απλά ένα άλλο εμπό­ ρευμα, εξομοιωμένο με όλα τα άλλα διαθέσιμα στην αγορά. Είναι η κεντρι­ κή κατηγορία κάθε οικονομίας. Γι' αυ­ τό και αντιστέκεται στις προσπάθειες των οικονομολόγων να την αναλύ­ σουν». Απορρέει απ' αυτή τη διατύ­ πωση ότι η νεοκλασική θεωρία της ερ­ γασίας έχει αποτύχει; Είμαι σύμφωνος με πολλά απ' όσα υποστηρίζει ο Θεοχαράκης. Είναι, όμως, σκόπιμο να αναφερθεί ότι η Οι­ κονομική Θεωρία, και η νεοκλασική και οι άλλες, δεν είναι μια Θεωρία των Πάντων. Οι οικονομικές θεωρίες ανα­ πτύσσονται για να ερμηνεύσουν προ­ βλήματα όπως αυτά αναφύονται και να προτείνουν λύσεις. Συνεπώς, η

[ Δ I A BA Ζ Ω 1 Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η Ν

ναι και ο λόγος για τον οποίο ο Θεοχαράκης δεν ασχολείται με τα σιωπηρά συμβόλαια (Implicit Contracts) του Κώ­ στα Αζαριάδη. Πάντως, τα θεωρητικά εργαλεία ανάλυσης της αγοράς εργα­ σίας σε θεσμικό πλαίσιο που περιλαμ­ βάνει τα εργατικά σωματεία είναι νεο­ κλασικού τύπου, όπως π.χ. οι συναρ­ τήσεις χρησιμότητας των σωματείων και οι καμπύλες ίσου κέρδους της επιχείρησης. Τέλος, είναι σκόπιμο να τονισθεί ότι η διατύπωση των θεωριών και επιχει­ ρημάτων είναι σαφής, ακριβής και λα­ κωνική, πράγμα όχι σύνηθες, και ότι ο Θεοχαράκης γράφει με ένα χαρίεν και χιουμοριστικό στυλ. Εν συμπεράσματι, το βιβλίο αυτό είναι καλό και εύχομαι να διαβαστεί απ' όσους ενδιαφέρει για τα θέματα που εξετάζει. ■

Δουδούμη Κατερίνα Αρχιτέκτων Μουρατίδου Γιώτα Αρχιτέιαων ΑνανιάδουΤζημοπούλου Μαίρη Καθηγήτρια αρχιτεκτονικής Α.Π.Θ.

Το νερό στην αρχιτεκτονική του αστικού τοπίου Το βιβλίο για το νερό στην αρχιτεκτονική του αστικού τοπίου είναι χρήσιμο σε φοιτητές, επαγγελματίες, σχεδιαστές και ερευνητές που ασχολούνται με θέματα διαμόρφωσης του χώρου της πόλης. Συνθετικά και ερευνητικά ικανή διείσδυση στο θέμα, πλούσια και τεκμηριωμένη εικονογράφηση. Σελ.:240, Σχήμα: 21x21, ISBN: 978-960-456-096-7

□ Θεόδωρός Π. Λιανός είναι καθηγητής ΑΣΟΕΕ

Με αφορμή τις ...λουτρικέςτου περιηγήσεις στα μετα-ψυχροπολεμικά Βαλκάνια, ο μελετητής έρχεται αντιμέτωπος με τις εκφάνσεις της φθοράς στο κτισμένο και μη περιβάλλον. Ακολουθεί τον μίτο της βίας που διατρέχει τα οικοδομικά κι αρχιτεκτονικά πράγματα, κι επιχειρεί να τα στοχαστεί μες απ’ το πρίσμα της καταστροφής (τους).

Γιώργου Κουτουττη

Οικοδομική ΒΙΑ Αρχιτεκτονική μια μελετητική περιήγηση στα βαλκάνια Σελ.: 152, Σχήμα: 21x29, ISBN: 978-960-456-097-4

Ταβιβλία μας θα τα βρείτε σε όλα τα βιβλιοπωλεία

αξία και η σημασία μιας θεωρίας εξαρτάται από το τι προσπαθεί να κόινει. Όπως έλεγαν παλαιότερα, δεν θα αναθέσεις τη διοίκηση μιας τράπεζας σε ένα μαρξιστή, ούτε την ανάλυση της κοινωνικής εξέλιξης σε ένα νεο­ κλασικό, διότι και οι δύο θα αποτυχουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι αντίστοιχες θεωρίες πάσχουν. Τα διάφορα ζητήματα που αναλύο­ νται στο βιβλίο του Θεοχαράκη καλύ­ πτονται σε ικανοποιητικό βαθμό. Εκεί­ νο που προκαλεί έκπληξη είναι η απουσία αναφοράς σε εργατικά σω­ ματεία, ένα θέμα που θα διεκδικούσε τουλάχιστον ένα κεφάλαιο. Υποθέτω ότι ο συγγραφέας πιστεύει ότι οι θεω­ ρίες που έχουν αναπτυχθεί για τη συ­ μπεριφορά των εργατικών σωμα­ τείων δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο της νεοκλασικής θεωρίας. Ίσως αυτός εί­

[

Δ I A B A Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Νίκος Κ. Κυριαζής

Οικονομία και πόλεμος το Οικονομία και ο λο κ λ η ρ ω τικό ς πόλεμος. Η πε­ ρίπτωση του Α ' Παγκό­ σμιου Πολέμου, ο καθηγητής Γιάννης ΣαλαΟικονομία βράκος προσεγγίζει oiloKrlnpcotiKOs ΠΟΛΕΜΟΣ την ιστορία του Α' Πα­ γκοσμίου Πολέμου από την πλευρά των νέων θεσμικών οικονομικών, πράγμα που καθιστά το βιβλίο πολύ ενδια­ φέρον και πρω τοπο­ Ιωάννης Σαλαβράκος ριακό. Εξετάζει το ρό­ Οικονομία και λο του πολέμου και της ολοκληρωτικός τεχνολογίας στη δη­ μιουργία σύγχρονων πόλεμος οικονομικών θεσμών, όπως π.χ. φορολογίας Εκδόσεις Κριτική, 2007 κ.λπ., μία θέση που σελ. 547, τιμή: 35,00 ευρώ έχει τις ρίζες της σε ένα άρθρο του 1919 του J. Schumpeter και έγινε γνωστότερη από τους ιστορικούς της «Σχολής της στρατιωτικής επανάστασης». Ο I. Σαλαβράκος όμως αναλύει το θέμα σε πολύ μεγάλο βάθος, με ένα εξα ιρ ετικό πλούτο σ τα τισ τικώ ν στοιχείων, δείχνοντας πώς η οργά­ νωση της παραγωγής των εμπολέ­ μων τους επέτρεψε να μετατρέ­ ψουν την οικονομική σε σ τρα τιω τι­ κή ισχύ, πράγμα που εξηγεί γ ια τ ί ο Α' Παγκόσμιος, ουσιαστικά ο πρώ­ τος πόλεμος της βιομηχανικής και τεχνολογικής εποχής, ήταν τόσο καταστροφικός. Τονίζει ότι ακρι­ βώς γ ια τί οι εμπόλεμοι κατόρθω­ σαν αυτή τη θεσμική μετατροπή στην οργάνωση της οικονομίας (αλ­

Σ

ο

2Χδ

ΜΑΪΟΣ 2008

λά, ουσιαστικά, και της ζωής των πολιτών τους μέσω δελτίων, περιο­ ρισμού της κατανάλωσης κ.λπ.) ο Α' Παγκόσμιος ήταν ο πρώτος ολο­ κληρωτικός πόλεμος. Το σ τατιστικό υλικό, συχνά από αδημοσίευτες αρχειακές πηγές, εί­ ναι εντυπωσιακό και ενισχύει τη θέ­ ση του συγγραφέα ότι οι οικονομι­ κοί συσχετισμοί είχαν αλλάξει ριζι­ κά στον Α' Παγκόσμιο. Χώρες με απαρχαιωμένες δομές, όπως η Ρω­ σία, η Αυστροουγγαρία και η Οθω­ μανική Αυτοκρατορία, ήταν αναπό­ φευκτα οι χαμένοι του πολέμου και εξαφανίσθηκαν (ή, στην περίπτω­ ση της Ρωσίας, μεταλλάχθηκαν) από το προσκήνιο. Η οικονομική ευρωστία της Γερμα­ νίας ήταν εκείνη που έκανε τον πό­ λεμο, πόλεμο τριβής εναντίον αριθ­ μητικά πολύ πολυπληθέστερων αντιπάλων, κρατώντας μέχρι το 1918 στον πόλεμο και τις αδύναμες οικονομικά Αυστροουγγαρία και Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το βιβλίο του I. Σαλαβράκου αξίζει να διαβασθεί όχι μόνο από οικονο­ μολόγους αλλά και ιστορικούς, στρατιωτικούς και πολιτικούς, κα­ θώς και από όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία γενικότερα και τον Α' Παγκόσμιο ειδικότερα. Με ανυ­ πομονησία αναμένω τη συνέχειά του με θέμα τον Β' Παγκόσμιο. ■

Ο Ν. Κυριαζής είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας

Μίλτος Πεχλιβάνος Από τη Λέσχη στι Η στίξη της ανάγνωσης

ς Α κυ β Π ο

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Β. ΤριανταφυλλίΒης

Θέματα

Πολέμου τη διοικητική επιστήμη είναι γνωστή η θεω ρία το υ exit management, δη­ λαδή η στρατηγική που πρέπει να προετοιμάσει η διευθύνουσα ομάδα μιας επιχείρησης προκειμένου να αποχωρήσει ή να απ εμπλακεί απ ό μία επιχειρηματική δραστηριότητα ή επένδυση. Ο Φ ρ εντ Τσαρλς Ικλέ, διακεκρι­ μένος ακαδημαϊκός, μέλος του Κέντρου Στρατηγικώ ν και Διε­ θνών Σπουδών, έχει διατελέσει Φρεντ Τσαρλς Ικλέ υφυπουργός Αμυνας στην κυ­ Όλοι οι πόλεμοι βέρνηση Ρήγκαν, ενώ είναι γνω­ πρέπει να στός και ως ο συγγραφ έας του τελειώνουν δοκιμίου «Τρόποι δια π ρ αγμά­ τευσης ανάμεσα σε κράτη». Μετάφραση: Σ το νέο το υ βιβλίο ο Ικλέ κ α τα ­ Ιωάννης Παπαδημος π ιάνεται με το επίκαιρο ζήτημα Εκδόσεις Μελάνι, 2008 του τρόπ ου τερματισμού τω ν σελ. 286, τιμή: 16,50 ευρώ πολέμων, αξιοπ οιώ ντας τόσο την προσωπική του εμπ ειρία όσο και την εμπ ειρία άλλων αξιω ματουχω ν της αμερικανικής κυβέρνησης. Κυρίως όμως ο Ικλέ χρησιμοποιεί τ α μαθήμα­ τ α της ιστορίας τω ν πολέμων του 20ου αιώ να γ ια να δείξει ότι ελάχιστοι έχουν διδ αχθεί απ ό α υ τά . Παράλλη­ λα, μέσα απ ό την α ντίστιξη «πραγμα­ τικής ιστορίας» - «δυνητικής ιστο­ ρίας», με το πλεονέκτημα της εκ τω ν υ σ τέρ ω ν γνώσης, κα τα γ ρ ά φ ει τις απ οτυχίες της αμερικανικής κυβέρνη­ σης να δια χειριστεί τις νίκες της τόσο κ α τά τον π ρώ το όσο και κ α τά τον δεύτερο πόλεμου του Κόλπου. Μ ε λίγα λόγια λοιπόν, ο Ικλέ ασχολείτα ι με μια έκφανση της πολεμικής στρατηγικής που σε πολλές π εριπ τώ ­ σεις και με δραματικό τρόπο αγνοείται συστηματικά απ ό εκείνους που διαχει­

Σ

5>&

ΜΑΙΟΣ 2008

ρίζονται τις τύχες τω ν σύγχρονων πο­ λέμων. Σ το βιβλίο του ο συγγραφέας εξετά ζει και δύσκολες και πολλές φ ο­ ρές οδυνηρές διαδικασίες μέσω τω ν οποίων ο πόλεμος τερ μ α τίζετα ι στη σύγχρονη εποχή, αλλά και το τι μπο­ ρούν να σημαίνουν οι διαδικασίες α υ ­ τές στο μέλλον. Ο Ικλέ π αρα θέτει ά φ θονα π αραδείγματα τόσο απ ό τον πόλεμο τω ν Η Π Α στο Βιετνάμ όσο και απ ό τους δύο πολέμους στον Περσικό Κόλπο, ο τελευταίος εκ τω ν οποίω ν συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η ανα­ σκόπηση που κάνει ο Ικλέ στους πολέ­ μους του 20ού αιώνα, υπό την οπτική γω νία τω ν συγκεκριμένων στρατηγι­ κών που με απ οτελεσματικό τρόπο έφ εραν την ειρήνη. Ιδιαίτερη α ξία έχει η ανάλυση τω ν συμμαχικών πολιτικών απ έναντι στις ηττημένες Γερμανία και Ιαπω νία του Β' Παγκόσμιου πολέμου και η αντιπαράθεσή τους με τις πολι­ τικές που ακολουθούν σήμερα οι ΗΠ Α απ έναντι στο Ιράκ. Ο Ικλέ υποστηρίζει πως η πολιτική τιμω ρίας τω ν ιρακινών ηγετώ ν αλλά και το γεγονός ότι οι Η Π Α δεν ζήτησ αν την επίσημη π αρά­ δοση, υπονόμευσαν την π ροσπάθεια τω ν Αμερικανών και θέτουν εν αμφ ι­ βάλω την π ροσπάθεια απ οτελεσματι­ κού τερματισμού τω ν εχθροπραξιών στη βασανισμένη περιοχή της Μ εσο­ π οταμίας. Γεμάτο απ οκαλύψ εις το βιβλίο, θέτει π ολλά ερ ω τήματα σχετικά με την π ο­ λιτική δ ιο ρ α τικ ό τη τα εκείνω ν π ου απ οφ ασ ίζουν τις τύ χες τω ν λαώ ν και σίγουρα απ ο τελεί ένα χρήσιμο βοήθη­ μα στην κατανόηση του τρόπ ου με τον οποίο λειτουργεί το διεθνές σύ­ στημα τις τελευ τα ίες δύο δεκαετίες. ■

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

]

Σπύρας Μοκρής

Το πολιτικό

μας σύστημα εν λόγω συλλογικός τόμος, με τη συμβολή διακεκριμέ­ νων ελλήνων σ υ ντα γματολόγων και π ολιτικώ ν επ ιστημόνων, α π ο τελ εί μία σημαντική διεπ ισ τημο­ νική συνεισ φορά σ τη μελέτη τω ν όψ εω ν τη ς κρίσης το υ σύγχρονου ελ­ ληνικού π ολίτικου συσ τήματος. Αν και η κρίση ενίοτε νοείται ως εγγενές στοιχείο τη ς π ολιτικής, είναι ο λοφ ά­ νερο ότι μείζονες τομείς τη ς ελληνι­ κής π ολιτικής ζω ής σήμερα (κυβέρ­ νηση, κοινοβούλιο, δικαιοσύνη, διοί­ κηση κ.λπ.) διέρ χον τα ι μία φ άσ η έντονης κρίσης, η οπ οία βέβα ια απ ό μία π ιο αισιόδοξη οπ τική γω νία θ α μπορούσε να γίνει α ντιληπ τή και ως μία δύσκολη π ορεία μ ετα σ χη μ α τι­ σμού π ρος τον 2 1ο αιώ να. Το π αρόν συλλογικό εγχείρημα θ έτει το υ ς σ χ ετικ ο ύ ς π ροβλ ημ ατισ μού ς τη ς κρίσης π άνω σε π έν τε θ ε μ α τ ι­ κούς άξονες, π ου επ οπ τεύ ου ν τ ο φ α ινόμεν ο σ υνο λικά και κυρίω ς σφ αιρικά: οντολογία και αξιολογία τη ς κρίσης, π ολιτικό σ ύσ τημα και π ολιτική π ράξη, π ολιτικό σύσ τημα και διακυβέρνηση, με έμφ ασ η στο κανονιστικό και ρυθμισ τικό π ρόβλη­ μα τη ς ορθολογικής νομοθέτησ ης, π ολιτικό σ ύ σ τημα και δημόσια διοί­ κηση, με ιδιαίτερη μνεία σ τις Α νεξάρ­ τη τ ες Αρχές και στην αναβάθμιση τη ς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και, τ έ ­ λος, π ολιτική κουλτούρ α και κοινω­ νία τω ν π ολιτών. Σ τ ις σελίδες το υ βιβλίου τόσ ο ο ε ι­ δικός μ ελ ετη τή ς όσο και ο ενεργός π ο λίτη ς δ ια βλέπ ου ν όλες τ ις ιστορικές/δομικές π ρ ο δ ια γ ρ α φ ές τη ς π ο ­ λιτική ς στη μ εταπ ολεμική Ελλάδα, αλλά κυρίω ς τ ις σύγχρονες τά σ ε ις

Ο

τη ς π ο λ ιτική ς ζω ής, η ο π ο ία , π έ ρ α α π ό τ α φ λέγο ντα ζη τή μ α τα τ ο υ εκ δ η μ ο κ ρ α τισ μ ο ύ σε όλα τ α επ ίπ εδ α το υ κ ρ ά το υ ς και τ η ς κοινω ­ νίας, έχει ν α επ ιλύσ ει και το γ ρ ίφ ο το υ εξ ευ ρ ω π α ϊσ μού, π ου με τον έναν ή τ ο ν άλλο τρ ό π ο δ ια μ ο ρ φ ώ ν ει ω ς μ ία επ ιπ λ έο ν π α ρ ά μ ετρ ο ς τ ις δ υ ναμικές το υ σύγ­ Ξενοφών I. Κοντιάδης χρονου ελληνικού π ολι­ Χαράλαμπος Θ. Ανθόπουλος τικ ο ύ σ υ σ τή μ α το ς . Ένα (επιμ.) γ ε ν ικ ό σ υμ π έρ ασ μα Κρίση σ το οπ οίο κα τα λή γει ο του ελληνικού α ν α γ ν ώ σ τη ς α π ό τη μελέτη τ ο υ εν λόγω βι­ πολίτικου βλίου είναι ό τι η F Ελ­ συστήματος; λ η ν ικ ή Δ η μ ο κ ρ α τ ία (1 9 7 4 και εφ εξή ς) βρί­ Εκδόσεις Παπαζήση σ κ ετα ι π λέον σ τη φ άσ η Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου - Ίδρυμα Θεμιστοκλή και μίας, όπ ω ς λ έ γ ετα ι, μεΔημήτρη Τσάτοου, 2008 τα-αντιπροσω πευτικής σελ. 349, τιμή: 20,00 ευρώ εξέλιξης, σ τη ν ο π οία οι δ η μ οκρ ατικές και διοι­ κητικές λ ειτο υ ρ γίες π ρέπ ει να οδη­ γη θο ύ ν π ρος μία κα τεύ θ υ νσ η εμ β ά ­ θυνσης και ριζοσ π α σ τικοπ οίησ ης, με τη ν έννοια μίας ολικής μεταρρυθμιστικής στρατηγικής, η οπ ο ία δεν θ α σ τη ρ ίζ ε τα ι μόνο σ τις π ο λιτικές και α ρ χη γικές ελ ίτ αλλά σ το σύνολο τη ς κοινω νίας τω ν π ολιτώ ν. ■ 0 Σπύρος Μακρής είναι 6ρ Πολιτικών Επιστημών - θιεθνολόγος του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστήμιου Πελοποννήσου

ΜΑΙΟΣ 2008

3>2>

[

] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η δ ι α β α ζ ω

=ένη Δ. Μπαλωχή

«Πατήρ

πάντων...» ι σύμπτωση! Τρία βι­ βλία που εκδόθηκαν την ίδια περίοδο, τ έ ­ λη του 2007, π ου π ραγμα­ τεύονται το ίδιο θέμα, την τραγική εμπ ειρία το υ Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που έχουν του ς ίδιους π ρω τα­ γωνιστές και δευτεραγω νι­ στές, Χίτλερ, Στά λιν Μ ουσολίνι, ευ ρ ω π α ίου ς και αμερικανούς ηγέτες, πολε­ μιστές και άμαχο π ληθυ­ σμό. Και όμως, κανένα απ ό τ α τρ ία βιβλία δεν μπορεί να δ ια βασ τεί αυτοτελώ ς. Το ένα χ ρ ειάζεται ως συ­ μπ λήρω μα το υ άλλου. Ιδού, λοιπόν, το corpus του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ας αρχίσουμε α π ' α υ τό που σημαίνει μ ετα ξύ άλ­ λων «τελειωμένο», το Καπούτ του Κ. Μ α λ απ άρ τε - α υ τ ό π τ η μ ά ρ τυ ρ α τη ς εποχής του. Ένα μυθιστό­ ρημα όχι μόνο για το α π άν­ θρω πο πρόσωπο του π ο­ λέμου αλλά και την ηθική κατάπ τω ση μιας ολόκλη­ ρης κοινωνίας, της ευρω­ παϊκής, α υ τή ς που ο συγ­ γ ρ α φ έ α ς π εριγρά φ ει ως Ευρώπη «των πολέμων και τω ν μετόπισθεν, μία ήπει­ ρος τα ξικ ή , ρ ατσ ισ τική, υποκριτική, οι ραφ ινα ρισμένες τη ς ευαισθησ ίες έχουν οδηγήσει στον απ ό­ λυτο κυνισμό, ... την ίδια ώ ρ α π ου π ρίγκιπ ες και πρέσβεις, κορυφ αία στελέ­

Τ

Jon Ε. Lewis

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος Μετάφραση: Διονυσία Ρώντα Εκδόσεις Κέδρος, 2007 σελ. 743, τιμή: 25,00 ευρώ

Henrik Eberle M atthias Uhl (επιμ.)

To βιβλίο Χίτλερ Μετάφραση: Νίκος Δεληβοριάς Εκδόσεις Κέδρος, 2007 σελ, 681, τιμή: 29,00 ευρώ

10 Ο

ΜΑΙΟΣ 2008

χη και κυρίες της αρισ τοκρατίας, ο καλός κόσμος της υψηλής κοινωνίας και τω ν μποέμ καλλιτεχνών και λογο­ τεχνών, παρηκμασμένος, χρονοτριβεί εν μέσω διπλωματικώ ν γευμάτω ν και λαμπρών δεξιώ σεων». Μ ία κοινωνία ένοχη επ άνω στην ανο­ χή της οποίας π άτησε ο Χίτλερ, ο τρ όφιμος στις μπυραρίες του Μ ο νά­ χου, για να στήσει έναν αγώ να, τον Αγώνα του! «Πόσο ευτυχισμένος εί­ μαι π ου η θ εία π ρόνοια έστειλε στον απελπισμένο γερμανικό λαό εμένα ως σω τήρα, στην ώ ρα του πεπρωμένου του», έλεγε ο Χίτλερ στους συνεργά­ τες το υ το 1933. Αυτόν τον Χίτλερ θ έ­ λησε να γνωρίσει ο Στά λιν το 1945, όταν, ακόμη αμφ ισβητώ ντας την α υ ­ τοκτονία το υ Φύρερ, γ ια τ ί π ίσ τευε ότι είχε διαφύγει και κρυβόταν σ' ένα μυστικό άσυλο τω ν δυτικώ ν Συμμά­ χων, ώ στε να συνεχίσουν μα ζί τον πόλεμο κ α τά της Σοβιετικής Ένωσης, σύστησε την «Επιχείρηση Μ ύθος», με σκοπό να του π ρομηθευτούν όλα τ α διαθέσιμα α π οδεικτικά για τον Χίτλερ, το καθεσ τώ ς του και τη ζωή του. Έτσι π ροέκυψ ε, το 1949, η ανα φ ορά με τον τίτλο Το βιβλίο Χίτλερ, για την περίοδο απ ό το 1933 έως το 1945, που βασίστηκε π ρω τίστω ς στις μαρ­ τυρίες τω ν πλέον στενών συνεργα­ τώ ν του π ου είχαν συλληφθεί από τους Σοβιετικούς, τους Χάιντς Λίνγκε και Ό τ ο Γκίνσε. Ό μ ω ς, επειδή το περιεχόμενο της ανα φ ο ρ ά ς έδινε άλλη εκδοχή τη ς ιστορίας το υ Β' Παγκοσμίου Πολέμου απ ό την επίσημη κομματική π ροπ α­ γάνδα, π αρέμεινε απόρρητη έως το 1991. Έ κτοτε, γνωρίζουμε άγνω στες λεπ τομέρειες για τη διαμόρφωση της

ί

Δ I A B A Ζ Ω 1 Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η *

Στάλινγκραντ, εργάτριες σε εργοστάσιο αεροπ λάνω ν κ.ά. «Ο πόλεμος είναι φοβερός, τρομερός, τρομερός!», έγρα­ ψ ε ένας βρετανός π εζοναύ­ της στους γονείς το υ τον Σ ε­ π τέμβριο του 1944. « Ό τα ν τελειώσουν όλα α υ τά , θ α σέ­ βομαι και θ α κρατώ σαν κάτι π ολύτιμο κάθε τι άλλο, ό,τι είναι γλυκό, τρ υφ ερ ό κι ευγε­ νικό». Πού να φ α ντα ζό τα ν ότι σχεδόν μισό αιώ να αργό­ τερ α το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο το υ π ολέμου θ α εμπ λουτίζονταν μ' έναν νέο όρο, αυ τόν το υ «προληπτι­ κού πολέμου», που μάλιστα θ α είχε και οπαδούς! ■

πολιτικής του Χίτλερ, τη διεξαγωγή του πολέμου, όσα δια δραματίζονταν στο άμεσο περιβάλλον του αλλά και τον ανελέητο ανταγωνισμό ανάμεσα στον Χίτλερ και τον Στάλιν, που προκάλεσε εκατομμύρια νεκρούς και ενέ­ π λεξε έξι ηπείρους μ α ζί με όλους τους ω κεανούς της υδρογείου. Τις μαρτυρίες ανθρώπων που συμμε­ τείχαν στον πόλεμο συγκέντρω σε ο J. Lewis στο βιβλίο του Ο Δεύτερος Πα­ γκόσμιος Πόλεμος, μεταφ έρ οντας τ α συναισ θήματα εκείνων που έζησαν και πολέμησαν, α ν εξά ρ τη τα απ ό το «στρατόπεδο» που βρέθηκαν. Εκεί συναντάμε π ιλότους Σπ ιτφ άιρ στη Μ ά χη τη ς Αγγλίας, αμερικάνους σ τρ α τιώ τες σε κάπ οιο κατα φ ύ γ ιο στην Οκινάουα, γερμανούς σ τρ ατιώ ­ τες στην κόλαση το υ μετώ π ου του

L

O

G

I

S

T

I

C

S

Δ

Ι

Α

Θ

Ε

Σ

Η

Κούρτσιο Μαλαπάρτε

Καττουτ Μετάφραση: Παναγιώτης Σκόνδρας Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2007 σελ. 652, τιμή: 25,00 ευρώ

Δ

Ι

Α

Ν

Ο

Μ

f 27 κ τ

Ε

Σ

υ

ο

£ ΕΡΜΗΣ

' .OGIST1CS ΔΙΑΘΕΣΗ ΔΙΑΝΟΜΕΣ

Γι α εσάς τους εκδότες αναλαμβάνουμε την

^Αποθήκευση ^Προβολι

Π. Ράλλη 18,177 78, Ταύρος · Τηλ.: 2 1 0 -3 4 51 509, Fax: 210 34 56 639 · Email:ermis@ermisnetwork.gr

[

Δ I A B A Ζ Ο ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίθης

Ο άλλος

Ζ ε\έ εν μ π ορεί κανείς π α ρ ά να καλωσορί­ σει ένα βιβλίο οι π ρ ο γ ρ α μ μ α τικο ί στόχοι του οποίου είναι να καταρ ρ ίψ ουν έναν ακόμη μύ­ θο, ο οποίος είχε καλλιερ­ γ η θ ε ί σ υ σ τη μ α τικ ά απ ό ιστορικούς, π ολιτικούς, λ ογοτέχνες αλ λ ά και το κοινό. Ο λόγος φ υσικά για τη νέα απ όπ ειρ α βιογρα­ φ ία ς του «τρομερού π αι­ διού» τω ν γαλλικών γραμ­ μάτω ν, το υ Ζ αν Ζενέ. Ο Ιβάν Γιαμπλόνκα στο βι-

Δ

Οι ανομολόγητες αλήθειες Μετάφραση: Γιάννης Στρίγκος

βλίο του Ζαν

Ζενέ/

0, ανο_

μολόγητες αλήθειες, που κυκλοφόρησε απ ό τις εκ-

δ0σε1^ Κ αστανιώ τη, κατα θ ετει μια «άλλη» βιογραφ ία το υ γάλλο υ σ υ γγ ραφ έα , μακριά απ ό την «αγιοποίηση» του Σα ρτρ , την λα τρ εία του Φ ουκώ και του Ν τερ ιν τά , αλλά και τη σχετική μυθολογία π ου καλλιερ­ γήθηκε απ ό τη γενιά τη ς αμφ ισβήτη­ σης στη δ εκαετία του '60 και του '70. Ο Ιβάν Γιαμπλόνκα προσεγγίζει τον Ζενέ απ ό μια δια φορετική οπ τική γωνία. Κ α ταφ εύγει, κατα ρχάς, στον φ άκελό του στην Κοινωνική Πρό­ νοια, π ράγμα που γίνεται π ρώ τη φ ορ ά και μελετάει τον «άλλο» Ζενέ, εκείνον που υπ ήρξε π ροσ τατευόμενο π αιδ ί τω ν κοινωνικών υπηρεσιών και το οποίο στη συνέχεια εξελίχθη­ κε σε αντισημίτη, που δεν δίστασε να εκφράσει τη συμ π άθειά του γ ια τ α εγκλήματα τω ν ναζιστικώ ν σ τρ α το ­ πέδω ν συγκέντρω σης. Έτσι, ο συγγραφ έας, μελετώ ν τας τό -

Εκδόσεις Καστανώτη, 2008 σελ. 504, τιμή: 26,13 ευρώ

1 02

ΜΑΪ0Σ 2008

σο το έργο του ίδιου του Ζενέ όσο και το πλούσιο αρχειακό υλικό, κάνει έναν ενδ ια φ έρ ο ντα π αραλληλισμό ανάμεσα στην αισθητική και το φ α ­ σιστικό ιδεώδες το υ «π αρία τω ν γαλ­ λικών γ ραμμάτω ν και της κοινωνίας» και με μεθοδικό τρ όπ ο απ οδομεί όλες τις ερμηνείες που είχαν δοθεί μέχρι σήμερα, συμπ εριλαμβανομέ­ νων και εκείνω ν το υ Σα ρ τρ , του Φ ουκώ και του Ν τερ ιντά . Δύο είναι οι «μύθοι» του ς οποίους κατα ρρ ίπ τει ο Γιαμπλόνκα στο βι­ βλίο του: ο ένας έχει να κάνει με το μύθο π ου π αρουσιάζει τον Ζ ενέ ως έναν π αρία επικηρυγμένο απ ό την κοινωνία και ο άλλος έχει να κάνει με το μύθο που θέλει τον Ζενέ ως επ α ­ νασ τάτη ταγμένο στην Αρισ τερά και ενάντια σ το κατεστημένο. Ο υ σ ια σ τι­ κά π ρόκειται για δύο αλληλένδετους μύθους, π ου καλλιεργήθηκαν τόσο απ ό την αριστερή διανόηση τη ς Γαλ­ λίας όσο, όμως, και απ ό τον ίδιο τον Ζενέ, ο οπ οίος επ ιμελώ ς έκρυβε διά­ φ ορ α «σκοτεινά ή γκρίζα» γεγονότα της βιογραφ ίας του ή τ α π αρουσία­ ζε με τρ όπ ο τέτο ιο που να ενισχύει τ ο «μύθο» του. Το Ζαν Ζενέ, οι ανομολόγητες αλή­ θειες είναι ένα βιβλίο αιρετικό, προ­ κλητικό και βλάσφημο, αφ ού κατα ρ ­ ρίπτει τον «μύθο Ζενέ», ο οποίος, εί­ ναι αλήθεια, γοήτευσε ολόκληρες γε­ νιές. Για να το καταφ έρει α υ τό ο Για­ μπλόνκα δεν μένει σ τα στενά όρια μιας βιογραφίας ως άθροισμα γεγονό­ των, αλλά επιχειρεί μέσα απ ό το δοκιμιακό του λόγο να ρίξει φ ω ς στο λο­ γοτεχνικό κόσμο του Ζενέ, παράλλη­ λα με τη γενικότερη πολιτισμική ιστο­ ρία της Γαλλίας του 20ού αιώνα. ■

Ζαν-Πιερ Βερνάν Πανδώρα - Οδυσσέας - Περσίας τρεις διαλέξεις

Η μυστική διαθήκη της Πηνελόπης Γ καβογιάννη

Τρεις πανάρχαιες ιστορίες που μας μιλούν ακόμη.

Π wm

c

M apnVf Η επινόηση της ευτυχίας

Τι συνδέει τη μεγαλομέτοχο της Κατασκευαστικής με την παρέα του ποιητικού περιοδικού «Κιβωτός» και τον υπουργό που χαροπαλεύει

Γιατί οι Έλληνες φιλόσοφοι

στην Εντατική;

Έ λ λ η ν ε ς σ υ γ γ ρ α φ είς

έκαναν την ευτυχία στόχο ζωής; ΠΚΕΑΝΙΔΑ

δ ι α β α ζ ω ] ■Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Αιμιλία Καραλή

Αισθητική

με πολιτικές προεκτάσεις π ω ς μας προειδο­ π ο ιεί ο Τέρρυ Ή γκλετον, η συ­ γκεκριμένη μελέτη το υ δεν είναι μια ιστορία τη ς α ι­ σθητικής, μια ιστορία δη­ λαδή τω ν θεω ριώ ν π ερ ί τέχν ης, μια ισ τορ ία τη ς καλλιτεχνικής «ποιητικής». Ο συγγ ραφ έα ς αν ά γ ετα ι α ρ χικά σ την π ρω τογενή έννοια τη ς αισθητικής, ως «λόγου το υ σώ ματος». Terry Eagleton Εξάλλου ο εισηγητής του Η ιδεολογία όρου, γερ μανός φ ιλόσ ο­ του αισθητικού φ ος Α λεξάντερ Μ π άου μγκαρτεν, ανα φ έρθηκε αρ ­ Επιστημονική επιμέλεια: χικά όχι στην τέχνη αλλά Πέπη Ρηγοπούλου σε ολόκληρο το πεδίο της Μετάφραση - επιμέλεια: αντίληψ ης και τω ν αισθή­ Εσπερίδες - Σ. Ρηγοπούλου, σεων το υ ανθρώ π ου, σε Μεταφραστική συμβολή: αντίθεση με τον θ εω ρητικό Γιάννης Λάμπρου στοχασμό. Το βιβλίο απ ο­ Εκδόσεις Πολύτροπον, 2006 τε λ ε ί κυρίως «μια απ όπ ει­ σελ. 514, τιμή: 40,76 ευρώ ρ α π ροσ π έλασης, στη ν κατηγορία το υ αισθητικού, σ υγκεκριμένω ν ερ ω τη μ ά τω ν τη ς σύγχρονης ευρω παϊκής σκέψης και μια π ροσ π άθεια ν α φ ω τισ τεί απ ό τη συγκεκριμένη οπ τική γω νία μια σει­ ρ ά ευρ ύτερ ω ν κοινωνικών, π ολιτι­ κών και ηθιι ών ζητημάτω ν». Το έργο, μ* εκτεταμ ένη εισαγωγή στην ελληνική έκδοση της Πέπ ης Ρηγοποόλου, δομείται σε 14 κεφάλαια. Στην α φ ετηρ ία του βρίσκεται η πρό­ σληψη και η ανάλυση το υ αισθητικού απ ό άγγλους θεω ρητικούς του 18ου αιώ να (Σάφ τσμπερυ, Χιουμ, Μπ ερκ), ενώ σ τα υπόλοιπα κεφ άλαια το εν­ διαφέρον το υ εσ τιάζετα ι κυρίω ς στην κλασική και νεότερη γερμανική φ ιλο­

Ο

104-

ΜΑΪ0Σ 2008

σοφική σκέψη (Καντ, Σίλλερ, Φ ίχτε, Σέλλινγκ, Χέγκελ, Σοπενχάουερ, Κίρκεργκααρτ, Μ α ρ ξ, Νίτσε, Φρόυντ, Χάιντεγκερ, Μπένγιαμιν, Αντόρνο) για να κατα λήξει στη μετανεω τερική ανάλυση (Λυοτάρ, Φ ουκώ κ.ά.). Ό μ ω ς τ α κεφ άλα ια του βιβλίου απ ο­ τελο ύ ν απ λώ ς μια μεθοδολογική ανάγκη, γ ια τ ί ο Ή γκλετον έχει την ικανότητα, τη γνώση, την αναλυτική δύναμη και τη συνθετική σκέψη να συσ χετίσει θεω ρ ήσ εις δια νοητώ ν διαφορετικώ ν ιστορικών περιόδων, να προβάλει τις απ ολήξεις π αλαιότερ ω ν θεω ριώ ν σε μεταγενέστερ ες ή να δείξει πόσο π αρω χημένες είναι θεω ρίες και αναλύσεις μετανεω τερικών στοχασ τώ ν. Σ τις σελίδες το υ βι­ βλίου του λοιπόν ανα π τύ σ σ εται το εύρος τω ν αισθητικώ ν θεω ριώ ν όχι μόνο εκείνων π ου απ οτέλεσαν τους κύριους κόμβους του ς αλλά και διανοητώ ν που συνεισέφεραν με το δι­ κό του ς τρόπ ο στην αντίληψ η του αισ θ η τικο ύ (Π λά τω ν, Μ π α χ τίν , Μ π ρ εχτ, Λ ουκα τς, Αακάν, Ντερριντά , Κρίστεβα, Αίφ σετς, Χάμπερμας, Τζέημσον, Ο υίλλιαμς κ.ά.). Ο λόγος λοιπόν επ ικεντρ ώ νετα ι στους τρόπ ους θεώρησης του αν­ θρώ πινου σώ ματος, τω ν αισθήσεων, τω ν γνω σ τικώ ν δ εξιο τή τω ν απ ό τους διάφορους διανοητές, που δεν θεμελίωσαν απ λώ ς φιλοσοφικά συ­ σ τή μ α τα αλλά και συναίνεσαν ή πρότειναν και τρόπ ους κοινωνικής οργά­ νωσης ή πολιτικής στάσης και π ρά­ ξης. Ο συγγραφ έας σκόπιμα π αρα­ κάμπτει την αισθητική ανάλυση καλ­ λιτεχνικών έργων, για να επ ικεντρώ ­ σει στην ιδεολογική αντίληψ η που α να φ ύ ετα ι στην αισθητική ως σωμα-

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

τική εμπ ειρία, ως υποκείμενο αλλά και ω ς αντικείμενο, ως διακύβευμα τη ς τα ξική ς πάλης. Η μεθοδολογία το υ εδ ρά ζεται στον μαρξισμό, τον οποίο απ αλλάσσει απ ό μηχανιστικές σχηματοποιήσεις, ακολουθώ ντας το ίδιο το π αράδειγμα το υ Μ α ρ ξ: αξιοπ οιεί με νέο τρ όπ ο την π αραδεδομένη γνώση, α π ' όπ ου κι αν προέρχε­ τα ι, με στόχο τη βαθύτερ η κατανόη­ ση τω ν μηχανισμών με το υ ς οποίους συντηρείται σήμερα η πολιτική εξο υ ­ σία και την απ οτελεσ μ ατικότερη π ο­ λιτική δράση εναντίον της. Ό π ω ς και για τον Μ π ένγιαμιν, έτσι και για τον Ή γκλετον, εκείνο π ου θ α ωθήσει το υ ς άν τρ ες και τις γυναίκες να επ α ν α σ τα τή σ ο υ ν δεν είναι τ α όνειρα για απ ελευθερω μένα εγγόνια,

]

αλλά οι μνήμες τω ν σκλαβωμένων π ρογόνω ν του ς. Σε α υ τή ν τη λογική εν τάσ σ ετα ι και η σ υσ τηματική α νά ­ λυση βασικών π αρα μέτρ ω ν τη ς π ο­ λιτισ τικής π αράδοσης για την αν­ θρώ πινη φόση και την κοινωνία ως π ο λ υ σ ύ ν θ ετο τεχν ο ύ ρ γη μ α α υ τ ή ς τη ς φύσης, π ροκειμένου να επ ανατο π ο θ ετη θο ύν και να αλλά ξουν ρ ιζι­ κά οι απ όψ εις π ερ ί λογικής, αλή­ θεια ς, ελευ θερ ίας και υποκειμενικό­ τ η τ α ς π ου έχουν φ τά σ ει έω ς εμάς. Και σε π είσ μα μιας γενικότερης π ολι­ τικής αμνησίας, δηλαδή τη ς α π ά λει­ ψ ης κάθε π ολιτικής μνήμης για την απ οτελεσ μ ατικ ότερη διαχείρισή της α π ό π οικίλους θεσμούς εξουσίας, επ ιμένει σ την π ολιτική και ιδεολογι­ κή διερεύνηση το υ αισθητικού. ■

Ο ι Εξόριστοι Βιβλίο 2ο: Χαλκοττρόσωττος

Βιβλίο 1ο: Πτεράργυροι

9

Βιβλίο 3ο: !η Αδελφότητα του Βορρά ί

'W

ftapappupot *

A r

" j

II

~~ ~

r / f l i

www

.F j

Mg

1

1

1

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Σπύρος Α. Γεωργίου

Εκπαιδευτικές πτυχές

της ιστορίας μας ο βιβλίο δομικά αρ ­ θρ ώ ν ετα ι σε ε π τά κ ε φ ά λ α ια : « 1 8 3 0 1856: Ο ι βασικές αρχές», «1857-1894: Δ ιαπιστώ σεις κα ι π ρ ο σ π ά θ ε ιε ς α ν α ­ διάρθρωσης», «1895-1916: Α π ο κρ υσ τά λλω σ η το υ π ρο β λή μ α το ς», «19171928: Νέοι π ροσανατολι­ σμοί», « 1 9 2 9 -1 9 5 0 : Ο λο ­ κλήρωση και ανατροπ ές», Α λέξης Δημαράς «1951 -1974: ανασυγκρότη­ Βάσω Βασιλούση, αναστολή και κ α τα σ το ­ Παπαγεωργίου λή», «1975-2000: Προς το Αϊτό το κοντύλι τέλος το υ αιώνα». στον υπολογιστή Θ ε μ α τ ικ ά ο ά ξο ν ά ς το υ α φ ορ ά τον κορμό το υ εκ­ Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2008 π α ιδ ευ τικο ύ σ υ σ τή μ α το ς σελ. 233, τιμή: 21,00 ευρώ και συγκεκριμένα την πρώ ­ τη και δ εύ τερη βαθμίδ α το υ , ενώ, γεω γρ αφ ικά, οι συγγραφ είς ανα φ έροντα ι στην ελλη­ νική επ ικρ άτεια. «Είναι η εστίαση σε π λευρές τη ς εκ­ π αιδ ευτικής διαδικασίας, λίγο γνω ­ στές, αλλά π α ρ ά τη μικρή το υ ς εμβέ­ λεια π ολύ σημαντικές γ ια τη διαμόρ­ φωση το υ χα ρα κτήρ α το υ εκπ αιδευ­ τικού συσ τήματος», σημειώ νει ο Αλέξης Δημαράς. Είναι ταυ τόχ ρον α όμως και ένα «χρή­ σιμο εργαλείο για όσους μελετούν την ιστορία τη ς νεοελληνικής εκπαίδευσης και την ανέλιξη τη ς νεοελληνικής κοι­ νωνίας», ένας εξαιρετικός τόμος όπου σ υ νταιριάζονται π ερίτεχνα η εικόνα και τ α κείμενα. Χωρίς βερμπαλισμούς ή/και σχολαστι­ κισμούς, οι συγγραφ είς μάς π ροτρ έ­ π ουν να αναγνώ σουμε και να γνωρί­ σουμε π τυ χ ές τω ν εκπ αιδευτικώ ν και

Τ

106

ΜΑΙΟΣ 2008

κοινωνικών δομών τη ς χώ ρας μας, ευ α ισ θ η το π ο ιώ ντα ς, κατα ρχ ήν, τ ις αισθήσεις μας. Εκτυλίσσοντας καλει­ δοσκοπικά τ α σημεία ανα φ ορά ς που θίγουν και θεμελιώ νοντας την άψ ογη παρουσίασή το υ ς στο οπ τικό πεδίο -μ έσ α απ ό το πλούσιο φ ω τογρ αφ ικό και αρχειακό υλικό π ου π α ρ α θ έτο υ ν επ ιτυγχάνουν ένα δ ιττό απ οτέλεσμα. Αφενός διεγείρουν, σχεδόν ακα ριαία, την οπ τική το υ αναγνώ στη κι α φ ε τ έ ­ ρου σημασ ιοδοτούν, α β ία σ τα , την κριτική μ α τιά το υ απ έναντι σ τα δρώ­ μενα. Βλέπω και κατα νοώ , δ ια β ά ζω και στο χάζομα ι, π ροκύπ τουν έτσι ω ς άρ ­ ρ ηκτα δίπολα· ως ισόρροπα συγκοινω νούντα δοχεία τ α οπ οία α ιματώ νουν α ν α π ό τρ επ τα τη σχέση α να ­ γνώ στη - βιβλίου. Δύσκολα θ α διαφω νούσε κάποιος ότι το ύ το είναι ίσως τ ο π ιο θελκτικό π ρο­ τέρ ημα το υ μοναδικού το ύ το υ λευκώ ­ ματος. Δ ιατρέχοντας τις σελίδες του, απ ό την αρχή έω ς το τέλος, χωρίς π ράγματι να μειω θεί στο ελάχιστο το αναγνω στικό ενδιαφέρον, ο αναγνώ ­ στης εισέρχεται δυναμικά στις θ εμ α τι­ κές π εριοχές π ου π αρουσιάζονται. Αναγνωρίζει και συνάμα γνωρίζει, συ­ γκρίνει και π αράλληλα κρίνει· καλείται να μ ετέχει στην ιστορική περιοδολόγηση με τρόπ ο δυναμικό, ενώ την ίδια στιγμή π αρω θείτα ι να συμμετέχει στη νοητική αφύπνιση. Μ ια σπ άνια σύνδεση π αρελθόντος π αρόντος όπ ου, δ ια βάζοντας για τ α γεγονότα, για τις συσχετίσεις, για τ α πρόσωπα, το υ ς φορείς και βλέπ οντας τις ποικίλες «λεκτικές εικόνες», ο καθέ­ νας μας βγαίνει, σαφ ώ ς, πιο κερδισμέ­ νος. ■

Ralph Martin Novak ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ & ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ Ένας πλούτος σπά­ νιων αναγνωομάιων μελέτης που αφορούν Ρ ω μ α ϊκ ή ιούς τέσσερις πρώ­ τους αιώνες του Χρι­ Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ία στιανισμού, γύρω από τον άξονα του οποίου t ♦ αναπτύχθηκε η ιστο­ > r *1 ρία της Δύσης. ί Οι πρώτες ιστορικές ; ’ * Λ Α ! ·ιΊ πηγές για τη γέννηση Μ RAi.ru Μ,\ rtin Novak του Χριστιανισμού συγκεντρώνονται σε αυτή τη μελέτη, συνθέτοντας ένα ενιαίο αφήγημα της πολιτικοκοινωνικής σχέσης και της αλληλεπίδρασης Κράτους-Εκκλησίας και των διαφόρων εθνικών και πολιτισμικών κοινωνιών εντός τους.

Χ ρ ισ τ ια ν ισ μ ό ς

S. Fischer-Fabian «ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΓΥΡΙΖΕΙ...» Ο S. Fischer-Fabian παρουσιάζει στο βι­ βλίο του ανθρώπους που οι πράξεις τους αποτέλεσαν ιστορικά παραδείγματα σταθε­ ρότητας και θάρρους της γνώμης: Εμίλ Ζολά, Τόμας Μορ, Σωκράτης, Γαλι­ λαίος Γαλιλέι, Σπάρ­ τακος, Χανς Κολχάζε, Φρίντριχ φον Σπέε, Σοφί Σολ - οκτώ προσωπικότητες οι οποίες παραμέ­ νουν πρότυπά μας ακόμη και σήμερα. Οι ιστορίες τους είναι ιστορίες συνείδησης. Ένα βιβλίο για όσους πάλεψαν για την αλήθεια.

Robert Zimmer Η ΝΕΑ ΠΥΛΗ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Η Πύλη των Φιλοσό­ φων ανοίγει και πάλι και σας προσκαλεί να γνωρίσετε δεκαοκτώ από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της Φιλοσοφίας: Αριστοτέλης - Μετά ια Φυσικά, Μάρκος Αυρήλιος - Τα εις εαυτόν, Μοντεσκιέ - Το πνεύ­ μα των νόμων, Χομης Λεβιάθαν, Μιλ - Για την Ελευθερία, Σηινόζα - Ηθική, Ρουσό - Α ιμίλιος, Χέγκελ - Φαινομενολογία του Πνεύματος, Φόιερμπαχ - Ή Ουσία του Χριστιανισμού, Σαρτρ - Το Είναι και το Μηδέν, θωμάς Ακινάτης - Σύστημα θεολογίας κ.ά.

Melanie Klein & Joan Riviere Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΙΣΟΣ Με γλώσσα καθημερινή και κατανοητή, αναλύο­ νται δύο συναισθήματα Η αγάπη που αναπτύσσονται από και το μίσος νωρίς στον άνθρωπο και εναλλάσσονται συχνά, Η ανάγκη της επανόρθωσης ακολουθώντας τον σε όλη του τη ζωή. «θα πρέπει τελικά να αηοκαλύψει κανείς θαμ­ μένες μέσα του σκέψεις, να μάθει να χειρίζεται τους ασυνείδητους ψυ­ χικούς μηχανισμούς του [...]. Τότε μόνο θα είναι σε θέ­ ση να αντιμετωπίζει ώριμα τη θλίψη και τον πόνο, τότε μόνο θα μπορεί μέσα από την αυτογνωσία του να κατανο­ εί τους συνανθρώπους του». Melanie Klein & Joan Riviere

Επισκεφθείτε μας στην έκθεση βιβλίου (Διονυσίου Αεροπαγίτου) · 08 - 20 Μαΐου · Περίπτερο No 67 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΝΙΔΑΡΗ___________________________________________________________________________ Τοσίτσα ιΑ ' · Αθήνα ιο β 82 · τηλ.: 2ΐο 88.46.570-2-4 · fax: 210 88.46.571 · www.konidaris.gr · info@konidaris.gr

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

ΕΛένη Γκίκα

Οδηγίες μύησης

στον Μπόρχες ε τ ο ν υ π ό τιτλ ο «Έ να αρ χείο για το ν Μ π όρχες» ο Δ ημήτρ ης Καλοκύρης (ξα ν α )υ π ο γ ρ ά φ ει έν α μαγικό βιβλίο. 'Ο χι μόνον γ ια όσους ήδη α γ α π ού ν το ν κορ υφ αίο αρ γ εν τιν ό σ υ γ γ ρ α φ έ α σύμβολο και τυ φ λ οσ ού ρ τη ζω ής γ ια π ολλούς α π ό μας, αλλά και γ ια όσους θ α ήθε­ λαν αλ λ ά δεν τολμούν να το ν γνω ρίσουν. Θ α μπ ο­ Δημήτρης Καλοκύρης ρούσε, λοιπόν, καν είς να Μπεθ χαρα κτηρ ίσ ει τ ο Μπεθ και ω ς ένα μυητικό βιβλίο όσον Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 174, τιμή: 13,00 ευρώ α φ ο ρ ά τ ο μπ ορχεσικό σύμπαν. Ο Δ ημήτρ ης Καλοκύρης, εξάλλου , το δ ικα ιού τα ι. Έ χοντας ήδη π ίσω το υ τ ις μ εταφ ρ άσ εις: Ο Δημιουργός και άλλα κείμενα (ανθολόγηση και μ ε τ ά ­ φ ραση σε συνεργασία με το ν Ν. Δ. Καρούζο), 19 8 0 , Παγκόσμια Ιστορία της ατιμίας, 1 9 8 2 , 7ο εγκώμιο της σκιάς, 1 9 82, Ο Δημιουργός (μ ε τά ­ φ ραση σε συνεργασία με το ν Τάσο Δενέγρη), 1 9 85, Το χρυσάφι των τί­ γρεων, 1 9 88, Η ιστορία της νύχτας και άλλα ποιήματα, 1 9 8 8 , Χόρχε Λουίς Μπόρχες - Αντόλφο Μπιόι Κασάρες: Συνομιλίες και παράξενες ιστορίες (μ ετάφ ρα σ η σε συνεργασία με τον Αχιλλέα Κυριακίδη), 1 9 88, όλα σ τις εκδόσεις Υψιλον, με π οιητικά π ου σ υ γ κ εν τρ ώ θη κ α ν σ τ α Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ποιήματα π ου εκδόθη κα ν το 2 0 0 6 α π ό τ α Ελληνικά Γρ άμμ ατα, σ το «Αφ ιέρω μα στο ν X. Λ. Μ π όρχες» το υ π εριοδικού Χάρτης (τεύχ ος 8, 1 9 83) και σ το 'Ονειρο του Ορέστη, ένα κείμενο του Τσουάνγκ

Μ

108

ΜΑΪ0Σ 2008

Τσου από τον Μπόρχες, εικονογρα­ φ ημένη έκδοση για π αιδ ιά π ου κυ­ κλοφόρησε το 1991 α π ό τ ο Βιβλιοπ ω λείον τη ς Εστίας, ο Δημήτρ ης Κα­ λοκύρης γνω ρίζει καλά τη ν τοξίνη το υ Μ π ό ρ χες και μπ ορεί - α ν όχι να εξη γ ή σ ει- ν α μας μυήσει σε όλη α υ τή τη μαγεία. Το Μπεθ, π ου εκδόθηκε για π ρώ τη φ ο ρ ά το 1992, είναι ένα βιβλίο π α ­ ράξενο. Α π ο τελώ ντα ς τ α υ τό χ ρ ο ν α μελέτη, τα ξίδ ι, π αιχνίδι σ το χρόνο, σ τη λογοτεχνία, σ το έργο και τη ζω ή ενός ανθρ ώ π ου π ολύπ λευρ ου και π α ρ ά ξενο υ . Π ου η σχεδόν ακίνητη ζω ή το υ α π οτέλεσ ε γραμμή π λεύσης για όπ οιον έτυ χ ε να δια βάσ ει τ ο έρ­ γο το υ . Το βιβλίο π ου π εριλαμβάνει κείμενα το υ Δ ημήτρη Καλοκύρη π ερ ί Μ π ό ρ ­ χες, π ροσω π ικό ημερολόγιο τα ξιδ ιο ύ σ το Μ π ου ένος Αιρες, κείμενα άλλω ν γ ια τ ο ν Μ π ό ρ χ ες , α π ο σ π ά σ μ α τα συνομιλιών και κριτικές, ξεκινά εν τυ ­ π ω σ ιακά με ένα κείμενο το υ ίδιου το υ αργεντινού σ υ γγ ρ α φ έα για την «έμπνευση», π ου ερμηνεύει π ολλά: «Ξεκινώ δια κρίνοντας μια μορφ ή, κά­ τι σαν απ όμακρο νησί, π ου στη συ­ νέχ εια θ α γίνει αφ ή γη μ α ή π οίημα. Βλέπω το τέλος, βλέπ ω και την αρ ­ χή, αλλά δεν βλέπ ω τι θ α βρίσ κεται α νά μεσ ά το υ ς. Α υ τό μου απ ο κα λύ ­ π τε τ α ι βα θ μ ια ία , ό τα ν η τύ χη ή τ α ά σ τρ α μού σ τα θ ο ύ ν ευνοϊκά. Πρέπ ει να π ερά σω α ρ κ ετές φ ορ ές στη ζώνη τη ς σκιάς. Π ρ οσ π αθώ ν α επ έμβω όσο γίνετα ι λιγότερο στη ν εξέλιξη το υ έργου». Και όλο τ ο Μπεθ (όπω ς Μ π όρ χες ή το δ εύ τερ ο γρ ά μ μ α τη ς εβραϊκής αλ­ φ α β ή το υ , όπ ου π ρώ το το , επ ίσης

I ΔΙΑΒΑΖΩ

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

μπορχεσικό αρισ τούργημα, «άλεφ») φ α ίνετα ι να έχει χ τ ισ τ ε ί με α υ τή τη μαγική συνταγή. Απ οτελώ ντα ς ένα ολοζώ ντανο σώ ­ μα π ου σου απ ο κα λ ύ π τετα ι όπ οτε το επ ιθυμείς και π αραβολικά, επ ι­ τρ έπ ο ντα ς σου ν α αντικρ ίζεις ό,τι αξίζεις! (με ό,τι έχουμε διαβάζουμε, α υ τ ό είναι γεγονός). Ένα βιβλίο - γ οητευ τικός λαβύριν­ θος, τελικά, όπ ου μπ ορεί να αναγνώ σει κανείς και αγραμμικά, βαδίζο­ ν τα ς σαν τον Κοντορεβιθούλη, με σπ ορ άκια π ου έχει ο Καλοκύρης φ ροντίσει να σπείρει α π οκαλυ π τικά και αγα π η τικά «στα ίχνη τη ς μυθο­ λογίας το υ Μ π όρχες». Τα κείμενα το υ Μ π όρ χες π ου έχουν επ ιλεγεί σχεδόν κλειδιά: «Η κατοικία του Αστερίωνα» π ρώ τη-π ρώ τη: «Αλ­ λο γελοίο είναι π ου λένε π ω ς εγώ, ο Ασ τερίω νας, είμαι φ υλακισμένος. Ν α ξανα π ώ π ω ς δεν υπάρχει ο ύ τε μια π ό ρ τα ; Ν α π ροσ θέσω π ω ς δεν υπάρχει ο ύ τε μια κλειδαριά;», «Το σπ ίτι έχει το μέγεθος του κόσμου· ή, μάλλον, είναι ο κόσμος», « Ό λ α υπ ά ρ ­ χουν πολλές φ ορές, δεκατέσ σερις φορές, εκτός απ ό δυο π ρ ά μ α τα που φ αίνονται π ω ς υπ άρχουν μονάχα μια φ ορά: εκεί π άνω , ο περίπλοκος ήλιος· εδώ κά τω , ο Α σ τερίω να ς.

Η

Ίσω ς και να 'μαι εγώ π ου έφ τ ια ξ α τ ' ασ τέρ ια και τον ήλιο και τ ο πελώριο σπ ίτι, μα δεν θυμάμα ι πια». Αλλά και τ ' άλλα: «Μ ια προσευχή», «His end and his beginning», «Η υπ ό­ σχεση», «Η έκπληξη», «Ο μύθος», «Το ανάκτορο» και «Το βιβλίο τη ς άμμου» κατόπ ιν, σε ένα όλον γ ο η τευ τικό π ου μοιάζει σαν το κα τα κερ ματισ μέ­ νο μυθισ τόρημα μιας τερ ά σ τια ς, σο­ φ ής και ταυ τοχ ρόνω ς τρομακτικής σκέψης. Π ου γ ρ ά φ τη κε υπ ακούον τα ς π ισ τά το υ ς κανόνες π ου διέπ ουν κι αυ τήν: «Από την άλλη, η αντίληψ η ότι η τέχνη α π ο τελεί α υ τ ο ­ δέσμευση είναι απ λουστευτική, γ ια τ ί κανένας δεν ξέρει τι ακριβώ ς κάνει. Έ νας συγγ ραφ έας, όπ ω ς ομολογεί ο Κίπλινγκ, μπ ορεί να συλλάβει ένα μύ­ θο, χω ρίς όμω ς και να α ντιλη φ θ εί το δίδ αγμά του . Ο φ είλει να μείνει π ι­ στός στη φ α ν τα σ ία το υ και όχι στις εφ ήμερες απ λώ ς π εριστάσ εις μιας υ π ο τιθ έμ εν η ς «π ρ α γμ α τικ ό τη τα ς». Γράφει ο Μ π όρ χες στην «Έμπνευση» και ο Καλοκύρης στο Μπεθ το υ α υ τό ακριβώ ς π ραγ ματοπ οιεί. Για να μπο­ ρέσει ο κάθε αναγνώ σ της σε ένα βιβλίο-λαβύρινθο, τελικά, να ακολου­ θήσει τις δικές το υ διαδρομές, α να ­ ζη τώ ν τα ς π ροσωπική π ό ρ τα εισό­ δου κι εξόδου. ■

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Μαρτίου

2008

ΒΙΒΛΙΟΜΕΤ

από την 1η Μ αΐο υ 2 0 0 8 , βρίσκεται στο Διαδίκτυο στη δ ιεύ θυ νσ η w w w .b ib lio n e t.g r και προσεχώς στη δ ιεύ θυ νσ η w w w .d ia v a z o .g r

Μια

συνεργασία

του

ΔΙΑΒΑΖΩ

με

το

ΕΚΕΒΙ

1

[

Δ I A B A Z Q ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Νίκος Κ. Κυριαζής

Για τον «μαύρο

καβαλάρη» Π λ α σ τή ρ α ς εί­ ναι μία α π ό τ ις π ρο σ ω π ικό τη ­ τ ε ς π ου δ ια δ ρ α μ ά τ ι­ σα ν σ η μ α ν τικ ό ρόλο σ τη ν ελληνική ισ τορ ία το υ π ρ ώ το υ μισού το υ 20 ο ύ α ιώ να , τόσ ο ω ς σ τ ρ α τιω τικ ό ς όσο και ω ς π ολιτικός, μια επ ο ­ : χή ιδ ια ίτερ α τ α ρ α γ μ έ­ νη, με το υ ς δύο Βαλκα­ νικούς Πολέμ ους, το υ ς δύο Π α γκόσμιους, την Σέφης Αναστασάκος ε κ σ τρ α τε ία στη Μ ικ ρ ά Ο Π λα σ τή ρα ς Ασία, το ν εμφ ύλιο , τ α κ α ι η επ ο χή το υ δ ιά φ ο ρ α σ τ ρ α τ ιω τ ικ ά 3 τόμοι κ ιν ή μ α τα το υ Μ ε σ ο π ο ­ λέμου και τ α π ρ ώ τ α χ ρ ό ν ια τ ο υ Ψ υ χρ ο ύ Π ολέμ ου με τ α δ υσ ά ρε­ σ τ α γ ε γ ο ν ό τα τω ν α μ ε­ ρικανικώ ν π α ρεμβάσ εω ν, τη ς δίκης και κ α τα δ ίκ η ς τ ο υ Μ π ελ ο γ ιά ννη κ.λπ. Ο Π λ α σ τήρ ας, ε ίτ ε ω ς θρ υ λι­ κός « Μ α ύ ρ ο ς καβαλάρης» διοικητής το υ 5 /4 8 σ υ ν τά γ μ α το ς σ τη Μ ικ ρ ά Α σία ε ίτ ε ω ς σ τρ α τη γ ό ς και αρ χη ­ γός κόμμα τος τη ς ΕΠΕΚ και π ρ ω θ υ ­ π ουργός, ή τα ν π ά ν τ α σ την π ρώ τη γραμμή τω ν γ εγονότω ν και γνώ ρι­ σε, σ υ νερ γά σ τηκε ή α ν τ ισ τ ρ α τ εύ τ η κ ε τ ις ά λ λ ες π ρ ο σ ω π ικ ό τη τες τη ς επ οχής, το ν Ελευθέριο Βενιζέλο, τ ο υ ς σ τ ρ α τ η γ ο ύ ς Π ά γ κ α λ ο , Κονδύλη, Μ ε τ α ξ ά , το υ ς βασιλείς, π ολιτικού ς όπ ω ς το ν Σοφ οκλή Βενιζέλο και τον Γεώργιο Π α π αν δρ έου κ.λπ. Μ ε τ ά τ ο θ ά ν α τ ό το υ ά λλω ­ σ τε, το κόμμα τ ο υ , κ ά τω α π ό την η γεσ ία τ ο υ Σ ά β β α Π α π α π ο λ ίτη , α π ο τέλ εσ ε ένα απ ό τ α κό μ μ α τα

ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ

%

110

ΜΑΙΟΣ 2008

Ο

π ου συνέσ τησ αν τη ν "Ενωση Κέ­ ντρ ου , σ υ νεισ φ έρ ο ντα ς 17 βου λευ ­ τ ές. Το βιβλίο το υ Σ. Α να σ τασ άκο υ, καρ ­ π ός 15 ετώ ν έρ ευ νας σε αρ χεία , συ­ ν εν τεύ ξεω ν με ά τ ο μ α π ου γνώ ρι­ σ α ν τ ο ν Π λ α σ τ ή ρ α , ε ξ α ιρ ε τ ικ ή ς γνώ σης τη ς ισ τορ ία ς τ η ς επ οχής αλλά και κρ ιτικής ανά λυσης απ ό κάπ οιον π ου δεν είναι α π λά νομι­ κός και ερ ευ νητής, αλλά ο ίδιος, ω ς π ρώ ην βο υ λευ τή ς Κ α ρδίτσ ας (και έτσ ι σ υ ντο π ίτη ς τ ο υ Π λα σ τή ρ α ), γνω ρ ίζει απ ό «π ρώ το χέρι» τη λει­ το υ ρ γία τη ς ελληνικής π ολιτικής, εί­ ναι τ ο π ληρέσ τερο μέχρι τώ ρ α για το ν Π λα σ τή ρ α , α λλά και τη ν επ οχή το υ . Το βιβλίο συμ π ληρ ώ νετα ι α π ό φ ω ­ το γρ α φ ικ ό υλικό και ντο κ ο υ μ έν τα τη ς επ οχής, και μία εκ τεν έσ τα τη βι­ β λιο γρ α φ ία . Είναι ένα έργο π ου π ρέπ ει να το δια βάσ ουν όλοι όσοι ενδ ια φ έρ ο ντα ι γ ια τη σύγχρονη ελ­ ληνική ιστορία. Υπ άρ χουν π ρόσ ω π α π ου σ η μάδε­ ψ α ν κάπ οιες επ οχές, π ου σ η μ α το ­ δότησ α ν νέες ιδέες και κάπ οια άλλα π ου τ ο π ροσ ω π ικό το υ ς π α ρ ά δ ειγ­ μα α ν έτρ εψ ε κα τα σ τά σ εις. Κάπ οια α π ό α υ τ ά ξ ε χ ν ιο ύ ν τ α ι γρ ή γο ρ α , ενώ κ άπ οια άλλα εμ φ α ν ίζο ν τα ι σ υ ­ χνά σ το π ροσκήνιο. Ο Π λα σ τή ρ α ς είναι ιστορικό π ρόσ ω π ο π ου σ υ ­ γκεντρ ώ νει σ το ιχ εία και απ ό τ ις δ ύ ­ ο π ρο α να φ ερ ό μ ενες κατη γορίες. ■

0 Νίκος Κυριαζής είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας

[ δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η .

Δημήτρης Β. ΤριανταφυλλίΒης

Γραφή και

πολιτική δράση ε τ ις Αναμνήσεις ενός επα­ ναστάτη οι εκδόσεις Scripta ολοκληρώνουν την π αρο υ­ σίαση το υ έργου το υ μεγάλου ρώσου επ ανασ τάτη, στοχασ τή και συγγρα­ φ έα Βικτόρ Σερ ζ, ο οποίος για π ολλά χρόνια π αρέμενε άγνω στος στο ευ ­ ρό αναγνω στικό κοινό. Είχε προηγηθ εί η έκδοση το υ μυθισ τορήματος Υπόθεση Τουλάγιεφ, ενός συγκλονι­ στικού κειμένου α ν τά ξιο υ τω ν καλυ­ τέρ ω ν λογοτεχνικώ ν π αραδόσεω ν τη ς Ρωσίας και εφ άμιλλο σε α ξία με τ α έργα τω ν Μ ιχα ήλ Μ π ουλγκά κοφ και Μ π ορ ίς Πά στερ νακ. Ο ι Αναμνή­ σεις ενός επαναστάτη είναι ένα π ο­ λύπλοκο έργο. Από τη μια π λευρά ο Σ ερ ζ απ οφ άσ ισ ε να γράψ ει θέλο­ ν τα ς με τη γρ αφ ή να υπ οκατασ τήσει την πολιτική δράση, ενώ απ ό άλλη θέλει να π ροσφέρει τη δική το υ μαρ­ τυ ρ ία για όλα εκείνα τ α συγκλονιστι­ κά γεγονότα τω ν αρχώ ν του 20ού αιώνα. Α υ τόπ της μ άρ τυρ ας και συγγ ραφ έ­ ας συναντιόνται στο ίδιο πρόσωπο. Ο Βικτόρ Σ ερ ζ δεν αρ νείται τον υπ ο­ κειμενισμό του , δεν π ροσ π α θεί να κ ρ υ φ τεί πίσω απ ό την «αγιοποίηση» του εα υ το ύ του, δεν επιδιώκει να α ­ μαυρώσει του ς άλλους. Έ ντιμα, φ ι­ λότιμα, με ήθος, κατα γρά φ ει σαν βυ­ ζαντινός χρονικογράφος τ α γεγονό­ τ α τη ς επ οχής του, σκια γρα φ εί την εικόνα το υ αιώ να του, μαρ τυ ρ ά και κα τα θ έτει το π ροσωπικό του βίωμα και ανησυχίες. Εκείνο που κάνει α υ τό το βιβλίο να ξεχω ρίζει, π έρα απ ό τ ις λογοτεχνικές του αρ ετές, είναι το γεγονός ότι ο Βικτόρ Σ ερ ζ είναι «ο μόνος εκπρόσω­ πος του σοβιετικού λογοτεχνικού κι­

Μ

νήματος τη ς δεκαετίας του '2 0 π ου κα τά φ ερ ε να επ ι­ βιώσει και να γράψ ει με ει­ λικρίνεια στη διάρκεια της σταλινικής εποχής», όπως σημειώ νει με σημασία ο Ρίτσ α ρν τ Γκρίμαν σ το επ ίμε­ τρ ο π ου συνοδεύει τις Ανα­ μνήσεις ενός επαναστάτη. Ζ ώ ν τα ς τη ζω ή του π λάνητα , το υ κυνηγημένου, του διω κώμενου, ο Βικτόρ Σ ερ ζ π αρόλα α υ τ ά «στριμώχνει» Βικτόρ Σ ερ ζ μέσα στη γ εμά τη α ντιξοό­ Αναμνήσεις ενός τη τες και δυσκολίες καθηεπαναστάτη μερ ινότητά το υ τη συγγρα­ φ ή α υ το ύ του κειμένου και Μετάφραση: Ρεβέκκα Πέσσαχ κουβαλάει το χειρόγραφο Επιμέλεια: Στέφανος Ροζάνης στις ανά τον κόσμο π ερι­ π λανήσ εις το υ . Π αρόλο Εκδόσεις Scripta, 2008 που μέσα στις προθέσεις σελ. 815, τιμή: 35,00 ευρώ το υ ήταν να «προσφέρει κάπ οια χρήσιμη μαρτυρία», εντού ­ τοις μας άφ ησ ε πίσω το υ έργα τ α οπ οία ά ν τεξα ν στο χρόνο. Μ ά ρ τυ ρ α ς αλλά και βάρδος τη ς γενιάς του , ο Σ ερ ζ ανήκει στη χορεία τω ν μεγάλων ρώσων συγγραφέω ν, το έργο τω ν οποίων όχι μόνο επιβίωσε αλλά και, σήμερα, απ ο τελεί πηγή έμπνευσης για νέους λογοτέχνες, οι οποίοι ζουν και δημιουργούν κάτω απ ό α ντίξοες συνθήκες. Η έκδοση είναι εμπ λουτισμένη με τις επ ισ τολές το υ Βικτόρ Σ ερ ζ στον Εμμανουέλ Μ ο υνιέ, τον πρόλογο το υ Jean Riere, το επ ίμετρο το υ Richard Greem an, τ ο ε ξα ιρ ετικά ενδιαφέρον άρθρο του ίδιου το υ Βικτόρ Σ ερ ζ «Η κληρονομιά το υ Αένιν», τον πλούσιο σχολιασμό, καθώ ς επίσης και λεπ το­ μερή κατάλογο ονομάτω ν. ■

ΜΑΙΟΣ 2008

111

AMERICAN VERTIGO

Bernard-Henri Levy Π οια είνα ι η Α μ ερ ική το υ σή μερα; Σ το π ο λυσ υζητημ ένο

American Vertigo

ο δ η μ ο φ ιλή ς φ ιλ ό σ ο σ φ ο ς Μ π ερνάρ -Α νρί Λ εβ ί σ κ ια γ ρ α φ ε ί το πο ρτρέτο τη ς Α μ ερ ική ς. Κ α ι διε ρ ω τά τα ι π ο ιο ς ίλ ιγγος παρασύρει τη ν τα υ τό τη τα και το πεπρω μένο τη ς .

ΧΑΝΝΑ ΑΡΕΝΤ

Julia Kristeva Η δ ια κεκρ ιμ ένη ψ υχαναλύτρια κα ι θ εω ρ η τικό ς τη ς λ ο γο τεχ νία ς Τ ζο ύλια Κρ ίστεβα σ κ ια γ ρ α φ εί το πο ρτρέτο τη ς γυ να ίκα ς που ε ξ ε ρ εύ ν η ο ε τη ν ουσίι τό σ ο τη ς πολιτικής ό σ ο κα ι τη ς ανθρώ π ινης ύπαρξη< Η Χ ά ννα Ά ρ εντ, η Γερ μ α νο εβ ρ α ία φ ιλ ό σ ο φ ο ς και π ο λιτειολόγο ς, α φ ο σ ιώ θ η κ ε μ ε το έ ρ γ ο τη ς στη ζω ή το ύ στατο α γα θ ό που α π ο μένει μ ετά τη ν κρίσ η τω ν ιδεολογιώ ν.

ISBN: 978-960-04-3665-5 | σελ.: 336 | τιμή: 20,00 €

0ΥΤ0ΠΙΣΤΙΚΗ Η ΑΛΛΙΩΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ 210 ΑΙΩΝΑ

Immanuel Wallerstein Τι θ α αντικατα στήσ ει το π αγκόσμιο σύσ τη μα που σ ή μ ερ α βρ ίσ κετα ι σ ε κρίσ η; Ο κ ο ρ υ φ α ίο ς Α μ ερ ικ α ν ό ς κοινω νιο λό γο ς Im m anu el W allerstein επ ισημαίνει τα ο ρ ά μ α τα και τις δ ια ψ εύ σ εις το υ φ ιλελευ θ ερ ισ μ ο ύ , α λλά και το υ σ ο σιαλισμού. Α ξ ιο λ ο γ ε ί σ ο β α ρ ά τις ισ το ρ ικές επ ιλογές που α νο ίγονται για το ν 21 ο α ιώ να , θ έ το ν τα ς επ ιτακτικά τ ο ζή τη μ α τη ς κοινω νική ς α λλα γή ς.

ISBN: 978-960-04-3644-0 | σελ.: 152 | τιμή: 12,50 €

ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ

ΚΗΠΟΣ, ΣΤΑΧΤΕΣ

Ντανίλο Κις Ο υγγαρ ία. Β ' Π αγκό σ μ ιο ς Π ό λεμ ο ς. Έ να παιδί, ο μικρ ό ς Α ντρ έα Σα μ, μ ετρ ά το ν κόσ μο μ ε μ νή μ ες , απ ώ λειε ς κα ι ταξίδ ια. Τ ο δ εύ τ ερ ο μ έ ρ ο ς τη ς α υ το β ιο γρ α φ ική ς τριλογίας του κ ο ρ υ φ α ίο υ Γιουγκο σλάβο υ σ υ γγρ α φ έα Ν τα νίλ ο Κ ις (1935-1989).

ISBN: 978-960-04-3663-1 | οελ.: 256 | τιμή: 15,00 €

ΑΜΦΙΤΡΥΩΝ

Ιγνάσιο Παντίγια Τ ο 1916, στο τρ έν ο για το μέτω πο, ο νε α ρ ό ς Τ α ντέο υ ς Ν τρ ά γ ερ δ έχ ετα ι το π αρ ά δ ο ξο στοίχημα ε ν ό ς συνταξιδιώ τη του: όπ οιος κερ δ ίσ ει στην π αρτίδα σ κά κι που θα παίξουν, θα πάρει τη ν ταυτό τη τα το υ αντιπάλου του. Έ να απρόβλεπτο σ κ α κισ τικό ισ τορ ικό θρ ίλερ για τη ν εό τερ η ευρ ω π αϊκή ιστορία.

ISBN: 978-960-04-3662-4 | οελ.: 256 | τιμή: 15,00 €

ΖΕΛΝΤΑ - ΣΚ0Τ ΦΙΤΖΕΡΑΛΝΤ

Ανίες Μισό Η ασυμβίβα στη καλλο νή το υ αμ ερ ικα νικο ύ Ν ότου και ο φ ιλ ό δ ο ξ ο ς σ υ γγρ α φ έα ς του Β ο ρρ ά. Μ ια δυνα τή ισ τορία αγά π ης που ξετυ λίγετα ι μέσα στο υ ς λα μ π ερ ο ύ ς ρ υθ μ ο ύ ς τ η ς τζαζ, στα ό νειρ α και σ τις αυ τα π ά τες τη ς δ εκ α ε τ ία ς το υ 1920. Κ α νείς δ ε ν μ π ορούσε να ξ έρ ε ι τι τ έλ ο ς θα έχει α υ τό το παραμύθι...

ISBN: 978-960-04-3612-9 | οελ.: 440 | τιμή: 17,00 €

ριρίιοιιοροιιίοιη Leli Bey

Ian Stew art

Ulysse planetaire et autres poemes

Επιστολές σε μια νεαρή μαδηματικό

Μετάφραση: Κλειώ Μαυραειδάκαυ - Muller Εκδόσεις L’ Harmattan σελ. 76, τιμή: 10,50 ευρώ

Μετ/ση: Στάμος Τσιτσώνης - Σοφία Τσιτσώνη Εκδόσεις Τραυλός, 2008 σελ. 300, τιμή: 17,00 ευρώ

την ποίηση της Λέλης Μπέη προβάλλουν πρόσωπα μυθικά όπως του Οδυσσέα, του Διονύ­ σου, ακόμη και του Απόλλωνα, που φαίνεται να κυριαρχούν σε μια φύση με άπλετο φως. Στη βα­ σική ποιητική σύνθεση Ο πλανητι­ κός Οδυσσέας, εκδόσεις Ίκαρος, ο περιπλανώμενος ήρωας που ενέ­ πνευσε τόσους ποιητές, από τον du Bellay έως τον Καβάφη, διασχί­ ζει τους μαιάνδρους μιας σύγχρο­ νης συνείδησης, όπου ο γυρισμός εκφράζεται διακριτικά. Τα άλλα ποιήματα που συμπεριλαμβάνονται σ' αυτό το βιβλίο προέρχονται από τις συλλογές Οι μονωδοί και Εί­ ναι η ώρα και αποτελούν τα στιγ­ μιότυπα ενός ουσιαστικού παρελ­ θόντος που αναδομείται μέσα από το πρίσμα της ποιητικής ευαισθη­ σίας, καθώς οι αναμνήσεις μέσα στις οποίες η ομορφιά της φύσης και των ανθρώπων προσφέρονται νοσταλγικά. [Γ. Μ.]

Ian Stewart, καθηγητής μαθη­ ματικών στο πανεπιστήμιο του Warwick στην Αγγλία, τιμήθη­ κε το 1997 με το μετάλλιο Φάραντεϊ της Βασιλικής Εταιρείας για την εξαιρετική του ικανότητα να μεταδίδει τα μαθηματικά στο ευρύ κοινό και το 2001 εξελέγη εταίρος της Βασιλικής Εταιρείας. Είναι ο συγγραφέας των πολύ γνωστών βι­ βλίων Παίζει ο Θεός ζάρια;, Φλάτερλαντ, Οι μυστικοί αριθμοί, Είναι ο Θε­ ός γεωμέτρης; και Ο Γκαλουά και το κλειδί της συμμετρίας. Στο νέο του βιβλίο ασχολείται με τα ερωτήμα­ τα που λίγο έως πολύ βασανίζουν πολλούς ανθρώπους και συγκεκρι­ μένα με το τι είναι τα μαθηματικά, σε τι χρειάζονται, ποια είναι η σχέ­ ση τους με την κοινωνία, πώς ( τουδάζονται, πώς διδάσκονται, πσς λειτουργεί η μαθηματική σκέ4 , πώς συνεργάζονται οι μαθημα­ τικοί στην έρευνα, πώς είναι ο κό­ σμος μέσα από τα μάτια ενός μα­ θηματικού, πώς βγαίνουν χρήματα από τα μαθηματικά και, τέλος, πού μας οδηγούν όλα αυτά. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Σ

114-

ΜΑΙΟΣ 2008

Ο

1

Ιωάννης Σπαντιδάκης

Ελληνικός κήπος Εκδόσεις'Αθ. Σταμούλης, 2008 σελ. 259, τιμή: 38,00 ευρώ

να βιβλίο που περιλαμβάνει όλα όσα πρέπει να γνωρίζει κάποιος που θέλει να ασχοληθεί με το σχεδία­ σμά, την κατασκευή και τη συντήρηση του ελληνικού κήπου! Γραμμένο ειδικά για τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας μας και εμπλουτισμένο με πλού­ σιο φωτογραφικό υλικό, το βιβλίο μάς προσφέρει πρακτικές γνώσεις για την επιλογή των φυτών και των υλικών, το φως και το φωτισμό, το νερό ως διακοσμητικό και λειτουργικό παράγοντα, την έννοια και τη σημασία του χρώμα­ τος στον κήπο. Ο Ιωάννης Σπαντιδάκης, γεωπόνος - κηποτέχνης, πρώην Διευθυντής Κήπων και Δενδροστοιχιών Κηποτεχνίας του Δήμου Αθηναίων και υπεύθυνος για πολλά πρωτοπόρα έργα, όπως το Γκολφ της Γλυφάδας, παρου­ σιάζει μία ολοκληρωμένη προσέγγιση του κήπου, καταθέτοντας το απόσταγ­ μα εμπειριών μιας ολόκληρης ζωής ενεργού ενασχόλησης με την κηποτεχνία. Το βιβλίο απαντάει στα πώς και στα γιατί, συνδυάζοντας αρμονικά τη λογική και το συναίσθημα στην ενασχό­ ληση με τον κήπο. Η έκδοση απευθύ­ νεται στο ευρύ κοινό, τους λάτρεις του κήπου, επαγγελματίες και ερασιτέχνες. [Γ. Μ.]

Ε

Πέταρ Ντένωφ

Ralph M artin Novak

Το κούρδισμα της ανθρώπινης ψυχής

Χριστιανισμός και Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

Daniel Cohen

Η παγκοσμιοποίηση και οι εχθροί της

Μετάφραση: Βαγγέλης Κουρούκλης Εκδόσεις Κυβέλη, 2008 σελ. 634, τιμή: 37,50 ευρώ

Μετάφραση: Ντίνα Σιδέρη Εκδόσεις Κονιδόρη, 2008 σελ. 468, τιμή: 37,50 ευρώ

Μετάφραση: Νικάλας Βερνικος Εκδόσεις Έλλην, 2008 σελ. 349, τιμή: 25,00

I Χριστιανισμός | Ρωμαϊ* I Αυτοκρατορία I I t

& ρόκειται για τον πρώτο τόμο του έργου του Μπεϊσνά Ντουνό, γνωστού κατά κόσμον ως Πέταρ Ντένωφ, το έργο του οποίου, κατά τους οπαδούς του, αποτελεί πρό­ κληση για την ανακάλυψη της έντο­ νης και αγνής εσωτερικής ζωής ενός αληθινού πνευματικού δασκάλου, ο οποίος έφερε την αναγέννηση στην πνευματικότητα, στην αυγή του 20ού αιώνα. Το έργο του Μπεϊσνά Ντουνό παρερμηνεύθηκε και χλευά­ στηκε από πολλούς, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που θεωρήθηκε ως επαναστάτης και φυλακίστηκε για λί­ γο καιρό. Ο ίδιος είχε σπουδάσει Θεολογία και Ιατρική στην Αμερική αλλά, και λόγω του ότι γεννήθηκε σε μια βαθιά θρησκευόμενη οικογένεια, ποτέ δεν έκρυψε την βαθιά θρη­ σκευτικότητα της φύσης του. Βασι­ κή του πεποίθηση ήταν η διδασκα­ λία της Παγκόσμιας Μεγάλης Λευ­ κής Αδελφότητας, κεντρικό σημείο της οποίας ήταν η γνώση του αν­ θρώπου στο σύνολό του, του ορα­ τού και του αόρατου κόσμου και του θείου, όπου το κάθε ον με πλή­ ρη ελευθερία αναζητά την αγάπη, τη σοφία και την αλήθεια στη ζωή. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Π

Ralph Martin Novak στο έργο του Χριστιανισμός και Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μας προσφέρει έναν ε­ παρκή όγκο δύσκολων στην εύρεση κειμένων, συνυφαίνοντάς τα με λε­ πτότητα, προσέχοντας με ορθές παρεμβάσεις να μην αλλοιώσει την ερευνητική τους αξία και αφήνοντας τη «φωνή» τους να αφηγηθεί την αλ­ ληλεπίδραση κράτους - Εκκλησίας, κατά τη διάρκεια του πρώιμου χρι­ στιανισμού, και των διαφόρων εθνι­ κών και πολιτισμικών κοινωνιών εντός τους. Βασικό μέλημα του συγ­ γραφέα να καταδείξει ότι η σταδια­ κή εξάπλωση του χριστιανισμού κα­ τά τους τέσσερις πρώτους αιώνες της εμφάνισής του ήταν καίρια για την εξάπλωση τόσο της Ανατολής όσο και της Δύσης, επηρεάζοντας βαθιά την κατεύθυνση της ιστορίας αλλά και τον τρόπο με τον οποίον ασχολούμαστε συνήθως μαζί της. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Ο

ην ώρα που τα ΜΜΕ διαμορφώ­ νουν μια συνολική συνείδηση και μια ελπίδα καλύτερης ζωής για όλους, η παγκόσμια αγορά, οι οικο­ νομικές δυνάμεις και οι δυσλειτουρ­ γίες του καπιταλιστικού συστήματος αποδεικνύονται ανίκανες να θερα­ πεύσουν τη φτώχεια των εθνών. Για το λόγο αυτό, κατά τον Ντανιέλ Κοέν, η παγκοσμιοποίηση οξύνει την έντονη αίσθηση στέρησης και κοινωνικής αδικίας. Ο Ντανιέλ Κοέν είναι καθηγητής οικονομικών επιστη­ μών στην Ecole Normale Surerieure του Πανεπιστημίου Paris I στη Σορ­ βόννη. Συνεργάτης της εφημερίδας Le Monde, βραβεύτηκε το 1977 για το έργο του Πλούτος του κόσμου, φτώχεια των εθνών και ονομάστηκε «Οικονομολόγος του έτους 2000» για το βιβλίο του Οι μοντέρνοι καιροί μας. Είναι μέλος του γαλλικού Συμ­ βουλίου οικονομικής ανάλυσης παρά τω πρωθυπουργώ. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Τ

ΜΑΙΟΣ 2008

115

[

] Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η δ ι α β α ζ ω

Βασ. I. Ααζανάς

Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών

Κώστας Νεστορίδης

Προπέρτιος

Εκδόσεις Άγκυρα, 2008 σελ. 198, τιμή: 12,80 ευρώ

Εκδόσεις Δ.Ν. Παπαδήμα, 2008 σελ. 243, τιμή: 16,85 ευρώ

Ήρωες και ανώνυμοι, αφανείς και επώνυμοι

το «φαινόμενο» του Κώστα Νεστορίδη είναι αφιερωμένο το βι­ βλίο του γνωστού αθλητικού δημο­ σιογράφου Νίκου Κατσαρού. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού ο αναγνώστης παρακολουθεί βήμα-βήμα τη ζωή του μεγάλου αυτού ποδο­ σφαιριστή. Ένα βιβλίο για εκείνους που είχαν τη τύχη να θαυμάζουν τον «μεγάλο μπαλαδόρο» μέσα στα γή­ πεδα αλλά και για εκείνους που λό­ γω ηλικίας δεν μπόρεσαν να δουν από κοντά τον «μάγο της ΑΕΚ». Γραμμένο σε γλώσσα γλαφυρή, το βιβλίο είναι μια νοσταλγική επιστρο­ φή στην εποχή όπου το ποδόσφαι­ ρο ήταν γιορτή για χιλιάδες ανθρώ­ πους και ο Νεστορίδης ήταν από εκείνους που με τα «μαγικά» του εκτόξευσε την αγάπη για το άθλημα αυτό σε απίθανα ύψη. [ΔΗΜΗΤΡΗΙ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

τη ζωή και του έργο του μεγά­ λου λατίνου ερωτικού ποιητή Προπέρτιου είναι αφιερωμένο το βι­ βλίο του Βασ. I. Λαζανά. Είναι η τρί­ τη έκδοση του βιβλίου, στο οποίο περιέχεται ολόκληρο το ελεγειακό ποιητικό του έργο με προλεγόμενα, έμμετρη μετάφραση και σχόλια από τον ακάματο εργάτη των ελληνικών γραμμάτων Βασ. I. Λαζανά. Σύγχρο­ νος του Βιργίλιου, του Οβίδιου, του Τίτβουλλου και του Οράτιου, ο Προπέρτιος, παρά το γεγονός ότι σπούδασε νομικά στη Ρώμη, ερωτεύθηκε την Κύνθια, η οποία και ήταν η πηγή έμπνευσής του για τη σύνθεση των περίφημων ελεγειών, οι οποίες αμέσως του έφεραν δόξα και φήμη. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Νίκος Κατσαρός

Σ

110 ΜΑΪΟΣ 2008

Σ

Εκδόσεις Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 2008 σελ. 198,

το συλλογικό αυτό τόμο περι­ λαμβάνονται τα εννέα κείμενα των ομιλητών από τον ομώνυμο κύ­ κλο, που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2005 στο πλαίσιο των μορφωτικών εκδηλώσεων του Εθνι­ κού Ιδρύματος Ερευνών «Επιστήμης κοινωνία». Ο κύκλος των ομιλιών δεν ήταν αφιερωμένος στους «μεγά­ λους» της ανθρώπινης δημιουργίας, της πολιτικής, του πνεύματος και της καλλιτεχνίας, αλλά στους «μι­ κρούς», οι οποίοι, στα κείμενα αυ­ τά, παίρνουν τη θέση τους σε έργα τέχνης, σε αφηγήσεις, σε εμφανή τεκμήρια αλλά και σε όλα εκείνα που δείχνουν αλλά και υπονοούν την τα­ πεινή, ανώνυμη ή επώνυμη, αφανή ή ηρωική, αλλά κυρίως ουσιαστική συμμετοχή τους στον ρου της ιστο­ ρίας και της τέχνης. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Σ

LΔ

IA BA Ζ Ω

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

Κυριάκος Σ τ. Χατζηκυριακίδης

Το Ελντοράντο της Ανατολής Η διείσδυση των ευρωπαϊκών εταιρειών στα μεταλλεία της Μικρός Ασίας C1861-1923) Επίκεντρο, 2008 - σελ, 582, τιμή: 24,00 ευρώ συγγραφέας, στηριζόμενος κυρίως σε πρωτογενή στοιχεία ευρωπαϊκών κρατών όπως η Γερμανία, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η χώρα μας κ.ά., αναλύει διεξοδικό την στα­ διακή διείσδυση του ξένου κεφαλαίου στα μεταλλεία της Μικρός Ασίας. Τα έξι κεφάλαια της ιστορικής του μελέτης πραγματεύονται συγκεκριμένα θέματα, όπως η περιγραφή των με­ ταλλείων αυτών και η αξιοποίησή τους μετά την κατόκτηση των Οθωμανών, η διείσδυση των βρετανικών, των γαλλικών και των γερμανικών επιχειρήσεων στη λειτουργία και εκμετάλλευ­ σή τους και το πώς εξελίχθηκαν τα μεταλλεία αυτά μετά την λήξη του Α 1Παγκοσμίου Πο­ λέμου. Σε κάθε κεφάλαιο ο Χατζηκυριακίδης εξαντλεί τα διαθέσιμα πρωτογενή και δευτε­ ρογενή στοιχεία και αξιοποιώντας τα με επιδεξιότητα και συνοχή παρέχει πλήθος πληρο­ φοριών στον αναγνώστη για τα κίνητρα, τις στρατηγικές και τα αποτελέσματα της ευρωπαϊ­ κής εκμετάλλευσης αυτών των μεταλλείων. Δίνοντας απτά παραδείγματα της στρατηγικής των διαφόρων εταιρειών που προέβησαν σε τέτοια επεκτατική επιχειρηματική επένδυση, δεν πα­ ραμελεί να επισημάνει πολιτικά και κοινωνικά στοιχεία που την επέτρεψαν και τη συνόδε­ ψαν. Η μελέτη είναι όχι μόνο πρωτοποριακή αλλά μπορεί να αποτελέσει βάση για περαιτέ­ [ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Δ. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ] ρω επεξεργασία.

Ο

[

δ

ι

α

β

α

ζ

ω

]

Β I Β Λ I Ο Π A Ρ Ο Υ Σ I Α Σ Η

Νίκος Γ. Σακελλαρόττουλος

Αλέξανδρος Πιστοφίδης

Θάλεια Δραγώνα- Αννα Φραγκουδάκη (επ.)

Hellas Special Αφιλτρο

Αλήδειες και ψέματα των ηγετών

Πρόσδεση, όχι αφαίρεση, πολλαπλασιασμός, όχι διαίρεση

Εκδόσεις Περίπλους, 2008 σελ. 351, τιμή: 21,00 ευρώ

πολαυστικό βιβλίο γραμμέ­ νο από έναν άνθρωπο που στο διαβασίδι της ζωής ξεκίνη­ σε από τις οικονομικές σπου­ δές, ασχολήθηκε με το ραδιό­ φωνο, την δισκογραφική παρα­ γωγή, το πολιτικό ρεπορτάζ και την αθλητικογραφία. Ο Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος, γνωστός και μη εξαιρετέος, παρουσιάζει στο βιβλίο του μια ιστορική και πο­ λιτική σάτιρα πρωταγωνιστές της οποίας είναι οι πρωθυπουρ­ γοί, τα κινήματα, οι βασιλιάδες, οι πρόεδροι, ο κιτσάρας λαός, από το Ι922 μέχρι σήμερα. Βι­ βλίο απολαυστικό, ενδιαφέρον και προσφέρει μια σπάνια αφή­ γηση της νεότερης ιστορίας αυ­ τού του τόπου μακριά από τις σοβαροφανείς μα και πληκτικές «αναλύσεις» που μας έχουν συ­ νηθίσει μέχρι σήμερα.

Α

[ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

116

ΜΑΙΟΣ 2008

Εκδόσεις Προπομπός, 2007 σελ. 171, τιμή: 13,50 ευρώ

ο βιβλίο αυτό παραθέτει και ανα­ λύει τις συμβουλές για επιτυχία ενός από τους πιο ειλικρινείς και πραγματιστές στοχαστές της αν­ θρωπότητας, που κατηγορήθηκε κυ­ ρίως από υποκριτές ηθικολόγους, οι οποίοι έχουν σαν αρχή: διάδιδε την ηθική στους άλλους, αλλά μην την τη­ ρείς ο ίδιος. Ο λόγος φυσικά για τον Μακιαβέλι, ο οποίος 500 χρόνια με­ τά εξακολουθεί όχι μόνο να είναι επί­ καιρος αλλά και να μας δείχνει, ενδε­ χομένως, τον πιο ασφαλή δρόμο επι­ τυχίας, στην πολιτική, στην επαγγελ­ ματική μας εξέλιξη και γενικά στη ζωή. Οι βασικές συμβουλές του Μα­ κιαβέλι, που αναλύονται στο παρόν βιβλίο, αποτελούν μέρος της διαθή­ κης του προς όλους εκείνους που δεν επιθυμούν να αποτελούν τους ηττημένους της ζωής και να αντιλαμ­ βάνονται τις αλήθειες και τα ψέματα των ηγετών. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Τ

Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2008 σελ. 549, τιμή: 19,00 ευρώ

>

Πρόσθεσί» =~~

I

noflfanf a a j y s

o 1997 ξεκίνησε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας το Πρόγραμ­ μα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων (ΠΕΚ), με σκοπό τη μεταρρυθμιστική παρέμβαση στην εκπαίδευση της μειο­ νότητας της Θράκης. Μια διεπιστημονι­ κή ομάδα συγκροτήθηκε και συνεργά­ στηκε με ομάδες εκπαιδευτικών πρωτο­ βάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευ­ σης, για να μελετήσουν τις εκπαιδευτι­ κές ανάγκες της μειονότητας της Θρά­ κης και να σχεδιάσουν ένα εκπαιδευτι­ κό πρόγραμμα που θα ανταποκρινόταν σε αυτές. Κύριο μέλημα του προγράμ­ ματος υπήρξε η αποτελεσματική εκπαί­ δευση ομάδων πολιτών απειλούμενων από κοινωνικό αποκλεισμό. Τα ευρήμα­ τα και τα αποτελέσματα της μακρόχρο­ νης πορείας του ΠΕΚ παρουσιάζονται σε αυτόν το συλλογικό τόμο, ομαδοποιημένα με τρόπο τέτοιο ώστε να ανα­ πτύσσουν τα ζητήματα που αφορούν την έρευνα, το διδακτικό υλικό, την επι­ μόρφωση των εκπαιδευτικών, αλλά και τις παρεμβάσεις εκτός σχολείου. Το αποτέλεσμα είναι ένα άκρως ενδιαφέ­ ρον πόνημα. Δεν πρέπει όμως να μείνει ασχολίαστη η απουσία από τη συγγρα­ φική ομάδα επιστημόνων εκπροσώπων της εν λόγω μειονότητας. [ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

T

[ Δ IA B A Ζ Ω I β

ι

β

λ

ι

ο

π

α

ρ

ο

υ

ς

ι

α

ι

η

!

Π. Τζ. Γραντ

Μ άχες Η πολεμική ιστορία 5.000 χρόνων Μετάφραση: Χρηστός Μελισσάρης Εκδόσεις Polaris, 2007 σελ. 360, τιμή: 44,00 ευρώ πολυτελής αυτή έκδοση είναι ένας συνοπτικός αλλά ταυτόχρονα και ολοκληρωμέ­ νος άτλας των σημαντικότερων μαχών που έγιναν την ιστορική περίοδο των 5.000 χρόνων και χάραξαν το μέλλον διαφόρων γενεών, εθνοτήτων και κρατών. Πριν από κά­ θε χρονολογική περίοδο σχετική με δεδομένη τοποθεσία, ο συγγραφέας παρέχει μια σχηματική απεικόνιση των μαχών που θα παρουσιάσει στη συνέχεια. Ο αναγνώστης έτσι είναι σε θέση να πλάσει στο μυαλό του την αλληλουχία των μαχών με τις τελεσίδικες συνέπειές τους. Κάθε μια από αυτές περιλαμβάνουν βασικά στοιχεία, όπως οι αιτίες και τα αποτελέσματά τους, οι στρατηγοί και ο σχεδιασμός που τις κατεύθυναν, τα όπλα που χρησιμοποιήθηκαν και οι σημαντικές επιπτώσεις για τους αντιμαχόμενους. Αυτή η θεματική, που στηρίζεται σε καλά επεξεργασμένο πλήθος ιστορικών στοιχείων, πλαι­ σιώνεται με απεικονίσεις, αρχαιολογικά αντικείμενα, φωτογραφίες, χάρτες και άλλο υλι­ κό που κάνουν τον αναγνώστη να ζει τις χωροχρονικές διαστάσεις των μαχών. Είναι ένα βιβλίο που θα εμπλουτίσει όχι μόνο τις δημόσιες βιβλιοθήκες αλλά και τις ατομι­ κές αυτών που θέλουν να έχουν στα μάτια τους ένα πέρασμα της ανθρωπότητας μέσα

Η

από τις πολεμικές συγκρούσεις.

[ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Δ. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ]

<5>kd05 G5 6 ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ι| ΠΡΟΣ ΤΗΝ

ΛΕΥΚΩΜΑ

am

Βέλη

6 ΕΒΒομόΒε5 npos την Υπερυ^εία - Αποτοξινωδείτε με Νερό - Το θεραπευτικά μυκικά των Δέντρων - Το μικρό Βιβλίο ms Apiouis Διοτροφή5 - Το μικρό ΒιΒλίο τη5 Αποτοξίνωΐ5η5 -

!/Τ Γ ε ρ ϊΓ £ ΐΑ Ά

αποτοξίνωσης

1 3 4 ,1 1 4 7 3 A S tvq

ilO 3612217

Μ

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

M ichael Norton

3 6 5 τρόποι να α λ λ ά ξε ις τον κόσμο. Πώς να κάνεις τη διαφορά... μέρα με τη μέρα Μετάφραση: Νίκος Ιωαννίδης Οξύ, 2007 - σελ. 379, τιμή: 18,00 ευρώ

λιματικές αλλαγές, παγκόσμια φτώχεια, AIDS, ανεργία, αν­ θρώπινα δικαιώματα. Αυτές ίσως να ήταν οι απαντήσεις μας στο ερώτη­ μα: «Ποια είναι τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου;» το πρώτο δευτερόλεπτο που ακολουθεί την ερώτηση. Όσο κυλούν τα δευτερό­ λεπτα, η λίστα μεγαλώνει απειλητι­ κά, ώσπου ο νους μας παύει να σκέ­ φτεται ποια είναι τα προβλήματα και προσανατολίζεται στην πιο αισιό­ δοξη αναζήτηση λύσεων. Ο Michael Norton έχει αφιερώσει τη ζωή του στον ακτιβισμό και την αλλαγή του κόσμου, στηρίζοντας τους νέους για να αναλάβουν δρά­ ση και να μεταλλάξουν το περιβάλ­ λον τους. Στο παρόν βιβλίο τονίζει πως για να επιτευχθεί η μετάλλαξη αυτή δεν είναι απαραίτητες μόνο οι εντυπωσιακές κινητοποιήσεις, αλλά και οι μικρές καθημερινές πράξεις του καθενός μας. Είτε πρόκειται για το χαμόγελο προς το γείτονά μας είτε για την ανακούφιση των πεινασμένων παιδιών, η αλλαγή του κό­ σμου είναι εφικτή από όλους μας. [ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

Κ

120

ΜΑΙΟΣ 2008

Λίτοα Ψαραύτη

Λ ότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου

Η σπηλιά της γοργόνας

Ένας μήνας σαν όλους τους άλλους

Εικονογράφηση εξώφυλλου: Εύη Τσακνιά Εκδόσεις Πατάκη, 2007 σελ. 198, τιμή: 8,50 ευρώ

γνωστή συγγραφέας ανήκει σ' εκείνη τη «σχολή» μυθιστοριο­ γραφίας των μεγάλων αφηγήσεων. Ο πολιτισμός των ηρώων της, εγκαθι­ δρύοντας μια αναγνωστική ιδεολο­ γία, εικονογραφεί χαρακτηριστικά γεγονότα (ολόκληρες εποχές) που α­ ναδύονται και συνομιλούν διαλεκτικά με κάθε εποχή. Σε μυθιστορήματά της η Σάμος, το νησί της, και ιστορι­ κές περίοδοι όπως η Μικρασιατική καταστροφή ή ο Β' Παγκόσμιος Πό­ λεμος και η προσφυγιά, αποτελούν το πλαίσιο των δρώμενων των ηρώων της. Η μεταβλητή πολυπρόσωπη εσωτερική οπτική γωνία αυτού του μυθιστορήματος αποτυπώνει με αντι­ κειμενικότητα γεγονότα που εκτείνο­ νται από το διωγμό των Ελλήνων της Σμύρνης έως και τον εμφύλιο πόλε­ μο. Η αφηγηματική δεινότητα της συγγραφέως αναδεικνύει ένα συναί­ σθημα ρέον και μια ρεαλιστική γρα­ φή που εισχωρεί διεισδυτικά στα ιστορικά δρώμενα, δίνοντας ανάγλυ­ φα μια εικονοποιΐα καθημερινών αν­ θρώπων κι ένα εμβληματικό και συ­ νάμα απολύτως έμμεσο διδακτικό νόημα αγάπης και ενεργού μνήμης για τη δύσθυμη εποχή μας. (Για ανα­ γνώστες από 10 ετών και για εφήβους) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Η

Εικονογράφηση: Μάρω Αλεξάνδρου Εκδόσεις Ψυχογιός, 2008 σελ. 48, τιμή: 6,60 ευρώ

ια το ...νεαρό Φλεβάρη ο λόγος. Όπως όλοι οι μήνες, έτρεχε στο περιβόλι του χρόνου. Όμως χτύπη­ σε στο πόδι του και δεν μπορούσε να τρέξει. Πέρασε μέρες στενοχώ­ ριας και απόρριψης από το παιχνίδι του δρόμου, αλλά στο τέλος οι άλ­ λοι μήνες σκέφτηκαν καλύτερα και αποφάσισαν να τον βοηθήσουν. Έτσι όλα έγιναν όπως παλιά. Μια χα­ ρούμενη ιστορία που κατανοούν τα παιδιά τις υποδιαιρέσεις του χρόνου με τους μήνες και τις διαφορετικές ημέρες του καθενός. Η ιστορία απο­ τελεί «πρότυπο» για τη συγγραφή μικρών ιστοριών που έχουν ως «στόχο» τη γνώση, αλλά έντεχνα προτάσσουν το αισθητικό αποτέλε­ σμα. Κι ένα άλλο προσόν: Συνήθως οι περισσότερες ιστορίες της λογο­ τεχνίας για παιδιά που αναφέρονται στην αποδοχή του Άλλου βάζουν αυτόν τον Άλλο να κάνει κάτι σπου­ δαίο για να είναι αποδεκτός. Εδώ, ο Φλεβάρης έκανε τα σπουδαία αφού τον αποδέχτηκαν και δίχως να του ζητηθεί! (Για ακροατές-αναγνώστες από 4-5 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Γ

Allen M. Ward, Fritz M. Heichelheim, Cedric A. Yeo

oi

ΡΩΜΑΙΟΙ Η ιστορία των Ρωμαίων από την ίδρυση της Ρώ­ μης μέχρι την κατάρ­ ρευση της αυτοκρατο­ ρίας με τον θάνατο του αυτοκράτορα Μαυρί­ κιου (602 μ.Χ.). Στο οι

I

ΡΩΜΑΙΟΙ-

βιβλίο υιοθετείται μια πολυπολιτισμική οπτική, τονίζεται η αλληλεπίδραση

Ρωμαίων και μη Ρωμαίων και δίνεται έμφαση σε ομάδες, όπως οι γυναίκες, οι δούλοι, οι απλοί πολίτες και οι υπήκοοι των επαρχιών, που μελετώνται εξίσου με τους επιφανείς άνδρες οι οποίοι μονοπωλούσαν παλαιότερα το ενδιαφέρον των ιστορικών. ISBN 978-960-210-532-0, σελ. 748, τιμή 45,00€

ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ:

/^ \ 1 / U

Ον ε κ δ ό σ ε ις r 1/ T f L / 1 / U

|

>

Ο

/ V Ι Λ

g

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 · ΤΗΛ. 210 3212111

W

www.odisseas.gr · info@odisseas.gr

Επιμέλε()3^^]Μ««|Μΐ3ΕΚ£^0ϊ-^ΕίηβΗ|^ίά^'?^?^ '-'Τ' ' γράφουν ΣτβυραμΑβ Γ, Τσίύπρου

jSJK-AygE

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Σταυρούλα Γ. Τσούπρου

Για το λογοτεχνικό έργο

ιπ ς Εύας Βλάμη το αφιέρωμα του Δ ι α β ά ζ ω στον Παναγή Λεκατσά (τ. 166, 22.4.87) η Εύα Βλάμη αναφερόταν, κυρίως, ως η εξαιρετική κυρία και αφοσιωμένη σύζυγος που στήριξε τον μεγάλο επιστή­ μονα και ερευνητή στη ζωή και το έργο του. Στο κείμενο της χειρόγραφης διαθή­ κης του, μάλιστα, με τον τίτλο «Προσφο­ ρά αγάπης», ο Παναγής Λεκατσάς άφηνε κάθε του περιουσία «αποκλειστικά και μόνον, στην Εύα μου, συντρόφισσα, γυ­ ναίκα μου, μάνα μου, θυγατέρα μου, όλα». Πολύ βαρύ φορτίο και εύλογα πε­ ριοριστικό ως προς την ανάδειξη της συ­ νολικής προσωπικής αξίας της ίδιας της Εύας Βλάμη, που πέρα από όλα τα, αναμφισβήτητα εξαιρετικά σημαντικά, προηγούμενα, υπήρξε και μία ταλαντού­

Σ

Η Εύα Βλάμη

124-

ΜΑΙΟΣ 2008

χα πεζογράφος -από τις λίγες μάλιστα γυναίκες στον ελληνικό λογοτεχνικό χώ­ ρο εκείνη την περίοδο. Σε μία ενδεικτική «συγχρονική» αναφορά του στην ελληνική λογοτεχνική γενιά του '40, αυτή που φάνηκε μέσα στον πόλεμο και αμέσως ύστερα από αυτόν, και προκειμένου για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, που την ξεχωρίζουν από την αμέ­ σως προηγούμενη λογοτεχνική γενιά, ο Άρης Δικταίος έγραφε το 1950 ότι αυτή η γενιά «πλουτισμένη από την πείρα που κερδήθηκε από τις [προηγούμενες] συγ­ γραφικές προσπάθειες και δοκιμές [...], αλλά και ζώντας πιο έντονα σήμερα πα­ ρά ποτέ άλλοτε στο πνευματικό κλίμα της Ευρώπης, και, μολονότι οι πειραματι­ σμοί των νεωτερισμών δεν της έλειψαν, προχώρησε, σίγουρη, προς βεβαιότερες κι ουσιαστικώτερες κατακτήσεις. Έτσι, μας έδωσεν ολοκληρωμένα έ ρ ν α κι όχι πειραματισμούς. Ο Σ κ ε λ ε τ ό β ρ α χ ο ς της Εύας Βλάμη, τα Ψ ά θ ι ν α κ α π έ λ α κι ο Ά λ λ ο ς Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς τ ης Μ. Λυμπεράκη και, τώρα, οι Π α ν θ έ ο ι του Τά­ σου Αθανασιάδη (για να περιο­ ριστώ στα εντελώς πρόσφατα) είναι χτυπητά παραδείγματα, που ενισχύουν τους ισχυρι­ σμούς μου. Η πρώτη τούτη με­ ταπολεμική γενεά επωμίστηκε το τεράστιο βάρος τής Λογο^ τεχνίας μας: να συνειδητοποιήση τα προβλήματα μιας έντονα δραματικής εποχής και να μπη στην ψυχολογία της, ώστε να μπορέση να της δώση την ηλαστικήν έκφρασή της, από την μια, κι από την άλλη

:τ ΒοΙΒ ΛΙΑ ς [ να φέρη την παράδοση της πεζογραφίας μας προς τα μπρος, χωρίς και να οπάση τους δεσμούς που την δένουν μαζί της»1. Μεταξύ των δύο γυναικών συγγραφέων που ανέφερε ο Δικταίος είναι φανερό πως η εξαιρετική, έτσι κι αλλιώς, Μαργα­ ρίτα Λυμπεράκη πήρε το σαφώς μεγαλύ­ τερο μερίδιο των κριτικών αναφορών στο έργο της, αν λάβουμε υπ' όψιν τις εν χρήσει Ιστορίες ή Εισαγωγές στη νεοελ­ ληνική λογοτεχνία. Έτσι, για παράδειγμα, και όσον αφορά την Εύα Βλάμη, ο Λίνος Πολίτης περιορίζεται σε ένα εγκώμιο τεσσάρων σειρών για το Γαλαξείδι, το οποίο θεωρεί ως το καλύτερο ίσως έργο της (είναι εξάλλου και το μόνο που ανα­ φέρει), ο Roderick Beaton δεν την περι­ λαμβάνει καν στις ονομαστικές καταγρα­ φές, ενώ ο Mario Vitti, τοποθετώντας την στους πεζογράφους που «εξαιτίας της ηλικίας τους παίζουν ένα ρόλο δια­ σύνδεσης ανάμεσα στους συγγραφείς της δεκαετίας του '50 και τους νέους που δεν έχουν φανερωθεί», την συμπερι­ λαμβάνει στους «ανυποψίαστους δίχως ανανεωτικές παρορμήσεις» συγγραφείς, που «οπωσδήποτε δεν λαμβάνουν καμιά ενθάρρυνση από τις σκοτεινές συγκυρίες της ιστορίας» αλλά και που δεν «κάνουν τίποτα παραπάνω παρά να προσαρμό­ σουν τις προθέσεις τους στα δόκιμα πρό­ τυπα που επικρατούσαν κατά την περίο­ δο της διαμόρφωσής τους». Με τα παραπάνω, όπως και με το «πρό­ σωπο μιας λαϊκής νοσταλγού», το οποίο, κατά τον Vitti, προβάλλει η Εύα Βλάμη, δεν φαίνεται να συμφωνεί απολύτως ο Αλέξης Ζήρας, που συνέγραψε το αντί­ στοιχο λήμμα στο Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Πατάκης). Προσφέροντας μία συνολική αποτίμηση του έργου της συγγραφέως (και πλησιάζοντας ίσως πε­ ρισσότερο στο πνεύμα των «πρώτων εντυπώσεων» του Δικταίου), ο σύγχρο­ νός μας κριτικός τοποθετεί το έργο της Βλάμη κάτω από ποικίλα πρίσματα και

καταλήγει: α) ότι τα πε­ ζά της «κινούνται προς την ανανεωμένη πεζογραφική παράδοση του Ν. Καζαντζάκη, του. Α. Αγγελόγλου, του Γ. Σφακιανάκη, του Ηλ. Βενέζη, του Γ. Μαγκλή [...] οι οποίοι χρησιμοποίησαν στα έργα τους την επιστροφή στην κοινοτική κοινωνική ζωή και στα κλειστά της ήθη ως δίαυλο συλλογικής γνώσης και αυτογνωσίας», β) ότι «σε όλα τα έργα τής Βλάμη, ο μύθος και η μυθική μέθοδος έχουν κεντρική ση­ μασία, και σε τούτο συνέβαλε οπωσδή­ ποτε η επίδραση της εθνολογικής σκέ­ ψης του Π. Λεκατσά», ενώ η ίδια αυτή «μυθική μέθοδός της φαίνεται πως έχει ισχυρούς δεσμούς με τη δραματική αντί­ ληψη των αρχαίων για την ανθρώπινη μοίρα, όπως και με τον τελετουργικό λό­ γο της κλασικής και της μεσαιωνικής δραματουργίας», γ) ότι, τέλος, ο τύπος της επικής αφήγησης με τις πολλές συγκρουσιακές καταστάσεις των δύο πρώ­ των βιβλίων της ενδιαφέρει τον σύγχρο­ νο αναγνώστη γιατί στηρίζεται σε μια τεκμηρίωση ιστορικής προοπτικής, ενώ, από την άλλη, τα δύο νεότερα βιβλία της έχουν μεγάλες ομοιότητες «με τις πεποι­ θήσεις τού άγγλου πεζογράφου D. Η. Lawrenee για την αρχέγονη πίστη και για το ότι η ανθρώπινη ζωή είναι μέρος ενός κύκλου φυσικών φαινομένων». 0 Δημήτρης Δασκαλόπουλος, τώρα, που ανέλαβε να παρουσιάσει το έργο της Βλάμη στη σειρά Η μεταπολεμική πεζο­ γραφία των εκδόσεων Σοκόλη, αφού δια­ πιστώσει την ώριμη πρώτη εμφάνισή της με ένα έργο που «δεν μοιάζει καθόλου με πρωτόλειο», αλλά και την περιθωριακότητα της συγγραφικής της ύπαρξης, αφού διστάσει μπροστά στον χαρακτηρι­ σμό της ως «ολιγογράφου», μιας και η δημιουργική της πρόθεση ήταν συνήθως φιλόδοξη, αφού επισημάνει την ανάγκη

ΜΑΙΟΣ 2008

125

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Α Φ I Ε Ρ Ω Μ

, Φωτογραφια από το σπίτι της συγγραφέως.

120

ΜΑΙΟΣ 2008

να συσχετιστεί κάποτε η ιδιωματική γλώσσα της, όπως εμφανίζεται στα δύο θαλασσινά βιβλία της, με τη γλώσσα των έργων του Καρκαβίτσα, του Κόντογλου και του Μπαστιά, και αφού σχολιάσει επαινετικά το γεγονός ότι η συγγραφέας δεν υπέκυψε στον «πειρασμό της επανά­ ληψης και του εφησυχασμού που ελλό­ χευε στις γενικώς θετικές κρίσεις με τις οποίες υποδέχτηκε η κριτική το Γαλαξείδι και τον Σκελετόβραχο» αλλά, αντ' αυ­ τού, επιχείρησε μια εντυπωσιακή θεματι­ κή και εκφραστική ανανέωση (ανανέωση, πάντως, που δεν έγινε, από όλους, ευ.. , νοικα δέκτη), στέκεται και σε ένα ζήτημα που θεωρούμε πως θα μπορούσε να

ανοίξει καινούργιες ερευνητικές οδούς και στην περίπτωση της Βλάμη: το ζήτη­ μα της «γυναικείας» γραφής. Αναφερόμενος, λοιπόν, στον Σκελετόβραχο ο Δασκαλόπουλος γράφει: «Ας μην ξεχνάμε πως είναι ίσως η μοναδική φορά στη λο­ γοτεχνία μας που ένα τέτοιο μυθιστόρη­ μα, με θέμα δηλαδή τυπικά "ανδρικό", γράφεται με τόση επιτυχία από γυναίκα συγγραφέα». Αλλά μήπως και στις επι­ στολές που στέλνει στη μητέρα του ο Ασήμης Παλλάσκας, στα Όνειρα τηςΑγγέλικας, δεν παρατηρείται το ίδιο «αντρίκειο γράψιμο», το οποίο, εξάλλου, ο Κ. Νίτσος φαίνεται να αποδίδει ως χαρακτη­ ριστικό γνώρισμα στο σύνολο έργο της Βλάμη: «Ήταν πεζογράφος μ' αντρίκειο γράψιμο, που δεν τόχε κανένας της γε­ νιάς της»2. Άλλωστε, και η ναυτική τέ­ χνη, με της οποίας την περιγραφή ξεκί­ νησε τη σταδιοδρομία της η Βλάμη, εί­ ναι ένας κατεξοχήν αντρικός χώρος5. Δύο μόνο περιοδικά αφιέρωσαν, άπαξ, ένα μέρος της ύλης τους στο (λογοτε­ χνικό) έργο της Εύας Βλάμη. Πρώτη η Νέα Εστία (τ. 1618,1 Δεκεμβρίου 1994), που, στα είκοοι χρόνια από το θάνατό της, φιλοξένησε μία σειρά άρθρων, ορι­ σμένα εκ των οποίων ανέδειξαν σημα­ ντικές πτυχές τού έργου της συγγραφέως (όπως, για παράδειγμα, το άρθρο της Μαρίας Μάντακα-Τριφύλλη «Η Εύα Βλάμη στα δύο τελευταία μυθιστορήματά της», όπου, μεταξύ άλλων, η μητρική φιγούρα στον Αργαλειό του φεγγαριού εξετάζεται υπό το πρίσμα των μελετών τού Παναγή Λεκατσά πάνω στο θέμα της μητριαρχίας). Δεύτερα και τελευταία τα Θέματα Λογοτεχνίας (τ. 28, Ιαν. - Απρ. 2005), όπου και δημοσιεύεται για πρώτη φορά το «Χρονολόγιο Εύας Βλάμη», το οποίο συνέταξε η Παντοφίλη Βαρβαρήγου, το ίδιο που δημοσιεύουμε και εμείς εδώ με λίγες συμπληρώσεις (οφείλου­ με να ευχαριστήσουμε και από αυτήν τη θέση τις εκδόσεις Γκοβόστη, καθώς και

τον διευθυντή του περιοδικού Χρίστο Αλεξίου προσωπικά). Επιπλέον, στα Θέ­ ματα Λογοτεχνίας η Βαρβαρήγου επιμελήθηκε την πρώτη παρουσίαση του ανέκδοτου θεατρικού έργου της Βλάμη Ένα καλοκαίρι... Τρίτο, και ελπίζουμε όχι τελευταίο, έρχε­ ται το Διαβάζω. Στο παρόν μικρό αφιέρω­ μα το έργο της Βλάμη (πέρα από την απαραίτητη συμβολή - μαρτυρία της ανι­ ψιός της, Μάριας Ρηγοπούλου - Γονέου, για τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από το έργο) γίνεται αντικείμενο μίας λαογραφικής μελέτης από την Ασπασία Μίχα, μίας πραγμάτευσης των σχέσεων ιστορί­ ας - λογοτεχνίας από τον Στέλιο Λαμπάκη, μίας χαρακτηρολογικής προσέγγισης από την Παντοφίλη Βαρβαρήγου και μίας ειδολογικής τοποθέτησης από τον Θανά­ ση Αγάθο. Τέσσερις οπτικές που, δειγματολογικά, μας δίνουν μία ιδέα για το πό­ σο ανεξερεύνητο και συνάμα πλούσιο μπορεί να αποδειχθεί ένα υλικό που μό­ λις τελευταία αντιμετωπίστηκε στις πραγματικές διαστάσεις του. Με Τα όνειρα της Αγγέλικας, «τον πιο φι­ λόδοξο συγγραφικό στόχο» της Εύας Βλάμη, να ετοιμάζονται να επανακυκλο­ φορήσουν μετά από πολλά χρόνια, και με το επιτακτικό αίτημα το Στον αργαλειό του φεγγαριού, αφενός, να πάρει τη θέ­ ση που του αξίζει ανάμεσα στα πεζά εκείνα που ανανέωσαν ουσιαστικά την ελληνική ηθογραφία, εισάγοντας, μεταξύ άλλων, και το στοιχείο του μεταφυσικού

ρίγους, και, αφετέρου, να απαντηθούν επιτέ­ λους τεκμηριωμένα τα ερωτήματα που θέτει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος σχετικά με τις δια­ κειμενικές επαφές αυ­ τού του μυθιστορήμα­ τος εντός και εκτός της (ελληνικής) λο­ γοτεχνίας (μια καλή αρχή έχει γίνει ήδη με κάποια από τα κείμενα του αφιερώμα­ τος της Νέας Εστίας), θα χρησιμοποιή­ σουμε εδώ ως κατακλείδα μία δήλωση, σε ανύποπτο χρόνο, του Νίκου Καζαντζάκη στον Χρυσό Ευελπίδη, στη διάρκεια μιας συνομιλίας τους λίγο πριν από το θάνατο του Κρητικού4. Εκεί και αφού σε ένα γενικότερο σχολιασμό της καλής ελ­ ληνικής λογοτεχνίας έχει αναφέρει ήδη τον Σικελιανό, τον Βάρναλη, τον Θεοτόκη, τον Μυριβήλη, τον Θεοτοκά, τον Πρεβελάκη, τον I. Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Μαγκλή, ο Καζαντζάκης κλείνει την απα­ ρίθμησή του με την Εύα Βλάμη, την οποία ξεχωρίζει από τις γυναίκες πεζογράφους διότι «μεταχειρίζεται άνετα και καλοδουλεύει τη δημοτική». Ακόμα και αν αυτό που είλκυσε τον Καζαντζάκη στη Βλάμη ήταν η γλώσσα (ίσως λόγω κά­ ποιας εκλεκτικής συγγένειας), σίγουρα η κριτική του μας κάνει να αναρωτιόμαστε: μήπως βρήκαμε και άλλη μία ουσιαστική αναφορά που λείπει από τις διδασκόμε­ νες Ιστορίες της Νεοελληνικής Λογοτε­ χνίας; ■

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Απρ. 2005, ο. 54. ! Αυτό επισημαίνει και αναλυτικά σχολιάζει στο άρθρο της «Η Εύα Βλάμη και το Γαλαξείδι» η Ντίνα Τάκαρη, Νέα Εστία, τ. 1618,1 Δεκεμβρίου 1994, σσ. 1565-9. * Βλ. στο ένθετο «Βιβλιοθήκη», Ελευθεροτυπία, τ. 462, Παρασκευή 20 Ιουλίου 2007, Αφιέρωμα, 1ο Μέρος: «Νίκος Καζαντζάκης... όπως τον γνωρίσαμε», σσ. 12-13.

1Βλ. Άρης Δικταίος, Αναζητητές προσώπου, εκδοτικός οίκος Γ. Φέξη, Αθήναι 1963, σσ. 145-146. ! Βλ. στο Νίτσος Κ. «Το Δίμηνο», περ. θέατρο, Περίοδος Β', τ. Ζ', τχ. 38-39, Μάης - Ιούνης 1974, ο. 111, όπως παρατίθεται απότην Παντοφίλη Βαρβαρήγου στα Θέματα Λογοτεχνίας, τ. 28, Ιαν. -

ΜΑΙΟΣ 2008

127

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Παντοφίλη Βαρβαρήγου

χρονολογία

Εύας Βλάμη 1914 ή 1915

17 Ιανουαρίου: Γεννιέται στον Πειραιά η Εύα (Ευανθία) Βλάμη, δεύτερη κόρη του γαλαξιδιώτη Νικολάου Βλάμη και της Μα­ ρίας Βλάμη, το γένος Ζαχαρία. Προηγείται, κατά διετία περίπου, η αδελφή της Αικατε­ ρίνη. Ο πατέρας της, καπετάνιος, από οικογέ­ νεια με ναυτική παράδοση, υπήρξε, καθώς λέγεται, πληθωρική προσωπικότητα με αυθεντική αίσθηση χιούμορ, που φαίνεται πως με τις διηγήσεις και τις ναυτικές ιστο­ ρίες του μάγευε τη μικρή Εύα και κέντριζε την πλούσια φαντασία της. Η μητέρα της, απ' την άλλη πλευρά, γεν­ νημένη στον Πειραιά και γόνος καλής οικο­ γένειας, πολύ μορφωμένη για την εποχή της -είχε τελειώσει το Αρσάκειο- αλλά επίσης ευαίσθητη και καλλιεργημένη, αποτέλεοε για την Εύα την πρώτη δασκά­ λα και την επηρέασε σημαντικά εμφυσώντας της αγάπη και ενδιαφέρον για τα γράμματα και τις τέχνες. Τα παιδικά της χρόνια περνάνε στο σπίτι τους επί της οδού Βασιλέως Γεωργίου 19 στο κέντρο του Πειραιά, ενώ αργότερα μετακομίζουν στην ακτή Μουτσοπούλου, στο Πασαλιμάνι, πολύ κοντά οτη θάλαοσα. Χειρόγραφο κείμενο του αρχείου της με φανερό αυτοβιογραφικό χαρακτήρα περιγράφει χαρακτηριστικά πώς η μικρή Εύα προσλαμβάνει την εικόνα της θάλασ­ σας. Ακριβή στοιχεία για τη χρονολογία γέννη­ σής της δεν υπάρχουν. Ωστόσο, το έτος 1920, που αναφέρεται σε ορισμένα δημο­ σιεύματα, είναι λογικά λανθασμένο, αφού, κατά πληροφορίες της οικογένειας, είναι τρία ή τέσσερα χρόνια μικρότερη από τον Π. Λεκατσά και κατά διετία περίπου μικρό­ τερη από την αδελφή της, η οποία γεννή­

128

ΜΑΪΟΣ 2008

θηκε πιθανότατα το 1913. Ασφαλώς λαν­ θασμένη είναι και η χρονολογία 1910, που έχει επίσης γραφτεί, αφού ο Π. Λεκατσάς, οπωσδήποτε μεγαλύτερος, γεννήθηκε το 1911. Λανθασμένο επίσης και το 1976 ως χρονολογία θανάτου της (πάντως, έρευνά μου για τον εντοπισμό ληξιαρχικής πράξης γέννησης ή οικογενειακής μερίδας στο Λη­ ξιαρχείο του Πειραιά και του Γαλαξιδιού δεν απέφερε αποτελέσματα). 1 9 2 0 - 1 9 3 2 : Δημοτικό Σχολείο στον Πει­ ραιά, όπου συμμετέχει μόνο στις γραπτές εξετάσεις κάθε σχολικής χρονιάς ως «κατ' οίκον διδαχθείσα», διότι υπήρξε ιδιαίτερα φιλάσθενη, με αποτέλεσμα η φοίτησή της να διακόπτεται ουχνά. Στο Γυμνάσιο Παπακώστα, ιδιωτικό σχολείο του Πειραιά, η φοί­ τησή της ήταν κανονική μετά την Γ' ή Δ' γυ­ μνασίου, σύμφωνα με μαρτυρία της αδελ­ φής της. Από μικρή παίρνει ιδιαίτερα μαθή­ ματα γαλλικής κατ' οίκον για πολλά χρόνια και μαθαίνει άπταιστα γαλλικά, ενώ με τα αγγλικά ασχολείται αργότερα, κατά τη διάρκεια της κατοχής, μάλλον ως αυτοδίδακτη. 1 9 3 3 : Εγγράφεται ως τακτική μαθήτρια «εν τη Σχολή του Κλειδοκυμβάλου» στο Ωδείο του Πειραϊκού Συνδέσμου, με σημα­ ντικούς δασκάλους, όπως ο Μ. Παλλάντιος, ο Α. Σκόκος, η Ιωάννα Μπουκουβάλα-Αναγνώστου. Πολύ σύντομα διακρίνεται για την επιμέλεια, το ήθος, αλλά και το μεγά­ λο ταλέντο της. 1 9 3 4 - 1 9 3 5 (σχολικό έτος): Της απονέμεται βραβείο χιλίων (1000) δραχμών, εις μνήμην Βαλέριου Στάη, για την υψηλή της επίδοση στην Ε' τάξη σολφέζ του καθηγη­ τή Γ. Σκλάβου.

1 935 : Πεθαίνει στον Πειραιά, από οξεία νεφρική ανεπάρκεια, ο πατέρας της Νικό­ λαος Βλάμης, 1 936 : Συνεχίζει με υποτροφία τη φοίτησή της στο Ωδείο Πειραιά και ταυτόχρονα διο­ ρίζεται από το Δήμο στο Διδασκαλείο Πει­ ραιά ως αριστούχος μαθήτρια του Ωδείου, με ένθερμη εισήγηοη του προέδρου του Πειραϊκού Συνδέσμου, του γεν. γραμματέα και του εφόρου του Καλλιτεχνικού Τμήμα­ τος προς το δήμαρχο. Η κατάσταση αυτή συνεχίζεται (σύμφωνα με τους πίνακες έκ­ πτωσης διδάκτρων του Ωδείου) τουλάχι­ στον μέχρι το 1940.

1940 : Μετά την έναρξη του πολέμου, η οικογένεια για λόγους ασφάλειας φιλοξε­ νείται στο Θησείο (οδός Βασίλης 20), στο σπίτι της αδελφής της μητέρας της, αφού η περιοχή, λόγω της Ακροπόλεως, έχει κη­ ρυχτεί προοτατευόμενη ζώνη. Σκοπός τους είναι να παραμείνουν εκεί μέχρι να ξεπεραστεί ο πρώτος κίνδυνος, μένουν όμως ολό­ κληρη την ταραγμένη περίοδο του πολέ­ μου και της κατοχής. Η Εύα Βλάμη αφήνει αυτό το σπίτι μετά το γάμο της με τον Π. Λεκατσά. 1942 , 29 Ιουνίου: Παίρνει με άριστα το «Δί­ πλωμα Κλειδοκύμβαλού» και στο πτυχίο σημειώνεται: «Εδίδαξε λίαν ευδοκίμως ως μαθήτρια της ανωτέρας τάξεως εις το πρα­ κτικόν διδασκαλείον του Κλειδοκυμβάλου τυχούσα του βαθμού Αριοτα. Δύναται να παρουσιάζηται εν δημοοίαις συναυλίαις». 1943 - 195 1 : Όπως προκύπτει από έγγρα­ φα, εξακολουθεί να διδάσκει σε τάξεις του Ωδείου, τουλάχιστον μέχρι το 1951. 1944 , Ιούλιος-Αύγουστος: Πρωτοεμφανίζεται στα γράμματα με τη μετάφραση δύο κεφαλαίων από το μυθιστόρημα Μιχαήλ Άγγελοςτου Marcel Brion, που δημοσιεύο­ νται σε δύο διαδοχικά τεύχη του περιοδι­

κού Φιλολογικά Χρονικά.

1 9 4 7 : Γνωρίζεται με το σύντροφό της Π. Λεκατοά. Κυκλοφορεί το πρώτο βι­ βλίο της: Γαλαξείδι. Η ροίρα ριας ναυτικής πολι­ τείας, με ξυλογραφίες του επίσης γαλαξιδιώτη ζωγράφου Σπύρου Βασιλείου. Για την ακρίβεια, στον κολοφώνα της Α' έκδο­ σης σημειώνεται ότι τυπώθηκε «το Δεκέμ­ βρη του 1946», ενώ στο εξώφυλλο ανα­ γράφεται «Αθήνα 1947». Είναι αφιερωμένο στη μνήμη του καπεταν-Νικόλα, του πατέ­ ρα της. 194 8 , άνοιξη: Πεθαίνει στην Αθήνα η μη­ τέρα της από καρκίνο του παγκρέατος. 1949 Νοέμβριος: Κυκλοφορεί το δεύτερο βιβλίο της: Σκελετόβραχος από τις εκδόσεις «Βι­ βλίο Νεοελληνικού Λόγου», με την αφιέρω­ ση: «Στον παραοτάτη χρέος» που παραπέ­ μπει στον Π. Λεκατσά. Δεκέμβριος: Κυκλοφορεί το βιβλίο του Rotraut Hinderks-Kutscher Μότοαρτ. Τα παιδικά του χρόνια, σε μετάφραση Εύας Βλάμη, από τον εκδοτικό οίκο Ν. Αλικιώτης & Υιοί, στη σειρά: «Το βιβλίο του παιδιού», της οποίας υπεύθυνη ήταν η Αντιγόνη Με­ ταξύ.

1952 6 Μαρτίου: Η Ομάδα των Δώδεκα της απο­ νέμει το βραβείο του αφηγηματικού πεζού λόγου για το Σκελετόβραχο. Συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 10.000.000 δραχ­ μών, ενώ το βιβλίο χαρακτηρίζεται «όχι μό­ νον το καλύτερο απ' όσα κατατέθηκαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη αλλά και το αρτιώτερο από τα πεζογραφήματα των νεωτέρων συγγραφέων που κυκλοφόρησαν τα τελευταία χρόνια». 24 Μαρτίου: Η Ακαδημία Αθηνών, στην πα-

Μ’ΑίΟΣ 2008

129

δ ι α β α ζ ω ] , Α Φ I Ε Ρ Ω Μ

νηγυρική συνεδρία της, της 24ης Μαρτίου, την τιμά με «έπαινον» για τη συγγραφή των δύο βιβλίων της, Γαλαξείδι και Σκελετόβραχος.

1954 : Σύμφωνα με μαρτυρία της κ. X. ΜωράΤτη-Καρτάλη, αυτή τη χρονιά αρχίζει η επαγγελματική της σχέση με τη Σχολή Μωραΐτη, αρχικά ως δασκάλας μουσικής σε εξωσχολικό τμήμα, δηλαδή μη ενταγμένο στο πρόγραμμα διδασκαλίας του σχολείου. Το όνομά της, ωστόσο, αναγράφεται στις επίσημες καταστάσεις του προσωπικού της σχολής από το σχολικό έτος 1955-56 μέχρι και το 1971-72. 195 8 , καλοκαίρι: Κυκλοφορεί το τρίτο βι­ βλίο της Το όνειρα της Αγγελικός από τις Εκδόσεις του Αιγαίου. Το εξώφυλλο φιλο­ τεχνεί και πάλι ο Σπύρος Βασιλείου. 1961 Σεπτέμβριος: Παντρεύεται το σύντροφό της Παναγή Λεκατσά. 4 Οκτωβρίου: Μετακομίζουν στο σπίτι της οδού Σπετσών 59 στην Κυψέλη, όπου ζουν μέχρι το θάνατό τους.

1963 : Κυκλοφορεί το τελευταίο βιβλίο της Στον αργαλειό του φεγγαριού από τον εκ­ δοτικό οίκο Γ. Φέξη. 196 4 , Δεκέμβριος: 0 π. Λεκατσάς παθαί­ νει το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο. Νοση­ λεύεται σε σοβαρή κατάσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Εύα Βλάμη περνάει μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο σε συναισθη­ ματικό αλλά και οικονομικό επίπεδο. 1965 : Σύμφωνα με στοιχεία από το αρχείο της, αυτή τη χρονιά συνεργάζεται με την Αντιγόνη Μεταξύ. Η Εύα Βλάμη συγγράφει κάποια, τουλάχιστον, από τα κείμενα των παιδικών, επιμορφωτικών εκπομπών της «θείας Λένας» οτην Ελληνική Ραδιοφωνία. Τα χρονικά όρια αυτής της συνεργασίας εί­

130

ΜΑΪ0Σ 2008

ναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν, αφού αρχείο εκπομπών της Ελληνικής Ραδιοφω­ νίας, εκείνης της εποχής δεν έχει κρατηθεί και τίποτα δεν αποκλείει κείμενά της -για το συγκεκριμένο σκοπό- να μη διασώθηκαν στο αρχείο της.

1966 , Ιανουάριος: Στο προσωπικό της ημερολόγιο η Εύα Βλάμη καταγράφει ότι ασχολείται με τη συγγραφή θεατρικού έρ­ γου κι εκφράζει το ενδιαφέρον και την αγω­ νία της γι' αυτήν την προσπάθεια. Αυτό το θεατρικό έργο, παρά το γεγονός ότι ολο­ κληρώνεται, δεν δημοσιεύεται ποτέ από την ίδια. Πολλά χρόνια μετά το θάνατό της, στο προσωπικό της αρχείο, ανακαλύπτο­ νται τρεις γραφές αυτού του έργου, μία δακτυλόγραφη και δύο χειρόγραφες, ενώ, τε­ λικά, το έργο με τον τίτλο Ένα καλοκαίρι δημοσιεύεται το 2005 στο περιοδικό Θέμα­ τα Λογοτεχνίας (τχ. 28, Ιανουάριος-Απρίλιος 2005). 1967 , 18Δεκέμβριου: Τα μέλη της Γυναι­ κείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς με επιστο­ λή τους αναγγέλλουν στην Εύα Βλάμη ότι βραβεύουν το παιδικό της μυθιστόρημα Οι μάγισσες του βυθού. Μεταξύ των μελών της Συντροφιάς η Μυρτιώτισσα και η Ιωάν­ να Μπουκουβάλα-Αναγνώστου, που υπήρ­ ξε δασκάλα της στο Ωδείο του Πειραιά. Το βιβλίο κυκλοφορεί μετά το θάνατό της (1990) από τις εκδόσεις Καστανιώτη με τον τίτλο Νεράιδες του βυθού και είναι αφιερω­ μένο «στα παιδιά της Σχολής Μωραίτη». Στη δεύτερη σελίδα του βιβλίου φιλοξενείται η επιστολή της Γυναικείας Συντροφιάς, με ημερομηνία 18-12-1967. 1968 - 1969 : Συνεχίζεται η συνεργασία της με την Αντιγόνη Μεταξύ στις εκπομπές της «θείας Λένας», σύμφωνα πάντα με στοιχεία από το αρχείο της συγγραφέως. 1969 16 Απριλίου: Μεταδίδεται στην εκπομπή

1970 , 5 Σεπτεμβρίου: Πεθαίνει ο Παναγής Λεκατοάς από εγκεφαλική θρόμβωση. Η Εύα Βλάμη είναι συντετριμμένη. Παρά τη μεγάλη θλίψη της, εξακολουθεί να εργάζε­ ται στη Σχολή ΜωραΤτη και σκοπός της πλέον μοναδικός είναι η φροντίδα και η προβολή του έργου του Λεκατοά.

της και τους οικείους της, κατά τα άλλα βρίσκει «πολλές χαρές σ ' ετούτη τη φυγή». Κυκλοφορεί στα ρουμα­ νικά ο Σκελετόβραχος, σε μετάφραση της ελληνίστριας και φίλης της Πο­ λυξένης Καράμπη. Η ρουμανική έκδοση έχει τίτλο Το τελευταίο καράβι. Οκτώβριος: Συμμετέχει στην ίδρυση μη κερδοσκοπικής εταιρείας υπό την επωνυ­ μία «Εταιρεία Σπουδών Σχολής ΜωραΤτη», με πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου τον Παντελή Πρεβελάκη.

1972

1 9 7 3 , Μάρτιος: Στο τεύχος 1096 του πε­ ριοδικού Νέα Εστία δημοσιεύτηκε, μετά από ιδιαίτερη προτροπή της Λιλής Ιακωβίδη, το τελευταίο κείμενό της, ένα διήγημα γραμμένο στους «δύσκολους καιρούς», με τίτλο Εκείνο το πρωινό. Ιδιαίτερη χαρά με­ τά από αυτήν τη δημοσίευση τής έδωσε η επαινετική κάρτα του Ευάγγελου Παπανούτσου.

Αρχές: Ταξιδεύει για πρώτη φορά στο Λον­ δίνο, όχι για αναψυχή αλλά για θεραπεία. Η αρρώστια έχει ήδη εμφανιστεί. Από επι­ στολές της στη Γαλάτεια Σαράντη φαίνε­ ται πως, εκτός της έγνοιας για την υγεία

1 9 7 4 , 16 ΜαΤου: Η Εύα Βλάμη πεθαίνει στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός. Θάβεται στο Α' Νεκροταφείο πλάι στον Παναγή Λεκατσά. ■

Η σύνθεση αυτού του χρονολογίου βασίστηκε κυρίως στα ακόλουθα: Απομαγνητοφωνήσεις συνομιλιών με την αδελφή της Καίτη Βλάμη-Ρηγοπούλου και την κυρία Χρυσή Παρθενιάδη, πιανίστα και συνάδελφο φς Εύας Βλάμη στη Σχολή Μωραίτη. Σε μαρτυρίες του ευρύτερου οικογενειακού περιβάλλο­ ντος της, των ανιψιών της, κ. Μαρίας Ρηγοπούλου-Γονέου, κ. Κατερίνας Ιακωβίδου και κ. Δημήτρη Νικολαΐδη. Σε υλικό από την έρευνά μου στο αρχείο της Εύας Βλάμη, στη Σχολή Μωραπη, στο Ωδείο του Πειραϊκού Συνδέσμου, στην ΕΡΤ, στα ληξιαρχεία Πειραιά και Γα­ λαξιδίου, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πειραιά. Δημήτρη Δασκαλόπουλου, «Εύα Βλάμη», Μεταπολεμι­ κή πεζογραφία, Από τον πόλεμο ώς τη δικτατορία

τοιι'67, τ. Γ’, Σοκόλης 1999, σ. 8-53. Περ. Διαβάζω, αφιέρωμα Παναγής Λεκατοάς, αρ. 166, 22-4-87. Περ. Νέα Εστία, αφιέρωμα στην Εύα Βλάμη, τ. 136ος, τχ. 1618,1-12-1994. Λιλή Ιακωβίδη, Εύα Βλάμη, με τρία ανέκδοτα γράμματά της, Διογένης, Αθήνα 1978. Τη μοναδική πληροφορία επιβεβαίωσης της ύπαρξης του ιδιωτικού Γυμνασίου Παπακώστατην οφείλω στην κ. Ξανθούλα Μακρή, λυκειάρχη του 9ου Λυκείου Πει­ ραιά, της οποίας ο πατέρας είχε προπολεμικά υπηρε­ τήσει στο συγκεκριμένο σχολείο ως θεολόγος-φιλόλογος. Έρευνά μου για τον ίδιο λόγο στη διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά δεν έδωσε αποτελέσματα.

1971 : Με δική της φροντίδα κυκλοφορεί ο Διόνυσος του Λεκατοά στη σειρά Βιβλιο­ θήκη Γενικής Παιδείας της Σχολής ΜωραΤ­ τη. Η Εύα Βλάμη γράφει το «Προλόγισμα» σ' αυτήν την έκδοση, που είναι και ένα από τα σπάνια, εκτός των λογοτεχνικών έργων, κείμενά της.

Ρ-ΤΝΔΪΚΤΟΣ

Ραδιοφωνικό Θέατρο ο Σκελετόβραχος σε θεατρική διασκευή της Ιουλίας Ιατρίδη. 16 και 23 Νοεμβρίου: Στην ίδια εκπομπή μεταδίδεται σε δύο συνέχειες και θεατρική διασκευή της ίδιας της συγγραφέως Η νι­ κημένη νοργόνα, έργο βασισμένο στο Γαλαξείδι της.

ΜΑΙΟΣ 2008

131

δ ι α β α ζ ω

[

]

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Μαρία Ρηγοπούλου-Γονέου

Εις μνήμην

Εύας Βλάμη-Λεκατσά Κωστούλα Μητροπούλου χαρα­ κτηρίζει την Εύα Βλάμη-Λεκατσά ως «ένα ρωμαλέο ταλέντο, μια ααθεντική φωνή, μια ξεχωριστή ευαισθη­ σία»... Με τα ίδια λόγια θα την χαρακτήριζα κι εγώ. Και μάλιστα ως ανιψιό της, αφού η Εύα Βλάμη ήταν η μονάκριβη αδερφή της μητέρας μου Καίτης Βλάμη-Ρηγοπούλου, θα πρόσθετα πως ήταν μια γυ­ ναίκα ξεχωριστή, αέρινη και ρομαντική, μια ύπαρξη που ταξίδευε ταξίδια ατε­ λείωτα στις μακρινές κι ολόφωτες λεω­ φόρους της μαγείας και της ονειροπόλη­ σης. θα έλεγα πως η ψυχή της ήταν μια απέραντη θάλασσα, στην οποία χώρεσαν τα πιο ευγενικά και ανώτερα συναισθή­ ματα. Μια θάλασσα λατρείας για τον άνδρα της Παναγή Λεκατσά, τον καταξιω­ μένο εθνολόγο, θρησκειολόγο, φιλόλο­

Η

132

ΜΑΪΟΣ 2008

γο και φιλόσοφο, και παράλληλα μια θά­ λασσα αγάπης για τη μουσική και τη λο­ γοτεχνία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, τον Ιού­ νιο του 1976, ο Δημήτριος Λεβαντής -μ έ ­ λος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συν­ δέσμου Γαλαξιδιωτών- ο γάμος του Πα­ ναγή Λεκατοά και της Εύας Βλάμη «ήταν ο ευτυχισμένος σταθμός δύο συντρό­ φων, που συμπλέουν στη ζωή και τη δράση με απόλυτη αρμονία και κοινό πά­ θος για μελέτη και πνευματική δημιουρ­ γία». Εγώ προσωπικά είχα την τύχη να ζήσω από κοντά αυτό το σπάνιο -το από­ λυτο, θα έλεγα - δέσιμο του Παναγή και της Εύας. Σαν σε όνειρο, θυμάμαι το γρα­ φείο τους, στο σπίτι τους στην οδό Σπε­ τσών. Ήταν ένας χώρος μαγικός, που κα­ τακλυζόταν από τα χρώματα και τ ' αρώ­ ματα του λόγου, της μουσικής και της αγάπης. Μέσα σ' εκείνο το γραφείο οι δύο αυτοί χα­ ρισματικοί άν­ θρωποι έγρα­ φαν, μελετού­ σαν κι αντάλλασαν από­ ψεις για όλα όσα τους απασχολούσαν. Θα έλεγα πως ο Παναγής Λεκατσάς ήταν για την Εύα Βλάμη ο φύλ α κ α ς -ά γ γ ε λος, ο καθο­ δ ηγητής, ο φάρος που

της, αλλά και οι πολλές θλίψεις που βάραιναν τους ώμους της δεν μπόρεσαν να την βοηθή­ σουν. Κι όμως, η εύ ­ θραυστη σαν το κρύ­ σταλλο, η αέρινη σαν νεράιδα Εύα Βλάμη πά­ λεψε την αρρώστια της με αξιοπρέπεια, με επιμονή, με δύναμη -σωοτός «Σκελετόβραχος». Η άνιση αυτή πάλη ανάμεσα στην εξαϋλωμένη ύπαρξη της Εύας και την ανίκητη δύναμη του θανάτου δεν κράτησε πολύ. Η Εύα Βλάμη λύγισε και το μοιραίο τέλος έφθασε γρήγορα. Τα δάκρυα της μητέρας μου, που πριν από πέντε μόλις μήνες είχε χάσει τον ακριβό της σύντροφο, και τα δάκρυα τα δικά μου έγιναν ποτάμια μιας άφατης θλίψης, πο­ τάμια που κατέκλυσαν την ψυχή μας. Μαζί μας έκλαιγαν η μουσική, η λογοτε­ χνία, το παλιό σπίτι της οδού Σπετσών κι όλοι οι άνθρωποι που είχαν την τύχη να την έχουν γνωρίσει... Για μένα, η Εύα Βλάμη δεν πέθανε κι ού­ τε θα πεθάνει ποτέ. Για πάντα θ' αφουγκράζομαι τις σκέψεις της μέσα από τις σελίδες των βιβλίων της, θ' ακούω τους ήχους της φωνής της μέσα από τις νότες της μουσικής, θα την βλέπω -έτσι γλυκιά κι αέρινη- σε καθετί όμορφο που αντικρί­ ζω. Κι όταν θα βρίσκομαι στο Γαλαξίδι, αυτόν τον τόπο που τόσο είχε αγαπήσει, αυτόν το μαγευτικό τόπο, που υπήρξε πηγή έμπνευσης για το συγγραφικό της έργο, θα την συναντώ ολοζώντανα και -ποιος ξέρ ει;- ίσως, καθισμένες κι οι δύο πλάι-πλάι σε κάποιο παγκάκι, να θυμη­ θούμε τα παλιά και να ονειρευτούμε το μέλλον... ■

ΤΚΤΟΣ

φώτιζε την κάθε σκέψη της, την κάθε ιδέα της, την κάθε έμπνευσή της, την κά­ θε προσπάθειά της. Θυμάμαι πως δεν είχαν πολλούς φίλους, πως στο σπίτι της οδού Σπετσών δεν μπαινόβγαινε πολύς κόσμος. Όμως, αυ­ το ί οι λιγοστοί φίλοι, ήταν οι «καλοί», οι «εκλεκτοί», οι «ευλογημένοι», αυτοί με τους οποίους είχαν τα ίδια χνώτα, μιλού­ σαν την ίδια γλώσσα, ασχολούνταν με τα ίδια θέματα. Αυτό που θυμάμαι και θα θυμάμαι για πά­ ντα με ανείπωτη συγκίνηση είναι η προ­ σωπική επαφή μου με την Εύα Βλάμη. Σαν να ξεφυλλίζω τις σελίδες κάποιου παραμυθιού, άλλοτε ακούω τη γλυκιά της φωνή να με συμβουλεύει για την προσωπική μου ζωή, αλλά και για τα μα­ θήματα του σχολείου κι αργότερα του πανεπιστημίου, όπως και για την επαγ­ γελματική μου σταδιοδρομία. Άλλοτε πάλι, θυμάμαι τα μαθήματα του πιάνου, που μου έκανε η ίδια. Με νοσταλγία την ξαναβλέπω να κάθεται πλάι μου, μπρο­ στά στο πιάνο, να παρακολουθεί με προ­ σήλωση τα δάχτυλά μου πάνω στα πλή­ κτρα, άλλοτε να με επαινεί κι άλλοτε να με επιπλήττει μ' ένα μοναδικό κράμα αυ­ στηρότητας και γλυκύτητας, υπαγορευ­ μένο πάντοτε από τη βαθιά αγάπη για τη «μονάκριβη ανιψιό» της. Τολμώ να πω πως η θεία μου, η Εύα Βλάμη, ήταν αυτή που μ' έκανε ν' αγαπήσω τη μουσική και να λατρέψω το πιάνο. Ήταν αυτή -και μόνον αυτή- που με μύησε στη μαγεία των ήχων, σε μια μαγεία που ομολογώ πως είμαι μυημένη μέχρι σήμερα, αφού η μουσική εξακολουθεί και θα εξακολου­ θεί, όσο θα ζω, να είναι η φίλη μου, η συ­ ντροφιά μου στη χαρά και στη λύπη, η ελπίδα μου, το όνειρό μου, η καταφυγή μου, η ίδια μου η ζωή... Η μοίρα το θέλησε να μην την έχω για πολλά χρόνια κοντά μου. Η αρρώστια την χτύπησε ξαφνικά κι ανελέητα. Η επι­ σφαλής, από νεαρή ακόμα ηλικία, υγεία

ΥΓ.: θερμές ευχαριστίες οφείλονται στην αγαπητή φί­ λη Γιόλα Αργυροπούλου-Παπαδοπούλου, καθηγήτρια της Φιλοσοφικής Αθηνών, χάρη στην πολύτιμη βοήθεια της οποίας το μικρό τούτο κείμενο πήρε την τελική του μορφή.

ΜΑΪ0Σ 2008

133

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Ασπαοία Μίχο-Λαμπόκη

Στοιχεία λαϊκού ναυτικού βίου

ο ιο έργο της Εύας ΒΠάμη ήμερα άγγιξα κ' εγώ ίο υ τόπου μου το χώμα κ' έπλασα το κόνιομα της αρχοντιάς του. Και θάθελα όλη μου τούτη η δουλειά να μην είτανε με ψηφιά δοσμένη, μα με κοντύλι άξιο να ζωγράφιζα το Γαλαξείδι στα καλά του τα χρόνια...» (.Γαλαξείδι [στη συνέ­ χεια: Γ.1, 152). Με αυτά τα λόγια αγάπης η Εύα Βλάμη ολοκληρώνει το «χρονικό» της ναυτικής πολιτείας, της οποίας η αρχοντιά τοποθε­ τείται χρονικά στα τέλη του 18ου και τον 19ο αι„ όταν οι Γαλαξιδιώτες με την αγά­ πη της θάλασσας που έφερε στα δασωμέ­ να στήθια των παλικαριών η νεράιδα Γάλαξα «...ανοιχτήκανε στις μεγάλες θάλαοσες, να μαζώξουνε πλούτη, να στεριώσουν την Πρόγραμμα εκδήλωσης πολιτεία, να φτάσουνε τους άλλους τό­ προς τιμήν του συζύγου της Εύας πους στα πλεούμενα και ν' αναστήσουνε Βλάμη, Παναγή Λεκατσά. καλά τις φαμίλιες τους» (Γ, 11).

«ς ;

134

ΜΑΪΟΣ 2008

Η θαλασσινή μοίρα της γενέτειράς της διαποτίζει τα δύο κατεξοχήν «γαλαξιδιώτικα» έργα της (Γαλαξείδι, Σκελετόβραχος), τα οποία παρουσιάζουν ανάγλυφο το ναυ­ τικό βίο της περιοχής και προσφέρουν άφθονο υλικό για περαιτέρω διεξοδική λαογραφική έρευνα, καθώς βρίθουν στοι­ χείων τόσο της φιλολογικής όσο και της εθιμικής λαογραφίας. Στο συγκεκριμένο λαϊκό βίο, όπως και στους άλλους επαγγελματικούς χώρους, εντοπίζουμε στοιχεία που συναντάμε και σε μία πλήρη κοινωνία ζωής. Επιλέγουμε τα πιο αντιπροσωπευτικά -κατά τη γνώμη μας- τονίζοντας ότι πλήθος άλλων μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης.

Ταρσανάδες - ξυλοναυπηγική τέχνη Η πολιτεία που πρωταγωνιστεί στο έργο της Ε. Βλάμη Γαλαξείδι «εί­ τανε μπουχισμένη από τη μυρουδιά του κ α τ ρ α μ ιο ύ , που βρισκότα­ νε περίσσιο για το καλαφάτισμα των καραβιών» (Γ., 122, βλ. και Γ., 15). Στα σκέρα (τους ταρσα­ νάδες) που β ρ ίσ κ ο ν τ α ν στη Β 3, στο Κεντρί, στα Κ α τ α λ ώ ν ια , στη Βιστρίθρα, στο Γιάννακι,

Είδη σκαφών - ακρόπρωρα Στα σκέρα σκάριωναν ποικίλα πλεούμε­ να. Γίνεται λόγος για το μπρίκι του Ζήσίμου, τη σκούνα του κοπετόν Σκούρτη και του καπετάν Μαθιού, το μπαρκομπέστι του κ. Βισβίκη, τη νόβα του κ. Λεβαντή, το μπάρκο του Σκελετόβραχου. Αλλά και τα μικρότερα σκαριά: λόβερα, ραντοφάθια, μπρατσέρες, «τα καλοδέχεται και τα πονάει η πολιτεία... και τ ' άλλα, τα καλοαρματωμένα και τα θεορατικά, τα διπλοκαμαρώνει» (Γ„ 128). Ιδιαίτερη επιμέλεια έδειχναν οι καραβο­ κύρηδες και για τη διακόσμηση της πλώ­ ρης. Τα ακρόπρωρα «ήταν φιγούρες παραγγελμένες στο Τριέστι... σωστά θάμα­ τα. Σειρήνες με ξέμπλεκα μαλλιά, πουλιά της θάλασσας, γοργόνες, αγιοτικές μορ­ φές, όλα σκαλισμένα πάνου σε ξύλο δια­ λεχτό» (Γ., 155). Και τα λάτρευαν «τ' ακροφίγουρα» αυτά, όπως μαρτυρούν τα χωρία που ακολουθούν. 0 Σκελετόβρα­ χος ζήτησε από το Λιάκο να βγάλει από το πυρπολημένο καΐκι του με προσοχή «την καπνισμένη γοργόνα, για να τη βά­ λει θυμητάρι στο νέο» (Σ. 52-55). Και ο κ.

Ζαχαριάς με τη σειρά του «κουβάλησε» στ' αρχοντικό του τη «θεό­ ρατη γοργόνα που στό­ λιζε το σκαρί του, τη Γαλάνω». «Κάθε πρωί την έπλενε, τη σφόνγιζε,... της έλεγε για την αγάπη του, ...της ταίριαζε σκοπούς... Κι όταν γεννήθηκε το πρώτο δισεγγόνι του... τότρεξε με λαχτάρα στη φεγγαροπρόσωπη Γαλάνω, να το φκηθεί και να το θαλασσομοιράνει» (Γ., 85-86). Ήταν συνήθεια των ναυτικών να παίρνουν φυλαχτό απ' το καράβι τους ό,τι τραβούσε πιο πολύ η μαραμένη καρδιά τους. Και ήταν τόσο δεμένες οι φιγούρες αυτές με τη φαμίλια του καραβοκύρη που πενθούοαν για το χαμό του βαμμένες στα μαύρα.

ΚΤΟΣ

στη Ρήχη «χύνανε ίδρωτα» οι καραβομαραγκοί «όσο να στεριωθεί» το ιστιοφόρο. Την αρχή έκανε ο πρωτομάστορας που «θα βγάλει το σκέδιο στη σάλα. Ώσπου να γίνει τούτο, οι πριονάδες θα καταπια­ στούνε με την ξυλική, που τη φέρνουνε από πολλά μέρη... Μόλις την πλανίσου­ νε, θα την τρέξουνε στην εργατιά που περιμένει στο σκέρο...» (Γ., 122-125). Η εναργέστατη περιγραφή επενδεδυμένη με παραστατικές εικόνες του αρματώματος του καραβιού του Σκελετόβραχου (.Σκελετόβραχος [στη συνέχεια: Γ.], 5255) και άπειρους ναυτικούς όρους κατορ­ θώνει να μας μεταφέρει στη ναυτική πο­ λιτεία του Κορινθιακού στα χρόνια της ακμής της «με τις τετρακόσιες σημαίες της σε πλεούμενα μικρά και μεγάλα» (Γ., 15).

Καθέλκυση «Το ρίξιμο του καραβιού στη θάλασσα εί­ ναι μία από τις μεγαλύτερες χαρές της πολιτείας. Χαρά που τη μοιράζεται ολά­ κερος ο τόπος από τον καπετάνιο ίσαμε τον μπουργουτζή» (Γ., 125). Η χαρά πρωτοεκδηλωνόταν οτα σκέρα, όταν ο ιερέ­ ας τελούσε τον πρώτο αγιασμό και η κα­ πετάνισσα έσπαγε το ρόδι «καταπάνου στο κοράκι της πρύμνας, για να το χτυπά­ ει πάντα κει ο άνεμος και να 'ναι καλοτά­ ξιδο» (Γ., 125, βλ. και Γ., 55). Αλλού, όταν ο Παπαθανάσης «τέλεψε τον αγιασμό» σφήνωσαν ένα χρυσό ναπολεόνιο στο κοράκι με την ευχή: «και το καρφί του μά­ λαμα» (Σ, 55). Και όταν πλέον οι εργασίες είχαν ολ ο­ κληρωθεί και ερχόταν η στιγμή να πέσει το καράβι στη θάλασσα, «γιορτοφορεμένος ο λαός μελισσιάζει το κεντρί και πα­ ρακολουθεί την πομπή που πλησιάζει. Τον Δεσπότη με το χρυσοκέντητο πετρα­ χήλι και τη μίτρα του που ξαστράφτει, τους παπάδες με τα ριχτά ασημοπλούμιστα φελόνια τους και τα παπαδοπαίδια με τα χιονάτα κοντόρασα. Μπροστά έρ-

ΜΑίΟΣ 2008

135

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

χουνται οι μαρσεγιέζικοι δίσκοι με ί α σπι­ τικά γλυκά, στριφτά, κουραμπιέδες, ρεβανί, ρακιά, τσίπουρα...» (Σ., 61). Μετά τον αγιαομό ο καπομάστορας και ο νουνός βαφτίζουν το καράβι, ανταλλάσσο­ νται ευχές και σταυροφιλήματα (Γ„ 62) Στο Γ„ 19 η Εύα Βλάμη σχετικά με την ονοματοθεσία των καραβιών αναφέρει τα εξής: «Κ' είταν τιμή και χρέος στο γαλαξειδιώτη ναυτικό το πρωτοτάξιδο κα­ ράβι... να το βαφτίσει με της διαλεχτής του τ ' όνομα. Για τούτο, πολλά γαλαξειδιώτικα καράβια είχανε θηλυκά ονόματα, που τα προφέρανε μ' άφραοτη γλύκα οι τραχιοί Γαλαξειδιώτες». Όπως είναι αυτονόητο, η πανηγυρική ατμόσφαιρα επικρατούσε και στο καπετανόσπιτο τις μέρες αυτές, που ήταν «φρεσκοσοβαντισμένο και με τα χτυπητά κιλίμια του» κι είχε «απάνου στο τραπέζι και οτο σοφρά αραδιαομένα τα πεσκέσια που οι φίλοι κ' η δικολογιά ξαποστείλαν αποβραδίς για να φκηθούνε τον καραβο­ κύρη» (Σ„ 61). Αφορμή εορταστικών εκδηλώσεων δό­ θηκε πάλι όταν ο κ. Γιάννακας έριξε «τ' απεικαστάρι του βαποριού στη θάλασσα» σύμφωνα με την περιγραφή της Εύας Βλάμη (Γ„ 117 κ.εξ.)

Αναχώρηση - κατευόδιο Πολύ παραστατικά γίνεται λόγος και για τα «αγνάντια», το κατευόδιο δηλαδή που έκαναν οι γυναίκες στα καράβια που σαλ­ πάριζαν (κατά κανόνα μετά τα Κούλουμα, όταν έστρων, ο καιρός). Οι ναυτικοί είχαν ετοιμάσει τ ' αναγκαία για το ταξίδι kc ι ήταν οτο πόδι από τα χα­ ράματα, αγναντεύοντας τη θάλασσα μα­ ζί με τις γυναίκες τους, που εύχονταν «να 'τανε εκείνες θάλασσα δίχως μπουρίνια και φουρτούνες». Και όταν πλέον είχαν κατέβει οι οικογένειες στο ακροθαλάσσι για τον αποχαιρετισμό, «τόνα καράβι πί­ σω από το άλλο μπαίνει στη γραμμή». Και οι γυναίκες με την καρδιά τους βαριά

136

ΜΑΪΟΙ 2008

κατευθύνονται οτο Κεντρί και καθεμιά «με νοήματα και δάκρυα» ξεπροβοδάει το καράβι του δικού της. «Κι όλο τ ' ακρο­ θαλάσσι του Γαλαξειδιού τούτη την ώρα μοιάζει να γιόμισε από περαστικό κοπάδι γλαροπούλια, π' αναδιπλώνουν τις φτερούγες τους κ' ισοζυγιάζονται πριν ξανοι­ χτούν σε μακρινό ταξίδι, καθώς τα μαντιλάκια ανεμίζουνε και αποχαιρετάνε τα καράβια» (Γ„ 26). Οι ναυτικοί, από την πλευρά τους, με τα κανοκυάλια αντικρίζουν το Γαλαξίδι που τους αποχαιρετά «σύψυχο με τραγούδια» (/"., 27). Ενδεικτικά σημειώνουμε το συ­ γκινητικό αυτοσχέδιο δίστιχο της θείας Χρυσούλας για το μιοεμό του δισεγγο­ νιού της: «Κινάει το δισεγγόνι μου, κινάει για τα ξέ­ ναΤου δίνω ευκή 'κατόχρονο να γίνει οαν κ' εμένα» (Γ„ 28).

Καθημερινή ζωή στο πΒοίο αρμοδιότητες Και κυλούσαν οι μέρες κι οι μήνες στην αγκαλιά της θάλασσας και οι ναυτικοί πά­ ντα στο πόοτο τους εκτελούσαν τις εντολές του καπετάνιου, ο καθένας ανά­ λογα με την αρμοδιότητά του. Αναφέρονται ως πλήρωμα οτο ιστιοφόρο του Σκελετόβραχου, μεταξύ των άλλων, ο Δημητρός «ο πολυοπουδαγμένος γραμματι­ κός του καραβιού, οαν που 'ξερε τα φραντζέζικα και τον άμπακο, κ' ετούτος βαοτούσε τα χαρτιά της μπουκαπόρτας για τις πραμάτειες που μπαινοβγαίνουνε, της βακέτας που γράφουνται τα καθέκαστα του κάθε ναυτικού, το τεφτέρι με τους λογαριασμούς και το τεφτέρι με το δρό­ μο του καραβιού» (Γ„ 90-91). 0 Τσιμπούκας «ξαγναντευτής για την κόφα», ο Ανέστης ο μάγερας, ο Στελής ο μούτσος, οι λοστρομέοι, άξια παλληκάρια πρώην κα­ ραβοκύρηδες» (Σ , 57). Και ο καπετάνιος λάτρευε το τσούρμο του και χαιρόταν ν' απολαμβάνει μαζί

τος τους ιστορίες καιρών αλλοτινών από τον ξαφηγητή (£, 76) «Τα ίδια, όπως σ' όλα τα ταξίδια τους, οι βάρδιες, τα πανιά, το τιμόνι, το μαγεριό, τα σκοινιά, τα πλυσίματα, το κέφι και τ' αστεία» (Γ„ 76).

Επάνοδος 25 του Νοέμβρη. Μέρα γυρισμού· «από το Κεντρί μπουκάραν ένα ένα τα καρά­ βια» (Γ„ 20). Όλα τα σπιτικά στολισμένα περίμεναν τους δικούς τους. Και τι δεν έ ­ βλεπες στα καπετανόσπιτα! Αρχοντιά και πλούτη απ' όλη την οικουμένη. Αλλά και οι ναυτοφαμίλιες διακοσμούσαν τα νοι­ κοκυριά τους με το έχει τους. Κιλίμια, κουρελούδες, κοχύλια, σφουγγάρια, πί­ νες, «κι ό,τι βάνει ο νους οου στολίδι του βυθού» (Γ„ 20). Και μόλις έμπαινε το καράβι στον κόρφο, «ώσπου να φέρουν οι βάρκες τα θαλασ­ σοπούλια στην στεριά» (Γ„ 21), τα παιδιά έφερναν τα χαμπέρια στις γυναίκες ίω ν καπεταναίων. Και κείνες φορούσαν τα γιορτινά τους και άναβαν τη λαμπάδα των ευχαριστιών. Φτάνοντας οι θαλασσόλυκοι στα σπιτικά τους, συγγενείς και φίλοι έσπευδαν να τους καλωσορίσουν (Γ„ 13). Εκείνοι δ έ­ χονταν τις ευχές με συγκίνηση και περί­ μεναν με λαχτάρα τη στιγμή που θα 'μεναν μόνοι «με τις ψυχές που αποστερή­ θηκαν» μακριά από ξεφαντώματα. «Τους έβρισκε λοιπόν η αυγή εξιστορώντας δί­

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Εύας Βλάμη, Γαλαξείδι. Ημοίρα μιας ναυτικής πολιτείας, Αθήνα *1999. Εύας Βλάμη, Σκελετόβραχος, Αθήνα 1954. Δ. Δαοκαλόπουλου, «Εύα Βλάμη», στον τόμο Μεσοπολεμική πεζογραφία, εκδόσεις Σοκάλη, Αθήνα 1988 , τόμ. 3ος, 9-26.

χως κανείς νάχει τη δύ­ ναμη να τραβηχτεί στο δώμα του να κοιμηθεί» (Γ„ 46). Κι όλο το χειμώνα που «ο κόρφος είτανε γιομά­ τος καράβια, ζέφκια και ξεφαντώματα» αντηχού­ σαν απ' άκρη σ' άκρη και οι ταξιδιάρηδες «γεύονταν τη χαρά της φαμίλιας» (Γ„ 47) Τέλος, καταφεύγουμε σε απλή αναφορά των κειμένων λαϊκού λόγου που προβάλ­ λουν αβίαστα παραδοσιακά στοιχεία της λαϊκής ζωής: πρόκειται για επαγγελματι­ κή γλώσοα με σωρεία ναυτικών όρων όπως κελεύσματα, όρκους, ευχές, απει­ λές και κατάρες, διηγήσεις, τοπωνύμια, παρωνύμια και ξόρκια. Εκτός από αυτά, συναντάμε πληροφορίες σχετικές με τα καπετανόσπιτα και την ενδυμασία, την οικογενειακή οργάνωση και τις συγγενι­ κές σχέσεις. Τα εν λόγω κείμενα διανθί­ ζονται και με έθιμα του γάμου και του θανάτου, καθώς και με έθιμα λατρευτικά, περιστατικά και περιοδικά. Δεν λείπουν και χωρία που μαρτυρούν φυσικές και μεταφυσικές αναζητήσεις: εννοούμε τη λαϊκή μετεωρολογία και τη μαγεία. Ανακεφαλαιώνοντας, επισημαίνουμε ότι η συγγραφέας, με γλώσσα ποιητική, κα­ θοδηγούμενη από τα βιώματά της, κατα­ γράφει την απλή λαϊκή ζωή και παράλλη­ λα βοηθάει τον αναγνώστη να ενταχθεί στο χωροχρόνο όπου ανήκει η ίδια. ■

Κ. Α. Δαμιανίδη, «Ένα μπρίκι στα "σκάρα" του Γαλαξιδιού», περ. Τεχνολογία 9 (1999) 48-50. Δ. Σ. Δουκάτου, Εισαγωγή στην ελληνική Λαογραφία, Αθήνα 1978. Α. Σαχίνη, Νέοι πεζογράφοι, Αθήνα 1965, 85-89. Ροδούλα Σταθάκη-Κούμαρη - Π. Βαλαβάνης, Ναυτικό και Ιστορικό Μουσείο Γαλαξειδίου. Οδηγός, Γαλαξείδι XX

ΜΑΪΟΣ 2008

137

δ ι α β α ζ ω

]

[Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α Στέλιος Λαμπάκης

Μνήμες Βυζαντίου στο μυθιστόρημα Τα ό ν ειρ α τη ς Α γ γ έλ ικα ς 3 τρίτο -και προτελευταίομυθιστόρημά ιη ς Τα όνειρα της I Αγγέλικας (Εκδόσεις του Αι­ γαίου, Αθήνα 1958, όπου και οι παραπο­ μπές, στις οποίες ακολουθείται η ορθο­ γραφία της συγγραφέως, πλην του πο­ λυτονικού εννοείται) η Εύα Βλάμη επιχει­ ρ εί ανανέωση στη θεματολογία της, σε σχέση με τα δύο πρώτα βιβλία της, Γαλαξείδι και Σκελετόβραχας·. από την απεικό­ νιση της ζωής της μικρής ναυτικής πολι­ τείας στρέφεται στην αναπαράσταση της ελληνικής ιστορίας, και μάλιστα της ιστο­

Μ

Η Εύα Βλάμη (δεξιά) μετά από κάποια εκδήλωση.

13S

ΜΑΪ0Σ 2008

ρίας μίας ιδιαιτέρως κρίσιμης περιόδου, από την εξόρμηση των Βαλκανικών πο­ λέμων 1912-1913 ώς τη Μικρασιατική καταοτροφή του 1922. Ουσιαστικά το βι­ βλίο περιγράφει το αποκορύφωμα και την καταρράκωση της Μεγάλης Ιδέας, με προφανέστατους αλληγορικούς συμβο­ λισμούς. Και με το έργο αυτό η Εύα Βλά­ μη δεν ανανεώνει απλώς τη θεματολο­ γία της αλλά προχωρεί και οε αναζήτηση νέων εκφραστικών τρόπων. Επιχειρώντας να συνοψίσουμε κατά κά­ ποιον τρόπο όσα έχουν γραφεί για το μυ­ θιστόρημα (τα οποία άλλωστε εί­ ναι ευάριθμα), δια­ πιστώνουμε ότι οι απόψεις διίστανται. Οι περισσότεροι από τους κριτικούς υπήρξαν επιφυλα­ κτικοί, κυρίως ως προς την αλληγορική διάσταση του μυ θισ το ρή ματος, θεωρώντας ότι το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι τόσο επι­ τυχές. Αναγνωρίζε­ ται πάντως ότι, ως απόπειρα αναζήτη­ σης νέων εκφρα­ στικών τρόπων και πειραματικής γρα­ φής, το κείμενο δεν στερείται εν­ διαφέροντος (βλ. τη συνθετική εισα­ γωγή του Δ. Δασκαλόπ ουλου, «Εύα Βλάμη», Η με-

γίνουμε περισσότερο συγκεκριμένοι, θα μπο­ ρούσαμε να πούμε ότι σε πρώτο επίπεδο συ­ γκαταλέγονται, φυσικά, τα γεγονότα -πολιτικά και στρατιω τικά- των ετών 1912 ώς 1922: Πέ­ ρα από τυχόν προσωπικές αναμνήσεις (θυμίζουμε ότι η συγγραφέας ήταν επτά ή οκτώ ετών τη χρονιά της Μικρασιατικής καταστροφής και ενηλικιώθηκε παρακο­ λουθώντας τον απόηχο των γεγονότων), προφανώς για τη συγγραφή πρέπει να αναζητήθηκαν και γραπτές μαρτυρίες. Σε δεύτερο επίπεδο, στο μυθιστόρημα εντάσσονται παλαιότερα περιστατικά της ελληνικής ιστορίας, της επανάστασης του 1821 κυρίως, αλλά και ακόμα πα­ λαιότερα, της βυζαντινής ιστορίας ή, κα­ λύτερα, της βυζαντινής κληρονομιάς, γιατί εδώ μπορούμε να διακρίνουμε και πάλι δύο ομάδες. Η μία περιλαμβάνει τις γενικότερες δοξασίες για τον μαρμαρωμένο βασιλιά, την ανολοκλήρωτη τελ ευ ­ ταία λειτουργία οτην Αγία Σοφία, την απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης από έναν νέο Κωνσταντίνο, τη μυθολογία γενικά της Μεγάλης Ιδέας, όπως συνοψί­ ζεται στις εκφράσεις ενός από τα χαρα­ κτηριστικότερα πρόσωπα του έργου, του στρατηγού Μάρκου, θείου της Αγγέλικας, που δηλώνει (ο. 33): «Εγώ δεν είμαι βέ­ βαια από κείνους που πιστεύουν πως ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέθανε για να χρειάζεται και μνημόσυνο κιόλας. Αυ­ τά είναι ιστορίες των Τουρκών και των τουρκοπουλημένων μας ιστορικών». Στην άλλη ομάδα εντάσσονται συγκεκρι­ μένα και αναγνωρίσιμα γεγονότα της βυ­ ζαντινής ιστορίας, που παρεμβάλλονται λειτουργικά στο κείμενο και το αναδεικνύουν ποικιλοτρόπως. Διαβάζουμε π.χ.: «Οι Βούλγαροι λένε πως η Θεσσαλονίκη είναι πατρίδα των αποστόλων των Σλαύων Κύριλλου και Μεθόδιου, που τους κά-

ΙΚΤΟΣ

σοπολεμική πεζονραφία, τ. 3ος, Αθήνα 1988, 9-26, όπου και οι σχετικές αναφο­ ρές). Την άλλη πλευρά εκπροσωπούν ο Ά. Δικταίος, ο Τ. Doulis και ο Μ. Μερακλής. Οι δύο πρώτοι μάλιστα είναι ιδιαι­ τέρως εγκωμιαστικοί. Ο Αρης Δικταίος, σε σημείωμά του στην Καινούρια Εποχή τη χρονιά που κυκλοφόρησε το βιβλίο (ανα­ δημοσιευμένο στη συλλογή Ανοιχτοί λο­ γαριασμοί με το χρόνο, Αθήνα 1963, 321340), τονίζει, μεταξύ άλλων, «πόσο κο­ ντά βρίσκεται το μυθιστόρημα αυτό σ' αυτήν τούτη τη, λαϊκής πάντα καταγω­ γής, μορφοποίηση του μύθου» και φθά­ νει στο σημείο να το χαρακτηρίσει «πε­ ρισσότερο από ένα αριστούργημα: ένα ποίημα». 0 Τ. Doulis («Eva Vlami and the imprisonment o f th e past», περ. Balkan Studies 10, 1969, 95-104), πάλι, θεωρεί ότι με το έργο αυτό η συγγραφέας κατα­ τάσσεται στην πρώτη σειρά των ελλήνων λογοτεχνών. Μετριοπαθέστερος ο Μ. Μερακλής («Η ζωή και το όνειρο» -σ η ­ μείωμα του 1964, που πρωτοδημοσιεύτηκε δέκα περίπου χρόνια αργότερα στον τόμο Λογοτεχνική κριτική, Θεσσα­ λονίκη χ.χ., 193-210), τονίζει ότι «πέρα από τη γενική αυτή και συμβολική χρήοη, τα πρόσωπα έχουν και την ατομική τους υπόσταση... τούτο τα δικαιώνει καλλιτε­ χνικά, τα εμποδίζει να καταντήσουν ψυ­ χρά, εγκεφαλικά σύμβολα». Στο ίδιο ση­ μείωμα επισημαίνεται ότι μία αοφαλώς από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές αυ­ τού του κειμένου είναι η συνεχής αντιπα­ ράθεση δύο ονείρων, του ατομικού, της ηρωίδας, και του ομαδικού, της Ελλάδας. Καθώς το μυθιστόρημα επιχειρεί να απο­ δώσει τα κρίσιμα εκείνα χρόνια, είναι εύ­ λογο να περιλαμβάνει πάρα πολλές ανα­ φορές σε ιοτορικά περιστατικά, που εμπλέκονται αριστοτεχνικά οτην αφήγη­ ση και αναπαριοτούν το κλίμα της επο­ χής. 0 Α. Δικταίος είχε επισημάνει γενικά ότι μυθοποιείται τεράστιο ιστορικό και εφημεριδογραφικό υλικό. Αν θέλουμε να

ΜΑΪΟΣ 2008

13 9

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

νάνε Χριστιανούς. Με το μυαλό τους τό ­ τε πρέπει, από ευγνωμοσύνη που γίνηκαν Χριστιανοί να τους δώσουν και την πατρίδα του Χριστού...» (ο. 14), και παρα­ κάτω «κι αλήθεια από την Τουρκιά μάς έρχεται η είδηση πως ετοιμάζουνται βια­ στικά τ' ανάκτορα της Προύσας» (ο. 15), όπου αποδίδεται το αίσθημα ευφορίας του στρατού που προελαύνει νικηφόρος, με τη φυσική τάση διακωμώδηοης του αντιπάλου. Η αναφορά (ο. 55) στην πολύ διαδεδομένη στα βυζαντινά χρόνια ποινή της τύφλωοης συνοδεύεται από το από­ φθεγμα του θείου της Αγγέλικας «σήμε­ ρα μας τυφλώνουν με το τυπωμένο χαρ­ τί». 0 ίδιος επιδίδεται μετά μανίας στον πνευματισμό και συνηθίζει να καλεί τα­ κτικά τον φημισμένο γελωτοποιό του αυτοκράτορα Θεοφίλου (829-842), τον Δένδερί: «Αν απ' όλους τους μεγιστάνες και τους Αυτοκράτορες των Βυζαντινών πο­ νηρεύτηκα να συνδεθώ με πνεύμα γελω­ τοποιού, δεν είναι από λόξα. Εκείνοι πο­ τέ δεν τολμήσανε να πούνε την αλήθεια, μα ένας γελωτοποιός την έλεγε την αλή­ θεια παντού...» (ο. 35). Βεβαίως η Εύα Βλάμη δανείζεται μόνο το όνομα και την ιδιότητα του Δένδερι. Κατά τα άλλα δεν ασχολείται καθόλου με όσα σχετικά με τον γελωτοποιό αφηγούνται το ανώνυμο ιστοριογραφικό κείμενο του δέκατου αιώνα που είναι γνωστό ως Συνεχιστές του Θεοφάνη και οι πηγές που το ακο­ λουθούν. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση βυζαντι­ νής απήχησης πάντως είναι η περιγραφή του μνημοσύνου του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου: σταδιακά, με το λόγο του ρήτορα (που αρχίζει με την φράση «είτανε θέλημα Θεού...», εμφανέστατη ανα­ φορά στο δημοτικό τραγούδι της ΑγιαΣοφιάς), «το μνημόσυνο του Στερνού αυτοκράτορα μεταγυρίζει οε στέψη του Νέου» (ο. 1 1 1 ). Παρευριοκόμενη στο μνημόσυνο η κεντρική ηρωίδα βιώνει μία ακόμη ονειρική κατάσταση, όπου η φα­

1 40

ΜΑΙΟΣ 2008

ντασία συγχέεται με την πραγματικότητα και παρακολουθεί (σσ. 111-115) την εί­ σοδο του Κωνσταντίνου ΙΒ' από τη Χρυσή Πύλη και την πορεία του προς την Αγία Σοφία, όπου πραγματοποιείται το στέψιμον με βάση το αυθεντικό τελετουργικό τυπικό, όπως το γνωρίζουμε από το έργο του Κωνσταντίνου 2' Πορφυρογέννητου Περί βασιλείου τάξεως (κεφ. 38): ο αυτοκράτορας χρίεται με το άγιο μύρο από τον πατριάρχη, ο οποίος στη συνέχεια «απιθώνει τώρα το Στέμμα στο κεφάλι του Βασιλιά, λέγοντας τρεις φορές Άγιος, Άγιος, Άγιος, που το ξαναλέει η βασιλοφαμίλια με τη οειρά κι ο λαός πα­ ραπίσω» (ο. 114), και ακολουθούν τα άκτα (οι επευφημίες του πλήθους δηλα­ δή), που παρατίθενται αυτούσια όπως εκφωνούνται αρχικά από τους «κράχτες» (οι κράκται και στο βυζαντινό κείμενο) και επαναλαμβάνονται από το λαό. Ας ση­ μειωθεί εδώ ότι δύο χρόνια πριν δημοσιευθεί το μυθιστόρημα, το 1956, είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο της Αικ. Χριστο­ φιλοπούλου Εκλογή, αναγόρευσις και στέψις του βυζαντινού αυτοκράτορος, δεν είναι λοιπόν απίθανο να το είχε χρη­ σιμοποιήσει η Εύα Βλάμη για να αντλήσει στοιχεία και να συμβουλευθεί τις σχετι­ κές βυζαντινές πηγές. Συνολικά, οι βυζαντινές αναφορές στο μυθιστόρημα είναι εντετανμένες αρμονι­ κά και λειτουργικά στο σύνολο και σε κα­ μία περίπτωση δεν μπορούν να θεωρη­ θούν εξεζητημένες. Όσο για το γενικότε­ ρο θέμα των πηγών της συγγραφέως, αλλά και για τον τρόπο της ενσωμάτω­ σης των ιστορικών (βυζαντινών και νεό­ τερων) στοιχείων στο μυθιστόρημα, θα μπορούσαν να γραφούν πολλές σελίδες. Εδώ επιχειρήθηκε απλώς να δοθεί μία γενική εικόνα. ■ 0 Στέλιος Λαμπάκης είναι Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών/ΕΙΕ.

Παντοφίλη Βαρβαρήγου

Ρήνη, η καπετάνισσα

ίο υ Σ κεή ετό β ρ α χ ο υ ο μυθιστόρημα Σκελετόβραχος, δεύτερο βιβλίο της Εύας Βλάμη, εκδίδεται το Νοέμβριο του 1949 από τις εκδόσεις «Βιβλίο Νεοελληνικού Λό­ γου». Η Ρήνη, γυναίκα του καπετάν Σκελετόβραχου, ο χαρακτήρας της οποίας θα εξεταστεί εδώ, αποτελεί τη βασική γυναι­ κεία παρουσία στο μυθιστόρημα και πα­ ρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τα πρώτα στοιχεία παρουσίασής της η Ρήνη περιγράφεται ως χαρούμενη, φι­ λόξενη απέναντι σε φίλους και συγγε­ νείς, καταδεχτική και γενναιόδωρη απέ­ ναντι σε όσους βρίσκονταν στην υπηρε­ σία του καραβοκύρη άντρα της, αλλά ταυτόχρονα γυναίκα υποταγμένη, στή­ ριγμα μα και σκιά ενός ιδιαίτερα δυναμι­ κού συζύγου. Είναι εκείνη η οποία -κα­ θώς φαίνεται στην εξέλιξη του μυθιστο­ ρήματος- σε κάθε δύσκολη ώρα προ­ σπαθεί «να τον καρδιοστηλώσει με τη ματιά της» (29) και βρίσκεται «στο πλάγι του σα μουδιασμένη λαφίνα» (30)1. Από τα πρώτα κεφάλαια του Σκελετόβραχου ξεκαθαρίζει το πλαίσιο αναφο­ ράς, όπου θα κινηθούν η ιστορία'και οι χαρακτήρες. Είναι το Γαλαξίδι του 19ου αιώνα, μια ναυτική, ανδροκρατούμενη κωμόπολη με ήθη, έθιμα και ρόλους αυ­ στηρά καθορισμένους. Αναγνωρίζοντας ο αναγνώστης στο πλαίσιο αυτό την ύπαρξη και τη λειτουργία συγκεκριμένων στερεοτυπικών συμπεριφορών, θεωρεί σχεδόν δεδομένο ότι οι χαρακτήρες θα δράσουν σύμφωνα με το μοντέλο που το πλαίσιο υπαγορεύει, διαμορφώνοντας μια συμπεριφορά μάλλον αναμενόμενη στην εξέλιξη της ιστορίας. Έτσι ο χαρα­ κτήρας γίνεται περίπου προβλέψιμος2. Αυτό το κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και τα πρώτα στοιχεία παρουσίασης του χα­

Τ

ρακτήρα της Ρήνης, αποτελούν δείγματα μιας συμπεριφοράς βα­ σισμένης στην παρασκηνιακή λειτουργία της γυναίκας που υποτάσσεται στη θέλη­ ση του συζύγου, στον οποίο παραχωρεί αυτονόητα το προσκήνιο. Αυτό είναι το προσδοκώμενο «το οποίο η ιστορία μπο­ ρεί να δικαιώσει, αλλά και να ματαιώ­ σει»5. Στην εξέλιξη του μυθιστορήματος οι αναφορές στη Ρήνη περιγράφουν μια παρουσία περήφανη, αξιοπρεπή αλλά ετερόφωτη. Το καμάρι της σχετίζεται πά­ ντα με τις επιτυχίες του συζύγου της, κι όταν οι καπετάνισσες μεταφέρουν στο αρχοντικό του Σκελετόβραχου όσα οι άντρες τους άκουσαν περαστικοί από τα λιμάνια της Ευρώπης για το τόλμημά του, να διασχίσει δηλαδή με το καινούρ­ γιο σκαρί του τον Ατλαντικό, εκείνη μαζί με τη νύφη της ακούγανε περήφανες «και τα θώρια τους λάμπανε» (69). Ωστόσο, στη συνέχεια διαπιστώνεται ότι ο ρόλος του χαρακτήρα της καπετάνισ­ σας δεν περιορίζεται σε όσα επιφυλάσ­ σει η κοινωνία και οι προδιαγραφές του φύλου της. Όσο ο άντρας είναι παρών ακολουθεί και υπακούει, όπως ο περίγυ­ ρος επιτάσσει, μα όταν εκείνος λείπει, παρουσιάζει ένα πρόσωπο διαφορετικό. Σημειώνεται εδώ ότι συχνά, σε κοινωνίες όπου οι άνδρες για διάφορους λόγους απουσιάζουν, οι γυναίκες αναλαμβάνουν ρόλους δυναμικούς και προσαρμόζουν ανάλογα τη συμπεριφορά τους. Ωστόσο, όσα επισημαίνονται εδώ υπερβαίνουν πι­ θανότατα αυτή τη διάσταση. Η Ρήνη, ζώντας μόνη, επιτρέπει στον εαυτό της την έκφραση μιας άλλης δυναμικής πτυχής και αναλαμβάνει ρόλο διεκδικητικό και προστατευτικό έναντι του άντρα και, κυ-

ΜΑίΟΣ 2008

14-1

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

ρίως, του παιδιού της. «0 γιος μου μπο­ ρεί να βρει και καλύτερη, μα εγώ η μάνα του θα διαφεντέψω την αγάπη του και το φιλότιμό του» (86), δηλώνει οτον καπετάν Γιάννακα, όταν μαθαίνει ότι εκείνος -μολονότι είχε αρραβωνιάσει τη μοναχο­ κόρη του με τον γιο της- ετοιμάζεται τώ ­ ρα, πεισμωμένος από τις αντιδράσεις του Σκελετόβραχου οτα οχέδιά του, να διαλύσει τον αρραβώνα και να την πα­ ντρέψει με άλλον. 0 όρκος που δίνει στον Γιάννακα, κατηγο­ ρώντας τον άμεσα για τον εμπρησμό του καραβιού του Σκελετόβραχου, αποτελεί την εκδήλωση της υπέρβασης του υπο­

Ο έπαινος της Ακαδημίας Αθηνών για το έργο της Εύας Βλάμη.

142

ΜΑΪ0Σ 2008

τακτικού εαυτού της και το μέσο αποκά­ λυψης της ύπαρξης μιας άλλης αυθεντι­ κής διάστασης, ενός ακόμα παράγοντα καθοριστικού στον εσωτερικό της κό­ σμο4. «Σαν ασκοθάλασσα που ξεσπάει με δύναμη στ' ακρόβραχα...» (89) είναι το σχόλιο του αφηγητή για τη Ρήνη αμέσως μετά τον όρκο της, όπου κυριαρχεί η πα­ ρομοίωση, δηλωτική επίσης της αλλαγής της στάσης της καπετάνισσας. 0 χαρα­ κτηρισμός του Γιάννακα έρχεται να επι­ βεβαιώσει την ίδια αίσθηση από την πλευρό του «ισχυρού», όπως τον θέλει το ίδιο πλαίσιο αναφοράς, στο οποίο και αυτός ανήκει. «Η διαβολογυναίκα, μουρ­ μούρισε κερωμέ­ νος, σφίγγοντας τα δόντια...» (89). Η Ρήνη, λοιπόν, δεν παρουσιάζεται μόνο ως η αξιο­ πρεπής, ωστόσο υποταγμένη, αρχό­ ντισσα, αλλά και Η ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ως γυναίκα, η οποία υπό συγκε­ ΕΥΑ, ΒΛΑΜΗ, κριμένες συνθήκες υπερβαίνει το πλαίσιο της υποτα­ ΕΦ’ ΟΙΣ ΪΥΝΕΓΡΑΥΕ ΠΟΝΗΜΑίΙ γής, προβαίνοντας "ΓΑΛΑΪΕΙΑΙ,, ΚΑΙ " ί ΚΕΛΕΤΟΒΡΑΧΟί,, ακόμα και σε δρα­ ματικές συγκρού­ ΑΠΕΝΕΙΜΕΝ σεις. Έτσι επηρεά­ ΕΝ ΤΗ. ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΗ. ΣΥΝΕΔΡΙΑ. ΤΗΣ ΚΔ' ΜΑΡΤΙΟΥ ζεται καταλυτικά ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ ΧΙΛΙΟΣΤΟΥ ΚΑΙ ΕΝΑΚΟΣΙΟΣΤΟΥ ΚΑΙ όχι μόνο ο άξονας ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΥ. ανάπτυξης του χα­ ρακτήρα αλλά και η εξέλιξη της ιστο­ ρίας, ενώ διαμορ­ φώνεται σταδιακά η άποψη ότι ο χα­ ρακτήρας δεν δο­ μείται γύρω από τη μοναδική ιδέα της υποταγής, αλλά επεκτείνεται ώς

την αντίθειή της, αυτή της αντίδρασης, τέτοιας, μάλιστα, έντασης που εκπλήσ­ σει. Είναι δύσκολο να ενταχθεί στο πλαί­ σιο του αναμενόμενου μια συμπεριφορά όπως αυτή της απευθείας αντιπαράθε­ σης της Ρήνης με τον ιδεολογικό αντίπα­ λο του Σκελετόβραχου, η οποία εκφρά­ ζεται στον όρκο της και την προειδοποίηση-απειλή προς τον Γιάννακα, αν τολμή­ σει, τελικά, να πραγματοποιήσει το γάμο της κόρης του με άλλον. Λόγια όπως αυ­ τά του όρκου και, μάλιστα, σχετικά με ζητήματα τα οποία στην κοινωνία και την εποχή που η Ρήνη εντάσσεται θεωρού­ νται υποθέσεις ανδρών, είναι πολύ δύ­ σκολο να τα ξεστομίσει μια γυναίκα υπο­ ταγμένη, εκτός εάν κάποιοι λόγοι -έν το ­ νες φορτίσεις ή ισχυρότατα σοκ- την οδήγησαν σε κατάσταση υπέρβασης του εαυτού της και διαφοροποίησης μιας ολόκληρης στάσης ζωής. Αλλά η διαφο­ ροποίηση σημαίνει ήδη την υπέρβαση ενός προηγουμένως ισχύοντος κώδικα συμπεριφοράς και σηματοδοτεί την εσω­ τερική αλλαγή, αποκαλύπτοντας ένα άλ­ λο, πλέον, επίπεδο θέασης της ζωής, εν προκειμένω, την εισαγωγή ενός ακόμη παράγοντα στη δόμηση του χαρακτήρα. Σύμφωνα με τη διαίρεση των χαρακτή­ ρων σε σφαιρικούς και επίπεδους από τον Forster5, οι σφαιρικοί είναι εκείνοι «...που είναι ικανοί να εκπλήξουν τον αναγνώστη», ενώ επίπεδοι θεωρούνται οι «σταθεροί στερεοτυπικοί χαρακτήρες, οι οποίοι δεν περιέχουν κανένα στοιχείο έκπληξης»5. Η Ρήνη όμως εκπλήσσει με το είδος του όρκου της, αλλά, κυρίως, με την πραγματοποίηση της απειλής της διάλυσης του γάμου της Δροσούλας με το νέο γαμπρό. Η εναρκτήρια πρόταση του κεφαλαίου, που περιγράφει το επει­ σόδιο, είναι χαρακτηριστική, προϊδεάζει για τη συνέχεια αλλά και επισημαίνει τη νέα διάσταση στο χαρακτήρα της Ρήνης: «Η τρομερή γυναίκα το 'πε και το 'πραξε...» (164) ή «Σα λιόντισα που πασκίζει

να διαφεντέψει το σπλά­ χνο της, ετσιδά έμοιαζε η γυναίκα του Σκελετό­ βραχου. Ντυμένη στ' αργατινά της, με ξέπλε­ κα τα ολόμακρα μαύρα μαλλιά, με τα μάτια της αναμμένα απ' τον ταρα­ μά, ασπροχειλιασμένη, μπήκε στη μέση τ ' αντρόγυνου» (168). Παραπέμποντας σε φιγούρα αρχαίας τραγωδίας, η εξω τε­ ρική εμφάνιση της Ρήνης αποτελεί δη­ λωτικό στοιχείο της ψυχικής της κατά­ στασης εκείνη τη στιγμή και αντιδιαστέλλεται προς άλλες αναφορές που την πε­ ριγράφουν «στα γιορτινά» (61) ή «ντυμέ­ νη στα μεταξωτά της και στολιδωμένη με τα βαριά τζοβαϊρικά...» (68) ή «ντυμέ­ νη στα σκολινά της και καλοπρεπισμένη, καθώς ταίριαζε σε καραβοκύρισσα της δικής της σειράς...» (101). Στοιχεία επισή­ μανσης ψυχικής και συναισθηματικής φόρτισης μέσω αναφοράς στην εξω τερι­ κή εμφάνιση υπάρχουν επίσης κατά την περιγραφή της τη στιγμή του όρκου της στον Γιάννακα, όταν παρουσιάζεται «σαν ξεφρενιασμένη λάμια, με τις πλεξούδες αναλυμένες στη ράχη της και φουσκω­ μένο το στήθος από το κόρωμά της...» (88)7. Σημειώνω επίσης ότι ο όρκος (88-89) και η διάλυση του γάμου (168-172) αποτε­ λούν δείγματα πράξεων της μιας φοράς, οι οποίες υπογραμμίζουν τη δυναμική πτυχή του χαρακτήρα, έχουν δε δραματι­ κό αντίκτυπο και καταλυτικό ρόλο στην αφήγηση. Τα λόγια «σου το 'χα τάξει, κο­ πετόν Γιάννακα, κι όπως σου το 'πα» (170) μαρτυρούν, εκτός από το πάθος και την εμμονή της στη διεκδίκηση της τ ι­ μής του γιου της, την ύπαρξη μιας εσω­ τερικής διαφοροποίησης -όχι στιγμιαίας— η οποία δημιουργήθηκε υπό την επίδρα­ ση των ιδιαίτερων συγκυριών που επη­ ρέασαν τη ζωή της, δεν εκτονώθηκε και εκφράστηκε την κατάλληλη στιγμή, ση-

ΜΑΪΟΣ 2008

14-3

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

I I I

το πιάνο της συγγραφέως.

ματοδοτώντας έτσι και χη δυναμική του χαρακτήρα, ο οποίος απρόσμενα απε­ γκλωβίζεται από τη στατική πλευρά του, που εκφράζεται με πράξεις αναμενόμε­ νες και συνηθισμένες8. Η Ρήνη δίνει δείγματα απελευθέρωσης του λανθάνοντα ώς τότε δυναμισμού της ως το τέλος της αφήγησης, χωρίς, ωστό­ σο, περαιτέρω επανάληψη της έντασης, η οποία συνόδεψε τις πράξεις της μιας φοράς. Υπερασπίζεται σθεναρά τη θέση της και δεν λουφάζει μπροστά στις απει­ λές του προσβεβλημένου Γιάννακα. Μό­ νη, συναισθηματικά εξουθενωμένη και κοινωνικά εκτεθειμένη, βρίσκει το κουρά­ γιο να περιμένει τον τραγικό επιζώντα στο έρημο λιμάνι «μαυροντυμένη και πικρογελούοα» (226) και να τον παραλάβει, κουφάρι σωστό μέσα σε μια κουβέρ­ τα, μετά το φοβερό ναυάγιο. Κι όταν «πο­ ταμός η πολιτεία ανηφόριζε (...) κάνο­ ντας σαν ξεφρενιασμένοι» (226), ζητώ­ ντας με πάθος εκδίκηση για τις χαμένες ψυχές, «η Ρήνη ατσαλώθηκε κι έτρεξε στο προσκεφάλι του παράλυτου [...). Μπήκε μπροστά στο κρεβάτι του άντρα της και πρόσμενε [...)»(226-227), έτοιμη, αν χρειαζόταν, να τον υπερασπιστεί.

144-

ΜΑΙΟΣ 2008

Πάντως, τα αναμενόμενα και σύμφωνα με το πλαίσιο αναφοράς στοιχεία του παραδοσιακού εαυτού της -η εγκαρτέρηση, η αφοσίωση και η πίστη- παραμέ­ νουν απαράγραφτα. Η Ρήνη αντέχει και στέκεται όρθια μέχρι το τέλος του Σκελετόβραχου, το οποίο συμβολικά επισφραγίζεται από την είσοδο του βαπο­ ριού του Γιάννακα στο λιμάνι του Γαλαξιδιού. Έτσι ολοκλη­ ρώνεται ο χαρακτήρας της, ο οποίος φαίνεται ότι δεν είναι δομημένος πάνω σε μία και μο­ ναδική ιδέα. «Όταν υπάρχει πά­ νω από ένας παράγοντας [στους χαρακτήρες], τότε βρι­ σκόμαστε στην αρχή της στροφής προς τον σφαιρικό», διαπιστώνει ο Ε. Μ. Forster, ο οποίος στο ίδιο κείμενο αναφέρεται οε χαρακτήρες που «επιχειρούν, σφαιρικότητα» ή οε άλλους που «έχουν επεκταθεί» και, μάλιστα, «μέσα σε λίγες λέξεις»9. Αυτή η επέκταση, λοιπόν, του χαρακτήρα της καπετάνισσας, πέρα από τη μία διάσταση, προβληματίζει σχετικά με την ένταξή του. Είναι υπερβολικό να υποστηριχτεί ότι πρόκειται για ένα γνήσιο σφαιρικό χαρα­ κτήρα, όταν μάλιστα η έννοια της σφαιρικότηχας δεν προσδιορίζεται επακριβώς ούτε από τον ίδιο τον Forster, αλλά πα­ ρουσιάζεται σε αντίθεση προς τον επίπε­ δο. Κειμενικά, η στοιχειοθέτηση του χα­ ρακτήρα της Ρήνης γίνεται, κυρίως, από τον αφηγητή, ο οποίος πληροφορεί για τα γεγονότα που επηρεάζουν τις αποφά­ σεις της ηρωίδας με περιγραφικό τρόπο. Δεν επιχειρείται η ανάδειξη της συνείδη­ σης, της συναισθηματικής εξέλιξης ή της εσωτερικής πορείας, η οποία διαγράφε­ ται προκειμένου να επιτευχθεί αβίαστα η συνοχή ή η έκφραση της πολυπλοκότητας ενός χαρακτήρα, προϋποθέσεις απα­ ραίτητες για την ολοκλήρωση, τη «ζω-

ΓΟ Σ ντάνια» και τη σφαιρικότητά ίου . Είναι, ωστόσο, αδύνατον να μη ληφθούν υπό­ ψη τα στοιχεία τα οποία ήδη επισημάνθηκαν και δίνουν στο χαρακτήρα μιαν ώθη­ ση πέραν των ορίων του επίπεδου. Του προσδίνουν επίσης ιδιότητες που είναι δύσκολο να περιοριστούν σε μία και μό­ νη φράση, ενώ του αποδίδονται αποφά­ σεις ή συμπεριφορές που εκπλήσσουν, ξεφεύγουν από την πεπατημένη της κα­ θημερινότητας και τον τοποθετούν σ' ένα διευρυμένο, συγκριτικά με τον επίπε­ δο χαρακτήρα, πλαίσιο, όμως ακόμη μα­ κριά από την πολυπλοκότητα και τη ζω­ ντάνια ενός σφαιρικού. Βάσιμα όμως μπορεί να υποστηριχτεί πως ο χαρακτή­ ρας της Ρήνης, αν και δεν είναι πρωτα­

γωνιστικός, είναι «χαρακτήρας-καταλύτης», ο οποίος, παρόλο που «δεν έχει μια δράση ση­ μαντική [...] στην πραγ­ ματικότητα η λειτουργία του είναι απαραίτητη για την κλιμάκωση». Σύμ­ φωνα με τον Βαγγέλη Αθανασόπουλο: «Οι δύο πρώτοι τύποι ίπρωταγωνιστήςανταγωνιστής] ... χρειάζονται τη βοήθεια ενός καταλύτη για να προχωρήσουν στις ζυμώσεις εκείνες που θα προκαλέσουν την κλιμάκωση»10. Αυτόν ακριβώς το ρόλο, τον τόσο ιδιαίτε­ ρο και σημαντικό, εκπληρώνει στον Σκελετόβραχο η Ρήνη, η καπετάνισσα. ■

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ψυχές τους ετούτη την ώρα παραστέκουνε εδώ το καμένο καράβι: Τη μέρα του γάμου τους θα βγω με ξέπλεκα τα μαλλιά και κουρελιασμένα από το στηθοδαρμό τα ρούχα μου, θε να σταθώ μπροστά στην εκκλησιά και διαλαλώντας τ’ άδικο σ’ όλο το ντουνιά, θα σας ξηλώσω τα στέφανο, θα πατήσω τις λαμπάδες σας, κι όπου κοτά ας ξαμώσει στου Σκελετόβραχου τη γυναίκα...» (88-89). 3Βλ. Ε. Μ. Forster, Aspects of novel, Penguin books, Cambridge 1977, o. 73 κ.ε. αλλά και Slomith Rimmon-Kenan, Narrative Fiction: Contemporary Poetics, Methuen, London and New York, o. 40. Επίσης, πλούσια σχετική βιβλιογραφία στο Θανάσης Αγάθος, Οι γυναικείοι χαρακτήρες στα μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη, διδακτορική διατριβή, Αθήνα 2005. *Βλ. Bal Mieke, ό.π., σ. 117. 1Για την εξωτερική εμφάνιση ως στοιχείο έμμεσης παρουσίασης ενός χαρακτήρα βλ. Slomith RimmonKenan, ό.π., σσ. 65-67. 1Βλ. ό.π., σ. 61, επίσης Θανάσης Αγάθος, ό.π. σσ. 36-37. 1Βλ. Ε. Μ. Forster, ά.π. σσ. J.&76, 80, αντίστοιχα. " Βαγγέλης Αθανασάπουλος, Οι ιστορίες του κόσμου. Τρόποι της γραφής και της ανάγνωσης του οράματος, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2005, σ. 43.

1Παραπέμπω στο: Εύας Βλάμη, Σκελετόβραχος, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας» I. Δ. Κολλάρου και Σιας Α.Ε., Αθήνα Ί988. Οι αριθμοί στις παρενθέσεις δηλώνουν τον αριθμό της σελίδας. 3Σχετικά με την «προβλεψιμότητα» (predictability) και το «πλαίσιο αναφοράς» (frame of reference) βλ. Bal Mieke, Narratology. Introduction to the theory of nar­ rative, Second Edition, University of Toronto Press, 1997,00.119-125. 3Βλ. ό.π., 0.124. 10 όρκος: «Μα τούτο, λέω, το σάψαλο καράβι, καπετάν Γιάννακα, που το ’κάψες, κακούργε, για να πεδουκλώσεις τον άντρα μου, μα το καράβι του το καινούργιο που σκίζει τώρα τους πόντους για σένανε, για τα παιδιά σου, για τα παιδιά του τόπου μας και για την πολιτεία μας, μα τους αποθαμένους τους δικούς του και τους δικούς σου, μα τη θάλασσα που μας έθρεψε γενιά με γενιά, μα τη ζωή του παιδιού μου και των παιδιών που τόνε συντροφεύουνε, μα την Παναγιά μας τη θαλασσομαχήτρα που σκέπει την πολιτεία μας, μα τον Αη Νικάλα το δοξασμένο μας προστάτη, μα τα στεφάνια μας που τα ποτίσαμε με το δάκρυ προσμένοντας τους άντρες μας που θαλασσομάχουνται, μα τους πνιγμένους που οι

ΜΑΪΟΣ 2008

145

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Θανάσης Αγάθας

Ίχνη του φανταστικού στο μυθιστόρημα Το ό ν ειρ ο τη ς Α γ γ ελ ικό ς ο μυθιστόρημα Τα όνειρα της Αγγέλικας (1958) κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στο πεζογραφικό έργο της Εύας Βλάμη1: σηματοδοτεί ένα νέο ξεκί­ νημα της συγγραφέως, μια στροφή από τη οχετική με το Γαλαξίδι και τον ναυτικό κόσμο θεματολογία των δύο πρώτων έρ­ γων της (Γαλαξείδι. Η μοίρα μιας ναυτι­ κής πολιτείας, 1947 και Σκελετόβραχος, 1949) προς ένα συνθετότερο πεδίο, όπου η αλληγορία, το μεταφυσικό στοι­ χείο και η φαντασία διαπλέκονται με τη νεότερη ελληνική ιστορία και την ηθο­ γραφία (η τάση αυτή διαφαίνεται και στο τελευταίο μυθιστόρημά της, Στον αργα­ λειό του φεγγαριού, 1963). Όπως έχει καίρια επισημανθεί, «με Τα όνειρα τηςΑγγέλικας η Βλάμη ανατρέπει την οπωσδή­ ποτε διαμορφωμένη εικόνα της ως πεζογράφου και προχωρεί σε καινοφανείς πειραματισμούς γραφής»2. Η υποδοχή του μυθιστορήματος από την κριτική (που το διάβαοε ως αλληγορία για τη Μικρασιατική Καταστροφή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας) δεν ήταν ενθουσιώ­ δης. Ο Άλκης Θρύλος βρήκε αποτυχημένο το κράμα ρεαλισμού και φαντασίας που επιχείρησε να δημιουργήσει η Βλάμη και υπογράμμισε ότι η παράδοξη ιστορία της δημιούργησε σύγχυση5. 0 Απόστολος Σαχίνης θεώρητ · ότι οι τρεις βασικοί χαρα­ κτήρες λειτου, ιγούν ως σύμβολα (η Αγγέλικα συμβολή ΐΐ την Ελλάδα, ο Ασήμης Παλλάσκας τη Μεγάλη Ιδέα, ο Σουδάρας τις σκοτεινές δυνάμεις της αντίδρασης) και αναγνώρισε το φροντισμένο ύφος της συγγραφέως, αλλά απέρριψε την αλληγορική διάσταση του έργου4. 0 Άρης Δικταίος ήταν ο μόνος που επαίνεσε ανεπιφύλακτα το έργο, το οποίο αποκάλεσε αριστούργη­ μα, προσθέτοντας ότι «παίρνει πίσω ένα

Τ

140

ΜΑΙΟΣ 2008

μεγάλο μέρος από την απελπισία του 1922 και ξαναζωντανεύει την Ιδέα του Ελ­ ληνισμού, βάζοντάς την πάλι στην αρχική της περιοχή, του εθνικού»5. Αυτό, ωστόσο, που δεν έχει προς το πα­ ρόν επισημανθεί από τους μελετητές εί­ ναι ότι Τα όνειρα της Αγγέλικας διαθέ­ τουν αξιοσημείωτα στοιχεία φανταστικής λογοτεχνίας, τουλάχιστον με την έννοια που δίνουν στο είδος θεωρητικοί όπως ο Roger Caillois («Όλο το φανταστικό απο­ τ ε λ ε ί ρήξη της αναγνωρισμένης τάξης, εισβολή του απαράδεκτου μέσα στην αναλλοίωτη καθημερινή νομιμότητα»6), ο Tzvetan Todorov (που θέτει τρεις όρους για τον ορισμό ενός κειμένου ως φαντα­ στικού: α) το κείμενο να υποχρεώνει τον αναγνώστη να θεωρεί τον κόσμο του έρ­ γου ως κόσμο ζωντανών προσώπων και να διστάζει ανάμεσα σε μια φυσική και σε μιαν υπερφυσική ερμηνεία των συμβά­ ντων, β) τον δισταγμό αυτό να τον αι­ σθάνεται επίσης και ένα πρόσωπο του έργου, έτσι ώστε ο ρόλος του αναγνώ­ στη να ανατίθεται στο πρόσωπο αυτό και την ίδια στιγμή ο δισταγμός να αναπαρίσταται, να γίνεται ένα από τα θέματα του έργου, γ) να αρνηθεί ο αναγνώστης τόσο την αλληγορική όσο και την «ποιητική» ερμηνεία του κειμένου7) ή ο Chris Baldick («μια μορφή μυθοπλασίας όπου το δυνα­ τό και το αδύνατο συγχέονται τόσο πολύ ώστε να αφήνουν τον αναγνώστη -και ουχνά τον αφηγητή και/ή τον κεντρικό χαρακτήρα- χωρίς εξήγηση για τα παρά­ ξενα γεγονότα της ιστορίας»8). Το μεγα­ λύτερο μέρος του μυθιστορήματος της Βλάμη μετεωρίζεται ανάμεσα στην αλή­ θεια και την ψευδαίσθηση, την πραγματι­ κότητα και το όνειρο (ακριβέστερα: τον εφιάλτη), με αποτέλεσμα να εισχωρεί

ΤΟ Σ διαρκώς στον αναγνώστη, αλλά και στην κεντρική ηρωίδα της αφήγησης, η αμφι­ βολία για το εάν τα διαδραματιζόμενα γεγονότα ανήκουν στον πραγματικό κό­ σμο, δηλαδή εάν θα μπορούσαν να συμ­ βούν, ή εάν εντάσσονται στο μη εφικτό στοιχείο που οριοθετεί το φανταστικό9. Ποτέ η Αγγελικά -και μαζί της ο αναγνώ­ στης- δεν είναι σίγουρη εάν βλέπει μπροοτά της τον Σουδάρα ή τον Ασήμη Παλλόσκα, καθώς το πρόσωπο του πρώ­ του (ο οποίος παρουσιάζεται ως σημαίνουσα προσωπικότητα, με μεγάλη πολι­ τική και οικονομική επιρροή) μονίμως συγχέεται με εκείνο του δεύτερου, του αγνοούμενου αρραβωνιαστικού της ηρωίδας, ο οποίος αναμένεται να επι­ στρέφει από το μικρασιατικό μέτωπο. Οι δύο άντρες δεν θα μπορούσαν να δια φέ­ ρουν περιοσότερο, σχηματίζοντας ζεύγη διπολικών αντιθέσεων: μεσήλικας/νέός, ζωντανός/νεκρός, άμαχος/μάχιμος, ισχυρός/αδύναμος κ.λπ. Αλλά και η Αγγέλικα συγχέεται από τον Σουδάρα με τη νεκρή μνηστή του (ο. 46™), αν και το στοιχείο αυτό δεν αναπτύσσεται ιδιαίτερα. Έντονη είναι και η παρουσία στοιχείων γοτθικού μυθιστορήματος11: το μέγαρο του Σουδάρα θυμίζει μεσαιωνικό κάστρο, μοναστήρι, εκκλησία και κοιμητήριο12 ταυτόχρονα, με τη βαριά επίπλωση, τη χρυσή αξίνα στο κέντρο του τραπεζιού, τα φέρετρα και την τρομερή θρησκόλη­ πτη οικονόμο, που μιλάει χρησιμοποιώ­ ντας εδάφια της Αγίας Γραφής, ενώ ιδιαί­ τερα τρομακτικό είναι το επεισόδιο με την τελική σύγκρουση ανάμεσα στον Ασήμη και τον Σουδάρα και την Αγγέλικα να γλιτώνει κυριολεκτικά «από του Χάρου τα δόντια» (σσ. 164-172). Και, βέβαια, στο ίδιο κλίμα εντάσσεται η μακάβρια σκηνή του δείπνου που παραθέτει ο Σουδάρας στους έξι κατηγορούμενους για τη Μικρασιατική Καταστροφή, δείπνο που λαμβάνει χώρα σε ένα διάλειμμα της πε­ ριβόητης «δίκης των εξ» (σσ. 177-189)

και υπερτονίζει τη σύ­ γκρουση. ορθολογικού και ανορθολογικού, η οποία καθορίζει το γενι­ κό σχήμα του φανταστι­ κού: έξι άδεια καθίσματα στην τραπεζαρία του Σουδάρα περιμένουν τους υψηλούς προσκεκλημένους, ο οικο­ δεσπότης συνομιλεί, υποτίθεται, μαζί τους και ο έβδομος προσκεκλημένος, ο Θάνατος, καραδοκεί. Αυτός ακριβώς ο θάνατος, πανταχού πα­ ρών στο μυθιστόρημα της Βλάμη, αποτε­ λεί, άλλωστε, ένα από τα κυριότερα μοτίβα του γοτθικού μυθιστορήματος. Το εμβληματικό στοιχείο του Σουδάρα, υπη­ ρέτη του Θανάτου, είναι η νεκρολαγνεία του: επισκέπτεται συχνά το νεκροταφείο, για να μιλήσει στη νεκρή αγαπημένη του, ονειρεύεται να φτιάξει ένα νεκροταφείο, «μεγάλο για χιλιάδες χιλιάδων νεκρούς» (ο. 211), ενώ, όταν προσβάλλεται από πνευμονία και βλέπει τη «σχέση» του με τον Χάρο να δυσκολεύει, παραγγέλνει μια δωδεκάδα φέρετρα, για να «θάψει» διάφορα πρόσωπα της ιστορίας (σσ. 205-210), θεωρώντας ότι έτοι διασφαλί­ ζει την παράταση της δικής του ζωής και αμύνεται αποφασιστικά «απέναντι στην ύπουλη επίθεση του θανάτου» (ο. 206). Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η υποπλοκή που εστιάζει οτην κλοπή των σταυρών από νεκροταφεία της Αθήνας και άλλων πόλεων, γεγονός που οδηγεί στη σύλληψη του Στρατή, φίλου της Αγγέλικας, ως βασικού υπόπτου και φτάνει να συζητηθεί ακόμη και στη Βουλή (η «λύση» του μυστηρίου είναι, αναπόφευ­ κτα, αλληγορική: οι κλέφτες των σταυ­ ρών είναι οι άταφοι νεκροί της Αλμυρός Ερήμου και οι πνιγμένοι του Σαγγάριου). Η ίδια η Αγγέλικα αυτοκτονεί στο τέλος της ιστορίας, όπως και ο στρατηγός Μάρ­ κου, ηρωικό απομεινάρι του πολέμου του 1897, ο οποίος, επιπρόσθετα, ασχο-

ΜΑΪΟΣ 2008 14-7

δ ι α β α ζ ω ] . Α Φ I Ε Ρ Ω Μ ,

λείται με τον πνευμαχιομό, ομολογώ­ ντας με ιοχυρή δόση αυιοσαρκασμού ότι όλοι οι ουνταξιούχοι στρατιωτικοί επιδί­ δονται σε αυτό το χόμηυ, «για να διορ­ θώσουν ό,τι κάμανε ατην πρωτίτερή τους ζωή, φέρνοντας δηλαδή από τον άλλο κόομο ψυχές, αντί να τις στέλνουν εκεί από τούτο τον κόσμο» (ο. 34). Η Εύα Βλάμη γενναία και συνειδητά επι­ λέγει να ενδύαει την ιστορία της με τον μανδύα του αλληγορικού15 και του φα­ νταστικού, γνωρίζοντας ότι αυτό το εί­ δος συνάδει με την ταραγμένη περίοδο που παρουσιάζει στο μυθιστόρημά της, μια περίοδο που στιγμάτισε ανεξίτηλα τον ελληνισμό. Όπως χαρακτηριστικά

έχει επισημανθεί, σε περιόδους κοινωνικοπολιτικής κρίοης, «η πραγματικότητα παύει να είναι αυτή που φαίνεται, οι στα­ θερές της ρευστοποιούνται, η ασφάλεια που ένιωθε έως εκείνη τη στιγμή το άτο­ μο καταοτρέφεται, ο εφησυχασμός δεν υφίσταται πλέον και τα όποια λογής τ έ ­ ρατα κάνουν, φυσιολογικά, την εμφάνισή τους αποκαλύπτοντας τη φύση του αν­ θρώπου»14. Αυτά τα «τέρατα» κυριαρχούν και στα Όνειρα της Αγγελικός, μετατρέποντας τα όνειρα της ηρωίδας σε εφιά λ­ τες και προσφέροντας υλικό για μερικές από τις πλέον συναρπαστικές -και ακόμη σχετικά άγνωστες- σελίδες της νεοελ­ ληνικής πεζογραφίας. ■

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Γιώργος Πολ. Παπαδάκης, Οι δρόμοι του φαπαοτικού Θεωρητικές προοεγγίοεις, απόψεις και διηγή­ ματα, Οξύ, Αθήνα 2005, σ. 26. 11Βλ. Εύα Βλάμη, Τα όνειρα της Αγγέλικας, Εκδόσεις του Αιγαίου, Αθήνα 1958. Όλες οι παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες του μυθιστορήματος αντι­ στοιχούν στην παραπάνω έκδοση. 11Διεξοδικό για το γοτθικό μυθιστόρημα βλ. Marie Mulvey-Roberts (ed.), The Handbook to Gothic Literature, NewYork University Press, New York 1998. 0 Todor­ ov υποστηρίζει ότι το γοτθικό μυθιστόρημα επιβε­ βαιώνει την άποψη ότι το φανταστικό τοποθετείται στο όριο δύο γενών, του «θαυμαστού», δηλαδή του υπερφυσικού που γίνεται αποδεκτό, και του «παρά­ ξενου», δηλαδή του υπερφυσικού που εξηγείται (βλ. Τοντόροφ, Εισαγωγή στη φαπαστική λογοτεχνία, ΰ.π., σ. 54). 17Το σπίτι του Σουδάρα αποτελεί χαρακτηριστικό δείγ­ μα δυναμικού σκηνικού (ως προς τη συμμετοχή στη δράση) και ατμοσφαιρικού σκηνικού (ως προς τη νο­ ηματική λειτουργία). Βλ. Βαγγέλης Αθανασΰπουλος, Οι ιστορίες του κόσμου. Τρόποι της γραφής και της ανάγνωσης του οράματος, Πατάκης, Αθήνα 2005, σσ. 67, 70-71. 13Σημειώνεται, επίσης, η επιτυχημένη χρήση από τη Βλάμη της μεθόδου του «αλληγορικού ονόματος» για τη σκιαγράφηση των χαρακτήρων. Για τη μέθοδο αυτή, βλ. ενδεικτικά Rene Wellek and Austin Warren, Theory of Literature, Penguin Books, London 1985, σ. 219 (1η έκδοση: 1949). Για τον συμβολισμό των ο­ νομάτων των βασικών χαρακτήρων της Βλάμη, βλ. Μαρία Μάντακα-Τριφύλλη, «Η Εύα Βλάμη στα δύο τελευταία μυθιστορήματά της», περ. Νέα Εστία, τό­ μος 136, Ιούλιος-Δεκέμβριος 1994, σ. 1555. 14Βλ. Μάκης Πανώριος, Το ελληνικό φαπαστικό διή­ γημα, τόμος Α’, Αίολος, Αθήνα 1987, σ. 9.

1Για μια σφαιρική θεώρηση του βίου και του έργου της Βλάμη, βλ. Παντοφίλη Βαρβαρήγου, «Χρονολόγιο Εύας Βλάμη», περ. θέματα Λογοτεχνίος, τχ. 28, Ιανουάριος-Απρίλιος 2005, σσ. 96-102. 7Βλ. Δημήτρης Δασκαλόπουλος, «Εύα Βλάμη» (παρουσίαση-ανθολόγηση), στο: Η Μεταπολεμική πεζο­ γραφία. Από τον πόλεμο του ΊΟ ώς τη δικτατορία του '67, τόμος Γ’, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα 1989, ο. 19. 3Βλ. Άλκης θρύλος, «Πεζογραφία», περ. Καινούρια Εποχή, χειμώνας 1958, ο. 362. 1Βλ. Απόστολος Σαχίνης, Νέοι πεζογράφοι. Είκοσι χρόνια νεοελληνικής πεζογραφίας: 1945-1965, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1965, σσ. 85-92. 3Βλ. Αρης Δικταίος, «Τα όνειρα της Αγγελικός», περ. Καινούρια εποχή, χειμώνας 1958, σ. 372. • Βλ. Roger Caillois, Au Coeur du fantastique, Gallimard, Paris 1965, σ. 161. 7Βλ. Τσβετάν Τοντόροφ, Εισαγωγή στη φαπαστική λογοτεχνία, μτφρ. Αριστέα Παρίση, Οδυσσέας, Αθή­ να 1991, σ. 42. Από τους παραπάνω όρους, ο τρίτος μάλλον δεν ισχύει εδώ, καθώς η κριτική, όπως ήδη αναφέρθηκε, συχνά διαβάζει το μυθιστόρημα της Βλάμη ως αλληγορία για το θάνατο της Μεγάλης Ι­ δέας. Για μια συζήτηση -και ενίοτε αμφισβήτησητων όρων του Todorov (ειδικά του τρίτου), βλ. Chris­ tine Brooke-Rose, «Historical Genres/Theoretical Genres: A Discussion of Todorov and the Fantastic», New Literary History, Vol. 8, No 1, Autumn 1976, σσ. 145-158. ' Βλ. Chris Baldick, The Concise Oxford Dictionary of Literary Terms, Oxford University Press, Oxford & New York 1990, σ. 81. 1Για την εισχώρηση της αμφιβολίας στον αναγνώστη και το κεντρικό πρόσωπο της αφήγησης, βλ. και

143

ΜΑΪΟΣ 2008

ΙΣΤΟΡΙΑ

Τι είναι επιτέλους η Μακεδονία; Πάνω σε ποιους θεσμούς στηρίχτηκε και εξαπλώθηκε η μακεδονική εποποιία, διαδίδοντας τον ελληνομακεδονικό πολιτισμό στα Βαλκάνια, στην Αίγυπτο και την Ασία; Μέσω ποιων διαύλων οι απόηχοι της ιστορικής και πολιτικής της εξέλιξης έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, επηρεάζοντας τη σύγχρονη ελληνική ιστορία; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντάει στο βιβλίο του N.G.L. Hammond, «Το Μακεδονικό Κράτος».

ΠΓ1

□ [J

Εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΑΕΒΕ, Νικηταρά 2 ,106 78 Αθήνα, τηλ.: 210-3822496, 210-3838020 - fax: 210-3809150, e-mail: papazisi@otenet.gr - www.papazisi.gr

Ιστορικό μυθιστόρημα: ένας διάλογος Από την Νίκη Ορφανού

οιο είναι το ιστορικό μυθιστόρημα σήμερα και ποια είναι ή σχέση του

•

I

με την ιστορία; Έχει κάποιο παιδευτικό ρόλο να επιτελέσει; Ποιες είναι

I

οι παγίδες του παρελθόντος και ποια τα διλήμματα που αντιμετωπίζει

ο συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων; Πόση ελευθερία του επιτρέπεται; Υπάρ­ χουν στεγανά στη λογοτεχνία; Και, τελικά, έχει νόημα να μιλάμε για ιστορικό μυ­ θιστόρημα στην εποχή μας; Συμφωνίες και α-συμφωνίες, ενδιαφέρουσες ματιές σε παρελθόν και μέλλον, αλλά και αρκετά ερωτήματα για περαιτέρω... κονταρομαχίες, προέκυψαν στη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης που είχαμε πάνω στο θέμα του ιστορικού μυθι­ στορήματος, ένα όμορφο βράδυ πριν από λίγες βδομάδες, με τον Νίκο Κυριαζή, αναπληρωτή καθηγητή του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Θεσσα­ λίας και συγγραφέα, τον Αλέξπ Ζήρα, κριτικό λογοτεχνίας, τον Γιώργο Περαντωνάκη, υποψήφιο διδάκτορα Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθη­ νών - κριτικό λογοτεχνίας και τη Λεία Βιτάλπ, συγγραφέα.

150

ΜΑΪΟΣ 2008

Ξεκινώντας αυτή τη συζήτηση, ίσως είναι καλό να επιχειρήσου­ με να προσεγγίσουμε τον όρο ιστορικό μυθιστόρημα... Περαντωνάκης: Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν πλέον δύο είδη ιστορικού μυ­ θιστορήματος. Το παραδοσιακό, το οποίο κινείται στο πλαίσιο και τα δεδομένα του 19ου αιώνα, και αυτό που ονομάζεται στη φιλολογία «ιστοριογραφική μετα-μυθοπλααία». Πρόκειται για το μυθιστόρη­ μα το οποίο έχει κάποιο ιοτορικό φόντο και τηρ εί τις συμβάσεις του ιστορικού μυ­ θιστορήματος, ξεχωρίζει όμως γιατί στό­ χος του είναι να ξαναδιαβάσει την ιστο­ ρία με όρους του σήμερα, ακόμα και ανασκευάζοντάς την. Και σ' αυτό το πλαίσιο κινούνται γραφές αναθεωρητικές και ποικίλες τεχνικές: ο ρεαλισμός δεν ε ί­ ναι πάντα η σύμβαση, υπάρχει πολυφω­ νία, περνάμε οε αντιηρωικά πρότυπα και σε ένα συνεχή διάλογο με την ιστορία, αλλά και με το παρόν. Ζήρας: Θα έλεγα ότι ο διαχωρισμός σε ιστορικά μυθιστορήματα και μη είναι λίγο αυθαίρετος, και συνήθως δεν προέρχε­ ται από τους ίδιους τους συγγραφείς αλ­ λά διαμορφώνεται υστερογενώς από την κριτική ή την τάση της θεωρίας να ευνο­ ούν ενότητες και κύκλους θεμάτων, πα­ ρά επιμέρους βιβλία. Δεν είμαι σίγουρος αν σε άλλες λογοτεχνίες ισχύει ένας τ έ ­ τοιος διαχωρισμός, αν δηλαδή ένας μυθιστοριογράφος που αναφέρεται σε μια ιστορική περίοδο ή ένα ιστορικό συμβάν ή ενσωματώνει στη μυθοπλασία του κά­ ποια ιστορικά πρόσωπα είναι κάτι δια φο­ ρετικό από τον συνήθη μυθιστοριογράφο. Βέβαια, στην Ελλάδα, η επιμονή στον όρο «ιστορικό» έχει μια καταγωγή, καθώς η διαμόρφωση και εξέλιξη του μυθιστορήματος που εμπλέκεται με την ιστορία, που τη χρησιμοποιεί δηλαδή και με κάποιον τρόπο παίρνει θέση απέναντι

της, σχετίζεται με εθνικές διεκδικήσεις, οράματα, μύθους και επιδιώξεις. Με ό,τι τέλος πάντων εννοούμε ως εθνική ταυ­ τότητα. Για ένα μεγάλο διάστημα αυτά συμπορεύονταν, καθώς κάποια μυθιστο­ ρήματα στρατεύονταν στην έννοια του έθνους, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν. Η εθνική ταυτό τη τα καθρεπτιζόταν στη σύνθεση, στα θέματα αλλά και στο ιδεο­ λογικό περιβάλλον που προέβαλλε ως ορίζοντά του το μυθιστόρημα. Νομίζω πάντως ότι τα τελευταία χρόνια αυτό εκλείπει, γι' αυτό και λιγοστεύουν τα βι­ βλία που διεκδικούν εξ υπαρχής τον τ ί­ τλο του ιστορικού μυθιστορήματος. Κυριαζής: Έχω μια μικρή ένσταση πάνω σ' αυτό, δεδομένου ότι και στην ξένη λο­ γοτεχνία βλέπουμε να φιγουράρει ο τ ί­ τλος του ιστορικού μυθιστορήματος ή του ιστορικού συγγραφέα (χαρακτηριστι­ κό παράδειγμα ο Πάτρικ Ο' Μπράιαν, που χαρακτηρίζεται από τους Τά/μς ως ο με­ γαλύτερος ιστορικός συγγραφέας της αγγλικής λογοτεχνίας), οπότε δεν είμαι σίγουρος αν η Ελλάδα ξεχωρίζει απαραί­ τητα σ' αυτό. Οπωσδήποτε συμφωνώ με την άποψη ότι η ιστορία ξαναγράφεται με όρους του σήμερα. Δεν πιστεύω όμως ότι αυτό συμβαίνει μόνο στο χώρο του μυθιστορήματος, αλλά παρατηρείται και στην ιστορία ή και την οικονομική ιστο­ ρία. Κάθε εποχή ξαναγράφει την ιστορία με βάση το δικό της πρίσμα.

Κυρία Βιτάλη, μπορούμε σήμερα να χαρακτηρίσουμε ένα βιβλίο ιστορικό μυθιστόρημα χωρίς να περιπέσουμε σε... σφάλμα; Βιτάλη: Το ιστορικό μυθιστόρημα υπάρ­ χει, με διαφορετικούς όμως όρους απ' ό,τι υπήρχε στο παρελθόν. Ωστόσο πολ­ λ οί συγγραφείς του είδους αποφεύγουν πλέον να χαρακτηρίσουν τα βιβλία τους ιστορικά, ακριβώς για να μη γίνει σύγχυ-

ΜΑίΟΣ 2008

151

[

δ ι α β α ζ ω ] Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ

Η M A

Γκορ Βιντάλ, Ιουλιανός. Ο εκκεντρικός αυτοκράτορας γίνεται αφορμή για ένα από τα πιο δημιουργικά ιστορικά μυδιστορήματα. ση με τα παλαιού τύπου ιστορικά μυθι­ στορήματα, που είχαν συγκεκριμένη φόρμα και κανόνες. Θα έλεγα ότι το ιστο­ ρικό μυθιοτόρημα σήμερα, για να έχει λόγο ύπαρξης, δεδομένου ότι τα πάντα αναθεωρούνται, θα πρέπει τουλάχιστον να φωτίζει το παρελθόν και τους ήρωες με διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι ένα επίση­ μο βιβλίο ιστορίας. Να αναδεικνύει νέους ήρωες, πιθανώς αδικημένους από την επίσημη ιστορία ή αμφιλεγόμενους, που ανήκουν στις σκοτεινές σελίδες του πα­ ρελθόντος. Ξέρετε, ο σύγχρονος ανα­ γνώστης έχει ή τείνει να έχει αυτήν την απαίτηση όταν διαβάζει ένα ιστορικό μυ­ θιστόρημα. Ζητάει να βρει μια άποψη. Η οποία μπορεί να είναι και πολιτική άπο­ ψη. Προοωπικά πιστεύω ότι το ιστορικό μυθιστόρημα είναι στο βάθος του πολιτι­ κό μυθιστόρημα, διότι η ίδια η ιστορία εί­ ναι συνδεδεμένη με την πολιτική. Άλλω­ στε στις μέρες μας, που ακόμα και οι ιστορικοί έχουν αρχίσει να κοιτάζουν λίγο λοξά τα γεγονότα της ιστορίας, θα ήταν τουλάχιστον άκαιρο αν το ιστορικό μυθι­

IOLKDX ■

ΕΚΔΟΣΕΙΣ PUBLICATIONS

στόρημα έμενε στα στενό πλαίσια του παρελθόντος. Βέβαια αυτά τα στεγανά του παρελθόντος ο συγγραφέας δεν εί­ ναι εύκολο να τα σπάσει, δεδομένου ότι είναι κατά την έρευνά του συνεχώς κυ­ κλωμένος από τις κυρίαρχες ερμηνείες. Προσωπικό δουλεύω ως εξής: αφού με­ λετήσω τις πηγές (και σ' αυτό αφιερώνω πάντα μπόλικα χρόνια), στη συνέχεια προοπαθώ να τις... ξεχάσω. Να βγω δη­ λαδή μέσα από τα στεγανά της επίσημης ιστορίας, για να μπορέοω να δουλέψω ανθρωποκεντρικά. Αυτή ήταν και η δυ­ σκολία που είχα γράφοντας την Ιερή πα­ γίδα, να διαμορφώσω τους ήρωες έτσι που να μην επηρεάζονται μόνο από τα ιστορικά γεγονότα αλλά οι ίδιοι, με τις πράξεις τους, να επηρεάζουν και να δη­ μιουργούν τα ιστορικά γεγονότα.

Αυτό σημαίνει ότι ο συγγραφέας επιτρέπει στη φαντασία του να δουλέψει... Βιτάλη: Απόλυτα. Αν δεν επιτρέψει ο συγγραφέας στη φαντασία του να δη­ μιουργήσει μια φανταστική ιστορική πραγματικότητα, η οποία όμως να πατάει γερό στα γεγονότα, τότε δεν γράφει μυ­ θιστόρημα. 0 ουγγραφέας, σε αντίθεση με τον ιστορικό, έχει το δικαίωμα ή, αν θέλετε, την υποχρέωση να συμπληρώνει τα κενό της ιστορίας με τη φαντασία του. Ξέρετε, η δυσκολία για έναν συγγραφέα δεν είναι να κρύψει αλλά να πει κάποιες αλήθειες -αυτές τις οποίες ο ίδιος πι­ στεύει. Στην Ελλάδα, από τη μεταπολί­ τευση μέχρι σήμερα, νομίζω ότι έχει παγιωθεί ένα είδος κουλτούρας με στερεό­ τυπα, όπου έχουν αγιοποιηθεί ιδέες και

Από ΤΟ 1961 στα ελληνικά γράμματα

Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

πράγματα, όπως π.χ. μια συγκεκριμένη αντιμετώπιση της ελληνικότητας. Καλεί­ ται ο συγγραφέας που θέλει να πει κάτι διαφορετικό να δώσει μια μάχη. Γιατί ο αναγνώστης κρατάει θέση άμυνας, κα­ θώς νιώθει ότι πας να του ανατρέψεις το πιστεύω του, και νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να καταφέρεις να περάσεις μια νέα οπτική. Αυτός όμως είναι ένας καλός οτόχος του ιστορικού μυθιστορήματος.

Άρα μπορούμε να πούμε ότι στην ψυχή του σύγχρονου ιστο­ ρικού μυθιστορήματος βρίσκεται η διάθεση διαμόρφωσης μιας διαλεκτικής θεώρησης της ιστο­ ρίας, η οποία αντιστρατεύεται την προηγούμενη ολιστική, και επιτρέπει πολλαπλές ερμηνείες; Περαντωνάκης: Μέχρι πρότινος κυριαρ­ χούσε ένα είδος ιστορισμού, ότι δηλαδή τα πάντα είναι δεδομένα. Πλέον στη λο­ γοτεχνία ο συγγραφέας ψάχνει να βρει και να αναδείξει συμβάντα τα οποία πέ­ ρασαν απαρατήρητα. Όχι γιατί θέλησε μια συνωμοσία να τα αποκρύψει, απλά γιατί η ιστορία κράτησε την πλευρά της τρέχουσας ιδεολογίας. Το ιστορικό μυθι­ στόρημα πλέον, θα λέγαμε, είναι μια φυγόκεντρος δύναμη, που προσπαθεί να ξαναδεί τα πράγματα, να τα ερμηνεύσει μέσα από μια άλλη ματιά, εξίσου υποκει­ μενική, και το δηλώνει. Ξαναδιαβάζουμε μέσω του ιστορικού μυθιστορήματος την ιστορία από τη σκοπιά που ψάχνει τα πράγματα πέρα από τους στερεότυπους κανόνες. Κυριαζής: Προσωπικά συμφωνώ με την

9

I Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

άποψη που εξέφρασε η κυρία Βιτάλη, ότι το ιστορικό μυθιστόρημα, όπως και η ιστορία, πρέπει να ερμηνεύει τα γεγονό­ τα. Με την προϋπόθεση ότι πάντα ξεκι­ νάμε από κάποια γεγονότα. Όσο πιο πίσω πάμε, βέβαια, τα γεγονότα δεν είναι τόσο δεδομένα και, ανάλογα με το ποιον δια­ βάζουμε, προσπαθούμε να ερμηνεύσου­ με την ιστορία. Για παράδειγμα, αν πάμε στην οικονομία της αρχαίας Αθήνας, η εκδοχή που δεχόμασταν πριν από είκοσι περίπου χρόνια -και λιγότερα ίσως- ήταν ότι η αρχαία οικονομία ήταν μια πρωτό­ γονη οικονομία, χωρίς ανεπτυγμένους τομείς. Άποψη που αμφισβήτησαν κά­ ποιοι αμερικανοί οικονομολόγοι, πολύ πριν από τους έλληνες συναδέλφους τους μάλιστα, καθώς έδειξαν ότι η άπο­ ψη αυτή ήταν λανθασμένη και ότι στην πραγματικότητα η αθηναϊκή οικονομία τον 4 αιώνα π.Χ. ήταν εξαιρετικά σύγχρο­ νη. Υπήρχαν τράπεζες, ανώνυμες εται­ ρείες, ακόμα και offshore εταιρείες. Βέ­ βαια η ερμηνεία εξαρτάται και από τα ερ­ γαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας. Ως σύγχρονοι ιστορικοί ή οικονομολόγοι, έχουμε τελείω ς διαφορετικά εργαλεία ερμηνείας απ' αυτά που είχαν πριν από μερικές δεκαετίες. Και αυτό νομίζω ότι γίνεται σε όλες τις επιστήμες, έχουμε μια διαλεκτική σχέση και μια ανατροπή.

Θεωρείτε λοιπόν ότι ο συγγραφέας του ιστορικού μυθιστορήματος έχει αυτόν τον περιορισμό, να ξεκινά από τα γεγονότα... Κυριαζής: Ναι, ο συγγραφέας μπορεί να δίνει τη δική του ερμηνεία, όταν αυτή δεν είναι τελείω ς αντίθετη από τα γεγο-

Γιώργος Καπράνος Φ Λ Ο Γ ΙΣ Μ Ε Ν Ο Ι Δ Ρ Ο Μ Ο Ι 1897-1922 Σμύρνη: ΠωΑούνται οικόπεδα μεγάλου μέλλοντος Ενα ιστορικό μυθιστόρημα που αναβιώνει μερικές από τις πιο έντονες στιγμές των περιπετειών του Ελληνισμού για μια περίπου εικοσιπενταετία. Μια δυνατή αφήγηση που εικονογραφεί το αυθεντικό πλαίσιο των γεγονότων με αποκορύφωμα τις φοβερές ημέρες της Μικρασιατικής Καταστροφής και της πυρκαγιάς τής άλλοτε ωραιότερης πόλης των ιωνικών παραλίων.

si1 ϊΓ

Σελίδες 48ο, Τιμή ι8,οο «.ISBN 978-960-426-467-4

IO L K O X

I Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] l l I T O P I K O

Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

νότα. Δεν θα μπορούσε να πει κανείς άτι γράφει ιστορικό μυθιστόρημα όταν δια­ στρεβλώνει ένα ιστορικό γεγονός, λέγο­ ντας, για παράδειγμα, ότι ο Ναπολέων νί­ κησε στο Βατερλώ. Αυτό μπορεί μόνο να γίνει σε βιβλία τύπου «τι θά γινόταν αν», και θα μπορούσε να ονομαστεί φανταστι­ κή ιστοριογραφία.

επειδή δεν ήθελα να είναι αυθαίρετη, συνέχισα να ψάχνω. Και ανακάλυψα στις πηγές της Βενετίας τον Ιάκωβο να ζει στη Βενετία ως έμπορος. Έτσι κλήθηκα να του φτιάξω μια ζωή για το άγνωστο τμή­ μα του βίου του. Αν ο συγγραφέας δεν έχει εκεί την πλήρη ελευθερία, τότε δεν είναι συγγραφέας.

Ζήρας: Νομίζω ότι όλοι συμφωνούμε σ' αυτό. Τα γεγονότα που συνθέτουν το πλαίσιο αναφοράς ενός ιστορικού μυθι­ στορήματος πρέπει να είναι διασταυρω­ μένα και επιβεβαιωμένα από διάφορες πηγές. Από κει και πέρα υπάρχει ένα πο­ λύ μεγάλο πεδίο ελευθερίας του συγ­ γραφέα, να ενεργήσει με τη δική του φα­ ντασία. Λόγου χάριν, να αναπτύξει την ψυχική αποτύπωση του ιστορικού πλαι­ σίου στις τύχες των ανθρώπων, οτις ιδέες και στις πεποιθήσεις τους. Άλλω­ στε, γνωρίζουμε όλοι ότι η ίδια η ιστορία ανακαλύπτει διαρκώς, με νέα ευρήματα και τεκμήρια, το παρελθόν της. Πράγμα που σημαίνει ότι τίποτε δεν είναι στατι­ κό...

Νιώσατε καθόλου σ' αυτήν την πορεία αμφιβολία για το αν θα έπρεπε ή όχι να γράψετε κάτι;

Βιτάλη: Ο συγγραφέας χρειάζεται τη φα­ ντασία του για να κάνει επιλογές σε δι­ λήμματα -για τί πολλές φορές η φαντα­ σία μπορεί να συνθέσει μια πιο «πραγμα­ τική» πραγματικότητα. Όταν ξεκίνησα την Ιερή παγίδα και έψαχνα τους ήρωές μου, στην περίπτωση του πρωταγωνιστή μου, του 14χρονου Ιάκωβου, σκόνταψα πάνω σε μια διάσταση απόψεων στα ιστορικά εγχειρίδια: αλλού αναφερόταν ότι ο Μωάμεθ σκότωσε τον Ιάκωβο και αλλού ότι ο Μωάμεθ τον πήρε στο χαρέμι του. Εκεί έπρεπε να κάνω μια επιλογή και.

Βιτάλη: Να το πω κι έτσι: κάθε φορά που ένα κουδουνάκι κινδύνου μου έλεγε ότι δεν έπρεπε να γράψω κάτι, το έγραφα. Πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να τολμάς να πηγαίνεις κόντρα σε κάποια πράγματα. Κι ας σε λένε «αιρετικό». Υπάρχει πλέον ένα ρεύμα που τολμάει να συγκρουστεί με παλαιότερες αλήθειες. Να εκθέοει τους προβληματισμούς του. Τάσσομαι μ' αυ­ τήν τη μερίδα, γιατί πιστεύω ότι το μέλ­ λον θα μας δώσει περισσότερη ελευθ ε­ ρία να είμαστε ο εαυτός μας και να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.

Τι συμβαίνει, ωστόσο, με τον αναγνώστη που νομίζει ότι θα μάθει ιστορία μέσα από το ιστο­ ρικό μυθιστόρημα; Ζήρας: Είναι γεγονός ότι πολλές γενιές ελλήνων αναγνωστών σχημάτισαν μια συγκεκριμένη αίοθηση και, έπειτα, βε­ βαιότητα για το πώς έγιναν τα πράγματα στη νεότερη ιστορία μας, βασισμένοι σε λαϊκά μυθιστορήματα τα οποία ακόμα και ώς τα μέσα του 20ού αιώνα δημοσιεύο­ νταν σε επιφυλλιδικές συνέχειες σε εφη-

Χριστιάννα Λούπα ΣΤΟ ΥΣ Δ Ρ Ο Μ Ο Υ Σ ΤΟ Υ ΠΕΠΡΩ Μ ΕΝ Ο Υ Μεσοπόλεμος - Κατοχή - Εμφύλιος Μέσα από τις πλουσιότατες εμπειρίες της ηρωίδας του έργου, ο αναγνώστης παρακολουθεί καρέ-καρέ την τραγικ πορεία της Ιστορίας της Ελλάδας τόυ 20°* αιώνα, από τα χρόνια της δεκαετίας του ’20 μέχρι και τη δεκαετία του 'so. Μια ζωή συναρπαστική, σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Γένοβα και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, την εποχή των μεγάλων παγκόσμιων αναταράξεων. Σελίδες 400. Τιμή v,oo«, ISBN 978-960-426-453-7

Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

μερίδες. Η ζωή των οπλαρχηγών και αγωνιστών του 1821 ήταν ένα από τα αγαπητά θέματα αυτού του είδους, που οι ρίζες του φτάνουν ώς τις λαϊκές φυλλάδες του 18ου αιώνα. Αλλά προφανώς σημασία έχουν εδώ οι στερεότυπες έν­ νοιες με τις οποίες ανασκευαζόταν η ιστορία και διαβαζόταν αυτή η μορφή του λαϊκού μυθιστορήματος. Ποιος ήταν ο καλός και ο ηρωικός, ποιος ο βίαιος και κτηνώδης, ποια η ωραία και σεμνή κ.ο.κ. Όλα αυτά υποτάοσονταν σε μια εθνοκεντρική αντίληψη, η οποία, δεν πρέπει να το ξεχνάμε, προετοιμαζόταν από ανάλο­ γα στερεότυπα με βάση τα οποία ήταν γραμμένα τα βιβλία ιστορίας της στοι­ χειώδους και της μέσης εκπαίδευσης. Πράγμα που συνέβαλε στην ιδεολογική μας διαμόρφωση και επηρέασε την πολι­ τική σκέψη όλων μας. Είναι λάθος να πι­ στεύουμε ότι η εθνιοτική μας συσπείρω­ ση προωθήθηκε από τη λαϊκή δεξιά, το ίδιο έντονα οτηρίχθηκε και από τη λαϊκή αριστερά! Περαντωνάκης: Το παραδοσιακό ιστορικό μυθιστόρημα υποκαθιστούσε την ιστο­ ρία. Το κοινό που δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να διαβάσει ένα ιστορικό εγχειρί­ διο επέλεγε το ιστορικό μυθιστόρημα, που θεωρείτο μια ακριβής ανάπλαση των ιστορικών γνώσεων. Πλέον δεν ισχύει κάτι τέτοιο, γιατί έχει γίνει συνείδηση ότι το ιστορικό μυθιστόρημα δεν αναφέρεται σε, αλλά σημαίνει μια πραγματικότη­ τα, με άλλα λόγια κατασκευάζει τη δική του. Βέβαια ο αναγνώστης πάντα ταυτί­ ζει αυτά που διαβάζει με την πραγματι­ κότητα, δεν ξέρω αν θα το ξεπεράσει πο­ τέ. Μόνο αν ανοίξει η αναγνωστική του

_

μ

υ

θ

ι

ί Δ I A Β A Ζ Ω 1 σ τ ό ρ η μ α !

Υπάρχουν όμως και συγγραφείς που προσπαθούν να εκμεταλ­ λευτούν την αδυναμία αυτή του αναγνώστη να ταυτίζει ό,τι δια­ βάζει με την πραγματικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Νταν Μπράουν, που στον Κώδι­ κα Ντα Βίντσι ισχυρίζεται (σε ει­ σαγωγική σελίδα του βιβλίου) ότι οι πηγές του είναι εξακριβω­ μένες... Κυριαζής: Το καλό ιστορικό μυθιστόρημα πρέπει να αποτρέπει τον αναγνώστη απ' αυτό το λάθος -και όχι να τον εκμεταλ­ λεύεται για να πουλήσει περισσότερο. Μάλιστα, θα έλεγα ότι στόχος του καλού ιστορικού μυθιστορήματος είναι να βοη­ θάει τον αναγνώστη να πηγαίνει ένα βή­ μα παραπέρα στη διάθεσή του για ιστο­ ρική γνώση. Να λειτουργεί σαν απεριτίφ, να τον κάνει να θέλει να μάθει περισσό­ τερα, να διαβάσει ιστορία.

Χρήστος Θ. Παπαδημητρίου

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝ ΣΕΜΠΑΣΤΙΑΝ ΜΠΑΧ I ί I I;

Απόδραση από τη ναζιστική Γερμανία Ένα νέο, με εντυπωσιακή πλοκή και εναλλαγές ιστορικό μυθιστόρημα, που η εξέλιξη και οι ρυθμοί του θυμίζουν καλογυρισμένη κινηματογραφική ταινία. Ο αναγνώστης βιώνει και ο ίδιος την περιπετειώδη θεαματική καταγραφή της πορείας δύο ανθρώπων που σμίγουν, χωρίζουν και ξανασμίγουν, ζώντας με την αβεβαιότητα και την καθημερινή αγωνία σε μια τρομοκρατημένη Ευρώπη του Β ' Παγκοσμίου Πολέμου.

ί Σελίδες 272. Τιμή 12,oc

IN978-960-426-488-9

[

δ ι α β α ζ ω ] Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

Πιστεύετε ότι οι έλληνες συγ­ γραφείς μειονεκτούν απέναντι στους ξένους ομότεχνούς τους;

ΣΠΒΕΝ.ΠΜ!ΜΦΙΛΝ1

Ο Ι ΑΡΕΤΕΣ ΤΟ Υ

Π ο λ έμ ο υ

Στήβεν Πρέσφιλντ, Οι αρετές του πολέμου. Ο συγγραφέας ζωντανεύει τον Μ. Αλέξανδρο και φτιάχνει μια σειρά με μηεστσέλερ που είχαν ως επίκεντρο τους αρχαίους Έλληνες.

Περαντωνάκης: Εδώ θα διαφωνήσω. Δεν είναι στόχος του ιστορικού μυθιστορήμα­ τος να παίρνει τον αναγνώστη από το χέ­ ρι για να τον οδηγήσει στην ιστοριογρα­ φία. Δεν υπάρχει άμεση σύνδεση λογο­ τεχνίας και μη λογοτεχνίας στο επίπεδο της γνώσης. Γιατί δεν είναι η γνώση αυτό που κερδίζει κάποιος διαβάζοντας ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Επιπλέον, ο ίδιος ο συγγραφέας δεν είναι υποχρεωμένος να τηρήσει την ιστορική δεοντολογία, να δηλώνει πηγές ή να κατευθύνει σε μια βι­ βλιογραφία. Κινείται σε ένα πολύ διαφο­ ρετικό ήθος, που είναι αυτό του μυθιστο­ ρήματος. Βιτάλη: Πιστεύω ότι με τα ιστορικά μυθι­ στορήματα ο αναγνώστης βιώνει ιστορι­ κές εμπειρίες, που τον βοηθούν να οξύ­ νει την κριτική του σκέψη απέναντι στην ιστορία και στη σημερινή πραγματικότη­ τα. Αυτό το θεωρώ πολύ πιο σημαντικό. Δεν μπορώ να δεχτώ ότι ο στόχος ενός ιστορικού μυθιστορήματος είναι διδακτι­ κός ή εκπαιδευτικός.

Κυριαζής: Το παράπονό μου θα έλεγα πως είναι το ότι, ενώ οι ξένοι ιστορικοί συγγραφείς κάθονται και ψάχνουν τα αρ­ χεία, οι έλληνες λειτουργούν αρκετά πιο πρόχειρα -και γι' αυτό και δεν γράφουν ιδιαίτερα ιστορικά μυθιστορήματα. Ποιος έλληνας έχει καθίσει να μελετήσει έστω και την Ελληνική Επανάσταση για να γρά­ ψει ένα μυθιστόρημα; Ποιος έχει ασχολη­ θεί με τα... σκοτεινά σημεία της ιστορίας, όπως λέει η κυρία Βιτάλη; Με τη οφαγή των Τούρκων στην Τριπολιτσά, για παρά­ δειγμα; 0 Πάτρικ Ο' Μπράιαν, που ανέφε­ ρα νωρίτερα, έχει γράψει είκοσι μυθιστο­ ρήματα με τους ίδιους ήρωες, αλλά κά­ θε ιστορία του βασίζεται στα αρχεία του Βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού, οι ναυ­ μαχίες που περιγράφει είναι βασισμένες σε αληθινά γεγονότα. Ποιος Έλληνας μπαίνει στον κόπο; Ζήρας: Νομίζω ότι ο έλληνας συγγραφέ­ ας δεν έχει μάθει να εργάζεται ως μυθιστοριογράφος που προηγουμένως ανα­ τρέχει σε ένα πλέγμα τεκμηρίων. Δεν έχει συνηθίσει να κάνει αρχειακή δουλειά -να ψάχνει δηλαδή, να κάνει έρευνα. Ένα μεγάλο μέρος της πεζογραφικής πα­ ραγωγής μας θεμελιώνεται στην ανά­ πτυξη ενός ουναισθήματος ή μιας ιδεο­ ληψίας για τη ζωή και τον κόσμο, και συ­ νήθως το συναίσθημα και η ιδεοληψία αρχίζουν να χάνουν την πυκνότητά τους μετά τις πρώτες πενήντα σελίδες... Κυριαζής; Θα ήθελα να συμπληρώσω σ'

Τάσος Δ. Καραγιάννης

ΤΟ ΔΟΡΥ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΦΑΙΑΣ Περσικοί Πόλεμοι Ο ήρωας του έργου -ένα υπαρκτό ιστορικό πρόσωπο, ο Αιγινήτης Πολύκριτος- είναι μια μορφή αρχετυπική τουΈλληνα Θαλασσινού, του εξοικειωμένου διαχρονικά με τη ναυτική τέχνη και το εμπόριο. Το Αρτεμίσιο και η Σαλαμίνα είναι τα γεγονότα που σηματοδοτούν χαρακτηριστικά τις κορυφαίες ιστορικές στιγμές μιας πορείας πανελλήνιας καταξίωσης και ατομικού ηρωισμού. Σελίδες 320. Τιμή ις,οοε, ISBN 978-960-426-489-6

IQ I.K 0 I

Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

αυτό ότι είναι και θέμα παιδείας. Γιατί δεν διδάσκεται σωστά στα σχολεία η ιστορία στην Ελλάδα. Βλέπω τους φοιτητές μου να μην ξέρουν ούτε τα βασικά... Γι' αυτό νομίζω ότι είναι καλό που ασχολούμαστε με το ιστορικό μυθιστόρημα. Διαφωνώ λίγο με τον κ. Περαντωνάκη. Θεωρώ ότι το ιστορικό μυθιστόρημα έχει και μια αποστολή, να κάνει τον αναγνώστη να μαθαίνει.

του ένα αίσθημα δικαίου, να υπερασπίζε­ ται το δίκαιο. Να εισπράττει ο αναγνώ­ στης τη δικαίωση του εαυτού του. Να νιώσει ότι δικαιώνεται η ύπαρξή του. Ότι δεν έχει ζήσει άσκοπα.

κύριε Περαντωνάκη, ποιες θα λέγατε εσείς ότι είναι οι αρετές ενός καλού ιστορικού μυθιστο­ ρήματος;

Κυριαζής: Όντως. Η αίσθηση του δικαίου, στην οποία αναφέρεται η κ. Βιτάλη, είναι ουσιαστικά η ανάγκη κάθαρσης στο τ έ ­ λος. Επομένως προσβλέπει σε μια διά­ πλαση. Έχει παιδευτικό χαρακτήρα.

Περαντωνάκης: Να στοχεύει στην αναζή­ τηση ταυτότητας. Ψάχνω το παρελθόν για να δω τον εαυτό μου, τις ρίζες μου. Ψάχνω άλλες πλευρές στην ιστορία που δεν ήξερα, λιγότερο ίσως προβεβλημέ­ νες, όχι αναγκαστικά φανταστικές. Δίνω έμφαση στις μαρτυρίες, στις αφανείς πη­ γές. Βλέπω με διαφορετικό τρόπο τον εαυτό μου, το έθνος μου. Εκτός αυτών, όλες τις αρετές που πρέπει να έχει ένα καλό μυθιστόρημα. Γιατί το ιστορικό μυ­ θιστόρημα είναι, βέβαια, μυθιστόρημα. Βιτάλη: Προσωπικά πιστεύω ότι μια αρε­ τή που θα πρέπει να έχει ένα μυθιστόρη­ μα, ιστορικό ή μη (αν και δεν πιστεύω ου­ σιαστικά σ' αυτήν τη διάκριση), πέρα από την απόλαυση που προσφέρει το λογο­ τεχνικό κείμενο, είναι ότι στο βάθος του θα πρέπει να είναι ηθικό. Και λέγοντας ηθικό δεν εννοώ μέσα στα στενά πλαίσια της ηθικής και της ανηθικότητας, όπως αυτά έχουν παγιωθεί, αλλά κάτι δια φο­ ρετικό. Να υπάρχει μέσα στις σελίδες

Νομίζω ότι αυτό εννοούσε και ο κ. Κυριαζής μιλώντας για τον παιδευτικό ρόλο του ιστορικού μυθιστορήματος...

Μήπως, όμως, αυτή η αίσθηση δικαίου δημιουργεί άλλους πε­ ριορισμούς; Περαντωνάκης: Φοβάμαι ότι φτιάχνουμε πάλι ένα ακόμα στερεότυπο. Φεύγουμε από το κλασικό, αλλά ταυτόχρονα δη­ μιουργούμε μια άλλη στερεοτυπική αντί­ ληψη για τα πράγματα, που πολλές φ ο­ ρές την επιβάλλουμε ως τη μόνη. 0 συγ­ γραφέας προβάλλει έντονα μέσα στο μυθιστόρημα τη δική του θέση, η οποία είναι εξίσου ιδεολογικά προσδιορισμένη απέναντι στην ιστορία, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να μπλέκεται και πάλι σε μια μονοδιάστατη αντίληψη για τα πράγμα­ τα. Μόνη απάντηση, κατά τη γνώμη μου, είναι τα λεγάμενα «ανοιχτά» μυθιστορή­ ματα, που επιτρέπουν διαφορετικές εκ­ δοχές, τις παρουσιάζουν ισότιμα, έστω και υποκειμενικά. Κάτι τέτοιο κάνει για παράδειγμα η Ρέα Γαλανάκη στο μυθι­ στόρημά της Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ

w w w .io lc o s .g r ο ο

ί δ ι α β α ζ ω ] Ι ΐ Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ο

Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

Πασά, όπου δεν προβάλλει κάποια τ ε λ ε ­ σίδικη θέση. Ζήρας: Έχει δίκιο ο κ. Περαντωνάκης που λέει ότι όσο πιο ανοιχτό είναι το μυθιστό­ ρημα τόσο πιο ελεύθερος είναι ο ανα­ γνώστης να βρει τον εαυτό του. Γιατί άμα ορίσεις στον αναγνώστη τι είναι καλό και τι δεν είναι, ξαναμπαίνεις στο μονοπάτι των στερεοτυπιών, αποσκοπώντας στη χειραγώγηση.

Θεωρείτε, κ. Βίτάλη, ότι είναι δύσκολο για ένα συγγραφέα να μην πάρει θέση; Βιτάλη: Θα έλεγα ότι η δυσκολία είναι να πάρεις θέοη και να εκτεθείς. Φοβάμαι ότι αυτά τα βιβλία στα οποία οι συγγραφείς δεν παίρνουν θέση είναι αποστασιοποιημένα μυθιστορήματα ιδεών δοκιμιακού χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα δεν μπορείς να είσαι ένας... υπεράνω αφηγη­ τής. 0 συγγραφέας εμπλέκεται συναι­ σθηματικά και αυτό χαρίζει βάθος στην αφήγηση. Αλλά και ο σημερινός αναγνώ­ στης, πιστεύω, αυτό που ζητά στις σελί­ δες ενός μυθιστορήματος δεν είναι να βγάλει μόνος του κάποια συμπεράσματα αλλά να... μαγευτεί. Να ταυτιστεί και να βιώσει έναν ολόκληρο νέο κόσμο που θα του δώοει εμπειρίες, τις οποίες δεν θα μπορούσε ποτέ να γνωρίσει οτη ζωή του. Για να το πετύχει αυτό ο συγγρα­ φέας πρέπει να μπορεί να αφ εθεί στον ήρωα οαν ερωτευμένος. Αν αντιοταθείς σ' αυτήν την παρόρμηση και σταθείς απ' έξω, παρατηρώντας τον ήρωα και τις κα­ ταστάσεις αποστασιοποιημένος, δεν θα γευτείς ποτέ τη μαγεία του. Και δεν θα

μεταδώσεις ποτέ μαγεία στον αναγνώ­ στη. Η μαγεία γίνεται όλο και περισσότε­ ρο, πιστεύω, το ζητούμενο από τις σελί­ δες ενός μυθιοτορήματος, καθώς όλο και περισσότερο εκλείπει από την πραγ­ ματική ζωή. Περαντωνάκης: Ή μπορείς να απλωθείς στις ποικίλες θέσεις που σε προβλημάτι­ σαν και να τις αφήοεις να βρουν το δρό­ μο τους. Έχετε κάνει κάποιες επιλογές, χωρίς αυτές που απορρίφατε να είναι ολότελα εσφαλμένες. Η κάθε μια έχει το δίκιο της -και πρέπει όλες αυτές να εκ­ φραστούν. Και με τον τρόπο αυτό μένει και η εντύπωση ότι ο συγγραφέας δεν προσπαθεί να καθοδηγήσει. Ζήρας: Μήπως, όμως, πρέπει να παραδε­ χτούμε ότι κάθε αφήγηση εκφράζει τελ ι­ κά μια θέση, μία αντίληψη για τη ζωή; Νομίζω και εγώ ότι τα περισσότερα μυθι­ στορήματα αυτό κάνουν, όμως η αξία και η διαφορά του καθενός από τα υπόλοιπα δεν βρίσκεται στα υλικά του, οτο τι βάζει ο μυθιστοριογράφος οτη μαρμίτα του. Νομίζω πως βρίσκεται στην ποσότητα του κάθε υλικού. Εκεί παραδέχομαι την μαοτοριά...

Κύριε Κυριαζή, το δικό σας σχό­ λιο; Κυριαζής: Επειδή έχω και τις παρωπίδες του επιστήμονα, θεωρώ ότι ένα καλό ιστορικό μυθιστόρημα πρέπει να σέβεται την ιστορία. Να σέβεται τις πηγές -και αυτό μπορεί να λύσει πολλά διλήμματα.

Σας ευχαριστώ... ■

ΑΝΔΡΕΟΥ Μ ΕΤΑΞΑ 12 ΑΘΗΝΑ 106 81 12 ANDREOUMETAXASTR.GR-ATHENS 10681 Τ + 3 0 2 1033041 11 +30210361 8684 F +30 21 03 3 04 2 1 1 Ε iollbs@ tenet.gr

6

ΙΟΙ.Κ0Χ

N ia ll Ferguson

Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Στρατιωτική, διπλωματική, οικονομική και κοινωνική ιστορία 1914-1918 Ένα σ αγηνευτικό κείμενο που με μεγάλη ευρηματικότητα και παρατηρητικότητα εξετάζει όλες τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες του A ' Παγκόσμιου Πολέμου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και διεισδύει στα φαινόμενα εκείνα τα οποία προκάλεσαν τη γένεση των ολοκληρωτικών ιδεολογιών και καθεστώτων της δεκαετίας του 19 3 0 , με αποκορύφωμα το Ναζισμό. Μια κορυφαία δημιουργία της παγκόσμιας ιστοριογραφίας. Σελίδες 88ο Τιμή 32,οο € ISBN 978-960-426-458-2

Χρήστος Θ. Παπαδημητρίου

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝ ΣΕΜΠΑΣΤΙΑΝ Μ ΠΑΧ Απόδραση από τη ναζιστική Γερμανία Ένα νέο, με εντυπωσιακή πλοκή και εναλλαγές ιστορικό μυθιστόρημα, που η εξέλιξη και οι ρυθμοί του θυμίζουν καλογυρισμένη κινηματογραφική τα ιν ία . Ο αναγνώστης βιώνει και ο ίδιος την περιπετειώδη θεαματική καταγραφή της πορείας δύο ανθρώπων που σμίγουν, χωρίζουν και ξανασμίγουν, ζώντας με την α βεβαιότητα και την καθημερινή αγωνία σε μια τρομοκρατημένη Ευρώπη του Β 'Π .Π . Σελίδες 272 Τιμή ΐ2,οο α ISBN 978-960-426-488-9

ΧΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ ΕΙΑ ANAR ΜΕΤΑΞΑ 12 ΑΘΗΝΑ 10 68 1

Τ 21033041112103618684 WWW . OLCOS.OK ■

IOLKOX

■ ΕΚΔΟΣΕΙΣ PUBLICATIONS

ΔΕΛΤΙΟ ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2 0 0 8 Επιμέλεια: ΘοΒωρής Πέρσης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Αθανασιάδπς Κυριάκος: Πανταχού απών, μια αληθινή φαντασία (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 23.3.08) Ακριβός Κώσχας: Πανδαιμόνιο (Δ. Κούρχοβικ, Τα Νέα, 1.3.08, Τ. Τσιλιμένη, Διαβάζω, 03/08) Αλεξάκης Βασίλης: Μ.Χ. (Γ. Περανχωνάκης, Ελευθεροτυπία, 14.3.08) Αμαναχίδης Βασίλης: Ο σκύλος της Χάρυβδης (Κ. Μαχσούκας, Ελευθεροτυπία, 7.3.08, Ε. Γαραντούδης, Τα Νέα, 22.3.08, Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 30.3.08) Βαμβουνάκη Μάρω; Το φάντασμα της αξόδευτης αγάπης {Ε. Γκίκα, Έθνος, 16.3.08) Γαλανάκη Ρέα: Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ πασά (X. Μαυρομάχης, Απογευματινή, 9.3.08) Καλλιχεράκη Ευχυχία: Οι κουμπότρυπες (Ε. Κοχζιά, Καθημερινή, 23.3.08) Καπάνταη Ισμήνη: Οκτώ φορές το δακτυλίδι (X. Μαυρομάχης, Απογευματινή, 9.3.08) Καρύδας Δημήχρης: Παγιδευμένοι στο δίκτυο (0. Σελλά, Καθημερινή, 9.3.08) Καχηφόρης Γιώργος: Σάμπα και Κολέγιο (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 9.3.08) Καχσουλάρης Κώσχας: Μικρός δακτύήιος (Μ. Κονχολέων, Διαβάζω, 03/08) Κεφάλας Ηλίας: Χώμα χώματα (X. Παπαγεωργίου, Αυγή, 16.3.08) Κοροβέσης Περικλής: Ανεπίδοτοι έρωτες (Β. Ζω­ γράφου, Αυγή, 2.3.08) Κουνενής Νίκος: Υπο-κριτικά κείμενα (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 15.3.08) Κώχσιας Τηλέμαχος: Τεκμήριο αθωότητας (Κ. Καρακώχιας, Ελεύθερος Τύπος, 16.3.08) Μάχεσις Παύλος: Αλδεβαράν (Τ. Βασιλειάδου, Ημερήσια, 15.3.08) Μεγάλου - Σεφεριάδη Αία: Έξι φορές η τύχη (Σ. Σκαλίδη, Βραδυνή, 8.3.08) Μένχης Παναγιώχης: Το απροστάτευτο (Λ. Πανχαλέων, Εήευθεροτυπία, 7.3.08) Μπουραζοπούλου Ιωάννα: Τι είδε η γυναίκα του Αωτ-, (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές, 2.3.08) Νικολάίδης Νίκος: Μια στεκιά στο μάτι του Μοντεζούμα (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές, 30.3.08) Παπαδάκη Αθηνά: Με άλλα Πάγια (Γ. Ξενάριος, Εήευθεροτυπία, 14.3.08) Πεχσεχίδης Δημήχρης: Λυσσασμένες αλεπούδες

160

ΜΑΙΟΣ 2008

(Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 23.3.08) Πολλάτος Ιερώνυμος: Συνεχόμενοι λυγμοί (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 2.3.08, Ν. Κώχσιου, Αντί, 14.3.08) Ρούσσος Τάσος: Η νουβέλλα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 9.3.08, Β. Χαχζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 23.3.08) Σκρουμπέλος Θανάσης: Μπλε καστόρινα παπού­ τσια (Ε. Χουζούρη, Ελευθεροτυπία, 21.3.08) Τριανταφύλλου Σώτη: Λίγο από το αίμα σου (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 8.3.08, Γ. Καρουζάκης, Lifo Athina, 20.3.08) Φακίνου Μαρία: Το καπρίτσιο της κυρίας Ν (Ν. Χαχζηχάχσης, Τα Νέα, 1.3.08) Φιλίππου Φίλιππος: Ο θάνατος του Ζορμπά (Π. Κουμούχση, Διαβάζω, 03/08) Χειμωνάς Γιώργος: Μυθιστόρημα (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 29.3.08) Χειμωνάς Θανάσης: Ραγδαία επιδείνωση (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 16.3.08, Ε. Γκίκα, Έθνος, 23.3.08, Ε. Κοχζιά, Καθημερινή, 30.3.08) Χρησχίδης Λένος: ΜόνολογκίΡ. Γεωργακοπούλου, Τα Νέα, 22.3.08) ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Βιάν Μπορίς: Θα φτύσω στους τάφους σας (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα. 1.3.08) Γκρίμγουντ Κεν: Replay ΙΑ. Μαντόγλου, Εήευθερο­ τυπία, 14.3.08) Έιμπραμς Νχάγκλας Κάρλτον: Το χαμένο ημερο­ λόγιο του ΔονΖουάν (Σ. Λούκα, Βραδυνή, 23.3.08) Κέλμαν Ντάνιελ: Εγώ και ο Καμίνοκι (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 1.3.08, Γ. Παπασωτηρίου, Βραδυνή, 22.3.08) Κλίμα Ιβάν: Ούτε άγιοι ούτε άγγελοι (Μ. Καραγιάννης. Αυγή, 2.3.08, Σ. Λούκα, Βραδυνή, 30.3.08) Κοζίνσκι Γιέρζΐ: Το βαμμένο πουλίΙΑ. Αραμπατζής, Διαβάζω, 03/08) Λεόν Ντόνα: Ανώνυμος Βενετσιάνος (Σ. Λούκα, Βραδυνή Κυριακής, 9.3.08) Λέοινγκ Ντόρις: Η σχισμή (Σ. Νικολαΐδου, Τα Νέα, 1.3.08) Μακ Γιούαν Ιαν: Στην ακτή (Ν. Λαφαζάνη, Διαβάζω, 03/08) Μπάνβιλ Τζων: Σάβανο (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 15.3.08) Νχάνανι Σάρα: Η εταίρα (Σ. Λούκα, Βραδυνή, 16.3.08) Νχεχαλμάν Πολ: Ένα βιβλίο για πέταμα (Β. Αθαναοόπουλος, Ελευθεροτυπία, 21.3.08) Νχικ Φίλιπ: Ubik (Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος, 9.3.08)

Πέρεθ Ρεβέρτε Αρτούρο: Οζωγράφος των μαχών (Α. Μπακοδήμου, Ελεύθερος Τύπος, 2.3,08) Σαραμάγκου Ζοζέ: Περί θανάτου (Ω, Διαβάζω, 03/08) Σελίν Λουί Φερντινάν: Ταξίδι ατην άκρη της νύχτας (X. Ράπτης, Ελευθεροτυπία, 7.3.08) Σερζ Βικτόρ: Υπόθεση Τουλάγιεφ (Ε. Χουζούρη, Διαβάζω, 03/08) Ταμάρο Σουζάνα.· Λουιζίτο (Α. Μαντόγλου, Ελευ­ θεροτυπία. 28.3.08) Φέλοους Τζούλιαν: Snobs (Ρ, Γεωργακοηούλου, Τα Νέα, 8.3.08) Χίλου Αλόν: Ο θάνατος του μοναχού (Γ. Κορδομενίδης, Καθημερινή, 2.3.08) Cazacu Matei: Dracula ο ηαλουκωτής (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 23.3.08) Gadenne Paul: Φάλαινα (Γ. Λίλλης, Αυγή, 23.3.08) Evans Peter: Νέμεση, η αληθινή ιστορία (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 22.3.08) Green Julian: Λεβιάθαν (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυ­ πία, 28.3.08) Grossman David: Το μέλι του λιονταριού, Ομύθος του Σαμψών (Σ. ΝικολαΤδου, Τα Νέα, 15.3.08) Ferroul Pascale: 0 γιατρός ουνιστά David Bowie (Σ. Σκαλίδη, Βραδυνή, 13.08) Hrabal Bohumil: Μηδαμινές αποστάσεις (Σ. Νικολαϊδου, Τα Νέα, 8.3.08) Kerouac Jack: Οι υποχθόνιοι, Στο δρόμο (2. Σα­ μουήλ, Τα Νέα, 15.3.08) Littel Jonathan: Ευμενίδες (Ξ. Μπαλωτή, Διαβάζω, 03/08) Me Carthy Cormac: Καμιά πατρίδα για τους μελλο­ θάνατους (X. Σπυροπούλου, Καθημερινή, 2.3.08, Γ. Μπαοκόζος, Εξπρές, 9.3.08, Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 14.3.08, Ε. Γκι'κα, Έθνος, 30.3.08) 0. J. Simpson: Αν εγώ το έκανα (Φ. Πανταζής, Αδέ­ σμευτος Τύπος Κυριακής, 9.3.08) Pessoa Fernando: Το βιβλίο της ανησυχίας, τόμος Β' (Σ. ΝικολαΤδου, Τα Νέα, 22.3.08)

β ι β λ ί α

tq

Regener Sven: Το μπλουζ του Βερολίνου (Τ. Γου­ δέλης, Ελευθεροτυπία, 21.3.08) Rouart Jean Marie: Το σκάνδαλο (Γ. Καρουζάκης, LifoAthina, 13.3.08) Somosa Jose Carlos: Γράμματα ενός ασήμαντου δολοφόνου (Π. Τατσόπουλος Τα Νέα, 15.3.08) Walters Minette: Διαταραγμένες ψυχές (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 30.3.08) ΠΟΙΗΣΗ Γκρίνμπαιν Ντουρς: Του χιονιού ή ο Ντεκάρτ στη Γερμανία (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 23.3.08) Μαρκόπουλος Γιώργος: Μη σκεπάζεις το ποτάμι, Ποιήματα 1978-1987, Ιστορικό κέντρο (Α. Παναγόπουλος. Καθημερινή, 4.3.08) Παπαγεωργίου Κώστας - Χατζηβαοιλείου Βαγγέ­ λης (εισ. ανθολ.): Ανθολογία της ελληνικής ποίη­ σης του 20ου αιώνα (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 2.3.08, Γ. Βαιλάκης, Ημερήσια, 7.3.08) Πατρίκιος Τίτος: Η νέα χάραξη (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9.3.08) ΔΟΚΙΜΙΑ Αριοτηνός Γιώργος: Νάρκισσος και Ιανός (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.3.08, Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθε­ ροτυπία, 14.3.08) Βαν Χένσεμπεργκεν Γκέις: Γκερνίκα (I. Κολοβού, Βραδυνή, 8.3.08) Κοπιδάκης Μ.: Μελετήματα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.3.08) Λας Κρίστοφερ: Ηεξέγερση των ελίτ και η προδο­ σία της δημοκρατίας (Ε. Ανδριάκαινα, Ελεύθερος Τύπος, 30.3.08) Ντε Μποτόν Αλαίν: Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 9.3.08) Eagleton Terry: Μετά τη θεωρία (Ν. Σεβαστάκης, Αυγή, 9.3.08) Foster Hal - Krauss Rosalind - Bois Yve Alain Buchloh Benjamin: Η τέχνη από το 1990 (Π. Κο-

ε κ δ ό σ ε ι ς

Ο κτω β ριανό

Ο αντιπρόσωπος του Διαβάζω στην Κύπρο Πωλήσεις τευχών και συνδρομές για το Διαβάζω κα Θέκλα Κίττου Ομήρου 3κ Λευκωσία 1097, Κύπρος · τηλ.: 22 672801

[

Δ IA BA Z Q 1 Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

ομαδάκη. Αυγή. 2.3.08) Cenette Gerard: Σχήματα III (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 7.3.08) Greenberg Clement: τέχνη και πολιτισμός, Δοκίμια κριτικής (Τ. Βαοιλειάδου, Ημερήσια, 29.3.08, Κ. Χριοτόπουλος, Αυγή, 30.3.08) ΙΣΤΟΡΙΑ Αρς Γρηγόρης (επιμ.): Η Ρωσία και τα πασαλίκια Αλβανίας και Ηπείρου 1759-1831 (Ν. Καραπιδάκης, Καθημερινή, 23.3.08) Γκιρ Κάθυ: 0 τάφος του Αγαμέμνονα (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 03/08) Δορδανάς Στρατός: Το αίμα των αθώων (Π. Βόγλης, Τα Νέα, 22.3.08) Ηλιού Φίλιππος: Ψηφίδες ιστορίας και πολιτικής του εικοστού αιώνα (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 03/08) Κωστόπουλος Τάσος: Πόλεμος και εθνοκάθαρση (Α. Ηρακλείδης, Ελευθεροτυπία, 28.3.08) Μουρέλος Ιωάννης - Μιχαηλίδης Ιάκωβος (επιμ.): 0 ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, μια αποτίμηση (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 03/08) Σμυρνέλη Μαρία Κάρμεν: Σμύρνη, η λησμονημένη πόλη; (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 30.3.08, X. Σκανδύλα, Αγγελιοφόρος, 30.3.08) Τζανακάρης Βασίλης: Δακρυσμένη Μικρασία (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 03/08) Τσίχλης Βασίλειος: Το κίνημα του Τουδή και ο Ελευθέριος Βενιζέλος (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 03/08) Φιλιππής Δημήτρης (επιμ.): 1936 Ελλάδα και Ισπα­ νία (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 7.3.08) Lord Russel of Liverpool: Η μάστιγα του ναζισμού (Φ. Οικονομίδης, Ελευθεροτυπία, 7.3.08) Novak Ralph Martin: Χριστιανισμός και Ρωμαϊκή αυτοκρατορία (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 16.3.08) ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Πελαγίδης θοδωρής - Μιτσόπουλος Μιχάλης: Ανάλυση της ελληνικής οικονομίας - η προοοδοθηρία και οι μεταρρυθμίσεις (X. Παρασκευόηουλος, Διαβάζω, 03/08) Berman Karen - Knight Joe - Case John: Χρηματο­ οικονομική νοημοσύνη (Γ. Μηασκόζος, Εξπρές, 30.3.08) ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ - ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Γιαμηλόνκα Ιβάν: Ζαν Ζενέ, οι ανομολόγητες αλή­ θειες (Κ. Δαφέρμου, Το Βήμα, 16.3.08, Τ, θεοδωρόπουήος, Τα Νέα, 22.3.08)

102

ΜΑΪΟΣ 2008

Κωνσταντινίδης Χριστόφορος: Από το τίποτα (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή, 2.3.08) Μισό Ανιές: Ζέλντα - Σκοτ Φιτζέραλντ, μια σχέση πάθους (Ε. Γκίκα, Έθνος, 2.3.08) Σταυρίδης Αντώνης: Άννα Μελά - Παπαδοπούλου (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 2.3.08, Γ. Μηασκόζος, Εξπρές, 9.3.08) Φιλύρας Ρώμος: Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον και άλλα αυτοβιογραφικά (Α. Ζήρας, Αυγή, 23.3.08) Plantagenet Anne: Μέριλιν Μονρόε (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 9.3.08) ΜΕΛΕΤΕΣ Αλεξίου Βασίλης: Λογοπραξίες (Γ. Μηασκόζος, Εξ­ πρές, 16.3.08) Αργυρίου Αλέξανδρος: Ιστορία της ελληνικής λο­ γοτεχνίας (Ε. Γαραντούδης, Τα Νέα, 8.3.08) Βερέμης θάνος: 0 σύγχρονος δυτικός κόσμος 20ός - 21ος αιώνας (Γ. Μηασκόζος, Εξπρές, 23.3.08) Διαμαντοπούλου Ευαγγελία: Ο Θεόφιλος στο Πήλιο (Π. Τριγάζης, Αυγή, 16.3.08) Λάζος Χρήστος: Η Οπτική στην αρχαία Ελλάδα (Γ. Μηασκόζος, Εξπρές, 2.3.08) Μαρωνίτης Δημήτρης: Διονύσιος Σολωμός, μελετήματα - Κ. Π. Καβάφης, μελετήματα (Γ. Βαρβέρης, Αυγή, 2.3.08) Μουομούτης Διονύσης: ΟΞενόπουλος, ο Μαλάνος και η θεατρική Αλεξάνδρεια (Κ. Ντελόπουλος, Κα­ θημερινή, 26.3.08) Μπακουνάκης Νίκος: Μια οτιγμή της Ευρώπης στην Ελλάδα του 19ου αιώνα - 0 λόγος, η εικόνα, ο μύθος του Ανδρέα Ρηγόπουλου (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 16.3.08, Κ, Κατσουλάρης, Ελεύθε­ ρος Τύπος, 23.3.08, θ. Βασιλείου, Καθημερινή, 30.3.08) Μπλουμ Χάρολντ: 0 δυτικός κανόνας (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή, 16.3.08, Γ. Περαντωνάκης, Διαβάζω, 03/08) Νούτσος Παναγιώτης: Κοινωνία, πολιτική στρά­ τευση και ποίηση - Για τον Τίτο Πατρίκιο (Γ. Παπασωτηρίου, Βραδυνή, 8.3.08) Ντι Μαγκαλιάες Ρομπέρτο Καρβάλιο: Το μικρό βι­ βλίο των μεγάλων μύθων (Γ. Μηασκόζος, Διαβά­ ζω, 03/08) Πούχνερ Βάλτερ: Τα Σούτσια (Γ. Μηασκόζος, Εξ­ πρές, 9.3.08) Ριζάκη Ειρήνη: Οι γράφουσες Ελληνίδες (Σ. Αηοστολίδης, Ελευθεροτυπία, 14.3.08) Ρόμπινσον Άντριου: Ιστορία της γραφής (θ. Βασι­ λείου, Καθημερινή, 2.3.08, Γ, Μηασκόζος, Διαβά­ ζω, 03/08)

Δ ΙΑ Β Α Ζ Ω K P I T I K O r P A < P I A j

Στεφανίδης Μόνος: Μια ιστορία της ζωγραφικής (Μ. Δούκας, Εδευθεροτυπία, 7.3.08) Στρατηγάκη Μαρία: Το φύΤΙο της κοινωνικής ποδιτικής (Α. Βλαχαντώνη, Αυγή, 2.3.08) Συλλογικό (Cavallo 0. - Chartier R. επιμ.): Ιστορία της ανάγνωσης οτο δυτικό κόσμο (Κ. Κατσουλάρης, Εδεύθερος Τύπος, 9.3.08) Bittlestone Robert: Οδυσσέας δυόμενος, η αναζή­ τηση της ομηρικής Ιθάκης (I, Σιταρίδου, Εδεύθερος Τύπος, 9.3.08) Eco Umberto: Η ιστορία της ασχήμιας (Π. Παπαδόπουλος. Αυγή, 30.3.08) Halter Ed: Πόδεμος και βιντεοπαιχνίδια (Γ. Βαιλάκης, Ημερήσια, 1.3.08, Α. Βισιωνίιης, Το Βήμα, 9.3.08) Jones Sonya: Ιστορία της σύγχρονης ομοερωτικής δογοτεχνίας (Γ. Μπαλούρδος, Αυγή, 16.3.08) Offenstadt Nicolas - Dufand Gregory - Mazurel Herve: Οι δέξεις του ιστορικού (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 03/08) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ένχμοντς Νχέιβιντ - Αιντινάου Τζον: 0 σκύδος του

Ρουσσώ (Σ. Βανδώρος, Εδεύθερος Τύπος, 16.3.08) Κέλνερ Ντάγκλας: Ζαν Μποντριγιάρ, πρόκδηοη και αμφισβήτηση (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 1.3.08) Λεβινάς Εμμανουήλ: Εδευθερία και εντοδή (Κ. Λυμπέρη, Εδευθεροτυπία, 14.3.08) Μπιτσάκης Ευτυχής: Είναι και γίγνεσθαι (Φ. Βώρος, Εδευθεροτυπία, 14.3.08) Ντε Μποβουάρ Σιμόν: Το δεύτερο φύδο (Α. Σιουπόκη, Καθημερινή, 30.3.08) Cravera Benedetta: Η συμβοδή των γυναικών σε μια νέα μορφή κοινωνικότητας Τ7-18ος αι. (0. Βα­ σιλείου, Καθημερινή, 16.3.08) Onfray Michel: Η κοιδιά των φιδοσόφων (Ε. πασαμιχάλη, Εδεύθερος Τύπος, 26.3.08) ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ηρακλείδης Αλέξης: Άσπονδοι γείτονες, Εδδάδα Τουρκία, η διένεξη του Αιγαίου (Σ. Βανδώρος, Εδεύθερος Τύπος, 2.3.08) Χάρβει Νιέιβινί: Νεοφιδεδευθερισμός (Γ. Σιακαντάρης, Εδευθεροτυπία, 7.3.08, Δ. Νικολακάκης, Αυγή, 9.3,08)

To Ι998 ενώσαμε τις δυνάμεις μας με τον φιλόδοξο στόχο, να δημιουργήσουμε μία εταιρεία ΠΡΟΤΥΠΟ στο χώρο του χαρτιού! Σήμερα η ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ - ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ καθιερώνεται σε ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗ στην κατηγορία της, με σημαντικά μεγέθη ττωλήσεων, πρότυπες ιδιόκτητες εγκαταστάσεις και εξειδικευμένα συστήματα logistics - μηχανογράφησης. Είμαστε περήφανοι για τους ανθρώπους και την οργάνωσή μας, που μας βοήθησαν να πετύχουμε

Με μεθοδικά βήματα κατακτάμε το στόχο μας, δηλαδή να προσφέρουμε σε εσάς, τους πελάτες μας, προϊόντα και υπηρεσίες που ικανοποιούν απόλυτα τις ανάγκες σας. Για μας καταξίωση είναι να παραμείνουμε η πρώτη σας επιλογή... σε φύλλο και ρολό χαρτί!

[

δ

ι α

β

α

ζ ω

]

Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

Agamben Giorgio: Κατάσταση εξαίρεσης (Τ. θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 8.3.08) ΛΕΥΚΩΜΑΤΑ Αναγνωστάκης Νίκος: Στέφανος Στουρνάρας, ο άγιος της φωτογραφίας (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές, 2.3.08) Αρχείο Κωνσταντίνου Μεγαλοκονόμου: Η άδδη Ελ­ λάδα 1950-1965 (Κ. ηαννόπουλος, Διαβάζω. 03/08) Κούρια Αφροδίτη: Το Ναύπδιο των περιηγητών (Τ, Βασιλειάδου, Ημερήσια, 7.3.08, Μ. θερμού, Το Βή­ μα. 16.3.08) Λαφόν Μαρία (επιμ.): Σοβιετικές αφίσες (Γ. Ζιώγας, Καθημερινή, 23.3.08) Μπεληγιάννη Εύη: Αναζητώντας τα πέτρινα γεφύρια της Εδδάδας (Σ. Αποστολίδης, Εδευθεροτυπία, 21.3.08) Παραοκευά Φοίβη: Ύδρα 1920-1970 (Γ. ΜπασκόΖος, Εξπρές, 16.3.08) Kertesz Andre: Καθρέφτης μιας ζωής (Β. Πατοογιάννης, Καθημερινή, 2.3.08) Pernot Hubert: Εξερευνώντας την Εδδάδα, Φωτο­ γράφος 1898-1913 (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 03/08) ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ - ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Φουκώ Μισέλ: Ιστορία της τρέήας στην κδαοική εποχή (X. Χρυσόπουλος, Εδεύθερος Τύπος, 30.3.08) Sacks Oliver: Ένας ανθρωποδόγος στον Άρη (θ. Καραβάτος, Διαβάζω 03/08) ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Μητρόπουλος Αλέξης: Το τέήος του κοινωνικού κράτους; (Α, Κλειδαρά, Βραδυνή, 29.3,08) Lapierre Nicole: Ας σκεφθούμε αδδού (Κ. Καλφόπουλος, Καθημερινή, 16.3.08) ΜΑΡΤΥΡΙΑ Αρχιμανδρίτης Γιώργος: Μίκης Θεοδωράκης, σε πρώτο πρόσωπο (Ξ. Μπαλωτιί, Διαβάζω, 03/08) Νεμάτ Μαρίνα: Η φυδακιαμένη της Τεχεράνης (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή, 2.3.08) ΠΑΙΔΙΚΑ Καρακώστα Μελίνα: Η μαύρη δίμνη (Μ. Κοντο­ λέων, Εδεύθερος Τύπος, 2.3.08) Κνίστερ: Η υπόσχεση είναι υπόσχεση (Ε. Σαραντίτη, Εδευθεροτυπία, 14.3.08) Ungener Tomi: Οι τρεις δηστές (Ε. Σαραντίτη, Εδευθεροτυπία, 28.3.08)

1 0 4 - ΜΑΪΟΣ 2008

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ Bjorkman Stig (επιμ.): 0 Γούντι Άδεν για τον Γούντι Άδεν (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος, 2.3.08, Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 8.3.08) ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ Μπετανκούρ Ινγκριντ, Ντουλουαγιέ - Μπετανκούρ Μελανί και Λορέντσο: Γράμματα στη μαμά (Γ. Μπαοκόζος, Εξπρές, 30.3.08) Ρεμπώ Αρτύρ: Γράμματα από το Χαράρ (Φ. Τερζάκης, Εδεύθερος Τύπος, 9.3.08, Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 16.3.08, Γ. Καρουζάκης, Lifo Athina, 27.3.08) ΘΕΑΤΡΟ Ντε Ρομιγύ Ζακλίν: Η αφήγηση της Ορέστειας του Αισχύδου (Κ. Γεωργουσόπουλος, Τα Νέα, 29.3.08) Πεφάνης Γιώργος: Σκηνές της θεωρίας (Β. Πούχνερ, Εδευθεροτυπία, 21.3.08) Στεφάνής Αθανάσιος (ειο., μετ., οχολ.): Ευριπίδη: Ρήσος (Β. Λιάπης, Καθημερινή, 2.3.08) ΚΟΜΙΚ Ιωάννου Γιάννης: Δημόσιες σχέσεις (0. Βασιλείου, Καθημερινή, 9.3.08) ΕΠΙΣΤΗΜΗ Κανγκιλέμ Ζορζ: Το κανονικό και το ηαθοδογικό (Σ. Βανδώρος, Εδεύθερος Τύπος, 30.3.08) Hawking Lucy - Stephen: Το μυστικό κδειδί του Τζορτζ για το σύμπαν (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 30.3.08) Netz Revlel - Noel William: 0 κώδικας του Αρχιμή­ δη (Γ. Ζαρκαδάκης, Εδεύθερος Τύπος, 23.3.08) ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΠΑΙΔΕΙΑ Δραγώνα θάλεια - Φραγκουδάκη Άννα: Πρόσθεση, όχι αφαίρεση, ποδδαπδασιασμός, όχι διαίρεση (Ν. Αλιβιζάτος, Εδευθεροτυπία, 28.3.08) ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Ματσούκας Κωνσταντίνος: Ημεροδόγια χρήσης (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή, 9.3.08) ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Κρικζώνης Φώτης: Η τέχνη του κοκτέιδ. Η τέχνη της απόδαυσης (Ν. Μπακουνάκης, Το Βήμα, 30.3.08) ■

Ο ι εκδόσεις

π ροτείνουν..

ένα μυθιστόρημα σταθμό στη νεοελληνική λογοτεχνία ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΕΣΤΑΛΑΣ

Otomxc σημερινό , και επίκ τοβιβλίο : που μίλησε στις καρδιές μας! F

Α χ , Α ν τ ρ ι α ν ή ϊ. Μ υθισ τόρ η μ α

10η έκδοση

} 0 η f-r£ t'rη

σελ :272 τ ι μ ή 14€

ζυτντν.aide.corner Ίηλ cZ Ψαχ 210 3476942 ή 26610 42547

I

Ν ί Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής»

ΙΜασος Χριστογιαννόπουλος

Δημόσια κεντρική ιστορική ΒιΒΛιοβήκπ Χίου «κοραής».

166

ΜΑΪ0Σ 2008

μ ίκαια περηφανεύεται η Χίος. 'Οχι μόνο για τις φυσικές καλL 1 λονές και για τη μαστίχα της αλλά και για την έντονη παρουσία της στον τομέα των γραμμάτων και, γενικότερα, του πολιτισμού. Και πά­ λι δίκαια καυχιέται για τη βιβλιοθήκη της. Ενός φορέα ενημέρωσης και γνώσης που ιδρύθηκε από την Εφο­ ρεία των Ορθοδόξων Σχολείων της Χίου και λειτούργησε αρχικά ως πα­ ράρτημα της «παλαίφημης» Σχολής της Χίου. «Έτος ιδρύσεως το 1792, παρακα­ λώ!» «Επί τουρκοκρατίας;» «Ακριβώς. Με τη χρηματοδότηση και την εποπτεία της εύπορης αστικής τάξης του νησιού, μα και με την αδιάκοπη φροντίδα του μεγάλου έλληνα λόγιου Αδαμάντιου Κοραή. Αναφέρεται ότι, κατά τα πρώτα έτη λειτουρ­ γίας της, εμπλουτιζό­ ταν με την απόκτηση νέων συγγραμμάτων χάρη στην ετήσια ει­ σφορά των μελών της χιώτικης κοινότη­ τας που ανερχόταν σε 3.000 γρόσια, πο­ σό σημαντικότατο για την εποχή, καθώς και στη συνδρομή των ευρωπαίων φ ι­ λελλήνων που ανταποκρίνονταν στις εκ­ κλήσεις του Κοραή προσφέροντας δω­ ρεάν πολύτιμους τό­ μους από τις συλλο­ γές τους».

«Προφανώς θα χρειάστηκε και κα­ τάλληλο κτίριο». «Προφανώς. Κτίριο μεγαλοπρεπές και ευρύχωρο, οικοδομή στερεώς εκτισμένη με λίθους και θολοσκεπής με μακράς καμάρας, που στοίχισε 80.000 γρόσια! Και περιέλαβε τους περίπου 20.000 τόμους της βιβλιο­ θήκης». «Σπουδαίο επίτευγμα». «Το οποίο, ωστόσο, δεν ευτύχησε να μακροβιώσει: καταστράφηκε ολοσχερώς το 1822, κατά τη φοβερή σφαγή». Πέρασαν χρόνια. Ο επαναπατρι­ σμός των κατοίκων έδωσε το έναυσμα της ανοικοδόμησης. Οι ομογε­ νείς της διασποράς, με πρωτοστατούντες αφενός τον Κοραή, που κλη­ ροδότησε ολόκληρη την προσωπική του συλλογή, απαρτιζόμενη από 3.000 τόμους, και αφετέρου τον πλούσιο έμπορο της Τεργέστης Ιωάννη Ανδρεάδη (4.300 τόμοι), συ­ νέβαλαν και οικονομικά για την ανέ­ γερση νέου κτιρίου. Αυτό αποπερα­ τώθηκε το 1870, αλλά δεν είχε καλύ­ τερη τύχη από το προηγούμενο. Γκρεμίστηκε από σεισμό το 1881. Με τη διαφορά ότι, τώρα, τα βιβλία σκορπίστηκαν στο έδαφος χωρίς να καταστραφούν. Πάλι καλά. Οπότε, νέα προσπάθεια, νέες εισφο­ ρές, νέο οικοδόμημα. Το σημερινό, που, από το 1885, στεγάζει τους πα­ λιούς θησαυρούς οι οποίοι αυξήθη­ καν με πολλές καινούργιες δωρεές, από Χιώτες και μη. Ανάμεσά τους εξέχουσα θέση κατέχουν ο λογοτέ­ χνης και πολιτικός Γεώργιος Θεοτοκάς και ο ευπατρίδης Φίλιππος Αργέντης που, εκτός από τα βιβλία και τα

άλλα προσωπικά κειμήλια που χάρι­ σε, ανέλαβε και σημαντικό ποσοστό της δαπάνης για την ανακαίνιση του αρχικού κτιρίου και την προσθήκη των ορόφων που βρίσκονται σήμερα στη διάθεση του επισκέπτη. «Ακόυσα κάτι για βιβλία και άλλα κει­ μήλια. Δεν είναι αποκλειστικά... θήκη βιβλίων η βιβλιοθήκη;» «Όχι. Εκτός από τις συλλογές των πολυτίμων τόμων της, προσφέρει στα μάτια των ενδιαφερομένων τα εξής: λευκώματα με τοπία και κτίρια της Χίου, φωτογραφίες (ακόμα και αεροφωτογραφίες) χωριών του νη­ σιού και της πρωτεύουσας πόλης του, μαγνητοταινίες με καταγραμμέ­ να λαογραφικά και ιστορικά αρχεία, ξυλόγλυπτα σκεύη και εργαλεία, λαογραφική συλλογή από εντόπιες φο­ ρεσιές, υφαντά και κοσμήματα, ιστο­

ρικούς και τοπογραφικούς πίνακες (χαλκογραφίες, υδατογραφίες και ελαιογραφίες), χειρόγραφους χάρ­ τες, νομισματική συλλογή από αρ­ χαία, βυζαντινά και νεότερα νομί­ σματα, παράσημα, διπλώματα και αναμνηστικά μετάλλια προσωπικο­ τήτων του νησιού, συλλογές χιώ τι­ κων μετάλλων, συλλογή χιώτικης χλωρίδας με αποξηραμένα φυτά, ακόμα και συλλογή κοχυλιών από τη Μεσόγειο!» «Πρόκειται, δηλαδή, για ένα είδος πολυδύναμου μουσείου». «Κάπως έτσι. Και δεν τελειώσαμε μέ­ χρι εδώ». «Υπάρχει κι άλλο περιεχόμενο;» «Υπάρχει η πρώτη σημαία που υψώ­ θηκε στη Χίο στις 11 Νοεμβρίου 1912, κατά την απελευθέρωσή της, καθώς και η περίφημη πινακοθήκη.

το βιβλιοπωλείο των βιβλιοπωλείων στο internet!

150.000 βιβλία

20 βιβλιοπωλεία

www.bazaarbooks.gr

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Ε Σ

W

το αναγνωστήριο της Βιβλιοθήκης.

1 6 8 ΜΑΙΟΣ 2008

U

J L

.

Με προσωπογραφίες πολλών πνευματικών ταγών και ηρώων του νησιού, με πορτρέτα ευεργετών και δωρητών της βιβλιοθήκης, με εικόνες ιστορικών οικογενειών της Χίου (ιδίως των μελών της οικογένειας Αργέντη), με μαρμάρινες προτομές και με εντυπωσιακές μινιατούρες». «Αληθινός θησαυρός. Όχι;» «Πράγματι». Όσον αφορά το καθαυτό βιβλιακό περιεχόμενο, αξίζει να σημειωθεί πρώτα απ' όλα η συλλογή Αδαμά­ ντιου Κοραή. Ό χι απλώς για τον αριθμό και την προέλευσή της αλλά κυρίως για την άριστη ποιότητα των εκδόσεων και τις αυτόγραφες ση­ μειώσεις του πρώτου κατόχου της. Ανάμεσα στα έργα που κληροδότησε ο περίφημος αυτός εργάτης του πνεύματος, το αρχαιότερο χρονολο­ γείται από το 1493, την εποχή που η τυπογραφία πραγματοποιούσε τα πρώτα της βήματα, και καλύπτει την ιστορία ης Ιατρικής, σε γλώσσα λατινική. Η συλλογή Ιωάννου Ανδρεάδη περι­ λαμβάνει εκδόσεις πριν από το 1600 και η συλλογή Φίλιππου Αργέντη επίσης, με λαμπρό κόσμημά της τους 205 τίτλους περιηγητικών βι­ βλίων που φέρουν τα τυπογραφικά σήματα διασήμων οίκων της εποχής. Αξιοσημείωτες είναι επιπλέον οι πο­

λυτελείς, βαρύτιμες, καλαίσθητες βι­ βλιοδεσίες πολλών από τα φυλασσό­ μενα κείμενα. Η δε συλλογή χιώτικων εφημερίδων και περιοδικών αποτε­ λεί αστείρευτη πηγή πληροφοριών για την ιστορία του νησιού. «Αναρωτιέμαι αν όλος αυτός ο πλού­ τος είναι καλά συντηρημένος. Πρώτη απορία. Και δεύτερη: είναι προσβάσιμος στον κοινό θνητό;» «Η απάντηση στην πρώτη απορία συνδέεται με τη γενικότερη ελληνική παράδοση και κακοδαιμονία: φαίνε­ ται πως η συντήρηση είναι ελλιπής και πως η γνωστοποίηση του πλού­ του στο ευρύ κοινό και η αξιοποίησή του πάσχει ελαφρώς. Ό σο για την πρόσβαση, αυτή είναι δυνατή καθόλες τις εργάσιμες ημέρες, περιλαμβανομένου του Σαββάτου, σύμφωνα με το ωράριο λειτουργίας της βιβλιοθή­ κης. Φυσικά, οι σπάνιες εκδόσεις και τα πολύτιμα βιβλία αποτελούν αντι­ κείμενο ιδιαίτερης μέριμνας και προ­ φύλαξης». «Κατανοητό. Και το κλίμα που επι­ κρατεί σχετικά με την υποδοχή και την εξυπηρέτηση του κοινού;» «Τι ερώτηση κι αυτή! Ό πως σε κάθε ελληνική γωνιά, θα βρει κανείς όλα τα είδη του ανθρώπινου χαρακτήρα. Δεν αξίζει, όμως, να παρασυρθεί από Τυχόν μεμονωμένες παραφω­ νίες. Η ευγένεια έχει το πάνω χέρι. Και κάτι που είναι σημαντικότερο: ας επικεντρωθεί ο επισκέπτης στην ου­ σία, στον πλούτο των βιβλίων και των κειμηλίων. Και θα αποζημιωθεί πλήρως για το χρόνο και τον κόπο που θα έχει διαθέσει στο πνευματικό αυτό πηγάδι». «Καμιά αντίρρηση. Αλλωστε η δου­ λειά που έχουν κάνει οι μαθητές του Λιβάνειου Ενιαίου Λυκείου με το κα­ τατοπιστικό τους ημερολόγιο αποδεικνύει την καλή διάθεση για σωστή προβολή της βιβλιοθήκης τους». ■

Η ΠΑΡΑΝΟΜΗ ikotqneito Qbibwo Προστατεύουμε το βιβλίο όταν δεν επιτρέπουμε 3ε φωτοτυπικά καταστήματα, σε Ιδρύματα Ανώτερης και Ανώτατης εκπαίδευσης, σε σχολεία, φροντιστήρια και βιβλιοθήκες αναπαράγουν-χωρίς άδειανα ΤΟπεριεχόμενο των βιβλίων.

ΦΠΤΟΤΥΠΗΣΗ-ΨΗΦΙΟΠΟΙΚΗ-ΑΠ^ΘΗΙ^ΤΗ

3ΡΓΑΝΙΣΜ0Σ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΟΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ .....>*'.osdel.gr, info@osdel.gn Τηλ.: 210 3626056

f

ΗΕΣΑΑΠΟΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

'

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΕΙΜΑΣΤΕ Π Α Ρ Ο Ν Τ ΕΣ ^ ΣΤΙΣ DZHTH LEIL, AW M E

ΤΑΞΙΔΕΓ0ΤΜΕΜΑΖΙΜΕΤ0ΝΗΡ2Α ΣΕ BO/NA ΚΑΙ 2ΚΕΑΝ0ΤΣ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΜΠΤΟΜΕ ΠΑ ΑΛΛΗ ηΐΑΨΟΡΑ I ΤΟΘΜΗΑΣΤΟ. \ ΑΛΛΑ ΚΛΙΤΟ ΕΪΘΡΑ/ΣΤΟ , \

f .MOT ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΕΚΠΡΟΣϋΠΟ/Ν ΔΙΑΨΟΡΕΤΜΤΣ ΧΟΡΟΤΣ. ΒΑΖΟΝΤΑΣ ΜΑΣ

ΣΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. ΑΚΤΙΒΙΙΤΕΣ. ΑΠΛΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ, ΗΓΕΤΕΣ. ΚΛΙΝΟΤΟΗΟΙ ΚΑΙ ΣΊΝΤΗΡΗΤΙΚΟΙ. ΚΑΤΑΘΕΤΟΤΝ ΤΑΔΙΚΑΤΟ/Σ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ V ΖΗΤΗΜΑΤΟΤΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. /

J1 L ΑΠΟΨΕΙΣ. Μ Ν Ο ϊΗ Ε ΤΙΣ ΕΝΤΑΣΕΙΣ.

0Λ2Ν TON ΧΑΡΛΚΤΗΡ2Ν...

ΤΟΤ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. /

TO CONCRETE ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑΗΑΚΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΙ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΚΛΤΕ70/ΝΣΗ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΘΕΤΕΙ ΟΛΑ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΙίΑΙ ΚΑΛΕI ΤΟΝ ΑΝΑΓΝ2ΣΤΗ ΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΤΕIΚΑΙ ΝΑ ΘΕΣΕΙ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟί. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΤΧΑΙΟΑΛΛΟΣΤΕ ΟΤΙ ΚΑΘΕ ΤΕΊΧΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΨΙΛΟΞΕΝΕΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΤ

ΕΝΑΔΙΑΛΟΓΟ ΜΕΤΛΞΤ ΔΗΜΙΟ/ΡΓΟΤ ΚΑΙ ΛΝΛΓΝ£ΙΤ£Ν. ΠΑΝ2 ΣΤΟ ΘΕΜΑΠΟΤ ΘΙΓΕΤΑΙ...

V

■ Μ

-\lk

ι

T m m m m io iw .

τ χ μ ν τ γρ /ι μ ο ι ε ι ρ α ς

ΐ

|

Μ1

mmmmmm

Του δρόμου... # 2 8 ας προλαβαίνω. Το βλέπω, δεν είναι σύνθημα. Είναι όμως μια νέου τύπου εντολή, που χρησιμοποιεί ως μέσο προβολής το τοίχο. Θέλει να υπενθυμίσει στους πιστούς, που ασυνείδητα, οι περισ­ σότεροι τουλόιχιστον, μετατρέπουν τον οίκο του θεού σε οίκο εμπορίου τύπου Mall, το ότι οι όροι επικοινω­ νίας με το Θεό δεν έχουν αλλάξει. Σωστό. Από Πάσχα βγήκαμε και, είτε επενδύσαμε περισσότερο στον Επιτάφιο είτε στη Ανάσταση, όλοι μας διαπιστώσαμε το πως, χρόνο με το χρόνο, η κατάσταση με τ α κινητά, χειροτερεύει. Από την άλλη όμως, αρκεί η απενεργοποίηση των κινητών εντός του να­ ού, για να εξοβελιστούν από τους πιστούς οι αλλότριες σκέψεις; Να μην σκέφτονται άλλα; Να μην τους τριβελίζουν τα μυαλά τα βάσανα της καθημερινότητας, ή οι καλοσύνες και

Σ

τα εγκλήματα που σχεδιάζει ο καθέ­ νας να κάνει στον πλησίον του; Μπορεί να εμποδιστεί να μην οραμα­ τίζεται, εκείνο ειδικά το μέρος του ποιμνίου που συνήθως φοράει γρα­ βάτα, κάθεται στις πρώτες καρέκλες και εισπράττει αναλογικά το μεγαλύ­ τερο λιβάνισμα; Η γνώμη μας, ως μη ειδικού, είναι ότι η επανάσταση στις επικοινωνίες και στις υποκλοπές, δεν σημαίνει αυτό­ ματα ότι αλλάζουν και υποχρεωτικά οι όροι επικοινωνίας με το Θεό. Σύμ­ φωνα με τις γραφές, από συστάσεως κόσμου, ένας είναι ο απόλυτος υποκλοπέας της ανθρώπινης σκέ­ ψης. Ο ίδιος ο Θεός. Επομένως, όσοι πιστεύουν ότι τα κινητά, παρεμπο­ δίζουν την επικοινωνία με το Θεό ή το απόρρητο όσων σκεφτόμαστε κατά τη διάρκεια της θείας λειτουρ­ γίας, αυταπατώνται ή πάσχουν από σύνδρομο ολιγοπιστίας. ■

Η ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΕΝΤΟΛΗ

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

w w w . k a s t a n i o t i s . c o m

g 5

Η αιχμαλωσία ενός αγοριού, η αλλαγή

θρησκείαςκαιη

σταδιοδρομία του στη διοίκηση δεν ήταν ασυνήθιστο φαινόμενο

Ένα ΚλαΟΙΚΟ. ττολιιμεταφρασμενο βίβλίΟ 06 \ΐέθ κ κ / Ο Ιΐμ π λ η ρ Ο Ο μ έ ν η

ΕΚδΟΟΠ

στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η περίπτωση του Ιομαήλ Φερίκ πασά υπήρξε, ίσως, διαφορετική. Μισόν αιώνα μετά την αιχμαλωσία του επέστρεψε στη γενέτειρα Κρήτη, ως αρχηγός του αιγυπτιακού στρατού, για να καταστείλει την επανάσταση του 1866-1868. Κατά τη διάρκεια της, όμως, δολοφονήθηκε ή σκοτώθηκε. Ο αδερφός του, με τον οποίο είχαν αιχμαλωτιστεί μαζί αλλά η μοίρα τού επιφύλαξε άλλη οδό, χρηματοδοτούσε και εμψύχωνε την ίδια επανάσταση από την Αθήνα. Όπως συμβαίνει με τα πρόσωπα που κινούνται στις παρυφές της Ιστορίας, το κενό των γραπτών πληροφοριών καλύπτεται από τις προφορικές παραλλαγές και τον μύθο, αφήνοντας όλες τις απαραίτητες ρωγμές για την είσοδο της λογοτεχνίας. Το έργο παρακολουθεί στενά τις παραλλαγές, τον μύθο και τα συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα, συνθέτοντας έτσι, με την «αυστηρή ελευθερία» της τέχνης, από την υπαρκτή δραματική ζωή του Ισμαήλ Φερίκ πασά τη μυθιστορηματική της διάσταση.

EVCI KdUOTIKO

Εναντίον της ψυχανάλυσης; Εναντίοντης τέχνης;

, Π αραλήρημα

Εναντίοντης ανθρωπότητας; Γιατί; Με ποιο δικαίωμα

γ ,α τις μεγάλες * ’ Γ 1 ° «ΚΟΤΟΚΤήσείς» TOU

Ποιος μιλά; Σε ποιον απευθύνεται; Και η σιωπή; Ποιον ρόλο παίζει εν αρχή και εντέλεΐ; Πώς πλέκονται η γραφή, η φύση, η μοναξιά, ο νεοελληνικός μας κανιβαλισμός, τα παραθέματα από την Αγία Γραφή, ο Φρόιντ, ο Ρίλκε, ο Κάφκα, ο Γιάλομ, ο ΚολόμΒος, ο Μαρξ και ο Τόμας Μπέρνχαρντ μέσα σ' ένα χειμαρρώδη μονόλογο που τολμά να κοροϊδεύει τις μεγάλες «κατακτήσεις» του «πολιτισμού» μας; Το νόημα δεν υπάρχει, ισχυρίζεται η συγγραφέας. Δημιουργεί έναν ασθματικό δαιδαλώδη μονόλογο, του οποίου ο αφηγητής διακατέχεται από ένα αίσθημα κόπωσης και αγανάκτησης, καθώς βρίσκεται σ' ένα οριακό σημείο είσπραξης συσσωρευμένων ερεθισμάτων, και σχολιάζει χωρίς την παραμικρή τρυφερότητα τον περιβάλλοντα, ελληνικό κυρίως, χώρο, τον συγγραφικό, τον ψυχαναλυτικό/ψυχολογικό και εντέλει τον ανθρώπινο, με την επίγνωση ότι οι γνώμες -αυτές προπάντων- δεν είναι, όπως λέει κι ο Φίλιπ Ροθ, παρά ζαριές.

Σπύρου Κακουριώτη ναμενόμενο ποίημα... «Ω Κύριε, δε με ξεγελάς, εμένα -τουλάχιστον εμένα. Εγώ ξεγέλασα τόσους πεθαμένους, -τους έφερα πίσω». Ξημερώνοντας του Θωμά... Γραφή τυφλού... μνημονεύετε Ακολουθώντας την προτροπή του ποιητή (Όπου και να σας βρίσκει το κα­ κό, αδελφοί όπου και να θολώνει ο νους οας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημο­ νεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη), επιμένοντας «σε καιρούς σακάτικους», τα ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ, η ετήσια Περιοδική έκδοαη του «Δόμου», έφτασαν αισίως στο 8ο τεύχος τους. Με επιμέλεια πάντοτε του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου, ο τόμος συγκεντρώνει στις σελίδες του μελετήματα και δοκίμια για τον μεγάλο Σκιαθίτη και τον κόσμο του, μεταφρά­ σεις του (όπως εδώ το «Χενδερούν ή το περσικόν χαρέμι» της Μαρούλας Μάρκοβιτς) και παλιά αθησαύριστα κείμενα της εποχής του, επιχειρώντας με αυτόν τον τρόπο να αποτελέσει βήμα για την προβολή και προώθηση των παπαδιαμαντικών σπουδών. Με ξεχωρι­ στό τρόπο, κάτω από τον τίτλο «Ενιαυτός», όχι μόνο σχολιάζονται επίκαιρα και ανεπίκαιρα αλλά επίσης δίνονται και... οδηγίες ανάγνωσης ορισμένων άρθρων («Πλοηγός»), «Δεν εί­ ναι λίγο αυτό, δεν είναι», όπως αναφέρει σε μια αποστροφή του για άλλο ζήτημα και ο ίδιος ο Ν.Δ.Τ. [ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ, Μαυρομιχάλη 16, 106 80, Αθήνα, τηλ.: 2 10.36.05.532] μνήμη Σε μια έννοια δεμένη άρρηκτα με την ανθρώπινη ζωή, αλλά και με την τέχνη και την παραγωγή της επιστημονικής γνώσης, την αναπαράσταση, επικεντρώνει το ενδιαφέρον της η Ομάδα έρευνας για τη διεπιστημονικότητα και μεθοδολογία. Το αποτέλεσμα των ερευνη­ τικών προσπαθειών της αποτυπώνεται στον τρίτο τόμο της επιθεώρησης ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΗΤΑ, που κυκλοφορεί με επιμέλεια του Σωτήρη Δημητρίου και με τη φροντίδα των εκδόσεων Σαββάλας. Μέσα από τα άρθρα που περιλαμβάνονται επιχειρείται η διερεύνηση ορισμένων από τους πάμπολλους τρόπους και τις διάφορες μορφές με τις οποίες οι ανα­ παραστάσεις παίζουν ρόλο στην κοινωνική ζωή: αρχιτεκτονική, δημοσιογραφία, χορός, λο­ γοτεχνία, κινηματογράφος, αρχαιολογία κ.λη. -δεν θα ήταν δυνατόν άλλωστε ο κατάλογος αυτός να περιοριστεί, αφού οι αναπαραστάσεις «είναι σε τέτοιο βαθμό δεμένες με τη ζωή μας, ώστε συγχέονται με τις παραστάσεις μας, τις νοητικές και μνημονικές εικόνες» μας. Ει­ σαγωγικά ο Σ. Δημητρίου αναφέρεται στο πρόβλημα της επιστημονικής μεθοδολογίας στη μελέτη του θέμα­ τος, ενώ την ύλη συμπληρώνουν άρθρα για τον πολιτισμό ως πεδίο αναμέτρησης. [ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΗΤΑ, Ζ. Πηγής 18, 106 81, Αθήνα, τηλ: 210.33.01.251, www.savalas.gr] μνήμες ...της «μικρής πατρίδας»· όχι μόνο του ηφαιστειογενούς νησιού των 970 μονίμων κατοίκων αλλά και των πολλαπλάσιων αποδήμων του, οτην υπόλοιπη Ελλάδα και τον κό­ σμο. Μια τέτοια «κιβωτό μνήμης» αποτελούν τα ΝΥΣΙΡΙΑΚΑ και οι άνθρωποι πίσω από αυ­ τά, η Εταιρεία Νισυριακών Μελετών, ένα επιστημονικό σωματείο έρευνας της ιστορικής, οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής του νησιού. Στο επίκεντρο του 17ου τόμου βρίσκεται η δράση των Νισύριων μεταναστών στην Αμερική, τόσο για την ένωση των Δω­ δεκανήσων με την Ελλάδα όσο και για την αρωγή των συμπατριωτών τους που κατά τη διάρκεια της Κατοχής είχαν καταφύγει στη Μ. Ανατολή. Παράλληλα, δημοσιεύεται, ιστο­ ρικά σχολιασμένο, σπάνιο υλικό από την εποχή της Τουρκοκρατίας που κείται στο αρχείο της Παναγίας Σπηλιανής (συμβόλαια, προικοσύμφωνα κ.ά.). Να σημειωθεί ότι το σύνολο του αρχείου της μονής έχει εκδοθεί φωτογραφικά σε δύο τόμους από την Εταιρεία, η οποία, πέρα από το περιοδικό, διαθέτει έναν μικρό αλλά συγκροτημένο κατάλογο εκδόσεων για νυσιριακά και δωδεκανησιακά θέματα. [ΝΥΣΙΡΙΑΚΑ, Νισυριακή Εστία, 3ης Σεπτεμβρίου 25, 104 32, Αθήνα, τηλ.: 210-52.37.198]

174-

ΜΑΪΟΣ 2008

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

www.kastani oti s.com

Π Ο ΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τ Ω Ν

ΣΕ ΙΡ Η Ν Μ υθιστόρ ημαΩ Ν ;

Όλοι εμείς, του '60 η γενιά, περάσαμε μέσα από γεγονότα που δεν

Μ Τ ΤΟ ρεί _ _ Π QUTOKTOVIQ

πολυκαταλαΒαίναμε, εν0 ζ ανθρώ π ου αλλά επίζήσαμε. Χωρίς . . μεγάλες απώλειες. VQ GTTGAUVSI Τελειώσαμε το Τ ΐ ς Τ ύ ψ Ε ίς μ ί α ς πανεπιστήμιο , . βγάζοντας χαρτζιλίκι, Ο λ Ο Κ λ η ρ Π ζ γ £ \/1 0 ζ ^ άλλος μεγάλο κι άλλος μικρό, δείξαμε ποιοι ήμασταν και τι θέλαμε, δίχως να κρυφτούμε από κανέναν. Το '67 «κρυφτήκαμε» ή απλώς επίζήσαμε λάθρα Βιώνοντας, ματώσαμε λίγο ή πολύ, ή και καθόλου, μέσα ή και έξω από το Πολυτεχνείο, αμπαρωθήκαμε πίσω από μύθους που μόνοι μας φτιάξαμε και συντηρήσαμε, κι ανταμώσαμε τη μεταπολίτευση τραυματίες μεν αλλά ώριμοι. Όλοι παιδιά της «χαμένης γενιάς». Παιδιά που γεννήθηκαν στον εμφύλιο και λίγο μετά, και πέρασαν μέσα από τις ίδιες μυλόπετρες. Ένα απλό, σαν κι εμάς παιδί είναι κι ο ήρωας της Τελευταίας καληνύχτας. Όχι κραυγαλέο θύμα. Τυπικό. Γενναίο πριν από το τελευταίο του δρομολόγιο. Δ.Κ.

Το χρονικό μιας οικογένειας, (-j δ ιχ α σ μ έ ν η θ η λ υ κ ή Η ιστορία δυο δίδυμων γυναικών. Η ανίκητη ισχύς UTTOOTGOn, των γονιδίων που κάποιοι |-| |0jop iQ TTOU τηναποκαλούνκατάρα, , ενώ κάποιοι άλλοι ευλογία,

επαναλαμβάνεται;

Η μελωδία που συνοδεύει όσους αναζητούν στη μέθη τη μέθεξη με το θείο.

[_| j q π Ο ΙΧ ν ίδ ίσ μ Ο Τ Π ζ μ Ο ίρ Ο ζ YIQ

0 ακατάλυτος δεσμός με το q AO UC EKSIVOUC παρελθόν. 0 μυατηριώδης άντρας που σπέρνει το θάνατο σε μιαν αέναη επιστροφή. Οιεπαναστατημένοινέοιτου 1900 και του 1960. Τα ανταλλάγματα που προσφέρονται για τα χαρίσματα της ομορφιάς και της τέχνης. Στο Βιβλίο αυτό οι ήρωες και οι αντιήρωες της Μαρίλλης Τσοπανέλλη ακούνε το «Τραγούδι των Σειρήνων», όπως συνέΒαινε στα αρχαία συμπόσια, σε ένα μυθιστόρημα-ποταμό που «πηγάζει» από το Ηράκλειο της Κρήτης το 1851 και «εκβάλλει» στην Αθήνα περί τα τέλη του 20ού αιώνα. Σε μιαν ιστορία που επαναλαμβάνεται, θυμίζοντας το φίδι που καταπίνει την ουρά του και ξαναγεννιέται.

που την αγνοούν;

piacere Κώστα Καναβούρη

Οι σαλτιμπάγκοι α σου αρέσει π λέξη σαλτιμπάγκος. Να σου αρέσει σαν ένα οπωροφόρο που στον καιρό της ωρίμανσης ακροβατεί επικίνδυνα σε όλα τα καθεστώτα της βροχής. Σαν βρέφος που το διεκδικούνε δυο γονείς σε διαδικασίες διαζυγίου. Και τα υπόλοιπα παιδιά να παρακολουθούνε έκθαμβα. Οι λέξεις περιττεύουν. Όλες οι λέξεις. Γι' αυτό λέω ότι πρέπει να σου αρέσει η λέξη σαλτιμπάγκος. Μια λέξη-ιδιότητα και μια λέξη-επάγγελμα. Μια λέξη-ηθοποιός που ζητιανεύει θαυμασμό κακής ποιό­ τητας και σύνεργα ζωής, άλλοτε από σημαίες και άλλοτε από κυκλοφορία αίματος. Άλλοτε στα οδοφράγματα και άλλοτε σε κρεβατοκάμαρες όπου πάντοτε, κατά τον Γκυγιώμ Απολλιναίρ, «Τα παιδιά πάνε μπροστά / ξοπίοω σαλτιμπάγκοι αλλοπαρμένοι / Γνέφουν στα οπωροφόρα από μακριά / κι εκείνα γέρνουνε καρτερικά» (Γκυγιώμ Απολλιναίρ, Σαλτιμπάγκοι και άλλα ποιήματα, μετ. Χριστόφορος Λιοντάκης, εκδόσεις Γαβριηλίδης). Θέλω να πω ότι η δουλειά του σαλτιμπάγκου είναι οε κάθε εποχή επικίνδυνη. Και την ξεκινάει ηαιδιόθεν, λες κι από πολύ νωρίς συνειδητοποιεί την επικινδυνότητα της κα­ ταισχύνης και την αναλαμβάνει. 0 σαλτιμπάγκος δεν μοιάζει με τα άλλα παιδιά, που «πάνε μπροστά». 0 σαλτιμπάγκος είναι πιο μπροστά κι από τα παιδιά, έχοντας εγκαί­ ρως προλάβει να πετάξει από πάνω του όλα τα ρούχα της αθωότητας, ακριβώς επει­ δή Οπό πολύ νωρίς έχει κατανοήσει πως η αθωότητα είναι ένας σαλτιμπάγκος: εμφα­ νίζεται και εξαφανίζεται κατά το δοκούν, με μια σοφία ζώου. Λέει επ' αυτού ο Γκυγιώμ Απολλιναίρ: «Η αρκούδα κι η μαϊμού ζώα σοφά / Απ' τους περαστικούς πεντάρες ζη­ τιανεύουν». Μια πεντάρα ψήφων. Μια πεντάρα δάνειας ζωής. Μια πεντάρα υποδούλωσης. Και προπαντός μια πεντάρα ελέους που θα μετατραπεί σε ισχύ, αφού ο σαλτιμπάγκος δεν περιφρονεί την χυδαιότητα της φιλανθρωπίας υπό μορφήν ελεημοσύνης, δεν περιφρονεί την χυδαιότητα μιας επιφαινόμενης επικινδυνότητας προς χάριν ενός ανύ­ παρκτου ρεαλισμού της επιβίωσης. Τελικώς βέβαια ο σαλτιμπάγκος δεν ρισκάρει. Έχει αρκούδες και παιδιά στην δούλε­ ψή του. Αυτά πείθουν και ο σαλτιμπάγκος κερδίζει. Κι ύστερα γέρνουμε καρτερικά στις όμορφες γραβάτες του την ώρα που υποκλίνεται εν θριάμβω στο κοινό του. Και για­ τί άλλωοτε. Στην κακουργία είναι για ν' αναρωτιόμαστε ποιοι είναι στ' αλήθεια οι καλ­ λιτέχνες; Το λέει ο Γκυγιώμ Απολλιναίρ: «Δεν είναι πια όσοι καλλιεργούν τις καλές τ έ ­ χνες / Δεν είναι όσοι θεραπεύουνε την Τέχνη / Τέχνη ποιητική ή μουσική / καλλιτέ­ χνες είναι μόνο οι ηθοποιοί». Κι ο μεγαλύτερος ηθοποιός απ' όλους, αφού καταφέρνει να επιβάλλει το ήθος του, είναι ο σαλτιμπάγκος. ■

Ν

Στο επόμενο τεύχος του ΔΙΑΒΑΖΩ, Ιούνιος 2008, αφιέρωμα:

Σύγχρονη γαλλική λογοτεχνία

EC ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

www.kastaniotis.com Χρήσιος Ναούμ

ΑΧ, ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΒΑΣΙΛΙΣΣΕΣ!

Η μαντεύτρα Χαιτέα Βίος και πολιτεία από την Αλεξάνδρεια αμαρτωλώ ν και τα πνεύματα που την περιβάλλουν. Η υπέρβαρη και αγίων αλλά φιλάρεσκη θυγατέρα στις κολασμένες της Αφρούλα, ο φευγάτος, επίδοξος συγγραφέας γειτονιές γιος της και η εκ φύσεως εγκληματική και μουλωχτή τη ς Αθήνας ξαδέρφη της, μοναχή Μυροφόρα. Ο αγώνας της συνδικαλίστριας Λάουρας, μιας μέντιουμ ρουμανικής καταγωγής, για την αναγνώριση των δικαιωμάτων του αδικημένου κλάδου των «πνευματιστών». Οι περιπέτειες που σφράγισαν τη μακρόχρονη φιλία της λαϊκής αοιδού Εύας με την Τζένη, που δοκίμασε την τύχη της στο τραπεζικό σύστημα αλλά την κέρδισε η νύχτα! Και, τέλος, ο αδιέξοδος έρωτας του Πλάτωνα και του Άρη... Βίος και πολιτεία αμαρτωλών και αγίων που ζουν σαν εξόριστες ψυχές σε διαμερίσματα-κλουβιά, στις κολασμένες γειτονιές της Αθήνας. Ποια κοινή μοίρα ένωσε όλους αυτούς τους ανθρώπους πάνω από τον φρεσκοσκαμμένο τάφο του σκοτεινού κυρ Αντώνη; Πώς μπλεχτήκανε οι ζωές τους στην κόκκινη κλωστή του μύθου; Καιτελικά τι κάνει τον αναγνώστη να αναφωνήσει «Αχ, αυτές οι Βασίλισσες!»;

Το Βιβλίο αυτό είναι Μια τολμηρή ένα ημερολόγιο παραίνεση καταστρώματος. Είναι η συνεργασία μου με προς ό,τι δεν τη free press «αγγίζουμε» στην εβδομαδιαία εφημερίδα Athens voice, όπου η καθημερινότητά μας στήλη μου έχει το ίδιο όνομα: ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟ. Πρόκειται για μια καταγραφή της πραγματικότητας των παραλειπόμενων Ελλήνων. Των παραλειπόμενων θεμάτων. Των παραλειπόμενων ουναισθημάτων. Στη στήλη μου θέλησα να αηοτυπώσω αυτά που δε γράφονται. Ωστόσο, είναι Βέβαιο ότι υπάρχουν και ηάμπολλα άλλα θέματα που δε σχολιάζονται. Γι' αυτά γράφουν άλλοι. Ο κοινός τίτλος για τη στήλη και το Βιβλίο δόθηκε για να έχω το κεφάλι μου ήουχο. Παρόλο που πιστεύω πως ακατάλληλοι είναι μόνο άνθρωποι, και όχι θέματα, είναι μια πρώτη επιλογή αναγνωστών: ένα χαμόγελο στους κατάλληλους.

Γ.Β.

Πολιτικό βιβλίο θεματική έκθεση

εκδηλώσεις τιμώμενη χωρά

λογοτεχνικές συναντήσεις

βιβλίο και κινηματογράφος

παιδική γωνιά

Ξ Ιϋ .

HEL ΧΡΟ

Η

επαγγελματικές συναντήσεις OflfNOΑΠΟΤΗΗΕΜΙΒΙΙΗΕΗΟ ΣΗ(Μ)

διεθνής έκθεση βιβλίου 28 Μαίου-1 Ιουνίου 2008^ΒΒΘεσσαλονίκη

εκθεσιακό κέντρο Helexpo *

www.thessalonikibookfair.com