Τεύχος 482

Το διάβασμα είναι δικαίωμα κύβε παιδιού! 3.300 τ.μ. με χιλιάδεε Βιβλία και πλούσιο πολιτιστικό πρόγραμμα παρουσιάσει Βιβλίων, συναντήσει με συγγραφείε, εκθέσει s εικονογράφων, θ ε α τ ρ ι^ παραστάσειε, εργαστήρια, συναυλία...

OQD

* Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

...

EE0Fun

πάντεχα κληρονομοε μιαε α ν υ ­ π ο λ ό γ ισ τέ περιουσίου: ο θείοε tns, συγγραφ έα5 βιβλίω ν τρό­ μου, κληροδοτεί στην ανιψιό του την έπαυλη του αλλά κι έναν αθέατο έωε τότε κόσμο, όπου πα­ ρελαύνουν ο τρ ό μ ο ς το μυστήριο, η περιπέτεια και η μαγεία. Μ έροβ κόσ μου α υ τ ο ύ είν α ι και ο ντετέκτιβ

θα ανα ζητή­ σουν το Σκήπτρο των Γηραιών, ένα όπλο με ασταμάτητη κατα­ στροφική δύναμη, και θα δώ ­ σουν σκληρέβ μάχεε ενάντια στο που θα t o u s φ έρουν άλλο τε κοντά στη χαρά κι άλλοτε κοντά στον πόνο και στη φρίκη.

Ο κύαμος είναι πιο μεγάλος απ' όαο κιοτεύεις και πιο τρομακτικός απ' όαο φαντάζεσαι...

|£λλη^κά]

y

γ

ΟΛΑ

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

ΧΡΗ ΣΤΟ Σ

Μ Π Ο ΥΛ Ω ΤΗ Σ^

. I a r o p i e S ρε y a p > u s ί

για παιδιά και κάθε ηλικία rioios είναι ο y 0 io s Λεοπόλδθ5 και ποια η καλλιτεχνική του ανησυχία; rioios είναι ο Μητσόγατο5 και ποια η δραστηριότητα του στη λαϊκή αγορά; Iloios είναι ο γάτο$ ins οδού Σμολένσκη και ποια η περιπέτειά του στα στενά των Εξαρχείων; Απολαύστε την απρόβλεπτη, χιουμοριστική και συχνά ανατρεπτική αφήγηση του Χρήστου Μπουλώιη και γνωρίστε τρεΐ5 γάτουε με έντονη προσωπικότητα και καθόλου συνηθισμένο χαρακτήρα.

0

p f °s

A s © n @ lS o s « υ α

θ /α Τ Ο ς 'Σ Μ Ο \ ^ χ Κ 0 .

εικονογράφηση: Φωτεινή Στεφανίδη

^ ά ^ α χ α

(

χΛΡΛ

.«

Π Μ Μ Μ Μ Ο Γ Ό Υ /ΐΦ Υ

τ η ιχ ν ιμ h

"o m h

Η |u*pti ίψαταΧία αμχ.τ\άει -ποΧύ το ταάνο, 0[x.wC δεν aya-ηάει /.αθόΧο» τα (λ,α^χατα /.at <ρο^άται τη δασ-^άχα τη£ ματί· εί-ναι αυστηρό. Φ σ τ ό σ - ο η h/αταχέα έχει *αι ένα χε/dXo (κηστίΛΟ...

'£να ^ΦΧίο |Λ.ε C\>, μα όμρρη, μεΧωδ^ό ιστορία μα τη φα­ ντασία, τη δημοσιότητα *αι την εΧε^ερί-α ^ -πάντα {fy a tv o w

ν ο η τές.

' ^

1^ · · ν ^ ς

ίΚΤΛα^ιν^εί. irro p iti ε π ίσ η ς

/.» \Α .Χ ο ρ ο ρ ο τ ;ν .·

TflXMlM i t Tfc ONtlPT ^

\7ΤΑτέ\ίύ^/Δ φ ά ρ μ α τα .

ν

r

Γ

*■ c

ΟΛΑ ΤΑ ΒΙ ΒΛΙ ΟΠΩΛΕΙ Α

muz ιυιυρια μρωικηξ, u\ lujicxoij^ true; υειυιυαιμονίες, προκαταλήψεις και φυλετικές διακρίσεις. Κλέβει τις καρδιές των μικρών αναγνωσταίν με τους ήρωες και τη γλώσσα του βιβλίου. Mutfak Banyo Seramik

Μαύρο, όπως και οι τετράποδοι πρωταγιονιστές του, ένα ρέκβιεμ για την ολοκληρωτική παράνοια του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας. Το Ποντίκι Ο Τριβιζάς είναι αρκετά έμπειρος κι ευφυής, ώστε να μην πέσει στην παγίδα του διδακτισμου και της ηθικολογίας. «Η Τελευταία Μαύ­ ρη Γάτα» διαβάζεται με αγωνία κι ενδιαφέρον οις την τελευταία της σελίδα. Radikal Kilap

Ο Ευγένιος Τριβιζάς κηρύττει πόλεμο στις δει­ σιδαιμονίες, τις προκαταλήψεις και τις φυλετι­ κές διακρίσεις... Haftalik Dergisi

Ο Ευγένιος Τριβιζάς έχει την ανατροπή των στερεοτύπων στο αίμα του. Και μόνο το γεγονός ότι είναι καθηγητής Εγκληματολογίας και _______________ συγχρόνως ένας γνήσιος ποιητής ονείρων αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για ένα συμβατικό χαμα­ ί κτήρα. «Η Τελευταία Μαύρη Γάτα» είναι ένα | βιβλίο ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο. Έ χ ο - Γ I ντας επίγνωση των αναλογιών και των μεγε· [ θοίν θα μπορούσε να συγκριθεί με την περίί φημη «Φάρμα των Ζώων». Και τα δύο αυτά βιI βλία κατάφεραν το καθένα με το δικό του I τρόπο να φέρουν στο φως οδυνηρές ' —— I αλήθειες των καιρών. I — Α ντάνης Ξαγάς, mic

Κ υ κλοφ ορ εί σ ύντομα σ τα ισπανικά, λιθο υ α νικ ά και εβρ αϊκά .

Ε32335__ « · #

Μια ακόμα παγκόσμια επιτυχία

Ε Υ ΓΕ Ν ΙΟ Σ ΤΡ ΙΒΙΖΑ Σ

— Έ νας υποβλητικός μύθος που διερευνά την κάθοδο ενός έθνους στα βάθη του δολοφονικού φανατισμού. Μια —-— _ ιστορία που θερμαίνει τις καρδιε'ς... ------Elaine Williams, Times Educational Supplement

Η δυναμική του ρατσισμού και το ηθικό καθήκον της αντίστασης εναντίον του σπάνια έχουν αποδοθεί με τόσο ελκυστικό τρόπο. «Η Τελευταία Μαύρη Γάτα» θυμίζει αλληγορία του Αλμπέρ Καμί ένιος τριβιζας { Υια ένα νεότερο κοινό. -------------------- 1 Boyd 1 onkin, Literary editor, The Independent

Η μισαλλοδοξία, η δημιουργία αποδιοπομπαίων τρά­ γων και η απληστία των εταιρικών οικονομικών συμφερόντοιν σατιρίζονται κατά τρόπο θαυμαστό στο βιβλίο αυτό. Gary Me Kerne, Literary Editor, Arts Council, England

Σ’ ένα νησί μια αδελφότητα δεισιδαιμόνων κυριεύει τις συνειδήσεις των πολιτοιν και όλοι καλούνται να δο>σουν εξετάσεις ανθρωπιάς-κτηνωδίας. Hurriyet

Το μυθιστόρημα αποκαλύπτει έναν ολόκληρο κόσμο, το σύγχρονο κόσμο με τις μηχανορραφίες του, την αναλγησία, το έλλειμμα της δημοκρατίας, την απου­ σία οραμάτων, εντέλει τον κάθε λογής ρατσισμό του. φ ΕιάννηςΣ. Παηαδάτος, Διαβάζω

ΒΟΥΛΑ

ΜΑΣΤΟΎΡΗ

Οι Απορίεβ Παιδιών προσεγγίζουν τον Κόσμο μέσα από τα μαγικά μονοπάιια ins αφήγησή και μεταφέρουν μια άλλη αντίληψη για το βιβλίο Yvobons. Στα τέσσερα βιβλία ins σειράς με θεματικέ$ ενότητε5 τον Ηλεκτρισμό, το Φωε, τη Γη και τη θάλασσα, η αφήγηση συμβαδίζει με την επιστημονική πληροφορία, προσφέροντα5 μια πραγματικά ενδιαφέρουσα εναλλακτική επιλογή otous δασκάλου και tous μαθητέ5, όχι μόνο του δημοτικού αλλά και του νηπιαγωγείου. Γ Ο ια .

y ^ d ^ a r a

y o u

ς υ ν ζ υ ά ζ ε ι L u f> to j* a .r \z A .

Οι καλές προθέσεις ε ν υπ ά ρχει ά νθ ρ ω π ο ς που να τ ο υ α ν α φ έρ ε ις ότι δ ο υ λ ε ύ ε ις σ το χ ώ ρ ο το υ βιβλίου και να μη ο ο υ πει: «Τι κ α λά , πόσο α γα πώ τ ο βιβλίο!». Π ο λ λ ο ί από α υ το ύ ς αν το υ ς ρ ω τή σ εις ποιο είναι τ ο τ ε λ ε υ τ α ίο βιβ λίο που διάβασαν, δ υ σ κ ο λ εύ ο ν τα ι να α π α ντή ­ σ ου ν, α ν α ζ η τώ ν τα ς σ τις ο μ ιχ λ ώ δ εις α να μ ν ή σ εις από τα ν εα νικά τ ο υ ς χρ όνια κάπ οιον π ρ ό­ σ φ ο ρ ο τ ίτ λ ο για να σ ου α ν α φ έρ ο υ ν . Σ υν α ν τώ π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς α νθ ρ ώ π ο υ ς που μ ο υ λ έ ν ε ότι τ ο Διαβ άζω είναι τ ο «α γαπ ημ ένο τ ο υ ς περιοδικό», α λ λ ά δ ε ν τ ο έχ ο υ ν πιόσει σ τα χέρια το υ ς τα τ ε λ ε υ τ α ία δ έκ α χρόνια . Δ εν υπ ά ρχει επ ίσ ης θ εσ μ ικ ό ς π α ρ ά γ ον τα ς (από υ π ου ργεία , γ ρ α μ μ α τε ίε ς , σ χο λ ικ ο ύ ς ο ρ γ α ν ισ μ ο ύ ς κ.λπ.) που σ ε κ ά θ ε π ερίπ τω σ η , εκ δ ή λ ω σ η ή ά λ λ η δ ρ α σ τη ρ ιό τη τα , σ τη ν οπ οία π ρέπ ει από τ ο π ρ ω τό κ ο λ λ ο να μιλ ή σ ο υ ν, να μ η ν α ν α φ ερ θ ο ύ ν μ ε κ ο λ α κε υ τικ ά λ όγια για τ ο ρ ό λ ο τ ο υ βιβ λίο υ σ τη δ ια μ ό ρ φ ω σ η τ η ς π ρ οσ ω π ικ ότη τα ς το υ ν έ ο υ α νθ ρώ π ο υ. Αν τα λόγια ή τ α ν ευ ρ ώ , θα ή μ α σ τα ν πλούσ ιοι από δ ρ ά σ εις σ το χ ώ ρ ο το υ βιβ λίο υ. Α λ λά δ ε ν είμ α σ τε . Α ν τίθ ε τα , είμ α σ τε μια χώ ρ α που κάνει ελ ά χισ τα γ ι' α υ τό . Και θεσ μικά και κοινω νικά και α τ ο ­ μικά. Ε λά χισ τες και α π α ρ χα ιω μ έν ες υ π ο δ ο μ ές , α νύ π α ρ κ τη πο λιτική β ιβ λίο υ που να εκ π ο ­ ρ ε ύ ε τα ι από τα σ χολικά π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα , μ η δ εν ικ ή παρουσ ία σ τα m eolia, λ ειψ ή ε ν η μ έ ρ ω σ η , ελ ά χισ το ι θεσ μο ί. Α νάμ εσ α σ το υ ς τ ε λ ε υ τ α ίο υ ς ξε χ ω ρ ίζ ο υ ν οι δ ρ ά σ εις τ ο υ ΕΚΕΒΙ: η Δ ιεθ ν ή ς Έ κθεσ η Β ιβλίου σ τη Θ εσ σ αλο νίκη και τώ ρ α η π ρ ώ τη Έ κ θεσ η Παιδικού βιβ λίο υ σ τη ν Α θ ή ­ να, η Η μέρ α ποίησης. Επίσης, ξε χ ω ρ ίζ ο υ ν κάπ οιες σ κό ρπ ιες π ο λ ιτισ τικ ές δ ρ ά σ εις δ ε ξιά κι α ρ ισ τερ ά , π ο λ λ έ ς από α υ τέ ς από τ η ν κοινω νική π ρ ω το β ο υ λία τω ν εκ δ ο τώ ν , τω ν σ υγ γ ρα ­ φ έ ω ν και τω ν π ο λ ιτώ ν . Ό μ ω ς, σ ε ό λ ε ς α υ τ έ ς τ ις εκ δ η λ ώ σ εις σ υ ρ ρ έε ι κόσ μο ς. Έ ρ χεται, β λ έπ ει, α κο ύει, φ εύ γ ε ι. Λ είπ ει τ ο πα ρα π έρα , έν α π ρ όγρ αμ μα , ενια ίο , σ υ ν το ν ισ μ έν ο και σ τα θ ερ ό .

Δ

Γιάννης Ν. Μ πασκόζος

]

[ δ ι α β α ζ ω Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

1

Η ΓΝΩΜΗ ΜΟΥ

γ ια ν ν η ς ν . μ π αςκο ζο ς

ΜΟ ΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ 6 Σχόλια 10 Courier 12 Από μήνα σε μήνα, ΟΛΓΑ ΣΕΛΛΑ 2 4 Θερμιδωριανά Οξύτονα, ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ26 Στήλη Αλατος, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ

2 8 Εκτός Γραμμής ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ 3 0 Ως Αναγνώστης ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ 4 2 ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα, ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ 44 ΧΩΡΙΣ προϋπηρεσία, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ 176 a piacere ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΝΑΒΟΥΡΗΣ 16 Τ Α Ε Υ Π Ω Λ Η Τ Α Τ Ο Υ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

ΑΡΘΡΑ 166 Ιστορίες για διάβασμα. ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 3 2 Κώστας Βούλγαρης «Η νέα λαϊκή - διανοούμενη λογοτεχνία μέλλει να γραφεί» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Γ. ΤΣ0ΥΠΡ0Υ36 Χένρικ Νόρντμπραντ «Όπου και να ταξιδέψ ω η Ελλάδα με πληγώνει...» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΩΚΡΑΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟ

ΠΡΟΣΩΠΑ 172 Έ φυγε ο Νίκος Καλέντης. ΜΑΡΙΑ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΔΟΥ-ΠΟΘΟΥ 173 Ο Γιώργος Κανελλόπουλος δεν θα επισ τρέφει. ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ

ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 46 Φώκνερ, Μια ζωή σε μυθιστορήματα ΕΛΕΝΗ KAPPA 4 8 Τα ρωσικά βραβεία. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ 49 Ένα παλαιό α ριστούργη­ μα. MAURIZIO DE ROSA 50 Οι Έ λληνες είναι από τη ν Α φροδίτη, οι Άγγ­ λοι από το ν Άρη. CHRISTOPHER LEES 5 2 Ένα πολύ διαφορετικό μυθι­ στόρημα. ΕΛΕΝΑ ΠΑΛΛΑΝΤΖΑ 54 Θα «πιάσει» το e-book τη ς Sony; ΠΑ­ ΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΤ. ΑΝΔΡΙΑΝΕΣΗΣ

ΤΟ Π Α Ι Δ Ι ΚΑΙ ΤΟ Β Ι Β Λ Ι Ο 82 1η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου - ΕΚΕΒΙ, 1 - 4 Φ εβρου­

t

Ta Ευπώλητα του Διαβάζω

άριου 2008, HELEXPO, Αθήνα. 8 6 Το βιβλίο για παιδιά α λλά ζει μαζί με τα παιδιά. ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ 8 7 Μόνο ποιοτικά βιβλία. ΑΡΓΥΡΗΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 8 8 Ο ανταγωνισ μός έχει ανεβάσει το ν πήχη στην ποιότητα. ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗΣ 9 0 Η εικόνα ισ χυρότερη το υ λόγου, για ό λ ε ς τις Υπερπροσφορό

ηλικίες. ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΟΠΟΥΛΟΣ παιδικού βιβλίου. ΑΡΙΑΔΝΗ ΜΟΣΧΟΝΑ

91 92

Συνειδητοποιημένοι οι νέοι γονείς. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 93 Αναζήτηση ουσιαστικής ποιότητας. ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 94 Είμαστε ακόμα πολύ πίσω στη δημιουργία αναγνωστικής συνείδησης. ΕΛΕΝΑ ΠΑΤΑΚΗ 95 0 ανταγωνισ μός έχει ανεβάσει το ν πήχη στην ποιότητα. ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΟΚΑ 96 Α λλαγή τη ς θεματολογίας. ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΗΚΟΜΝΟΥ 9 8 Έμφαση σ το διαδραστικό βιβλίο. ΘΑΝΑΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ

K at/W ycucim B ^ i o w ^ d o GutMkroj, στο 51 ^ oSov A ifiom .

0

f y B E R G ^ ^ Π ^ Θ /,

Δ ΙΑ Β Α ΖΩ

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω !

ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141

π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

ΤΕΥΧΟΣ 482 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 Ιδρυτής Π ερικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης Γ. ΓΑΒΑΛΑΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Εκδότης Γεώ ργιος Γαλάντης-Γαβαλάς Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί Συνεργάτες Π αναγιώ της Στ. Ανδριανέσης, Α λ έξη ς Ζήρας, Ελένη Καρρά, Χρήστος Κατσίκας Κώστας Κατσουλάρης, Κώστας Μ ποτόπουλος, Γιώ ργος Ξενάριος, Ό λγα Σ ελλά

700Π Α Ι Δ Ι Κ Η Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α ΑΦΙΕΡΩΜΑ 726 Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση. Επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΑΛΑΝΤΗΣ 730 Δραματική τέχνη στην εκπαίδευση: Πτήση ζωής, Boeing 777. ΑΛΚΗΣΤΙΣ 734 Μουσική και Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση. ΓΙΩΡΓΟΣΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ 1 3 8 Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση: εργαλείο για τη διαπολιτισμική αγωγή. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΖΩΝΙΟΥ1 4 3 Jo θεατρικό παιχνίδι ως διδακτικό εργαλείο στη διδασκαλία τω ν Φυσικών Επιστημών. ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΑΡΑΚΗΣ1 4 9 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Δραματική Τέχνη. ΣΟΦΙΑ ΠΕΡΔΙΚΑΡΗ 754 Η θεατρική αγωγή σ την εκπαιδευτική διαδικασία. ΦΙΛΙΑ ΔΕΝΔΡΙΝΟΥ1 5 6 Μια πολλαπλή «αναγνωστική» εμπειρία στην παιδευ­ τική και μαθησιακή διαδικασία ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ

UNDERGROUND 774 Του δρ όμ ου ...#25. ΩΜΕΓ@

Ανταποκριτές C hristopher Lees (Μπέρμινγκχαμ) Έ λενα Π αλλαντζά (Φραγκφούρτη) Maurizio De Rosa (Μπολώνια) Δ ημ ήτρ ης Β. Τριανταφυλλίδης (Μόσχα)

760 Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Επιμέλεια: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ

56 Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Κριτικογραφία Θ οδω ρ ής Πέρσ ης Διορθώ σεις Σ πύρος Κ ακουριώτης Υπεύθυνη Δημοσίω ν Σχέσεων Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλου Δια φημίσεις, Παραγωγή, Διανομή Τάσος Οικονομόπουλος Συνδρομές Χρυσάνθη Κ ουλελή Σχεδιασμός, dtp Σοφία Μιχάλα Εξώφυλλο Φωτό: Δ η μ ή τρ η ς Γερα κίτη ς (Θ εα τρικό ερ γ α σ τήρ ι Καλλιθέας) Εκτύπωση I. Μ αυρίδης & ΥΙΟΙ Ο.Ε. ΔΙΑ ΝΟΜ Η ΑΡΓΟΣ (περίπ τερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Χαρ. Τρικούπη 38, ΑΘΗ ΝΑ 106 80 Τηλ: 210 3388008 · Fax: 210 3388006 E-mail: diavazo@ otenet.gr

!

76ΒΙΒΛΙ0ΠΑΡ0ΥΣΙΑΣΗ

> σε

ΑΥΤΟ τ ο ΤΕΥΧΟΣ Γ Ρ Α Φ Ο Υ Ν κ α ι Μ ΙΛ Ο Υ Ν :

Α λκηςτις · Παναγιώτης Σ τ. Α νδριανέσης · Μαρία Β λάμη · Κ ώ­ στας Β ουλγαρης · Γ ιώργος Γ αλαντης · Σ πυρος Α. Γ εωργίου · ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ · ΦΙΛΙΑ ΔΕΝΔΡΙΝΟΥ · Αλ ΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ · ΧΡΙ­ ΣΤΙΝΑ Ζ ωνιου · Σ πυρος Κακουριώτης · Σ ωκράτης Καμπουροπου· Κ ώστας Κ αναβουρης · Α ναστάσιος Δ. Καραγιαννης · Δ ή­

λος

μητρα Καραμολεγκου · Ε λένη Kappa · Α ργυρής Καςτανιωτης · Γ ΙΩΡΓΟΣ «ΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗΣ · ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ · ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ · ΝίΚΟΣ Κ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ · ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΟΠΟΥΛΟΣ ·

Μαρία Λαμπαδαριδου-Ποθου · C hristopher L ee s · Δ ιονυςης Κ. Μαγκλιβερας · Α ριάδνη Μοςχονα · Δ ιονυςης Ν. Μουςμουτης • Γ ιάννης Ν. Μπαςκοζος · Γ ιάννης Νεδας · Χ ενρικ Νορντμπραντ · Maurizio De R osa · Γ ιωργος Ξ ενάριος · Νίκη Ο ρφα­ νού · Ε λενα Παλλαντζα · Ιωαννα Παντελουδακη · Γ ιαννης Σ. Παπαδατος · Α ναστασία Παπαδημητριου · Γ ιαννης Παπαδοπου· Ε λενα Πατακη · Γ εώργιος Ν. Περαντωνακης · Σ όφια Π ερδικαρη · Θ οδωρης Π ερςης · Κ ωνσταντίνα Πολυχρονοπου-

λος

λου

· Γ ιωργος Σ ακελλαριδης · Ολγα Σ έλλα · Ιωάννης Σ ταρακης

• Β ασιλική Τ ζοκα · Δ ημητρης Β. Τ ριανταφυλλίδης « Σ ταυρούλα Γ. Τ ςουπρου · Γ ιάννης Χ ατζηκομνου · Θαναςης Ψ υχογιός · Ω μεγ@

βιβλιοπωλείον της I Σ ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ

ΟΙΚΟΣ

ΑΠΟ

ΙΑ Σ ΤΟ

1885

Κ Ρ Α Τ ΙΚ Α Β Ρ Α Β Ε ΙΑ 2 0 0 6 - 2 0 0 7

w

w

w

. h

e

s

t i a

. g

r

·

i n

f o

@

h

e

s

t i a

. g

r

Να ελπίζουμε 1; «Σε μια π ε ρ ίο δ ο ό π ο υ τ ο υ π ο υ ρ γ ε ίο , οι θ ε σ μ ο ί και οι φ ο ρ ε ίς τ ο υ β ρί­ σ κο ν τα ι σ τ ο μά τι τ ο υ κ υ κ λ ώ ν α , μ ε σ υ ν έπ εια και ο π ο λ ιτισ μ ό ς να β ρί­ σ κετα ι κι α υ τ ό ς σ ε μια π ερ ιδίν η σ η , η τά σ η τ ω ν π ε ρ ισ σ ο τέ ρ ω ν ε ξ η μ ώ ν είναι να επ α ν α -π ρ ο σ α ν α το λ ισ θ ο ύ μ ε... να α λ λ ά ξ ο υ μ ε ά μ ε ο α , ριζικά. Να π ε ρ ά σ ο υ μ ε ξα ν ά α τα θ ε μ ε λ ιώ δ η , για να α π ο κ α τα σ τή α ο υ μ ε τ η δ ια τα ρ α γ μ έ ν η ισ ορ ροπ ία τ ο υ ε υ ρ ύ τ ε ρ ο υ π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν το ς μα ς.» Α υ τά δ ή λ ω ­ σ ε ο Υ π ο υ ρ γό ς Π ο λ ιτισ μ ο ύ , κ. Μ ιχ ά λ η ς Λ ιάπης, σ τη ν τ ε λ ε τ ή α π ο ν ο μ ή ς τ ω ν Κ ρα τικώ ν Β ρ α β είω ν Λ ο γ ο τεχ ν ία ς . Μ.

Να ελπίζουμε 2;

Πού βρισκόμαστε σήμερα;

0 Υ π ο υρ γό ς Π ο λιτισ μο ύ, κ. Μ ιχά λης Λιά­ Ποια είναι η θέσ η το υ βιβλίου σ την ε λ λ η ­ πης, σ τη ν τ ε λ ε τ ή α π ο νο μ ή ς τ ω ν Κ ρα τι­ νική κοινωνία; Ό πως α ν ά φ ερ ε και ο κ. Λιά­ κώ ν Β ρα β είω ν Λ ο γ ο τεχν ία ς , δ ή λ ω σ ε ότι πης: «Είμαστε κατά 19 μ ο ν ά δ ες κάτω από θα επ α να φ έρ ε ι τ ο θ ε σ μ ό τ η ς επ ιδ ό τη σ η ς τ ο μέσ ο ό ρ ο τω ν 25 χω ρ ώ ν τη ς Ε.Ε. σ την τω ν μ ε τα φ ρ ά σ εω ν έρ γ ω ν ε λ λ ή ν ω ν λ ο ­ ανάγνω ση βιβλίων. Και κατά 20 μο ν ά δ ες γ ο τε χ ν ώ ν προς τ ο εξω τ ε ρ ικ ό . Και μό ν ο κάτω από το ν ευρω π α ϊκό μέσ ο ό ρ ο επ ί­ σ κεψ ης βιβλιοθηκών». Ό μω ς, για να α να ­ α υ τό να π ρ αγμ ατο π ο ιή σ ει θα έχ ει κάνει μ ε γ ά λ ο κ α λό . Ί σ ω ς ή μ α σ τε η μό ν η μικρή τρ α π εί α υ τή η κατάστασ η, δ ε ν αρκού ν οι χώ ρ α που δ ε ν έχ ει έν α τ έ τ ο ιο θ ε σ μ ό και ε κ δ η λ ώ σ ε ις και οι π ρ ω το β ο υ λ ίες το υ μ ε τά γ κρ ιν ιά ζο υ μ ε γ ια τί τ ο ε λ λ η ν ικ ό βι­ υπ ουργείου Πολιτισμού, αν δ ε ν σ υνδυα ­ β λ ίο δ ε ν πάει σ το ε ξ ω τερ ικ ό ... σ τού ν μ ε τα προγράμματα το υ υπουργείου Παιδείας, ώ α τε να μπει τ ο βιβλίο στις προ­ Μ. γρ α μ μ α τισ μ έν ες σ χολικές δράσ εις.

Να ελπίζουμε 3; Επίσης, ο κ. Λιάπης υπ ο σ χέθ η κε να λ υ θ ε ί τ ο θ έ μ α τ η ς α υ ν τα ξ ιο δ ό τη σ η ς τ ω ν Ε λ λ ή ­ ν ω ν σ υ γ γ ρ α φ έω ν . Ένα π ρ όβ λ η μα που μέχ ρ ι τ ώ ρ α α ν τιμ ε τ ω π ιζ ό τ α ν ω ς να επ ρ ό κ ειτο για μια ο π ο ια δ ή π ο τε επ α γ γ ε λ ­ μ α τικ ή ο μ ά δ α . Δ η λ α δ ή , ψ ά χ νο υ ν να β ρ ο υ ν πόσα έν σ ημ α έχ ο υ ν οι σ υ γ γ ρ α φ είς κ τλ . Σ το μ ε τ α ξύ , οι έ λ λ η ν ε ς σ υ γ γ ρ α φ είς είναι α να ο φ ά λισ το ι και π α ρ α μ έν ο υ ν έρ μαιοι τ η ς φ ιλα νθ ρω π ία ς. Μ.

Ολλανδικό παράδειγμα 1 Ο ύ τε έν α ς , ο ύ τ ε δ ύ ο , ο ύ τ ε τρ ε ις . Έ ξι ο ρ ­ γ α νισ μ οί φ ρ ο ν τίζο υ ν για τ η ν π ρ οβ ο λ ή και τ η ν πρ οώ θη σ η τ ο υ βιβλίου σ τη ν Ο λ λ α ν ­ δία και κά ν ο υν ό λ α όσα κάνει τ ο δικό μα ς ΕΚΕΒΙ. Ο π ρ οϋ π ο λ ογ ισ μό ς το υ ς ; Είκοσι εκ α το μ μ ύ ρ ια ευ ρ ώ (έν α ν τι 1,5 το υ Ε­ ΚΕΒΙ). Η χ ρ η μ α το δ ό τη σ η τω ν μ ε τα φ ρ ά ­ σ εω ν σ το εξ ω τε ρ ικ ό ; Π λ η ρ ώ ν ο υ ν τ ο 70% το υ κ ό σ το υ ς τ η ς μ ε τά φ ρ α σ η ς . Καμπά-

ΟΣΔΕΛ και στα Πανεπιστήμια Οι παράνομες φωτοτυπίες βιβλίων που γίνονται στις Πανεπιστη­ μιακές βιβλιοθήκες βρέθηκαν στο στόχαστρο του ΟΣΔΕΑ. Οι πρύ­ τανεις υποσχέθηκαν, μετά από πιέσεις, να συζητήσουν το πρόβλημα. κ.

6

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ν ιε ς για τ η ν πρ οώ θη σ η τ η ς α νά γνω σ η ς φ τ ο ύ μ ε μ ε μ ε γ α λ ύ τε ρ η προσ οχή τ η ν κα ­ ετη σ ίω ς ; Έ ξι σ ' ό λ η τ η χώ ρ α, μ ε τ η σ υ μ ­ λ ύ τ ε ρ η π ορεία ε ν ό ς κα ινο ύρ γιου θ εσ μ ο ύ μ ε το χ ή πο λιτικώ ν, κ α λ λ ιτε χ ν ώ ν , δ η μ ο φ ι­ και σ τη ν Ε λλά δα . Δ εν είναι υπ ο χ ρ εω τικ ό να ε ν σ τερ ν ισ το ύ μ ε τ η ν ο λ λ α ν δ ικ ή εμ π ε ι­ λ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έω ν . Κ αλά, δ ε ν μ π ο ρ ο ύ μ ε να έ χ ο υ μ ε έξ ι ιδ ρ ύ μ α τα για τ ο βιβλίο, α λ ­ ρία. Α ρ κ εί να ξ έ ρ ο υ μ ε ό τι θ έ λ ο υ μ ε να κά ­ ν ο υ μ ε κάτι σ υ γ κ εκ ρ ιμ έν ο , μ ε σ υ γ κ εκ ρ ιμ έ­ λά να μη ν εν ιο χ υ θ ε ί λ ίγ ο τ ο υπ άρχον; 0. Σ. να κριτήρια. 0. Σ.

Ολλανδικό παράδειγμα 2 0 θ ε σ μ ό ς τ ο υ Β ρ α β είο υ Α ν α γ ν ω σ τώ ν π ρ α γμ α το π ο ιείτα ι 1 0 -12 χρόνια σ τη ν Ο λ­ λανδ ία. Μ όνο που ε κ ε ί τα π ρ άγμ ατα είναι ξεκά θ α ρ α . Οι β ιβ λ ιο π ώ λ ες επ ιλ έ γ ο υ ν τα βιβλία τα οποία θα ψ ηφ ίσ ου ν οι α να γ ν ώ ­ σ τες από τις λ ίσ τες τω ν μπ εσ τ σ έλ ερ . Κ ριτήριο δ η λ α δ ή είναι οι π ω λ ήσ εις. Ξ έρ ε­ τ ε πόσοι α να γ ν ώ σ τε ς π α ίρνουν μ έ ρ ο ς σ το διαγω νισ μ ό; 80 χ ιλιά δ ες ετη σ ίω ς ! Πώ ς ψ ηφ ίζου ν; Μ ε sms (εδ ώ δ ε ν έ χ ο υ μ ε δ ια φ ορ ά ). Ί σ ω ς θα π ρέπ ει να ξα ν α ο κ ε -

Τα ευπώληια της χρονιάς 0 πίνακας τ ω ν σ υ ν ο λ ικ ώ ν ευ π ώ λ η τω ν π ε ζ ο γ ρ α φ η μ ά τω ν για τ η χρονιά τ ο υ 20 07 μ ε βάση τ ο υ ς σ υ γ κ εν τρ ω τικ ο ύ ς πίνακες τ ο υ ΔΙΑΒΑΖΩ είναι λία ν εν δ ια φ έ ρ ω ν . Ποια είναι η «χρυσή δεκάδ α» ; Μ ια ζω ή δ ύ ο ζ ω έ ς τ ο υ Ν ίκου θ έ μ ε λ η (Κ έδ ρος), Το σπί­ τ ι δ ίπ λα σ το π οτάμ ι τη ς Λ έν α ς Μ αντά (Ψ υχογιός), Σ ο υ έ λ τ η ς Ιω ά ννας Καρυσ τιάνη (Κ ασ τανιώ της), μ.Χ. το υ Βασίλη Α λ εξά κ η (Ε ξάντα ς), Του φ ιδ ιο ύ τ ο γ ά λ α

επ ίκεντρ ο

Κ ετ ιικ εν τ ρ ο

ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Από το Δ ια φ ω τισ μ έ έω ς τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο

ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ

ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

«Η διαμόρφωση της εικόνας των βαλκανικών λαών και των κρατών τους ςπην Ελλάδα, παράλληλα με τη συγκρότηση της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας.»

εκ δ ό σ εις

^επίκεντρο Αθήνα; Κιάφας 5 Τ.Κ. 106 78 Τηλ. 210 3811077 Fax: 210 3811086 Θεσσαλονίκη: ΚαμβουνΙων 9 Τ.Κ. 546 21 Τηλ. 2310 256146 Fax: 2310 256148 email: books@epikentro.gr

www.epikentro.gr

[

δ

ι α

β

α

ζ

ω

]

Σ Χ Ο Λ Ι Α

το υ Γιάννη Ξ α ν θ ούλ η (Ε λλη νικά Γρά μ μα ­ τα ), τ ο Ταξίδι π ου λ έ γ α μ ε τ η ς Α λ κυ ό ν η ς Παπαδάκη (Κ α λ έν τη ς ), Το Φ ιλ ί τ ο υ δ ρ ά ­ κ ο υ τ η ς Χ ρύ οα ς Δ η μ ο υ λ ίδ ο υ (Λιβάνης), τα Π υ θ α γ ό ρ ε ια ε γ κ λ ή μ α τα τ ο υ Τεύκ ρ ο υ Μ ιχα ηλίδη (Π όλις), τα Κ ινέζικα κ ο υ τιά τ η ς Σ ώ τη ς Τ ρ ια ν τα φ ύ λ λ ο υ (Π α τάκης) και Η Κ α λο σ ύ νη τ ω ν ξ έ ν ω ν τ ο υ Π έ τρ ο υ Τα τσ ό π ο υ λ ο υ (Μ ετα ίχμ ιο).

Διαχρονικά Ευπώλητα Υ πάρχουν διαχρονικά ε υ π ώ λ η τα , όπ ω ς φ α ν ερ ώ ν ει ο σ υ γ κ εν τρ ω τικ ό ς πίνακας τ η ς χρ ονιά ς. Τα μιοά ευ π ώ λ η τα σ χ εδ ό ν είναι be s t s elle r τ η ς π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν η ς χ ρ ο ­ νιάς, τ ο υ 20 06 . Κ αρυσ τιά νη, Τα τσ ό π ο υλ ο ς , Μ ιχα ηλίδ ης, Τ ρ ια ν τα φ ύ λ λ ο υ α να δεικ νύ ον τα ι σ ε α ξίε ς που α ν τέ χ ο υ ν σ το χ ρ ό ­ νο, κα θ ώ ς για δ ύ ο χρ ο ν ιέ ς βρίσκονται σ τη ν κ ο ρ υ φ ή τ ω ν ευ π ώ λ η τω ν . Μ.

Το «παράδοξο» Αν α να ρ ω τη θ είτε γ ια τί κάποιοι μ ε βιβλίο ε κ δ ο μ έν ο τ ο ν τ ε λ ε υ τ α ίο μήνα τ ο υ 2007 β ρίσκονται σ την κ ορ υφ ή τη ς λίσ τας (π.χ. Β ασίλης Α λ εξά κη ς ), ένα ντι ά λ λ ω ν που βρί­ σκονται ό λ ο τ ο χρ όνο σ τον πάγκο θα π ρ έ­ πει να σ κ ε φ τε ίτε ότι η αγορά τ ω ν Χ ρισ του­ γ έν ν ω ν είναι σ χεδ όν τ ο 1/ 4 το υ σ υνόλο υ τη ς α γο ρά ς κι άρα είναι λογικό οι αριθ μο ί να είναι π ολύ μ εγά λο ι. Σ η μ ειω τέ ο ν ότι τα β ιβλιοπω λεία που σ υ μ μ ε τέχ ο υ ν σ τις λ ί­ σ τε ς ε υ π ω λ ή τ ω ν τ ο υ ΔΙΑΒΑΖΩ δ ίν ο υ ν α ριθ μο ύς πω λήσ εω ν, οι οποίοι δ ε ν α να κοι­ νώ νοντα ι, επ ειδή οι β ιβ λιο π ώ λες δ ε ν τ ο επ ιθυμούν. Σ ημ ειώ νο υμ ε ότι τ ο δείγμα είναι πολύ μ εγ ά λ ο κι έτσι αντικειμενικά τ ο απο­ τέλ ε σ μ α πλησιάζει τη ν πραγματικότητα. Μ.

Τα ξένα best της χρονιάς Η χρ υσ ή δ εκ ά δ α τ ω ν μ ε τ α φ ρ α σ μ έ ν ω ν μ υ θ ισ τ ο ρ η μ ά τ ω ν είν α ι: Το ν η σ ί τ η ς

<3

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

V ic to ria Hislop (Δ ιόπ τρα), Η μ άγισ σ α τ ο υ Π ο ρ το μ π έ λ ο τ ο υ Π ά ο λ ο Κ ο έλ ο (Λιβάν ης), Κ α θ έν α ς τ ο υ Φίλιπ Ροθ (Π όλις), Η μ άνα και τ ο νόη μ α τ η ς ζω ή ς τ ο υ Ίρβ ιν Γιάλομ (Άγρα), Το σ μ ήν ος τ ου Φ ρα νκ Σέτσ ινγκ (Κ ασ τανιώ της), Η μ α τω μ έν η ε κ ­ σ τρ α τ ε ία το υ Σ τίβ εν Π ρ έσ φ ιλ ντ (Π α τά ­ κης), Σα ν τ η β ρ οχ ή π ριν π έ σ ε ι τ ο υ Τζόνα θα ν Κόου (Π όλις), Οι π ύ λ ε ς τ η ς φ ω τιά ς τ ο υ Π ρ έσ φ ιλ ντ (Π α τάκη ς), Ισ τα ν μ π ούλ τ ο υ Ορχάν Π α μο ύκ (Ω κεανίδα) και Σ τη ν α κ τή τ ο υ Ία ν Μ ακ Γιούαν (Π α τάκη ς). Κι εδ ώ π α ρ α τη ρ ο ύ μ ε ό τι οι γ ν ω σ τ ο ί σ υγ ­ γ ρ α φ ε ίς έχ ο υ ν τ ο ν δ ικό το υ ς κοινό. Ροθ, Π ρ έσ φ ιλ ντ, Γιάλομ... Μ.

Ύπουλο στοιχειό η μνήμη Ύ π ουλο σ το ιχ ε ιό η μνήμη, γ ρ ά φ ε ι ο Δ η­ μ ο σ θ έ ν η ς Κ ού ρτο β ικ σ το καινο ύρ γιο το υ μυ θ ισ τό ρ η μ α , που θα κ υ κ λ ο φ ο ρ ή σ ει από τα Ε λληνικά Γρά μ μα τα τ ο Μ άρ τιο. Μ ά λ ­ λ ο ν θα σ υ ζ η τ η θ ε ί π ο λύ και λ ό γ ω τ η ς λ ο ­ γ ο τε χ ν ικ ή ς το υ α ξία ς, α λ λ ά και επ ειδ ή κα τα π ιά νετα ι μ ε κα υ τά θ έ μ α τα τ η ς «μόνι­ μ η ς επ ικ α ιρό τητα ς» τ η ς π εριοχή ς μας, και, μά λισ τα , μ ε τρ ό π ο α ιρ ετικ ό , που θα π ρ ο κ α λέσ ει. Φ ιλ ο δ ο ξία τ ο υ είναι να δ ώ ­ σει μια σ υνα ρπα σ τική μα τιά σ τα τα ρ α γ ­ μέν α Β αλκάνια και σ το ν τρ ό π ο δ ια μ ό ρ ­ φ ω σ η ς τη ς επ ίσ ημ ης ισ τορ ία ς το υ ς . Όσοι τ ο διάβα σα ν λ έ ν ε ό τι ο Κ ού ρτο β ικ, μ ε χιο ύ μ ο ρ και ειρ ω ν εία , γ ρ ά φ ε ι έν α μ υ θ ι­ σ τό ρ η μ α που υ π ο ν ο μ ε ύ ε ι τα σ τερ εό τυ π α π ερ ί το υ «εθνικού μ α ς βίου», α λ λ ά πα­ ρ ά λ λ η λ α θ έ τ ε ι υπ ό α μ φ ισ βή τησ η και τα α ντεθνικισ τικά σ τερ εό τυ π α . Ε. π.

Κι άλλο audio book Είναι ευ χ ά ρ ισ το ό τι επ α ν ε κ δ ίδ ετα ι Ο γ λ ά ­ ρ ο ς Ιω ν ά θ α ν Λ ίβ ινγ κ σ το ν ω ς a u d io bo ok, από τ η ν εο σ ύ σ τα τη εκ δ ο τικ ή ετα ιρ εία P athos το υ Α ν δ ρ έα Πα π α χρήσ του. Ο ε κ ­ δ ό τη ς δ ιά λ ε ξ ε β εβ α ίω ς μια δ ύ σ κο λ η α γο -

[ Δ I A B A Ζ Ω 1 Σ X Ο Λ I A J

ρά, δ ε ν ή μ α σ τε σ υν ηθ ισ μέν οι ω ς χώ ρ α να α κ ο ύ μ ε λ ο γ ο τεχ ν ία . Ελπίζω να σ υμ βά λ ε ι σ τη ν α λ λ α γ ή α υ το ύ τ ο υ κ α τ ε σ τη μ έ ­ ν ου . Για τ ο υ ς α ν α γ ν ώ σ τε ς μας: α ν α ζ η τε ί­ σ τε τ ο σ τα β ιβ λ ιο π ω λ ε ία ή σ το w w w .p a th o s p u b lis h in g .c o m Ν.

Ο Φαρφουλάς Ο εκ δ ο τικ ό ς οίκο ς Φ α ρ φ ο υ λά ς έ β γ α ζ ε μέχρ ι τώ ρ α τ ο ο μ ό τ ιτ λ ο περιοδ ικό. Ο τ ί­ τ λ ο ς το υ α νή κει σ ε έν α διή γ η μ α τ ο υ Δ η­ μ ο σ θ έ νη Β ου τυρ ά . Π ρ όσ φ α τα έλ α β α τα βιβλία τω ν εκ δ ό σ εω ν Φ α ρ φ ο υ λά ς : Τέσ­ σ ερ ις λ ίβ ε λ ο ι το υ Γιώ ργη Ζά ρκου, ξ ε χ α ­ σ μ έ νο υ , σ ή μ ερ α , σ υ γ γ ρ α φ έα . Τα γρ α π τά τ η ς α -ν ο η σ ία ς το υ E dw ard Lear, Το μπα­ ο ύ λ ο μ ε τις μ π ίλιες τ ο υ Νίκου Σταμπά κη και τ ο δο κ ίμ ιο τ ο υ Δ η μ ο σ θ έν η Β ου τυρ ά

Τα σ ύ μ β ο λα σ τα ό ν ειρ α , μ α ζί μ ε έξ ι δ ιη ­ γ ή μ α τα τ ο υ σ υ γ γ ρ α φ έα . Κ α λ ο τά ξιδα . Μ.

Επέτειος Βουτυρά Φ έτ ο ς σ υμ π ληρ ώ νοντα ι 50 χρόνια από τ ο θά ν α το τ ο υ ε ξ α ίρ ετο υ διηγη μ α το γ ρ ά φ ο υ Δ ημ οσ θένη Β ου τυρ ά. Ο ισ τορικός Βάσιας Τσ οκόπ ου λος γ ρά φ ει σ την εισα γω γή το υ σ το π ρ ο α ν α φ ερ θ έ ν β ιβ λίο τ ο υ Δ. Β.: «μπροστά σ την αφ ή γη σ ή το υ ο μ ετα μ ο ν τερ ν ισ μ ό ς μοιά ζει σαν μια ω χρή λ ογο κρ ι­ σία». Το ζή τη μ α είναι πω ς πολύ λίγο το ν ξ έ ρ ο υ μ ε τ ο ν Β ουτυρά. Η έκδ οσ η τω ν Απάν τ ω ν τ ο υ α τύχη σ ε και διακόπ ηκε, ο π ό τε τ ο σ ύν ολ ο τ ο υ έρ γ ο υ το υ δ ε ν είναι προσιτό. Καλώ τ ο υ ς λ ίγ ου ς θα υ μ α σ τές το υ να κά­ ν ο υ μ ε κάτι όλο ι μα ζί γι' α υτό ν. Μ.

επ ίκεντρ ο

επ ίκεντρ ο

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ [ΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ - ΚΟΣΤΑΣ ΘΕΡΙΑΝΟΣ Σκοπός του βιβλίου είναι να αποδομήσει τους σημαντικότερους εκπαιδευτικούς μύθους συμβάλλοντας στην κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του σχολείου στη σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία.

εκ δ ό σ εις

επίκεντρο Αθήνα: Κιάφας 5 Τ.Κ. 106 78 Τηλ. 210 3811077 Fax: 210 3811086 Θεσσαλονίκη: Καμβουνίων 9 Τ.Κ. 546 21 Τηλ. 2310 256146 Fax: 2310 256148 email: books@epikentro.gr

€πισκεφθείτε την ιστοσελίδα www.epikentro.gr

—

Εκδοτική ποικιλία εκτός μητροπολιτικών ουνόρων. Λαμβάνω μικρά ανάτυπα, περιοδικάκια, ημερολόγια δήμων, έντυπα που εκδίδουν λογοτεχνικές παρέες, όλα με ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Tp Θωμά Σίδερη, Κερατσίνι. Πήρα το ημερολόγιο του Δήμου Κερατσινίου (με τίτλο Σ ' α υ τ ό ν τ ο ν ψ εύ τικ ο ν το υ ν ιά ), το οποίο και επιμελήθηκες. Ενδιαφέροντα τα στοιχεία που παρατίθενται γι' αυτή τη δύσκολη περίοδο 1922-1942 και τα οποία επικεντρώνονται ιδίως στις ανθρώπινες ιστορίες της εποχής.

^

Σταμάτη Αποστολάκη, δάοκαλο,

Χανιά. Αξιέπαινη η ετήσια έκδοση του Δήμου Χανίων Εν Χ α νίοις με το ανάτυπο της μελέτης της Καραθανάση Αγγελικής Το Π α νεπ ισ τήμ ιο Α θ η ν ώ ν και τ α Γυμ νάσια τ η ς Κ ρ ή τη ς (1879-1895).

1

Βασιλική Στεφ ανή-Χιώ τη,

Χαλκίδα, Τα Ν εφ ο ύ ρ ια , φυλλάδιο που εκδίδεις στη Χαλκίδα, είναι πάντα μια έκπληξη. Σημειώνω το πολύ καλό αφιέρωμα στον Άθω Δημουλά (τεύχος φθινοπώρου) και το εξίσου καλό πρώτο τεύχος του Ιανουάριου 2008. ^

Στάθη Σ., Ε λ ευ θ ερ ο τυ π ία , κάθε χρόνο περιμένω με χαρά το δώρο

σου, το λεύκωμα

με τα σκίτσα. Νομίζω ότι είναι η καλύτερη

ανακεφαλαίωση της χρονιάς. Το φετινό, με τίτλο ο Π ινάκιο π ή ρ ε τ ' ό π λ ο το υ , μας θυμίζει πώς ξεκινήσαμε και πού βρισκόμαστε. Ευχαριστώ. ^

Δημήτρη Μπατσιούλα, έθεσα τα οτοιχεία που γράφετε υπόψη του

συνεργάτη μας Σ. Κακουριώτη και θα επικοινωνήσει μαζί οας. Υ

Τάκη

Χατζηαναγνώ στου, το διήγημά σας είναι πολύ συγκινητικό, αλλά δυστυχώς

δεν δημοσιεύουμε λογοτεχνική ύλη. Απευθυνθείτε καλύτερα οτα λογοτεχνικά περιοδικά.

Δ

Παναγιώτη Σ τα ματέλο, μεταφραστή, η ιδέα

σας να προσθέσουμε μια στήλη για τους μεταφραστές και τους γλωσοικούς επιμελητές είναι πολύ καλή και σκεφτόμαστε ήδη πώς θα μπορέσουμε να την υλοποιήσουμε. ^

Μαρία Κούρση, αντεύχομαι για καλή χρονιά, όλοι

την έχουμε ανάγκη. Το βιβλίο του γιου σας (Χρήστος Τριανταφύλλου, Το κ ρέας) έκανε όντως εντύπωση, πόσο μάλλον που ο συγγραφέας είναι

ακόμα μαθητής λυκείου. Ελπίζω να συνεχίσει να γράφει. Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δι' υμάς. □ ιν ιγ ν ω ιιιι;

10

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

M ARTA H A R N E C K E R

ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΩΝΤΑΣ TO ΑΔΥΝΑΤΟ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ πρόλογος-μετάφραση ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΦΟΝΤΙΝΑΣ

Η Marta Harnecker, μέσα από την περιγραφή των σημαντικότερων γεγονότων που επηρέασαν τη λατινοαμερικανική υποήπειρο τα τελευταία 40 χρόνια, αναλύει διεξοδικό τη θεωρητική, προγραμματική και οργανική κρίση της Αριστερός και την ανάδυση μιας νέας Αριστερός. Μια εξαιρετική βάση προβληματισμού, που ενδιαφέρει όσους αγωνίζονται για μια κοινωνία ανθρωπιάς και αλληλεγγύης. ISBN 978-960-210-523-8 σελ. 416, τιμή 24,00€

ΰΡΑΥΣΣΕΑΣ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 · ΤΗΛ. 210 32 12 111

www.odisseas.gr · info@odisseas.gr

της Όλγας Σέλλα

(γο πριν φ ύγει το 2 0 0 7 , το υπ ουργείο Πολιτισμού έγινε must. Μ ε τον χει-

w\ μ

ρ ό τερ ο τρόπο Βέβαια. Ο πάλαι ποτέ π ανίσ χυρος γ ενικό ς γ ρ α μ μ α τέα ς του,

\ ο Χρ ήσ τος Ζαχόπ ουλος, υπέβαλε παραίτηση και λίγο μετά έκα νε μια πρά­

ξη απόγνωσης, πηδώ ντας από τον τέταρ το ό ρ ο φ ο της π ολυκατοικίας όπου έμ ε­ νε. Από κει και πέρα, όλοι ά ρ χισ α ν ν' ασ χολο ύν τα ι με το υπ ουργείο Πολιτισμού, με τις σ υ μ βάσ εις που έγιναν, με τον τρόπο που έγιναν. Τον τελευ ταίο μήνα όλοι σ ' αυτή τη χώ ρα έμ α δ α ν το Κεντρικό Α ρ χα ιολογ ικό Συμβούλιο, το υ ς απ οχαρακτη­ ρ ισ μ ο ύ ς χώρων με α ρ χα ιο λ ο γ ικά ευρήματα, τις χα ρ ισ τικές επ ιχορηγήσ εις. Πολι­ τισμό δ εν είμαι σ ίγουρη αν έμ αθα ν, α φ ο ύ σ' αυτό το νο σ η ρ ό σ ίρ ια λ μπήκαν πολ­ λο ί που μόνο πολιτισμό δ εν πρεσβεύουν.

Φ 19 Δ εκ εμ β ρ ίο υ _______________________________________________________ Η μ έρ α α π εργία ς τω ν δ η μ ο σ ιο γ ρ ά φ ω ν . Τα τ η λ έ φ ω ν α άναψ αν. Π α ρ α ιτή θ η κε ο Ζ α χόπ ου λ ος; Λίγο μ ε τά , ά λ ­ λα τ η λ έ φ ω ν α . Π α ρ α ιτή θ η κε ο Δημήτρης Νόλλας από π ρ ό ε δ ρ ο ς το υ EKEBI. Και τα δ ύ ο σ υνέβ η σ α ν. Για δ ια ­ φ ο ρ ε τικ ο ύ ς - ε υ τ υ χ ώ ς για τ ο ν Δ η μ ή τρ η Ν ό λ λ α - λ ό γ ο υ ς . Ο π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ο υ ΕΚΕΒΙ θ έ λ η σ ε α π λ ώ ς να α σ χ ο λ η ­ θ ε ί μ ε α υ τό που ή ξ ε ρ ε πά ντα. Τη λ ο γ ο τεχ ν ία . Και ε π έ λ ε ξ ε ν ' α π ο σ υ ρ θ εί από τ ο ν δ η μ ό σ ιο χώ ρ ο . Ό λα μ έ ­ ν ο υ ν α νο ιχτά , α φ ο ύ μέχρ ι τ η ο τ ιγ μ ή που κ λ ε ίν ει η σ τή λ η (22 Ια ν ο υ ά ρ ιο υ 20 08 ) δ ε ν έχ ει ο ρ ιο τ ε ί ο α ντικ α ­ τα σ τά τη ς τ ο υ , π α ρ ό λ ο που έχ ο υ ν α κ ο υ σ τεί π ο λ λ ά ο ν ό μ α τα . Ό λα σ υγ γ ρ α φ έ ω ν . Μ ά λ λ ο ν μ έχρ ι τ η ν ώ ρ α που θα κ υ κ λ ο φ ο ρ ή σ ει τ ο τε ύ χ ο ς , ο ν έ ο ς π ρ ό ε δ ρ ο ς θα έχ ει α να λ ά β ει.

__________

22 Δ ε κ εμ β ρ ίο υ ^

Έ να μικρ ό φ υ λ λ ά δ ιο κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ ε ο υ γ κ ε κ ρ ιμ έν ο υ ς α π ο δ έ κ τε ς . Ε κδ ότη ς, ιδίοις α να λ ώ μα σ ι, ο ο μ ό τιμ ο ς κ α θ η γ η τή ς α ρχα ία ς ελ λ η ν ικ ή ς φ ιλ ο λ ο γ ία ς , Γρηγόρης Σηφάκης. Π ε ρ ιε χ ό μ ε ν ό το υ , η δια δ ρ ο μ ή , η πορεία , η σ υ μ β ο λ ή τ η ς Β ικελα ία ς Β ιβ λ ιοθ ήκ η ς σ το Η ρ ά κ λ ειο Κ ρ ή τη ς και τ ο α δ ιευ κ ρ ίνισ το μ έ λ λ ο ν τη ς . Σε μια χώ ρ α που δ ε ν έχ ει να επ ιδ είξει π ο λ λ έ ς β ιβ λ ιο θ ή κες , που η β ιβ λ ιο θή κη δ ε ν είναι τρ ό π ο ς ζ ω ή ς και σ υ ν ή θ εια , όπ ω ς α λ λ ο ύ σ τη ν Ευρώ πη, η σ υρ ρίκνω σ η μ ια ς ή δ η υπ ά ρχο υσ ας, που έ χ ει ή δ η π ρ ο σ φ έρ ει π ο λ λ ά σ τη ν π ν ε υ μ α ­ τικ ή και εκ δ ο τικ ή ζω ή τ ο υ τό π ο υ , είναι σ ίγου ρα π λή γμα . Α ς ε λ π ίσ ο υ μ ε ό τι τα π ρ ά γμ α τα θα α ντισ τρ α φ ο ύ ν .

Φ

28 Δ ε κ εμ β ρ ίο υ _______________________________________________________

Η είδ η σ η ή ρ θ ε από τα ξέ ν α π ρ α κ το ρ εία . Π α ρ ά λ λ η λ α μ ε τ η Γα λλία , θα κ υ κ λ ο φ ο ρ ή σ ει και σ τη ν Ε λλά δα , μ έ ­ σα σ το ν Ια νου άρ ιο, από τις εκ δ ό σ εις Ω κεανίδα τ ο β ιβ λίο που π ερ ιλα μ β ά ν ει τη Ι2 σ ε λ ιδ η επ ισ το λ ή τ η ς Ίνγκριντ Μπετανκούρ, τ η ς 4 6 χ ρ ο ν η ς Γ α λ λ ο -κ ο λ ο μ β ια ν ή ς που είναι ό μ η ρ ο ς τω ν α κρ ο α ρ ισ τε ρ ώ ν α ν τα ρ τώ ν τω ν Ε π α νασ τατικώ ν Ε νόπ λω ν Δ υ ν ά μ ε ω ν τ η ς Κ ολ ο μβ ία ς (FARC). Τ ίτλ ο ς τ η ς έκ δ ο σ η ς σ τα ελ λ η ν ικ ά Γράμμα­ τ α σ τη μαμά. Π έ ρ α απ ό τ η ν κ ό λ α σ η . Τη μ ε τά φ ρ α σ η υ π ο γ ρ ά φ ει η Έ φ η Κ α λ λ ιφ α τίδ η , μ ε π ρ ό λ ο γ ο τ ο υ ν ο ­ μπ ελ ίσ τα Ε λί Β ιζέλ.

12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

___________________________________________________________2 9 Δ ε κ ε μ β ρ ίο υ

φ

Ό π ω ς πά ντα, τ ο τ ε λ ε υ τ α ίο ρ ε π ο ρ τά ζ τ η ς χρ ονιά ς. Τα βρα β εία τ η ς Α κα δ η μ ία ς Α θη νώ ν. Μ όνο που φ έ τ ο ς έκ ρ υ β α ν μιαν ιδ ια ίτερ η έ κ π λ η ξη , α φ ο ύ «σ ύ μφ ω να μ ε α π ό φ α σ η τω ν Δ ιοικη τικώ ν Σ υ μ β ο υ λ ίω ν τω ν Ιδ ρ υ ­ μ ά τω ν Κ ώ οτα και Ε λ έν η ς Ο υ ρά νη και Π έ τρ ο υ Χ άρη, δ ε ν θα α π ο ν ε μ η θ ο ύ ν β ρ α β εία κατά τ η φ ε τ ιν ή χ ρ ο ­ νιά και τ ο ποσό που π ρ ο ο ρ ιζό τα ν για τ ο σ κοπό α υ τ ό θα δ ια τ ε θ ε ί για τ η ν ενίσ χυ σ η και α π ο κα τά σ τα σ η π ο­ λ ιτισ τικ ώ ν και π ν ε υ μ α τικώ ν δ ρ α σ τη ρ ιο τή τω ν σ ε π λ η γ είσ ες π ε ρ ιο χ έ ς τ η ς Π ε λοπ οννήσ ου ». Έτσι, φ έ τ ο ς τ ο α ν ώ τα το π ν ευ μ α τικό ίδ ρυ μα τ η ς χ ώ ρ α ς ε π έ λ ε ξ ε μια π ρ ά ξη ευ α ισ θ ησ ία ς και π ο λ ιτισ μ ο ύ και δ ε ν ξέ χ α ο ε τ ις κ α τα σ τρ ο φ ικ ές π υ ρ κ α γιές τ ο υ π ε ρ α σ μ ένο υ κ α λ ο κα ιρ ιού . Θα ή τ α ν κ α λ ό να υπ ήρ χα ν π ερ ισ σ ό τερ ο ι μ ι­ μ η τ έ ς τ η ς π ρ ω το β ο υ λ ία ς α υ τή ς .

Φ

9 Ια ν ο υ ά ρ ιο υ _______________________________________________________________

Το Μ ου σ είο Μ π ενά κη δ ε ν δ ιο ρ γα ν ώ ν ει μ ό ν ο εκ θ έσ εις , δ ε ν φ υ λ ά σ σ ει και φ ρ ο ν τίζε ι α ρχεία , δ ε ν εκ π α ιδ εύ ει τ ο υ ς ν έ ο υ ς κ α το ίκ ο υ ς α υ τ ή ς τ η ς π ό λ η ς. Ε π ιδίδεται, μ ε ό λ ο και μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ρ υ θ μ ό , και σ ' έν α πλο ύσ ιο ε κ δ ο τικ ό π ρ όγ ρ α μ μα , π έρα από τ ις εκ δ ό σ εις τ ω ν κ α τα λ ό γ ω ν τω ν ε κ θ έ σ ε ω ν που κ ά θ ε φ ο ρ ά φ ιλ ο ξε ν ε ί. Μ έχρι τ ο καλο κα ίρι η σ υ γ κ ο μ ιδ ή θα είναι π λούσ ια . Εν τ ω μ ε τ α ξύ , τ ο ν Α πρίλιο, μπ αίνει π ρ ώ το σ το ν κ ύ κ λ ο ε κ δ η λ ώ σ ε ω ν για τ ο έ τ ο ς Κ αρ αγά τσ η μ ε τ η διορ γά ν ω σ η ε ν ό ς δ ιή μ ερ ο υ δ ιε θ ν ο ύ ς σ υ ν εδ ρ ίο υ για τ ο ν μ ε γ ά λ ο π ε ζ ο γ ρ ά φ ο τ η ς γ εν ιά ς τ ο υ 'SO.

σ ύ ν α ψ ις ογ Ε π ιθ ε ώ ρ η σ η Φ υ χ ια τ ρ ικ ή ς ,Ν ε υ ρ ο ε π ισ τ η μ ώ ν & Ε π ισ τη μ ώ ν τ ο υ Α νθρ ώ π ο υ • Η η λ ικ ία τ ο υ γ ή ρ α τ ο ς Α φ ιέ ρ ω μ α : A lz h e im e r 1 0 0 χ ρ ό ν ια • Η π ρ ώ τη δ η μ ο σ ίε υ σ η τ ο υ A lo is A lz h e im e r Β ο η θ ά ε ι η ν ο η τ ικ ή ά σ κ η σ η ; • Π ε ρ ί σ α μ α ν ισ μ ο ύ • Γ ν ω σ ια κ έ ς θ ε ω ρ ίε ς γ ια τ η σ χ ιζ ο φ ρ έ ν ε ια • Η ψ υ χ ια τ ρ ικ ή σ τ ις μ ε τ α μ ο σ χ ε ύ σ ε ις ο ρ γ ά ν ω ν • Π ε ρ ί « ν ε υ ρ α σ θ ε ν ε ία ς » κ α ι « ν ε υ ρ ώ σ εω ν » , σ τ α χ ρ ό ν ια τ ο υ '5 0 Τ έ χ ν η κ α ι ν ε υ ρ ο φ υ σ ιο λ ο γ ία • Ο Ο θ έ λ λ ο ς , π έ ρ α α π ό τ η ζ ή λ ια • Η λ ο β ο τ ο μ ή σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Τ έ ν ν ε σ σ ι Ο υ ίλ λ ια μ ς • Η Α ν α το μ ία τ η ς Μ ε λ α γ χ ο λ ί α ς τ ο υ R. B u r to n , 1521 • Ο C h a r c o t (1 8 2 5 -1 8 9 3 ) κ α ι η φ ω τ ο γ ρ α φ ία • Η ν ε υ ρ ο ϊσ τ ο λ ό γ ια τ ο υ R a m o n y C a ja l τ ο υ « Δ ε ύ τ ε ρ ο υ » ( 1 8 4 5 -1 9 5 0 ) ΣΕ

ΟΛΑ

ΤΑ

Ε ΝΗΜΕΡΩΜΕΝΑ

^ ^ ^ Τ α ζ ιδ β υ κ ή ς

ΒΙ ΒΛΙ ΟΠΩΛΕΙ Α

Ιπποκράτους 34, Τηλ.: 210-3628852, Fax: 210-3628862, e-mail: info@taxideftis.gr

Πληροφορίες - Συνδρομές - Παλιά τεύχη Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλου, e-mail: sinapsis@otenet.gr Τηλ.: 210 3839020, Fax: 210 3839047

[

δ

ι α

Α Π Ο

β

ζ ω ] Μ Η Ν Α

α

ΣΕ

Μ Η Ν Α

Φ 14 Ια ν ο υ ά ρ ιο υ _______________________________________________________ Και οι β ρ α β ευ μ έ ν ο ι ή τα ν π ο λ λ ο ί, α λ λ ά και οι π α ρ ευ ρ ιο κό μ εν ο ι γ έμ ιο α ν ί ο Μ ου σ είο Μ π ενά κη σ την ο δ ό Π ει­ ρα ιώ ς, για τ η ν τ ε λ ε τ ή α π ο νο μ ή ς τ ω ν λ ο γ ο τεχ ν ικ ώ ν β ρ α β είω ν για τα βιβλία που ε κ δ ό θ η κ α ν τ ο 2 0 05 και τ ο 20 06 . Πα ρώ ν και ο Υ π ουργός Π ο λιτισ μο ύ, Μιχάλης Λιάπης, από τ ο ν οπ οίο κ ρ α τά μ ε τ η δ ή λ ω σ η ό τι σ ύ ν το ­ μα θα ξα ναρχίσ ει τ ο π ρ όγρ αμ μα επ ιχο ρ ή γ η σ η ς τ ω ν μ ε τα φ ρ ά σ εω ν ελ λ η ν ικ ώ ν β ιβ λίω ν σ το ε ξ ω τερ ικ ό .

15 Ια ν ο υ ά ρ ιο υ φ Μ ε π ο λ λ ά σ χέδια ξε κ ιν ά ει η ν έα χρονιά και για τ ο ΕΚΕΒΙ, όπ ω ς είχ α μ ε τ η ν ευ καιρ ία να δ ο ύ μ ε σ τη ν κοπ ή τη ς π ίτας. Η 1η Έ κθεσ η Π αιδικού Β ιβλίου ή δ η θα έχ ει αρχίσ ει ό τ α ν θα κ υ κ λ ο φ ο ρ ε ί τ ο Δ ιαβ άζω (1-4 Φ εβ ρ ο υ ά ­ ριου σ τη H elexpo σ το Μ αρούσι), μ ε τ ιμ ώ μ ε ν η χώ ρ α τ η ν Ο λλα νδ ία . Ε κδ ηλ ώ σ εις για τ η ν Η μ έρ α Ποίησης (α φ ιε ρ ω μ έν η σ τη ν π ο λιτική π οίηση), για τ ο έ τ ο ς Κ αραγάτση, η 5η Δ ιεθ ν ή ς Εκθεσ η Β ιβ λίου Θ εσ σ α λο νίκη ς μ ε τιμ ώ μ ε ν η χώ ρ α τ η Γα λλία , και έν α ν έ ο s ite μ ε ό λ ε ς τ ις ειδ ή σ ε ις από τ ο χ ώ ρ ο τ ο υ βιβ λίο υ. Ο ρ ε ξά το μ π ή­ κ ε σ τη ν έα χρονιά τ ο ΕΚΕΒΙ.

Φ 22 Ια ν ο υ ά ρ ιο υ _______________________________________________________ Α θό ρυ β η, α λ λ ά σ τα θ ερ ή σ τις επ ιλ ο γ έ ς τ η ς ή τα ν η ζω γ ρ ά φ ο ς Γιάννα Περσάκη, που έ ζ η σ ε για π ο λ λ ά χ ρ ό ­ νια σ το πλάι τ ο υ π ο ιη τή Μ ίλ το υ Σ α χτο ύρ η. Στα 86 τ η ς χρ όνια ο λ ο κ λ ή ρ ω σ ε τ ο ν κ ύ κ λ ο τη ς ζ ω ή ς τ η ς . Η Γιάν­ να Π ερσ άκη θ ε ω ρ είτα ι από τ ις π ρ ω το π ό ρ ο υ ς τ ο υ α φ α ιρ ε τικ ο ύ ρ ε ύ μ α τ ο ς σ τη ν Ε λλά δα , όπ ω ς δ ια β ά ζ ο υ μ ε σ τη ν Ε λ ευ θ ερ ο τυ π ία (2 2 /1 /0 8 ). «Π ήρε τα π ρ ώ τα μ α θ ή μ α τα σ ε ηλικία ο κ τώ χρ ό ν ω ν από τ η ζ ω γ ρ ά φ ο Ε λ ευ ­ θ ερία Σ τα θ ο π ο ύ λο υ , και μέχρ ι τ ο καλο κα ίρι τ ο υ 20 03 σ υνέχ ισ ε μ ε ζέσ η και μ ε τ α λ έ ν τ ο τ η δ η μ ιο υ ρ γ ικ ή π ο­ ρεία τη ς . Α ρ ισ τερ ώ ν π επ ο ιθ ήσ εω ν και μ ε πλούσ ια δρ άσ η - ε ί χ ε φ ιλ ο τε χ ν ή σ ει και τα πανό τώ ν μ ε γ ά λ ω ν δια ­ δ η λ ώ σ εω ν τ η ς α ρ ισ τερ ό ς σ τη ν Α θήνα τ ο 1 9 4 3 - π α ν τρ ε ύ τη κ ε τ ο γ λ ύ π τη Κώστα Κ ο υ λ εν τια νό , μ ε τ ο ν οπ οίο σ υ μ π ο ρ εύ τη κ ε για τέ σ σ ερ α χρόνια». Α κο λ ο ύ θ η σ α ν οι σ π ο υ δ ές σ το Παρίσι και επ ισ τρ ο φ ή σ τη ν Ε λλά δα το 1955. Από τ ο 19 65 σ υ ν έδ εσ ε τ η ζω ή τ η ς μ ε τ ο Μ ίλ το Σ α χτο ύ ρ η . «Ό,τι θ ε ς να μ ά θ εις για μ έν α , θα τ ο δ ε ις ζω γ ρ α φ ισ μ έν ο », σ υ ν ή θ ιζε να λ έ ε ι.

Η

Β I Β Λ I Ο

Π A Ρ Α Γ Ω Γ Η

Δ ε κ ε μ β ρ ί ο υ

2 0 0 7

Β ΙΒ Λ ΙΟ Υ

από την 1η Φεβρουάριου 2008, βρίσκεται στο Διαδίκτυο στη διεύθυνση w w w .bibtionet.gr και προσεχώς στη διεύθυνση w w w .diavazo .gr

Μ ια

σ υνεργασ ία

του

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

με

το

ΕΚΕΒΙ

ΙΝ Δ ΙΚ Τ Ο Σ w w w . i n d i k t o s . g r

H

is h a m

ΒΙΒΛΙΑ

M

atar

ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΣΤΗ Ν ΧΩΡΑ ΤΩ Ν Α Ν Δ Ρ Ω Ν

ΙΝΔΙΚΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟ ΓΟΤΕΧΝΙΑ α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 μ.Χ 2 Του φιδιού το γάλα 3 Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι 4 Το μενταγιόν

5 0 τελευταίος Παλαιολΰγος 6 Σουέλ 7 Ελ Γκρέκο - 0 ζωγράφος του θεού 8 Το 10 9 Μια ζωή δυο ζωές 10 Το ταξίδι που λέγαμε

Γ εν ικ ό ς Π ίνα κα ς ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Βασίλης Αλεξάκης Γιάννης Ξανθούλης

Εξάντας Ελληνικά Γράμματα

Λένα Μαντά Ντόρα Γιαννακοπούλου Γιώργος Λεονάρδος Ιωάννα Καρυστιάνη

Ψυχογιός Καστανιώτης Λιβάνης Καστανιώτης Καστανιώτης Εστία Κέδρος Καλέντης

Δημήτρης Σιατόπουλος Μ. Καραγάτσης Νίκος θέμελης Αλκυόνη Παπαδάκη

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟ ΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 2 3 4 5 6 7

μ.Χ Του φιδιού το γάλα Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Το μενταγιόν 0 τελευταίος Παλαιολΰγος Ελ Γκρέκο - 0 ζωγράφος του θεού Σουέλ

8 Μ έρες Αλεξάνδρειας 9 Μια ζωή δυο ζωές 10 Το ταξίδι που λέγαμε

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβλιο π ω λείω ν Βασίλης Αλεξάκης Γιάννης Ξανθούλης Λένα Μαντά Ντόρα Γιαννακοπούλου Γιώργος Λεονάρδος Δημήτρης Σιατόπουλος Ιωάννα Καρυστιάνη Δημήτρης Στεφανάκης Νίκος θέμελης Αλκυόνη Παπαδάκη

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟ ΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 2 3 4 5 6 7 8

μΧ Του φιδιού το γάλα Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Το 10 Το μενταγιόν Σουέλ Επικίνδυνες λέξεις

Ο τελευταίος Παλαιολόγος 9 Μ έρες Αλεξάνδρειας 10 Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ

Εξάντας Ελληνικά Γράμματα Ψυχογιός Καστανιώτης Λιβάνης Καστανιώτης Καστανιώτης Πατάκης Κέδρος Καλέντης

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λιο π ω λεία Βασίλης Αλεξάκης Γιάννης Ξανθούλης Λένα Μαντά Μ. Καραγάτσης Ντόρα Γιαννακοπούλου Ιωάννα Καρυστιάνη Φιλομήλα Λαπατά Γιώργος Λεονάρδος Δημήτρης Στεφανάκης

Εξάντας Ελληνικά Γράμματα Ψυχογιός Εστία Καστανιώτης Καστανιώτης Καστανιώτης Λιβάνης Πατάκης

Μάνος Ελευθερίου

Μεταίχμιο

Σ η μ ε ιώ σ ε ις : 1. Στην Ελληνική Πεζογραφία, στο γενικό πίνακα, μετά τους 10 πρώτους ακολουθούν οι κάτωθι τίτλοι: Επικίνδυνες λέξεις, Φιλομήλα Λαπατά, (Καστανιώτης) - Νεοέλληνες, Πέτρος Τατσΰπουλος, (Μεταίχμιο) - Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ, Μόνος Ελευθερίου , (Μεταίχμιο) - Τελευταία επιθυμία, Σοφία θωμοπούλου, (Λιβάνης) - Αλδεβαραν, Παύλος Μάτεσις, (Καστανιώτης) - Πυθαγόρεια εγκλήματα, Τεύκρος Μιχαηλίδης, (Πόλις) - Μέρες Αλεξάνδρειας, Δημήτρης Στεφανάκης, (Πατάκης) - Ο Κύριος Επιακοπάκης, t=>

Δεκεμβρίου 2007 Γενικός Πίνακας

m

ΞΕΝΗ

λ ο γο τ ε χ ν ία

ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Το νησί

Victoria Hislop

Διόπτρα

2 Το σμήνος

Φρανκ Σέτσινγκ

3 Ταξίδι στην άκρη της νύχτας 4 Σαν τη βροχή πριν πέσει

Σελίν Λουί Φερντινάν Τζόναθαν Κόου

Καστανιώτης Εστία

5 Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής 6 Η μάνα και το νόημα της ζωής 7 Κωμικοί έρωτες

8 Ευμενίδες 9 Η μάγισσα του Πορτομπέλο 10 0 έρωτας στα χρόνια της χολέρας

Φίλιπ Ροθ Ίρβιν Γιάλομ Μίλαν Κούντερα Jonathan Little Paulo Coelho Gabriel Garcia Marquez

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβ λ ιο π ω λ είω ν 1 Το νησί

Victoria Hislop Φρανκ Σέτσινγκ

6 Ευμενίδες 7 Η μάγισσα του Πορτομπέλο 8 0 έρωτας στα χρόνια της χολέρας 9 Κωμικοί έρωτες 10 Ταξίδι στην άκρη της νύχτας

Εστία Λιβάνης Λιβάνης Λιβάνης

Ξ ΕΝΗ ΛΟ ΓΟ ΤΕΧΝΙΑ

2 Το σμήνος 3 Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής 4 Η μάνα και το νόημα της ζωής 5 Σαν τη βροχή πριν πέσει

Πόλις Πόλις Άγρα

Φίλιπ Ροθ Ίρβιν Γιάλομ Τζόναθαν Κόου Jonathan Little

Διόπτρα Καστανιώτης Πόλις Άγρα Πόλις Λιβάνης

Paulo Coelho Gabriel Garcia Marquez

Λιβάνης

Μίλαν Κούντερα Σελίν Λουί Φερντινάν

Εστία

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λ ιο π ω λ ε ία

Λιβάνης Εστία

Ξ ΕΝΗ ΛΟ ΓΟ ΤΕΧΝΙΑ

1 Το νησί 2 Ταξίδι στην άκρη της νύχτας 3 Σαν τη βροχή πριν πέσει

Victoria Hislop Σελίν Λουί Φερντινάν Τζόναθαν Κόου

Διόπτρα Εστία Πόλις

4 Κωμικοί έρωτες

Μίλαν Κούντερα Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε

Εστία Πατάκης

Τζένιφερ Ντόμελι Ίαν Μακ Γιούαν

Ωκεανίδα Πατάκης

5 0 ζωγράφος των μαχών 6 Το τριαντάφυλλο του χειμώνα 7 Στην ακτή 8 Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής 9 Η μάνα και το νόημα της ζωής 10 Να σου πω μια ιστορία-Διηγήσεις

Φίλιπ Ροθ

Πόλις

Ίρβιν Γιάλομ

Άγρα

Χόρχε Μπουκάι

Opera

που μ’ έμαθαν να ζω

Ανδρέας Μήτσου, (Καστανιώτης) - Χάρτες, Θεόδωρος Γρηγοριάδης, (Πατάκης) - Χριστουγεννιάτικα διηγήματα, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, (Εστία) - Γιούγκερμαν, Μ. Καραγάτσης, (Εστία) - Η πλωτή πόλη, Μάρω Δούκα, (Πατάκης) - Βασικός μέτοχος, Πέτρος Μάρκαρης, (Γαβριηλίδης) - Βαλς με δώδεκα θεούς, Λένα Μαντά, (Ψυχογιός) - Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι, Ελένη Λαδιά, (Εστία). 2. Η λίστα των βιβλιοπωλείων από τα οποία αντλούνται τα στοιχεία είναι «ανοιχτή». 3. Τα στοιχεία για τα «Ευπώλητα - Δεκέμβριος 2007» προέρχονται από 26 βιβλιοπωλεία που έδωσαν ακριβή αριθμό

Δεκεμβρίου 2007 ΠΟΙΗΣΗ α/α 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Γενικός Πίνακας

ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως

Κική Δημουλά

Ίκαρος

Το Μονόγραμμα Ωραίος σαν Έλληνας Μυθολογία και μυθολογία δεύτερη Όλα τα τραγούδια

Οδυσσέας Ελύτης Νίκος Εγγονόπουλος Μάνος Χατζιδάκις Νίκος Γκότσος

Ίκαρος Ύψιλον

Κική Δημουλά Ανθολογία Πεσσόα Φερνάντο

Ίκαρος Ελληνικά Γράμματα Printa

Τίτος Πατρίκιος Ανθολογία

Κέδρος Πολύεδρο

Ποιήματα Ξένη ποίηση του 20ου αιώνα Ποιήματα Η νέα χάραξη 10 Ποιητές της Πάτρας στις γλώσσες της Ευρώπης

Π Ο ΙΗ Σ Η 1 Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως 2 Το Μονόγραμμα 3 Μυθολογία και μυθολογία δεύτερη 4 Ποιήματα 5 6 7 8

Ξένη ποίηση του 20ου αιώνα Ωραίος σαν Έλληνας

Η αιώνια κουτσουλιά Ποιήματα 9 Η νέα χάραξη 10 Όλα τα τραγούδια

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβ λιο π ω λείω ν Κική Δημουλά Οδυσσέας Ελύτης Μάνος Χατζιδάκις Κική Δημουλά Ανθολογία Νίκος Εγγονόπουλος Έλσα Κορνέτη Πεσσόα Φερνάντο Τίτος Πατρίκιος Νίκος Γκάτσος

9 Όταν οι άγγελοι περπατούν 10 Ποιήματα

Ίκαρος Ίκαρος Αγρα Ίκαρος Ελληνικά Γράμματα Ύψιλον Γαβριηλίδης Printa Κέδρος Πατάκης

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λιο π ω λεία

π ο ίη σ η

1 Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως 2 Το Μονόγραμμα 3 Ξένη ποίηση του 20ου αιώνα 4 Ωραίος σαν Έλληνας 5 Ποιητές της Πάτρας στις γλώσσες της Ευρώπης 6 Όλα τα τραγούδια 7 Αμοργός 8 Έργα ποιήματα και πεζά

Αγρα Πατάκης

Κική Δημουλά Οδ. Ελύτης Ανθολογία Νίκος Εγγονόπουλος Ανθολογία

Ίκαρος Ίκαρος Ελληνικά Γράμματα Ύψιλον

Νίκος Γκάτσος Νίκος Γκότσος

Πολύεδρο Πατάκης Πατάκης

Διονύσιος Σολωμός Συλλογικό Οδυσσέας Ελύτης

Μεταίχμιο Μεταίχμιο Ίκαρος

πωληθέντων αντιτύπων. 4. Δημοσιεύονται σε κάθε κατηγορία τα 10 πρώτα σε πωλήσεις. 5. Συνολικά δόθηκαν από τα βιβλιοπωλεία 52 τίτλοι για την ελληνική πεζογραφία, 55 για την ξένη, 64 για την ποίηση, 59 για τα δοκίμια, 68 για την παιδική & εφηβική λογοτεχνία και 71 για τα διάφορα. 6. Στην κατηγορία Δοκίμια περιλαμβάνονται: t=£>

Γιώργος Καπράνος Φ ΛΟ ΓΙΣΜ ΕΝ Ο Ι ΔΡΟ Μ Ο Ι 1897-1922 Σμύρνη: Πωλούνται οικόπεδα μεγάλου μέλλοντος Ένα ιστορικό μ υ θ ισ τό ρ η μ α που αναβιώ νει μερ ικές από τ ις πιο έντονες σ τιγμ ές τω ν περιπετειών τ ο υ Ελληνισμού για μια περίπου εικοσ ιπ εντα ετία . Μ ια δυνατή α φ ήγησ η που εικονογρ αφ εί το α υ θ εν τικ ό πλαίσιο τω ν γεγονότω ν μ ε απ οκορύφ ω μα τις φ ο β ερ ές η μ έρ ες τη ς Μ ικρ ασ ιατικής Κ α ταστρ οφ ής και τη ς π υρκαγιάς τή ς ά λ λ ο τε ω ρ αιότερ ης πόλης τω ν ιωνικών παραλίων. Τιμή ιδ ,ο θ € ISBN 978-960-426-467-4

Σελίδες 480

Χριστιάννα Λούπα ΣΤΟ ΥΣ ΔΡΟ Μ Ο ΥΣ Τ Ο Υ Π ΕΠ ΡΩ Μ ΕΝ Ο Υ Μεσοπόλεμος - Κατοχή - Εμφύλιος Μ έσ α από τις π λουσιότατες εμπ ειρίες τη ς ηρω ίδας τ ο υ έρ γου, ο αναγνώ σ της π αρα κολουθεί καρ έ-καρ έ τ η ν τρ αγική πορεία τη ς Ιστορίας τη ς Ελλάδας το υ 2θ ο ύ αιώ να, από τα χρόνια τη ς δ εκα ετία ς τ ο υ ’2θ μέχρι και τη δ εκ α ετία το υ '5 0 . Μ ια ζωή συναρπ αστική, σε Α θήνα , Θ εσ σ α λονίκη, Γένοβα και ά λλες ευρω π αϊκές πόλεις, τ η ν εποχή τω ν μεγά λω ν παγκόσμιω ν ανα ταρ άξεω ν. Τιμ ή ΐ7 ,ο ο € ISBN 978-960-426-453-7

Σελίδες 400

■ ΕΚΔΟΣΕΙΣ PUBLICATIONS

ΔΙΑΒΑΖΩ]

L Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Δεκεμβρίου 2007 Γενικός Πίνακας

Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

□ 1 Το μυστικό Μικρή ιστορία του κόσμου

Μπερν Ράντα Ερνστ Γκόμπριχ

Λιβάνης

3 Ιστορία της ασχήμιας 4 Η ελληνική ιδιαιτερότητα 5 Οι εβδομήντα μεγάλες μάχες όλων των εποχών 6 Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας

Ουμπέρτο Έκο Κορνήλιος Καστοριάδης Jeremy Black Μπόττον

7 Αναμνήσεις επί χάρτου 8 Μάρκο Πόλο. Το ταξίδι ενός φωτογράφου 9 Δακρυσμένη Μικρασία

Ουμπέρτο Έκο Michael Yamashita

10 Ιστορία των θρησκειών του κόσμου

1 Το μυστικό 2 Μικρή ιστορία του κόσμου 3 Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας 4 Οι εβδομήντα μεγάλες μάχες όλων των εποχών 5 Ιστορία της ασχήμιας 6 Η ελληνική ιδιαιτερότητα 7 Μάρκο Πόλο. Το ταξίδι ενός φωτογράφου 8 Αναμνήσεις επί χάρτου 9 Η εποχή των αναταράξεων 10 Ιστορία των θρησκειών του κόσμου

Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μικρή ιστορία του κόσμου Το μυστικό Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας Αποτυχημένες πολιτείες Το ταξίδι του Ματαρόα Ιστορία της ασχήμιας Μάο, η άγνωστη ιστορία Η πυξίδα Η ελληνική ιδιαιτερότητα Το τέλος των Βαλκανίων

Ελληνικά Γράμματα Καρακώτσογλου Μεταίχμιο Ελευθερουδάκης

Β.Ι.Τζανακάρης Markus Hattstein

Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ

Πατάκης Καστανιώτης Κριτική Βασδέκη Πατάκης

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβ λιο π ω λείω ν Μπερν Ρόντα Ερνστ Γκόμπριχ

Λιβάνης

Μπόττον Jeremy Black

Πατάκης Βασδέκη Καστανιώτης

Πατάκης

Ουμπέρτο Έκο Κορνήλιος Καστοριάδης Michael Yamashita Ουμπέρτο Έκο Αλαν Γκρινσπαν Markus Hattstein

Κριτική Καρακώτσογλου Ελληνικά Γράμματα Ωκεανίδα Ελευθερουδάκης

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λιο π ω λεία Ερνστ Γκόμπριχ Μπερν Ρόντα Μπόττον Νόαμ Τσόμσκυ Νέλλη Ανδρικοπούλου Ουμπέρτο Έκο ΓιουνγκΤσάνγκ Κώστας Λαλιώτης Κορνήλιος Καστοριάδης Γιώργος Δελαστίκ

Πατάκης Λιβάνης Πατάκης Πατάκης Εστία Καστανιώτης Εστία Λιβάνης Κριτική Λιβάνης

λογοτεχνικά δοκίμια, μελέτες, (κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, ιστορικό βιβλίο). 7. Στην κατηγορία Διάφορα περιλαμβάνονται: λευκώματα, μαγειρική, ταξίδια, μαρτυρίες, τεχνικά κ.λπ. 8. Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοιχεία είναι: LEADER BOOKS, Αλυσίδα, 210 6466156 - ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, Ιωάννινα, 26510 34911 - ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 210 3615077 - ΒΙΒΛΙΟΣΗΜΟ, Αθήνα, 210 7470050 - ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ, Χαλκίδα, 22210 21796 - ΕΚΦΡΑΣΗ, Ανω Γλυφάδα, 210 9603817 - ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΣΤΗ ΣΤΟΑ, Χαλάνδρι, 210 6800644 - ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ, Αθήνα, 210 2618156 ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα, 2310 276447 - ΛΕΜΟΝΙ, Αθήνα, 210 3451910 - ΜΕ0ΕΝΙΤΗ, Πάτρα, 2610 274147 - ΝΕΣΤΩΡ, c>

[ Δ I A B A Ζ Ω I Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A J

Δεκεμβρίου 2007 Γ εν ικ ό ς π ίν α κ α ς

π α ιδ ικ ή

& ε φ η β ικ η λ ο γ ο τ ε χ ν ί α

ΠϊΤΤΐΒΠΠ? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 0 Χάρι Πότερ και οι κλήροι του θανάτου Φρικαντέλα: Η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα.

Ευγένιος Τριβιζάς

Κάλαντα από όλη την Ελλάδα 0 ψεύτης παππούς Το αστέρι του Βορρά 0 κύριος Ζαχαρίας και η κυρία Γλυκερία Η εγγονή του Άι-Βασίλη

Άλκη Ζέη Φίλιπ Πούλμαν Ευγένιος Τριβιζάς Αμάντα Μιχαλοπούλου

Ένα δέντρο μια φορά Η Άννα και οι Καλικάτζαροι

Ευγένιος Τριβιζάς Μ. Σάββα-Ρουμπάτη

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβ λ ιο π ω λ είω ν 1 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 2 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 3 0 Χάρι Πότερ και οι κλήροι του θανάτου 4 Φρικαντέλα: Η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα. Κάλαντα από όλη την Ελλάδα 5 6 7 8

Rene Goscinny Rene Goscinny Τζ. Ρόουλινγκ

Το αστέρι του Βορρά 0 ψεύτης παππούς 0 κύριος Ζαχαρίας και η κυρία Γλυκερία Η εγγονή του Άι-Βασίλη

9 Η Άννα και οι Καλικάτζαροι 10 Το εργαστήρι του Αί-Βασίλη

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λ ιο π ω λ εία 1 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 2 2 0 Χάρι Πότερ και οι κλήροι του θανάτου 3 0 ψεύτης παππούς 4 Το αστέρι του Βορρά 5 Φρικαντέλα: Η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα.

Σύγχρονοι Ορίζοντες Σύγχρονοι Ορίζοντες Ψυχογιός Καλέντης Κέδρος Ψυχογιός Ελληνικά Γράμματα Καστανιώτης Καλέντης Λιβάνης

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟ ΓΟΤΕΧΝΙΑ Rene Goscinny Rene Goscinny Τζ. Ρόουλινγκ Ευγένιος Τριβιζάς Φίλιπ Πούλμαν Άλκη Ζέη Ευγένιος Τριβιζάς Αμάντα Μιχαλοπούλου Μ. Σάββα-Ρουμπάτη Suzanna Ronchi

Σύγχρονοι Ορίζοντες Σύγχρονοι Ορίζοντες Ψυχογιός Καλέντης Ψυχογιός Κέδρος Ελληνικά Γράμματα Καστανιώτης Λιβάνης Λιβάνης

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ λ ο γ ο τ ε χ ν ί α

Ευγένιος Τριβιζάς

Σύγχρονοι Ορίζοντες Ψυχογιός Κέδρος Ψυχογιός Καλέντης

Levy Didier Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Rene Goscinny Φίλιππος Μανδηλαράς Μελίνα Καρακώστα

Οιωνός Πατάκης Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Πατάκης

Rene Goscinny Τζ. Ρόουλινγκ Άλκη Ζέη Φίλιπ Πούλμαν

Κάλαντα από όλη την Ελλάδα 6 7 8 9 10

Έλσα, στον κόσμο των μεγάλων 0 Μικρός Πρίγκιπας 0 μικρός Νικόλας σε νέες περιπέτειες 0 Άγιος Βασίλης είμαι εγώ, εσύ και όλοι αυτοί... Τα Χριστούγεννα της Άννας

Κατερίνη, 23510 36024 - ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310 67276 - ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210 3650000 - ΠΟΛΥΕΔΡΟ, Πάτρα, 2610 277342 - ΡΟΚΚΑΣ, Μεταμόρφωση, 210 2812946 - ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ, Λιβαδειά, 22610 23136 -

Δεκεμβρίου 2007 Γενικός Πίνακας

Δ ΙΑ Φ Ο Ρ Α η/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Ελλάδα, τα χρόνια της αθωότητας 2 Όπερα 3 Στην κουζίνα με την Αργυρώ 4 30.000 years of art 5 365 ψάρια 6 Οίνος 7 The travel book 8 Αιγαίον 9 Εικόνες που αφηγούνται την ιστορία του κόσμου 10 Ιόνιο, πορεία δυτικά

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Robert McCabe Andras Batta Αργυρώ Μπαρμπαρίγου Tamas Kotai Andre Domine

Ελλάδα, τα χρόνια της αθωότητας Όπερα Στην κουζίνα με την Αργυρώ 30.000 years of art

5 365 ψάρια 6 Οίνος 7 The travel book 8 Εν πτήσει συνομιλίες 9 Αιγαίον 10 Ιόνιο, πορεία δυτικά

Φερενίκη Phaidon Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Κοάν

Συλλογικό Αλέξης Ροδόπουλος

Μίλητος Σύγχρονοι Ορίζοντες

Eric Godeau

Φυτράκης

Διονύσης Καρατζάς

Δ ΙΑ Φ Ο Ρ Α 1 2 3 4

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Πατάκης Ελευθερουδάκης

Α λ υ σ ίδ ε ς Β ιβ λιο π ω λείω ν Robert McCabe Andras Batta Αργυρώ Μπαρμπαρίγου

Πατάκης Ελευθερουδάκης Φερενίκη

Tamas Kotai Andre Domine

Phaidon Ελευθερουδάκης Ελευθερουδάκης Κοάν

Συλλογικό Τάσος Μπίρης Αλέξης Ροδόπουλος

Παπασωτηρίου Μίλητος Φυτράκης

Διονύσης Καρατζάς

Δ ΙΑ Φ Ο Ρ Α

Α ν ε ξ ά ρ τ η τ α Β ιβ λιο π ω λεία

1 Στην κουζίνα με την Αργυρώ

Αργυρώ Μπαρμπαρίγου

2 3 4 5 6 7

Έλεν Έξλεϋ Μενέλαος Παρλαμάς Eric Godeau Άρης Μαραγκόπουλος Robert McCabe

Σύγχρονοι Ορίζοντες Τόπος Πατάκης

Robert McCabe Αρκάς

Πατάκης Γράμματα

Νίκος Πλάτης Υμπέρ Περνό

Κέδρος

Λόγια δύναμης και σθένους Από τη ζωή των λέξεων Εικόνες που αφηγούνται την ιστορία του κόσμου Αρχείο Κ.Μεγαλοκονόμου Στο δρόμο για την Ελλάδα Ελλάδα, τα χρόνια της αθωότητας

8 Ξυπνάς μέσα μου το ζώο 9 Ουαλικό λεξικό του σεξ 10 Εξερευνώντας την Ελλάδα-Φωτογραφίες 1898-1913

Φερενίκη Πατάκης Δομός

Ολκός

ΣΧΗΜΑ, Χανιά, 2810 56937 - ΤΟ ΦΩΤΟΔΕΝΤΡΟ, Ηράκλειο, 2810 341158 - ΠΑΠΥΡΟΣ-ΑΙΓΕΑΣ, Χίος, 22710-21550 ΑΒΑΚΙ0, Θεσσαλονίκη, 2310-410520 - ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ, Κοζάνη, 24610-26463 - ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210-3258445 - ΤΣΑΜΑΝΤΑΚΗΣ, Πειραιάς, 210-4138114 - ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Πάτρα, 2610-223688 ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙ0Υ, Αλυσίδα, 210-3253232. 9. Στον πίνακα «Αλυσίδες βιβλιοπωλείων» περιλαμβάνονται: ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, ΙΑΝΟΣ, ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ, LEADER BOOKS. Στον πίνακα «Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία» όλα τα υπόλοιπα.

Ισμήνη Καπάνταη

ΟΚΤΩ Τ Ο

,α μ 1Ρ Α ή Α ν , ^ τ * Ε Η Α

ΤΟΥ Ι Ι Υ Μ Μ M

A t lW

Η αιχμαλωσία ενός αγοριού, η αλλαγή θρησκείας και η σταδιοδρομία του στη διοίκηση δεν ήταν ασυνήθιστο φαινόμενο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η περίπτω­ ση του Ισμαήλ Φερίκ πασά υπήρξε, ίσως, διαφορετική. Μισόν αιώνα μετά την αιχμαλωσία του επέστρεψε στη γενέτειρα Κρήτη, ως αρχηγός του αιγυπτιακού στρα­ τού, για να καταστείλει την επανάσταση του 1866-1868. Κατά τη διάρκειά της, όμως, δολοφονήθηκε ή σκοτώ­ θηκε. 0 αδερφός του, με τον οποίο είχαν αιχμαλωτιστεί μαζί αλλά η μοίρα τού επιφύλαξε άλλη οδό, χρηματο­ δοτούσε και εμψύχωνε την ίδια επανάσταση από την Αθήνα. Όπως συμβαίνει με τα πρόσωπα που κινούνται στις παρυφές της Ιστορίας, το κενό των γραπτών πλη­ ροφοριών καλύπτεται από τις προφορικές παραλλαγές και τον μύθο, αφήνοντας όλες τις απαραίτητες ρωγμές για την είσοδο της λογοτεχνίας.Ένα βιβλίο που συνθέ­ τει απο την υπαρκτή δραματική ζωή του Ισμαήλ Φερίκ Πασά τη μυθιστορηματική της διάσταση.

ΕΛ ΙΑ Σ ΦΟΡΟΣ. Τ ΙΜ Η Σ Σ Σ Ο Σ Ο Υ Σ ^ Ρ Α ΓΙΔ Ε Υ Τ Η Κ Α Λ ί» Σ Τ ΟIV ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΚ Ο Τ Ο Υ Σ ΡΟΔΟ

«[...] ένα έργο τολμηρό. Εισβάλλει ηρωικά, όχι όμως ως Ηρωίς της Ελληνικής Επαναστάσεως, στον χώρο της Τουρκοκρατίας, τον αλωνίζει και ξαποσταίνει με μια κορώνα -προς θεού! όχι μελοδραματική, απλώς ως επιστέγασμα- την ωριμότερη, την αριστοτεχνικότερη και την περισσότερο [...] υποσχόμενη. Ώριμο και πλούσιο ταλέντο, που εκδηλώνεται εικονογραφικά, παίζοντας συχνά το παιχνίδι ενός ευέλι­ κτου κινηματογραφικού φακού». ΑΛΚΗΣ ΑΓΓΕΛΟΥ

Αλέξη Ζήρα

Σεξισμός και μυθιστόρημα ε κάποια έκπληξη ακόυσα προ καιρού μια εκδότρια, την κυρία Ζαούση της Ωκεανίδας, να υποστηρίζει από τηλεοράσεως ότι τα λογοτεχνικά είδη εκτός των άλλων διακρίνονται και από μια ορμέμφυτη σχέση που έχουν με το φύλο των συγγραφέων τους! Οι γυναίκες, σύμφωνα με αυτή τη σχέση αιτίου-αιτιατού, γράφουν και διαβάζουν μυθιστόρημα, οι άνδρες, ως εξ ορισμού μειωμένης ασφαλώς ευαισθησίας, γράφουν και διαβάζουν ιστορικές μονογραφίες ή άλλα πα­ ρεμφερή, πολιτικά, οικονομικά ή φι­ λοσοφικά, τα οποία εφαρμόζουν θε­ ωρητικές υποθέσεις. Ατυχώς, οι αντι­ λήψεις αυτές είναι ευρύτατα διαδε­ δομένες και επαναλαμβάνονται συ­ νήθως ως αυταπόδεικτα θέσφατα, ως «αλήθειες» που υποστηρίζονται από την κοινή λογική, με μια ελαφρό­ τητα όμως που αναλογεί απόλυτα στην ελαφρότητα της δημόσιας ζωής και του δημόσιου λόγου. Απόδειξη ότι η αγαπητική σχέση γυναίκας και μυ­ θιστορήματος είναι ένα από τα πιο ελκυστικά θέματα για εκείνους τους δημοσιογράφους που ασχολούνται στον καθημερινό τύπο με τα περι­ βάλλοντα ζητήματα του βιβλίου και της συγγραφικής δημιουργίας. Με εκείνο που φαίνεται πως είναι έτσι, χωρίς ωστόσο να μας αποκαλύπτε­ ται εξ ολοκλήρου. 'Ετσι, ο νομοτελεια­ κός δεσμός γυναίκας και μυθιστορή­ ματος, μας επισκέπτεται ως απόλυ­ το σεξιστικό ιδεολόγημα, με τις ευτε­ λέστερες όμως εμπορευματικές πα­ ραμέτρους, αφού σύμφωνα με τις αυτοσχέδιες έρευνες η αυξημένη ζή­ τηση του πολυσέλιδου βιβλίου από

Μ

24

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

το γυναικείο κοινό προϋποθέτει την αυξημένη παραγωγή του από συγ­ γραφείς, που μπαίνουν στην υπηρε­ σία αυτής ακριβώς της ζήτησης, μια και ενδιαφέρονται για όσα θέματα πουλούν και βρίσκουν ανταπόκριση στο κοινό αυτό. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εδώ και μια εικοσαετία περίπου, από τη στιγ­ μή δηλαδή που δεκαπλασιάστηκε ο μέσος όρος πώλησης ενός αγοραία επιτυχημένου βιβλίου (και ενώ ήδη είχε καταργηθεί το κρατικό τηλεοπτι­ κό μονοπώλιο, με την είσοδο των ιδιωτικών διαύλων και των αντίστοι­ χων life style παραγωγών) άρχισαν να αλλάζουν άρδην και οι νόμοι της εγχώριας βιβλιαγοράς. Η δική μου αντίληψη είναι ότι η πληθυντική εικόνα της γυναίκας που πέρασε από την οθόνη στην τυπογραφική σελίδα δεν ήταν πλασμένη, γενικώς και αορί­ στους, για το μυθιστόρημα, αλλά μάλ­ λον για την αφήγηση εκείνη που έκρι­ νε ότι επαναλαμβάνει, ίσως επί το «σοβαρότερον», τη φαντασίωση, το ψευδορομαντικό όνειρο και τον υστε­ ρικό, καταπιεσμένο αισθησιασμό που καθρέφτιζε και καθρεφτίζει όλο και εντονότερα η αφήγηση της ενίοτε χυ­ δαίας σπιτικής οθόνης. Αν και πρόθε­ σή μου είναι να επανέλθω στα επόμε­ να «θερμιδωριανά» πάνω σε τούτο το εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα, δεν μπο­ ρώ να μη σημειώσω εδώ, κλείνοντας, ότι το πολυπληθές αυτό κοινό δεν το ενδιαφέρει το ποιος γράφει αλλά το τι γράφει. Δεν στράφηκε μόνο σε γυ­ ναίκες συγγραφείς αλλά εξίσου και σε άνδρες που αποδείχτηκε ότι τελικά γνωρίζουν άριστα να συνδυάσουν το ροζ και το δακρύβρεχτο! ■

ΛΙΥΟΙΣΤΟΡΜΡΙΑ ΠΟΥ ικτεζκετ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΚΙΑΣΕ ΕΚΑ ΚΕΟ. ΣΥΓΚΡΟΚΟ ΕΙΔΟΣ ΓΡΑΡΜΣ

γεκκμοδκε ςτο

Το Εγώ και ο Καμίνσκι είναι ένα σύγχρονο μυθιστόρημα μαθητείας με απρόβλεπτες εξελίξεις, γραμμένο με ιδιαί­ τερη παρατηρητικότητα και ζωντάνια, με σαρκασμό για τους «παράγοντες» της καλλιτεχνικής ζωής, με απο­ λαυστικό χιούμορ αλλά και λεπτή μελαγχολία. Με αυτό το ευφυές και κωμικό παιχνίδι παρεξηγήσεων για το ψέμα και την αλήθεια, την ηθική και την τέχνη, ο Ντάνιελ Κέλμαν, συγγραφέας του διεθνούς μπεστ σέλερ Η μέτρηση του κόσμου, καθιερώθηκε στη Γερμανία αλλά και διεθνώς. «Στο μυθιστόρημα Εγώ και ο Καμίνσκι, ένας φοιτητής Ιστορίας της Τέχνης θέλει να γράψει την ιστορία ενός γέρου, τυφλού ζωγράφου. Μέσα από την πάλη του νεα­ ρού δημοσιογράφου και του θύματός του που αντιστέ­ κεται, ο Ντάνιελ Κέλμαν δημιούργησε μια πικρή και καυστική σάτιρα για την δίψα της φήμης και την ωμότη­ τα των ΜΜΕ». DerSpiegel

E C ΕΚ Δ Ο ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

0 Κλάουντιο, είκοσι επτά ετών, πτυχιούχος, εργάζεται ως junior account στο τμήμα μάρκετινγκ μιας πολυεθνι­ κής. Η δουλειά του τον ικανοποιεί, όμως η θέση του (με σύμβαση περιορισμένου χρόνου και 1.028 ευρώ το μή­ να) του αφαιρεί οποιοδήποτε εργασιακό δικαίωμα και δεν του παρέχει καμιά ασφάλεια. Για να μη μείνει στον άσσο, έχει γίνει ειδικός στη «δημιουργική οικονομία». Μοιράζεται ενοίκιο, ψώνια και άγχη με τρεις συνομηλί­ κους του: τη Ροσέλα, που αγωνίζεται ως μπέιμπι σίτερ, τον Αλέσιο, που έχει απαρνηθεί το όνειρο της δημοσιο­ γραφίας για ένα μόνιμο πόστο στο ταχυδρομείο, και τον Ματέο, αιώνιο φοιτητή, που τα βγάζει πέρα με την υπο­ στήριξη των γονιών του. Και οι τρεις ζουν καθημερινά έναν αγώνα ενάντια στο πορτοφόλι και το κατεστημένο, εξακολουθώντας να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον. Ηγενιά των 1.000 ευρώ είναι μια ιστορία που προκάλεοε αίσθηση, τραβώντας την προσοχή των μέσων ενημέρω­ σης στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα τη γέννηση ενός «ριάλιτι» βιβλίου, σπαρταριστού όσο και αντισυμβατικού.

[[in inoni: του Γιώργου Ξενάριου

Η «Φροντιστηριακή» μέθοδος ανάγνωσης της λογοτεχνίας να σημείο κρίσιμο για την πρό­ σληψη του λογοτεχνικού κειμέ­ νου, τόσο μέσα στα όρια του εν στενή εννοία λογοτεχνικού συστήμα­ τος όσο και έξω απ' αυτό, είναι οι διάφοροι δίαυλοι μέσω των οποίων φτάνει στις ομάδες - στόχους η λο­ γοτεχνική πληροφορία. Και μολονότι η κοινωνιολογία της λογοτεχνίας δεν απαντά σε όλα τα ερωτήματα που θέτει η γένεση του λογοτεχνικού έρ­ γου, ωστόσο φωτίζει αρκετές από τις παραμέτρους που στροβιλίζο­ νται γύρω απ' αυτό. Ένας σημαντικός τέτοιος δίαυλος εί­ ναι τα κείμενα γύρω από τα λογοτε­ χνήματα (αλλά και γενικότερα σχετι­ κά με το βιβλίο) που δημοσιεύονται στις μεγάλες και, κατά τεκμήριο, σο­ βαρές εφημερίδες. Εκτεταμένα (ακό­ μη) και σοβαρά (ακόμη) φέρνουν σε πέρας το καθήκον τους: να μεσολα­ βήσουν ανάμεσα στο λογοτεχνικό κείμενο και τους πιθανούς αποδέ­ κτες του, μιλώντας όσο γίνεται πιο εμπερίστατα γύρω απ' αυτό. Κάπο­ τε κάποτε, μάλιστα, τα κείμενα αυτά διεκπεραιώνουν και τον πιο σύνθετο ρόλο της κριτικής. Να μιλήσουν, δη­ λαδή, για τα λογοτεχνήματα με αυ­ τονομία και αυτάρκεια, εφαρμόζο­ ντας μια δύναμη εξωτερική ως προς το κείμενο, αλλά που επηρεάζει (θέ­ λουμε να πιστεύουμε σημαντικά ακόμη) τις τύχες του και τον ορίζο­ ντα της πρόσληψής του, επηρεάζο­ ντας ταυτόχρονα το εν στενή εννοία λογοτεχνικό σύστημα, συνδιαμορφώνοντας την κυρίαρχη ποιητική στο εσωτερικό του. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο, υπό τη συνεχή πολιτισμική πίεση -η

Ε

2 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

οποία ασκείται σε όλους τους τομείς, από την τηλεόραση και τον κινημα­ τογράφο ως τη λογοτεχνία και την πολιτική- για πιο «εύκολες» αφηγή­ σεις, συνεπώς και για πιο «εύλη­ πτα», «απλά» και «όχι δυσνόητα» κείμενα γύρω απ' αυτές, παρατηρείται και μια ανάλογη απίσχναση -έως σκελετώσεως- στα κείμενα που συ­ στήνουν στο κοινό τις λογοτεχνικές αφηγήσεις. Λίγα λόγια για την «υπό­ θεση», αρκετά δάνεια από το δελτίο τύπου του εκδότη, μια δυο προσθή­ κες δικές μας και τελειώσαμε. Αυτή όμως η ολίσθηση προς μια δημοσιογραφικότερη εκδοχή της κριτικής ή / και της βιβλιοπαρουσίασης δεν είναι χωρίς συνέπειες ούτε για την ίδια τη λογοτεχνία ούτε για το σύστημά της. Γι' αυτές τις συνέπειες, πάνω στο σώμα της ίδιας της λογοτεχνίας, θα κάνουμε λόγο σε επόμενο, εκτενέ­ στερο σημείωμά μας. Προς το πα­ ρόν, ας πούμε ότι αυτή η μετάπτω­ ση του κριτικού, παρουσιαστικού ή, γενικότερα, βιβλιολογικού κειμένου σε απλώς διεκπεραιωτικό με τα χαρακτήριστικά που αναφέραμε πιο πάνω και η μετακύλιση των σημα­ σιών του σε πιο «εύληπτες» έννοιες («ώστε να τις καταλαβαίνει ο πολύς κόσμος») σημαίνει μια πρόδρομη αποπτώχευση της αναγνωστικής διαδικασίας, ασκεί -από μόνη της και αφ' εαυτής- μια πίεση για πιο «εύκο­ λες» λογοτεχνικές αφηγήσεις σ' ένα σχήμα φαύλου κύκλου και, εντέλει, εισάγει, διά της πλαγίας, μια «φρο­ ντιστηριακή» μέθοδο ανάγνωσης της λογοτεχνίας. Είναι ό,τι το παλιό λυσάρι -και ακόμη χειρότερα- για τα αρχαία κείμενα. ■

Ν ΤΙΝ Ο Σ ΟΙΚΟΝΟ ΜΟΥ

Το μνημόσυνο της χελώνας

t/\

1

XPEKLO

Ο Ζ Ω ΓΡ Α Φ Ο Σ Τ Ο Υ Θ Ε Ο Υ 1

<£,

ν

Η ζωή του σαν μυθιστόρημα

(-γμ ητρ Α ς ^ ιλτο π ουλος

Κ Ρ Α Τ ΙΚ Ο Β Ρ Α Β Ε ΙΟ Μ Υ Θ ΙΣ Τ Ο Ρ Η Μ Α Τ ΙΚ Η Σ Β ΙΟ Γ Ρ Α Φ ΙΑ Σ

U Π Ο ΛΥΤΑΡΑΧΗ

r— rw/

EHOL· ΣΠ Ο Υ Δ Α ΙΟ Υ ΔΗ Μ ΙΟ ΥΡΓΟ Υ

0 Δομήνικος θεοτοκόηουλος, ο «Ελ Γκρέκο» της πα­ γκόσμιας ζωγραφικής, διήνυσε κατά τον 16ο και τον 17ο αιώνα μια πολυκύμαντη διαδρομή, μοιρασμένη α­ νάμεσα στην τέχνη και στη ζωή. Στη μυθιστορηματική βιογραφία του Δημήτρη Σιατόπουλου ανασυντίθεται ένα εντυπωσιακό μωσαϊκό εικό­ νων, χώρων, γεγονότων και προσώπων, όπου δεσπό­ ζει η εμβληματική μορφή του θεοτοκόπουλου, αναδεικνύονται άγνωστες πτυχές του χαρακτήρα του, ενώ ταυτόχρονα αναβιώνουν οι πολιτικές, οι κοινωνικές και οι ιδεολογικές αντιφάσεις της πολυτάραχης εποχής του. Στο βιβλίο, που έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο μυθιστορηματικής βιογραφίας, βασίστηκε και το σενά­ ριο της ταινίας Ελ Γκρέκο του Γιάννη Σμαρογδή.

£/VA Α Γ 7Ρ 0£> Δ Ε Π Τ 0 « ΙΑ Τ Ρ ΙΡ Ο » Ο Ρ ΙΔ Ε Ρ , ΟΠΟΥ P A H E H A L AAHATOL· Δ Ε Η Ε ΙΗ Α Ι Ρ ΥΕΙΟ Α Ο ΓIΚΟ Ζ., 0 /7 S Z . P A H E H A L· AH Q PST702L Δ Ε Η Ε ΙΗ Α Ι Ε Ζ 0P12LM 0Y AOSOL· Αν η αυτοπυρπόληση της Ρέας Ορφανού ήταν ατύχη­ μα που μπορούσε να αποδοθεί στη συνέργεια αλκοόλ και ηρεμιστικών. Αν ο θάνατος του καρδιολόγου Φάνη Πετρέλη οφειλόταν σε παθολογικά αίτια, όπως πί­ στευαν όλοι. Αν η αυτοκτονία του διευθυντή της καρ­ διολογικής κλινικής Ισίδωρου Βαρελά ήταν μια συνή­ θης αυτοκτονία. Αν, τέλος, ο αναισθησιολόγος Αλέξης Τραυλός δε σπαταλούσε ενέργεια ανασκαλεύοντας κενά και παράδοξα που παρουσίαζαν οι αλληλοδιάδο­ χοι θάνατοι επειδή δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Τότε τα απροσδόκητα τραγικά γεγονότα θα τάραζαν ι νερά του νοσοκομείου «Παντάνασσα» όσο θα τα ζαν οποιαδήποτε απροσδόκητα τραγικ ασφαλώς δε θα γραφόταν η ιστορία αυτή. Το Μνημόσυνο τηςχελώνας εισβάλλει βίαια και, πα­ ραβιάζοντας το μικρόκοσμο ενός κεντρικού νοσοκο­ μείου των Αθηνών, ακολουθεί, μέσα από έντονα α­ ντιφατικά συναισθήματα, ένα οδοιπορικό που χαραανατροπές και εκπλήξεις.

mil ΫΡΰμμίΕ του Χρήστου Κάτοικο

Σχολείο, σχολική γνώση και νέα βιβλία 5+1 μύθοι και μία πραγματικότητα 1. Το ζήτημα του περιεχομένου της εκπαίδευσης (τι, πώς και γιατί μα­ θαίνουν οι μαθητές) και ειδικότερα το ζήτημα των νέων (και πολυδιαφη­ μισμένων) βιβλίων είναι ευρύτερο και από αυτή την άποψη δεν θα πρέπει να ενδιαφέρει μόνο την εκπαιδευτική κοινότητα, αλλά το σύνολο των ερ­ γαζομένων. Και θέλουμε να το ξεκα­ θαρίσουμε από την αρχή: Η επιχεί­ ρηση «νέα βιβλία» δεν έχει καμία σχέ­ ση με τις σύγχρονες απαιτήσεις για ολόπλευρη μόρφωση της νέας γε­ νιάς, καθώς αποτελεί σταθμό στο δρόμο για την οικοδόμηση του «σχο­ λείου της αγοράς». 2. Τα νέα βιβλία ήρθαν σε μια συγκε­ κριμένη κοινωνική - εκπαιδευτική πραγματικότητα της λειψής υλικοτεχνικής υποδομής και χρηματοδότησης, της εξετασιομανίας, του αντα­ γωνισμού, της φροντιστηριοποίησης όλων των βαθμίδων και τύπων των εκπαιδευτικών οργανισμών. Η ελκυστική εμφάνιση, η πλούσια έγ­ χρωμη εικονογράφηση των νέων βι­ βλίων, το πλήθος πληροφοριών που παρέχουν επιστρατεύονται ως «δέ­ λεαρ» στην «οπτικοποιημένη εποχή μας» για την καλλιέργεια προτύπων, ιδεολογημάτων και συμπεριφορών που υπαγορεύονται από τις ανάγκες του συστήματος, προωθώντας την εκπαίδευση της αμάθειας, σε μεγα­ λύτερο βαθμό από τα σχολικά βιβλία που αντικατέστησαν. 3. Κύρια χαρακτηριστικά των νέων βιβλίων (αλλά και συνολικά του λεγά­ μενου διαθεματικού τρόπου διδα­ σκαλίας) είναι: • Η αποσπασματικότητα, όπου σκόρπιες γνώσεις - πληροφορίες ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

«ατάκτως εριμμένες» προσφέρονται προς «κατανάλωση» και απόκτηση «δεξιοτήτων», ένας σω­ στός τσελεμεντές, όπου χάνεται η σχέση αιτίας και αποτελέσματος, καθώς και το νόημα της κάθε γνώ­ σης. • Η αντεπιστημονικότητα, όπου οι διάφορες θρησκευτικές θεωρήσεις (π.χ για τη δημιουργία του κό­ σμου) αντικαθιστούν ή υπερκαλύ­ πτουν τις σύγχρονες (και κατ' ου­ σία) υλιστικές αντιλήψεις για τον κόσμο και τους νόμους του. • Η ιδεολογική μονομέρεια, όπου στο όνομα της καλλιέργειας της υποταγής και του συμβιβασμού στη νεολαία αποκρύπτονται σοβαροί κοινωνικοί αγώνες (π.χ επαναστάσεις) του παρελθόντος, ενώ προβάλλονται απόψεις περί «επιχειρηματικότητας», «εθελοντι­ σμού», «ανταγωνιστικότητας» κ.ά. 4. Η κριτική εξέταση των νέων βι­ βλίων δεν μπορεί να γίνεται με προ­ σθαφαίρεση θετικών και αδύνατων σημείων. Μια τέτοια αντιμετώπιση ταιριάζει περισσότερο στη διαχείρι­ ση του μαθήματος μέσα στην τάξη, όταν όλοι οι αντικειμενικοί όροι της διδασκαλίας, αλλά και άλλοι κοινωνικο-πολιτικοί παράγοντες οδηγούν σε μια «κριτική» αξιοποίηση των βιβλί­ ων. Το βασικό ζήτημα είναι να πα­ ρουσιαστεί η κατεύθυνση των νέων προγραμμάτων σπουδών και των βι­ βλίων που εντάσσονται σ' αυτά, «πού το πάνε», δηλαδή, και ποια εί­ ναι η κοινωνική τους στόχευση. 5. Τα νέα βιβλία γράφτηκαν σύμφω­ να με τις προδιαγραφές αφενός των ΔΕΠΠΣ (Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο

Σπουδών) και ΑΠΣ (Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών), αφετέρου των λοιπών όρων των προκηρύξεων - συμβάσεων. Το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠ­ Σ), ενώ υποτίθεται ότι αποσκοπούν «στην εξα­ σφάλιση ίσων ευκαιριών στη μάθηση, την παρο­ χή γενικής παιδείας, την ευαισθητοποίηση σε ζη­ τήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων και της πα­ γκόσμιας ειρήνης», στην πραγματικότητα έχουν έντονη ιδεολογικο-πολιτική μονομέρεια, υπηρε­ τούν τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, υποβαθμίζουν την παρεχόμενη γενική παιδεία, κατακερματίζουν και αποδομούν τη γνώση. 6. Όταν η κυρίαρχη πολιτική επιδιώκει να επι­ βάλει σε όλους τους κρίσιμους για την οικονομία παράγοντες την πολιτική που εξυπηρετεί τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου, θα ήταν α­ φελές να πιστέψουμε ότι δεν επιχειρεί το ίδιο και στο σημαντικότερο μακροπρόθεσμο παράγοντα της οικονομίας, την παιδεία. Στην υποχρεωτική εκπαίδευση, που στις περισσότερες χώρες της Δύσης είναι 9-10 χρόνια, το κύριο μέσο επιβολής ομοιόμορφου τρόπου εκπαίδευσης είναι ο δια­ γωνισμός PISA του ΟΟΣΑ, που με τα πορίσματά του προσανατολίζει την παγκόσμια εκπαίδευση προς τους επιδιωκόμενους στόχους. Οι διαγωνισμοί PISA (έτη 2000, 2003, 2006) ελέγ­ χουν τις αναγνωστικές και μαθηματικές ικανότη­ τες, καθώς και τις ικανότητες στις φυσικές επι­ στήμες, σύμφωνα με τους δημοσιοποιημένους στόχους. Στην πράξη οι στόχοι αυτοί προωθούν αντί της γνώσης τη δεξιότητα. Για να πάει καλά μια χώ­ ρα στο διαγωνισμό πρέπει οι μαθητές της να έχουν αντιμετωπίσει τη γλώσσα σχεδόν απο­ κλειστικά ως εργαλείο επικοινωνίας, να έχουν δι­ δαχτεί από τα μαθηματικά κυρίως μεθόδους επί­ λυσης πρακτικών προβλημάτων, ενώ στις φυσι­ κές επιστήμες να μην έχουν εμβαθύνει στο γιατί αλλά στο πώς. Έτσι, το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει, προσαρμοζόμενο στους στόχους του προγράμματος, να «προπονεί» τους μαθητές σε τέτοιου είδους θέματα αντί να τους διδάσκει, να τους καταρτίζει αντί να τους εκπαιδεύει. ■ 0 Χρήστος Κατσίκας είναι εκπαιδευτικός αναλυτής

0 μεγαλύτεροδ ερασιή§ όλων των εποχών ζωντανεύει μέσα από τη χαρισματική πένα του NTayKlas ΚάρλτονΈιμπραμδ!

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ Γ ια α ν α γ ν ώ σ τ ε ς μ ε α π α ιτ ή σ ε ις

www.psichogios.gr

lit του Κώστα Μποτόπουλου

Από τον ένα δρόμο στον άλλο το τέλος του 2007 έκλεισαν 50 χρόνια από τη δημοσίευση ενός βιβλίου που δεν άλλαξε τόσο το ρου της λογοτεχνίας όσο τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων. Γιατί πά­ ντα υπάρχουν πολλοί που περιμέ­ νουν, συνήθως χωρίς να το ξέρουν, τη λογοτεχνία να εκφράσει την ψυχή τους. Ο Τζακ Κέρουακ έκανε 7 χρό­ νια ταξίδια στους δρόμους της Αμερι­ κής και τους έδωσε μυθιστορηματική μορφή σε τρεις βδομάδες. Αυτό δεν είναι γράψιμο αλλά δαχτυλογράφηση, είχε πει ο κακεντρεχής Τρούμαν Καπότε, αγνοώντας (ή ζηλεύοντας) τη διάκριση ανάμεσα στο χρόνο εσω­ τερικής κι εξωτερικής συγγραφής ενός βιβλίου. Η σωματική διαδικασία του γραψίματος μπορεί να πήρε μό­ νο τρεις βδομάδες (αλλά τρεις μυθικά μαραθώνιες βδομάδες: ο Κέρουακ δεν κοιμήθηκε, δεν άλλαξε χαρτί -το τεράστιο αρχικό παλίμψηστο είναι ένα επιπλέον έργο τέχνης- κά­ πνισε -όχι μόνο σε τσιγάρα- το αντίστοιχο αρκετών υπερωκεά­ νιων και μούλιασε καμιά εκατο­ στή κοντομάνικα μπλουζάκια), όμως η διανοητική και συναι­ σθηματική του ωρίμανση πήρε πολλά χρόνια -και προφανώς πολλαπλάσιες καταχρήσεις. «Μυθιστόρημα» είναι, εξάλλου, μάλλον λάθος λέξη γι' αυτό το βιβλίο. Το Στο δρόμο αποτελεί κάτι ανάμεσα σε εξομολόγηση, αποτύπωση της ελευθερίας στο Κόρμακ ΜακΚάρθυ χαρτί και ροκ μπαλάντα -ίσως Ο δρόμος μάλιστα να αρκεί ο τελευταίος χαρακτηρισμός, αφού όπως Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 πρώτος ο Ντύλαν κατάλαβε, το σελ. 253, τιμή: 15,00 ευρώ ροκ τρέφεται από την ψυχή του

Σ

30

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

δημιουργού του και της εποχής του. Ο Κέρουακ θριάμβευσε αμέσως και παρεξηγήθηκε διαχρονικά. Οι δημο­ σιογράφοι τον ρωτούσαν μέχρι να πεθάνει (όχι πολλά χρόνια αργότερα) τι σήμαινε ο όρος «μπιτ» που λάνσα­ ρε το βιβλίο και ποιος ακριβώς πρω­ ταγωνιστής αντιστοιχούσε σε ποιο αληθινό πρόσωπο (θεωρώντας πολ­ λές φορές ότι ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν ο Ντιν - Κιχώτης - Μοριάρτυ, που στη ζωή λεγόταν Νίλ Κάσσαντι, ενώ ο Κέρουακ κράτησε για τον εαυ­ τό του το ρόλο του Σολ - Σαντσο Παραντάιζ). Και πολλοί, ίσως οι πε­ ρισσότεροι, από τους αναγνώστες του πήραν από αυτό το ατέλειωτο πήγαινε-έλα ανάμεσα σε πόλεις, κα­ ταχρήσεις και γυναίκες το μήνυμα που αυτοί ήθελαν, ένα κάλεσμα στον ηδονισμό, ενώ το βιβλίο είναι πεντα­ κάθαρο ότι αποτελεί -τουλάχιστον μέσα από το φίλτρο του σήμερα- μια ελεγεία για το απραγματοποίητο της ανθρώπινης επιθυμίας. Αυτό που πράγματι χτυπάει κατα­ κούτελα το σημερινό αναγνώστη (κάντε το πείραμα, δε θα χάσετε), πέρα από το στραφτάλισμα του ρυθμού και της γλώσσας, είναι η αντανάκλαση μιας εποχής που έχει οριστικά παρέλθει. Μιας εποχής που διέθετε χρόνο για μύηση, που η μά­ θηση ήταν πρώτα απ' όλα σωματι­ κή, που τα νιάτα δε σήμαιναν άγχος, που η μουσική (και κυρίως η τζαζ για τον Ντιν, τον Σολ αλλά και για τον Κέρουακ) ήταν τροφή για την ψυχή κι όχι για τ' αυτιά, που το οτοστόπ ήταν παιχνίδι κι ο έρωτας φυσικός -που ο δρόμος, με δυο λόγια, ήταν μεγάλος και μπροστά. Άγνωστος,

Αντώνης Δελώ νης

επικίνδυνος, συχνά σκοτεινός, αλλά γεμάτος ζωή κι ελπίδα. Ενώ σήμερα... Σήμερα ο δρόμος της Αμερικής και του κόσμου καθρεφτίζεται σ' ένα περίπου ομώνυμο, σχεδόν εξίσου εμβληματικό και απόλυτα αντιδιαμετρικό βιβλίο γραμμέ­ νο 50 χρόνια μετά. Ο δρόμος του Κόρμαν Μακ Κάρθι είναι βουτηγμένος στο σκοτάδι και στο φόβο, οι συναντήσεις είναι ελάχιστες και πάντα θανάσιμα απειλητικές, η πονηριά, η δύναμη, η ευφυΐα δεν μπορούν να οδηγήσουν στη λύτρω­ ση, η αγάπη είναι παρούσα αλλά αγκαλιάζει το πολύ δυο πρόσωπα αφήνοντας απέξω τον κό­ σμο. Ένας πατέρας κι ένας γιος διασχίζουν ένα τοπίο αποκάλυψης μετά από μια πυρηνική ή κάποιου τέτοιου είδους καταστροφή, κοιμού­ νται κάτω από τ' άστρα χωρίς να μπορούν να τα δουν, κλέβουν από εγκαταλειμμένα σπίτια ή από κουφάρια ζώων για να ζήσουν, κρύβονται από τους αόρατους διώκτες τους ξέροντας ότι δεν μπορούν να σωθούν και κατευθύνονται προς μια θάλασσα στην οποία επίσης γνωρί­ ζουν ότι δεν θα μπορέσουν ποτέ να πλυθούν. Σχεδόν καμία «πλοκή» δεν υπάρχει κι εδώ, μόνο μια συνέχεια επαναλαμβανόμενων σκηνών, κι­ νήσεων επιβίωσης περισσότερο, μαζί με κά­ ποιες ανταλλαγές λόγων που σπάνε τη σιωπή κάνοντάς τη πιο βαθιά. Εκεί που στον Κέρουακ η μελαγχολία ήταν τρέλα και γλέντι (έστω και με την αίσθηση της ματαιότητας), εδώ είναι από­ γνωση, αδυναμία φυγής προς έναν ορίζοντα που δεν υπάρχει. Η δύναμη της αγάπης (που δεν καλύπτει αλλά επουλώνει την απουσία της μητέρας), ακόμα κι η θυσία του πατέρα στο τέ­ λος, δεν μπορούν να έχουν αντίκρισμα, αφού ο κόσμος δεν έχει όψη και προοπτική. Η γραφή του Μακ Κόρμακ δεν έχει τίποτα το πομπώδες και το καταγγελτικό, καθηλώνει με τη λιτότητα και την αλήθεια της. Μικρές φράσεις, σκληρές γήινες λέξεις, άπειρες αποχρώσεις του μαύρου, σποραδικές κι απόλυτα κυριαρχημένες εκρήξεις τρυφερότητας. Στον κόσμο του 21ου αιώνα ται­ ριάζει αυτός ο άλλος δρόμος. Το μόνο που τον ενώνει με το δρόμο -και τον κόσμο- του Κέ­ ρουακ είναι η πίστη της Αμερικής στους μεγά­ λους συγγραφείς της και η δύναμη των τελευ­ ταίων ν' ανοίγουν κάθε φορά που χρειάζεται τα φτερά τους πάνω από τις συμβάσεις. ■

Επισκεφθείτε μας στην Ί η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου που θα γίνει από 1-4 Φεβρουάριου 2008 στις εγκαταστάσεις της HELEXP0. στο Μαρούσι Περίπτερο 113 (απέναντι από την Παιδική Γωνιά)

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ ...και για νεαρούς αναγνώστες με απαιτήσεις www.psichogios.gr

Κώστας Βούλγαρης «Η νέα λαϊκή - διανοούμενη λογοτεχνία μέλλει να γραφεί» Σ υ ν έντευ ξη στη Στα υ ρ ο ύ λ α Τσούπρου

ΙΪΝΕΝΗΪΙΙ ον κορμό του νέου βιβλίου του Κώστα Βούλγαρη συνιστά ένα ημιτελές αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, το οποίο γράφεται από έναν άγνωστο στον αναγνώστη δημοσιογράφο, στο υπόγειο αρχείο μιας εφημερίδας το έτος 1923. Αυτό το χειρόγραφο πλαισιώνεται από δύο κεφάλαια δοκιμιακής υφής, ένα προλογικό και ένα επιλογικό, γραμμένα από έναν σύγχρονό μας συγγραφέα που ανακαλύπτει το ημιτελές χειρόγραφο.

τ

Πριν βγει ο ήρωας του βιβλίου σας Η μ έ ρ α μ ε τ ις δ ε κ α τ έ σ σ ε ρ ις ν ύ χ τ ε ς από το υπόγειο (πραγ­ ματικό ή μήπως και συμβολικό, των υποστρω­ μάτων της συγγραφής;) φτιάχνει με υλικό μερι­ κές μόνο από τις αλλεπάλληλες διερωτήσεις του μία μικρογραφία του βιβλίου σας. Γιατί εξακο­ λουθείτε να επαναλαμβάνετε τα ερωτήματά σας; Από το πρώτο σας βιβλίο μέχρι τώρα δεν έχετε βρει κάποιες απαντήσεις; Μια γραφή που δεν αναρωτιέται συνεχώς για τον εαυ­ τό της και τα όριά της είναι απλώς μια κατανάλωση και τίποτε περισσότερο. Δ εν είναι δ εδομένη η γρα­ φή, ούτε είναι απαραίτητα καλό πράγμα η ανάγνωση και η λογοτεχνία. Κ άθε στιγμή πρέπει να δικαιολογεί το λόγο της ύπαρξής της. Α κόμα και το θέμα του θα ­ νάτου του συγγραφέα δεν είναι τωρινό, είναι διαρκές. Σ ε όλες τις σημαντικές φάσεις και καμπές της λογο­ τεχνίας αυτό το ζήτημα υπάρχει. Ναι, μπορεί να υπάρχει, αλλά χωρίς να λέγεται ή να κατονομάζεται το ερώτημα* δηλαδή, να βγαίνει μέσα από την ίδια την τεχνική ή το θέ­ μα της γραφής, χωρίς να επαναλαμβάνεται ως ερώτηση. Έ χουμε περάσει από την εποχή της αθωότητας στη λογοτεχνία, έχει μεσολαβήσει τουλάχιστον ένας αιώ­ νας μοντερνισμού και τα ερωτήματα της τεχνικής και της μορφής είναι ερωτήματα που έρχονται σ ε πρώτο πλάνο στην αφήγηση, είτε έτσι είτε αλλιώς. Καταφέρεστε συχνά εναντίον των φιλολόγων. Κι όμως, εκτεταμένα αποσπάσματα από τα βιβλία σας φαίνεται να απευθύνονται κυρίως σε αυ­ τούς, καθώς μόνο με τέτοιου είδους αναγνώστες

μπορείτε να μοιραστείτε την αγάπη σας για τη γλώσσα, για τη χάρτινη μνήμη, για την ίδια την τέχνη του λόγου. Εννοείτε πως όχι εγώ αλλά ένας ήρωάς μου στο βι­ βλίο, δηλαδή ο σημερινός συγγραφέας που ανακαλύ­ πτει το ημιτελές χειρόγραφ ο, καταφ έρεται υποτιμη­ τικά εναντίον των φιλολόγων. Την ίδια στιγμή, όμως, ο δημοσιογράφος, που είναι και ο συγγραφέας του ημιτελούς χειρογράφ ου, καταφ έρεται υποτιμητικά ε ­ ναντίον των λογοτεχνών. Μα ο καθένας τους αυτό χ ρειάζεται, ως πρόσωπο της αφήγησης. Άλλωστε, πά­ ντα οι συγγραφείς αντιδικούσαν με τους φιλολόγους και οι δημοσιογράφοι με τους συγγραφείς. Επιμένετε, επίσης, να συσκοτίζετε τις «συγγρα­ φικές πηγές» σας. Και ο ήρωάς σας το ίδιο κά­ νει. Γιατί δεν σας αρκεί απλώς να προσυπογρά­ ψετε ότι «είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λό­ για μας»; Από την άλλη, ο αναγνώστης θα ήθε­ λε να ξέρει ότι κάτι από αυτά που διάβασε και του άρεσε είναι δικό σας. Υπάρχει τίποτα που δεν είναι δικό μου; Τι σημαίνει να οικειοποιείσαι ένα σπάραγμα από ένα άλλο κείμε­ νο; Ή να φτιάχνεις ένα κομμάτι από διάφορα σπαράγ­ ματα; Ό π οιος το θεω ρεί απλό μπορεί να δοκιμάσει. Συνήθως χρειάζομαι πολλαπλάσιο χρόνο για ένα τ έ ­ τοιο κομμάτι, από ό,τι για ένα που το γράφω, ας πού­ με, «εξαρχής». Ό μω ς, πώς μπορείτε να ξεχω ρίσ ετε ποια είναι «δικά μου» και ποια «άλλων ανθρώπων λό­ για»; Συχνά ένα «δικό μου» υποδύεται το ρόλο του δημοσιεύματος μιας εφ ημερίδας και αντίστροφα. Ποιος είναι όμως ο στόχος; Κερδίζω το παιχνίδι της αληθοφάνειας; Αυ τό είναι το ερώτημα.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 3 3

ΙΪΝΕΝΠΪίΙ φ έα που γράφει το βιβλίο και λέει στο εξώφυλλο το όνομά του από τον συγγραφέα μέσα στο βιβλίο που ανακαλύπτει ένα χειρόγραφ ο ενός άλλου συγγραφέα κ.λπ. κ.λπ.;

Κώστας Βούλγαρης

Η μέρα με τις δεκατέσσερις νύχτες Εκδόσεις Καστανιώτης, 2007 - σελ. 192, τιμή: 10,50 ευρώ Και γιατί επιμένετε σε αυτή την τεχνική; Τ ο πολυφωνικό μυθιστόρημα έχει μακρά παράδοση, ήδη από τον Ντοσ τογιέφ σ κι, όπως μας έδ ειξε ο Μπαχτίν, επίσης στη δ εκαετία του '20. Ο συγγραφέας Ντοστογιέφ σκι είναι απλώς μία από τις φωνές του κά­ θ ε βιβλίου του, ενώ οι ήρωές του έχουν ο καθένας τη δίκιά του φωνή, εξελίσσονται και ολοκληρώνονται ως χαρακτήρες σύμφωνα με τις δ ικές τους ανάγκες. Μία εκδοχή της πολυφωνικής πεζογραφίας, που τις τελ ευ­ ταίες δεκα ετίες ανθεί και στη γλώσσα μας, με τον Θ α ­ νάση Βαλτινό, τον Γιάννη Πάνου και μερικούς σύγχρονούς μου, είναι αυτή που στη θέση των λογοτεχνικών ηρώων - χαρακτήρων βάζει τα ιστορικά τεκμήρια, δη­ λαδή τις φωνές της ιστορίας. Έτσι, καταργούνται ή μάλλον υποχωρούν τα στεγανά ανάμεσα στην πραγ­ ματικότητα και τη μυθοπλασία. Στο προλογικό - επιλογικό πλαίσιο της κυρίως αφήγησής σας φαίνεται να θέλετε να συμπεριλάβετε και την κριτική που θα δεχόταν το είδος της λογοτεχνίας που εν μέρει επιχειρείτε εδώ. Δεν είναι λίγο αλαζονικό ο λογοτέχνης να θέλει να τα κάνει όλα μόνος του; Δ εν είναι τέτοιου είδους η πρόθεση, είναι θέμα τ ε ­ χνικής. Ένα μυθιστόρημα σήμερα το οποίο είναι ανοι­ χ τό (είναι ανοιχτό προς την Ιστορία, καταρχήν, ως μεταμυθοπλασία τεκμηρίω ν) είναι ανοιχτό προς πάσα κατεύθυνση, άρα και προς την κριτική του. Αλλά εδώ, όμως, δεν θα πρέπει να διαχω ρίσουμε τον συγγρα­

34 -

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Ναι, βέβαια. Αλλά με τον τρόπο που γράφετε εσείς, την απόσταση που υπάρχει ή τη μεμβρά­ νη που χωρίζει τον ένα συγγραφέα από τον άλ­ λο άλλοτε την εξαφανίζετε εντελώς και άλλοτε την κάνετε πάρα πολύ μικρή. Γι1αυτό και αναφέρομαι κατευθείαν στο ότι περιλαμβάνετε και την αντίστοιχη κριτική. Αυ τό αφορά ακριβώς την τεχνική μου, που προσπα­ θεί να καταργήσει τις καθιερω μένες αποστάσεις και σχέσεις μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας, μεταξύ ισ τορίας και λόγου. Οι δίοδοι που επιλέγετε για την αφήγησή σας υπαινίσσονται με σαφήνεια ότι ένας συγγρα­ φέας είναι πρώτα απ' όλα αναγνώστης, είτε άλ­ λων, προηγούμενων συγγραφέων, είτε της ζωής, είτε και των δύο. Ο ομφάλιος λώρος με αυτές τις αναγνώσεις, όμως, κόβεται και αντικαθίσταται από τη φαντασία. Συμφωνείτε; Ό τα ν κάνεις πολυφωνική μεταμυθοπλασία, κανένας ομφάλιος ή άλλος λώρος δεν κόβεται. Ο ύ τε στιγμή δεν παύεις να είσαι αναγνώστης άλλων κειμένων, ενώ ταυτόχρονα, απολύτως ταυτόχρονα, είσαι και συγγρα­ φ έας του δικού σου κειμένου. Άλλωστε, πρώτα απ' όλα η ζωή η ίδια, μέσα από τα ιστορικά τεκμήρια που εισβάλλουν στην αφήγηση, είναι παρούσα, έχει μάλι­ στα τη δική της γνώμη κατά τη στιγμή της συγγραφι­ κής δημιουργίας, φέρνει τις δικές της φωνές μέσα στο κείμενο, φωνές που συνεχίζουν να μιλούν αλλά και να διαλέγονται, κυρίως έξω απ' το κείμενο, έξω απ' το βι­ βλίο. Έτσι, το λογοτεχνικό έργο μετέχει της πραγμα­ τικότητας, με μια σχέση θα έλεγα διαδικτυακή. Μ όνο έτσι «ολοκληρώνεται» ένα τέτο ιο μυθιστόρημα. Διαλέξατε ένα μότο κι έναν τίτλο που, και μέσω της ενεργοποίησής τους εντός του κειμένου, πα­ ραπέμπουν σε μια απόφαση δική σας, παρόμοια με του ήρωά σας, να κάνετε «ένα νέο ξεκίνημα». Όμως, το «πρώτο σας ξεκίνημα», με τις δικές του κατακτήσεις, εξακολουθεί να σας επιβάλλε­ ται. Δεν νιώθετε ασφαλής στο καινούργιο έδα­ φος, γι' αυτό του αφιερώνετε μόλις τρία από τα δέκα κεφάλαια;

ΠΝΕΝΪίϊίΙ Α ναφ έρεσ τε στη λαϊκή λογοτεχνία. Ό χ ι, εδώ δεν κά­ νω λαϊκή λογοτεχνία, οπότε και τα τρία κεφάλαια πολ­ λά είναι. Συζητώ όμως, θέτω το θέμα, όπως άλλωστε και ο Τσβετάν Τοντόροφ , που αυτό τον καιρό κάνει λόγο για επιστροφή στη λαϊκή λογοτεχνία. Σε καμιά πε­ ρίπτωση, πάντως, δεν έχω κατά νου την επιστροφή σε ηθογραφίες, λιγωμένους λυρισμούς, μπανάλ περιπέ­ τειες και άλλα τέτοια μπαγιάτικα. Αυτά τα προσφέρει, πολύ καλύτερα μάλιστα, η τηλεόραση. Από τη λαϊκή λο­ γοτεχνία του '20 σέβομαι και θαυμάζω βιβλία όπως το Μάρτ/ν Ήντεν του Τζακ Λ όντον ή την Κοκαΐνα του Πιτιγκρίλι, που ήσαν ταυτόχρονα λαϊκά και διανοούμενα.

«Πλησιάζω ένα γέρικο δέντρο χωρίς φύλλα. Ερημική, θλιμμένη φιγούρα, στοιχειό της πόλης. Θα ήθελα να μου μιλήσει για όσα έχει δει, να μου πει τα μυστικά του. Το ακουμπω με την πλάτη, να νιωσω την ανάσα του. Αεν ακούω, δεν αισθάνομαι τίποτα. Όμως οι χυμοί θ’ ανεβαίνουν, σαν

μα και την υποδεικνύω με έναν τρόπο και ως ανα­ γκαιότητα, αλλά η νέα λαϊκή - διανοούμενη λογοτεχνία μέλλει να γρ α φ εί... από άλλους, μπορεί και από εμ έ­ να, δεν ξέρω. Η επιλογή της ιστορικής στιγμής, δηλαδή, της μι­ κρασιατικής καταστροφής, πώς έγινε; Τ ο βιβλίο μου αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη επο­ χή, δηλαδή στη δεκαετία του '20 και συγκεκριμένα στο έτος 1923. Πρόκειται για μία εξόχω ς μεταβατική ιστο­ ρική στιγμή, από την οποία ξεκινούν όλες οι μεγάλες διαδρομές που καθόρισαν το τοπίο του 20ού αιώνα. Αν, σε άλλες χώρες, το σημείο τομής εντοπίζε­ ται τέσσερα πέντε χρόνια πριν, όπως π.χ. στη Ρωσία το 1917, στην Ελλάδα αυτό το όριο βρί­ σκεται στο τέλος της μικρασιατικής εκστρατείας, αφού σε εμάς τό τε τελειώ νει ο Πρώτος Παγκό­ σμιος Πόλεμος και η Μεγάλη Ιδέα και κυριαρ­ χούν πια οι εσωτερικές αντιθέσεις της κοινωνίας. Αυτή τη μεταβατικότητα την αναδεικνύω, επικε­ ντρώνοντας το ενδιαφέρον μου σε 48 ώρες, την άνοιξη του 1923. Από εκεί προέρχεται και ο τί­ τλ ο ς... Α ς αφήσουμε τον τίτλο να εκκρεμεί. Συμφωνώ.

αργόσυρτα κύματα. Η φθορά, τα σαπισμένα φύλλα, τα απόβλητα που γίνονται ζωή.

Πρόκειται, λοιπόν, για ένα μυθιστόρημα

Τα κλαδιά του κυοφορούν τα νέα βλαστάρια. Σε λίγο θα το αρπάξει η άνοιξη. Αποθέτω τη δεξιά παλάμη μου τρυφερά στον κορμό του, σ’ έναν τελευταίο χαιρετισμό. Περπατώ για λίγο πάνω στη σκιά του...»

Θίγετε εδώ, όπως και πριν που μιλήσαμε για τους φιλολόγους, το ζήτημα του «κοινού» στο οποίο στοχεύετε. Θεωρείτε πως ή θέλετε να μπορεί να σας διαβάζει ένα λιγότερο μορφωμέ­ νο κοινό; Τα μέχρι τώρα βιβλία μου δεν έχουν καθόλου ενσω­ ματώσει αυτή τη φιλ οδοξία ή την πρόθεση. Ό χ ι. Απευθύνονται σ ε μία μορφωμένη ελίτ και γι' αυτό ο λόγος έχει ενίοτε δοκιμιακή χροιά ή περιλαμβάνει και απόψεις θεωρητικές, επιστημονικές, φιλοσοφικές. Έτσι, μιλάει και για το θέμα της λαϊκής λογοτεχνίας χωρίς να είναι λαϊκή λογοτεχνία. Εδώ τη θέτω ως θ έ ­

Δ εν είναι αυτός ο τελικός μου στόχος. Στην ου­ σία, θέλω να μιλήσω για το παρόν, για τη δίκιά μας εποχή, που επίσης είναι εξόχως μεταβατική.

Στα πιο εμφανώς ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου σας συγκαταλέγεται και η ανα­ τομία της δημοσιογραφίας. Επιπλέον, το μυθοποιητικό στοιχείο του έρωτα κάνει εδώ πιο φανερή την παρουσία του. Ν α ι, περιέχεται μια ερωτική σκηνή, όπως θα έπρεπε άλλωστε, αφού συζητώ για τη λαϊκή λογοτεχνία της δ εκαετίας του 1920, η οποία συνήθως μιλούσε μέσα από τη σύμβαση του ερωτικού μυθιστορηματικού ε ί­ δους. Βέβαια, εμβόλιμα, περιείχε μεγάλες ποσότητες αυτούσιω ν φιλοσοφικών ιδεών ή επιστημονικών θεω­ ριών. Βλέπετε, στη δ εκαετία του '20 ο διάλογος στο κρεβάτι δ εν ήταν, όπως στα σημερινά μυθιστορήμα­ τα, τόσ ο ρηχός... Σας ευχαριστώ πολύ... Η

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 3 5

ΠΝΕΝΠΪΙΙ

Ο

βραβευμένος ποιητής Χένρικ Νόρντμπραντ (γεν. 1945), από τους σημαντι­ κότερους δανούς ποιητές της γενιάς του ’60, βρέθηκε για λίγες μέρες στην Αθήνα για τις ανάγκες της συνάντησης Αναστοχασμοί, που διοργάνωσε η

πρεσβεία της Δανίας και το ΕΚΕΒΙ, στις 9 Νοεμβρίου, στο Μουσείο Μπενάκη (από ελ­ ληνικής πλευράς συμμετείχαν ο Τίτος Πατρίκιος και η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, ενώ διαβάστηκαν ποιήματα της Κικής Δημουλά, η οποία απούσιασε λόγω ίωσης). Το ενδια­ φέρον που παρουσιάζει για τη χώρα μας η περίπτωση Νόρντμπραντ είναι διπλό. Αφε­ νός γιατί έζησε στην Ελλάδα τα πρώτα χρόνια της δικτατορίας, βιώνοντας μερικές από τις πιο δύσκολες στιγμές της πρόσφατης ιστορία μας, αφετέρου γιατί το ελληνικό το­ πίο και η ποίηση του Κ. Π. Καβάφη και του Γ. Σεφέρη επηρέασαν καθοριστικά το έργο του, προσθέτοντας το όνομά του σε ένα μακρύ κατάλογο ξένων συγγραφέων που ενέ­ ταξαν, γόνιμα, στο έργο τους συστατικά της ελληνικότητας -από τον Λώρενς Ντάρελ και τον Ζακ Λακαριέρ έως τον Τζον Φώουλς και τον Ρόμπερτ Λαξ. Καλός γνώστης της Μ. Ανατολής, έχοντας ζήσει στην Τουρκία τουλάχιστον για μια δεκαετία, δέχτηκε να μας μιλήσει, παρά τον λίγο χρόνο του.

Τι σας έφερε στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαε­ τίας του '60; Ο ι συμπτώσεις, από τη μια, και από την άλλη οι φτη­ νές πτήσεις τσ άρ τερ που μπορούσα να πληρώσω. Ή μουνα με το κορίτσι μου τό τε και σκοπεύαμε να πά­ με στην Κρήτη... Φ τάσ αμ ε τη μέρα των γενεθλίω ν μου, 2 Ι Μ αρτίου, ακριβώς ένα μήνα πριν από το πρα­ ξικόπημα της χούντας, και ο κόσμος έλεγε ότι κάτι θα γινόταν, ότι θα υπήρχαν προβλήματα, εννοώ πως περίμεναν κάτι να συμβεί... Μ ου έλεγαν «μην πας στην Κρήτη, θα σου κόψουν το λαιμό», τέτοια πράγματα (γέλια).

Με μια δόση υπερβολής... Ν α ι. Μ ου είπαν «Γιατί δεν πας στη Λ ίνδ ο, υπάρχουν πολλοί ξένοι που μένουν εκεί». Κι έτσι πήγαμε στη Λ ίνδ ο, που ήταν πολύ θεαματικό χωριό, και νοικιάσα­ με ένα σπίτι που δεν ήταν τόσ ο θεαματικό... δεν εί­ χε νερό, ηλεκτρικό είχ ε, αλλά ήταν χωρίς νερό. Έτσι μείναμε και μετά έγινε το πραξικόπημα της χούντας και τα πράγματα ήταν πάρα πολύ άσχημα. Κάτι έγι­ νε... μια μέρα ήμουν με αμερικανούς φίλους μου σ' ένα αμάξι και υπήρχε στρατιωτική αστυνομία παντού

και έψαχναν καθαρά για κάποιον. Α ρ γότερα έμαθα -γ ια τί ήταν κάποιος Γερμανός που του είχ ε προσφέ­ ρει κατάλυμα τη ν ύ χ τ α - ότι το όνομά του ήταν Μανδηλαράς, ότι ήταν ο δικηγόρος του Παπανδρέου, ότι είχ ε δραπετεύσει από το πλοίο που τον μετέφ ερε, έφ τασ ε στην ακτή, έμεινε μια νύχτα μ' αυτόν τον Γερ­ μανό και την επόμενη τον βρήκαν και τον σκότωσαν, και υπήρχε μια μικρή αναφορά στην Athens News την επόμενη εβδομάδα που έλεγε ότι ο δικηγόρος Μανδηλαράς βρ έθηκε νεκρός στις ακτές της Ρόδου, κο­ ντά στη Λ ίνδ ο, κι ότι πνίγηκε κολυμπώντας... Α υ τό με επηρέασε πολύ, γιατί προερχόμουν από μια κοινωνία που δεν ήταν καθόλου βίαιη, ήταν πολύ φιλήσυχη, πο­ λύ δημοκρατική, και ταυτόχρονα είχα γεννηθεί στη σκιά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου -ό τα ν γεννήθηκα ο πόλεμος δεν είχ ε τελειώ σει, για την ακρίβεια τη μέ­ ρα που γεννήθηκα οι Αγγλοι βομβάρδισαν την Κοπεγ­ χάγη, ένα σπίτι στην Κοπεγχάγη κοντά στο σημείο όπου γεννήθηκα, όπου φυλάκιζαν τους μαχητές της Αντίστασης. Επομένως γνώριζα το ν πόλεμο, όχι από εμπειρία, ήταν σαν μια σκιά στην παιδική μου ηλικία και αυτά τα γεγονότα στη Ρόδο, τό τε, το στρατιωτι­ κό πραξικόπημα, η δολοφονία του Μανδηλαρά, με επηρέασαν πολύ, έγραψα ένα ποίημα...

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 3 7

ΙΪΝέΝΠΪίΗ Είχατε ήδη αρχίσει να γράφετε ποίηση; Ν αι, ναι. Είχα εκδώσει το πρώτο μου βιβλίο το 1966, δηλαδή την προηγούμενη χρονιά. Και ήμουν πολύ τυ ­ χερός γιατί είχα κερδίσει μια υποτροφία για τρία χ ρό­ νια που μπορούσα να ζήσω μ' αυτή, ζώντας σχετικά οικονομικά, κι αυτός ήταν άλλος ένας λόγος που ήρ­ θα στην Ελλάδα: είχα ήδη έρ θει για πρώτη φορά το 1966, σαν τουρίστας, αλλά μόνο για μια εβδομάδα, και με είχ ε εντυπωσιάσει πάρα πολύ το φως, δεν ήξερα τίποτα για το φως... Έτσι, όταν πήρα την υποτροφία, το αποφάσισα. Πώς λεγόταν το βιβλίο; Ποιήματα. Λοιπόν, εκείνη την εποχή μου πρόσφεραν πολλές δ ουλειές, θα μπορούσα να γράψω για τη μία ή την άλλη εφ ημερίδα, αλλά σκέφτηκα πως δεν ήθ ε­ λα να καταλήξω να δουλεύω σαν δημοσιογράφος ή στην κρατική ραδιοφωνία. Είχα χρήματα και μπορού­ σα να ζήσω για τρία χρόνια. Αλλά όχι στη Δανία, για­ τί εκεί θα έπρεπε να δουλεύω πολύ, σκέφτηκα λοιπόν: γιατί να μην πάω στην Ελλάδα όπου η ζωή δεν είναι ακριβή, το φως είναι πανέμορφο... Δ εν κράτησε πο­ λύ, γιατί έγραψα γι' αυτά που συνέβαιναν τό τε στην Ελλάδα και όταν έκανα αίτηση για άδεια παραμονής δεν μου την έδωσαν και μου ζήτησαν να φύγω -δ ε ν με απέλασαν. Έτσι πήγα στη αρχή στην Τουρκία, όπου τα πράγματα ήταν ακόμα χειρότερα... Με ποιον τρόπο «διηθείται» η εμπειρία σας εκεί­ νης της εποχής στα ποιήματά σας; Κοιτάξτε, εάν ήθελα να γράψω ένα πολιτικό άρθρο, το έκανα μια-δυο φ ορές, αλλά αυτό δεν είχε τίποτα να κάνει με την ποίησή μου. Εάν θέλω να γράψω κά­ τι που μπορεί να έχει μια κάποια επίδραση, το κάνω με διαφορετική μορφή, γιατί αυτό δεν είναι ποίηση. Π ο τέ δεν δυσκολεύτηκα να διακρίνω ανάμεσα στα δύο αυτά πράγματα. Ό π ο τε αποφασίζω να γράψω ποίηση, ώς έναν βαθμό πειραματίζομαι, είναι σαν να προσπαθώ να δημιουργήσω κάτι καινούργιο. Η ποίη­ σή μου θα μπορούσε να είναι πολιτική, είναι μερικές φ ορές, τις περισσότερες φ ορές όμως δεν είναι. Τι είναι αυτό που θα λέγατε ότι σας επηρέασε από την Ελλάδα; Δέχτηκα τεράστια επιρροή από την Ελλάδα, αλλά αυ­ τό είχ ε να κάνει κυρίως με το φως... Επηρεάζομαι, βλέπετε, πολύ από τα δεδομένα των αισθήσεων, τα τοπία και οι εναλλαγές του φωτός είναι πολύ σημα­ ντικά για μένα, αυτό είναι που πάντα απολάμβανα

33

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

στην Ελλάδα... Ο Σεφ έρης έγραψ ε έναν στίχο, όπου και να ταξιδέψ ω η Ελλάδα με πληγώνει, αυτό ένιωθα για χρόνια, είναι αλήθεια, είχ ε πολύ λίγο να κάνει με την κουλτούρα, τους ανθρώπους, είχ ε σ χεδόν μόνο να κάνει με το περιβάλλον, τη φύση, το τοπίο, τα νησιά... Ό τα ν διάβασα τον στίχο του Σεφέρη, αναγνώρισα τον εαυτό μου. Πότε διαβάσατε τον Σεφέρη για πρώτη φορά; Αμέσω ς μετά την απονομή του βραβείου Νόμπελ, ή μάλλον ένα-δυο χρόνια μετά, γιατί το 1962 δεν διά­ βαζα πολλή ποίηση ακόμη. Τέλ ος πάντων, η πρώτη μετάφραση που διάβασα ήταν στα δανέζικα. Εντυπω­ σιάστηκα πολύ και γοητεύτηκα. Πιστεύετε ότι η ποίηση είναι η ίδια σήμερα, σε σύγκριση με τη δεκαετία του '60; Ό χ ι, βεβαίως όχι. Δ εν έχει τον ίδ ιο ρόλο στην κοινω­ νία. Πιστεύω ότι ο ρόλος της είναι ακόμα σημαντικός, για μένα τουλάχιστον είναι. Δ εν μπορώ να σας μιλή­ σω για τις εξελ ίξεις στην ποίηση, γιατί, όπως σας εί­ πα, δεν θεωρώ τον εαυτό μου διανοούμενο. Αν με ρωτήσετε για την εξέλ ιξη και την ανάπτυξη της ποίη­ σης στη χώρα μου και σε άλλες χώρες, μπορώ να σας πω μόνο τι μου αρέσει και τι όχι. Διάβασα ότι σε μια συνέντευξή σας στην εφη­ μερίδα P o litik e n , όταν τιμηθήκατε με το βραβείο Nordic Prize for Literature, το 2000, είχατε πει: «είμαι ένας μοναχικός τύπος που αγαπάει την περιπλάνηση, δεν του αρέσει να μένει πολύ στον ίδιο τόπο». Και υπάρχει μια συγκεκριμένη αί­ σθηση απώλειας στην ποίησή σας (όπως λ.χ. στους στίχους: Κ α ι σ ' ό π ο ιε ς π ό λεις κι α ν κ α το ικ ή σ ο υ μ ε ε ίν α ι α ρ γά να ε π ισ τρ έ φ ο υ μ ε σ τ α σ π ίτ ια το υ ς κ α ι τ ο υ ς κ ή π ο υ ς [...] κ α ι ν' α γ α π ή σ ο υ μ ε τ ις γυ ν α ίκ ες π ου μ α ς π ληγώ νου ν μ ε τ η ν α π ο υ σ ία το υ ς

ή Δ ε ν μ π ο ρ ώ να κ ο ιμ η θ ώ τ ις νύχτες τ ο υ κ α λ ο κ α ιρ ιο ύ σ τ η ν Α μ ο ρ γ ό γ ια τ ί ό π ου κι α ν σ τ ρ α φ ώ ά δ ε ια σ π ίτ ια ε π ιθ υ μ ο ύ ν να τ α κ α το ικ ή σ ω κ α ι ο ι φ α σ μ α τ ικ ο ί κ ά τ ο ικ ο ί τους ζη το ύ ν να ο ν ε ιρ ε ύ ο μ α ι τ α ό ν ειρ ά τ ο υ ς [....] Ποιο κομμάτι του έργου σας θα λέγατε ότι προ­ έρχεται κατευθείαν από την εμπειρία;

ΙΪΝΕΝΤίϊϊΙ το αγγίζεις. Φέρνω σαν παράδειγμα το κεραμικό αντι­ κείμενο γιατί είναι κάτι πάρα πολύ γήινο, δεν είναι ένα διανόημα, μπορεί κανείς να το απολαύσει. Πιστεύετε ότι επικοινωνείτε, μέσα από το έργο σας, με τους ποιητές της γενιάς σας; Δ εν έχω ιδ ιαίτερη σχέση με τους ποιητές της γενιάς μου. Δ εν λέω ότι είναι καλοί ή κακοί, δεν κρύβει αυ­ τό κάποια κρίση. Λ .χ. πέρυσι έγινα τρομερ ά αντιδημοφιλής σ το χώρο μου, εξαιτίας των σκίτσων του Μ ωάμεθ.

Δέχτηκα τεράστια επιρροή από την Ελλάδα, αλλά αυτό είχε να κάνει κυρίας με το φας... Επηρεάζομαι, βλέπετε, πολύ από τα δεδομένα των αισθήσεων, τα τοπία και οι εναλλαγές του φωτός είναι πολύ σημαντικά για μένα Α υ τό δεν το ξέρω. Φυσικά, τα πάντα πηγάζουν από την εμπειρία. Α ντί γι' αυτό, θα προτιμούσα να μιλή­ σω για τη φιλοδοξία μου στην ποίηση. Αυτή δεν έχει να κάνει με μένα. Γνωρίζω ότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά αυτό που προσπαθούσα πάντα ήταν να αποδράσω από τον εαυτό μου. Ίσως αυτό σ χετίζεται επίσης με μια έννοια απώλειας, γιατί τελικά καταλήγεις να χά­ νεις τον εαυτό σου, κάτι που πιθανότατα είναι πολύ καλό... (γέλια). Ο ι περισσότεροι ποιητές που ξέρω εί­ ναι επικεντρωμένοι στον εαυτό τους. Και εγώ είμαι εγωκεντρικός, πιθανότατα, προσπαθώ όμως να εκμαιεύσω όσα περισσότερα μπορώ από τον κόσμο, να δημιουργήσω κάτι που... θα συνεχίσει να είναι εκεί. Κάτι πέρα από μένα. Αυ τό είναι δύσκολο. Εννοώ όπως μ' ένα κεραμικό αντικείμενο που δεν σημαίνει τίπο­ τα, αλλά που είναι πολύ ωραίο να το βλέπεις και να

Ήσαστε εναντίον των σκίτσων; Ό χ ι, πήρα το μέρος του πρωθυπουργού μας, τον οποίο μισώ. Π ίστευα ότι οι δημιουργοί τους είχαν το δικαίω μα να σατιρίσουν τον Μ ωάμεθ, ενώ σχεδόν όλοι οι συνάδελφοί μου έλεγαν ότι δεν έπρεπε να προσβάλουμε το αίσθημα των μουσουλμάνων, που εί­ ναι αντικείμενο εκμετάλλευσης κ,λπ. Τη χρονιά που πέρασε ήσαν όλοι εξαγριωμένοι μαζί μου. Πιστεύουν ότι άλλαξα, ότι έγινα συντηρητικός, πράγμα που δεν ισχύει. Πιστεύω ότι ο πρωθυπουργός μας θα έπρεπε να δ ικασ τεί όχι εξαιτίας της στάσης του στην υπόθε­ ση των σκίτσων αλλά εξαιτίας του πολέμου στο Ιράκ. Αυ τό ήταν καταστροφή, παρέβησαν το νόμο, ήταν έκνομοι πηγαίνοντας στο Ιράκ, από αυτήν την άποψη είμαι πολύ έντονα κατά της κυβέρνησής μας. Αλλά τα σκίτσα του Μ ωάμεθ είναι μια τελείω ς διαφορετική ιστορία. Δ εν το συνειδητοποιούν όσοι διαμαρτύρο­ νται, αλλά ο Μ ωάμεθ στην εποχή του εθεω ρ είτο τρ ο ­ μοκράτης! Δ εν δίσ ταζε να επ ιτεθεί νύχτα, έβαζε να δολοφονήσουν τους αντιπάλους του, επομένως ήταν «τρομοκράτης», άρα γιατί να μην τον σατιρίσουν; Θ α του άρ εσ ε πιθανότατα και του ίδιου. Υπάρχει ένα πραγματικό πρόβλημα στην πολυπολιτισμική κοινωνία. Σ ε ποιο βαθμό είμαστε διατεθειμένοι, ως Δυτικοί, να αποδεχθούμε κά­ θε μειονοτική κουλτούρα; Βλέπετε, αυτό είναι το σημείο, κατά τη γνώμη μου, στο οποίο απέτυχαν οι διανοούμενοι, γιατί υπήρξαν πολύ ανεκτικοί. Λ ένε, «η κουλτούρα τους είναι ίσης αξίας με τη δική μας, δεν έχ ουμε δικαίω μα να κάνου­ με κριτική». Και εγώ λέω: «έχουμε δικαίωμα να κάνου­ με κριτική σ ε οτιδήπ οτε θέλουμε να κάνουμε κριτι­ κή». Μπορώ να πω, «δ εν μ' αρέσει αυτή η κοινωνία», και μπορεί να διαφωνήσουμε πάνω σ' αυτό, αλλά δεν υπάρχει τίποτα που να είναι στο απυρόβλητο - δ ε ν το δέχομαι. Θ έλω να πω ότι, καταρχήν, είμαι υπέρ της

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 3

5

>

ΙΪΝΕΝΠΪΙΙ πολυπολιτισμικής κοινωνίας που έχουμε στη Δανία, η χώρα μας έγινε πολύ πιο ευχάριστη, απέκτησε νέες συνήθειες κ.λπ... ...Οι μουσουλμάνες, λ.χ., θα πρέπει να μπορούν να φορούν τη μαντήλα στο σχολείο; Εδώ υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα, παρόλο που επι­ φανειακά ακούγεται σαν ψευδο-πρόβλημα. Μας πει­ ράζει που οι άνθρωποι φοράνε φουλάρι; Ό χ ι. Αυτό που συμβαίνει με τη μαντήλα είναι ότι όσοι τη φορούν αρχίζουν να αναγκάζουν και τους υπόλοιπους να τη φορέσουν. Εκεί είναι το πρόβλημα. Θ α έπρεπε να εί­ ναι μια ιδιωτική υπόθεση, τι θέλουν οι άνθρωποι να φορούν στο κεφάλι τους. Αλλά από τη στιγμή που δεν είναι, είναι οι θρησκευόμενοι εκείνοι που αν βρουν ευκαιρία θα υποτάξουν τα πάντα στο μουσουλμανικό νόμο. Δ εν θεωρώ τον εαυτό μου χριστιανό, είμαι άθεος. Και δεν υπερασπίζομαι τον χριστιανισμό απέ­ ναντι στο Ισλάμ. Απλώς λέω: στο μέτρο που κρατάμε τις θρησκευτικές πεποιθήσεις στο σπίτι μας, αυτό δεν με πειράζει. Αλλά είναι πράγματι μεγάλο πρόβλη­ μα που το έχουμε αντιμετωπίσει με λάθος τρόπο. Και οι διανοούμενοι δεν φαίνεται να το έχουν αντιληφθεί, γιατί υπήρξαν πολύ ανεκτικοί. Ίσως εξαιτίας ενός αι­ σθήματος ενοχής ή, μπορούμε να πούμε, ενός είδους «αντίστροφου ρατσισμού». Λ ένε: «όλα είναι εξίσου καλά», πράγμα το οποίο δεν ισχύει. Γνωρίζετε την Τουρκία πολύ καλά. Τι πιστεύετε ότι συμβαίνει σήμερα εκεί; Βρίσκονται σε μεταβατική φάση, αλλά πηγαίνουν προς τη λάθος κατεύθυνση, κατά τη γνώμη μου. Θ α έλεγα ότι βρίσκονται σε μετάβαση από ένα φωτισμένο στρατιωτικό καθεστώς, που δεν ήταν πολύ καλό, κα­ θόλου καλό - έ χ ε ι κάνει ορισμένα τρομερά πράγμα­ τ α - προς μια σκοτεινή θεοκρατία. Έτσι το βλέπω εγώ. Και τουλάχιστον μερικοί από τους τούρκους φίλους μου συμφωνούν μαζί μου, το βλέπω όταν διαβάζω τις εφ ημερίδες, όταν μιλάω με ανθρώπους κ,λπ. Δεν υπάρχει ελπίδα, γιατί, βλέπετε, αυτό που συνέβη εί­ ναι ότι μετά τον Α' Παγκόσμιο Π όλεμο θεμελιώθηκε η Δημοκρατία, μα ήταν πολύ φτωχή, κυρίως γιατί αυ­ τοί που ήλεγχαν την οικονομία και το εμπόριο, οι Έλ­ ληνες και οι Αρμένιοι, είτε δολοφονήθηκαν είτε εκ ­ διώχτηκαν από τη χώρα, και οι Τούρκοι δεν ήξεραν τι να κάνουν γιατί ήταν στρατιώτες, να είσαι Τούρκος σήμαινε τό τε να είσαι στρατιώτης. Σήμερα έχει δημιουργηθεί μια νέα μεσαία τάξη που προέρχεται από την ύπαιθρο, έξω από την Άγκυρα και την Ισταμπούλ,

40

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

η οποία έμα θε να βγάζει χρήματα, καθώς έχουν συγ­ γενείς στην Ευρώπη κ,λπ., αλλά παραμένει, επίσης, πι­ στή στο Ισλάμ και στις παραδόσεις. Πόσ ο μακριά εί­ ναι δ ιατεθειμένοι να φτάσουν, όσον αφορά το Ισλάμ, κανείς δεν ξέρ ει. Είναι μεγάλο πρόβλημα και δεν ξ έ ­ ρω την απάντηση. Τ ο ερώτημα είναι: μπορεί να υπάρ­ ξει ένα είδος μετριοπαθούς Ισλάμ; Πρόσφατα διάβα­ σα ένα άρθρο σε μια εφημερίδα που έλεγε ότι το με­ τρ ιοπαθές Ισλάμ είναι ένα βήμα προς την κατεύθυν­ ση της σαρία. Σ ε ποια εφημερίδα; Στη Ραντικάλ. Μια τελευταία ερώτηση: Πιστεύετε στην αξία της μετάφρασης; Θα θέλατε να δείτε τα ποιήματά σας να δημοσιεύονται στα ελληνικά; [σ.σ.: ποιήματα του Χένρικ Νόρντμπραντ θα περιλαμ­ βάνονται στο επόμενο τεύχος του περιοδικού Ποίηση] Ασφαλώς. Μην ξεχνάτε ότι διάβασα μερικά από τα ποιήματα που με εντυπώσιασαν περισσότερο στη γλώσσα μου, όπως λ.χ. του Ουάλας Στήβενς ή του Γιώργου Σεφέρη. Υπάρχει κάτι που χάνεται στη με­ τάφραση -εξα ρ τά τα ι, βέβαια, και από το είδος της ποίησης. Ω στόσο, θα ήταν σχεδόν αδύνατον χωρίς τη μετάφραση. Υπάρχουν τόσ ες γλώσσες που δεν μπο­ ρούμε να διαβάσουμε στο πρωτότυπο. Τι θα θέλατε οι έλληνες αναγνώστες να σκεφτούν για τα ποιήματα που γράψατε στην Ελλά­ δα, στα ελληνικά νησιά κ.λπ.; Α υτό που προσπάθησα να κάνω ήταν, ανάμεσα στ' άλ­ λα, να περιγράφω πράγματα που δεν υπήρχαν στη γλώσσα μου. Για παράδειγμα, δεν έχουμε καθόλου βουνά στη Δανία. Επομένως σε ποιο πλαίσιο μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη λέξη βουνό; -φ υσ ικά, έχεις δι­ καίωμα να το κάνεις. Κανονικά, μια γλώσσα ανήκει στο τοπίο μέσα στο οποίο εκ φ έρεται. Εγώ χρησιμοποίη­ σα μια γλώσσα που ήταν «ξένη» προς το γλωσσικό της μέσο -α υ τ ό ήταν μια πολύ μεγάλη πρόκληση. Επομένως, θα λέγατε ότι τα ποιήματά σας ανή­ κουν στο τοπίο που τα ενέπνευσε; Ναι. Αλλά είναι δανέζικα, παρόλα αυτά! Θ α έπρεπε να ανήκουν στο τοπίο που τα ενέπνευσε, αυτή ήταν η φιλοδοξία μου. Σας ευχαριστώ πολύ. ■

Π α ύ λ ο ς Μ ά ιε σ ις

Αλδεβαράν

ΤΟ Ν Ο Η Μ Α

j

*

kk»

■

“

Εναντίον της ψυχανάλυσης; Εναντίον της τέχνης; Ενα­ ντίον της ανθρωπότητας; Γιατί; Με ποιο δικαίωμα και από ποια γωνία; Ποιος μιλά; Σε ποιον απευθύνεται; Και η σιωπή; Ποιον ρόλο παίζει; Πώς πλέκονται η γραφή, η μοναξιά, ο νεοελληνικός μας κανιβαλισμός, τα παραθέ­ ματα από την Αγία Γραφή, ο Φρόιντ, ο Ρίλκε, ο Κάφκα, ο Γιάλομ, ο Κολόμβος, ο Μαρξ και ο Τόμας Μπέρνχαρντ μέσα σ’ ένα χειμαρρώδη μονόλογο που τολμά να κο­ ροϊδεύει τις μεγάλες «κατακτήσεις» του «πολιτισμού» μας; Το νόημα δεν υπάρχει, ισχυρίζεται η συγγραφέας. Δημιουργεί έναν ασθματικό δαιδαλώδη μονόλογο, του οποίου ο αφηγητής διακατέχεται από αγανάκτηση, κα­ θώς βρίσκεται σ’ ένα οριακό σημείο είσπραξης συσσωρευμένων ερεθισμάτων, και σχολιάζει χωρίς την πα­ ραμικρή τρυφερότητα τον περιβάλλοντα, ελληνικό κυ­ ρίως, χώρο, τον συγγραφικό, τον ψυχαναλυτικό και εντέλει τον ανθρώπινο, με την επίγνωση ότι οι γνώμες δεν είναι, όπως λέει κι ο Φίλιπ Ροθ, παρά ζαριές.

Ε(

ΕΚ Δ Ο ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

w w w .kastaniotis.com

■

Μνθκπάρηρα

ΠΟΥ ΑΡΙΣΚΕΤΑΙ Ο ΙΔΕΑΤΟΣ. ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΡΕΤΑ; Αλδεβαράν ονόμασαν οι Άραβες τον πλέον λαμπερό αστέρα στον αστερισμό του Ταύρου. Κάποιος πίστεψε πως ο έρωτας θα τον ανεβάσει εκεί πάνω, όμως γκρε­ μίστηκε επειδή κάποιος άλλος δεν ακολούθησε και μένει στη γη φυλακισμένος (δεν γνωρίζει αν τον εκλείδωσαν μέσα ή τον άφησαν απ’ έξω) σε ενοχές και τύψεις- ερήμην του ένοχος. Όμως, μέσα από μία μα­ γική, πλήρη θαυμάτων ανάβαση, με χαλινούς την κα­ τανόηση και την παραδοχή πως είναι υπαρκτό και ε­ κείνο το είδος έρωτα που αυτός αγνοεί και όπου δεν μετέχει, θα αξιωθεί τον Αλδεβαράν, με συντρόφους του ισόβιους απλά και μεγαλειώδη πράγματα, όπως το χιούμορ, η αγάπη, η φιλία.

ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα από τον Κώ στα Κατσουλάρη

Βασίλης Αλεξάκης μ .Χ .

Εκδόσεις Εξάντας

ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ Ακόμη ένα μυθιστόρημα με «θέση»; Και που μάλιστα διαφημίζεται ωσάν ο συγγραφέας του να ανακάλυψε ξανά την πυρίτιδα, επαναδιατυπώνοντας τη χιλιοειπωμένη άποψη ότι τον «σπουδαίο» αρ­ χαιοελληνικό πολιτισμό διαδέχτηκε ο «παρακμιακός» χριστιανικός; Η τάση όλο και περισσοτέρων πεζογράφων να τσαλαβουτούν, έπειτα από πρόχειρη «έρευνα», στα θολά νερά της ιστορίας, ανασύροντας δήθεν μαργαριτάρια τείνει να πάρει τη μορφή επιδημίας. Είναι ο Αλεξάκης τέτοια περίπτωση; ΑΝΑΓΝΩΣΗ Από τις πρώτες σελίδες του μ.Χ. πνέει ο δροσερός άνεμος μιας αφήγησης λεπταίσθητης και καλοδουλεμένης. Ο ήρωας και αφηγητής, ο 25χρονος φοιτητής που αρέσκεται να διαβάζει προσωκρατικούς φιλόσοφους, χαρακτηρίζεται από τεμπέλικη ανεμελιά, που προσδίδει στην αφήγησή του χαλαρό τέμπο και συχνά διασκεδαστικό τόνο. Ποιο είναι ωστόσο το ζήτημά του; Τι πρόβλημα καλείται να λύσει; Φλέ­ γεται από θεωρητικά ή άλλα διλήμματα; Με δύο κουβέντες, τι είναι αυτό που τον κινεί και θα τραβήξει κι εμάς για να τον ακολουθήσουμε στις υπόλοιπες τριακόσιες σελίδες; ΠΛΟΚΗ Ο 25χρονος αποφασίζει δύσθυμα να ερευνήσει τη ζωή και τα ήθη του Αγίου Όρους, υπακούοντας στην επιθυμία της γοητευτικής ηλικιωμένης σπιτονοικοκυράς του, της Ναυσικάς ΝικολαΤδου, κόρης εφο­ πλιστή από την Τήνο. 0 αδελφός της Ναυσικάς, Δημήτρης, έχει καταφύγει πριν από σαράντα και πλέον χρόνια στον Άθω κι έκτοτε η τύχη του αγνοείται. Η Ναυσικά θέλει, από τη μία, να μάθει τι έχει απογίνει, κι από την άλλη αν, τώρα που πλησιάζει το τέλος της, θα ήταν καλή ιδέα να αφήσει την περιουσία της σε κάποιο από τα μοναστήρια. Ακολουθώντας την επιθυμία της, ο νεαρός μπαίνει σε μια διαδικασία μελέτης και έρευνας, με τη βοήθεια καθηγητών και άλλων ειδικών, στην τελική φάση της οποίας θα μεταβεί ο ίδιος στο Όρος. Σταθερό μοτίβο των αναζητήσεών του, σε φιλοσοφικό επίπεδο, το ιστορικό πέραομα από το φως του πολυθεϊστικού και φιλελεύθερου αρχαιοελληνικού πολιτισμού, οτα σκοτάδια του μονοθεϊστικού και σκοταδιστικού Βυζαντίου. ΑΔΥΝΑΜΙΑ 0 προσχηματικός χαρακτήρας της εκκίνησης παραμένει μέχρι τέλους η αχίλλειος πτέρνα του μυθιστορήματος. 0 25χρονος δεν φλέγεται ιδιαίτερα να γνωρίσει την άλλη άποψη, που στην περίπτωσή του είναι η ορθόδοξη μοναστική ζωή και η «κουλτούρα» της. Μοιραία, ακόμη κι όταν φτάνει τελικά στο Όρος, το βλέμμα του παραμένει μάλλον τουριστικό; θα μείνει ελάχιστα, λιγότερο κι από δύο μέρες, και τίποτε πνευματικό δεν θα τραβήξει ιδιαίτερα την προσοχή του. Τα όποια συμπεράσματά του βασίζονται σε γνώσεις - πληροφορίες που έχει αλιεύσει από αλλού. ΕΚΠΛΗΞΗ Κι όμως: παρόλα αυτά, το μ.Χ. διαβάζεται απνευστί και με εντεινόμενο ενδιαφέρον. Είναι έξοχα γραμμένο, αριστοτεχνικά και απλά στημένο, και το πληροφοριακό υλικό μοιράζεται έξυπνα στα πρόσωπα και στις καταστάσεις. 0 κεντρικός ήρωας είναι ευαίσθητος και διάφανος, έχει την ανάλαφρη πατημασιά της ηλικίας του, ενώ το σαράκι ενός πρόωρα χαμένου αδελφού και μιας μάλλον θρησκόληπτης μάνας του προσδίδει, συν τω χρόνω, βάθος και χαρακτήρα. Τελευταίο, μα όχι λιγότερο σημαντικό: Με το μ.Χ. ο Αλε­ ξάκης βάζει το δάχτυλο επί τον τύπο των ήλων στο πιο διαχρονικό σκάνδαλο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, το ιδιοκτησιακό και φορολογικό καθεστώς του Όρους, m

42

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Η Ανδρέας Μήτσού:

ΕΚΔΟΣΕΙΣΚΑΣΤΆΝΪΟΤΗ

tassm l

Β Ρ Α Β Ε ΙΟ Α Ν Α Γ Ν Ω Σ Τ Ω Ν 2 0 0 7

r t U 1 Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α ΠΟ Υ Μ Α Σ Τ Α -ΙΟ Ε Υ Ε Ι Σ Τ Μ A/V01XTU

U Σ Υ Γ Μ Ο Μ Σ Τ Ι Μ ΟΜΟΛΟΓΙΑ Ε Π Ο Σ A A /Q P S P O Y ΠΟΥ P 0 A U 4 U K E Π Α Ζ Μ Σ Ε Ι

— Ό,τι κι αν είναι αυτό, πες μου τι συμβαίνει. — Το σουέλ μου 'βάλε μπελά στο μυαλό. — Ποιος είναι ο πραγματικός λόγος που δε γυρίζεις; — Η θάλασσα δεν με επιστρέφει. — Τι γυρεύεις τώρα πια; — Δεν έχω θέληση για στεριά.

0 κύριος Επισκοηάκης ζει συμβατικά. Πανικόβλητος, στέκει πάντα απ’ έξω και από εκεί παρατηρεί, χωρίς να αποτολμά να μπει στη ζωή και να τη βιώσει. Στα πενήντα περίπου χρόνια του συναντά όμως τον έρω­ τα. Εμπλέκεται εκών άκων στο παιχνίδι, ερωτεύεται με πάθος, αλλά, εν τέλει, αποσύρεται. Προκρ επιστροφή στην ασήμαντη καθημερινότητά του. να καλύψει την εμπλοκή του, να ξαναβρεί την πρότερη τάξη, δεν διστάζει να μεθοδεύσει και να οργανώ σει το θάνατο της γυναίκας που αγάπησε. Η τιμώ* του όμως θ<

Δώδεκα χρόνια μακριά από την οικογένεια του. Μα­ κριά από τπ στεριά, από τα αγαπημένα αλλά και λη­ σμονημένα του πρόσωπα. Σπίτι του είναι πλέον το ATHOS III. 0 τόπος όπου αναμετριέται με τις μνήμες j. Το καταφύγιο όπου διαφυλάσσει ερμητικά κλει­ σμένα τα μυστικά του. Το μόνο μέρος απ’ το οποίο μπορεί και παρακολουθεί -όπως εκείνος θέλει- τη σιωπηλή πορεία του να χαράσσεται ερήμην του· τη

ΧΩΡΙΣ προϋπηρεσία από τον Γιώργο Ξενάριο

Μαρία Φακίνου Το καπρίτσιο της κυρίας Ν. Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 252, τιμή: 15,00 ευρώ

ΤΟ ΚΑΠΡΙΤΣΙΟ για το οποίο μας μιλάει π Μ. Φακίνου στο πρώτο της βιβλίο είναι ένα τέχνασμα, με επιτυχία εξυφασμένο από την ίδια τη συγγραφέα, που πάνω του στηρίζεται όλο το ζωτικό ψεύδος της λογοτεχνίας: ό,τι διαβάσαμε μέχρι ενός σημείου του μυθιστορήματος δεν ήταν η «βιοτική» αλήθεια, αλλά μια εικονική πραγματικότητα, το καπρίτσιο μιας συγγραφέως, ένας κόσμος αποκλειστικά συντεθειμένος από τα επινο­ ημένα, ψευδή πρόοωπα ενός άλλου κειμένου. ΔΙΗΡΗΜΕΝΟ σε τρία μέρη, το μυθιστόρημα αντλεί το υλικό του από τις λογοτεχνικές αναγνώσεις της συγγραφέως, θυμίζοντας σε άλλα σημεία ρομαντικά μυθιστορήματα του 18ου και του 19ου αιώνα και σε άλ­ λα καλής ποιότητας αστυνομικά αναγνώσματα του 20ού. Είναι ένα μυθιστόρημα απευθείας βγαλμένο από την ιστορία του είδους. ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ πρόβλημα που παρουσιάζει το Καπρίτσιο είναι η άνευ λόγου ένθεση των δύο τελευταίων μερών, τα οποία, έχοντας μια υποτυπώδη, χαλαρότατη σύνδεση με το πρώτο και εκτενέστερο, δεν κα­ τορθώνουν να δικαιολογήσουν την παρουσία τους, αφήνοντας τον αναγνώστη μετέωρο και το μυθοπλα­ στικό εγχείρημα ημιτελές. ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ μεγάλο πρόβλημα είναι ακριβώς η προέλευσή του. Γεννημένο, όπως είπαμε, από τις αναγνώ­ σεις της συγγραφέως, είναι όλο εμβαπτισμένο στον εικονικό του κόσμο και, εντέλει, στη μεταφορά. Αυ­ τού του είδους τα μυθιστορήματα, προκειμένου να καταστούν ουσιαστικώς αναγνώσιμα, προϋποθέτουν την εκ μέρους του αναγνώστη σιωπηρή συναίνεση στο λογοτεχνικό συμβόλαιο. Για να δοθεί όμως αυτή η συναίνεση, πρέπει ο συγγραφέας να είναι πειστικός σύμφωνα με τους εσωτερικούς όρους της αφήγη­ σής του. Και ενώ η Φακίνου τα καταφέρνει θαυμάσια στο πρώτο μέρος, «πείθοντας» τον αναγνώστη ακό­ μη και για τις πιο παραδοξολογικές εκκεντρικότητες, υπονομεύει αυτό που με κόπο και δεξιοτεχνία έφτια­ ξε στα δύο επόμενα. ΕΝΑ από τα ουσιαστικότερα στοιχεία του περιεχομένου της ωριμότητας είναι η συνολικότητα του αφηγη­ ματικού οράματος. Ένα άλλο η ένταξη των επιμέρους μυθοπλαστικών χειρισμών σ' ένα οργανωμένο αφηγηματικό πρόγραμμα. Κι ένα τρίτο η δημιουργική αναχώνευση των πρώιμων αναγνώσεων σε ένα «άλ­ λο τι», που ακριβώς θα δίνει μια ξεχωριστή ταυτότητα στο κείμενο. Αυτά τα στοιχεία στο Καπρίτσιο δεν υπάρχουν. ΕΚΕΙΝΟ που υπάρχει είναι η επιτυχημένη μείξη της πρωτοπρόσωπης με την τριτοπρόσωπη αφήγηση στο πρώτο μέρος, ένα από τα κυριότερα δομικά στοιχεία του μυθιστορήματος, καθώς μεταθέτει συνεχώς το κέντρο βάρους της αφήγησης από την υποκειμενική, «θερμή» ματιά τού (πρωτοπρόσωπου αφηγητή) Καρλ οτο αντικειμενικό, «ψυχρό» βλέμμα του παντεπόπτη, τριτοπρόσωπου, εξωτερικής εστιάσεως αφηγητή. Υπάρχει μία ήδη καλλιεργημένη λογοτεχνική γλώσσα και, το κυριότερο, η αίσθηση που αφήνεται πίσω από τις αράδες του κειμένου ότι το Καπρίτσιο υποκρύπτει το ταλέντο της συγγραφέως του, που οφείλει να το αποδείξει. ■ 4 4

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

8

ΚΟΡΜΑΚ |

ΜακΚΑΡΘΥ

wvmx?.

p / V A L Y r t H O L £ τ 0 Υ ?Ζν τ

n P A r * * T iZ u " o M , ro η α ρ ι^ ι Το Παρίσι δ εν τελ ειώ ν ει π οτέ είναι μια ειρω νική ανα­ δρομή στην περίοδο της λογοτεχνικής μαθητείας του αφηγητή στο Παρίσι της δεκαετίας του '60 . Θέλοντας να μιμηθεί τον Χ έμινγουεϊ, που έγραψ ε εκ εί την Κ ιν η ­ τή γιορτή όντας «πολύ φτω χός αλλά και πολύ ευτυ­ χής», ο ίδιος πηγαίνει στο Παρίσι για να γράψ ει το πρώτο του μυθιστόρημα, «πολύ φτω χός αλλά και πολύ δυστυχής». Προκύπτει το εξαιρετικό πορτρέτο ενός νέου που θέλει να ξεφ ύγ ει από τη μετριότητα και κάνει το ντεμπούτο του στη ζω ή, θαμπωμένος όχι μόνο από την ομορφιά της πόλης, αλλά και από τη μυθολογία που αυτή σέρνει πίσω της. Συνδυάζοντας με δ εξιοτεχνία την αυτοβιογραφία, τη μυθοπλασία και το δοκί­ μιο, ο Βίλα-Μ άτας μάς παραδίδει ένα ακόμα βιβλίο που αποτελεί ύμνο στη λογοτεχνία, στους συγγραφείς, στο βάσανο εκείνο που γεννά νέους, μαγικούς κό­ σμους, αλλά και στην αιώνια πόλη, το Παρίσι τω ν ονεί­ ρων και της ψευδαίσθησης.

EC ΕΚ Δ Ο ΣΕΙΣ

ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

I 1 * Μ Σ Υ Γ Κ Λ Ο Ν ΙΣ Τ ΙΚ Η Κ Α Τ Α Δ Υ Σ Η Σ Τ Ο Σ Κ Ο Τ Α Δ Ι Τ Η Σ Α Ν Α Ρ & Π ΙΝ Η Σ Υ Ύ Λ Η Σ . ΤΟ Λ ΙΥ Δ ΙΣ ΤΟ ΡΗ Λ ΙΑ Σ Τ Ο ΟΠΟΙΟ Β Α Σ Ι Σ Τ Η Κ Ε Η Ο Μ ζΝ Υ Π Η Τ Α ΙΝ ΙΑ Τ & Ν Α ΔΕΛ Φ Ο Ν Κ Ο Ε Ν Έ νας τριαντάρης τυχοδιώ κτης βρίσκει στο δρόμο του μια βαλίτσα με χρήματα, αιματηρό προϊόν του εμπο­ ρίου ηρω ίνης που σ φ ύζει στα μεξικα νικά σύνορα. Α­ ποφασίζει, κλέβοντας τα χρήματα αυτά, να εγκαταλ είψ ει την παλιά ζω ή του. Στο κατόπι του ένας δολοφ όνος-αίνιγμα, η απόλυτη ενσάρκωση του παραλό­ γου και του κακού αλλά κι ένας συρφετός από σκο­

Φώκνερ, Μια ζωή σε μυθιστορήματα μοναξιά είναι διαλυτή στο αλκοόλ, όχι όμως και η μελαγχολία», είπε ο σύγχρονος Γάλλος συγγραφέας Πιερ Ασουλίν, γράφοντας για τον Γουίλιαμ Φώκνερ. Αφορμή, η κυκλοφορία στα γαλλικά μιας νέας βιογραφίας του με­ γάλου Αμερικανού συγγραφέα Wil­ liam Faukner, Une vie en romans, biographie του Andre Bleikasten, ed. Aden. Μα τι να συνέβη άραγε στη ζωή του Φώκνερ το 1928, αναρωτιέ­ ται ο Ασουλίν, για να καταλήξει αμέ­ σως: «Μάλλον δεν θα το μάθουμε πο­ τέ, κι ίσως είναι καλύτερα έτσι». Εκεί­ νη η χρονιά, πάντως, φαίνεται ότι ανέτρεφε το φωκνερικό σόμπαν. Εκεί εντοπίζεται η στιγμή της «απόλυτης χάρης» την οποία ο κάθε δημιουργός ονειρεύεται: γεννιώνται έτσι, το ένα μετά το άλλο, τέσσερα από τα πιο γνωστά του έργα: το Σαρτόρις, Η βοή και η ρανία, Καθώς ψυχορραγώ, Ιερό. Ο Φώκνερ, ένας από τους πιο ιδιόμορφους και ίσως γι' αυτό κι ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της αμερικανικής λογοτεχνίας, ριζω­ μένος στις πιο πρωτόγονες ορμές της γης, από τις οποίες εμποτιζόταν, ριζωμένος στο αλκοόλ («Όπως και ο Μπέκετ», γράφει ο Ασουλίν, «καλός μόνο γι' αυτό: να πίνει και να γρά­ φει»), κυρίως όμως, ριζωμένος στον χάρτινο κόσμο των δαιμόνων που μπόρεσε να μετατρέψει, με τον δικό του τρόπο, σε ένα ακόμα σόμπαν που στοιχειώνει με τη βαριά σκιά του την παγκόσμια λογοτεχνία. Όσο για την αφορμή της όλης «υπενθόμισης», ήτοι τη νέα αυτή βιογραφία του Bleikasten, φαίνεται απ' όσα διαβά­ ζουμε στις λογοτεχνικές κριτικές του

Η

...είναι η Ελένη Καρρά

40

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

γαλλικού τύπου ότι είναι μια από τις πιο αξιόλογες, ενώ ιδιαίτερη μνεία γί­ νεται και στον ανεξάρτητο εκδοτικό οίκο Aden που την εξέδωσε, ο οποίος δείχνει να ξεχωρίζει τελευταία μετα­ ξύ των γαλλικών εκδόσεων.

Η γενιά Υ πάει ...βιβλιοθήκη Κάποτε διαβάζαμε τον Ντάγκλας Κόπλαντ και τα επαναστατικά στοιχεία που, όπως κάθε γενιά, σημάδευαν τη γενιά X. Τώρα πια έχουμε περάσει στη γενιά Υ, για την οποία η εικόνα που έχουμε είναι μάλλον πιο συγκε­ χυμένη, αφού τα νιάτα είναι πάντα υπό διαμόρφωση, ρέουν και κυλάνε, εντυπωσιάζουν και ανατρέπουν άμα σταθεροποιηθούν, αποτελούν ήδη παρελθόν. Στις Ηνωμένες Πολι­ τείες λοιπόν, γιατί από εκεί προέρχο­ νται οι ορισμοί αυτοί (μόλις φτάσου­ με στη γενιά Ζ, αλήθεια, στο τελευ­ ταίο γράμμα της αγγλικής αλφαβή­ του, θα τελειώσει ο κόσμος ή θα ξεκι­ νήσουμε πάλι από την αρχή;), διαβά­ ζω ότι οι νέοι (η επονομαζόμενη γε­ νιά Υ) 18 με 30 ετών είναι εκείνοι που επισκέπτονται περισσότερο απ' όλους τις βιβλιοθήκες. Η χρήση του Ίντερνετ, λένε οι υπεύθυνοι της έρευ­ νας, φαίνεται ότι δημιουργεί μια δίψα για πληροφόρηση και, ως εκ τούτου, οι νεαροί χρήστες του Διαδικτύου εί­ ναι εκείνοι που πηγαίνουν στις βι­ βλιοθήκες για να συμπληρώσουν την ενημέρωσή τους. Δεν διευκρινίζεται πάντως τι ακριβώς διαβάζουν εκεί καθώς, ούτως ή άλλως, στις αμερικα­ νικές βιβλιοθήκες είναι ιδιαιτέρως διαδεδομένη η χρήση του Ίντερνετ. Οπότε, αναρωτιέμαι, μήπως και οι βιβλιοθήκες λειτουργούν ουσιαστικά

κάπως σαν «Ίντερνετ καφέ», με κά­ ποια βιβλία για το.,.ντεκόρ; Να δ ια β ά ζ ε ι κ α ν ε ίς ή να μη δ ια β ά ζ ε ι; Με άξονα, λοιπόν, το ερώτημα του τι κάνουν οι επισκέπτες των βιβλιοθη­ κών, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, μπορεί κανείς να σκεφτεί και την ανατρεπτι­ κή προσέγγιση του Pierre Bayard, ο οποίος, στο βιβλίο του για το Πώς να μιλάτε για βιβλία τα οποία δεν έχετε διαβάσει, που μεταφράστηκε πρό­ σφατα και στα αγγλικά και ενθουσία­ σε πολύ τους άγγλους κριτικούς, υποστηρίζει ότι, στην πραγματικότη­ τα, τα βιβλία δεν είναι... για διάβα­ σμα. Αποτελούν έναν κοινωνικό κρίκο, μιαν αφορμή επικοινωνίας, και αρκεί το «διαγώνιο» διάβασμα για να δια­

δραματίσουν το ρόλο τους. Αποτε­ λούν, κατά τον Bayard, ένα σύστημα και έχουν σημασία από τη συζήτηση που προκαλούν, τις ιδέες που μετα­ φέρουν, τις συγκρούσεις που προκα­ λούν. Έτσι, λοιπόν, στη συλλογική βι­ βλιοθήκη στην οποία περιφερόμαστε, αρκεί όντως να ξεφυλλίζουμε, να ενη­ μερωνόμαστε ηλεκτρονικά και να μι­ λάμε για βιβλία για να είμαστε μέλη της σύγχρονης κοινότητας. Όσο για την εικόνα που σε πολλούς από μας παραμένει προσφιλής, της ανάγνω­ σης ως μιας μοναχικής περιπέτειας, φαίνεται ότι είναι... ρετρό, και χάνε­ ται στα βάθη του χρόνου μαζί με την προυστιανή αντίληψη της ανάγνω­ σης ως τόπου μιας παρελθούσας αθωότητας και το άρωμα της βου­ τηγμένης στο τσάι μαντλέν... ■

ΜεταιχΜίο (J) βιβλία αιχμής Τ ο Κ α π ο ύ τ α ν ή κ ε ι σ τα π ιο σ κ λ η ρ ά β ιβ λ ία π ου έ χ ο υ ν γ ρ α φ τ ε ί γ ια τ ο ν Δ ε ύ τ ε ρ ο Π α γ κ ό σ μ ιο π ό λ εμ ο . Είναι το χ ρ ο ν ικ ό τη ς π ο λ ιτισ τική ς κα ι η θ ικ ή ς κ α τ ά ρ ρ ε υ σ η ς τη ς Ε υ ρ ώ π η ς όπ ω ς τις κ α τ α γ ρ ά φ ε ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ω ς α υ τό π τη ς μ ά ρ τ υ ρ α ς . [ .. .] Για π οια Ε υ ρ ώ π η μ ά ς μ ιλ ά ει ω σ τό σ ο ο Μ α λ α π ά ρ τ ε ; Είναι η Ε υ ρ ώ π η τω ν π ο λ έ μ ω ν και τω ν μ ετ ό π ισ θ εν , μ ια ή π ειρ ο ς τ α ξ ικ ή , ρ α τ σ ι­ σ τικ ή , υ π ο κ ρ ιτικ ή , π ου οι « ρ α φ ιν α ρ ισ μ έ ν ε ς »

Κηπούτ

της ε υ α ισ θ η σ ίε ς έ χ ο υ ν ο δ η γ ή σ ε ι σ τ ο ν α π ό ­ λ υ τ ο κ υ ν ισ μ ό . [ .. .] γ ι' α υ τ ό k a p u tt. Εδώ τε­

, “ Π« Ρ , Ε 0

•

ΚΟΥΡΤΣΙΟ ΜΑΛΑΠΑΡΤΕ

λ ε ιώ σ α μ ε, ε ίν α ι σ α ν ν α μ α ς λ έει ο σ υ γ γ ρ α ­

Καπούτ

έ ν α ς θ ε ό ς το ξ έρ ει!

Πρόλογος; Ανάστασης Βιστωνίτης

φ έ α ς . Π ά μ ε π α ρ α κ ά τω . Τι θ α β ρ ο ύ μ ε εκ εί

11

ΑπότονπρόλογοτουΑναστάσηΒιστωνίτη

ΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ !&%««>

w w w . m e t a i x m i o . g r

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] Β Ι Β Λ Ι Α Σ Τ ΟΝ

[

Κ Ο Σ Μ Ο

Τα ρωσικά βραβεία Μ ό σχα

Δημητρης Β. Τριανταφ υλλίδης (αντα π ό κρ ισ η )

4 3

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

· Έπειτα από πολλές περιπέτειες που είχαν να κάνουν με τις παλι­ νωδίες του δημάρχου Μόσχας Λουσκόφ, επιτέλους, δεκαπέντε χρόνια μετά την κατασκευή του, το μνημείο και το άγαλμα της με­ γάλης ρωσίδας ποιήτριας Μαρίνας Τσβετάγιεβα εγκαινιάστηκε. Η διελκυίνστιδα λύθηκε με παρέμβα­ ση του υπουργείου Πολιτισμού της Ρωσίας, το οποίο, τελικά, ανέ­ λαβε τα έξοδα για την τοποθέτησή του. Το άγαλ­ μα της γλύπτριας Νίνας Μ ατβέγιεβα τοποθετήθη­ κε στην πά­ ροδο Μπορίς και Γκλεμπ, εκεί όπου η ποιήτρια πέρασε με­ γάλο μέρος της νιότης της. • Η ιστορία ξεκίνησε στις 16 Φε­ βρουάριου 2007, όταν ο πρόεδρος της Ρωσίας Πούτιν κάλεσε στη ντάτσα του δεκαπέντε νέους και πολλά υποσχόμενους λογοτέχνες. Οι νεαροί λογοτέχνες πέρασαν μα­ ζί του αρκετές ώρες, συζητώντας σε μια επιτηδευμένα «χαλαρή» συ­ νάντηση. Ο Πουτιν, χαϊδεύοντας το αγαπημένο του σκυλί, τους εί­ πε ότι «η λογοτεχνία μπορεί να αφορά μια πνευματική ελίτ, μπο­ ρεί να είναι μια καθαρά εμπορική επιχείρηση, αλλά μπορεί να είναι και μια δραστηριότητα την οποία θα ενισχύει το κράτος, ανάλογα, βεβαίως με τις προτεραιότητές του». Η πρώτη πράξη του νέου αυτού «δράματος» έκλεισε λίγο πριν την εκπνοή του 2007, με την

ανακοίνωση των ρωσικών κρατι­ κών λογοτεχνικών βραβείων. Μία παράδοση ελέγχου των διανοου­ μένων, που ξεκίνησε από τον τσά­ ρο Αλέξανδρο Α' και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με επιτυχία, παρά τις ανακατατάξεις, τις ανατροπές και τις επαναστάσεις. Τα ονόματα των λογοτεχνών δεν θα τα αναφέ­ ρουμε, γιατί εκτός από ένα στενό κύκλο θαυμαστών δεν λένε σε κα­ νένα τίποτα. • Μην νομίζετε πως μόνο στην Ελλά­ δα υπάρχει η μόδα διάφοροι blog­ gers να εκδίδουν βιβλία. Στη Ρωσία ένα από τα εκδοτικά γεγονότα της χρονιάς ήταν η έκδοση μιας συλ­ λογής διηγημάτων, τα οποία είδαν για πρώτη φορά το φως της δη­ μοσιότητας στον ιστότοπο Litprom.ru. Πρόκειται για μικρές ιστο­ ρίες, οι συγγραφείς των οποίων, με διάφορα ψευδώνυμα, τις καταχώ­ ρισαν στην ιστοσελίδα αυτή. Τίτλος της συλλογής Αφιερωμένο στη γε­ νιά του '70. Η θεματολογία των ιστοριών αφορά τη γενιά της δε­ καετίας του 1970, εκείνα τα παι­ διά που γίνονταν δεκτά στην παι­ δική οργάνωση του ΚΚΣΕ, τους «πιονιέρους», με ειδικές τελετές, μπροστά στο μαυσωλείο του Λένιν στη Μόσχα. Μεταξύ των συγγρα­ φέων που συμμετέχουν στην έκ­ δοση είναι και οι Σεργκέι Μινιάγιεφ και Εντουάρντ Μπαγκίροφ, συγγραφείς δύο από τα πλέον ευπώλητα βιβλία των τελευταίων ετών. Κοινή συνισταμένη όλων των συγγραφέων η αμφίθυμη διά­ θεση απέναντι στο σοβιετικό πα­ ρελθόν. ■

Β Ι Β Λ Ι Α

1 Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Σ Τ Ο Ν Κ Ο Σ Μ Ο

Ένα παλαιό αριστούργημα θάνατος δεν υπάρχει // I 1 και προορισμός του αν' ' θρώπου είναι η αιώνια ευτυχία: ως ανάγκη και όχι ως επι­ βράβευση»: τάδε έφη ο φιλόσοφος Εμανουελε Σεβερίνο στο τελευταίο του δοκίμιο Oltrepassare (Υπέρβαση, εκδόσεις Adelphi του Μιλάνου, 55 ευρώ). Ο Εμανουε'λε Σεβερίνο γεννή­ θηκε στη Μπρέσια το 1929 και θεω­ ρείται από τους σημαντικότερους εν ζωή ιταλους φιλοσόφους. Το 1954 ανέλαβε την ε'δρα της φιλοσοφίας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μι­ λάνου, από το οποίο όμως απομα­ κρύνθηκε το 1970, διότι η σύγκλητος

του Πανεπιστημίου και το ίδιο το Βα- Μ π ο λ ω ν ια τι κανό θεώρησαν ότι το φιλοσοφικό του σύστημα ήταν ασύμβατο με τα δόγματα του καθολικισμού. Από τό­ τε και μέχρι το 2001 δίδασκε στη Φι­ λοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ca' Foscari της Βενετίας, της οποίας ήταν και ιδρυτής μαζί με άλλους συ- Maurizio De Rosa ναδέλφους του, και συνέγραφε πολ- (ανταπόκριση] λά βιβλία, μελέτες και δοκίμια, κά­ ποια από τα οποία κατάφεραν να τραβήξουν την προσοχή ακόμα και του μη ειδικευμένου αναγνώστη. Όσον αφορά το Oltrepassare, το βι­ βλίο αποτελεί συνέχεια του Gloria (Δόξα, Μιλάνο, Adelphi 2001), αλλά

ΜεταιχΜίο (]) Βιβλία αιχμής Ν α ι [...] μ π ο ρ ε ί κ ά λ λ ισ τα ν α α λ η θ ε ύ ε ι ό τι ο χ α ρ α κ τ ή ρ α ε είν α ι δ η μ ιο ύ ρ γ η μ α m s p o ip a s . Και το α ν τ ίσ τ ρ ο φ ο . Ό μ ω ε , σ ε μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η κ λ ίμ α κ α , ο x a p a x m p a s δ ε ν μ ετ ρ ά ει. Σ ε μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η κλί­ μ α κ α , μ ο ίρ α είν α ι η δ η μ ο γ ρ α φ ία . Και η δ η μ ο γ ρ α φ ία είν α ι έ ν α τ έρ α ε. [...] Και ν α τώ ρ α μ π ρ ο σ τά μ ο υ , σ τ η ν ο θ ό ν η τ ο υ υ π ο λ ο γ ισ τ ή μ ο υ , το δ ιά γ ρ α μ μ α μ ε tis δ ύ ο τ ε μ ν ό μ ε ν ε ε κ υ μ α τισ τ έ ε γ ρ α μ μ έ 5 , μ ία ρ ο ζ , μία γ α λ ά ζ ια . Η γ ρ α μ μ ή τω ν γ ε ν ν ή σ ε ω ν , η γ ρ α μ μ ή τω ν θ α ν ά τ ω ν . Τ ο σ χ ή μ α α υ τ ό το α π ο κ α λ ο ύ ν ρ ω σ ικ ό σ τρ α τό . Ή μ ο υ ν π α ρ ώ ν ό τ α ν η χ ώ ρ α μ ο υ ά ρ χ ισ ε ν α π εθα ίν ει: ν ύ χ τ α m s 31 ns Ιο υ λ ίο υ 1 9 5 6 , σ το Χ ώ ­ ρ ο τ ω ν Ιδ ιω τ ικ ώ ν Σ υ ν α ν τ ή σ ε ω ν , α κ ρ ιβ ώ ε π ά­ νω α π ό τ ο ν ε ξ η κ ο σ τ ό έ ν α τ ο π α ρ ά λ λ η λ ο .

Ζ Η Τ Η Σ Τ Ε Τ Ο ΣΕ Ο Λ Α ΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ

w w w .metaixmio.gr

δ ι α β α ζ ω

. Β Ι Β Λ Ι Α

]

Σ ΤΟΝ

ΚΟΣΜΟ

και του La struttura originaria (Η αρχι­ κή δομή, 1958), εφόσον εδώ η σκέψη του για το θάνατο αναπτύσσεται και γίνεται πιο λεπτομερής. Για τον Σεβερίνο, μελετητή της σύγχρονης φι­ λοσοφίας και επίσης βαθύ γνώστη του Αριστοτέλη και των προσωκρατικών, ο θάνατος δεν είναι άλλο πα­ ρά ο τρόπος με τον οποίο το σώμα του κάθε ανθρώπου εξέρχεται στα­ θερά από τον κύκλο του «φαίνεσθαι» και του «γίγνεσθαι». Αρα, μετά το θάνατο προορισμός του ανθρώπου είναι να βιώνει μία όλο και μεγαλύτε­ ρη χαρά και να υπερβαίνει τα βάσα­ να της επίγειας ζωής. Εξάλλου, ση­

μείο εκκίνησης της φιλοσοφίας του είναι η αρχαία ελληνική σκέψη και η «πίστη» των Ελλήνων στο Αόγο, μέ­ σα από τις οποίες ο Σεβερίνο φτάνει στη βεβαιότητα ότι «το γίγνεσθαι δεν μπορεί να συνίσταται στη δημιουργί­ α και στον εκμηδενισμό των πραγμά­ των, τα οποία είναι αιώνια». Υπό αυ­ τή την έννοια, η κάθε αλλαγή θα έπρεπε να εκλαμβάνεται ως «η ανο­ λοκλήρωτη και συνεχής επέλευση των αιώνιων πραγμάτων στο αιώνιο φως του ανθρώπου». Πλούσια τρο­ φή για σκέψη λοιπόν, από ένα φιλό­ σοφο που μας μεταφέρει στις ίδιες τις πηγές της δυτικής σκέψης. ■

Οι Έλληνες είναι από την Αφροδίτη, οι Άγγλοι από τον Άρη Μ π ε ρ μ ιν γ κ χ α μ

Christopher Lees (αντα π ό κρ ισ η )

5 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ι | λεγάμενη «travel literature» I I (ταξιδιωτική λογοτεχνία) I I αποτελεί ένα από τα πιο δη­ μοφιλή είδη βιβλίων στη βρετανική αγορά τα τελευταία χρόνια. Μέσα από τις σελίδες των βιβλίων αυτών ο αναγνώστης μπορεί να ταξιδέψει σε μακρινούς προορισμούς, να γνωρίσει ξένους πολιτισμούς και να ανακαλύ­ ψει τοπικά έθιμα, τα οποία ο ίδιος δεν θα μπορούσε να φανταστεί. Πρόσφατα έχουμε παρατηρήσει μια ευρεία προτίμηση ανάμεσα στους βρετανούς αναγνώστες για το προαναφερόμενο είδος βιβλίων. Αναγνώ­ σεις όπως το A Year in the Merde του Stephen Clarke και το A Year in Provence του Peter Mayle έχουν εν­ θουσιάσει αφάνταστα το αναγνω­ στικό κοινό, καθώς έχουν ωθήσει πολλούς να επισκεφτούν τα εν λόγω μέρη, ώστε να ζήσουν από μόνοι τους την εμπειρία του συγγραφέα.

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα είναι η αφήγηση του άγγλου εκπροσώπου τράπεζας John Mole για τη ζωή του στην Ελλάδα. Το βιβλίο του ονομάζε­ ται It's All Creek to Me, το αντίστοιχο της ελληνικής έκφρασης «Μου είναι κινέζικα». Αμέσως μετά την κυκλο­ φορία του στα βρετανικά βιβλιοπω­ λεία, πήρε τη θέση του μπεστ σέλερ στο τμήμα ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. Η ιστορία του Mole ξετυλίγεται στην Εύβοια, όπου μας περιγράφει λεπτο­ μερώς τον πόνο και τη χαρά που έζησε καθώς μεταμόρφωσε ένα ακα­ τάλληλο για κατοίκηση σπίτι, το οποίο τον έπεισε να αγοράσει ένας ντόπιος μεσίτης σε μια «σπέσιαλ τι­ μή», σε ένα πρακτικό αλλά και ευπα­ ρουσίαστο εξοχικό για την οικογένειά του. Γράφει επίσης για το αμοι­ βαίο πολιτιστικό σοκ που έπαθε και ο ίδιος αλλά και οι κάτοικοι του χω­ ριού ύστερα από την εμφάνισή του

Β Ι Β Λ Ι Α

στο νησί τους. Το βιβλίο χωρίζεται σε 26 μικρά κε­ φάλαια, το κάθε ένα εκ των οποίων αναφέρεται σε μια εμπειρία που έζησε ο Mole με τη γυναίκα του και τα παιδιά τους κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Ελλάδα. Ό πω ς θα φανταζόταν κανείς, πε­ ριέχει όλα τα χαρακτηριστικά ενο­ χλητικά στοιχεία που ζει ο μέσος Έλ­ ληνας καθημερινά· από τις «ήξεις αφήξεις» περιπτώσεις κατά τη διάρ­ κεια της επαφής με τις δημόσιες υπηρεσίες μέχρι και τους απατεώνες μεσίτες και ταξιτζήδες. Δεν αφήνει τίποτα ασχολίαστο. Παρόλα αυτά, ο Mole επιχειρεί να μην παραλείψει αναφορές για τη φυσική ομορφιά της χώρας και την απέραντη φιλοξε­ νία που προσφέρουν οι Έλληνες της επαρχίας προς τους ξένους.

Σ Τ Ο Ν

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ! K O I M O J

Το εν λόγω βιβλίο είναι χιουμοριστικά γραμμένο, καθώς εκπέμπει και ένα σοβαρό ύφος όσον αφορά την αλλη­ λεγγύη μεταξύ ξένου και ιθαγενή όταν προκύπτει να μένουν μαζί. Εδώ μαθαίνουμε για μια Ελλάδα που ίσως να μην είχε προλάβει να γνωρίσει ο νέος αναγνώστης· μια φτωχή χώρα που αγωνιζόταν να πάρει τη θέση της ανάμεσα στα άλλα κράτη της Ευ­ ρωπαϊκής Ένωσης. Το βιβλίο μας υπενθυμίζει, ανάμεσα στο απίθανο χιούμορ, τη χαρά που μας δίνει ο σεβασμός και η αγάπη για τους συνανθρώπους μας. To It's all Greek to Me κυκλοφορεί και στην Ελ­ λάδα και είναι ό,τι πρέπει για τον αναγνώστη του οποίου η εμπιστο­ σύνη για την ανθρωπότητα έχει τα­ ραχτεί λιγάκι. Είναι σίγουρο ότι θα σας «ανεβάσει» ψυχολογικά. ■

ΜεταιχΜίο (!) β ιβ λ ία

α ιχ μ ή ς

[...] Ό τ α ν πια μ α ζ ε ύ ο ν τ α ν γ ύ ρ ω p a s κά μ π ο σ α π ο υ λιά , ο Λ εχ μ ο ύ έκ α ν ε ν ό η μ α ν ' α μ ο λ ή σ ω τ ο ν α ιχ μ ά λ ω τ ο . Τ ο π ο υ λ ί π ετο ύ σ ε ψ η λ ά ε υ τ υ χ ισ μ έ ν ο κι ε λ ε ύ θ ε ρ ο , μ ια π ιτσ ιλιά ο υ ρ ά ν ιο υ τ ό ξ ο υ με φ ό ν τ ο τα σ ύ ν ν ε φ α , και μ ετά χ ω ν ό τ α ν κι α υ τ ό σ το κ α σ τ α ν ό χ ρ ω μ ο κο π ά δ ι π ου π ερ ίμ ενε. Τ ' ά λ λ α π ο υ λ ιά σ ά σ τ ιζ α ν n p o s σ τ ιγ μ ή ν . Τ ο Β α μ μ έ ν ο π ο υ λ ί έκ α ν ε κ ύ κ λ ο ι α π ό τη μ ια ά κ ρ η το υ κ ο π α δ ιο ύ σ τ η ν ά λ λ η , π ρ ο σ π α θ ώ ν τα ε το υ

Το βαμμένο noufli

κάκου να πείσει

tous

opoious του ότι ήταν

ε ν α $ a n auTous. Ζ α λ ισ μ έ ν α ό μ ω ς α π ο τα

ΓΙΕΡΖΙ ΚΟΖΙΝΣΚΙ Το βαμμένο πουλί

ε κ θ α μ β ω τ ικ ά το υ χ ρ ώ μ α τ α , τ' ά λ λ α π ο υ λιά π ετο ύ σ α ν γ ύ ρ ω το υ xcopis ν α π είθ ο ν τα ι και π α ρ ά το ζ ή λ ο με το ν ο π ο ίο το Β α μ μ έν ο π ου ­ λ ί π ρ ο σ π α θ ο ύ σ ε ν α χ ω θ ε ί σ το κο π ά δ ι, εκ εί­ ν α το έδ ιω χ ν α ν ό λ ο και μ α κ ρ ύ τ ε ρ α . [...] J

J

Ζ Η Τ Η Σ Τ Ε Τ Ο ΣΕ Ο Λ Α ΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ

w w w . m e t a i x m i o . g r

Γ

δ ι α β α ζ ω ] Λ I Α Σ Τ

L Β I Β

ΟΝ

Κ Ο Σ Μ Ο

Ένα πολύ διαφορετικό μυθιστόρημα Φρ α γκφ ο υρτη

■| ■ο audio book (γερμανιστΓ I HOrbuch) είναι είδος ιδιαιτέI ρως δημοφιλές στη γερμανική αγορά, ακόμα και στο χώρο του παι­ δικού βιβλίου. Τα περισσότερα best sellers αλλά και οι μεγάλοι (και μικρό­ τεροι) «κλασικοί» διατίθενται χρόνια

Έλενα Παλλαντζά (ανταπ ό κ ισ ) ανταπ όκρ ισ η

Τ (6Ρα Κ α' ^ C D ' ' Ετσ1' ν α α π ο ^α υ σ ε ι' Υια παράδειγμα, το

52

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

αγαπημένο του μυθιστόρημα, ακούγοντας τη φωνή κάποιου ηθοποιού ή και του ίδιου του δημιουργού που παρεμβάλλεται κατ' ανάγκη ως ένα είδος ερμηνευτή, σπάζοντας την αυ­ στηρά δυαδική σχέση αναγνώστη κειμένου. Αυτό από μόνο του αποτε­ λεί φυσικά μια αρκετά διαφορετική εμπειρία προσέγγισης λογοτεχνικού έργου, που χρήζει κάποιας εξοικείω­ σης. Στη Γερμανία, πάντως, το έδα­ φος φαίνεται ήδη εύφορο για μια τολμηρή καινοτομία: Από τις γνωστές για τις πρωτοπο­ ριακές επιλογές τους βερολινέζικες εκδόσεις suppose' (πρόσφατα ξεκίνησαν μια σειρά CD, στην οποία ανα­ γνωρισμένοι επιστήμονες από διάφορους τομείς μιλούν για το αντικείμενό τους) κυ­ κλοφόρησε ένα από τα καλύ­ τερα, κατά γενική ομολογία, μυθιστορήματα της χρονιάς που πέρασε όχι όμως ως βι­ βλίο αλλά απευθείας ως CD. Δεν πρόκειται όμως για το συνηθισμένο audio book -και εδώ βρίσκεται η καινοτομίαγια την ανάγνωση - ερμηνεία, δηλαδή, (προ)ϋπάρχοντος κειμένου, γιατί τέτοιο κείμενο ή βιβλίο δεν υπάρχει. Το αυ-

τοβιογραφικό μυθιστόρημα του Πέτερ Κουρτσεκ, Ein Sommer, der bleibt (Ένα καλοκαίρι που θα μείνει) με τον υπότιτλο «Ο Πέτερ Κουρτσεκ αφηγείται το χωριό των παιδικών του χρόνων», είναι ένα μυθιστόρημα χει­ ραφετημένο από το medium της γραφής, που στην ουσία γεννιέται την ίδια τη στιγμή της αφήγησης, συνιστώντας ένα γνήσιο προϊόν προφορικότητας. Ο 65χρονος Κοόρτσεκ, πολυβραβευμένος συγγραφέας αυ­ τοβιογραφιών ως επί το πλείστον βιβλίων, θυμάται, μιλά και ταυτόχρο­ να εξιστορεί μπροστά στο μικρόφω­ νο. Χρησιμοποιεί με μαεστρία τον αυ­ θόρμητο λόγο και τις μνήμες του και χωρίς να βασίζεται σε χειρόγραφες σημειώσεις δημιουργεί, ως άλλος ρα­ ψωδός, το έπος της παιδικής του ηλικίας σε μια συνάντηση oral history και λογοτεχνίας. Ο πλήρης έλεγχος του υλικού του οφείλεται βέβαια και στο ότι το θέμα του, η καθημερινή ζωή στο μικρό χωριό της Έσσης όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια, είναι εξαιρετικά δουλεμένο από τον ίδιον σε προηγούμενα έργα του. Με αυτές τις προϋποθέσεις πάντως συνθέτει ένα συναρπαστικό λογο-τέχνημα με την πιο κυριολεκτική πιθα­ νώς έννοια του όρου στους μεταμο­ ντέρνους καιρούς μας -μια πράξη που, για να ακριβολογήσουμε, σημα­ τοδοτεί τη γένεση ενός πρωτότυπου λογοτεχνικού είδους. Το όλο πόνημα απέσπασε διθυραμ­ βικά σχόλια από τους κριτικούς που αντιμετώπισαν παραπάνω από ευ­ νοϊκά την πρωτοβουλία των εκδό­ σεων suppose. Αναμένεται η συνέ­ χεια. ■

ΝΕΑ ΣΕΙΡΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΞΕΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ y STEF PENNEY

< Η ΤΡΥΦΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΥΚΩΝ σελ. 304

STEFPENNEY

ητρυφερότητα

», λύκων

Νταβ Ρίβερ, 1867. Ένα έγκλημα, μια εξαφά­ νιση και μυστηριώδη ίχνη οδηγούν προς την αφιλόξενη τούνδρα, που κατοικείται από φυγάδες και άγρια ζώα. Με φόντο τα παγωμένα δάση του Καναδά, η Στεφ Πένυ πλέκει με χιούμορ, το θρίλερ και το ιστορικό ρομάντζο σ' ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της χρονιάς.

OLGA G R U S H IN .

Η ΟΝΕΙΡΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ> ΣΟΥΧΑΝΟΦ σελ. 408

f jJS JIN CARTWRIGHT j

0 Ανατόλι Σουχάνοφ λογοκρίνει καλλιτέχνες και προσανατολίζει τη σοβιετική τέχνη μακριά από τις επιδράσεις της Δύσης. Ωστόσο παλεύει χρόνια ν' απωθήσει και τα δικά του καλλιτεχνικά οράματα. Το σπάνιο ταλέντο της Γκρούσιν ζωντανεύει την άσβεστη φλόγα της ρωσικής λογοτεχνίας.

Η ΟΝΕΙΡΙΚΗ Ζ ΩΗ

4 JUSTIN CARTWRIGHT

1 ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ ΠΟΤΕ

TO ΤΡΑΓΟΥΔΙ if *· ! ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ ΠΟΤΕ ;

σελ. 304 Με αφορμή το γεγονός της απόπειρας δολο­ φονίας του Χίτλερ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τζάστιν Καρτράιτ γράφει ένα συναρπαστικό ψυχολογικό θρίλερ. που κινείται αδιάκοπα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

D A N IE L ALARCON

ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΟΙ FM σελ. 376 ►

Η εκπομπή «Αγνοούμενοι FM» βοηθά να ενωθούν οικογένειες που διαλύθηκαν εξαιτίας ενός εμφύλιου πολέμου. Από τα χωριά των ινδιάνων στη ζούγκλα ως τα μπάριος της αχανούς μεγαλούπολης, ο Αλαρκόν δημιουρ­ γεί μια φανταστική χώρα που συγκεντρώνει με μοναδική αληθοφάνεια όλα τα δεινά και τη ; γοητεία της Λατινικής Αμερικής.

Α ΓΝ Ο Ο Υ Μ ΕΝ Ο Ι^

ΠΑΠΥΡΟΣ

Εκδοτικός οργανισμός ΠΑΠΥΡΟΣ, Βουκουρεστίου 18, 10671 Αθήνα Τηλ: 210 3826813 www.papyrosonline.gr

Θα «τιιάσει» το e-book της Sony; Παναγιώ της Στ. Ανδριανέσης pandrianBgmail.com

54-

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ξήντα πέντε δευτερόλεπτα. Αυτό είναι το χρονικό διάστη­ μα που χρειάζεται κάποιος για να «φτάσει» το «Πόλεμος και ειρήνη» στη νέα συσκευή ανάγνωσης ψηφια­ κών βιβλίων prs-505 της Sony. Ο Μιχάλης Κανέλλος είναι -όπως πάντο­ τε- ακριβής. Ελληνικής καταγωγής (με συγγενείς που κατοικούν ακόμη στην Ελλάδα), ο καλός αρθρογράφος της C/Net περιγράφει πολύ εμπερι­ στατωμένα, σε πρόσφατο online κομμάτι του, τις εκπλήξεις που ένιωσε από τη δοκιμή στην πράξη της νέας προσπάθειας της ιαπωνι­ κής εταιρείας να προσεγγίσει επιτυχώς τον πολύπαθο χώρο του ηλε­ κτρονικού βιβλίου. To e-book της Sony, λοιπόν, φορτώ­ νει όλο το κείμενο ενός βιβλίου, αδιαφορώντας για το προφανές: συνήθως κανείς δεν διαβά­ ζει ένα βιβλίο μονομιάς -ειδικά αν μιλάμε για ψηφιακό βι­ βλίο- στη

Ε

μικρή οθόνη μιας συσκευής ανά­ γνωσης. Ύστερα, δεν ανταποκρίνεται -του­ λάχιστον με τον τρόπο που οι ηλε­ κτρονικές συσκευές μας έχουν συ­ νηθίσει να ανταποκρίνονται τα τε­ λευταία χρόνια. Για παράδειγμα, όταν επιλέξετε ένα βιβλίο προς ανάγνωση, ουδεμία κλεψύδρα εμ­ φανίζεται στην οθόνη για να σας ενημερώσει πως η επιλογή σας «ει­ σακούστηκε» από το λειτουργικό σύστημα και έχει ξεκινήσει η εκτέ­ λεσή της. Έτσι, ο χρήστης, νομίζο­ ντας ότι κάτι δεν πάτησε καλά ή ότι η συσκευή κόλλησε προσωρινά, πα­ τά ξανά και ξανά την ίδια ή άλλη επιλογή. Αποτέλεσμα; Τελικά γίνο­ νται όλα! Ό λες οι επιλογές - εντο­ λές του χρήστη εκτελούνται, αλλά όχι σωστά, αφού το δεύτερο και το τρίτο κλικ έχει «πέσει» σε άλλη επι­ λογή του μενού, καθώς στο ενδιά­ μεσο χρονικό διάστημα το πρώτο βιβλίο έχει ήδη ανοίξει. Μπέρδε­ μα! Αλλά ούτε η ίδια η αναζή­ τηση (βασική δυνατό­ τητα στις επιλογές των περισσότερων ηλεκτρονικών συ­ σκευών) είναι δίχως προβλήματα. Ό ταν επιθυμείτε να ψάξε­ τε κάποιο συγγραφέα ή τίτλο, προτού κατεβά­ σετε online ένα ψηφιακό βιβλίο, δεν μπορείτε να το κά­ νετε... γενικά, αλλά μόνο μέσα σε κάθε θεματική κατηγορία! Κατά τα άλλα, η συσκευή, από κα­ τασκευαστικής άποψης, είναι ιδιαί-

S. Fischer-Fabian «ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΓΥΡΙΖΕΙ...» Ο S. Fischer-Fabian παρου­ σιάζει στο βιβλίο ιου ανθρώ­ πους που οι πράξεις ιούς αποιέλεσαν ισιορικά παραΛ .Ο δείγμαια σιαθερόιηιας και θάρρους ιπς γνώμης. Εμίλ Ζολά, Τόμας Μορ, Σωκράιης, Γαλιλαίος Γαλιλέι, Σηάριακος, Χανς Κολχάζε, Φρίνιριχ <ρον Σπέε, Σοφί Σολ - οκιώ ηροσωηικόιηιες ot οποίες παραμένουν πρόιυπά μας ακόμη και σήμερα.

s

τέρα καλή. Η οθόνη (κατασκευή της E-ink) είναι πολύ καλή και δεν κουράζει τα μάτια. Είναι μονόχρωμη, αλλά ίσως με την προσθή­ κη ενός τσιπ μπορεί να μετατραπεί σε έγ­ χρωμη, για τη ρεαλιστικότερη αποτύπωση των εικόνων. Η συσκευή λειτουργεί και ως MP3 player και δεν αφήνει κανένα παράπονο στο χρήστη στο κομμάτι αυτό. Επίσης, με την προσθήκη ενός άλλου τσιπ θα μπορούσε ίσως να λειτουργήσει και ως κινητό τηλέφω­ νο. Αλλά σήμερα είναι απλά ένα e-book. Θα «πιάσει»;

Διανοητική ιδιοκτησία Μια νέα πρωτοβουλία για την καλύτερη πλη­ ροφόρηση των ενδιαφερομένων για θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας αποτελεί το δίκτυο InnovAccess (www.innovaccess.eu), για τη δη­ μιουργία του οποίου συνεργάστηκαν τα εθνι­ κά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των κρατών μελών της Ε.Ε. (μεταξύ των οποίων και ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας), το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσι­ τεχνίας, ο Οργανισμός Εναρμόνισης της Εσω­ τερικής Αγοράς και ο Παγκόσμιος Οργανι­ σμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας, με την υπο­ στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σκοπός του InnovAccess είναι η ενημέρωση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και ακαδη­ μαϊκών ιδρυμάτων, σχετικά με τα εθνικά και διεθνή δικαιώματα διανοητικής (βιομηχανικής και πνευματικής) ιδιοκτησίας. Ειδικότερα, στο site του οι ενδιαφερόμενοι θα βρουν πλη­ ροφορίες για τη διανοητική ιδιοκτησία γενικά και για τα δικαιώματα που απορρέουν από την προστασία της, τον τρόπο και τα είδη προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, το κόστος προστασίας της διανοητικής ιδιοκτη­ σίας, τις εθνικές διαδικασίες στην έκδοση τί­ τλων για την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας, αλλά και άλλες υπηρεσίες των εθνικών γραφείων ευρεσιτεχνιών των κρατών-μελών της Κοινότητας, όπως είναι για παράδειγμα η έρευνα για τη στάθμη της τε­ χνικής ή για την ισχύ ενός τίτλου. ■

Και ονιως Ν ορ ίζει...»

Robert Zimmer H ΠΎΑΗ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Πλάιων - Πολιιεία, Αυγουσιίνος - Εξομολογήσεις, Μακιαβέλι —Ο Ηγεμών, Μονιέν - Δοκίμια, Καριέσιος Πραγμαιεία περί ιπς Μεθό­ δου, Πασκάλ - Σιοχασμοί, Αοκ - Δύο Πραγμαιείαι περί Κυβερνήσεως, Κανί - Κριιική ιου Καθαρού Λόγου, Σοπενχάουερ - Ο Κόσμος ως Βού­ ληση και ως Παράσιαση, Κίρκεγκορ - Είιε-Είιε, Μαρξ Το Κεφάλαιο, Νίισε —Τάδε έφη Ζαραιούσιρα, Βίιγκενσιαϊν - Μια Λογικο-φιλοσοφική Πραγμαιεία κ.ά. Μαριάννα Μηενειάιου «ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΡ1ΕΝΤΑΛ1ΣΜΟ» Από ιην αρχαιόιηια μέχρι σή­ μερα, η Κίνα δεν έπαψε να γοηιεύει ιον άνθρωπο ιπς Δύσης. Η απόσιαση, η οργά­ νωση, ο εξωιισμός, ιο μυσιήριο και ια πλούιη έπαιξαν ιον δικό ιούς ρόλο σε αυιή m μα­ κροχρόνια όσο και διφορού­ μενη σχέση. Μια μελέιη που εξειάζει με κριιική διάθεση ιις νοημαιικές συνήθειες και εδραιω­ μένες αντιλήψεις δύο διαφορειικών πολιιισμών, ιης Δύσης και ιης Αναιολής, μέσα από ιην παρουσίαση θεμάιων ιης κινεζικής και αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας. Πέρα από ιον Οριενιαθιαμά

Ε ΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΝΙΔΑΡΉ Τοσίισα 1 Α’ · Αθήνα 106 82 ιηλ.: 210 88.46.570-2-4 · fax: 210 88.46.571 www.konidaris.gr · info@konidaris.gr

Διονύσης Κ. Μαγκλιβέρας

Η δύσκολη ποίηση της τερτσίνας Θανάσης Πα­ ναφούς αφηγηματικού (ιστορικού) παθανασόπου­ υλικού». λος είναι μια Στα 17 καντο-τερτσίνες της παρού­ πνευματική φωνή που σας συλλογής παρουσιάζονται πρό­ δεν παραμένει επ ί πολύ σωπα που από τη σκοπιά τους το ασίγαστη. Συνεχώς πα­ καθένα συνέβαλαν στην θεμελίωση, ρουσιάζει έργο και πολ­ την ανάπτυξη και τη συνοχή του λές φορές υπερβάλλει νέου ελληνισμού: Πλήθων, Κωνστα­ τον εαυτό του, με απο­ ντίνος Παλαιολόγος, Θεοτοκόπουτέλεσμα να μας εκπλήσ­ λος, Κοσμάς ο Αιτωλός, Ρήγας ΦεΚολοκοτρώνης, Καποδίσει. Έχει ασχοληθεί με ραίος, όλα τα είδη του λόγου, η στριας, Καράίσκάκης, Μακρυγιάνκύρια όμως κλίση του εκ­ νης, Σολωμός, Γύζης, Παπαδιαμάφράζεται με την ποίηση, ντης, Παλαμάς, Χαλεπός, Ελ. ΒενιζέΘανάσης Παπθανασόπουλος συνεχώς από το 1962 λος, Καζαντζάκης, Σικελιανός (πρό­ Τερτσίνες για σωπα που γεννήθηκαν από το 1356 μέχρι σήμερα. τον νέο ελληνισμό Σημειώνω ιδιαίτερα δύο έως το 1884). Η επιλογή έγινε μετα­ έργα του που προσωπι­ ξύ εκατό θεμάτων (προσωπικότητες Εκδόσεις Μελέαγρος, 2007 κά με έχουν εντυπωσιά­ και γεγονότα) που ο ποιητής είχε, σελ. 127, τιμή: 7,50 ευρώ σει: Το έπος του Λιγενής όπως γράφει, υπόψη του για τη συ­ Ακρίτα (με τους 25.000 γκρότηση του καταλόγου των ακρι­ δεκαπεντασύλλαβους, 1990, Βρα­ τών του πνεύματος του νέου ελληνι­ βείο Ακαδημίας Αθηνών) και το θεα­ σμού. τρικό έργο Μελέαγρος (2004, που Διαβάζοντας τις αφιερωμένες στις κατά την άποψή μου δεν πήρε τη παραπάνω προσωπικότητες τερ­ θέση που του αναλογεί στην ελληνι­ τσίνες γίνεται αντιληπτός ο βασανι­ στικός κόπος του ποιητή, όχι μόνον κή πνευματική παραγωγή). Τώρα ο Παπαθανασόπουλος μας για να στιχουργήσει αλλά κυρίως για αιφνιδιάζει ευχάριστα με την ενα­ να συγκεντρώσει το ιστορικό υλικό σχόλησή του με την τερτσίνα, την από το οποίο πήρε τις πληροφορίες, ποίηση με την τρίστιχη στροφή τις εικόνες, τις πράξεις, τους χαρα­ που είναι εύχρηστη στην ιταλική κτήρες, τα συστατικά στοιχεία κάθε ποίηση (ο Δάντης, με τη Θεία Κω­ προσωπικότητας που παρουσιάζει. μωδία του, θεωρείται ο πρώτος Εδώ, άλλωστε, έγκειται η παράλληλη που χρησιμοποίησε την terzina). δυσκολία για τον αναγνώστη, ο Ό πω ς ο Παπαθανασόπουλος γρά­ οποίος, αν δεν γνωρίζει τη ζωή, το φει στον πρόλογο του βιβλίου του, ιστορικό γίγνεσθαι του πρωταγωνι­ «η τερτσίνα μετέχει και του λυρικού στή του κάθε ποιήματος, δεν μπορεί και του επικού (διηγηματικου) στοι­ να παρακολουθήσει την ανάπτυξη χείου. Και συνεπώς για τη συγγρα­ που επιχειρεί ο ποιητής. φή κάθε ποιήματος απαιτήθηκε Το λεξιλόγιο του Παπαθανασόπουπρώτιστα η συγκέντρωση του συ­ λου είναι πλουσιότατο. Γνωρίζει πολ-

Ο

56

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

λες λέξεις, κάποιες όχι τόσο κοινές, που τις χρησιμοποιεί σωστά. Ιδιαίτε­ ρα κατέχει μεγάλη ποικιλία επιθέ­ των, που βοηθούν ώστε να σχηματι­ στεί η πράγματι παραγωγική εικονο­ γραφία των συνθέσεων του. Το ύφος, ο τόνος των τερτσινών της συλλογής είναι επικός, όπως ταιριά­ ζει στο περιεχόμενό τους, χωρίς όμως εξάρσεις που κουράζουν κι απομακρύνουν ουσιαστικά από το νόημα. Σε μερικές παρουσιάσεις των ηρώων του ο Παπαθανασόπουλος κάνει συ­ μπληρωματική αναφορά σε θέματα που απασχολούν τον ελληνισμό μέ­ χρι τις μέρες μας (π.χ. την τερτσίνα

για το Ρήγα Φεραίο την τελειώνει: «Σε στοχασμόν ανάμεσα και πράξη / δίχως φτερά βαδίζουμε στους ώμους. / Ρήγα, τους Έλληνες ποιος θα διδάξει /■που χάθηκαν στης Χάρ­ τας σας τους δρόμους;» Στην τερτσί­ να του Βενιζέλου σημειώνει: «Στης Κρήτης τις χιονόλευκες μαδάρες / η δυνατή μορφή σου σελαγίζει / και η Ελλάδα ζοφωμένη από αντάρες / στις πράξεις σου το πνεύμα ακόμα ελπίζει»). Είναι, πράγματι, δύσκολο το ποιητι­ κό είδος της τερτσίνας, αλλά όταν πετύχει δίνει ικανοποιήσεις τόσο στο δημιουργό της όσο και στον αναγνώ­ στη. ■

© Μ Η ΡΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΧΙΟΥ Θεατρικό Εργαστήρι

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

23 24 26 27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2008 ΩΡΑ: 8:30' μ.μ. στο Ομιίρειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Χίου

[

Δ I A B A Ζ Ο ]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Ιωάννα Παντελουδάκη

Ο ποιητής ως ανανεωτής καθολική επι­ κράτηση του μο­ ντερνισμού στην ποίησή μας, με τη μεγά­ λη μεταβολή που έφερε στον ποιητικό κώδικα, είχε σαν συνέπεια μείζονες ή σημαντικές φωνές της προηγούμενης επο­ χής να απωθηθούν λιγό­ τερο στο περιθώριο της ποιητικής επικαιρότητας και περισσότερο στην Αλεξάνδρα Σαμουήλ αποθήκη μιας ποιητικής Ο Παλαμάς και η χωματερής. Και μ' όλο κρίση του στίχου που από καιρό σε καιρό γίνονταν προσπάθειες Εκδόσεις Νεφέλη, 2007 ανάσυρσής τους, κυρίως σελ. 246, τιμή: 17,50 ευρώ από αφορμή επετειακών εκδηλώσεων, η επανάκαμψή τους δεν υπερέβαινε τον επετειακό χαρακτήρα. Έλειπαν για την ουσιαστική επανα­ ξιολόγησή τους οι στιβαρές κριτικές εργασίες, που θα έπειθαν ότι τα επι­ τεύγματα ορισμένων παλιότερων ποιητών είναι πιο σημαντικά απ' ό,τι πιστεύεται σήμερα. Το βιβλίο Ο Παλαμάς και η κρίση του στίχου της Αλεξάνδρας Σαμουήλ, επίκουρης καθηγήτριας της νεοελλη­ νικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, δεν ανήκει στα επετειακά κείμενα. Σοβαρή ερευνητική, θεωρη­ τική και κριτική εργασία, είναι από εκείνα τα βιβλία που ρίχνουν νέο φως στο αντικείμενό τους, αποκαλύ­ πτοντας ουσιώδη χαρακτηριστικά του που είχαν διαφύγει από την προσοχή της κριτικής. Κατά βάση εργασία μελέτης της ποιητικής του Παλαμά, εξετάζει τις μετρικές ανα­

Η

58>

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ζητήσεις της ποίησής του, αποδεικνύοντας με πειστικά επιχειρήματα τον ανανεωτικό για την εποχή του ρόλο της σε ό,τι αφορά την ελληνική ποιητική προσωδία. Το βιβλίο αποτελείται από τέσσερις συναφείς μεταξύ τους μελέτες («Ο Παλαμάς και η κρίση του στίχου», «Πάνω σ' ένα «καλβικό» ποίημα του Παλαμά», «Μεταμορφώσεις του Φωτόδεντρου», «Ο Παλαμάς σονετογράφος»), οι οποίες παρακολου­ θούν την προσπάθεια του Παλαμά να βγάλει την ελληνική ποίηση από το στιχουργικό αδιέξοδο στο οποίο την είχε οδηγήσει η μηχανική αναπα­ ραγωγή της παγιωμένης μορφής του δεκαπεντασύλλαβου. Η Σαμουήλ δείχνει ότι στην προσπάθειά του αυ­ τή ο Παλαμάς καθοδηγείται αφενός από το παράδειγμα του Ουγκώ, που με τις προσωδιακές καινοτομίες του ανανέωσε τον γαλλικό αλεξανδρινό στίχο, και αφετέρου από την «πολύ­ τροπο αρμονία» του Κάλβου, που απέβλεπε στην αποφυγή «του μονο­ τόνου των κρητικών επών». Εξετάζοντας προσεκτικά όχι μόνο με σχολαστικές μετρήσεις αλλά και με καίριες αισθητικές παρατηρήσεις τη συχνότητα και την ποιότητα των αποκλίσεων του παλαμικού δεκαπε­ ντασύλλαβου από την ορθόδοξη μορφή του δεκαπεντασύλλαβου, η Σαμουήλ παρατηρεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες του Παλαμά (η διατά­ ραξη της τομής, η τριμερής ή «σπα­ σμένη» μορφή του, η ιδιότυπη χρήση της συνίζησης, η τολμηρότητα των παρατονισμών και των διασκελι­ σμών) δεν είναι λιγότερες από τις ανάλογες πρωτοβουλίες των άλλων

I Δ IA BA Ζ Ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η *

μετά τον Παλαμά ανανεωτών του δε­ καπεντασύλλαβου (του Σικελιανού, του Καρυωτάκη και του Σεφέρη) και ότι η συμβολή του Παλαμά στην προετοιμασία του δρόμου για τις προσωδιακές εξελίξεις που θα ακο­ λουθούσαν με τη νεωτερική ποίηση είναι όχι μόνο προδρομική αλλά και μεγαλύτερη απ' ό,τι πιστεύεται. Η προσπάθεια του Παλαμά για έναν στίχο ανάλογο με την πολυτροπία του καλβικού στίχου δεν περιόρίστηκε στον δεκαπεντασύλλαβο. Η Σα­ μουήλ δείχνει ότι διαπερνά όλη τη στιχουργία του Παλαμά και φτάνει και εκεί που λιγότερο θα την περίμενε κανείς, στα σονέτα του. Με την εργασία της για τον σονετογράφο Παλαμά, που είναι η πιο ολοκληρω­ μένη ανάγνωση των παλαμικών σο­ νέτων, φέρνοντας στο φως και αθη­ σαύριστα σονέτα που δεν περιλήφθηκαν στην έκδοση των Απάντων, η μελετήτρια εντοπίζει τα νέα στοι­ χεία που ο ποιητής προσκομίζει στο ελληνικό σονέτο. Για την Σαμουήλ η παλαμική σονετογραφία «αποτελεί ένα είδος ρεπερτορίου του ελληνικού σονέτου στο οποίο περιέχονται τό­ σο ορθόδοξες εκδοχές όσο και τολ­ μηρές παραλλαγές του» και παρέχει «ένα ιστορικό πανόραμα του εί­ δους», περιλαμβάνοντας τα κύρια δείγματα της εξέλιξης αυτής της ποι­ ητικής μορφής και υποδεικνύοντας ταυτόχρονα τα όριά του. Η σημαντικότερη όμως μελέτη του βιβλίου είναι «Οι μεταμορφώσεις του Φωτόδεντρου». Εξετάζοντας τη «Φοινικιά», η Σαμουήλ την προσεγγί­ ζει τοποθετώντας την μέσα στα συμφραζόμενα της ποιητικής της παράδοσης, που την προσδιορίζει ως την παράδοση του φωτοβόλου δέντρου. Έτσι, προτού φτάσει στην προσέγγιση αυτού του ποιήματος, μελετά τις διαφορετικές εμφανίσεις

του φωτόδεντρου στο «Carmen Seculare» του Σολωμού, στο «Φωτόδεντρο» και την «Τρελή ροδιά» του Ελύτη και στο «Τα πούπουλα της ευ­ δαιμονίας» του Εμπειρικού. Οι ερμη­ νευτικές παρατηρήσεις της στα ποιήματα αυτά βοηθούν στην καλύ­ τερη κατανόησή τους (εύστοχα είναι τα γραφόμενά της για το «μυστικό δέντρο» του Σολωμού και η διασύν­ δεσή του με το «μαγικό δέντρο» του Δάντη). Ιδιαίτερα διεισδυτική είναι η ανάλυση και ερμηνεία της «Φοινι­ κιάς» και ο συσχετισμός του νοήμα­ τος του συμβολισμού της με τη με­ τρική οργάνωση του ποιήματος. Το φωτόδεντρο του Παλαμά, σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, «είναι το σύμ­ βολο της επιθυμίας του ανθρώπου για υπέρβαση των επίγειων ορίων του», μιας επιθυμίας που πραγμα­ τώνεται όταν ο άνθρωπος αισθάνε­ ται ότι «ο τέλειος ήχος του υπερκό­ σμιου τραγουδιού, που είναι θείος γιατί παράγεται από ένα κινούν ακί­ νητο, φτάνει ώς τους επίγειους κή­ πους των ανθρώπων, παρέχοντάς τους την αίσθηση μιας παραδείσιας στιγμής, δηλαδή μιας διάρκειας έξω από τον χρόνο». Ένα ποίημα με π ε­ ριεχόμενο όπως αυτό δεν μπορούσε να εκφράσει το νόημά του παρά μό­ νο με μια μετρική μορφή ικανή «να οργανώσει το σύνολο των εννοιακών αντιθέσεων σε μια αρμονική σύνθε­ ση, η μουσικότητα των ήχων και των ρυθμών της οποίας θα αντανακλού­ σε τη μουσικότητα των νοημάτων του». Ο δεκατρισύλλαβος της «Φοι­ νικιάς», καταλήγει η Σαμουήλ, με την εσωτερική ελευθερία του και την ποικιλόρρυθμη κίνηση που του δίνει η χρήση του από τον Παλαμά, βρί­ σκεται κοντότερα απ' ό,τι κάθε άλ­ λος στίχος της εποχής του στο πνεύ­ μα της «πολυτρόπου αρμονίας του Κάλβου». ■

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

59

I

δ ι α β α ζ ω

Ι

β ι β λ ι ο κ ρ ι τ ι κ η

]

Γιώργος Περαντω νάκης

Το βιβλίο ως φ ετίχ να ποσοστό των αν­ θρώπων -δυστυχώς σχετικά μικρό- αγα­ πούν το βιβλίο ως είδος ψυχαγωγίας, ως πηγή απόλαυσης για τον ελεύ­ θερο χρόνο τους, ως τρά­ πεζα γνώσεων, ως πολιτι­ σμικό αγαθό... Πολλοί εξ αυτών έχουν μια μεγάλη βιβλιοθήκη με πάμπολλους τόμους, άλλοι παρα­ κολουθούν την αγορά και Umberto Eco σπεύδουν να προμηθευ­ Αναμνήσεις εττί τούν ό,τι τους συγκινήσει, να αγοράσουν ή να δανει­ χάρτου στούν, άλλοι κάνουν δώρα Κείμενα για βιβλία και συστήνουν σε τη βιβλιοφιλία φίλους ή γνωστούς όποιο έργο τούς άφησε καλές Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη εντυπώσεις. Μια πλειάδα Ελληνικά Γράμματα, 2007 ιστολογίων στο Διαδίκτυο σελ. 275, τιμή: 17,00 ευρώ αφιερώνουν όλα τους τα ποστ σε βιβλιοπαρουσιάσεις, σε ειδήσεις γύρω από το χώρο της λογοτεχνίας, σε συζητήσεις για αναγνωστικά γούστα, επιλογές και απαρέσκειες. Ο Ουμπέρτο Έκο, γνωστός βιβλιόφι­ λος με χιλιάδες τόμους στις βιβλιοθή­ κες του, συγκεντρώνει σε ένα corpus κείμενα που έχει δημοσιεύσει κατά καιρούς γύρω από τη βιβλιοφιλία και τους αχόρταγους βιβλιοφάγους ανά τον κόσμο. Ωστόσο, εκπλήσσει τον μέσο αναγνώστη, γιατί τον εξαιρεί από τη βιβλιοφιλική στάση· βιβλιό­ φιλος είναι, κατά τον ιταλό σημειολόγο, όποιος συλλέγει παλιά βιβλία και τα συγκεντρώνει στη βιβλιοθήκη του. Με άλλα λόγια, ο φετιχιστής που ηδονίζεται όταν διαθέτει ένα

Ε

<50

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

σπάνιο έργο, μια παλιά προσεγμένη βιβλιοδεσία, έναν τόμο του 16ου λ.χ. αιώνα, ο οποίος κοστίζει συχνά πολ­ λά και αποτελεί συλλεκτικό κομμάτι ως τελευταίος εκπρόσωπος μιας σειράς αντιτύπων τα οποία έχουν εκλείψει. Πολλά από τα άρθρα του είναι ιδιαί­ τερα εξειδικευμένα, απευθύνονται μόνο σε συλλέκτες και μάλιστα Ιτα­ λούς, που γυρίζουν από δημοπρα­ σία σε δημοπρασία και από παλαιο­ πωλείο σε βιβλιοπωλείο. Ο Έκο πι­ στεύει στην αξία του ίδιου του αντι­ τύπου, ασχέτως του περιεχομένου του, και στηρίζει την έννοια της βιβλιοφιλίας, όπως αυτός την εννοεί και την προβάλλει, πάνω στην αγά­ πη του βιβλίου ως αντικειμένου αλλά και της ιστορίας του μέχρι να φτάσει σε μας σήμερα. Έτσι, ορίζει τη δια­ φορά μεταξύ βιβλιομανίας, ως της τάσης για αγορά βιβλίων μόνο και μόνο για την χαρά της κατοχής, και της βιβλιοφιλίας, ως της τάσης για κατοχή βιβλίων με σκοπό την επίδει­ ξή τους σαν ζωντανής βιβλιογρα­ φίας. Δυστυχώς, το βιβλίο ως φετίχ απο­ προσανατολίζει τον αναγνώστη από τη χαρά της ανάγνωσης. Γι' αυτό ο συλλέκτης μπορεί να έχει στην κατο­ χή του ένα αντίτυπο, λόγου χάρη, μιας κινέζικης μετάφρασης του Καζαντζάκη ή ένα ποίημα γραμμένο στα σουαχίλι και να υπερηφανεύεται γι' αυτό, παρόλο που δεν ξέρει ούτε τη μία γλώσσα ούτε την άλλη. Ο βιβλιομανής βιβλιόφιλος, όπως τον εννοεί ο ιταλός πανεπιστημια­ κός, απορρίπτει την καταστροφή όλων των βιβλίων, ασχέτως αν αξί­

I Δ IA BA Ζ Ω 1 Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η Ν

ζουν ή όχι, με τη σκε'ψη στη μελλο­ ντική αξία που θα έχουν ως αντίκες. Γι' αυτήν τη φετιχοποίηση του χαρ­ τιού, την ηδονική ανακάλυψη των παρακειμενικών στοιχείων που συ­ νοδεύουν την έκδοση, για την καθηλωτική μυρωδιά του ξύλου της βι­ βλιοδεσίας και την ευχαρίστηση που πηγάζει από το άγγιγμα της τυπω­ μένης σελίδας, ο βιβλιόφιλος αρνείται τα ηλεκτρονικά κείμενα, καθώς δεν διαθέτουν υλική -άρα και απτήυπόσταση. Παρά τις αντιρρήσεις μας γι' αυτήν την ιεροποίηση του βιβλίου-αντικειμένου, το ύφος του Ουμπέρτο Έκο, ακόμα και στα εξειδικευμένα του άρ­ θρα, είναι ώρες-ώρες απολαυστικό, γεμάτο παραδείγματα και ιστορικά γεγονότα, παρουσιασμένα τόσο ζω­ ντανά που κερδίζουν τον αναγνώ­

στη από μόνα τους. Γι' αυτό ταιριά­ ζουν απόλυτα, και ίσως αποτελούν το πιο αξιαγάπητο τμήμα του έρ­ γου, τα διηγήματα που παρουσιάζο­ νται στην ενότητα «Ετεροτοπίες και παραχαράξεις». Πρόκειται για λογο­ τεχνήματα επιστημονικής φαντα­ σίας: το πρώτο αναφέρεται σε ένα βακτήριο το οποίο κτυπά τα βιβλία που φτιάχνονταν από ράκη, το δεύ­ τερο σε έναν αρειανό επιστήμονα ο οποίος μελετά τα σήματα που έφτα­ σαν από τον πλανήτη Γη και στο τε­ λευταίο ένα e-book μονολογεί και απορεί για τη χάρτινη προϊστορία του και τη τωρινή του ταυτότητα... Η φαντασία συνδυάζεται με τη φιλο­ σοφία της καθημερινότητας και η βιβλιοφιλία δοκιμάζεται σε ένα μέλλον που κάθε άλλο παρά ευνοϊκό φαντά­ ζει για τα βιβλία. ■

Δ ύ ο π ολυτελείς τόμοι 792 σελίδω ν για την Ιστορία τη ς Τ έχνη ς απ ό την Α ρχα ιό τη τα μέχρι τη Σ ύ γχρονη Ε ποχή

V T a σημαντικότερα έργα τέχνης σε εικονογραφήσεις υψηλής ποιότητας </ Βιογραφικά στοιχεία καλλιτεχνών V Εκτίμηση και Κριτική της Τέχνης <✓ Ιστορική Μορφή της Τέχνης

M il

Πολιτιστικές Αξίες ·✓ Ο Ρόλος των Καλλιτεχνών στην εκάστοτε εποχή

www. i wn. gr ΕΚΟΟΤΙΚΟΣ ΟΜίηΟΣ ΙΩΜ

1 Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] ■ « Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Μ αρία Βλάμη

Στο επίκεντρο η λογοτεχνική πρόσληψη να ακόμα βιβλίο που απηχεί την αγωνία για την αναζήτηση μιας άλλης λογοτεχνικής ανάγνω­ σης είναι Ο άλλος εαυ­ τός του Δημήτρη Τζιόβα. Η έκδοση αυτή ση­ ματοδοτεί την απόπει­ ρα του συγγραφέα να αποδράσει από τα όρια της στάσης που μέχρι τώρα κυριαρ­ χούσε στην ερμηνεία της λογοτεχνίας δίνο­ Δημητρης Τζιόβας ντας έμφαση στο ιστο­ Ο άλλος εαυτός ρικό περικείμενο και Ταυτότητα και κοινωνία παράλληλα να υπερστη νεοελληνική βεί τα όρια της αυτοαπεζογραφία ναφορικής - αναπαραστατικής τάσης που Εκδόσεις Πόλις, 2007 παραβλέπει τις ιστορι­ σελ. 566, τιμή: 25,00 ευρώ κές συγκυρίες και τις πολιτισμικές ιδιαιτερό­ τητες που κάθε φορά συμβάλλουν στη γένεση και τη δομή ενός λογο­ τεχνικού πεδίου. Στόχος του υπήρξε η πλήρης ανά­ γνωση κι όχι η αποκαθήλωση της λογοτεχνικής μαγείας των κειμένων με τα οποία ασχολήθηκε. Μακριά από ανορθολογικές ερμηνείες και υ­ περβατικές μεγαλοστομίες, επιθυ­ μεί να αναγιγνώσκει και έτσι να π α­ ρατείνει τη ζωή μυθιστορηματικών προσώπων που πλάσθηκαν τους δύο προηγούμενους αιώνες. Ο πει­ ραματισμός του αφορά την αυτο­ βιογραφία, την ταυτότητα ή το ψυ­ χολογικό προφίλ αυτών των προ­ σώπων, για να αποκαλύψει το εύ­ ρος τους ή ακόμα να τους δώσει

Ε

6 2

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

νέες διαστάσεις, να τα ανανεώσει ή να τα αναζωογονήσει. Η μέθοδος που υιοθετεί δεν παρα­ βλέπει τα ιστορικά συμφραζόμενα ως διαμορφωτικούς παράγοντες της λογοτεχνίας. Αντιθέτως, αντι­ μετωπίζει την ανανέωση και την αλλαγή τους ως παράγοντες που μπορούν να προσφέρουν νέες ερ­ μηνείες. Σ' αυτήν τη βάση η ζωντα­ νή ανάγνωση του Τζιόβα παρακο­ λουθεί την εποχή που διαμόρφωσε το νεοελληνικό μυθιστόρημα κι αυ­ τή είναι μια ακόμα συμβολή της με­ λέτης του. Εστιάζει κυρίως στην ταυτότητα, στα περιθώρια που άφησε κάθε φορά η κοινωνία και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην ατομικότητα ώστε αυτή να αναδυθεί και να αναδειχθεί. Στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά τη Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ο Τζιόβας διαβάζει το δράμα μιας ατομικής συνείδησης που π α­ λεύει με τον εαυτό της και τον εξω­ τερικό κόσμο και εξεγείρεται ενα­ ντίον μιας καταπιεστικής εξωτερι­ κής πραγματικότητας. Στον Κατάδικο του Κωνσταντίνου Θεοτόκη διαβάζει και παρακολουθεί τη στά­ ση και τη δράση της ατομικότητας απέναντι σ' αυτό που αντιπροσω­ πεύει το κοινωνικό αναπόφευκτο. Στον Λεωνή του Γιώργου Θεοτοκά αποκαλύπτεται ότι στην πορεία για την ηθική, καλλιτεχνική διαμόρ­ φωση του ατόμου εξωτερικοί π α­ ράγοντες, όπως είναι οι ιστορικές εξελίξεις, εθνικές ανάγκες, εθνικοί στόχοι, όχι μόνο προσδιορίζουν αλ­ λά και υποβαθμίζουν την ατομικό­ τητα των ηρώων. Η εθνική και ιστο­

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

ρική ανάγνωση του Βασίλη του Αρ­ βανίτη του Στρατή Μυριβήλη συ­ μπληρώνεται με μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, η οποία προσφέρει μια νέα διεισδυτική ματιά στον ψυ­ χισμό ενός εθνικοποιημένου ήρωα. Στον Καπετάν Μιχάλη του Νίκου Καζαντζάκη η ανάγνωση της εξω­ τερικής δράσης προχωράει παράλ­ ληλα με την ανάγνωση των εσωτε­ ρικών συγκρούσεων του ήρωα, οι οποίες ερμηνεύονται σύμφωνα με το ψυχοσεξουαλικό σύνδρομο του ευνουχισμού. Οι ήρωες του Κώστα Ταχτσή ως «Τύραννοι και αιχμάλωτοι» αναπα­ ράγουν ή υποτάσσονται σε κοινω­ νικά στερεότυπα. Καθώς κινούνται στα όρια της αυτοβιογραφίας και της μυθοπλασίας, μοιάζουν με επ ι­ νοήσεις που ενυπάρχουν στο πλη­ θωρικό εγώ του συγγραφέα. Η ανά­ γνωση του έργου του Δημήτρη Χα­ τζή αποκαλύπτει τη μετάβαση από τη ρεαλιστική αναπαράσταση της κοινωνικής αλλαγής στη διερεύνηση της ανθρώπινης μοναξιάς ως καθο­ λικής κοινωνικής συνθήκης. Σταδια­ κά στο Διπλό βιβλίο η ανάγνωση προσανατολίζεται στο μοναχικό υποκείμενο, στον μετανάστη. Ο κοινωνικός κατακερματισμός και η ατομική ερημιά αποκαλύπτουν τη σταδιακή υποχώρηση της κοινωνί­ ας μπροστά στην ταυτότητα, κα­ θώς μάλιστα στην επιφάνεια του κοινωνικού οικοδομήματος καταλύονται οι βεβαιότητες και την ίδια στιγμή συνειδητοποιούνται οι αυ­ ταπάτες που στηρίχτηκαν τα προηγούμενα χρόνια σε συλλογι­ κούς μύθους. Στην Αρχαία σκουριά της Μάρως Δούκα και στην Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα της Αλκής Ζέη παρακο­ λουθούμε πώς οι πρωταγωνίστριες αναζητούν την ταυτότητά τους.

Αυτή η επιθυμία τους ερμηνεύεται ως ανάγκη των συγγραφέων να διαπραγματευτούν τη θέση τους, απέναντι στο άτομο και την κοινω­ νία. Τέλος, η συγκριτική εξέταση δύο κειμένων με θεματική συγγένεια και ενδεχόμενη επίδραση του ενός στο άλλο, του Μοοκώβ Σελήμ του Γεώργιου Βιζυηνού και του Βίου του Ισμαήλ Φερίκ πασά της Ρέας Γαλανάκη, προσανατολίζει την ανάγνω­ ση στο διχασμένο εγώ των μυθιστο­ ρηματικών προσώπων. Στην περί­ πτωσή τους ο νόστος αντιμετωπί­ ζεται ως ένα σημείο - λύση για το μπερδεμένο εγώ των ηρώων. Μέσα από τις αναγνώσεις αυτού του είδους αποκαλύπτεται ο διάλο­ γος που μπορεί να διεξάγεται ανά­ μεσα σε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη μέσα στο ίδιο κείμενο. Ακόμα, φωτίζεται η σταδιακή αλλαγή των στόχων της ελληνικής πεζογραφίας των τελευταίων δύο αιώνων που κινήθηκε παράλληλα με τον γενικό­ τερο μετασχηματισμό της ελληνι­ κής κοινωνίας. Για μια ακόμα φορά επικυρώνεται η άποψη που υποστηρίζει ότι το έρ­ γο τέχνης εξακολουθεί να υπάρχει μέσα από τον τρόπο που το προ­ σλαμβάνουν οι αναγνώστες του. Τέλος, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το εγχείρημα του Δημήτρη Τζιόβα καλύπτει η εγκυρότητα και η αλήθεια της ομολογίας του Πωλ Βάλερυ: «Βλέπω πολύ συχνά στα μυθιστορήματα πως είμαι εγώ εκεί­ νος που πληρώνει, και δίνει δύναμη πίστης και ζωής σε φράσεις που στην πλειονότητά τους δεν κοστί­ ζουν τίποτα για τον συγγραφέα τους». ■

Η Μαρία Βλάμη είναι φιλόλογος

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 0 3

Διονύσης Ν. Μουσμούτης

Υποδειγματική ερμηνευτική προσέγγιση ολύ γνωστός στο ευρύτερο τηλεο­ πτικό και, δι' αυ­ τού, στο αναγνωστικό κοι­ νό από τις συχνές μετα­ φορές μυθιστορημάτων στη μικρή οθόνη τις τελευ­ ταίες δεκαετίες, ο Τάσος Αθανασιάδης (1913-2006) συνεχίζει να αποτελεί έναν από τους πιο γνω­ στούς και πολυδιαβασμένους νεοέλληνες συγγρα­ Σταυρουλα Τσούπρου φείς. Πολλοί λίγοι από Τάσος Αθανασιάδης τους συνοδοιπόρους της Με τα μάτια γενιάς του είχαν τη μεγάλη της γενιάς μας τύχη της διαχρονικής αγά­ πης του αναγνωστικού Εκδόσεις Γρηγόρη, 2007 σέλ. 224, τιμή: 16,50 ευρώ κοινού. Πιθανόν η επιτυ­ χία του αυτή να οφείλεται στο ότι ξέφυγε, εν πολλοίς, από τη «λυρικότητα» των συγχρόνων ομοτέ­ χνων του. Κατά κύριο λόγο όμως οφείλεται στη λιτή αμεσότητα του λόγου του, στην αυθεντικότητα των σκηνικών χώρων που επιλέγει, στη θεματολογία του -αν και ελάχιστα εκφράζει κοινωνικούς προβληματι­ σμούς, διστάζοντας να ξεφύγει από τον περιορισμό του κοινωνικού χώ­ ρου που ανήκει- και, το κυριότερο, στη σύνθεση των χαρακτήρων των ηρώων του. Είναι ξεκάθαρο ότι δεν τον αφορούν τα πλασματικά, μη «φυσιολογικά» πρόσωπα, αλλά οι ανθρώπινες πράξεις και πάθη που δεν ψευτίζουν. Γνωστή μελετήτρια του έργου του Αθανασιάδη η Σταυρούλα Τσούπρου, συγκέντρωσε στην παρούσα έκδοση μια σειρά δοκιμίων της (13), τα πε­ ρισσότερα των οποίων αναδημο­

Π

6 4

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

σιεύονται με ελάχιστες αναθεωρή­ σεις από τα έντυπα που φιλοξενήθη­ καν κατά την τριετία 2003-2006, ενώ διατηρούν μια συμπληρωματική σχέ­ ση με την αδημοσίευτη εισέτι ομοειδή διδακτορική διατριβή της Το παρακεί­ μενο και η ...-(δια)κειμενικότητα ως σχόλιο στο πεζογραφικό έργο του Τά­ σου Αθανασιάδη (2005). Εντάσσει και προτάσσει επίσης στο βιβλίο της το άκρως κατατοπιστικό εργοβιογραφικό μελέτημα «Εποχές και συγγραφείς - Τάσος Αθανασιάδης» στο οποίο βα­ σίστηκε το αφιέρωμα ομότιτλης τη­ λεοπτικής εκπομπής. Αν και πρόκειται για συναγωγή μελετημάτων, ο τόμος της Τσούπρου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για την εμβρυουλκό μέθοδο που ακο­ λουθείται, σε τρόπο ώστε να επι­ τυγχάνεται μια αξιολογικά ουδέτερη περιγραφική κριτική που αποκαλύ­ πτει λεπτομέρειες του έργου εντε­ λώς αθέατες έως τώρα. Η Τσού­ πρου, κάνοντας χρήση της στέρεης θεωρητικής υποδομής της, σε συν­ δυασμό με την εις βάθος γνώση του έργου του Αθανασιάδη, οδηγεί τη σκέψη της σε υποδειγματικές ερμη­ νευτικές προσεγγίσεις· δεν αξιολογεί αλλά αναδεικνύει το έργο ενός σημα­ ντικού συγγραφέα. Οφείλω επίσης να επισημάνω τη χαρίεσσα γραφή της που είναι και από τα προτερήματά της. Δείχνει ότι αποφεύγει μανικώς τον στεγνό - ανέκφραστο λόγο τινών εκ των πανεπιστημιακών ομο­ τέχνων της και ακολουθεί ανθρώπι­ νους - συναισθηματικούς δρόμους, όπως άλλωστε υπήρξαν και αυτοί που ακολούθησε ο συγγραφέας των Πανθέων. ■

[ δ ι α β α ζ ω i Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η Ν

Νίκη Ορφανού

Ο τρελός πίθηκος νας αλλόκοτος πίθηκος εισβάλ­ λει στον ξεχασμένο κόσμο ενός γηροκομείου και καταφέρνει σε χρόνο ρεκόρ να φέρει τα πάνω κάτω στην καθημερινότητα των ενοίκων, αλλά και να... κάνει έξαλλο τον υποψή­ φιο Πρόεδρο της Δημοκρατίας Σινουζυ (που φέρει σατανικές ομοιότητες με τον νυν πρόεδρο της Γαλλίας) και να ανακατέψει την πολιτική και κοινω­ νική ζωή της χώρας. Αλλά ο αναγνώ­ στης, που ρίχνεται εξαρχής στον απο­ λαυστικό κυκλώνα των θεότρελων διη­ γήσεων των υπερήλικων ενοίκων του γηροκομείου, δύσκολα θα βγάλει άκρη -τουλάχιστον όχι πριν φτάσει στις τε­ λευταίες σελίδες του μυθιστορήματος αυτού που κυκλοφόρησε με μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία.

Ε

Η 'Ελενα Μαριένσκε επιδίδεται σε και χωρίς έλεος σάτιρα της γαλλικής κοινωνίας, σκαλίζο­ ντας επιδέξια τη σοβαροφανή της επιφάνεια, για να φέρει στο φως το γελοίο και το πα­ ράλογο (αλλά και το πολιτικώς επικίνδυνο) που βρίσκεται κρυμμένο μέσα της. Ταυτόχρο­ να, αναδεικνυει τη γοητεία και την τσαχπινιά της τρίτης -ή, μάλλον, τέταρτης- ηλικίας. Τα γηρατειά βροντοφωνάζουν με όλες τους τις δυνάμεις ότι είναι διατεθειμένα να παλέ­ ψουν μέχρι τέλους για να διεκδικήσουν το δικαίωμα στη χα­ ρά, την ελευθερία και τον έρω­ τα. ■

Έλενα Μαριένσκε

Το φαινόμενο Ρέζους Μετάφραση: Εϋη Βαγγελάτου Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 359, τιμή: 17,50 ευρώ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Π Ο ΙΟ Τ Η Τ Α Σ Σ Υ Λ Λ Ο Γ ΙΚ Ο

ΕΡΓΟ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1940: Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Όπως την είδαν οι Ιτα λοί Υπεύθυνος έκδοσης: Giuseppe Saluppo Μετάφραση: Ε. Τουλούπη · Επιμέλεια: X. Μπάλτας (φιλόλογος - συγγραφέας) Σχ. 8ο, σελ. 158, με 35 έγχρωμες & 140 ασπρόμαυρες φωτογραφίες, 7 έγχρωμους χάρτες & 10 πίνακες

Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο από Ιταλούς και με βάση μόνο ιταλικές πηγές. Αυτό είναι ένα επιπλέον στοιχείο που το καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους Έλληνες ανα­ γνώστες. Στον πρόλογό τους οι συγγραφείς αναφέρουν «Η επίθε­ ση ενατίον της Ελλάδας (Οκτώβριος 1940 - Απρίλιος 1941) θα μείνει στη μνήμη μας ως ο πιο παράλογος πόλεμος στον οποίο συμμετείχαν τα στρατεύματα μας. Κα­ νένας από τους λόγους που αναλύονται στις σελίδες που ακολουθούν δεν θα μπορέ­ σει ποτέ να δικαιολογήσει την ανούσια αιματοχυσία στα Αλβανικά βουνά ανάμεσα σε δύο λαούς που διατηρούσαν πάντα άριστους φιλικούς δεσμούς».

ΕΚ Δ Ο Σ ΕΙΣ Δ. Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΑ Από το 1960

Προσφορά στον Πολιτισμό και στην Παιδεία Ιπποκράτους 8 Αθήνα. Τηλ.: 210.36.27.318 ww.papadiroasbooks.gr · papadimas@atp.gr

[ tt t Λ (V (Pm f I KH Γιάννης N. Μπασκόζος

Μπροστά και πίσω από τον καθρέφτη να περίεργο βιβλίο που σίγουρα δεν μας έχει συνηθίσει η ελληνική βι­ βλιογραφία, Στο εξωτερικό εί­ ναι πολύ συνηθισμένα τα βι­ βλία βιογραφιών, αυτοβιο­ γραφιών, μονογραφιών για δημοφιλή ή λιγότερο δημοφι­ λή πρόσωπα. Στη χώρα μας αυτή η τάση δεν υπάρχει. Οι αναγνώστες μένουν ικανοποι­ ημένοι να γνωρίζουν τα πρό­ Πέτρος Τατσόηουλος σωπα αυτά από την τηλεό­ ραση και τα δημοφιλή σόου Νεοέλληνες του τύπου «πες μου τι έκα­ Εκδύσεις Μεταίχμιο, 2007 νες». Όλα αυτά σε ένα πολύ σελ. 304, τιμή: 16,00 ευρώ χαμηλό κι επιφανειακό επίπε­ δο, καθώς δεν έχει εφευρεθεί ακόμα η Ελληνίδα Όττρα Γουίνφρι, με την εξαίρεση της αείμνηστης Μαλβίνας που είχε τσαγανό για κάτι ανά­ λογο. Ο Πέτρος Τατσόπουλος συλλέ­ γει σε αυτό το βιβλίο τα πορτρέτα συνεντεύξεις μερικών πολυσυζητη­ μένων ανθρώπων που διάγουν έναν γνωστό ή λιγότερο γνωστό βίο. Είναι άνθρωποι που κάποια στιγμή κέρδι­ σαν τα 15 λεπτά δημοσιότητας που τους αναλογούν, όπως η Αλβανίδα Σαβίνα Λόις, παίκτρια ριάλιτι ή η Τζένη Χειλουδάκη τρανς περσόνα της πάλαι ποτέ θριαμβεύουσας μεταμεσονύχτιας τηλεοπτικής κιτς ζώνης. Όμως στο βιβλίο του Τατσόπουλου παρελαύνουν και γνωστά πρόσωπα, τα περισσότερα με μια φθίνουσα δη­ μοτικότητα σε μια ούτως ή άλλως παρακμιακή τροχιά: Δήμητρα Παπανδρέου, Κώστας Αρζόγλου, Νίκος Μαστοράκης, Αννίτα Πάνια, κ.ά. Η άλλη κατηγορία προσώπων που εμπνέει τον συγγραφέα είναι ο Τάκης

Ε

&3

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Ααμπρίας, ο Μιλτιάδης Έβερτ, ο Μένης Κουμανταρέας, η Μαρία Δαμανάκη, πολίτες που χαρακτήρισαν έντο­ να κάποιες στιγμές του βίου μας και οριομένοι συνεχίζουν να παραμένουν εμβληματικά πρόσωπα στην ελληνική κοινωνία. Υπάρχουν και τέσσερα πορτρέτα του Πατριάρχη Βαρθολο­ μαίου, της Νατάσας Καραμανλή, της Έλλης Λαμπέτη και του Γιώργου Τσαλίκη -ενός τραγουδιστή της νύχτας-, που έχουν γραφτεί από έμμεσες πη­ γές, σε συνδυασμό με τις προσωπικές εντυπώσεις του συγγραφέα. Εκείνο που ξεχωρίζει στα κείμενα του Πέτρου Τατσόπουλου είναι τα εισαγωγικά κείμενά του, εκεί που δί­ νει το περίγραμμα της σκέψης του απέναντι στους συνεντευξιαζόμενους. Κείμενα διεισδυτικά, περιγρα­ φικά, όσο και υπονομευτικά, ειρωνι­ κά, αφ' υψηλού όσο και μέσα στο πνεύμα του παρουσιαζόμενου, ελ­ λειπτικά όσο και αναλυτικά εκεί που θέλει να υπογραμμίσει κάτι. Ο Τα­ τσόπουλος δεν διάλεξε τυχαία αυτά τα πρόσωπα. Τα περισσότερα -με ελάχιστες εξαιρέσεις- πραγματοποί­ ησαν μια πορεία ανόδου και καθό­ δου, για πολύ ή λίγο διάστημα κι άφησαν ένα στίγμα. Εκεί επικεντρώ­ νει τη γραφίδα του ο συγγραφέας για να ανακαλύψει ποια ήταν η προωθητική δύναμη σε αυτή την πορεία σε μια προσπάθεια να την αποκωδικοποιήσει. Αποτέλεσμα μια ανάμιξη διαφορετικών προσώπων που πιθα­ νόν να ξενίζει, αλλά δεν παύει να μας υπογραμμίζει ότι από αυτά τα πρό­ σωπα αποτελείται ο πολιτικό-κοινωνικό μας βίος, μας αρέσει δεν μας αρέσει. ■

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

]

Αναστάσιος Δ. Καραγιάννης

Ελλάδα, Περσία και το τέλος του Χρυσού Αιώνα ίναι ένα βιβλίο που απευθύνε­ ται σε γενικό αναγνωστικό κοι­ νό και μάλιστα αυτό που δεν είναι εξοικειωμένο με τη μακροχρό­ νια διαμάχη Ελλήνων και Περσών, τις αιτίες και τις συνέπειές της. Αφού δεν χρησιμοποιεί άμεσες παραπο­ μπές σε αρχαίες πηγές ή σύγχρο­ νους σχολιασμούς και έρευνες, εύκο­ λα αναμιγνύει ο συγγραφέας το μυ­ θώδες με το ιστορικά παραδεκτό, το λογικό με το πιστεύω, ενώ δίνει έμ­ φαση σε σεξουαλικές προτιμήσεις ως καθοδηγούσες πολιτικές και στρατιωτικές αποφάσεις μεγάλης σημασίας, ελαχιστοποιώντας άλλα στοιχεία. Περιγράφει τις συγκρού­

Ε

σεις στο πεδίο της μάχης και στο πολιτικό μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων της εποχής και το ρόλο που διαδραμάτισαν σε αυ­ τές οι διάφοροι αρχηγοί που τις διεύθυναν. Η αφήγησή του είναι αρκετά καλή αν και οι συχνές χρονολογικές επαναλήψεις τον αφήνουν σε ένα αρκετά ομιχλώ­ δες τοπίο. Όλα αυτά δεν σημαί­ νουν ότι δεν έχει και καλά στοι­ χεία να προσφέρει, όπως εξα­ γωγή συμπερασμάτων βάσει γε­ ωγραφικών και κλιματολογικών περιγραφών, σύγκριση με παρό­ μοια συμβάντα σε άλλες εποχές κ.λπ. ■

Robin Waterfield

Ξενοφών: Η Κ ά θο δ ο ς των

Μυρίων Μετάφραση: Αθηνά Χατζή Ψυχογιός, 2007,σελ.388

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ Θανάσης Τζαβάρας

Ταξίδι από τα Κύθηρα ένας Κ Ο ίν ό ς Τ Ο Π Ο ς για τη νόσο, το θάνατο, τις δυσλειτουργίες το υ νοσ ηλευτικού σ υσ τήματος και την ψυχοσω ματική προβληματική Από τη σειρά

συνάψεις της εταιρείας

“Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

Διανομή:

Τ α ^ ιδ σ υ έ ή ς

Ιπποκράΐους 34, Τ η λ : 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: info@taxideftis.gr

I

δ ι α β α ζ ω ] ■ « Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Αναστάσιος Δ. Καραγιάννης

Προοίμιο καταστροφής συγγραφέας, ιταλός καθηγητής Πανεπι­ στημίου, εμβαθυνοντας σε όλες τις πρωτογενείς πηγές που εξιστορούν τα γε­ γονότα της Βυζαντινής Αυτο­ κρατορίας και των κρατών της Δόσης τους 11 ο-12ο αιώ­ νες, συνεπικουρούμενος από μεγάλη δευτερογενή βιβλιο­ γραφία, δίνει μια λεπτομερή περιγραφή της βυζαντινής εξωτερικής πολιτικής και βα­ σιλικής καθημερινότητας. Εξιστορώντας την ζωή της Αγνής (μετέπειτα Αννας), της βασίλισσας του Βυζαντίου, κόρης του γάλλου βασιλιά Λουδοβίκου Ζ', που παντρεύ­ τηκε τον γιο του αυτοκράτοΜετάφραση: ρα Μανουήλ Κομνηνού, ο ΤσεΗλιοφώτιστη Παπαστεφάνου ζαρέτι βάζει σε δευτερεύουσα Στέλλα Πεκιαρίδη μοίρα την οικογενειακή και ερωτική ζωή των πρωταγωνι­ στών, με στόχο να αναπλάσει όσο πιο ζωντανά και λεπτομερώς γί­ νεται σημαντικά θέματα του Βυζαντί­ ου λίγο πριν καταρρευσει και παρα­ δοθεί στις φραγκικές ορδές (1204). Στα πρώτα έξι κεφάλαια περιγράφει την πολιτική του Μανουήλ να προσεταιρισθεί συμμάχους, βασίλεια της Δύσης, με στόχο να επεκτείνει την επιρροή της Βασιλεύουσας. Η πολιτι­ κή αυτή στηρίχθηκε σε γάμους μελών της οικογένειάς του με βασιλείς ή ση­ μαίνοντα πρόσωπα της Δύσης και Δυτικούς που είχαν κυριεύσει πόλεις της Λατινικής Ανατολής (Ιερουσαλήμ κ.λπ). Την εξιστόρηση των σχετικών ενεργειών και γεγονότων περιβάλ­ λουν κοινωνικά και θρησκευτικά θέ­

Ο!

<Ε>& ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

ματα, ενώ δεν παραλείπεται η περι­ γραφή του πολιτιστικού πλούτου του Βυζαντίου. Από το όγδοο κεφάλαιο και μετά ιστορείται η διαμάχη των δύ­ ο ξαδέλφων Κομνηνών, του Μανουήλ και του Ανδρόνικου. Ο Μανουήλ συ­ νέδεε το Βυζάντιο με την χριστιανική Ευρώπη, ενώ ο Ανδρόνικος με τα βα­ σίλεια της Ανατολής. Από τον θάνατο του Μανουήλ, στον οποίο αφιερώνε­ ται το ένατο κεφάλαιο, μέχρι και το δέκατο τέταρτο κυριαρχούν οι δολο­ πλοκίες του Ανδρόνικου και ο τρόπος που κατόρθωσε να εξαλείψει από προσώπου γης τους άμεσους κληρο­ νόμους του θρόνου, να παντρευτεί την Αννα και να αποδυθεί σε δολοφο­ νίες σημαινόντων προσώπων της Βα­ σιλεύουσας. Η αντίθεσή του με την εξωτερική πολιτική του προκατόχου του έχει εκτατικά και εντατικά αναλυ­ θεί, ενώ η εσωτερική του πολιτική για αναδιανομή του εισοδήματος δεν λαμβάνει τη δέουσα σημασία. Μετά το φρικτό του τέλος στα χέρια του όχλου (κεφάλαιο δέκατο έκτο), ο συγ­ γραφέας ασχολείται με την τρίτη και τελευταία φάση των δρωμένων. Ιστοριογραφεί με συνέπεια, αλλά δυστυ­ χώς και με κάποιες επαναλήψεις που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, την αλληλοδιαδοχή στο θρόνο της Κωνσταντινούπολης ασήμαντων και αναποφάσιστων αυτοκρατόρων της οικογένειας των Αγγέλων, που με τις πράξεις και τις δολοπλοκίες τους άνοιξαν τις πύλες στα στίφη των δυ­ τικών χριστιανών που την κατέλυσαν το 1204 και την κατέστρεψαν -αφή­ νοντας λίγα στους Οθωμανούς να κά­ νουν αργότερα με τους βανδαλισμούς τους. ■

Δ I A Β A Ζ

Β I Β Λ I Ο Κ Ρ I Τ I Κ Η

]

Αναστάσιος Δ. Καραγιάννης

Κ μεγάλη νύχτα συγγραφέας χρημάτισε υπουργός Οικονομικών και Εξωτερικών της Σερβίας και δημοσίευσε το βιβλίο του αυτό το 1892. Στηριγμένος σε προσωπικές μαρτυρίες, όπως εκείνες του Σφραντζή, του αρχιεπισκόπου Λεονάρ­ δου, του καρδινάλιου Ισιδώρου κ.ά., που έζησαν από κοντά τις αγωνιώ­ δεις προσπάθειες σωτηρίας της Βα­ σιλεύουσας, περιγράφει τις εμπόλε­ μες στιγμές δυο διαφορετικών κό­ σμων. Από τη μία η δυναμική ανάδει­ ξη των τουρκικών στιφών που στό­ χο είχαν το πλιάτσικο και την κατα­ στροφή και από την άλλη η μάταιη προσπάθεια αναζωογόνησης της δύναμης του Βυζαντίου. Από τη μια

Ο

η προσπάθεια των Δυτικών -και κυρίως του πάπα- να δέ­ σουν στο άρμα τους τα ελάχι­ στα εναπομείναντα ερείπια της πάλαι ποτέ κραταιής Βυζαντι­ νής Αυτοκρατορίας και, από την άλλη, οι πολιτικοί ελιγμοί των εκπροσώπων της, που μέχρι τέ­ λους επιζητούσαν να διατηρή­ σουν την πολιτική και θρησκευ­ τική τους ανεξαρτησία. Τσέντομιλ Μιγιάτοβιτς Φαίνεται μέσα από τις γραμμές Η τελευταία του βιβλίου η εγκατάλειψη ομο­ νύχτα της Πόλης θρήσκων χριστιανών στους μου­ σουλμάνους. Ό πω ς και ξεδι­ Μετάφραση: πλώνονται ζωντανά οι ηρωικές Μιχάλης Δελέγκος στιγμές των τελευταίων υπερα­ Διόπτρα, 2007, σελ. 239 σπιστών της Βασιλεύουσας. ■

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ Jacq u elin e de R om illy

Τα ρόδα της μοναξιάς έ ν α ς Κ Ο ί ν ό ς Τ ό π ο ς γ ε μ ά τ ο ς α ν α μ ν ή σ ε ις κ α ι ο ν ε ιρ ο π ο λ ή μ α τ α π ο υ κ ρ α τ ο ύ ν δ υ ν α τ ή τ η ν ψ υ χ ή σ τ α β α θ ιά γ ε ρ ά μ α τ α Από τη σειρά συνάψεις της εταιρείας “Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

Διανομή:

Ταζιδβυεής

Ιπποκράτους 34, Τηλ.: 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: mfo@taxideftis.gr

δ ι α β α ζ ω ] . Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Β. ΤριανταφυΛλίδης

Οι τελευταίοι Αυτοκράτορες τις αρχές του 21ου αιώνα ιδιαίτερο είναι το ενδιαφέρον για τα γεγο­ P o J a , o V<d <$> νότα που διαδραματί­ στηκαν τη δεύτερη δε­ καετία του 20ού αιώνα και τα οποία έμελλε να καθορίσουν την πορεία της ανθρωπότητας. Η ίδρυση του νέου, τότε, κράτους της ΕΣΣΔ και τα γεγονότα που μεσο­ λάβησαν δεν μπορού­ σαν να αφήσουν ασυ­ John Curtis Perry & γκίνητους τους ιστορι­ Constantine Pleshakov κούς, ιδιαίτερα δε εκεί­ Η φυγή των να τα οποία λόγω πολι­ Ρομανόφ τικών σκοπιμοτήτων έμειναν για πολλές δε­ Μετάφραση: καετίες στην αφανή Βαγγέλης Κατοάνης πλευρά του ενδιαφέρο­ ντος της επιστήμης. Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ,-520, τιμή: 19,90 ευρώ Το βιβλίο ενός αμερικα­ νού καθηγητή Ιστορίας στη Νομική και Διπλω­ ματική Σχολή του Πανεπιστημίου Φλέτσερ, του Τζον Κέρτις Περί, και του διευθυντή του Κέντρου Γεωπολιτικών και Ειρηνικών Σπου­ δών της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ μέχρι το 1995 Κωνσταντίν Πεσακόφ για την ιστορία της τελευταί­ ας τσαρικής οικογένειας, αναμφίβο­ λα, αποτελεί μια τιτάνια εργασία, η οποία έρχεται να φωτίσει τη ζωή της αλλά και πολλά σημαντικά γεγο­ νότα της ενδιαφέρουσας αυτής ιστο­ ρικής περιόδου. Στηριζόμενοι σε ένα πλήθος πηγών, που συμπεριλαμβάνουν ανέκδοτα ημερολόγια πολλών εκ των βασικών

Σ

7 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 200Β

χαρακτήρων, συνεντεύξεις με αν­ θρώπους που τους γνώριζαν καλά και φωτογραφίες που δεν έχουν δη­ μοσιευτεί ποτέ στο παρελθόν, οι δύο συγγραφείς περιγράφουν με γλαφυ­ ρές λεπτομέρειες την ιστορία της οι­ κογένειας αυτής, από τη νεαρή ηλι­ κία του τσάρου Αλέξανδρου Ρ , στη δεκαετία του 1860, μέχρι το θάνατο της κόρης του Όλγας Αλεξάνδροβνα, της τελευταίας μεγάλης δούκισσας, το 1960. Συνωμοσίες και δολοφονίες, φυλακί­ σεις και απαγωγές, μίση και έριδες είναι όλα όσα στιγματίζουν την ιστο­ ρία του οίκου των Ρομανόφ, της τε­ λευταίας αυτοκρατορικής δυναστεί­ ας της Ρωσίας, κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα της βασιλείας της. Στο βιβλίο των δύο αυτών συγγρα­ φέων ο αναγνώστης έχει την ευκαι­ ρία να διαβάσει μια ιστορία λαμπε­ ρής θλίψης, ανικανοποίητων προσ­ δοκιών και χαμένων ευκαιριών. Πα­ ράλληλα, το υλικό του βιβλίου προσφέρεται για αναστοχασμό πολλών γεγονότων της περιόδου και σίγουρα βοηθάει στην εξαγωγή συμπερασμά­ των σχετικά με τη μετέπειτα εξέλιξη των γεγονότων. Η κατανόηση της ρωσικής ιστορίας από τον δυτικό άνθρωπο είναι μια εκ των ων ουκ άνευ διαδικασία στην ο­ ποία πρέπει να υποβληθεί προκειμένου να κατανοήσει τη σημερινή πολι­ τική της Ρωσίας και να αντιληφθεί τα νέα ρεύματα σκέψης που εμφανίζο­ νται εκεί. Ιδιαίτερα κατατοπιστικό το κείμενο, στο τέλος του βιβλίου, για τη συζήτηση που διεξάγεται σή­ μερα στη Ρωσία για την παλινόρθω­ ση της μοναρχίας. ■

. . μ /Λ ΙΜ Η !

Μ ε α ίμ α και φωτιά,,.

E

m ψηλά, ψηλά πτα β ΰντψ ά

μας, τρ έψ ποτάμι το άψα

ΤΟΜ εχθρού», κατέληγε το ρεφρέν ενός πάλωύ φιλοβενιζελικού τραγουδιού, γνωστού από την ταινία Ρεμπέτικο, αναφερόμενο στην «ένδο­ ξη» δεκαετία που οδήγησε στον εδαφι­ κό διπλασιασμό της χώρας και, πρό­ σκαιρα, στην «Ελλάδα των δόο ηπεί­ ρων και των πέντε θαλασσών». Το τι ακριβώς σήμαινε αυτό το «αθώο» ρε­ φρέν επιχειρεί να δείξει με το τελευ­ ταίο του βιβλίο ο δημοσιογράφος και ιστορικός Τάσος Κωστόπουλος. Μέσα από την καταιγιστική παράθε­ ση ενός απίστευτου πλούτου πρωτο­ γενών πηγών (κυρίως αρχειακού υλι­ κού και ημερολογιακών καταγραφών) επιχειρεί να αναδείξει την «ξεχασμένη πλευρά» των πολέμων της δεκαετίας 1912-1922, των Βαλκανικών και της μικρασιατικής εκστρατείας, τονίζο­ ντας πως αυτή η πλευρά, του διωγ­ μού και του αίματος, αποτελεί στην ουσία μια «εθνοκάθαρση» -όσο κι αν ο όρος εμφανίζεται πολύ αργότερα. Η πρακτική της εκκένωσης των «απε­ λευθερωμένων» περιοχών από τους κάθε φορά αλλοεθνείς ακολουθήθηκε από όλους τους εμπολέμους εθνικι­ σμούς, ελληνικό, βουλγαρικό, σέρβι­ κή, τουρκικό, με αποτέλεσμα τη δια­ μόρφωση, διά πυρός και σιδήρου, κρατών με σχετικά ομοιογενείς, εθνι­ κά, πληθυσμούς. Η μελέτη του Τ. Κωστόπουλου εστιά­ ζει κυρίως στις πρακτικές του ελληνι­ κού στρατού, τόσο κατά την προέλα­ σή του στη Μακεδονία και στο εσω­ τερικό της Μικρός Ασίας, όσο και κα­ τά τη μοιραία υποχώρησή του προς τα παράλια τον Αύγουστο του 1922.

Οι αντίστοιχες πρακτικές r m αντιπάλων ταυ εξετάζονται καί αυτές, αε μικρότερη όμως έκταση, κυρίως ατα παραρτή­ ματα που αφορούν τη γενο­ κτονία των Αρμενίων και τους διωγμούς του ποντιακού ελλη­ νισμού ή τον λιμό στην Α. Μα­ κεδονία κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο. Ενσωματώνοντας στην ιστορι­ κή αφήγηση συγκλονιστικές Τάσος Κωστόπουλος μαρτυρίες από δημοσιευμένα Πόλεμος και ημερολόγια φαντάρων, όπου εθνοκάθαρση η βία το πολέμου καταγράφε­ Η ξεχασμένη πλευρά ται γυμνή, ο συγγραφέας κα­ μιας δεκαετούς εθνικής ταφέρνει να δώσει μια αποκα­ εξόρμησης (1912-1922) λυπτική και εντελώς διαφορε­ τική από την κρατούσα σήμε­ ρα εικόνα του πολέμου. Βέ­ βαια, καθώς τα όρια μεταξύ ολοκλη­ ρωτικού πολέμου (μιας τακτικής δη­ λαδή «καμένης γης» και μαζικών αντι­ ποίνων, που δεν κάνει διακρίσεις ανά­ μεσα σε στρατό και αμάχους) και εθνοκάθαρσης δεν είναι πάντα ευδιά­ κριτα, ο αναγνώστης σχηματίζει πολ­ λές φορές την εντύπωση πως όλες οι στρατιωτικές πρακτικές που παρα­ βιάζουν τα θέσμια του πολέμου στρι­ μώχνονται κάτω από την ταμπέλα της «εθνοκάθαρσης». Αναμφίβολα η ένταξη των γεγονότων σε ένα ευρύτερο αναλυτικό και θεω­ ρητικό πλαίσιο σχετικά με τους εθνι­ κισμούς και την οικοδόμηση εθνώνκρατών στη Βαλκανική θα βοηθούσε τον αναγνώστη να αντιληφθεί πληρέ­ στερα το κοινό σε όλους τους βαλκα­ νικούς εθνικισμούς της εποχής φαινό­ μενο της «εθνοκάθαρσης». ■

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 71

δ ι α β α ζ ω

[

]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Σπύρος Γεωργίου

Μελέτη του καλειδοσκοπικού πολιτικού σκέπτεσθαι ύμφωνα με τον David McLellan, «η ιδεολογία είναι η πιο ασαφής έννοια όλων των κοινωνικών επιστη­ μών». Αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης ο όρος ιδεολογία, συναρτάται αναπόφευκτα λοιπόν και με την πολιτική ζωή· κι αποκτά έτσι ένα ξεχωρι­ στό ειδικό βάρος στο πλαί­ σιο της κοινωνικής/πολιτιAndrew Heywood κής ανάλυσης. Πολιτικές Η ιδεολογία ωστόσο ως ιδεολογίες έννοια διαφέρει από τις ιδεολογίες. Ο πληθυντικός Μετάφραση: αριθμός -ιδ εο λο γ ίεςΧαρίδημος Κουτρης υπαινίσσεται τη μελέτη Πρόλογος - επιμέλεια: Νίκος Μαραντζίδης του καλειδοσκοπικού πο­ λίτικου σκέπτεσθαι όπως Εκδόσεις Επίκεντρο, 2007 εξακτινώνεται διαχρονικά σελ. 655, τιμή: 29,26 ευρώ σε θεωρίες, δόγματα, ιδέες κι εκπροσώπους του. «Ποια είναι η θέση του φιλελευθερι­ σμού σχετικά με την ελευθερία; Για­ τί οι σοσιαλιστές παραδοσιακά υποστηρίζουν την ισότητα; Πώς οι αναρχικοί υπερασπίζονται την ιδέα μιας κοινωνίας χωρίς κράτη; Γιατί οι φασίστες αντιλαμβάνονται την πά­ λη και τον πόλεμο ως υγιή φαινόμε­ να;» Τι είναι η παγκοσμιοποίηση, ο μεταμοντερνισμός, ο φονταμενταλισμός κ.ά. Ποιοι είναι βασικοί εκπρό­ σωποι των ποικίλων ιδεολογιών; Ποιοι όροι συνοδεύουν τις πολιτικές θεωρίες; Στο συγκεκριμένο βιβλίο ο A. Heywood (όπως και στο Εισαγωγή στην πολιτική, εκδ. Πόλις) εξυψώνει το γράφειν μέσα από τη λιτή και αυ­

Σ

72

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

στηρά αναλυτική διερεύνηση των θεματικών ενοτήτων που παρου­ σιάζει. Στα δέκα κεφάλαια που αρθρώνουν το πόνημά του διατρέχει μεθοδικά τα συνεκτικά σύνολα ιδεών που συνθέτουν το ιδιαίτερο corpus της πολιτικής σκέψης, χωρίς όμως να καθηλώνεται στην περιγραφή. Προ­ κρίνοντας τις πολιτικές ιδεολογίες ως εργαλεία περιγραφής του κοινωνικοπολιτικού τοπίου, ως πρότυπα για το μετασχηματισμό του, καθώς κι ως τρόπους για την επίτευξη τέ­ τοιων στόχων, ο A. Heywood κατα­ δεικνύει τη σπουδαιότητα ανάμεσα στη σκέψη και τη δράση. Οι πολιτικές ιδεολογίες είναι περι­ γραφικές (ως διανοητικά πλαίσια) αλλά συνάμα είναι διαμορφωτικές της ανθρώπινης αντίληψης και παροτρυντικές τόσο για τη διατήρηση όσο και για την αμφισβήτηση των κοινωνικών δομών. Υπ' αυτήν την έννοια η ιδεολογία, εμπεριέχοντας κι ένα συγκεκριμένο αξιακό πυρήνα, είναι ζωτικής σημα­ σίας για τις σχέσεις ατόμων, ομά­ δων και για τις συσχετίσεις πολιτι­ κών υποκειμένων και εξουσιών. Στη σύγχρονη μάλιστα παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα η διαπίστω­ ση τούτη είναι, αν μη τι άλλο, κοινά παραδεκτή. Επειδή η επιστροφή στο κατανοείν των πολιτικών ιδεο­ λογιών είναι πρόκριμα για την επα­ νεξέταση του ατομικού και συλλογι­ κού μας βίου. Και ως προς αυτήν την προοπτική το εξαιρετικό (και πλήρες από εκδοτική άποψη) βιβλίο του A. Heywood σ υνεισ φ έρ ει, όντως, τα μέγιστα. ■

[ Δ I A B A Ζ Ω 1 b i b a i o k p i t i k h

J

Ν ίκος Κ. Κυριαζής

Η οικονομική επιστήμη στην Αρχαία Ελλάδα α τελευταία χρόνια έχει παρουσιασθεί έντονο ενδιαφέ­ ρον, κυρίως από αμερικανούς ερευνητές όπως ο Josiah Ober, ο Edward Cohen και ο Takeshi Amemiya, για την αρχαία αθηναϊκή οικο­ νομία, που ανατρέπει την εικόνα που είχαμε παλαιότερα, κληροδοτη­ μένη από τους Karl Polanyi, VidalNaquet και Austin. Ενώ, σύμφωνα με τους παλαιότερους, η αθηναϊκή οικονομία ήταν πρωτόγονη, οι νεότε­ ροι, αναλύοντας κυρίως τους δικανικους λόγους του 4ου αιώνα π.Χ., απέδειξαν πως η αθηναϊκή οικονομία ήταν η πρώτη «σύγχρονη» από άπο­ ψη θεσμών, οικονομικών πολιτικών, και οργανωτικών μορφών, όπως τραπεζικό σύστημα, ασφάλειες κ,λπ. Περίεργα, οι έλληνες οικονομολόγοι ερευνητές, όπως ο νυν υφυπουργός Εξωτερικών Πέτρος Δούκας, από «Οικονομικές θεωρίες, αρχές διοίκη­ σης και, εκτός από ελάχιστους, αρ­ χαία ελληνική σκέψη», δεν έχουν ασχοληθεί με αυτή την έρευνα. Εξαί­ ρεση αποτελεί ο καθηγητής Αναστά­ σιος Καραγιάννης, που έχοντας δη­ μοσιεύσει πολλά επιστημονικά άρ­ θρα γύρω από το θέμα αυτό, είναι από τους πλέον ειδικούς. Η Αρχαιο­ ελληνική πρωτοπορία στα οικονομι­ κά είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο του, που ουσιαστικά είναι απαύγα­ σμα της προηγούμενης έρευνάς του. Έχει δύο σκοπούς: Να δείξει ότι η οι­ κονομία της Αθήνας είχε πολλά λει­ τουργικά στοιχεία και μηχανισμούς όμοιους με τους σύγχρονους, με σκο­ πό τη μείωση του «κόστους των συ­ ναλλαγών», και γιατί η διερεύνηση

Τ

της ιστορίας των οικονο­ μικών πρέπει να αρχίζει με την αθηναϊκή. Το βιβλίο εξετάζει θέματα όπως το νομικό καθεστώς που υποστήριξε τις συ­ ναλλαγές στην αγορά, τους κανόνες ηθικής που πάνω τους βασίζονταν η σωστή συμπεριφορά στην αγορά, το σύνολο των θεσμών και αξιών, η επιχειρηματικότητα και το πλέγμα κινήτρων που Αναστάσιος Δ. Καραγιάννης υποβοηθούσαν την ανά­ Αρχαιοελληνική πτυξη. Στο δεύτερο μέρος πρωτοπορία στα του αναλύονται οι οικονο­ οικονομικά μικές ιδέες που υπάρχουν στους αρχαίους συγγρα­ Εκδόσεις Παπαζήση, 2007σελ. 127, φείς, όπως στον Δημόκρι­ σελ. 300, τιμή: 18,00 ευρώ το, τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα κλπ., που ου­ σιαστικά στοιχειοθετούν την άποψη ότι η οικονομική επιστή­ μη ξεκινά στην αρχαία Ελλάδα, περί­ που 2.200 χρόνια πριν από την «επί­ σημη» έναρξή της ως ανεξάρτητης ε­ πιστήμης, το 1776 με τον Πλούτο των εθνών του Adam Smith. Το βιβλίο του Α. Καραγιάννη διαβά­ ζεται ευχάριστα, περιέχει πολλές σημαντικές ιδέες και συμπεράσματα, εκτενέστατη βιβλιογραφική αναφο­ ρά, και ενδιαφέρει οικονομολόγους, ιστορικούς, πολιτικούς επιστήμονες, αλλά και όλους εκείνους που ασχο­ λούνται με την αρχαία Ελλάδα. Αξίζει να διαβασθεί. m 0 Ν. Κυριαζής είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 7 3

άήΗητρθ ΚβββμθλέγκοΗ

Η γοητεία του παρελθόντος χρόνου

Η

Jacqueline de Romilly

έχει διακριθεί παγκοσυίως ως φιλόλογος για τις μελέτες της πάνω στα κ είμ εν α α ρ χ α ιο ελλ η ν ικ ή ς γραμματείας και ιδιαίτερα εκείνα του Θουκυδίδη. Ως μέ­ λος της Γαλλικής Ακαδημίας, αλλά και της Ακαδημίας Αθη­ νών, διακηρύσσει την επανα­ φορά της κλασικής παιδείας, καθώς υποστηρίζει πως η εκ­ μάθηση της αρχαίας ελληνι­ Jacqueline de Romilly κής γλώσσας θα βοηθήσει Τα ρόδα τους ευρωπαίους να κατανο­ της μοναξιάς ήσουν βαθύτερα την ίδια τους τη γλώσσα και συνεπώς Μετάφραση: Άννιι Σπυράκου τον κόσμο τους. Η γνωστή ελληνίστρια έχει εκδόσει πλήθος Εκδόσεις Συνάψεις, 2007 οελ. 142, τιμή: 15,00 ευρώ συγγραμμάτων και δημοσιεύ­ σεων με έκδηλη πάντα την αγάπη της για τη λογοτεχνία. Το παρόν βιβλίο όμως διαφέρει. Αν και το πάθος της de Romilly για τα γράμματα είναι πάντοτε παρόν, αντι­ κείμενο του βιβλίου αποτελούν οι αναμνήσεις και οι αναδρομές της στη ζωή της, μια ζωή πλούσια σε πνευμα­ τικά ερεθίσματα και απολαύσεις. Η ιδιότυπη τούτη αυτοβιογραφία με κανέναν τρόπο δεν συνίσταται από γλαφυρά ή τραγικά ανέκδοτα. Η συγ­ γραφέας, περιορισμένη από τα 95 της χρόνια στο σπίτι της, παρατηρεί τα οικεία αντικείμενα που κοσμούν τον κόσμο της και ορμόμενη από αυ­ τά ανατρέχει σε εποχές αλλοτινές. Η de Romilly δεν ξετυλίγει' μόνη της το κουβάρι του παρελθόντος χρόνου, παρά αφήνει τις αναμήσεις, με τη μορφή γεγονότων, αισθήσεων και συλλογισμών, να την παρασύρουν σε

74 ·

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ένα χαρά λαβυρινθώδη που όμως Φ ναι χαρακτηριστικός της δικής της μο­ ναδικής νόησης, Ιον κορυφαία του χορού, η συγγραφέας κρατώντας τον πυρσό του φωτεινού της πνεύματος περιφέρει τον αναγνώστη στον εσω­ τερικό της κόσμο, ο οποίος αποκαλύ­ πτεται προσεγμένος και πλούσιος. Η περιήγηση στον κόσμο αυτό πραγ­ ματοποιείται, όπως σημειώνει η Ελέ­ νη Τζαβάρα στο επίμετρο της έκδο­ σης, με τρόπο ψυχαναλυτικό. Με μέ­ θοδο που θυμίζει τον ελεύθερο συ­ νειρμό, η de Romilly προσέχει κά­ ποιους λεκέδες, προϊόν δικής της απροσεξίας, πάνω σε ένα παλιό έπι­ πλο και τους παρομοιάζει με τους «λεκέδες» του γήρατος πάνω στο δι­ κό της δέρμα, ξετυλίγοντας έτσι ένα νήμα συλλογισμών πάνω στη φθαρτότητα του σώματος και του πνεύ­ ματος. Με τον ίδιο τρόπο, ένα κέντη­ μα σε καμβά, δημιούργημα της μητέ­ ρας της, την ωθεί να αναλογιστεί τις τρυφερές, καθημερινές πράξεις της μητέρας της, που μικρές σαν βελο­ νιές, την στόλιζαν στα πρώτα χρόνια της ζωής της, καθορίζοντάς την στα επόμενα. Τέτοια μικρά αντικείμενα, όπως κορ­ νίζες, κουρτίνες ή διακοσμητικά άλο­ γα, αντικείμενα που όλοι μας προ­ σπερνάμε στο οικείο περιβάλλον του σπιτιού μας, χρησιμοποιεί η Jac­ queline de Romilly για να εμβαθύνει στον εσωτερικό της κόσμο, μια διαδι­ κασία που είναι γνωστή σε όλους μας, χωρίς όμως να έχουμε όλοι αναπτύξει τον ίδιο βαθμό μαεστρίας. Στο βιβλίο αυτό, έχουμε την ευκαιρία να παρα­ κολουθήσουμε ένα θαυμαστό πνεύμα επ ί το έργω. ■

[ δ ι α β α ζ ω b i b a i o k p i t i k h

J

Διονύσης Ν. Μ αυσ μούτης

Παραγωγική ανάγνωση Δημήτρης Τσατσούλης χώρι­ σε τη συναγωγή των μελετημάτων του, των οποίων μια πρώτη παραπλήσια ή εντελώς διαφο­ ρετική μορφή έχει δημοσιευθεί σε διά­ φορα έντυπα ή πρακτικά συνεδρίων, σε δυο μεγάλες ομάδες. Στην υπό τον τίτλο «Διασταυρώσεις» δημοσιεύονται θεωρητικές προσεγγίσεις που αφο­ ρούν διάφορες τάσεις του ελληνικού θεάτρου· εκκινούν από ορισμένο θεω­ ρητικό ζητούμενο και είναι εμπλουτι­ σμένες από παραδείγματα δραματι­ κών κειμένων ή παραστάσεων. Στη δεύτερη ομάδα μελετών υπό τον τί­ τλο «Διαθλάσεις» τα κείμενα που δη­

Ο

μοσιεύονται είναι επικεντρωμένα στο έργο σύγχρονων συγγραφέων -Αναγνωστάκη, Μανιώτης, Στάικος, Χρυσούλης, Τακόπουλος, Σεβαστάκης- ώστε να αναδεικνύονται οι θεατρικοί μηχανισμοί και η σκηνική υλοποίησή τους, η γλωσ­ σική πλήρωση και οι κανόνες του λόγου ή κάποια μοτίβα και ορισμέ­ νες θεματικές ενότητες των κειμέ­ νων. Στις ερμηνευτικές του προτά­ σεις είναι καταφανές ότι δεν επι­ διώ κει να είνα ι μ ετριο π α θ ής, Ασπάζεται την άποψη του Β. Πούχνερ ότι όλες οι απόψεις έχουν τη δική τους σημασία ή αξία. ■

χΤ

IΣΗΜΕΙ. ΓΡΑΦΗ! ΚΩΔΙΚΕ! ΣΚΌΝΗΣ;

Δημήτρης Τσατσούλης

Σημεία γραφής Εκδόσεις Νεφόλη, 2007 σελ. 400, τιμή: 26.50 ευρώ

Οι Εξόριστοι της Σερανβέλ Β ιβ λ ίο 2 ο : Χ α λ κ ο π ρ ό σ υ τττο ς

Β ιβ λ ίο 1ο: Π τ ε ρ ά ρ γ υ ρ ο ι

ϋϊέράρρυροι Δ ύ ο σ υ ν α ρ π α σ τικ ά βιβ λία π ερ ιπ έτεια ς και φ α ν τα σ ία ς. Κ α τα δ υ θ ε ίτε σ ε μια π όλη π ου κάτω α π ό το υ ς δ ρ ό μ ο υ ς τη ς απ λώ νετα ι έ ν α ς σ κ ο τειν ό ς λ α β ύ ρ ιν θ ο ς . Μ ια π όλη γ εμ ά τη μ υ σ τή ρ ιο και ίντριγκες, α λ χ η μ ισ τές, μ ισ θ ο φ ό ρ ο υ ς , εμ π ό ρ ο υ ς , α ρ ι­ σ το κ ρ ά τες και κ α τα σ κό π ο υ ς.

« ΐ 0τ α ς Β ο υ λ α ζ έ ρ η ς

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ριρίιοηιροηιι'ιιιη Π Ο I Η I Η_______________________ ___________________________________Ανιέζα Ντιέλλη Εκδόσεις ΑΛΔΕ, Κέρκυρα, 2007 Ο δο ιπ όρο ι μια ς ξεχ α σ μένη ς ώ ρα ς σελ. 96, τιμή: 10,00 ευρώ συγγραφέας γεννήθηκε στην Κοριτσά της Αλβανίας το Ι9 83 . Είναι απόφοιτη του τμήμα­ το ς βαλκανικών, σλαβικών και ανατολικών σπουδών του Πανεπι­ στημίου Μακεδονίας στη Θ εσ σ α­ λονίκη. Ζ ει πια στη χώρα μας κι αυτό είναι το πρώτο βιβλίο της στα ελληνικά. Αναφέρω αυτό το μικρό βιογραφικό, γιατί νομίζω ότι σε μεγάλο βαθμό οι προσω­ πικές εμπειρίες αντικαθρεφτίζονται στα ποιήματά της. Ζ ει σε έναν κόσμο ξένο που την περιτριγυρίζει αδιά -

Η

Barry Cunliffe____________________________________ Ο ι α ρχαίοι Κ έλτες Barry Cunliffe ερευνά τη φύση της κελτικής ταυτό­ τητας και παρουσιάζει την πρώτη πλήρη μελέτη για τις φημισμένες σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο της Μ ε­ σογείου κελτικές φυλές, που η προέλευσή τους εξα κο­ λουθεί να προκαλεί ζωηρές συζητήσεις. Ο συγγραφέας διερευνά την αρχαιολογική πραγματικότητα των κατοί­ κων της βαρβαρικής Ευρώπης της Εποχής του Σιδήρου μέσα από τη μελέτη της συγκρότησης ηγεμονιών, τα μο­ ντέλα εξάπλωσης και μετανάστευσης και την ανάπτυξη

Ο

φ ορος κι αυτοαναφορικός. Η ίδια αισθάνεται να ακρο­ βατεί σ ε μια κοινωνία που δεν την καταλαβαίνει. «Ό λ α είναι στα όρια / Ό λ α είναι στο μεταίχμιο / Η τρέλα τό ­ σο κοντά με η λογική / Η αγάπη ένα βηματάκι μακριά / από το μίσος». Ν ιώ θει ξένη και προσπαθεί να γνωρί­ σει τον νέο εαυτό της. Ό μω ς γύρω καραδοκούν μηχα­ νισμοί αλλοίωσης. Η ποίηση είναι ένας τρόπος να ζήσει κάποιος που βιώνει δια φ ορετικά τον κόσμο και σε αυτό η Ανιέζα Ντιέλλη προτείνει τη δική της ποιητική, με πόνο και βαθιά ανθρωπιά. [ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΕΔΑΣ]

Μετάφραση: Εύα Πέππσ Εκδόσεις Οδυσσέας, 2007 σελ. 438, τιμή: 29,00 ευρώ μιας ώριμης «αστικοποιημένης» κοινωνίας. Μ έσα από τη μελέτη της πολιτισμικής πολυμορφίας, των κοινωνικών και θρησκευτικών συστημάτων, της τέχνης, της γλώσσας, της νομοθεσίας και των προφορικών παραδόσεων, ο συγγραφέας καταφέρνει να μας παρουσιάσει μια συναρπαστική εικόνα για τους Κέλ­ τες. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Μ Ε Λ Ε Τ Η _________________ __________________________________ Ιωάννα Χρήστου Μετάφραση: Αλίκη Πιστεύου Π α ιδ ί και η λεκ τρονικ ό π α ιχ νίδι

Εκδόσεις Ταξιδευτής, 2007 σελ, 272, τιμή: 18,00 ευρώ

α ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν προ πολλού αντικα­ ταστήσει τα παλιά παραδοσια­ κά παιχνίδια, κατέχοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή των παιδιών. Ό λ ο και μεγαλύ­ τερ ος αριθμός παιδιών ασχολείται για πολλές ώρες με αυ­ τά, φτάνοντας σ ε ορισ μένες περιπτώσεις σε αλόγιστη ενασχόληση που μπορεί να αποβεί καταστροφική. Χ α ­ ρακτηριστικό π αράδειγμα απ οτελεί η περίπτωση 24χρονου Νοτιοκορεά τη, ο οποίος πέθανε έπειτα από

Τ

70

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

συνεχή ενασχόληση 86 ωρών με το ηλεκτρονικό του. Η συγγραφέας του βιβλίου και διδάκτωρ στο παιδαγω­ γικό τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ιωάννα Χ ρ ή ­ σ του, στην παρούσα μελέτη δ ιερ ευνεί τις πραγματικές διαστάσεις της εκτεταμένης χρήσης του, τις ιδ ιαιτερότητές του σ ε σχέση με τα παραδοσιακά παιχνίδια, τα στοιχεία που το καθιστούν ακαταμάχητα ελκυστικό, αλ­ λά και τα στοιχεία που το καθιστούν επικίνδυνο, προκειμένου να βοηθήσει τους γονείς να συνειδητοποιή­ σουν τι ακριβώς είναι το ηλεκτρονικό παιχνίδι και πό­ τε αρχίζει να κυριεύει τη ζωή των παιδιών τους, προκαλώντας προβλήματα. [Κ.Π.]

Μαριάννα Μπενετάτου_____________ Πέρα από τον Οριενταλισμό Συγκριτική προσέγγιση κινεζικής και ελληνικής φιλοσοφίας ρόλος της φαντασίας και των προκαταλήψεων είναι ιδιαίτερα αισθητός στις σ χέσεις του δυτικού κόσμου με την Κίνα. Η παρούσα μελέτη διερευνά και εξετάζει, μέσω της συγκριτικής φιλοσοφίας, τις συνή­ θειες δύο εντελώς διαφορετικώ ν διανοητικών παραδό­ σεων, της κινέζικης και της ελληνικής. Μ έσα από την αξιολογική ιεράρχηση και την αποφυγή της σύγκρισης ανάμεσα στις δύο παραδόσεις, επιχειρείται να αναδ ειχθούν βασικά και θεμελιώδη αξιώ ματα της κινέζικης φιλοσοφίας και οι απαρχές τους και παράλληλα να ανιχνευθούν οι δ ομές της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας. Πολλά από τα κεφάλαια του βιβλίου αναφέρονται απο­ κλειστικά στην κινέζικη σκέψη και σ ε θέματα που ενώ προβλημάτισαν στο πέρασμα των αιώνων τους Κι­

Ο

ΦΙ ΛΟΣΟΦΙ Α Εκδόσεις Κονιδάρη, 2007 σελ. 269, τιμή 17,00 ευρώ

ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΜΠΕΝΕΤΑΤΟΥ

Πέρααπό ιον Οριενταλισμό

νέζο υς φ ιλ ό σ ο φ ο υ ς , στους κύκλους της αρ­ χαιοελληνικής διανόησης παρέμειναν άγνωστα ή δ ευ τερ ευ ο ύ σ η ς σ ημα­ σίας, όπως είναι το θέμα του εσωτερικού εαυτού και η ταύτισή του με τον πραγματικό άνθρωπο, που εμφανίστηκε ως προβλημα­ τισμός μόνο κατά την περίοδο των στωικών. Η μελέτη ολοκληρώνεται με το ιδ ιαίτερα ενδιαφ έρον κεφάλαιο για τη μακροζωία στην Κίνα, που αποτελεί φιλοσοφι­ κό, μυστικιστικό και θρησκευτικό ιδεώδες.

[Κ.Π.]

- h Συεχειιεη ίων Πνευμαιικών Δυνάμεων - h Ζωή ίου Ιεχοεουό - Το Τεάκρα και ια Ανδρώπινα - Πώε νο γίνουμε Πρακιικοί Μ ϋειικιειέε Ενεργειακά ΠεΒία - Το όνειρο που Αφυπνίζει - Αρχαία ΙΒεωβη ειον Σύγχρονο Τεκωνιεμό - Το Κούρβιεμα ins Αν8ρωπινη5 Φυχήε - Τί είναι ο Τεκιονιεμάε και οι Σκοποί ιου π ιο νόημα ίου Τεκιονιεμού

h)f.

Χαρ. Τρικουηη 134, 11473 Α3ηνα ϋΐλ-fex: 210 3612217, 210 3627426

[

δ ι α β α ζ ω

]

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η ___________ ____________________________________ Αγλαΐα Ντόκα Εκδύσεις Gutenberg, 2007 Η Εικόνα του Εκπαιδευτικού σελ. 247, τιμή: 13,00 ευρώ

στον Ημερήσιο Αθηναϊκό Τόπο

ι εκπαιδ ευτικοί χαίρουν ανα­ γνώρισης, συχνά όμως όχι και κοινωνικής εκτίμησης, γεγο­ νός που κατά κύριο λόγο αποδί­ δεται στην ελλιπή κατάρτισή τους και το χαμηλό μισθό τους. Η κοι­ νωνική τους εικόνα, όμως, φιλοτεχνείται πρωτίστως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, που σκιαγραφούν τόσ ο τους εκπαιδευτικούς όσο και την ίδια την εκπαίδευση, υπό το φως των εκάσ τοτε κινητοποιήσεων και διεκδι­ κήσεων τους. Η Αγλαΐα Ν τόκα εκπόνησε τη δ ιδακτο­ ρική της διατριβή πάνω στην εικόνα του εκπαιδευτικού,

Ο

όπως εκείνη προβάλλεται στον ημερήσιο αθηναϊκό τύ ­ πο, θέλοντας έτσι να μελετήσει διεξοδ ικά τη συχνότη­ τα εμφάνισης στον τύπο θεμάτω ν που αφορούν στους εκπαιδευτικούς και στην εκπαίδευση, αλλά και το σχο­ λιασμό τους. Στο βιβλίο αυτό, παρουσιάζονται τα ευ­ ρήματα της έρευνας που εξέτα σ ε τα δημοσιεύματα του Ι9 8 6 και Ι9 98 , έτη σημαδιακά, καθώς σηματοδότησαν την έναρξη εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων. Η μελέτη των ευρημάτων αυτών μπορεί να βοηθήσει εκπαιδευτι­ κούς, αλλά και πολιτικούς στο σχεδίασμά αποτελεσμα­ τικότερης πολιτικής. [ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

Μελανθία Κοντοπούλου____________________________ ____________ Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ι Α

Παιδί και Ψοχοκοινωνικες Δυσκολίες Μια Ψυχοδυναμική Οπτική

Εκδόσεις Gutenberg, 2007 σελ. 361, τιμή: 21,00 ευρώ

συναισθηματικός κόσμος των παιδιών συχνά αντι­ μετωπίζεται από τους ενήλικες του περιβάλλοντος τους ως παρόμοιος με εκείνον των ενηλίκων. Μια τ έ ­ τοια όμως παραδοχή κάθε άλλο παρά συμβάλλει στην ορθή προσέγγιση των δυσκολιώ ν που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στην αναπτυξιακή τους πορεία ή σ ε μια προ­ βληματική κατάσταση. Σκοπός του παρόντος βιβλίου εί­ ναι να βοηθήσει τον αναγνώστη να κατανοήσει το παι­ δί που αναμετράται με αναπτυξιακές δυσκολίες στο παιχνίδι, στη μάθηση, στην κοινωνικοποίηση, στη σ ε­ ξουαλικότητα, στο άγχος ή στις βιολογικές λειτουργίες. Επιπροσθέτως, εξετάζονται δ υσ χερείς καταστάσεις,

όπως το διαζύγιο, η υιοθεσία, η απώλεια, η κακοποίηση, η ασ θέ­ νεια και η ανεπάρκεια. Η συγ­ γραφέας επιθυμεί μέσα από το βιβλίο της να ευαισθητοποιήσει τους ενήλικες σε ό,τι αφορά στον παιδικό ψυχισμό, αλλά και να τους καθοδηγήσει, όχι όμως χειραγωγώντας τους με την παροχή εύκολων λύσεων, παρά καλλιεργώντας τους τη δεξιότητα της αναζήτησης των λύσεων από τους

Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ι Α ______________

______________________________________ Ray Grasse

Ο

Μετάφραση: Κώστας Σπίγγος Εκδόσεις Κυβέλη, 2007 σελ. 350, τιμή: 22,60 ευρώ υνυφαίνοντας τις αρχαίες ενο­ ράσεις με τις σύγχρονες διδα­ σκαλίες περί ιερής ψυχολογίας, αστρολογίας και ενέργειας, ο συγ­ γραφέας προσπαθεί να σφυρηλα­ τήσει νέους δεσμούς ανάμεσα στις προσωπικές μας ε ­ μπειρίες και τις λεπτές διεργασίες του σύμπαντος. Το βιβλίο αυτό προσπαθεί να δ ιδάξει τον αναγνώστη πώς να αποκωδικοποιήσει τα συμβολικά μηνύματα που κρύ-

Σ

78

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

[ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

Το όνειρο που αφυπνίζει βονται μέσα σε ανθρώπους, τόπους, αντικείμενα και πε­ ριστατικά που συναντάει στην καθημερινή του ζωή. Ο υ ­ σιαστικά πρόκειται για μια ευαίσθητη εξερεύνηση της χαμένης τέχνης της συμβολιστικής σκέψης, που προκαλεί σκέψεις και συζητήσεις στο σύγχρονο άνθρωπο, ο οποίος, καταπιεσμένος από την κοινωνία της ευμά­ ρειας, προσπαθεί να αναζητήσει την καρδιά της ανθρώ­ πινης φύσης και την άκρη του σύμπαντος. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

[ Δ IA BAΖ Ω I β

ι

β

λ

ι

ο

π

α

ρ

ο

υ

ς

ι

α

ς

η

!

GeraldHUther____________________________________ __________ Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ι Α Πώς από το Στρες Γεννιούνται Συναισθήματα

Μετάφραση: Μαριπάλα Κολοκάτσα Εκδόσεις Πολύτροπον, 2007 σελ. 135, τιμή 15,68 ευρώ

ο στρες κατηγορείται ως αιτία πλήθους ψυχικών, συναισθηματικών, αλλά και σωματικών νοσημάτων που πλήττουν τον σύγχρονο άνθρωπο. Τα ράφια των βιβλιοπωλείων ξεχειλίζουν από εγχειρίδια αυτοβοήθειας με στρατηγικές καταπολέμησης τούτης ακριβώς της «μάστιγας». Ο καθηγητής νευροβιολογίας Gerald H ith e r έρχεται να μας προσφέρει μια καινοφανή θεώ ­ ρηση του θέματος αυτού. Μ ελετά την αντίδραση στρες ως σημαντικό παράγοντα στην εξέλιξη των ειδών, δ ε­ δομένου ότι οι καλύτερα προσαρμοσμένοι οργανισμοί έχουν τα εφόδια να αντιμετωπίσουν απ οτελεσματικό­ τερα τις στρεσογόνες καταστάσεις. Κατά το ίδ ιο μέτρο, τα άτομα που χρησιμοποιούν το σ τρες ως ένδειξη κιν-

δύνου αναλύουν ορθά την κα­ τάσταση που βιώνουν όντας σ ε α δ ιέξο δ ο και συνεπώς έχουν τη δυνατότητα να αντι­ μετωπίσουν την αιτία του στρες. Ο συγγραφέας παρου­ σιάζει ένα εξαιρετικά προσεγ­ μένο βιβλίο, γραμμένο με λό­ γο απλό, παραθέτοντας παράλληλα επιστημονικά κείμε­ να, με σκοπό το πόνημά του αυτό να ικανοποιήσει κά­ θε αναγνώστη, ανεξαρτήτως της οικειότητάς του με την επιστήμη της νευροβιολογίας. [ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

Βιολογία t o o Φόβου

Τ

• εκδόσεις Κ Ε Δ Ρ Ο Σ ,ά & ε φ η Ρ ν κ ό Μ ^ '

Φ ωτεινή Τσαλίκογλου Η ΝΕΡΑΙΔΑ ΤΗ Σ ΓΗΣ Ζωγραφιές: Α λέξης Κυριτσόηουλος

Μ αρία Ρουσάκη ΜΙΑ ΚΟΚΚΙΝΗ ΚΑΡΑΜΕΛΑ ΜΑΖΙ Μ Ε Τ Η Ν ΚΑΛΗ Μ ΕΡΑ Εικονογράφηση: Πωλίνα Παπανικολάου

Κώστας Καραούλης ΡΑΔΙΚ ΟΣΠΟΡΟΣ 0 ΚΟΣΜΟΔΙΑΣΤΗΜ ΟΠΟΡΟΣ Εικονογράφηση: Ράνια Βαρβάκη

Αλεξάνδρα Μπιζή ΚΛΩ ΝΗ ΚΟΥ. Η ΜΑΓΙΣΣΑ ΜΕ ΤΑ ΔΟΡΑ Εικονογράφηση: Χρηστός Δήμος

Λ ένα Μ ερίκα TO BLOG ΤΟΥ ΕΥΤΥΧΗ Εικονογράφηση: Γιώργος Δημητρίου

Γιάννης Ρεμούνδος ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΜΕ ΤΗ ΡΙΓΑΝΗ Εικονογράφηση: Χρηστός Δήμος

AΔ

To έ κ β ε ο η

και

& > *λ ίο “

αγορά εκδότες

φ

' r l ι.

/ F i x

i

/ Λ t tK t ' . 5 :·

a

j *

•s i r

I ^

το συγγραφείς λ ο Υ °* ε *ν'α

ε ι ι η

α

ί δ

ε υ

σ

η

θ έ α τ ρ ο

δ ι α β α ζ ω

]

1η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου ΕΚΕΒΙ, 1 - 4 Φ εβ ρ ουά ριου 2008, HELEXP0, Αθήνα ρθε η ώρα να αποκτήσει το παιδί την έκθεσή του. Η συμβολή του βιβλίου στην ανάπτυξη του παιδιού είναι ανε­ κτίμητη. Η πείρα διδάσκει ότι τα παιδιά που άκουγαν τους γονείς τους να τους διαβάζουν ι­ στορίες ανέπτυξαν πολύ ευκολότερα το λόγο απ' ό,τι τα υπόλοιπα. Η ανάγνωση βοηθά την καλλιέργεια του γραπτού λόγου και της φα­ ντασίας. Απαλύνει τους πρώτους καημούς τους, τους φόβους τους. Αργότερα, το διάβα­ σμα δομεί τη σκέψη, οξύνει την περιέργεια και ευνοεί την αφομοίωση της γνώσης. Το διάβα­

Η

σμα είναι δικαίωμα του κάθε παιδιού!

Στη χώρα μας το παι­ δικό και εφηβικό βι­ βλίο παρουσιάζει άνθιση (62% αύ­ ξηση την τελευ­ ταία πενταετί­ α!) και κατα­ λαμβάνει σχε­ δόν το ένα τέ­ ταρτο (22,4%) της ελληνικής βι«\ J βλιοπαραγωγής, πο­ σοστό εντυπωσιακά υ­ ψηλότερο από κάθε άλλη χώ­ ρα της Ευρώπης (στη Γαλλία 15,6 %, στην Αγ­ γλία 8,4 %, στην Ισπανία 12,7 %, στην Ιταλία 11,4, %, ενώ στις ΗΠΑ το 11,8 %). Έτσι, μια έκ­ θεση για το παιδί ήταν απαραίτητη. Η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου (ΕΠΕΒ) είναι μια τετραήμερη γιορτή, αφιερωμένη στον ξεχωριστό κόσμο του παιδικού βιβλίου. Τέσσερις μέρες για να μεταδοθεί στα παιδιά και στους νέους η χαρά της ανάγνωσης. Μια μαγική συνάντηση ανάμεσα στους συγγραφείς και στους αναγνώστες. Από την πρώτη χρόνιά κιόλας, η Έκθεση φι­

8 4

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

λοξενεί ω ς τιμώμενη χώρα την Ολλανδία, πε­

ρίφημη για τις παιδικές εκδόσεις της. Σε ένα χώρο 3.300 τ.μ., που διαμορφώθηκε ει­ δικά για να φιλοξενήσει τη μεγάλη γιορτή του παιδικού και εφηβικού βιβλίου, οι μικροί επι­ σκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν: • Έκθεση παιδικών και εφηβικών βιβλίων

με όλη τη βιβλιοπαραγωγή των τελευταίων ετών. • Περισσότερες από 50 εκδηλώσεις: παιδι­

κές παραστάσεις, συναντήσεις με αγαπημέ­ νους συγγραφείς και εικονογράφους, θεα­ τρικά και μουσικά δρώμενα, εργαστήρια, εκ­ θέσεις, με κεντρικό θέμα τη σχέση του βι­ βλίου με τις άλλες τέχνες (μουσική, κινημα­ τογράφος, θέατρο, μουσική, ζωγραφική, χορός). • Ειδικό περίπτερο όπου εκτίθενται παλιά α­ γαπημένα παιχνίδια από τις δεκαετίες '30, '40 και '50 και σπάνιες εκδόσεις της ίδιας περιόδου από τη συλλογή του Ε.Λ.Ι.Α. • Το περίπτερο της τιμώμενης χώ ρας Ο λ­ λανδίας, με εξαιρετικές εκδόσεις. • Την πολυταξιδεμένη έκθεση «Dutch Treats» που περιλαμβάνει 84 έργα 13 συγχρόνων Ολλανδών εικονογράφων. Αφού απέσπασε εξαιρετικές κριτικές στη Νέα Υόρκη, στη Μασαχουσέτη αλλά και στην Ευρώπη, η έκ­ θεση θα παρουσιαστεί και στην Αθήνα, στο πλαίσιο της ΕΠΕΒ (σε διοργάνωση του Foundation for the Production and Translation of Dutch Literature). • Προβολές ταινιών μικρού μήκους για παι­ διά και νέους (Camera Zizanio) από το Διε­ θνές Φεστιβάλ Ολυμπίας. Αναλυτικές πληροφορίες για την έκθεση θα βρείτε στην ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ, www.ekebi.gr, και στην ιστοσελίδα της έκθε­ σης, www.childrensbookfair.gr ■

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

/V j y O

πατακη www.patakis.gr

Λ *

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΟΥΛΟ'

ΒΑΣΩ ΨΑΡΑΚΗ

Το σοφό βιβλίο της Ιουμουτού

(ZX V K l

?

ψΜ Μ Η ·

Υ Κ ί

I

Κ

% O L & iC t

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ

ΜΑΡΙΑ ΤΣΟΓΚΑ

ΕΛΕΝΗ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ

Θησέας

Έξι φίλοι κι ένα δώρο

ο μύθος του Λαβύρινθου

ΕΚΘΕΣΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΗ HELEXPO Στο περίπτερο μας no 109, Θα συναντή Θα διαβάσουμε βιβλία και Θα συμμετάσχουμ σε πολλές δημιουργικές δραστηριότητες^

Μπες στον κόσμο των Βιβλιοφάγων!

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Π Α ΤΑ Κ Η

www.patakis.gr

ΤΗΛ.: 210.36.50.000, e-mail: info@ patakis.gr, sales@patakis.gr

I

Δ I A B A Ζ Ω ]

Γιάννης Ν. Μπασκόζος

Το βιβηίο για παιδιά

αλλάζει μαζί με τα παιδιά

Τ

ο παιδικό βιβλίο αλλάζει με γρήγορους ρ υθ­ μούς και δ είχνει ευπ ροσ αρμοσ τικότητα στις επιταγές των καιρών. Κ ά θε χρόνο εκδίδο ντα ι όλο και πιο πολλά βιβλία. Ο ι γονείς βρίσκονται σε ένα «ντελίρ ιουμ» π ροσφοράς γνώσης και φ αντα­ σίας στα παιδιά το υ ς -κ α ι καλά κάνουν, καθώς το βιβλίο είναι το καλύτερ ο εφ ό δ ιο για τη δ ιαμόρφ ω ­ ση της παιδικής προσωπικότητας. Ο ι μικρές ηλικίες, αυτές των νηπιαγωγείων, κ ερ δ ί­ ζουν πόντους, καθώς η παραγωγή σ τρ έφ ετα ι δ ιαρ ­ κώς προς αυτά τα παιδιά. Η ευαισ θησ ία των γονέων τρ ο φ ο δ ο τεί τις αναζητήσεις των εκδοτικώ ν οίκων και αυτοί με τη σειρά το υ ς προσφ εύγουν στις δ ιε­ θν είς αγορές για να καλύψουν την ζήτηση. Τ α βι­ βλία δρασ τηριοτήτω ν και γνώσεων υπερδιπλασιά­ στηκαν τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, παρατηρείται κι αλλαγή της θεματολογίας. Τα παραμύθια παραμένουν η πρώτη ύλη, αλλά δ εν λείπουν και τα «νέα π αραμύθια» που τρ οφ οδ οτούν ται από τις σ ει­ ρές της τηλεόρασ ης, του ς φ αντασ τικούς ήρωες των ηλεκτρονικώ ν παιχνιδιώ ν και του ς ήρωες που πλά­ θει η φαντασία των συγγραφέων παιδικών βιβλίων σ ε όλο το ν κόσμο.

Η θ ε μ α τ ο λ ο γ ία κα ι οι ν έ ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ίς «Η θεματολογία αλλάζει, αλλά αυτό γίνεται άνωθεν ή έξω θεν», σχολιάζει ο Μ άνος Κοντολέων, λο γο τέ­ χνης και σ υγγραφέας παιδικών βιβλίων. Διευ κρ ινίζει ότι μπορεί να υπάρχει πλουραλισμός στη θ ε μ α το ­ λογία, αλλά είναι επιφανειακός, καθώς «από τα βι­ βλία για παιδιά λείπει πολλές φ ορ ές η ελληνική πραγματικότητα. Α ν και υπάρχουν πολλοί νέοι συγ­ γραφ είς, με πλούσια παραγωγή, εντούτο ις δεν φ αί­ νεται κάποιος να ξεχ ω ρίζει με την π οιότητά του . Ο ι π αλαιότεροι παραμένουν σ ημεία αναφ οράς και εξα κολ ουθο ύν να κ ερδ ίζου ν και το αγοραστικό κοινό. Λ ε ς και οι νεό τερ ο ι με του ς π αλιότερους δεν έχουν καμία σ χέση», συμπληρώνει ο Μ άνος Κοντολέων. Επίσης, παρατηρείται σαφής έλλειψη

8 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

βιβλίων με ειδ ικό π ερ ιεχόμενο για παιδιά, όπως π.χ. μονογραφ ίες, ισ τορικά χρονικά, κ.ά. «Για σ κεφ τείτε μια μονογραφία για το ν Βιζυηνό, γραμμένη ειδικά για παιδιά», καταλήγει ο κ. Κοντολέων.

Τα κ ρ ιτ ή ρ ια Φ υσ ικά το πρόβλημα του γονιού είναι το πώς θα δ ιαλ έξει το κατάλληλο βιβλίο για το παιδί του. Π ά ­ νω σ τον πάγκο το υ βιβλιοπωλείου το ν προ(σ )καλούν εκ ατον τάδ ες τίτλοι με φ αν ταχ τερές εικόνες και χρώ ματα. Δ εν είναι όλα τα βιβλία για παιδιά κα­ λά ή για να το διατυπώσω δ ιαφ ορετικά: υπάρχουν καλά, αδιάφ ορα και κακά βιβλία για παιδιά. Ο ρ ό­ λος του γονιού είναι σημαντικός. Πρέπ ει αυτός πρώτα να ξέρ ει για να μπορεί να διαλέξει. Πρέπει να σ υμβουλεύεται ανθρώπους που ξέρ ο υ ν ή ακόμα κι άλλους γονείς που έχουν διαβάσει τέτο ια βιβλία. Ο ι γονείς δ εν φ είδονται χρημάτω ν για την αγορά παιδικών βιβλίων, θέλουν τα καλύτερα για τα παιδιά τους, ακόμα κι αν οι ίδ ιοι δ εν διαβάζουν. Δ εν ξ έ ­ ρουν όμως ότι αυτό μακροπρόθεσ μα θα γίνει κατα­ νοητό από το παιδί του ς. Πώ ς θα του πουν «διάβα­ σ ε ένα βιβλίο», όταν αυτοί «κολλάνε» καθημερινά επί ώρες στην τηλεόραση; Από την άλλη, όλοι πα­ ρ αδέχονται ότι το σ χολείο βρίσκεται ακόμα μακριά από το να μπορεί να τρ ο φ ο δ ο τεί τα παιδιά (κι αυ­ τά των χαμηλών εισ οδηματικώ ν τάξεω ν) με καλά βι­ βλία, αφ ού οι σ χολικές βιβλιοθήκες είναι η ε ξα ίρ ε­ ση του κανόνα. Ό μ ω ς η φιλαναγνωσία δ εν μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο από το σπίτι. Τ ο παιδί κάποια στιγμή θα πάει σ το σ χολείο κι εκ εί μεταβιβάζονται οι ευθύνες της σχέσης το υ παιδιού με το βιβλίο. Αλλά ποιος α κ ο ύ ει...

Η α γο ρ ά τ ο υ π α ιδ ικο ύ β ιβ λ ίο υ Π ρ όκειτα ι για την πιο υγιή αγορά σ το χώρου βι­ βλίου. Από το 2001 μέχρι σήμερα καταγράφεται συ­ νεχώς αύξηση τίτλων. 13,9% το 2006, έναντι του

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

2005 και 6 1,6%,σ ε σύγκριση με το 2 0 0 1. Από αυτά, τη μερίδα του λέοντος απ οτελούν τα μεταφρασμένα βιβλία, σ χεδόν τα 2/3 του συνόλου της παραγωγής. Τα βιβλία για παιδιά προσχολικής ηλικίας βρίσ κο­ νται στην πρώτη θέση της παραγωγής, με ποσοστό 45% του συνόλου. Α κ ολο υθούν τα βιβλία παιδικής και εφ ηβικής λογοτεχνίας, με 21,6%, τα βιβλία παι­ δικών δραστηριοτήτω ν, με 20,6%, και τα παιδικά βι­ βλία γνώσεων, με 1 1,8%. Α ς σ ημειω θεί ότι ο διαχω­ ρισ μός σ ε βιβλία γνώσεων, δρασ τηριοτήτω ν κ.τ.λ. έχει ένα βαθμό σ χετικότητας, ιδίω ς ότα ν μιλάμε για παιδιά μικρών ηλικιών. Τα βιβλία που σ χετίζο ντα ι με παιδικές δ ρα σ τηριότητες (ζωγραφική, μουσική, θέα τρ ο , χο ρ ό , χ ειρ οτεχ νία, κατασ κευές κ.τ.λ.) ση­ μείω σαν κατακόρυφ η άνοδο +121% , δηλαδή από το υ ς 193 τίτλους το 2001 έφ τα σ αν σ τους 42 6 τ ί­ τλους το 2006. Αλλά και τα βιβλία γνώσεων γνώρι­ σαν μεγάλη αύξηση, καθώς από το υ ς 53 τίτλους

το υ 2001 φ τά σ α με στους 243 τίτλου ς το 2006. Τα βιβλία ελλήνων σ υγγραφέων αυξήθηκαν, επίσης, από 5 5 1 τίτλου ς το 20 05 σ ε 64 8 τίτλους το 2006 (+17,6% ).

Οι π α ρ α γ ω γ ικ ό τερ ο ι ε κ δ ό τ ε ς π αιδ ικώ ν β ιβ λίω ν (στοιχεία ΕΚΕΒΙ 2006) * Σαββάλας 335, M odern Tim es 208, Πα τάκης 176, Αγκυρα I 12, Παπαδόπουλος I I I , Μίνωας 97, Κ έ­ δ ρος 97, Ψ υχογιός 88, Susaeta 83, Ελληνικά Γράμ­ ματα 64, Le Ballon 68, Μ αλλιάρης Π α ιδ εία 46, Εκδο­ τικός Ο ρ γανισ μός Λ ιβάνη 38, Joconda 36, Καλοκάθη 31, Κεντικελένη/Α κμή 24, Μ εταίχμιο 23, Σμυ ρνιωτάκης 17, Καστανιώ της 17, Αναζήτηση 15, Δ ιά ­ πλαση 15. ■ (* οι αριθμοί αναφέρονται σε νέους τίτλους)

Οι εκδότες μιΑάνε M0VO

Αργύρης Καστανιώτης, Υπεύθυνος παιδικού βιβλίου εκδόσεων Καστανιώτη

ποιοτικά βιβλία έξαρση του παιδικού βιβλίου για τα παι­ διά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Π ρ όκ ειτα ι για μια φυσιολογική έξα ρσ η, απ οτέλε­ σμα των βαθύτερω ν αλλαγών που έχ ουν σ υμβεί στην κοινωνία. Ο χ αρακτήρας αυτής της ανιούσας ζήτησης είναι πολύ δυναμικός και πολύ ανταγωνι­ στικός, καθώς οι απαιτήσεις της σ ύγχρονης εκπαι­ δ ευτικής διαδικασίας, παρά τις ελλείψ εις και τις αδυναμίες της, είναι ιδια ίτερ α υψ ηλές σ ε σχέση με το παρελθόν. Επίσης, πολλοί από του ς νέους γο ­ νείς, ανεξάρ τητα από το εισ όδημά τους, κατανοούν πλέον τη μεγάλη αναγκαιότητα της εξοικείω σ ης των παιδιών το υ ς με το καλό βιβλίο και το ποιοτικό παι­ χνίδι και προσπαθούν να ανταπ οκριθούν με το ν πιο ωφέλιμο τρόπο.

Η

Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; Δυσ τυχώ ς, είναι ευθέω ς ανάλογη. Τ ις π ερ ισ σ ότε­ ρες φ ορ ές τα ποιοτικά βιβλία, λόγω σοβαρού πε­ ρ ιεχομένο υ και π ροσεγμένης εκδο τικής εμφάνισης, ενσωματώνουν υψηλά κόστη που αντανακλώνται και στην τιμή. Ό μ ω ς, από την άλλη, μια επιλογή που σ τηρ ίζεται κυρίως στην τιμή και όχι στην ποιότητα, λειτουρ γεί τελικά αντιστρόφω ς ανάλογα ως προς το απ οτέλεσμα που επιδιώ κουμε να έχ ει ένα βιβλίο, που απ ευθύνεται στις πιο τρ υ φ ερ ές ηλικίες και το οποίο οφ είλ ει να διαμορφ ώ νει χ αρ ακτήρες, να με­ ταλαμπ αδεύει γνώσεις, να καλλιεργεί τη φαντασία και την κριτική σκέψη. Είναι πολλοί οι γο νείς που το αντιλαμβάνονται και επιλέγουν ανάλογα βιβλία για

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

37

δ ι α β α ζ ω

]

τα παιδιά τους. Στις εκδό σ εις Καστανιώ τη έχ ο υμ ε ένα σαφή και απαράβατο σ τόχο: να εκ δ ίδ ο υ μ ε ποιοτικά βιβλία και να τα δ ια θ έτο υ μ ε στη χ αμηλότερη δ υνατή τιμή.

σ εις που δ εν ενσωματώνουν την παιδαγωγική και την εκπαιδευτική γνώση, ο ύ τε μια σύγχρονη εικαστική αντίληψη, αλλά αρκούνται σ το να εικονογραφ ούν, με «τηλεοπ τικούς» όρ ους, προχειρ ογρ αμμένα κείμενα,

Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Η νέα τάση που χαρακ τη ρ ίζει τα βιβλία για Η νέα τάση που χαρακτηρίζει τα βιβλία παιδιά υποτάσσει το βι­ για παιδιά υποτάσσει το βιβλίο στο παιχνίδι, βλίο σ το παιχνίδι, ακ ο ­ ακολουθεί δηλαδή την πεπατημένη λο υ θεί δηλαδή την πεπα­ του πρόσκαιρου κέρδους, για τις ανάγκες τημένη το υ πρόσκαιρου κέρδ ους, για τις ανάγκες του οποίου αναπαράγονται φτηνές του οποίου αναπαράγοπαγκοσμιοποιημένες εκδόσεις νται φ τηνές παγκοσμιοποιημένες εκδό σ εις, που συνίστανται σ ε φτηνά παι­ Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ χνίδια σ υσκευασίας βιβλίου, χωρίς τα υτότη τα, τα λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ οποία κάνουν το γύρο το υ κόσ μου σε χαμηλή τιμή κρά παιδιά; και σ ε ακόμα πιο χαμηλή π οιότητα. Ω στόσ ο, η θ ε ­ Βασικός όρ ος για να αξιολογήσ ουμε ως ποιοτικό ματολογία του βιβλίου για παιδιά έχει δ ιευρ υνθεί, ένα βιβλίο, ώστε να το επ ιλέξο υμε και να το εκδώ καθώς δίνεται ιδ ια ίτερ ο βάρος πλέον σ ε νέες κα­ σ ουμε, είναι να σ υνδυάζει αρμονικά το λόγο με την τευ θύν σ εις και σ ε θέμ α τα σ ύγχρονου κοινωνικού εικόνα, τις π ροσ φ ερόμ ενες γνώσεις με την προ­ π ρ οβληματισ μού (παγκοσμιοποίηση, οικολογική σ φ ορό τερ η μ έθ ο δ ο προσέλκυσης του εν δ ια φ έρ ο ­ σ υνείδηση, συλλογικότητα, κ.ά.). Χ αρ ακτηρισ τικό ντος το υ παιδιού. Τ ο πρόβλημα σ το οποίο αναφ έ­ παράδειγμα απ οτελούν τα βιβλία των σειρ ών μας ρ εσ τε υπάρχει κατά κανόνα σ ε εκ δ ο τικ ές π ροτά« Τ ο μήλο της γνώσης» και «Σ κέψ ου μαζί μου». ■

,

,

0 ανταγωνισμός εχει ανεβάσει

Γιώργος Κατσίγιαννης, Διευθυντής πωλήσεων εκδύσεων Susaeta

ιο ν πήχη σ την π οιότητα έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Σ το ότι πλέον οι γονείς, είτ ε είναι οι ίδ ιοι σ υσ τημα­ τικο ί αναγνώ στες είτ ε όχι, εκτιμού ν το βιβλίο ως απ αραίτητο για το παιδί τους, από πολύ μικρή ηλι­ κία. Ο ι εκ δ ό τες, αναλαμβανόμενοι αυτή την τάση, ανταποκρίνονται και δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σ το παιδικό βιβλίο.

Η

33

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; Ο ολοένα αυξανόμενος ανταγωνισμός έχει ανεβάσει τον πήχη στην ποιότητα και παράλληλα πιέζει διαρ­ κώς τις τιμές προς τα κάτω. Ο σημερινός αγοραστής αναζητά ένα παιδικό βιβλίο που θα συνδυάζει το κα­ τάλληλο και ενδιαφ έρον π εριεχόμενο με την ελκυστι­ κή εμφάνιση και θα προσφέρεται σε προσιτή τιμή.

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Σίγουρα τα βιβλία που απ ευθύνονται στα μικρά παι­ διά έχουν πολύ πιο εντυπωσιακή εμφάνιση σ ε σ χ έ­ ση με το παρελθόν. Α υ τό ο φ είλετα ι στην ανάπτυξη της τεχνολογίας και στην εξέλ ιξη της αγοράς, που έχουν καθιερώ σει στην αγορά πρωτότυπα βιβλία, όπως πάνινα, πλαστικά, τρ ισ διάσ τα τα και άλλα. Ω στόσ ο, αυτή η εξέλ ιξη δ εν είναι εις βάρος του λό­ γου. Ν έο ι και παλιοί συγγραφ είς εξα κο λ ο υθο ύν να βρίσκουν δ ιέξο δ ο και προβολή στην ανερχόμενη αγορά το υ παιδικού βιβλίου. Η εικόνα, μάλλον, σ τη­ ρίζει και φ ω τίζει το λόγο, παρά τον υποτιμά. Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Σαφώς έχ ει δ ιευρ υν θεί η θεματολογία των παιδικών βιβλίων. Α υ τό οφ είλετα ι, ανάμεσα στα άλλα, και στη δ ιεθνή αγορά δικαιω μάτων. Ο ι έλληνες εκ δ ό τε ς έχ ο υ ν π ρ όσβαση και σ υχνή σ υ μ μ ετο χ ή σ τις δ ιε ­

θ ν ε ίς ε κ θ έ ­ σ εις βιβλίου. Η S usa eta , α ν ή κο ντα ς σ ε έν α ν ό μ ι­ λ ο ε κ δ ο τ ιρ ή σ εω ν με π α ρ ο υ σ ία σ ε π ο λλές χώ ρ ες, έχ ει α ν τ ιλ η φ θ ε ί

Οι γονείς, είτε είναι οι ίδιοι συστηματικοί αναγνώστες είτε όχι, εκτιμούν το βιβλίο ως απαραίτητο για το παιδί τους, από πολύ μικρή ηλικία νωρίς την ανοδική τάση που δια μορφ ώ νεται για βι­ βλία για πολύ μικρές ηλικίες (0-3 ετώ ν) και τα δ ια­ φ ορ ετικ ά φ ορ μάτ. ■

Π ίν δ α ρ ο ς ,« μ ικ ρ ό ς γ ά ιδ α ρ ο ς Ο Πίνδαρος, ένας χαριτωμένος μικρός γάιδαρος, ανακαλύπτει τον κόσμο γύρω του, το περιβάλλον του δάσους και τα άλλα ζώα. Μια νέα σειρά με υπέροχη εικονογράφηση που θ α εντυπωσιάσει μικρούς και μεγάλους.

Φειδίου 18,106 78 Αθήνα, τηλ.: 210 5234415, www.erevnites.gr

I

δ ι α β α ζ ω

]

η

εικόνα ισχυρότερη του ηόγου,

Γιάννης Κωνστανταρόπουλος, Εκδότης, εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

για όΠ ες τις η λικίες έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; α. Είναι αλήθεια ότι οι νέοι γονείς εκτιμούν περισ­ σ ότερ ο πλέον το βιβλίο ως πνευματικό αγαθό και νιώθουν ότι έχουν την ανάγκη να «εκπαιδεύσ ουν» τα παιδιά τους, από μικρή ηλικία, να αγαπούν τα βι­ βλία. β. Σ το κλασικό βιβλίο-παραμύθι έχουν π ρ οσ τεθεί πολλά άλλα είδη βιβλίων: με χ οντρό χαρτόνι για να μην κ ατασ τρέφ ονται, με ηλεκτρονικά μέρη για πα­ ραγωγή ήχων και φωτισμού, πάνινα, πλαστικά επι­ πλέοντα σ το νερό, κοκ. Έτσι, το βιβλίο γίνεται πιο εντυπωσιακό και ελκυσ τικό και αρχίζει να υποκαθιστά παιχνίδια. γ. Τέλ ος, επειδή εκ δ ο τικ ο ί οίκοι με εξειδ ίκευ σ η σε άλλους το μ είς (σχολικά βοηθήματα, λογοτεχνία, κλπ.) επιδιώκουν την είσ οδ ο σ το χώρο το υ παιδι­ κού βιβλίου, επ έλεξαν την κατηγορία προσχολικής ηλικίας, θεωρώντας την ως «εύκολη υπόθεση».

Η

παιδί, όπως παιχνίδι και dvd. Δ εν υπολογίζω το ανώνυμο παιχνίδι κινέζικης προελεύσεω ς, το οποίο δ εν παρέχει καμιά εγγύηση π οιότητας και ασ φ ά­ λειας και γι' αυτό είναι φτηνό. Τα τελ ευταία 5 χ ρ ό ­ νια, ο μεγάλος ανταγωνισμός σ το χώρο του βιβλίου έχει κρατήσει τις τιμές καθηλω μένες και σε κάποιες περιπτώσεις καθοδ ικές. β. Ο ι γονείς επιλέγουν κυρίως «επώνυμα» παιδικά βιβλία, δηλαδή βιβλία γνωστών ελλήνων συγγρα­ φέων ή με γνωστούς ήρωες από την τηλεόρασ η ή τον κινηματογράφ ο. Ο εκ δο τικ ό ς οίκος παίζει, επί­ σης, ρόλο στην επιλογή το υ βιβλίου από το γονέα. Ό σ ο πιο επώνυμος είναι ή όσ ο περ ισ σ ότερ ο ε ξ ε ι­ δ ικ εύετα ι σ ε έναν το μ έα έχ ει π ιθανότητες να κερ ­ δίσ ει τον αναγνώστη. Π ολύ σημαντικό ρ όλο παίζει και η καλαίσθητη εικ ονογράφ ησ η ή το θέμα το υ βι­ βλίου. Η τιμή πάντως δ εν είναι σοβαρός παράγο­ ντας στην επιλογή ενός παιδικού βιβλίου.

Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Νομ ίζω πως η εικόνα ήταν πάντα ισ χυρότερη του λόγου για όλες τις ηλικίες. Άλλω στε, τα μικρά παι­ διά μαθαίνουν κυρίως μέσω των εικόνων. Ο ι νέες τεχνολογίες βοήθησαν τα βιβλία να γίνουν ελκυσ τικότερ α με ω ραίες εικόνες, ενώ οι πιο μοντέρ νες ει­ κ ονογρα φ ήσεις αναδεικνύο νται σ ε «έργα τέχνης». Το παιδικό βιβλίο έχει πάψει να είναι

Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; α. Τ ο παιδικό βιβλίο έχ ει πάψει να είναι φτηνό, όπως ήταν πριν από 15 -2 0 χρόνια. Π ουλιέται στην ίδια τιμή με τα αντίσ τοιχα βιβλία στη Γαλλία, στην

φτηνό, όπως ήταν πριν από 15-20 χρόνια. Πουλιέται στην ίδια τιμή με τα αντίστοιχα βιβλία στη Γαλλία, στην Ιταλία και στην Ισπανία, τη στιγμή που ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα είναι χαμηλότερος Ιταλία και στην Ισπανία, τη στιγμή που ο κατώ τα το ς μισθός στην Ελλάδα είναι χ αμηλ ότερος. Είναι σαφώς φ τηνό τερ ο από αυτά του Η νω μένου Β α σ ιλείου, Π α ρ α μ έ ν ε ι, επ ίσ η ς, φ την ότερ ο συγκριτικά με άλλα είδη για το

90

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Έχει τροποποιηθεί η θεμα­ τολογία του παιδικού βι­ βλίου και σε τι; Εσείς λαμ­ βάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυ­ τές; α. Η θεματολογία των βιβλίων προσχολικής ηλικίας δ εν έχει αλλάξει τρ ομερ ά, Ζώ α, σπίτι, φύση, αρ ιθμοί, κοκ. Π αρουσ ιάζονται, όμως, με διαφ ορ ετική, κ άθε φ ορά, εικονογράφ ηση, η οποία επ ηρεάζεται από τις τά σ εις της εποχής: πριγκιπ ισσομανία, π ειρατομανία, κοκ. β. Α ν θέλο υ μ ε να επ ιτύχουμε το υ ς σ τόχους μας, πρέπει όχι μόνο να λαμβάνουμε υπόψη τις τάσεις, αλλά και να τις προβλέπουμε. Η σπουδαιότερη ε ξέ λιξη είναι ότι οι γο νείς αγοράζουν πλέον με κριτήριο την π οιότητα το υ βιβλίου κι όχι την τιμή. Είναι

Το διάβασμα είναι δικαίωμα κάθε παιδιού!

απ αιτητικοί και για το π ερ ιεχ ό μ εν ο και για την εικ ο νογράφ ησ η και για την ποιότητα κ ατασ κευής. Και δ εν π ρόκειται να ξο δ έψ ο υ ν ένα ευρώ για οπ οιοδή -

π οτέ βιβλίο που το υ λείπει κάτι από τα παραπάνω, Λ ρ α , η σ π ουδαιότερ η τάση είναι η επιμονή στην ποιότητα. ■

Αριάδνη Μ οσχονά, Υπεύθυνη παιδικού βιβλίου εκδόσεω ν Κέδρος

Υπερπροσφορά π αιδικού β ιβλίου έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Σ τ ο γεγονός ότι είναι π ερ ισ σ ότερ οι πια οι γο νείς που, ακόμα κι αν δ ε διαβά ζουν οι ίδιοι, θεω ρ ούν υποχρέωσή το υ ς να αγορά σ ουν βιβλία για τα παιδιά του ς. Τ ο ότι τα παιδιά σ την ηλικία αυτή δ εν έχ ο υ ν σ χολικές υπ οχρεώ σ εις σ υντελεί, επίσης, σ το να το υ ς διαβά ζουν οι γο νείς π ερ ισ σ ότερ α βιβλία. Η αυξημένη αυτή ζήτηση έφ ερ ε, οδ ήγησ ε, πάντως, σ ε υπερπροσ φ ορά τα τελ ευ τα ία χρόνια.

Η

Έ χ ει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Ν α ι, αρ κετά, και είναι ως ένα βαθμό λογικό εφ όσ ον ζο ύ μ ε σ την εποχή τη ς εικόνας, όπου το βιβλίο κα­ λείται να « τ ρ α β ή ξει» τα παιδιά από την τηλεόρ ασ η και το ν υπολογιστή. Είναι, επίσης, αλήθεια πως πο­ λύ συχνά α ρ ισ του ργ ηματικές εικ ό ν ες ντύνο υν μ έ­ τρ ια κείμενα. Γιατί όμω ς αυτό να το θε ω ρ ήσ ουμε απαραίτητα κακό; Τ ο εικ ον ογρ αφ ημέν ο βιβλίο μπο­ ρ εί να λειτουρ γή σ ει και ως ερ γαλ είο εικασ τικής αγωγής.

Ποια είναι η σχέση ποιό­ Βλέπουμε πια πλήθος βιβλίων τητας - τιμής στο παιδι­ όπου σαφώς και ευκρινώς κό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς αναγράφεται η ένδειξη ένα και με ποια κριτήρια βιβλίο για... το ρατσισμό, αγοράζουν; την ξενοφοβία, τη φιλία, Συνήθω ς η σ χέσ η αυτή ε ί­ την οικογένεια, κοκ. Παρότι ναι απολύτως ανάλογη. Ο ι διαφωνώ προσωπικά με ε κ δ ο τικ ο ί οίκοι που επι­ την τάση αυτή -που δ ιώ κουν ένα π οιοτικό απο­ απομακρύνει τόσο πολύ τέλ εσ μ α έχ ο υν και υψ ηλό­ τ ε ρ ε ς τ ιμ έ ς σ τα βιβλ ία το παιδικό βιβλίο από τη μαγεία της λογοτεχνίαςτ ο υ ς , γ ια τ ί α ξ ιο π ο ιο ύ ν α ξ ιό λ ο γ ο υ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ίς είναι μία τάση που όλοι σε και ε ικ ο ν ο γ ρ ά φ ο υ ς , οι κάποιο βαθμό ακολουθούμε. οποίοι έχ ο υν και τις ανά­ λο γες οικ ονο μικές απ αιτήσεις, αλλά φ ρ ο ντίζο υν και το χαρ τί, την εκτύπωση και τη βιβλιοδεσ ία του ς, με απ οτέλεσ μα η τελική τιμή το υ βιβλίου να αυξάνεται. Ο ι γο νείς που έχ ο υν και οι ίδ ιοι γνώση και κ ριτήριο επιλογής δ εν α γορά ζουν με γνώμονα την τιμή, αλλά με σ τό χ ο να δώ σ ουν σ το παιδί το υ ς ένα κ αλογραμ­ μένο και καλοφ τιαγμένο βιβλίο. Μ ε βάση την τιμή αγορά ζουν οι γο νείς που αντιμετω π ίζουν το βιβλίο όπως οπ οιοδήπ οτε άλλο καταναλω τικό αγαθό.

Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τά­ σεις και ποιες είναι αυτές; Ν ο μ ίζω πως ναι, με την έννοια ότι υπάρχει μια τάση το παιδικό βιβλίο να μην είναι μόνο ψυχαγω γικό, αλλά και

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Δ IA BA Ζ θ ]

άμεσα δ ιδ ακτικό. Γι' αυτό και βλέπουμε πια πλήθος βιβλίων όπου σαφώς και ευκρινώ ς αναγράφ εται η έν δειξη ένα βιβλίο γ ια ... το ρατσ ισ μό, την ξεν ο φ ο ­ βία, τη φιλία, την οικογένεια, κοκ. Π α ρότι διαφωνώ

προσωπικά με την τάση αυτή -π ο υ απ ομακρύνει τό σ ο πολύ το παιδικό βιβλίο από τη μαγεία τη ς λο ­ γ ο τεχ ν ία ς - είναι μία τάση που όλοι σ ε κάποιο β αθ­ μό ακολο υθούμε. ■

Αναστασία Παπαδημητρίου, Εκβότρια, εκβάσ εις Άγκυρα

Συνειδητοποιημένοι οι νέο ι γ ο νείς έξαρση του παιδικού βιβλίου για τα παι­ διά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Ο ι νέες γενιές γονιώ ν είναι περ ισ σ ότερ ο σ υνειδη­ τοπ οιημένες για τη σ ημαντικότητα ενός καλού βι­ βλίου στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους. ΓΓ αυ­ τό και προσπαθούν να καλλιεργήσουν τη φιλαναγνωσία στα παιδιά του ς από πολύ νωρίς. Π αράλλη­ λα, όμως, υπάρχει τα τελ ευταία χρόνια μια αρκετά έντονη προσπάθεια και από το ΕΚΕΒΙ, σε σ υνεργα­ σία με το υπ ουργείο Παιδ είας, αλλά και από τα Μ.Μ .Ε., για το θετικ ό ρόλο του βιβλίου στην πολιτι­ στική, αλλά και κοινωνική ανέλιξη για όλες τις ηλι­ κίες.

Η

ριο σ τόχ ο να τα εκπ αιδεύσουν κοινωνικά, πολιτι­ στικά, αλλά και συναισθηματικά. Τ ο βιβλίο είναι ίσως ένας από το υ ς καλύτερ ους τρόπ ους γι' αυτό. Ό τα ν , μάλιστα, η εικονογράφ ησ η είναι εντυπωσια­ κή, τα πιτσιρίκια χαίρονται πολύ περ ισ σ ότερ ο και μια καλή ισ τορία ή παραμύθι.

Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Σ' ένα καλό βιβλίο δ εν έχει σημασία αν το κείμενο είναι μεγάλο σ ε έκτασ η ή μικρό. Α υ τό που μετράει είναι η π οιότητα και η π ερ ιεκτικότητα του λόγου. Σίγουρα στις μικρές ηλικίες το ν πρώτο λόγο έχ ει η εικ ονογράφ ησ η. Θ α υποστήριζα μάλιστα ότι ίσως Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ αυτός είναι και ο βασ ικότερος σ υντελεστής, σε δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς πρώτη φάση, που θα θ έ λ ξει το ν αγοραστή - α ν ε ­ και με ποια κριτήρια αγοράζουν; ξά ρτητα από την ηλικία τ ο υ - να π ρ οσ έξει ένα παι­ δ ικό βιβλίο. Στη συνέχεια, όμως, αυτό που θα Οι περισσότεροι γονείς μετρήσ ει ουσ ιασ τικά είναι το κείμενο. Α ν το επιζητούν σε τακτά κείμενο είναι καλό και θίγει οποιοδήποτε θ έ ­ μα, όχι επ ιδερμικά αλλά ουσιαστικά, τό τ ε η διαστήματα καλά βιβλία για επιτυχία σ υντελείται από σ τόμα σ ε στόμα. τα παιδιά τους, με κύριο

στόχο να τα εκπαιδεύσουν κοινωνικά, πολιτιστικά, αλλά και συναισθηματικά Στις π ερ ισ σ ότερ ες περι­ πτώσεις, η λιανική τιμή του κ άθε βιβλίου συνάδει απόλυτα με την ποιότητά του. Ο ι π ερισ σ ότεροι γο­ νείς επιζητούν σ ε τακτά δ ιασ τήματα καλά βιβλία για τα παιδιά του ς, με κύ­

3>2

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παι­ δικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Σα φ έσ τατα και υπάρχουν νέες τά σ εις στη θε μ α το ­ λογία. Π ολλές από τις σ ύγχρονες ισ το ρίες σίγουρα βασίζονται στη σύγχρονη πραγματικότητα και τα προβλήματά της (π.χ. περιβάλλον, δια τροφ ή, α ξίες ζωής). Ό μ ω ς, συχνά π α ρατηρούμε ότι στα περισ­ σ ότερ α αναγνώσματα υπάρχει ένας σ υνδυασμός σύγχρονω ν ή ακόμα και επίκαιρων σ τοιχείω ν με το μύθο. ■

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Γιάννης Παπαδάπουλος, Εκδότης, εκδό σεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Αναζήτηση ο υσ ιασ τικής π ο ιό τη τα ς έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Σ το άγχος των γονέω ν εν μέρ ει - τ ο δ ικό μας παιδί πρέπει να γίνει το πιο έξυπνο, να μάθει να δ ιαβάζει πρώτο κλπ... Μ ην ξεχ ν ά μ ε βέβαια ότι η «έξαρ σ η» που α ν α φ έρ ετε νο είτα ι ως τέτο ια μόνο συγκριτικά με τη συρρίκνω ση του παιδικού εξω σ χολικού βι­ βλίου σ τις μεγαλύτερ ες, «σ χολικές» ηλικίες, για του ς ίδ ιους ακριβώς λόγους!

Η

Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παιδικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτή­ ρια αγοράζουν; Ό π ω ς κ ά θε λογικός αγορασ τής, έτσ ι και

οι γο νείς θέλο υν να παίρ­ νουν «α ξία » για τα χ ρ ήμα­ τα που πληρώνουν. Π ο λ ­ λές φ ο ρ ές, βέβαια, η αξία αυτή είναι απλώς επιφα­ νειακή. Επίσης, η πληθώ­ ρα των εκδιδό μενω ν τ ί­ τλων οδ ηγεί σ ε αύξηση τη ς τιμής το υ βιβλίου (πε­ ρ ισ σ ότερ οι τίτλοι = > λι-

Νοοτροπία μας είναι η αναζήτηση της ουσιαστικής ποιότητας που έχει πιο θετική επίδραση στο μικρό αναγνώστη

Ενα πρόσωπο · μιο εποχή Αφήγηση- εικονογράφηση- ντοκουμέντα: μιαφρέσκια ματιάστην Ιστορία. Γνωρίστε τηνπορείο και τη δράση του στρατηγού Μακρυγιάννη, τις σκέψεις του και τις ιδέες του έτσι όπως οκιαγραφούνται μέσα απότααποσπάσματατων Απομνημονευμάτων του. Παράλληλο γνωρίστε τηνεποχή στην οποίαέζησε: τηνεπανάσταση του 1821 και την πορεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

της Μαρίζας Ντεκάστρο « Δ & / ήί&λβ. Χ£ή|*ΑΈβ. ΚΟΛ «ι», «Γύν ί<-<κ -cnv ττ α τρ ί/α . /*ον, ν * κ νβ & ρ ν η ΐp i νο/Μυς κ<κ<- βΧι Μ , Έ· Η λ ο ι» .

m s is s & m · Φειδίοιι 18,106 78 Αθήνα, τπλ.: 210 5234415

Δ IA BA Ζ Ω 1

γό τερ α αντίτυπα πουλιούνται από το ν καθένα = > η απόσβεση το υ κόσ τους πρέπει να γίνεται νω ρίτερα = > η λιανική τιμή ανεβαίνει). Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Είναι λογικό. Η εικόνα προσλαμβάνεται αμεσότερα, ιδίως από τα παιδιά, ιδίως στην εποχή μας. Επίσης, πολλές φ ορ ές η εικόνα στο παιδικό βιβλίο έχ ει φ τά­ σ ει σ ε τέτο ια επίπεδα αρ τιότητας που εκφ ρά ζει από μόνη της ένα ολοκληρω μένο μήνυμα. Σ το picturebook, το κ ατεξοχήν βιβλίο μυθοπλασίας που απευ­ θύνεται στις μικρές ηλικίες, η εικόνα κυριαρχεί, το (σ ύντομο) κείμενο όμως σ υνεχίζει να απ οτελεί τη

Είμαστε ακόμα πολύ πίσω

ραχοκοκαλιά του. Τονίζω τη λέξη «σύντομο»... Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Κ ά θε μερικά χρόνια εμφ ανίζονται νέες τά σεις που κάνουν τον κύκλο του ς, είτε στη θεματολογία (η πιο πρόσφατη: πριγκίπ ισσες και νεράιδες για τα κο­ ριτσάκια, δ εινόσ αυροι και π ειρατές για τα αγοράκια) είτ ε βασ ισμένες στις τεχνολογικές προόδους (touch and feel, τεχνολογικά εξελιγμένα παιχνιδοβιβλία κλπ.). Εμείς α κ ολο υθούμε γενικά με ήπιο τρ ό ­ πο. Ν οο τροπ ία μας είναι η αναζήτηση της ουσ ια­ στικής π οιότητας που έχ ει πιο θετικ ή επίδραση σ το μικρό αναγνώστη. ■

Έ λενα Πατάκη, Υπεύθυνη παιδικού βιβλίου εκδόσεω ν Πατάκη

στη δημιουρ γία α ν α γ νω ο τική ς σ υ νείδ η σ ης π ερ ισ σ ότερ ους γονείς, εκπ αιδευτικούς και γενικό­ τερ α από όσ ους ασχολούνται με το παιδί, της τ ε ­ ράστιας σημασίας που έχει το βιβλίο στην υγιή ψ υ­ χική ανάπτυξη του παιδιού και στην ένταξή το υ στο κοινωνικό σύνολο. Η λογοτεχνία είναι ένα βασικό ερ γαλείο στη διαμόρφ ω ση ενός ελ εύθερ ο υ, σύγ­ χρ ο ν ο υ, εν ερ γ ο ύ πολίτη. Ό ,τ ι Η λογοτεχνία είναι ένα βασικό μας λείπει από εμπ ειρίες, προ­ εργαλείο στη διαμόρφωση ενός σ παθούμε να το αναπληρώσουμε μέσα από τις λο γοτεχνικές μας ελεύθερου, σύγχρονου, ενεργού περιπλανήσεις. Τ ο ίδιο φ ρ οντί­ πολίτη. Ό ,τι μας λείπει από ζο υμ ε να κάνουμε για τα παιδιά εμπειρίες, προσπαθούμε να το μας. Ν α τα βάλουμε σ τον κόσμο αναπληρώσουμε μέσα από τις της γνώσης, της φ αντασίας, της λογοτεχνικές μας περιπλανήσεις περιπέτειας, να το υ ς δ είξο υ μ ε τη ζωή και το ν κόσ μο μέσα από την επαφή το υ ς με το βιβλίο, από τη βρεφ ική κιόλας μούς (νέω ν τίτλω ν ηλικία. ανά έτο ς, πωλήσεων β) Στη διεθνοποίηση της παραγωγής των παιδικών κτλ.) οφ είλετα ι, κατά βιβλίων, ειδικά αυτών που απ ευθύνονται σε μικρά τη γνώμη μου, σ ε παιδιά και γενικότερ α των βιβλίων που έχουν ειδ ι­ δ ύο βασικούς παράκά χ αρακτηρισ τικά, όπως ήχο, αφή, κινούμενα μέ­ ρη, που κατασ κευάζονται από υλικά, όπως ύφασμα, α) Στη σ υ ν ειδ η το πλαστικό, που έχ ουν επιπλέον εξα ρτήματα . Ό λ α ποίηση, από όλο και

έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Συμφωνώ ότι τα τελευταία χρόνια π αρατηρείται άν­ θηση σ το παιδικό βιβλίο. Α υ τό που καταγράφ εται ως εντυπωσιακή αύξηση όταν κοιτάμ ε του ς αρ ιθ­

Η

9 4

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

αυτά δ εν κάνουν απλώς τα βιβλία πιο εντυπωσιακά, αλλά π ερ ισ σ ότερ ο λειτουργικά και αυξάνουν την εκφ ραστική του ς δύναμη. Λ όγω της σ υμμετοχή ς πολλών εκδοτώ ν από δ ια φ ο ρ ετικές χώ ρες στην πα­ ραγωγή των βιβλίων αυτών, η τιμή του ς π έφ τει δ ρ α ­ ματικά και γίνεται εφ ικτή η δημιουργία όλο και πιο ευφ άνταστω ν βιβλίων. Χ α ρ ακτηρισ τικ ό παράδειγμα ευφ υού ς σ χ εδιασ μού τέτοιω ν βιβλίων είναι η επιτυ­ χημένη σειρά βιβλίων «ology books», το υ βρ ετανι­ κού εκ δο τικ ού οίκου Tem plar, που κυκλοφ ορούν στα ελληνικά από τις εκ δό σ εις Πατάκη. Επανερχόμενη όμως στην ερώτησή σας σ χετικά με την «έξαρ σ η» το υ παιδικού βιβλίου, θα ήθελα να εκφράσω την άποψή μου, ότι είμα σ τε ακόμα πολύ πίσω στη δημιουργία αναγνωστικής συνείδησης, ότι λίγα είναι τα παιδιά-αναγνώστες και ότι το ίδιο το εκπ αιδευτικό μας σύστημα υ σ τερ εί σ το ζήτημα αυ­ τό . Είναι εν δεικτικό το τερ ά σ τιο πρόβλημα με τη δ υσ λειτουργία των σχολικών βιβλιοθηκώ ν -α κ ό μ α και των λίγων που υπάρχουν. Η λίστα εγκεκριμένω ν βιβλίων είναι ένας θεσ μ ός παρω χημένος, που ακούγεται γραφ ικός στα αυτιά των συναδέλφω ν μας των λοιπών ευρωπαϊκών χωρών. Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας σ τηρ ίζεται στην ιδιω τική πρωτοβουλία και σ το μεράκι ορισμένω ν εκπαιδευτικών. Εμείς, από τη μεριά μας, ξεκινήσ αμε μία καμπάνια για την προώθηση της φιλαναγνωσίας το καλοκαίρι του

20 0 7 και σ υν εχίζουμε τώρα με ένα δ ημιουργικό διαγωνισμό, με κεντρ ικό σύνθημα «Μ ην το υ σ τε­ ρ είτε ένα καλό βιβλίο» (βλ. w w w .patakis.gr). Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; Η σχέση ποιότητας - τιμής σ το παιδικό βιβλίο είναι σαφώς υπέρ της ποιότητας. Π α ρ' όλα αυτά, δεν γνωρίζω πόσο σαφή κριτήρια επιλογής έχ ουν στην πραγματικότητα σ το μυαλό του ς οι αγορασ τές τη στιγμή της αγοράς. Πισ τεύω ότι, σ ε μεγάλο ποσο­ σ τό, λόγω έλλειψ ης χ ρόνου δ εν ενημερώ νονται επαρκώς πριν προβούν στην επιλογή του βιβλίου. Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Στη θεματολογία της παιδικής λο γοτεχνίας για τα μεγαλύτερα παιδιά, δίπλα στα μυθ ισ τορ ήματα με π ερ ιεχόμενο κοινωνικό, ισ τορικό, χ ιουμορ ισ τικό, περιπετειώ δες κτλ., έχ ει βεβαίως αποκτήσει ιδ ια ίτε­ ρο βάρος τα τελευταία χρόνια η φαντασία. Μ υ θι­ σ τορήματα που δ ημιουργούν φ αντασ τικούς κό­ σ μους ή ήρωες που έχουν υπερφ υσικές ιδιότητες, που μιλάνε σ το παιδί και σ τον έφ ηβο για τα ίδ ια θ έ ­ ματα που τα απασχολούν στην κ αθημερινότητά του ς με άλλο τρόπο, ίσως πιο απ ελευθερω τικό. ■

0 ανταγωνισμός έχει ανεβάσει

Βασιλική Τζόκα, Υπεύθυνη τμήματος παιδικού βιβλίου των εκδόσεω ν Ελληνικά Γράμματα

το ν πήχη ο ιη ν π οιότητα έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Αναμφ ισ βήτητα η προσχολική ηλικία είναι ένα γόνι­ μο πεδίο που π ρ οσ διορίζετα ι τό σ ο από την πολυ­ μορφ ία τίτλω ν όσ ο και από την ποικιλία, στην οποία λειτουρ γεί, κατά ένα μεγάλο π οσοστό, α υξη ­ τικά η εισαγωγή βιβλίων από την ξενόγλωσση αγο­ ρά. Αυ τή η σφ ύζουσ α εκδο τική δ ρα σ τηριότητα εκτιμώ ότι θα αν αδ είξει εντέλει τις προτάσ εις που π ρ οσ θέτουν ποιοτικά σ το παιδί αυτής της ηλικίας

Η

και διυλίζονται από τα κριτήρια μιας ορ θής, δ ια­ χρονικής επιλογής. Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; Είναι άμεση και κ αθορισ τική. Τ ο εικονογραφ ημένο βιβλίο απ οτελεί τόπ ο συνάντησης δημιουργώ ν, των οποίων η σ υνεισ φ ορά δ ικαιούται και οφ είλει να χ α­ ρακτηρίζεται από υψηλά κριτήρια και π οιοτικούς όρ ους. Από την άλλη πλευρά, το κοινό είναι ανο-

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 0 5

δ ι α β α ζ ω

]

κρά παιδιά, απ αιτεί ειδ ικ ό σχεδίασμά: μειω μένο κ είμ ε­ νο, σ ε απόλυτη ισορροπία με το εικονογραφ ικό μέρος. Ο λόγος, φυσικά, όταν συμπυ­ κνώνεται, υποχρεούται να γί­ νεται ισ χυρ ότερ ος, όπως υποχρεούται ένα βιβλίο για παιδιά να έχει ανθρωποπλαστική δύναμη.

Είναι εμφανής η ανάγκη χειρισμού της θεματολογίας από μία σύγχρονη οπτική, οπλισμένη με περισσότερη πληροφόρηση και λιγότερο διδακτισμό μοιογενές και λόγω της αγοραστικής του δυνα­ τότητας. Ω στόσ ο, θεω ­ ρώ ότι η επιλογή βιβλίων από το υ ς γο νείς λ ε ι­ το υ ρ γ εί κυρίως με γνώ­ μονα το προσωπικό κρι­ τήριο, την αισθητική και την εν ημέρω σ ή το υ ς σ χετικά με τη βιβλιοπαραγωγή. Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Δ ια νύουμε μια εποχή όπου η εικόνα κυριαρχεί. Π ρέπ ει, όμως, να π α ραδεχτούμε πως η εικόνα δεν ενοχοποιείται πάντα για την αδυναμία το υ λόγου. Α υ τό που έχ ει ιδιαίτερη σημασία είναι να αντιληφ θο ύ μ ε ότι το βιβλίο, το οποίο απ ευθύνεται στα μι­

Αλλαγή

Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Σίγουρα είναι ευμετάβλητη. Τ α τελ ευταία χρόνια, η διαφ ορ ετικότητα, ο ρ ατσισμός, οι ενδοο ικογενειακές σ χέσ εις, το περιβάλλον βρίσκονται στο επίκε­ ντρο του συγγραφικού, αλλά και του αναγνωστικού ενδιαφ έρ οντο ς. Επίσης, είναι εμφ ανής η ανάγκη χειρ ισ μού της θεματολογίας από μία σύγχρονη οπτική, οπλισμένη με περισ σ ότερη πληροφόρηση και λιγότερο δ ιδακτισ μό. Βεβαίω ς, πρέπει να συνυ­ πολογιστούν και οι επ ιρροές από τη δ ιεθνή αγορά βιβλίου, όταν μάλιστα α υτές δ ημιουργούν ισχυρές τάσεις. Τ ο ζητούμενο είναι η δημιουργική πρόσ μει­ ξη των τάσεων και ο αμετάβλητος σ τόχος είναι τα βιβλία που κατευθύνουν το παιδί και τον έφ ηβο στη φιλαναγνωσία. ■

Γιάννης Χατζηκόμνου, Εκδότης, εκδόσεις Ερευνητές

τη ς θ εμ α το λ ο γ ία ς έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Τ α παιδιά της προσχολικής ηλικίας είναι εκείνα που εξα κολ ουθο ύν να έχ ουν το μεγαλύτερο ελ εύ θερ ο χρόνο σ ε σχέση με άλλες ηλικίες. Ο ι τεχνολογικές καινοτομίες, επίσης, που εφ αρ μόζονται τα τελ ευ ­ ταία χρόνια στην παραγωγή του βιβλίου έχουν δ η­ μιουργήσει νέα ελκυστικά προϊόντα για την ηλικία αυτή, που το παιδί ανακαλύπτει τον κόσμο. Τέλος, η μάχη που γίνεται για την «κατάκτηση των ραφιών», που αλλάζουν σ υνέχεια, πιέζουν τις εκ δ ο τι­ κές επιχειρήσεις να παράγουν π ερισ σ ότερα βιβλία. Ο ι «εύκολοι» τίτλοι που προσφ έρονται για να κα-

Η

2Χ θ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

λύψουν την ανάγκη αυτή είναι οι τίτλοι προσχολι­ κής ηλικίας και ιδιαίτερα εκείνοι του εξω τερ ικού. Τ ο κείμενο είναι συνήθως μικρό, η μετάφ ραση γί­ νεται γρήγορα, έχ ει χαμηλό κ όσ τος και η εικ ον ο­ γράφηση και το εικασ τικό είναι συνήθως καλής ποιότητας. Η παραγωγή του τίτλου γίνεται συνήθως στις χώ ρες της Άπω Α νατολής και απασχολεί σημα­ ντικά λιγότερο το δυναμικό των εκδοτικώ ν οίκων. Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; Θ εω ρώ ότι το βιβλίο και ειδ ικ ότερ α το παιδικό βι­ βλίο έχει μια ικανοποιητική σχέση τιμής - ποιότη-

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

τας σ ε σχέση με τα άλλα αγαθά της αγοράς. Ο ι ανατιμήσεις ελέγχονται από τον ιδιαίτερα αυξημένο ανταγωνισμό και είναι ελάχιστες. Π α ράγοντες, όπως το όνομα το υ συγγραφέα, η συμβουλή το υ βιβλιοπώλη ή το υ εκπ αιδευτι­ κού, το εξώ φυλλο, η διαφήμιση απ οτελούν τα κριτήρια με τα οποία αγοράζουν οι αγορασ τές - γονείς, βιβλία για το υ ς αναγνώστες - παιδιά τους. Υπάρχει αγορά για κ άθε είδ ο ς βιβλίου, ενώ φαίνεται ότι το κριτήριο της ποιότητας υπερισχύει ακόμα και αν η τιμή είναι υψηλή.

Ν έ α π α ρουσ ία τα τελ ευ τ α ία χ ρόν ια

είναι τα βιβλία με κοινωνικά θέματα (σχολική επιθετικότητα, ειρήνη, ρατσισμός, κ.ά.), και τα βιβλία που «παντρεύουν» τη λογοτεχνία με τη γνώση

Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφελος της δύναμης της εικόνας στο βι­ βλίο για μικρά παιδιά; Για την προσχολική ηλικία η σχέση πάντα ήταν δ υ­ νατή υπέρ της εικόνας. Για την πρώτη σχολική ηλι­ κία (7-9 ) είναι αλήθεια ότι η εικόνα και τα διάφ ορα τεχνολογικά ευρήματα (ειδ ικ ές εκτυπώ σεις, πρό­ σ θετο έν θετο υλικό σ ε δ ιάφ ορ ες μορ φ ές) ενισχύονται συνεχώ ς για να απαντήσουν στις ανάγκες ενός κοινού που ζει καθημερινά την επίδραση του

ψηφιακού κόσμου (τηλεόρασ η, ηλεκτρονικά παιχνί­ δια). Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Ν έα παρουσία τα τελ ευταία χρόνια είναι τα βιβλία με κοινωνικά θέματα (σχολική επ ιθετικότητα, ειρ ή­ νη, ρατσ ισ μός, κ.ά.), και τα βιβλία που «πα-

Ένα συναρπαστικό διήγημα από τη Σοφία Γιαλουράκη

| Η μυστηριώδης ηλικιωμένη αρχαιολόγος μις Τζούλια,

I

I ξεναγεί δυο παιδιά, την Αλέκα I και τον Καρίμ, στο μαγευτικό I κόσμο των πορτρέτων του Φαγιούμ!

I

Ένα συναρπαστικό διήγημα που ανιχνεύει τα μυστικά που κρύβονται πίσω από τις αινιγματικές φυσιογνωμίες των προτρέτων. Ένα ξεχωριστό ταξίδι στην Αίγυπτο, ·: από την εποχή του Μεγάλου Λ Αλεξάνδρου μέχρι τις ελληνικές κοινότητες του 20ού αιώνα.

I § I

ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ

δ ι α β α ζ ω

]

ντρεύ ουν» τη λογοτεχνία με τη γνώση. Έμφαση, επίσης, δίνεται σ ε λογοτεχνικά βιβλία με θέμα τη μαγεία. Εμείς π αρακολουθούμε τις θεμ α τικ ές τά -

σ εις που είναι κοντά σ το εκ δο τικ ό μας πεδίο και εσ τιάζουν σ τους δ ιαφ ορ ετικούς τρόπους που μπορ εί κανείς να προσεγγίσει τη γνώση. ■

Θανάσης Ψ υχογιός, Εκδότης, εκδόσεις Ψυχογιός

Έμφαση ο ιο δ ια δ ρ α σ ιικό βιβΠίο έξαρση του παιδικού βιβλίου για παιδιά προσχολικής ηλικίας πού οφείλεται κατά τη γνώμη σας; Ο ι γονείς ολοένα και περισσότερο αγοράζουν βι­ βλία για τα παιδιά τους και δ εν είναι λίγοι εκείνοι -α ν κρίνουμε από την επιτυχία των εκδηλώσεων των βι­ βλιοπωλείων κάθε Σ ά β β α το - που προσπαθούν να τα φ έρουν σ ε επαφή με τον κόσμο του βιβλίου. Ο ι πα­ ρουσιάσεις έχουν πια διαδραστικό χαρακτήρα, συ­ νοδεύονται από παιχνίδι, ζωγραφική, δραματοπ οίη­ ση. Ό λ α αυτά αποτελούν δ έλεαρ για τους γονείς να επισκεφτούν τα βιβλιοπωλεία που πραγματοποιούν εκδηλώσεις, ώστε και να ψυχαγωγηθούν τα παιδιά και να έρ θουν σ ε επαφή με το βιβλίο. Α π οτελεί κι ένα τρόπο κατευνασμού των τύψεων, ίσως, μια και ίδιοι δεν διαβάζουν ιδιαίτερα (κρίνοντας πάντα από τα ποσοστά αναγνωσιμότητας).

Η

το διάβασμα. Πάντω ς δεν θα χ αρακτήριζα ακριβά τα παιδικά βιβλία, αν λά βετε υπόψη και το μικρό αγορασ τικό κοινό σ το οποίο απευθύνονται. Έχει εξασθενήσει η δύναμη του λόγου σε όφε­ λος της δύναμης της εικόνας στο βιβλίο για μι­ κρά παιδιά; Είναι γεγονός ότι τα μικρά παιδιά θέλγονται από ότι του ς τραβάει την προσοχή. Είναι, λοιπόν, λιγάκι δ ύ ­ σκολο ένα κ είμενο -κ α ι από τη στιγμή που δεν γνωρίζουν να δ ια β ά ζο υν -, να του ς φ ανεί εν δια φ έ­ ρον από μόνο του . Εδώ, έρ χεται να βοηθήσει η ει­ κονογράφηση, τα κινούμενα μέρη του βιβλίου, κά­ ποιοι ήχοι, το παιχνίδι και φυσικά η χ ροιά της φω­ νής που δ ιαβάζει το βιβλίο σ το παιδί.

Έχει τροποποιηθεί η θεματολογία του παιδικού βιβλίου και σε τι; Εσείς λαμβάνετε υπόψη σας τις νέες τάσεις και ποιες είναι αυτές; Είναι εύλογο ότι η θεματολογία των βιβλίων τροπ ο­ ποιείται με το πέρασμα των χρόνων. Δ εν θα μπο­ ρούσαν τα παιδιά του μεσ οπολέμου π.χ. να θεω ­ ρούν ενδιαφ έρ οντα τα ίδ ια θέμ α τα με τα παιδιά του σήμερ α. Ο ι γενιές εξελ ίσ σ ον ται, ψάχνουν νέα πράγματα. Φ υσ ικά, δ εν μιλάμε για άρνηση των πα­ ραδόσεων, αλλά κα θετί θα πρέπει να προσ αρ μόζε­ ται στα σύγχρονα δεδ ομένα . Τ ο παράδειγμα της Ρόουλινγκ είναι μια καλή απ όδειξη! Ό σ ο ν αφορά στις νέες τάσεις, σήμερα γράφ ονται π ερισ σ ότερο βιβλία που κινούνται σ το χώρο το υ φαντασ τικού, σ ε παράλληλα Η θεματολογία των βιβλίων σύμπαντα, πέραν το υ δικού μας τροποποιείται με το πέρασμα των και το δ ρ όμο αυτό τον έχουν χ α­ χρόνων. Δ εν θα μπορούσαν τα παιδιά ρ άξει μεγάλοι συγγραφείς, όπως του μεσοπολέμου π.χ. να θεωρούν ο Μ ίχαελ Έ ντε, ο Φίλιπ Πούλμαν, ενδιαφέροντα τα ίδια θέματα με ο Τ έρ ι Π ρ ά τσ ετ, η Τ ζ. Κ. Ρόουτα παιδιά του σήμερα λινγκ, ο Τόλκιν, κ.ά. ■

Ποια είναι η σχέση ποιότητας - τιμής στο παι­ δικό βιβλίο; Τι προτιμούν οι αγοραστές - γονείς και με ποια κριτήρια αγοράζουν; θ α έλεγα ότι οι γονείς εί­ ναι δ ιατεθειμ ένο ι να αγο­ ρ ά σ ο υν και πιο ακρ ιβ ά βιβλία στα παιδιά τους, π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ να το υ ς τ ρ α β ή ξ ο υ ν το ε ν δ ια φ έ ­ ρον και ν' ασ χοληθούν με

9&

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Λογοτεχνία για παιδιά και για νέους

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ www.patakis.gr

^Σ υλλ ο γή ~ ΧΕΛΙΔ ΟΝΙΑ για παιδιά 8+

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ για παιδιά 9+

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑΣ

ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ-ΣΟΥΡΕΛΗ

ΛΙΤΣΑ ΨΑΡΑΥΤΗ

Δρακομανία

Από τον Άργο στη Λάικα

Η σπηλιά της γοργόνας

ζώα, πιστοί μας φίλοι πάντα

ίυλ λ ογτί * Κ /Κ Ν Ο Ι ια παιδιά 12+

ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ

Στο περίπτερο μας no Ι0 9, θα συναντήσουμε συγγραφείς, θα διαβάσουμε βιβλία και θα συμμετάσχουμε σε πολλές δημιουργικές δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ε ς ! ^ ^ ^

ΤΗΛ.: 2 10.36.50.000, e-mail: info@patakis.gr, sales@patakis.gr

* Μπες σ το ν κ ό σ μ ο τω ν Β ιβλ ιο φ ά γω ν!

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

I ΠΑΤΑΚΗ www.patakis.gr

itaiiiKi n w u u Λήδα Βαρβαρούση

Αγγελική Βαρελλά

Χαρά Γιαννοπούλοα

To α γ α π η μ έ ν ο μ ο υ σπιτάκι

Γ α β γ ίζ ο ν τ α ς την α γά π η

Π α ιχ νίδ ι με το π ιάνο

Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2007 σελ. 40, τιμή: 4,20 ευρώ

Εικονογράφηση: Λιάνα Δενεζάκη Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ. 152, τιμή: 8,80 ευρώ

Εικονογράφηση: Νικόλας Ανδρικάποι Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 48, τιμή: 15,50 ευρώ

&■

' r - να βιβλίο της σειρ άς «Π ετά ει L πετάει». Η συγκεκριμένη σειρά απευθύνεται σ ε παιδιά των δύο πρώτων τάξεω ν του δημοτικού κι έχει στόχο, μαζί με τις δραστηριό­ τητες που προτείνονται στο τέλος κάθε βιβλίου, την προαγωγή της φιλαναγνωσίας με θέματα που αφο­ ρούν στις συγκεκριμένες ηλικίες. Σ' αυτό το βιβλίο προβάλλονται οι επι­ θυμίες ενός μικρού κοριτσιού να έχει ένα δικό του σπιτάκι. Πραγμα­ τικό ή του ονείρου; Ποιητικό κείμε­ νο, με διασκεδαστική και ουσια στι­ κά λειτουργική εικονογράφηση. Ο ι εικόνες δίνουν πνοή στο κείμενο, εμπνέοντας τον αναγνώστη να δη­ μιουργήσει και δικές του. Αλλωστε, η εικονογράφος, που είναι και η συγγραφέας της ιστορίας, είναι γνω­ στή για τις πολύ επιτυχημένες δ ου­ λειές της στην εικονογράφηση παι­ δικών βιβλίων. (Για αναγνώστες από 6 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

1ΟΟ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

νδιαφέρον μυθιστόρημα για το περιεχόμενο και τη μορφή του. Μια πανσιόν σκύλων. Ή ρω ες σκύλοι με τα αφεντικά τους εμπλέκονται σε χαρούμενα αλλά και συγκινητικά στιγμιότυπα. Προκύπτει κι ένας γά­ μος, αποτέλεσμα γνωριμίας δύο αν­ θρώπων με αφορμή τους σκύλους τους. Ο ι αντίθετες συναισθηματικές καταστάσεις ισορροπούνται από το καταλυτικό χιούμορ, λεκτικό και κα­ ταστάσεων, αποτέλεσμα των «συ­ μπεριφορών» των διάφορων σκύ­ λων, των αφεντικών τους και των αν­ θρώπων της πανσιόν. Αλλωστε, η συγγραφέας είναι ειδική στο λογο­ τεχνικό χιούμορ. Η τριτοπρόσωπη αφήγηση π ροσ φ έρεται από δύο εξω διηγητικούς αφηγητές - παιδιά τα οποία στην αρχή κάθε κεφαλαίου προϊδεάζουν με διάφορους τρ ό ­ πους για το τι θα επακολουθήσει. Ακόμα και κριτική κάνουν για το ύφος ή τη διάρθρωση της πλοκής! Απολαυστική ιστορία που ξεχειλίζει από αγάπη, π αρουσιάζοντας και πρόσθετο ενδιαφ έρον σ ε όσους ασχολούνται με τη θεωρία της λογο­ τεχνίας. (Για αναγνώστες από 9 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

μουσική λένε πως εξημερώ νει τα ήθη. Αν και είναι αμφίβολο, σ' αυτό το βιβλίο υπάρχει μια σ χε­ τική ιστορία που αφηγείται πώς μπορεί κάποιος να «μιλήσει» με μουσική. Μ ε ποίηση, δηλαδή, με αγωνία, άγχος, μαθήματα, ιστορίες πιάνων, ζωντάνεμα άψυχων πραγμά­ των, διαδρομές συναισθημάτων, συ­ γκίνηση. Και για να ακριβολογούμε, η αυστηρή έως άγρια δασκάλα της μουσικής συγκινήθηκε τόσ ο πολύ π ου... ξεβούλωσαν τα αυτιά της όταν άκουσε μια μαθήτριά της, που την παρατηρούσε συνέχεια, να παί­ ζει ακατάπαυστα δικής της έμπνευ­ σης γλυκόηχη μουσική. Βιβλίο γεμά­ το μουσική αφού, πέρα από την ποιητικότητα και τη μουσικότητα του ύφους, περιέχει κι έναν ψηφια­ κό δίσκο με τραγούδια της συγγραφέως και μουσική του Βασίλη Τζα βάρα. Ο ι ζωγραφιές του Ανδρικόπουλου σ υμμετέχουν στην αφήγηση και συνάμα ερμηνεύουν στιγμές του κειμένου. Π ρ ο σ έξτε την εικόνα του τηλεφώνου που προσωποποιεί τη φωνή της άλλης γραμμής. (Για ανα­ γνώστες - ακροατές από 7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Η

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Σοφία Γιαλουράκη Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Γλυκερία Γκρέκου

Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη

Το δ υ μ ω μ έ ν ο α ρ κ ο υ δ ά κ ι

Απ ό τ ο ν Α ρ γ ό στη Λ ά ικ α

Ο Γ κ ρ έκο με τα μ ά τια τω ν π αιδ ιώ ν

Εικονογράφηση: Σπάρος Γούσης Εκδόσεις Πορτοκάλι, 2007 σελ. 36, τιμή: 11,50 ευρώ

Ζώα, πιστοί μας φίλοι πάντα Εικονογράφηση: Μαριλή Ξένου Εκδόσεις Πατάκη, 2007 σελ. 80, τιμή: 5,50 ευρώ

ν κάποιος αμφισβητεί ότι η μουσική εξημερώ νει τα ήθη, ετο ύτο το βιβλίο θα τον διαψεύσει. Γιατί ένας αρκούδος με δύσκολο οικογενειακό περιβάλλον, αλλά και απορριπτέος μάλλον από το σ χο­ λείο, ένιωσε υπέροχα κι άλλαξε συ­ μπεριφορά όταν ο δάσκαλος της μουσικής τον ενθάρρυνε. Βοήθησε βέβαια και η οικογένειά του που άλ­ λα ξε συμπεριφ ορά. Αν αναλογιστούμε ότι η χώρα μας είναι πρώτη όσον αφορά στην επιθετικότητα των παιδιών στο σχολείο -α υ τ ό ανέδ ειξε πρόσφατη έρευνα στην Ευρώ­ π η-, τό τε καταλαβαίνουμε ότι όλοι οι φ ορείς, οι εμπλεκόμενοι με την παιδευτική διαδικασία, είναι απαραί­ τητο να κάνουν ουσιαστικές προ­ σπάθειες για άμβλυνση αυτής της πραγματικότητας. Ιδίως οι κρατικές υπηρεσίες πρέπει να βοηθήσουν απ οτελεσματικά. Και κοντά σ' όλα αυτά, π αρόμοιες καλογραμμένες ιστορίες που προσφέρονται δίχως διδακτισμό μπορούν έμμεσ α να συ­ νεισ φ έρουν. Ένα βιβλίο που θα έπρεπε να βρίσκεται σ ε κάθε σχο­ λική βιβλιοθήκη. (Για αναγνώστες ακροατές από 4- 5 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

μβληματικές μορφ ές ζώων από τα βάθη της ιστορίας ως τις μέ­ ρες μας δείχνουν ότι ο άνθρωπος πάντα είχ ε ανάγκη την παρουσία τους, όχι μόνο γιατί τον βοηθούσαν πολλαπλώς, αλλά κυρίως γιατί ο άν­ θρωπος διά μέσου των αιώνων αποδ είκνυε με τη συμπεριφορά του ή με τη μνήμη του ότι έχει τουλάχι­ στον ένα ουσιαστικό πιστοποιητικό ανθρωπιάς, που δεν είναι μόνο απο­ τέλεσ μα της ιδ ιότητάς του ως έλλο­ γου όντος. Η συγγραφέας, με γλα­ φ υρό και συνάμα λιτό τρόπο, έχει συλλέξει τέτο ιες εικόνες «ανθρω­ πιάς» ζώων που ξεκινούν από τον Αρ γό του Ο δ υσ σ έα, το δελφίνι του Αρίονα, τη λύκαινα του Ρώμου και του Ρωμύλου, τις χήνες του Καπιτω­ λίου, το Βουκεφάλα, το άσημο γαϊ­ δουράκι με το οποίο μπήκε ο Χ ρ ι­ στός στα Ιεροσόλυμα, τον Α νδ ρο­ κλή και το λιοντάρι και τέλος τη δια­ στημική Λάικα. (Για αναγνώστες από 8

Εικονογράφηση εξωφύλλου: Γιώργος Νοολής Ορίων, 2007 - σελ. 48, τιμή: 12,50 ευρώ

την πραγματικότητα πρόκειται για ένα ουσιαστικό πολυβιβλίο δημιουργίας για μικρά και μεγάλα παιδιά. Λ ειτο υ ρ γ εί καλύτερα σε δράσεις στην οικογένεια ή στο σχο­ λείο. Π ερ ιέχ ει ένα παραμύθι από τη ζωή του μεγάλου ζωγράφου, σ χετι­ κό με την τέχνη του, στηριγμένο σε πληροφορίες συγγραφέων οι οποίες παρατίθενται. Υπάρχει, επίσης, κι ένα θεατρικό έργο με σκηνές από όλη τη διαδρομή του Γκρέκο (Κρή­ τη, Ιταλία, Ισπανία). Τέλος, με βάση δέκα πίνακες, προτείνονται δ ρα­ στηριότητες για τα παιδιά. Ο ι ενδια­ φ έρουσ ες δημιουργικές δραστηριό­ τητες παρατηρητικότητας, κρίσης και προσωπικής ερμηνείας βοηθούν το παιδί όχι μόνο να έρ θει σε επα­ φή με το έργο του Γκρέκο, αλλά και να νιώσει ότι η τέχνη πέρα από την έκφραση συναισθημάτων και από τα φαινόμενα αποτελεί, μεταξύ άλλων, και προσωπική υπόθεση του θεατή. Γι' αυτό και δεν περιέχονται συνή­ θεις ερωτήσεις γνώσης, του τύπου σωστό λάθος κλπ. (Για αναγνώστες-δημιουργούς από 6-7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Σ

Α

Ε

[ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1 0 1

[

δ

ι α

β

α

ζ

ω

]

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

Λ Ο Γ Ο Τ Ε X N I A

Φίλια Δενδρινού

Ελένη Δικαίου

Ο ι Ν α ΐφ ζ ω γ ρ ά φ ο ι

Θ η σ έ α ς , ο ή ρ ω α ς που ν ίκ η σ ε το Μ ιν ώ τ α υ ρ ο

Ο Κ ηπ ουρό ς τη ς Φ ύσ ης Εκδόσεις A. Α. Λιβάνη, 2007 σελ. 46, τιμή: 10,00 ευρώ

αλαίσθητο βιβλίο σειρ άς με θ έ­ μα τη ζωγραφική. Π ερ ιέχ ει μια ιστορία με περιεχόμενο στιγμιότυπα από τη ζωή ενός γάλλου ναΐφ ζω­ γράφου. Η ιστορία είναι διανθισμέ­ νη με πίνακες ναΐφ καλλιτεχνών. Π ο ­ λύ ενδιαφέρον τμήμα του βιβλίου εί­ ναι οι δημιουργικές δραστηριότητες θεατρικής έκφρασης που προτείνονται, με αφορμή σ χετικούς πίνακες. Τ ο αποτέλεσμα είναι η «παιδική» ματιά των ζωγράφων να «συναντη­ θεί» δημιουργικά με τη δράση της παιδικής ηλικίας. Η συγγραφέας θεατροπαιδαγωγός, με πολύμορφο και πρωτότυπο έργο, μεταδίδει με εύστοχο τρόπο στα παιδιά την αγά­ πη για τη ζωγραφική. Ένα βιβλίο για την οικογένεια και για το σχολείο, το οποίο συνάμα προσφέρει και έμπνευση για ποικίλες δραστηριότη­ τες ζω γραφικής, μουσικής, δραμα­ τοποίησης και -γ ια τί ό χ ι;- δημιουρ­ γικής αφήγησης. Κι αυτό, επειδή το βιβλίο με μόνους τους πίνακες δρα και ως εικονοβιβλίο. Τα άλλα βιβλία της σειράς είναι για τους Μ ιρό, Κλέε, Σαγκάλ. (Για αναγνώστες δημιουργούς από 8 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Κ

102

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Εικονογράφηση: Λουι'ζα Κοραγεωργίου Εκδόσεις Πατάκη, 2007 σελ. 128, τιμή: 8,50 ευρώ

Ο

σες φ ορές και να ακούσει κά­ ποιος αφηγήσεις από την ελλη­ νική μυθολογία δεν θα βαρεθεί. Η συγγραφέας, γνωστή στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων τα τελευταία χρόνια, έχει εντάξει στη συγγραφι­ κή της παραγωγή τη μυθολογία. Ενώ μένει πιστή στα «γεγονότα» των μύ­ θων μέσα από μυθιστορηματικές αναπλάσεις τους και ρέοντα λόγο, δίνει περιεχόμενο πιο κοντά στην παιδική ηλικία. Έτσι, οι μύθοι ανα­ νεώνονται, μεταφ έροντας εποχές από την αχλύ του μύθου στη σύγ­ χρονη πραγματικότητα, ενσταλάζοντας σ' αυτήν την αγάπη, το φιλότι­ μο, την ευγένεια, την αρετή. Στο βι­ βλίο κεντρικός ήρωας είναι ο Θ η ­ σέας, μια εμβληματική προσωπικό­ τητα υπαρκτή, αφού σ υνέδεσε το όνομά του με τη συνένωση των δή­ μων και ουσιαστικά με τη δημιουρ­ γία της Αθήνας. (Για αναγνώστες από 9 [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Σωτηρούλα Κολιοντζοπούλου

Π α ιχ ν ίδ ια με τ ο κύ μ α Εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2007 σελ. 96, τιμή: 5,50 ευρώ

ια φώκια κι ένας φώκος, σφο­ δρά ερω τευμένοι, πιάνονται στα δίχτυα ενός ψαρά που σ κέφ τε­ ται να τους εκμεταλλευτεί προς όφ ελος του. Τα δυο παιδιά του όμως τις ελευθερώνουν. Η συγγρα­ φέας, μάλλον νέα στο χώρο της παι­ δικής λογοτεχνίας, γνωρίζει την τ έ ­ χνη της αφήγησης. Ω ραίες περιγρα­ φές, ζωντανοί διάλογοι, απέριττη αφήγηση, χιούμορ και γνώση της οι­ κολογικής πραγματικότητας δίνουν μια νουβέλα με ενδιαφέρουσα πλο­ κή και με έμμεσα μηνύματα. Στην υπόθεση «εμπλέκεται» και μια σ χε­ τική οργάνωση, η M om , η οποία με­ ριμνά για την περίθαλψη και τη διά­ σωση της φώκιας (μάλιστα, υπάρ­ χουν και πληροφορίες για την οργά­ νωση /και πληροφορίες για τις φώ­ κιες στο τέλος του βιβλίου). Βιβλίο που πέρα από την απόλαυση της ανάγνωσης σίγουρα συμβάλλει έμ­ μεσα στην οικολογικοποίηση της σκέψης του μικρού αναγνώστη. (Για αναγνώστες από 9 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Μ

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Κωνσταντίνος Ν. Κανελλάκης Μ ε κ α ιρ ό ν κ ρ ίν ε ι ο Θ ε ό ς και ά λ λ α 2 2 π α ρ α μ ύ δ ια « Τ ω ν εκ του Χιακού λ α ο ύ » Πρόλογος: Γιώργος Γαλάντης - Εικονογράφηση: Γεωργία Λοοκό-Μίτοη Εκδόσεις Άλφα Πι (Χίος), 2007 σελ. 234, τιμή: 20,00 ευρώ ν και η εποχές που γεννούσαν παραμύθια πέρασαν ανεπιστρεπτί, τέτο ιες εκδόσεις, και μάλιστα από την επαρχία, είναι ευπ ρόσδεκτες και λειτουργικά σημαντικές. Τα συγκεκριμένα παραμύθια δεν μεταφέρουν μόνο τη λαϊκή γλώσσα της περιοχής της Χ ίου, αλλά περιέχουν πλήθος κοινωνιολογικών, θρησκευτικών και γενικά παραδοσιακών ευ­ ρημάτων. Μ ερικοί τίτλοι είναι: Οι τρεις συμβουλές και η πιστή σύζυγος, Επιμονή και θέλησις, Δεν γνωρίζει τις τι ζητεί, Ο πτωχός και ο πλούσιος, Οι δύο ερασταί και η ευφυΐα της ερω­ μένης, Η αλήθεια θριαμβεύει, κ.ά. Συγγραφέας των πρωτότυπων παραμυθιώ ν ήταν ο Κων­ σταντίνος Κανελλάκης, γνωστός του Ψυχάρη, -αναφ έρ εται από αυτόν ως Σιορ Κω στήςένας αυτοδίδακτος Χιώτης ιστορικός και λαογράφος. Μ ε τέτο ιες χ ειρονομίες πολιτι­ σμού δεν διασώζεται μόνο η λαϊκή παράδοση αλλά, μαζί με την απόλαυση, το χιού­ μορ, τη διδαχή, τη σπιρτάδα του πνεύματος και τη φαντασία, ο αναγνώστης γνωρίζει τους θησαυρούς της ελληνικής γλώσσας. (Για αναγνώστες εφήβους και για ενήλικες) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Α

w w w .z iti.g r

Δείτε στην ιστοσελίδα μας αναλυτικά όλες τις εκδόσεις

Μόλις κυκλοφόρησαν Μυθιστόρημα

Παιδικό μυθιστόρημα

Ηλίας Στεργιόπουλος

Φ. Κοψαλή Κείμενα Ζ. Φράγκου Εικονογράφηση

Πετρώνουν τα δάκρυα μας; Ένα παιδί γεννιέτα ι και μεγαλώνει στα χρόνια του εμφύλιου διχασμού, ενηλι­ κιώνεται και λύνει τις αυτα­ πάτες του στα χρόνια της χούντας, ξοφλάει σιγά σιγά τους λογαριασμούς του με τη ζωή στα χρόνια της μετα­ πολίτευσης. Ένα μυθιστόρημα-τοιχογραφία μιας εποχής που αποθέωσε τον παραλογισμό, την παράνοια και το μίσος, αλλά και ένας ύμνος στη δύναμη του ανθρώπου να στέκεται όρθιος, να παλεύει, να επιβιώνει, να αγαπάει, και να είναι έτοιμος για τη συνάντησή του με αυτό που ονομάζεται πεπρωμένο. Τιμή: €16.72, Σελίδες: 288, Σχήμα: 14x21, ISBN: 978-960-456-083-7

Τα βιβλία μας θα τα βρείτε σε όλα τα βιβλιοπωλεία ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ: Αρμενοπούλου 27 · τηλ. 2310-203.720

Ένα χταπόδι μύωπας ...και άλλες ιστορίες • 0 Σαπιοκέραοος · Η πέρδικα • Κινούμενη άμμος · Το στρείδι • Ευτυχώς υπάρχουν οι φίλοι • Ένα χταπόδι μύωπας • Η μοναχική γαριδούλα Τιμή: €10.45, Σελίδες: 40, Σχήμα: 21x29, ISBN: 978-960-456-069-1 Νάνου Χατζή

Φύλακες άγγελοι Περιπέτεια Πρώτη Αποστολή στο Κολέγιο Αφθονία 0 Φίλιππος, η Σάρα, ο Ναντίμ, ο Εστεμπάν και η Μάσα, παιδιά από διάφορα μέρη του κόσμου αναλαμβάνουν μια επικίνδυνη αποστολή. Χειρόγραφα που κρύβουν ένα χάρτη θησαυρού, μυστικά περάσματα, πε­ ρίεργες εξαφανίσεις και γρίφοι... σε ένα μυστήριο που πρέπει να λυθεί. Τιμή: €9.00, Σελίδες: 128, Σχήμα: 14x21, ISBN: 978-960-456-078-3 ΑΠΟΘΗΚΗ ΑΘΗΝΩΝ: Ασκληπιού 60 · τηλ.-fax 210-3816.650

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΤΡΙΒΙΖΑΣ Ενα διεθνές μπεσι-σέλερ

Τα τρία Μικρά Λυκάκια Τα τρία μικρά λυκάκια

tres lobitos y el

cochino feroz

Μόνο οι πλέον ταλαντούχοι από τους συγ­ γραφείς έχουν την ικανότητα, επεμβαίνοντας σε ένα κλασικό παραμύθι, να δημιουρ­ γούν κάτι εξίσου διασκεδαστικό και £αθυ-' στόχαστο με το πρωτότυπο. Η 'Ελεν Οξένμπερυ και ο Ευγένιος Τριβιζός επιτυγχάνουν το σχεδόν ακατόρθωτο... The Economist Ο Ευγένιος Τριβιζός ξεκινά αποφασισμένος να μας διηγηθεί μια κλασική ιστορία μ’ ένα νέο τρόπο. The New, York Times Η κάθε σελίδα ξεχειλίζει από κέφι και μπρίο! The Times Το διασκεδαστικότερο βιβλίο της χρονιάς! H&ifyQmmended forthe Kate GreenawayMedal Τα παιδιά θα ξεκαρδιστούν στα γέλια από τις πρώτες γραμμές. Kirkus Reviews Ιδιοφυής αντιστροφή ενός κλασικού παραμυθιού με ξεκαρδιστικά αποτελέσματα. Publisher's Weekly Εγγυημένονα κάνει ακόμα και τους ενηλίκους να γελάσουν. Evening Telegraph Απολαυστικό!.

Daily Mail

Σαγηνευτικό!

Bookseller

Γεμάτο με πνευματώδες χιούμορ. Booklist Ένα πολυβραβευμένο παραμύθι πο,υ περιλαμβάνεται στη συλλογή Heinemann με τα 10 καλύτερό κλασικά εικονογραφημένα παιδικά βιβλία όλων των εποχών (Heinemann Collection of ten oj the best picture books ever published).

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΤΡΙΒΙΖΑΣ Αντιπολεμική Σειρά

Μπαμ» Μπουμ, ταρατατξούμ!

Ο Τριβιζάς στύβειπην ελληνική γλώσσα και βγάζει χυμούς. Η ευτρυία του και οι ελιγμοί του δίνουν ευχαρίστηση όχι μόνο για την κωμική τροπή της υπόθεσης, αλλά ' και για τα πετάγματα της-φσντασΐας, τις παρενθεχικές παραπομπές, τη σκιαγράφηση χαρακτήρων, την αλληγορική διάθεση. Εκείνο όμως που ανεβάζει το παραμύθι σε μια άλλη κατηγορία είναι ότι μέσα στη^ενική του ορμή προχωράει στη σάτιρα του ίδιου του αντιπολεμικού παραμυθιού, το οποίο εμμέσως καταγγέλλει για την κοινο­ τοπία και την προβλεψιμότήτά του.

Ο πόλεμος στο Ιράκ μάς κάνει να θυμη­ θούμε το εξαιρετικό βιβλίο Η Φάλαινα που τρώει τον Πόλεμο. Ο διεθνής συγ­ γραφέας με την αχαλίνωτη φαντασία κα­ ταφέρνει αυτό που δεν κστάφεραν τόσοι λαοί εδώ και χιλιάδες χρόνια: να εξαφανί­ σει τον πόλεμο από προσώπου γης. Ένα διαχρονικό, άκρως φιλειρηνικό βιβλίο. Δέσποινα Σαββοπούλου, Ελεύθερος Τύπος

ιντόφΧά<

Ο μάγος της καρδιάς μεγάλων και μικρών

Μέσα από εξαιρετικά λογοπαίγνια, ευ- I φάνταστη εικονογράφηση και μία ιστορία | που αντιμεΐωπίζει τα παιδιά ως άτομα με J ξεχωριστή προσωπικότητα και όχι ως κα-* | ρικατούρες των μεγάλων, το συγκεκριμέ- 1 νο βιβλίο αξίζει μία θέση στην καρδιά και 1 τη βιβλιοθήκη μας. ΤοΠοντίκι

^

Η πολεμική σειρά-του ιδιοφυούς παραμυθά εμπλουτίζεται με μια απολαυστική περιπέτεια που αποκαλύπτει το θερμόαιμο ταμπεραμέντο, τη χιουμοριστική διάθεση και αρκετές ακόμα πτυχές της προσωπικότητας της ελληνικής γλώσσας. Kid’s Fun

ϊ | | 3 J

»

'Οταν αγοράζουμε τα παραμύθια του, τα διαβάζουμε στο δρόμο για το σπίτι."Κάθε παραμύθι και μια έκπληξη γιατη γλώσσα, γιατην ευφυΐα, γιατο χιούμορ του. Αν δεν τον γνω'ρίζετε, είστε πολύτυχεροί, γιατί' μπορείτε να τον ανακαλύψετε και νανιώσετετη χαράτού να διαβάζεις γιρ πρώτη φορά..τον Πόλεμο τηςΩμεγαβήτας... ήταν Πό­ λεμο των Ούςφων και των Τζούφρων... Τα παραμύθια του αποτελούν το αντίδοτο στη μισαλλοδοξία, τον εγωι­ σμό, τον εθνικισμό και τον ανταγωνισμό.

ΝΕΑ ιστοσελίδα 1 w w w . m in o a s . g r J

<■ .

ϋ

ΐ

ρ

ν

Τ.Θ.50488,14! ΙΟΝ. Ηράκλειο, ΑΘΗΝΑ,τηλ.: 210 27 ! I 222 - fax: 210 27 76 818, e-maii: info@mmoas.gr

[

δ

ι α

β

α

ζ

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

ω

]

Λ Ο Γ 0 Τ Ε X Ν I A

Μάρω Λοίζου Το τσ ίμπ ημα τ η ς σ φ ή κ α ς Εκδόσεις Πατάκη, 2007 σελ. 96, τιμή: 5,90 ευρώ

ξι ιστορίες - διαμάντια μιας συγγραφέως που, έτοιμη από καιρό, έφυγε, εμπιστευόμενη τα βιβλία της στις μικρές θάλασσες των αναγνω­ στών. Ο ι ισ τορίες αυτού του βιβλίου εικονογραφούν σύγχρονα πρόσωπα παιδιών, είτε αγοριών είτε κοριτσιών. Είναι γραμμένες για τη Μαρία που μπήκε πια στην π ερίοδο της γυ­ ναικείας ωριμότητας, για το Ζαν Π ιέρ που θα νιώσει την πίκρα του χωρισμού των γονιών του, για το Λ ιάκο που θα βιώσει έντονα την ατμόσφαιρα πολιτικών αναταραχών, για τον Ταντιζουέ από τα χωριά των Ζουλού που θα γνωρίσει την πόλη, για τον Τζόνι από το Κολοράντο που θα ζήσει από κοντά τη δολοφ ο­ νία συμμαθητών του και για άλλα παιδιά που βρίσκονται στο μεταίχ­ μιο της παιδικής προς την εφηβική ηλικία και που «νιώ θουν» έντονα το «τσίμπημά» της, το τσίμπημα της σ φ ήκας... Διαπολιτισμικά κείμενα από μια σπουδαία συγγραφέα, συλλαβισμένα απέριττα, με περισσή γνώση, ευαισθησία και ποίηση. (Για αναγνώ­ στες από 11-12 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

10 < 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Σοφία Μαντουβάλου Η μ ε ρ ο λ ό γ ιο Κ ο ιν ω ν ική ς Νοημοσύνης

Κατερίνα Μουρίκη Α γ ά π ε ς και φ α ν τ ά σ μ α τ α στη Βαλτική

Εικονογράφηση: Δέσποινα Καραπάνου Εκδόσεις Δίιπυχο, 2007 σελ. 330, τιμή: 15,99 ευρώ

Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ. 256, τιμή: 11,00 ευρώ

μερολόγιο του 2008. Πρω τότυ­ πο και απολύτως χρηστικό. Σε κάθε σελίδα περιέχονται κείμενα που με χιούμορ πληροφορούν, πα­ ραινούν, δίνουν συμβουλές για επι­ κοινωνία με τους άλλους, για δη­ μιουργικές δραστηριότητες, για συ­ νεργασία, για αυτογνωσία, πληροφο­ ρίες για τις γιορτές των άλλων, για τη συναισθηματική και διαπροσωπική διάθεσή μας. Τα σκίτσα δείχνουν παιδιά να κουβεντιάζουν για ζητήμα­ τα που απασχολούν σχεδόν όλες τις ηλικίες και αναφέρονται στην προσω­ πικότητά τους, στις αγωνίες τους, στις σχέσεις τους, στην πραγματικό­ τητα του σχολείου, της οικογένειας, της κοινωνίας, γενικά στη συναισθη­ ματική και κοινωνική πραγματικότη­ τα. Ο ι φιγούρες της εικονογράφησης σχετίζονται με τα κείμενα. Είναι πρό­ σωπα με λουλούδια, με προβοσκίδα ελέφαντα, με βατραχοπέδιλα, σ τέμ­ ματα και άλλα ευφ υή... εξαρτήματα! Τ ο γραμμικό σχέδιο δείχνει και κάτι ακόμη, ίσως το σημαντικότερο: ότι ο αναγνώστης για να το τελειοποιήσει προσθέτει και δικά του στοιχεία σί­ γουρα της προσωπικότητάς του. (Για αναγνώστες από 12 έως 112 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

συγγραφέας έχει δώσει αξιο­ πρόσεκτα μυθιστορήματα. Κύ­ ρια θέματά της το οικολογικό πρό­ βλημα και η διαπολιτισμικότητα. Ο ι χαρακτήρες της είναι πρόσωπα που διεκδικούν μια θέση στη ζωή αντι­ παλεύοντας ανυπέρβλητες, πολλές φ ορές, δυσκολίες. Σ το συγκεκριμέ­ νο μυθιστόρημα, η κεντρική ηρωίδα είναι μια μεταφράστρια, με ανεπού­ λωτα τραύματα από την παιδική της ηλικία. Μ έσα από ένα οδοιπ ορικό των εμπειριών και των συναισθημά­ των της, ο αναγνώστης τα ξιδ εύει ως τους πύργους της Βαλτικής και πα­ ρακολουθεί την πορεία της. Ένα ση­ μαντικό μυθιστόρημα για την εφηβι­ κή λογοτεχνία, ποιητικό στην περι­ γραφή των τοπίων και τρ υφ ερ ό στην έκφραση των συναισθημάτων -έν α ς έρωτας σ ημαδεύει την ηρωί­ δ α - και συνάμα ρεαλιστικό, όπου μέσα από εικόνες πολυπολιτισμικότητας τέμνονται πολλαπλώς τα συ­ ναισθήματα των ηρώων, οι οποίοι εμπλέκονται ουσια στικά με την κοι­ νωνική πραγματικότητα και την κα­ τάσταση αυτογνωσίας κύρια της πρωταγωνίστριας. (Για αναγνώστες εφήβους και ενήλικες) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Η

Η

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Θεοδοσία Καραγιάννη Ο Τ ρ υ φ ε ρ ο ύ λ η ς Μ ικ ρ ο φ τ ε ρ ο ύ λ η ς Εικονογράφηση: Γιώργος Μπουρηούσης Εκδόσεις Φαντασία (Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών), 2007 σελ. 46, τιμή: 11,00 ευρώ να παραμύθι για τη δ ιαφ ορετικότητα. Βασισμένο σε σύγχρονα επιστημονικά δ εδ ο ­ μένα, απευθύνεται σ ε δασκάλους, γονείς και άλλους ειδικούς που μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως εκπαιδευτικό υλικό. Πρ οσ φ έρεται για ανάγνωση, συζήτηση, για ποικίλες δρασ τηριότητες και για περιπτώσεις που σχετίζονται με την αποδοχή του «άλ­ λου», τη διαχείριση της διαφ ορετικότητας στο σχολείο και την ψυχοκοινωνική προσαρ­ μογή των παιδιών. Ένας μικρός δυσκολεύεται να παρακολουθήσει το σχολείο. Κι αρ ­ χίζουν οι δυσκολίες. Ενδιαφέρουσα ιστορία, γραμμένη με ευαισθησία και παιδαγωγική γνώση. Α ν και έχει συγκεκριμένο παιδαγωγικό σκοπό, εντούτοις προτάσσεται η λογοτεχνικότητα του κειμένου. Τ ο βιβλίο εκ δό θηκ ε από επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την κα­ θοδήγηση των διδασκουσών Χ ρυσ ής Χ ατζηχρήσ του και Φωτεινής Πολύχρονη. Συνο­ δεύεται από ένα φυλλάδιο με ουσιαστικές κατευθύνσεις για τη χρήση του παραμυθιού ως εκπαιδευτικού υλικού. Μ πορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά τους εκπαιδευτικούς στη γενικότερη μαθησιακή διαδικασία. (Για αναγνώστες - ακροατές από 6 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

Σταυρούλα Γ. Τσούπρου

Οι "ιταιβιά0τιΚ6$” itftopfeS του Κοθ|ΐά ΤΤοΧίτη

Έλεγε ο Πάρις Ταβελούδης παραγύθια; Σίγουρα. Πρώτα απ’ όλα γε το όνογά του, το απατηλό, Που καθόλου δεν γοιάξει γε ψευδώνυγο και που τόσα σχόλια έχει προκαλέσει. Μετά, στις συνεντεύξεις του, όπου παρουσίαζε, γε ελαφρό­ τατα, την Τέχνη, γενικά, ως παιχνίδι και τη δική Του τέ­ χνη, ειδικά, ως ανάξιο λόγου πάρεργο. Ύστερα, στα γυθιστορήγατα και τα διηγήγατά του, όπου παρεγβάλλονται ηαραγυθένιες (και όχι πάντα ευχάριστες) ιστορίες, για γικρούς και γεγάλους αναγνώστες. Ένα δείγγα αυτών των ιστοριών παρουσιάζουγε εδώ. Ένα δείγγα, όγως, Που άλλοτε φανερώνει τον αληθινό Πάρι Ταβελούδη και άλλοτε, ή την ίδια στιγγή, αποκαλύπτει Το πόσο σοβαρά αντιγετώπιζε το ηάρ-εργό Του, ενώ, κάθε φορά, προδίδει την πίστη Του στη λογοτεχνική ηαραγυθία.

<ΚΑΟ><1>

-

Ιπποκράτους 4 3 ,1 0 6 8 0 Αθήνα Τ η λ . 2|ο 3637016 - Fax: 210 3 6 2 6646

Ο Η ΡΟ ^Η

www.grigorisbooks.gr · e-mail: $rbooks@otenet.gr

[

δ

ι α

β

α

ζ

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

ω

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Θεόδωρος Παγιαύλας Η αό ρ α τη δύναμη Εικονογράφηση: Βαγγέλης Τσαπρούνης Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 38, τιμή: 12,50 ευρώ

Γιολάηα Πατεράκη Ο π αραμυδάς το υ φ ε γ γ α ρ ιο ύ

Στέλιος Πελασγός Ό χ ι σ το ν μ ετ α λ λ α γ μ έ ν ο κακό λύκο

Εικονογράφηση: Έλενα Πατεράκη Εκβάσεις Κέδρος, 2007 σελ, 222, τιμή: 9,50 ευρώ

Εικονογράφηση: Βασίλης Παπατοαρούχος Εκδόσεις Μικρή Μίλητος, 2007 - σελ. 58

συγγραφέας έχει κομίσει ένα ιδιαίτερο ύφος στη λογοτεχνία για νέους. Πάντα με έναν συναισθημα­ τικό ρεαλισμό και κοινωνικό προβλη­ ματισμό (θέματα για την οικολογία, την ιστορία, την αρχαιοκαπηλία, τα ναρκωτικά, τη βιοπάλη, την επιστημο­ νική φαντασία, τη μυθολογία) και με άρτια γλώσσα προσφέρει αναγνωστι­ κή απόλαυση και έμμεσο προβλημα­ τισμό. Σ' αυτό το παραμυθένιο μυθι­ στόρημα που αποπνέει τρυφερότητα και λυρισμό, μουσική και ποιητικότητα, πρωταγωνιστής είναι ο Φεγγαρίσιος, ο αγαπημένος των παιδιών. Ή ταν κάτοικος του Φεγγαριού που από λάθος βρέθηκε στη γη. Λ έει ιστο­ ρίες και μοιράζει... παπλώματα από φεγγαραχτίδες και παραμύθια! Σελί­ δες αφηγηματικής όσμωσης πραγμα­ τικού και φανταστικού, ανάμεσα σε όμορφες και απλές ζωγραφιές, δίνουν ένα ευαίσθητο τοπίο, με εικόνες φι­ λίας, συνεργασίας, ανεμελιάς, αγωνίας, χιούμορ το οποίο «χαμογελά» καλό­ καρδα, αλλά και με σκεπτικισμό στην ανάλγητη εποχή μας, δείχνοντάς της ξεκάθαρα προς τα πού είναι το όνει­ ρο και η φαντασία που της λείπουν οικτρά. (Για αναγνώστες από 9-/0 χρόνων και για μεγάλους) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

να έξυπνο παραμύθι το οποίο στέκεται επικριτικά απέναντι στην εποχή μας, όπου η μετάλλαξη και η κλωνοποίηση ατόμων και συνειδή­ σεων προοιωνίζουν μάλλον ένα ζο­ φ ερό μέλλον. Ο συγγραφέας, χρησι­ μοποιώντας διακείμενα από κλασικά παραμύθια (Κοκκινοσκουφίτσα, Στα­ χτοπούτα, Τρία γουρουνάκια, κ.ά.) στην ουσία επιχειρεί μια αφήγηση της κα­ θημερινότητας του σύγχρονου πολι­ τισμού. Αν κανείς αναλογιστεί τα ανεξέλεγκτα επιστημονικά επιτεύγ­ ματα, αλλά και τους υπερφίαλους ισχυρισμούς ορισμένων επιστημό­ νων, το βιβλίο φαντάζει με αφήγηση τρόμου που ευτυχώς «μεταλλάσσε­ ται» στο τέλος σε μια αφήγηση εξα ­ γνιστική και πολλαπλώς έμμεσα διδα­ κτική. Έτσι, οι μεταλλαγμένοι από τη Μάγισσα Δοκτόρισσα. τραγουδιστής μπακαλιάρος, οι νάνοι με γονίδια κα­ μηλοπάρδαλης, ο καλός λύκος, οι τρ εις όμοιες Κοκκινοσ κουφ ίτσες (κανονική, μητέρα, γιαγιά), με επικε­ φαλής το τρ ίτο γουρουνάκι και την κανονική Κοκκινοσκουφίτσα, αφυ­ πνίστηκαν κι ανάγκασαν τη Μάγισσα να τους κάνει όπως ήταν πριν. (Για αναγνώστες από 9 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ηαόρατη δύναμη

χουμε καιρό να δ ούμε ένα πα­ ρ όμοιο βιβλίο. Ο συγγραφέας του είναι μάλλον πρωτοεμφανιζόμενος στο χώρο της λογοτεχνίας για παιδιά. Π ρ όκειται για μια ιστορία μουσικής και φαντασίας που αρχίζει από το τίποτα. Δηλαδή, από μια μαύρη κουκκίδα μελάνης που έπεσε στη λευκή σελίδα τετρα δίου σε στιγμές ανούσιας σχολικής μελέτης. Κι άρχισαν όλα. Η κουκίδα περιείχε βασιλικούς και μία γάτα που απέκτη­ σε χρώματα, μουσική με χρώματα των αισθήσεων και των συναισθημά­ των, θάλασσες με καράβια και καλο­ καίρια και χειμώνες και μαγική σιω­ πή ντυμένη με δημιουργία. Και το χαρτί ξανάγινε λευκό, για να αρχίσει πάλι από μια τυχαία στιγμή το αιώ­ νιο ταξίδι της δ ημιουργίας... Π οιη­ τικό βιβλίο, γραμμένο με πολλή φ α­ ντασία για την αγάπη, την κινητήρια δύναμη των πάντων. Η εικονογρά­ φηση, αλληλένδετη με το κείμενο, είναι εντυπωσιακή και ουσιαστική. (Για αναγνώστες από 10 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

103

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Η

Ε

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Μαρίζα Ντεκάστρο Μ α κ ρ υ γ ιά ν ν η ς Εκδόσεις Ερευνητές Σελ. 48, Τιμή: 12,80 ευρώ

ο βιβλίο αυτό, που αποτελεί το πρώτο της σειρ άς «Ένα πρόσωπο - Μια εποχή» των εκδόσεων Ερευνητές, παρουσιάζει την πορεία και τη δράση του μεγάλου αγω­ νιστή Μακρυγιάννη, τις σ κέψεις και τις ιδέες του για την επανάσταση του '2 1, την πο­ λιτική κατάσταση των πρώτων ετών του νεοσύστατου ελληνικού πολιτικού κράτους, αλλά και τις συνθήκες διαβίωσης των Ελλήνων πριν την από απελευθέρωση, την άφι­ ξη του βασιλιά Ό θω να στο Ναύπλιο, την πολιορκία της Ακρόπολης, κ.ά. Παράλληλα, παρατίθενται σημαντικές πληροφορίες για γεγονότα που σημάδεψαν την ανθρωπότη­ τα και την παγκόσμια ιστορία, στο διάστημα των 65 χρόνων, από το 1797 ως το 1862, που καλύπτει το βιβλίο. Στην ουσία, πρόκειται για μια πρωτότυπη έκδοση που συν­ δυάζει την αφήγηση, τα ντοκουμέντα και την πλούσια εικονογράφηση, δίνοντας μια φρέσκια ματιά στην ιστορία μας και για ένα βιβλίο που μπορεί να αξιοποιηθεί πολύ εύκολα ως διδακτικό εργαλείο. Α ξίζει να επισημανθεί ότι η εικονογράφηση π ροέρχε­ ται από ποικίλο αρχειακό αρχείο, το οποίο αντλήθηκε από πολλές πηγές. Μία ακόμα μοναδική δουλειά από τη γνωστή παιδαγωγό και συγγραφέα βιβλίων, Μαρίζα Ν τεκ ά ­ στρο. (Για αναγνώστες από 10 ετών και πάνω). [Κ. Π.]

Τ

ΤΤΛΟΪ ΣΤο τ τ σ Τ ΐΜ ΐ

β ιβ λ ία του Ε υ γ έ ν ι ο ν

Τ ρ ιβ ιζ ά

α π ό τ ι ς ε κ δ ό σ ε ις K A A E N T H Ο Τριβιζάς με τους μύθους του, έμμεσα, τρυφερά, με λεπ τές διαδικασίες και με γνώση της παιδικής νοημοσύνης, εξασφαλίζει την πολυπόθητη και πολυσυζητημένη αγωγή των παιδιών, ο ποιητής παραμυθιών γίνεται έτσι ο καλύτερος παιδαγωγός. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

ι ΝΤΟΛΜΑ&ΑΚι α

Μ έσα στην ψυχρή επιστημονική τεχνική του εγκληματολόγου που χρησιμοποιεί τις λέξεις ως νυστέρι, κρύβεται μια υπέροχη φτερωτή στολή, μια οργιάζουσα φαντασία, ένας χείμαρρος λεκτικός, ένας γοητευτικός παραμυθάς. ΚΩΣΤΑ! ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς γράφει σε μία από τις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες της ευρωπαϊκής ηπείρου,Τα παραμύθια του, όμως, όπως και αυτά του Άντερσεν, έχουν τη δύναμη να αγγίζουν την καρδιά και το μυαλό των αναγνωστών όχι μόνο σε όλη την Ευρώπη, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο.

Ένας συγγραφέας γοητευτικών βιβλίων. KIRSTYWARK, BBCTelevisionJournalist-Broadcaster

Μάστορας του χιούμορ και των ανατροπών, μοναδικός στην Ευρώπη. C. Η. DAVIES, Bookbirt

0 λογοτεχνικός κόσμος του Ευγένιου Τριβιζά αποτελεί μία αποκάλυψη.

Ο παραμυθάς Ευγένιος Τριβιζάς είναι ένα πρόσωπο αγαπημένο. Ερχεται από τα βάθη της φαντασίας, στην πηγή της παιδικής μας ηλικίας, για να κάνει πραγματικότητα όλα όσα κρύβουν τα όνειρά μας.

ΊΊΪ!> Κ Α Λ Ε Ν Τ Η Σ

ΓΙολυγραφότατος, διασκεδαστικός, στοχαστικός, εφευρετικός, πολύ­ πλευρος, ανατρεπτικός... Μ ε ποιες και πόσες λέξεις να περιγράφει κάποιος τον «μάστορα» της γραφής, που ακούει στο όνομα Ευγένιος Τριβιζάς; Όποιος έχει «γευθεί» τις ιστορίες του καταπλη­ κτικού παραμυθά, έχει σίγουρα μαγευτεί και γνωρίσει έναν άλλο κόσμο, γεμάτο εκπλήξεις που αγγίζει τον νου και την καρδιά. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ

Τηλ. 210-36.01.551, Fax: 210-36.23.553, E-m ail: kalendis@ ath.forthnet.gr

www.kalendis.gr

[

δ

ι α

β

α

ζ

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

ω

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Λύτη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Ο κ α ιρ ό ς τ η ς σ ο κ ο λ ά τ α ς

Γιάννης Ρεμούνδος Π α ρ α μ ύ δ ια με τη ρ ίγ α ν η

Εικονογράφηση εξωφύλλου: Γιώργος Νασλης Εκδύσεις Πατάκη, 2007 σελ. 104, τιμή: 5,90 ευρώ

Εικονογράφηση: Χρηστός Δήμος Εκδόσεις Κέδρος, 2007 σελ. 216, τιμή: 10,00 ευρώ

ι βιω ματικές εικ όνες της συγγραφέως, που έχει δώσει ση­ μαντικά μυθιστορήματα με θέμα το Δ εύτερ ο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμ­ βάλλουν στην κατανόηση μιας επο­ χής δοκιμασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Αυτή η αξιοπρέπεια αποτυπώνεται στις σελίδες των διη­ γημάτων του βιβλίου. Σελίδες από τις οποίες, άλλοτε με χαρούμενη παιδική ματιά κι άλλοτε με πικρά και στενάχωρα συναισθήματα, αναδύε­ ται μια πινακοθήκη προσώπων γνω­ στών, λιγότερο γνωστών ή άσημων που τα συναντά ο αναγνώστης και σε άλλα βιβλία της συγγραφέως, και συνάμα καθημερινών γεγονότω ν που σκιαγραφούν ανάγλυφα τη νεό­ τερη ιστορία μας. Ο ευφυής χειρ ι­ σμός του ευρήματος της σοκολάτας συνδέεται με στιγμές θαυμασμού και αγάπης, πείνας και ανέχειας, ευ­ γένειας και ελευθερίας. Ένα βιβλίο που έχει και τη θέση της μαρτυρίας, στο οποίο ισορροπείται το συναί­ σθημα και ο ρεαλισμός, στο όνομα της πέρα από σύνορα ανθρωπιάς. Διαβάζεται απνευστί και από τους ενήλικες. (Γιο εφήβους και για ενήλικες) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Κοκκινοσκουφίτσα βλέπει τη­ λεόραση. Τ ο νερό τής παρα­ σέρνει το καλαθάκι με τη ν ... πίτα που πάει στη γιαγιά της. Προλαβαί­ νει και το παίρνει από το ράμφος μιας πάπιας, αλλά την πίτα την τρώει ένας νεαρός λύκος, που όμως του κάθεται στο λαιμό γιατί είναι καμέ­ νη. Είναι και λιγάκι άφοβη η Κοκκινοσκουφίτσα, μα τη χάφτουν δύο λύκοι κάνα δυο φ ορές. Κι ύστερα, πρώτα τρώνε τη γιαγιά και δεύτερη την Κοκκινοσκουφίτσα που βαριέται γιατί συνεχίζει το παραμύθι... Τ έ ­ τοια κι άλλα παρόμοια θα διαβάσει ο αναγνώστης σε έντεκα γνωστά ή λιγότερο γνωστά παραμύθια. Μ ερι­ κά από αυτά είναι Η Κοκκινοσκουφίτσα, Ο Κοντορεβυθούλης, Η Χιονάτη, Το λυχνάρι του Αλαντίν, κ.ά. Στο κα­ θένα από αυτά, ανατρέπεται το γνω­ στό αφηγηματικό πλαίσιο και γενικά προσαρμόζονται οι χαρακτήρες, πολλές από τις συνήθειές τους, οι διάλογοι και ο χώρος των δρώμενων στα σημερινά δεδομένα. Σε πολλά σημεία το χιούμορ είναι καταλυτικό και πολλαπλώς έμμεσα διδακτικό. (Για αναγνώστες από 11 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ο

112 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Η

Ρένο Ρώσση-Ζαίρη

Δ έκ α μ ικ ρ έ ς δ α λ α σ σ ιν έ ς σ τα γό νες Εικονογράφηση: Αντώνης Καλαμύρας Εκδόσεις Μίνωας, 2007 σελ. 48, τιμή: 6,50 ευρώ

ν και περιμένοντας τα καλοκαί­ ρια, χάνουμε το υ ς... χειμώνες είναι μια ευκαιρία μαζί με τα παιδιά μας να αναπολήσουμε ζεσ τές θα­ λασσινές καλοκαιρινές εικόνες, απα­ λύνοντας έτσι το χειμώνα. Που δεν είναι βέβαια και τόσ ο κρύος! Καλο­ γραμμένο βιβλίο της σειράς «Μ ικροί αναγνώστες», με θέμα την οικολογία και το περιβάλλον. Ή ρω ες κάτοικοι της θάλασσας, ένα αστέρι που έγινε αστερίας, φύκια που έγιναν... μετα­ ξω τές κορδέλες για να γνωρίσουν τους ανθρώπους, ένα δελφίνι που βοηθά δύτες, ψάρια που φτιάχνουν μουσείο, ένα χ ταπ όδι... χορευτής που γλίτωσε από τον ψαρά, μοναχι­ κ ές ... ρέγγες, θαλασσινά μουσεία και άλλα θαυμαστά συμβαίνουν σε δέκα μικρές ιστορίες σχεδιασμένες με ποίηση και χιουμοριστική δ ιάθε­ ση. Μια μικρή «παρατήρηση» μόνο για την ιστορία του ομολογουμένως συμπαθητικού ψαριού που τα άλλα το αποδέχτηκαν μόνο όταν τα έσω­ σε από τα δίχτυα! (Για αναγνώστες δημιουργούς από 6-7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Α

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Ευγένιος Τριβιζας

Νίκη Σαλπαδήμου

Ελένη Σβορώνου

Έ λα μ α ζ ί μ ο υ

Ο Τ ζ ιτζ ικ ο -Π ε ρ ικ λ ή ς

Το χ ω ρ ιό τ η ς χ α ρ ά ς

Εκδόσεις Κέδρος, 2007 σελ, 176, τιμή: 10,00 ευρώ

και η πέμπτη εποχή του χρόνου Εικονογράφηση: Μαρία-Λουίζα Βαφιαδάκη Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2007 σελ. 44, τιμή: 13,00 ευρώ

Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσοϋλια Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2007 σελ. 62, τιμή: 8,80 ευρώ

Η

αραμυθική ιστορία που με έμ­ μεσο τρόπο θίγει σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως είναι το φαινόμενο του θερμοκη­ πίου και άλλα θέματα που συναντά­ με στην καθημερινότητά μας. Ο σύγχρονος καταναλωτικός μιμητι­ σμός που οδηγεί σ' ένα φαύλο κύ­ κλο δημιουργώντας πλαστές ανά­ γκες έχει το ακριβό τίμημά του, που είναι τα οικολογικά αδιέξοδ α τα οποία εμποδίζουν την ανθρώπινη επιβίωση. Έτσι κι ο ήρωας της ιστο­ ρίας, ένας τζίτζικας, επιστρέφοντας σε μια ελιά κουβαλάει μαζί του όλες τις σύγχρονες ανέσεις:... πολυτελές αυτοκίνητο, πούρα, ωραία και πανά­ κριβα ρούχα, φούρνο μικροκυμά­ τω ν... Π ροφ ανές και το τίμημα. Α λ­ λά και η ανάγκη για ανατροπές... Τ έτοια βιβλία, γραμμένα με κέφι και με γνώση, μέσω της αισθητικής, πρωτίστως, συγκίνησης προάγουν την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση του παιδιού. Στο τέλος του βι­ βλίου, υπάρχουν πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή, τις αιτίες που την προκαλούν και προτείνονται απλές λύσεις. (Για αναγνώστες από 10 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

ίναι σ ε όλους γνωστό πόσο ανε­ κτίμητη είναι η προσφορά των χωριών SOS. Δ εν αγκαλιάζουν μόνο τα παιδιά που έχουν ανάγκη, αλλά η δράση τους είναι ευρύτερη. Τ ο συ­ γκ εκ ριμένο βιβλίο εκ δ ίδ ετα ι με αφορμή τον εορτασ μό των 25 χ ρό­ νων από την ίδρυση του πρώτου παιδικού χωριού στη Βάρη. Ο ι ισ το­ ρίες που περιέχει, γραμμένες με ρεαλισμό από το γνωστό συγγρα­ φέα, έχουν ευαισθησία, τρ υφ ερ ότη­ τα, ποίηση. Αποτυπώνουν με έναν έμμεσ ο τρόπο τη συνεισφορά των χωριών SOS (των χωριών της χαράς) μέσα από ισ τορίες ζώων που για διά φ ορους λόγους έχασαν ή δεν «απέκτησαν» ποτέ γονείς, αδέλφια, φίλους, παιδιά. Η εικονογράφηση εί­ ναι χαρ ούμενη και ευρηματική. Ό πως πάντα στα βιβλία του συγγρα­ φέα, έτσι και σ' αυτό, στο τέλος περιέχονται έξυπνες δραστηριότητες (κατανόησης, δημιουργικού γρα­ πτού λόγου, ζωγραφικής, παρατηρη­ τικότητας, κ.ά.) που αβίαστα και ευ­ χάριστα συμπληρώνονται από τα παιδιά - αναγνώστες. (Για αναγνώστες από 8 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ν . Σ. έχει ασχοληθεί με αρ κε­ τά είδη του πεζού λόγου. Σ' αυ­ τό το μυθιστόρημα, δύο φίλες τα ξι­ δεύουν στο Αιγαίο με προορισμό τη Ρόδο, όπου εκ εί θα περάσουν τις διακοπές τους. Στη διαδρομή γνωρί­ ζουν ένα κορίτσι, τη Μερόπη, με πρόβλημα αναπηρίας. Στη Ρόδο έρ ­ χονται σ ε επαφή με παιδιά της ηλι­ κίας τους. Στο μεταξύ καταφτάνει στη Ρόδο και η Μερόπη. Η έγνοια τώρα της συντροφιάς είναι το συ­ γκεκριμένο κορίτσι. Η αγάπη χωρίς ιδιοτέλεια στο τέλος θα νικήσει. Η ελπίδα για ζωή θα ξανάρθει στο πρόσωπο του κοριτσιού κι οι δύο φίλες θα νιώσουν περήφανες. Ένα δ ροσ ερό νεανικό μυθιστόρημα, με στρωτό, ρεαλιστικό γράψιμο και με διακυμάνσεις στην πλοκή, που δ εί­ χνουν ότι η συγγραφέας έχει γνώση της μυθιστορηματικής τέχνης, αλλά και της νεανικής κοινωνιολέκτου και γενικό των ενδιαφερόντω ν και των προβλημάτων που απασχολούν τη σύγχρονη νεολαία. (Για αναγνώστες από 11 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Π

Ε

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 113

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] Π Α Ι Δ Ι Κ Η Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Μάκης Τσίτας Β ρ ες π ο ιο ς είμαι!

Μαρία Φραγκιά Ο Δ α κ τ υ λ ο κ ο ύ τ σ ικ ο ς

Εικονογράφηση: Μαρκ Γουοϊνστάιν Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 26

Εικονογράφηση: Σπάρος Γοάσης Ελληνικά Γράμματα, 2007 - σελ. 38

Μ. Τ. είναι από εκείνες τις πε­ ριπτώσεις συγγραφέων που γράφουν και κείμενα για παιδιά ολιγόλεξα και αφαιρετικά. Τα ολιγόλεξα κείμενα δ εν αποτυπώνουν μόνο λιτότητα στο ύφος, αλλά εγκλείουν και μια ποίηση, η οποία δίνει τη δ υ­ νατότητα στο μικρό ακροατή ή ανα­ γνώστη να συμπληρώνει τα «κενά» με στιγμιότυπα από τη δική του εμπειρία και με εικόνες της φαντα­ σίας του. Αλλωστε, αυτό αποδεικνύεται και από την ευρηματική εικονο­ γράφηση. Χ ιουμορ ισ τικές και συνά­ μα τρ υφ ερ ές στιγμές βγαίνουν μέσα από τη σχέση ενός μικρού παιδιού και του πατέρα του. Σ ε ένα τηλεφώ­ νημά τους επιδίδονται σε ευχάρι­ στους διαλόγους που μετατρέπονται σ ε ένα απλό και έξυπνο παιχνί­ δι ερωταποκρίσεων. Και βέβαια όλα δεν είναι απλά. Πάντα η απλότητα κρύβει μέσα της εύκολα την ανατρο­ πή των καταστάσεων. (Για ακροατές και αναγνώστες από 4 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

νας άλλος... Κοντορεβυθούλης, σ υμπαθητικός, με σ ύγχρονες όμως ιδέες και απαιτήσεις και με την απορία ζωγραφισμένη στα μάτια του ο μικρός της ιστορία ς μας. Π α ι­ δ ί σαν τα άλλα, αλλά οι άλλοι δεν τον αφήνουν να «ορθοποδήσει». Στις σελίδες του βιβλίου αποτυπώνονται κατά ένα μεγάλο μέρος αντι­ λήψεις της εποχής μας, που δυστυ­ χώς μεταδίδονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και στα παιδιά. Μια μι­ κρή ιστορία, γραμμένη με ευαισθη­ σία που θα συγκινήσει τους μικρούς αναγνώστες και έμμεσα θα τους πει πολλά πράγματα για την αποδοχή της διαφορετικότητας, σε εποχές όπου η κοινωνική απομόνωση βρί­ σκεται στον αφρό της καθημερινό­ τητας. Επειδή όλοι είμασ τε δ ιαφ ο­ ρετικοί για τον απλούστατο λόγο: ότι είμασ τε ή πρέπει να είμασ τε ίσοι. Τ ο βιβλίο θα ήταν χρήσιμο για ανάγνωση και συζήτηση σε κάθε σχολείο. (Για αναγνώστες από 7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ο

114-

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Ε

Γιώτα Φώτου Μ ια κ α ρ φ ίτ σ α και δ ύ ο α υ το κ ίν η τα Εικονογράφηση: Πάγκο Φούρκα Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ. 160, τιμή: 7,70 ευρώ

τίτλος του βιβλίου μην σας πά­ ει πουθενά άλλού... Πάντως, έτσι κι αλλιώς πρόκειται για μια πε­ ριπέτεια αστυνομικής υφής, σίγουρα ευπρόσδεκτη. Ο ι σημερινοί μικροί αναγνώστες με τα τόσα ερεθίσ ματα από παντού, Σειρήνες ή και Ερινύες, που καραδοκούν μεταμφ ιεσμένες να τα ξεγελάσουν παντοειδώς. Ευτυ­ χώς που είναι δύσκολοι αναγνώστες. Ο σημερινός συγγραφέας πρέπει να έχει πολλά αναγνωστικά βέλη στη φαρέτρα του. Γερή θεωρητική κα­ τάρτιση, μυθοπλαστική δεινότητα και βέβαια ταλέντο. Στοιχεία που ως ένα μεγάλο βαθμό τα έχει το συγκε­ κριμένο μυθιστόρημα, που θα συνεπάρει τους υποψιασμένους αναγνώ­ στες. Κι αυτό επειδή έχει πολλά: πε­ ριπέτεια, αγωνία, εγρήγορση στην πλοκή και ανέλπιστη κορύφωση, ανατροπή. Έφηβοι πρωταγωνιστές εμπλέκονται σε απίστευτες υποθέ­ σεις που κρύβουν ισ τορίες αγάπης ανάμεσα στα διαφορετικά γεγονότα, αλλά και μυστήρια για διαλεύκανση. Μ εσ τό γράψιμο, ζωντανοί ρεαλιστι­ κοί διάλογοι. (Για αναγνώστες από 12 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ο

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Πόνος Χριστοδούλου Ο Ν α Β ίντ δ ε ν ή ρ θ ε γ ια δ ια κ ο π έ ς Εικονογράφηση: Άννα-Μαρία Παπαδημητρίου Εκδόσεις Κέδρος, 2007 σελ. 128, τιμή: 11,00 ευρώ

' Γ να σημαντικό μυθιστόρημα από τα λίγα ουσιαστικά της διαπολιτισμικής θεματικής L · που κυκλοφορούν. Η υπόθεση αποτυπώνεται στις σχολικές εκθέσ εις ενός μικρού, του Άλκη. Τα θέματά τους είναι οι εμπειρίες στο σχολείο, η καθημερινότητα, οι φίλοι, οι εθνικές γιορτές, ο εκκλησιασμός, τα όνειρα για το μέλλον. Π ρ οεξά ρχ ον πρόσωπο είναι ο καλύτερος φίλος του, ο συμμαθητής του Ναβίντ, πρόσφυγας που βρίσκεται με τη μητέρα του στην Ελλάδα. Π ου δ ε χ ρειάζεται να κάνει κάποιο κατόρθω μα για να γί­ νει αποδεκτός! Και που περιμένει με λαχτάρα να ελευθερ ω θεί ο πατέρας του για την επιστροφή. Τ ο ενδιαφ έρον και συνάμα ουσιαστικό στο μυθιστόρημα είναι ο παιδικότροπος αφηγηματικός πρωτοπρόσωπος λόγος, ο οποίος με αθώα και χιουμοριστική διά­ θεση και λιτότητα στο ύφος «περνάει» διαπολιτισμικές αξίες, ζητούμενες στη σύγχρο­ νη πολυπολιτισμική πραγματικότητα. Τα δικαιώ ματα του βιβλίου έχουν παραχωρηθεί στο Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφ υγες. (Για αναγνώστες από 9 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Προτάσεις από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

Ιωάννης Μπε

Τ ο δάσος που το ’σκάσε

Ρόμπ Σκστον

Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου

Ο Ιωάννης Μίτε είναι ένα πρόβατο ξεχω­ ριστό και μερικές φορές δεν ταιριάζει με το κοπάδι! Μια νύχτα όλα τα πρόβατα πέφτουν για ύπνο, εκτός από τον Ιωάννη Μπε. Τι μπορεί να κάνει ένα πρόβατο για να κοιμηθεί;

Δέντρα που περπατάνε, παίζουν κουτσό, κάνουν γυμναστική και σκοινάκι για να ξεμουδιάσουν τα κλαδιά τους! Κουκουβάγιες και δη­ μοσιογράφοι, μαρούλια και τσικλόφουσκες και δήμαρχοι-παιδιά.Ένα πρωτότυπο οικολογικό παραμύθι!

Ο ι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή Ο γιος του Δία, ο Ηρακλής, πρέπει να φέρει σε πέρας δώδεκα ακα­ τόρθωτους άθλους. Από το λιοντά­ ρι της Νεμέας και τη Λερναία Ύδρα, ως τον κάπρο του Ερύμανθου και τις Στυμφαλίδες όρνιθες, τον Κρη­ τικό Ταύρο και τον Κ έρβερο, ο ημίθεος ήρωας έχτισε το μυθικό του όνομα με κάθε τρομακτικό άθλο.

Ιστορίες του Σαίξπηρ Συναρπαστικές ιστορίες, γραμμέ­ νες από το μεγαλύτερο συγγρα­ φέα όλων των εποχών. Ο σαιξπη­ ρικός κόσμος της μαγείας και του μυστηρίου, του ρομαντισμού και της εκδίκησης, ένας κόσμος γεμά­ τος μάγισσες, ξωτικά και φαντά­ σματα, ζωντανεύει χάρη στη μα­ γευτική εικονογράφηση της Έλενα Τεμπόριν.

Τα ωραιότερα παραμύθια του κόσμου Παραμύθια από όλες τις μεριές του κόσμου ζωντανεύουν με μια μοναδική εικονογράφηση και ταξι­ δεύουν τους μικρούς αναγνώστες σε μαγικά μέρη όπου όλα μπορεί να συμβούν!

Ρουμπελστίλτσκιν Ένα από τα πιο αγαπημένα και τα πιο δημοφιλή παραμύθια των αδελ­ φών Γκριμ, ζωγραφισμένο από τον π ολυβραβευμένο εικονογράφ ο Πολ Ο . Ζελίνσκυ. Ένα βιβλίο γε­ μάτο αλχημεία, για όλες τις ηλικίες. Ένα βιβλίο αληθινής απόλαυσης, ένα έργο τέχνης.

Προτάσεις από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

Μούσικαχ - Ένα τέρας αλλιώτικο από τα άλλα

Ο Ανυπόφορος Χριστόφορος

Δέσποινα Μπογδάνη-Σουγιούλ

Φραντσέσκα Σάιμον

Σούπερ γάτοι, σούπα σκύλοι! Μόνος Βενιέρης

Το όνομά του είναι Τιμολέων. Όλοι του οι φίλοι τον φωνάζουν «ατρόμητο», γιατί τίποτα και κα­ νείς δεν μπορεί να τον τρομά­ ξει. Ή μήπως έτσι νόμιζαν μέ­ χρι σήμερα;

Ο Ανυπόφορος Χριστόφορος είναι το τρομερό παιδί που ο καθένας θα ήθελε να έχει! Ένας σκανταλιάρης μικρός που μπλέ­ κει διαρκώς σε απίθανες περι­ πέτειες!

Γέλιο, συγκίνηση και χιούμορ, από μια παρέα αδέσποτων ζώων. Ένα σατιρικό πανόραμα της επο­ χής μας με κοινωνικά μηνύματα, για κάθε ηλικία. Ένα ταξίδι στον κόσμο του ονείρου...

Εξόριστο πνεύμα

Μια ωραία σκουπιδοπαρέα

ΝΤΗΝΛΟΡΕΫ

Ί£ Α Χ Α Α Μ Μ η ίΓ 0\! Τ Φ ΙΑ Λ ίΓ # ^

Η Ακαδημία του εφιάλτη ΝτηνΛόρεϋ

ΜισέλΠέιβερ

Ο Τσάρλι Μπέντζαμιν, σε αντί­ θεση με τους συνομήλικούς του, είναι ήσυχος και υπάκουος. Η κα­ ταστροφή αρχίζει όταν ο Τσάρλι πέφτει για ύπνο. Τρομεροί εφιάλ­ τες προκαλούν απίστευτες ζημιές στο δωμάτιό του.

Το Εξόριστο πνεύμα είναι μια συ­ ναρπαστική ιστορία για τη φιλία και την επιβίωση. Θα σας μετα­ φέρει στο μακρινό παρελθόν και θα σας κάνει συνοδοιπόρους στην προσπάθεια του Τόρακ να εξολοθρεύσει τους Ψυχοφάγους.

(

Ν ΕΑ ιστοσελίδα 1 w w w .m in o as.g r J

Τ.Θ.504 8 8 ,141 ΙΟΝ. Ηράκλειο, ΑΘΗΝΑ τηλ: 210 27 11 222 - fax: 210 27 76 8 18, e-mail: info@minoas.gr

Λένα Μερικά Μια ιστορία με παράξενους ήρωες και ξεχασμένα αντικείμε­ να που διηγούνται τις περιπέτειές τους. Μια ιστορία με χιούμορ, αλ­ λά και οικολογική ευαισθησία!

Δ I A B A Ζ Ω 1 Π Α Ι Δ Ι Κ Η Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Λίτσα Ψαραύτη

Γκόρντον Κορμαν

Το σ α κ ο ύ λ ι με τα ψ έμ α τα

Ευγένιος Ιονέσκο

Έ βερ εσ τ

Μπ αμπ ά, πού είααΐ;

Εικονογράφηση: Ελι'ζα Βαβούρη Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ. 64, τιμή: 6,60 ευρώ

Μετάφραση: Σοφία Τσιλεδάκη-Αναστασία Δεληγιάννη Εκδόσεις Μίνωας, 2007 σελ. 520, τιμή: 18,00 ευρώ

Εικονογράφηση: Καταρίνα Μπούσχοφ Μετάφραση: Έφη Μαρκοζάνε Εκδόσεις Κάστωρ, 2007 σελ. 32, τιμή: 11,00 ευρώ

τις μέρες μας, όπου τα «παρα­ μύθια» προσπαθούν να σκεπά­ σουν την πραγματικότητα και να γί­ νουν τρόπος παραπλάνησης των έκ­ θαμβων πλην υποψιασμένων πολι­ τών από διάφορα κέντρα εξουσίας, τα αληθινά παραμύθια είναι ευπρόσδεκτα. Και, μάλιστα, από μια δόκιμη συγγραφέα η οποία, κρατώντας την κλασική φόρμα, τη συντομία, το μα­ γικό στοιχείο, τη μεταμόρφωση, τον ανθρωπομορφισμό ντύνει με σύγ­ χρονο αέρα δρώμενα που αποτυπώ­ νουν την αγάπη, την ευτυχία, την κα­ λοσύνη. Καλό διάβασμα, λοιπόν, παρέα με τον Ευθύμη που τόλμησε ν' αγαπήσει την Ό μ ο ρ φ η του Φ εγ­ γαριού, τον Αργύρη που σώθηκε από μια μουσική... χελώνα και τον έξυπνο Ευτύχη που τα έβαλε με έναν όχι και τόσ ο έξυπνο βασιλιά. Στο πρώτο παραμύθι υπερισχύει η ευρηματικότητα των σκηνών και το ποιητικό ύφος, στο δεύτερ ο η βαθιά οικολογική σοφία των ζώων και στο τρ ίτο η περιπέτεια και η αγωνία. (Για αναγνώστες από 7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Τ

έσσερις έφηβοι επιθυμούν να κατακτήσουν την υψηλότερη κορυφή του κόσμου. Πρ οετοιμάζο­ νται κατάλληλα. Η κατάχτηση όμως της κορυφής, κάθε κορυφής, έχει και απρόοπτα. Κι αρχίζει ένας αδυ­ σώπητος αγώνας μέσα από ασ θέ­ νειες, επικίνδυνα περάσματα, ανεξέ­ λεγκτα στοιχεία της φύσης, αντιπα­ λότητες, αθέμιτο αγώνα για την κα­ τάχτηση της κορυφής, ο οποίος στην ουσία είναι αγώνας για την υπέρβαση του εαυτού, όπου δοκι­ μάζονται τελικά οι ανθρώπινες δυνα­ τότητες. Ρεαλιστικές περιγραφές που κόβουν την ανάσα, βάζοντας συνάμα τον αναγνώστη σ' ένα διαρ­ κή διάλογο με τον εαυτό του και τις καθημερινές προκλήσεις. Η υπόθε­ ση εγκιβωτίζεται ανάμεσα στην πε­ ριγραφή της κηδείας ενός μέλους της αποστολής που χάθηκε ψάχνο­ ντας για κάποιο άλλο μέλος που πί­ στευαν ότι είχε χάσει το δρόμο του. Τ ο μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε τρία «βιβλία»-μέρη με δική του αρίθμηση το καθένα: « Ο αγώνας για την επικράτηση», «Η ανάβαση», «Η κορυφή». (Για εφήβους και για ενήλι­ κες) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

να χαρούμενο και χιουμοριστικό κείμενο του διάσημου θεατρ ι­ κού συγγραφέα. Πρόκειται για μια απλή υπόθεση που υπογραμμίζει την τρυφ ερή, αθώα και ποιητική σχέση ενός παιδιού με τον πατέρα του. Μια σχέση η οποία αποτυπώνεται σε ένα «παιχνίδι» που αναλαμβά­ νει να το «κατευθύνει» ο πατέρας, προκειμένου να ετοιμασ τεί ύστερα από το πρωινό ξύπνημα. «Εκμεταλ­ λευόμενος» την περιέργεια του παι­ διού, αλλά και την επιθυμία του για διερεύνηση το «στέλνει» σε μέρη πιθανά και απίθανα του σπιτιού. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί μια συνηθι­ σμένη και συνάμα ειδυλλιακή οικο­ γενειακή ατμόσφαιρα. Η εικονογρά­ φηση είναι αξιοπρόσεκτη, με χιού­ μορ και ρεαλισμό αποδίδει ανάγλυ­ φα τα συναισθήματα των ηρώων. (Για αναγνώστες από 4 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Σ

11(3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Ε

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Donna Ε. Norton

Μ έ σ α απ ό τ α μ ά τια ε ν ό ς π α ιδ ιο ύ Μετάφραση: Φωτεινή Καπτσίκη - Σεβαστή Καζαντζή - Επιμέλεια - θεώρηση: Μίμης Σουλιώτης Εκδόσεις Επίκεντρο, 2007 - σελ.760, τιμή: 73,69 ευρώ να κλασικό έργο αφιερω μένο στην παιδική λογοτεχνία και τη θέση της στον κόσμο. Τ ο σύνολο του βιβλίου διαπερνά η διαπολιτισμική αντίληψη και με οδηγό αυτή την αντίληψη η οπτική προσέγγιση του λογοτεχνικού έργου για παιδιά. Χω ρίς διδακτισμό (η μάστιγα της παιδικής λογοτεχνίας) και ανάλογα στεγανά απλώνει τη θεματολογία σε ένα ευρύ πεδίο με θέματα όπως η λογοκρισία και ο γραπτός λόγος. Τ ο βιβλίο συμβάλλει στην ανάλυση σε βάθος της παιδικής λογοτεχνίας στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος, σ ε ό,τι αφορά στο ύφος, στα συστατικά της στοιχεία και στις αξίες της. Επικεντρώνεται στην αξιοποίησή της μέσα στην τάξη, δίνοντας βάρος στην ανταπόκριση των μαθητών και την εμπειρία των δασκάλων. Τα κεφάλαια του βιβλίου εί­ ναι οργανωμένα με τέτοιον τρόπο, ώστε μαζί με τις ειδικές αναφορές που υπάρχουν πα­ ρέχουν έναν ολοκληρωμένο οδηγό προσπέλασης και κατανόησης της λογοτεχνίας για παιδιά. Στις σ ελίδες του προσφέρονται συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης για την παι­ δική λογοτεχνία, καθώς και σ υνεντεύξεις με πολλούς διακεκριμένους συγγραφείς και εικονογράφους. Τ ο βιβλίο αυτό δείχνει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά προσεγγίζουν και κατανοούν τη λογοτεχνία που γράφεται ειδικά γι αυτά και βοηθά τους ενήλικες να μοιράζονται μαζί τους τα βιβλία, καθώς και να τα σ υντροφεύουν στο να ανακαλύψουν τον μαγικό κόσμο της λογοτεχνίας. [ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΕΔΑΣ]

Ε

ΜεταιχΜίο (J ) βιβλία αιχμής Ο ι ηγέτες της G 8 , της ο μ ά δ α ς τω ν ο χ τώ ισ χ υ ρ ό τ ε ρ ω ν κ ρ α τ ώ ν το υ κ ό σ μ ο υ , σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ θ η κ α ν σ τη ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α της χ ώ ρ α ς και η α σ τ υ ν ο μ ία έχει φ τά σ ει σ τα ό ρ ιά της μ ε τις κ α θ η μ ε ρ ιν έ ς π ο­ ρ είες, τις δ ια δ η λ ώ σ ε ις και τις σ υ μ π λ ο κ έ ς σ τ ο υ ς δ ρ ό μ ο υ ς . Π α ρ ' ό λ α α υ τ ά , έν α ς α ξ ιω μ α τ ικ ό ς της α σ φ ά λ ε ια ς θ ε ω ρ ε ίτ α ι π εριττός. Ο ε π ιθ ε ω ρ η τή ς T z o v Ρ έ μ η ο υ ς π α ρ α μ ερ ίσ τ η κ ε α π ό φ ό β ο μ η ν φ έ ρ ει σ ε δ ύ σ κ ο λ η θ έ σ η το υ ς α ν ω τ έ ρ ο υ ς το υ σε μ ια τό σ ο κ ρ ίσ ιμ η σ τιγ μ ή . Ω σ τό σ ο , ό λ α α υ τ ά α λ λ ά ζ ο υ ν ό τ α ν η Β ο υ τιά εν ό ς ν ε α ρ ο ύ

IAN PAN ΚΙ Ν

W .liM P P ip iiillM

Μνήμη νεκ ρώ ν Βραβείο καλύτερου

Η

Μ

αστυνομικού Worldbooks 2007

π ο λιτικο ύ α π ό τα τείχ η τ ο υ Κ ά σ τρ ο υ το υ Ε δ ιμ β ο ύ ρ γ ο υ ξ α ν α φ έ ρ ν ε ι τ ο ν Ρ έ μ η ο υ ς σ το επ ίκ εν τρ ο . Η α υ τ ο κ τ ο ν ία π ρέπει ν α α π ο δ ει­ χτεί, και μ ά λ ισ τα γ ρ ή γ ο ρ α , π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ ν α μ η ν κλέψ ει τ η ν π α ρ ά σ τα σ η ο θ ά ν α τ ό ς το υ .

Ζ Η Τ Η Σ Τ Ε Τ Ο ΣΕ Ο Λ Α ΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ

w w w . m e t a i x m i o . g r

[

δ

ι α

β

α

ζ

ω

ΠΑΙ ΔΙ ΚΗ

]

ΛΟΓ

Σιλβ ί Μποσιέ

Ο πλανήτης Γη

ΤΕX ΝI A

Μ αντλέν Ν τενί

Τα Ζώα στο τραπέζι

Εικονογράφηση: Φαμπιέν Τεϊσέντρ Μετόψροοη: Μαρία Τσαούση Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 28, τιμή: 10,50 ευρώ

Εικονογράφηση: Μπρινό Λιάνς Μετάφραση: Χριστιάννα Σαμαρά Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 14, τιμή: 17,24 ευρώ

ιβλίο της σειράς «Μ άθε μαζί μου». Π ερ ιέχ ει χαρτονένιες σ ε­ λίδες που «διαβάζονται» δημιουργι­ κά με τ α ... χέρια. Συγκεκριμένα, η κάθε σελίδα αυτού του βιβλίου είναι διαφορετική και κρύβει εκπλήξεις. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες για το σχήμα της γης στις αντιλήψεις των λαών δίνονται σε ενσωματωμέ­ νο σ ε σελίδα τετράπτυχο, η παρά­ σταση για το σχηματισμό των ηπεί­ ρων γίνεται με απλό εντυπωσιακό χάρτινο μηχανισμό, η εξέλιξη της ζωής παρουσιάζεται σε πολύπτυχο, ο σ χηματισ μός των ηφαιστείω ν «επιτυγχάνεται» επί τη ς ... σελίδας! Παρόμοια και οι εκρήξεις ηφαιστεί­ ων. Κι άλλες πολλές εκπλήξεις για το κλίμα, τους σεισμούς, τα σπήλαια και τη θάλασσα περιμένουν το μι­ κρό αναγνώστη που θα μάθει παίζο­ ντας στις κρυμμένες σελίδες. Κι όλα αυτά σε ένα βιβλίο μικρού σχήμα­ τος! Η σειρ ά συμπληρώνεται και με άλλα βιβλία (Διά στημα, Μουσική, Π οδόσ φ αιρο). Και «δίδυμη» σειρά « Π α ίξε μαζί μου»: (Χρώ ματα, Σχή­ ματα, Σπίτι, Πόλη). (Για αναγνώστες δημιουργούς από 7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Δ

Β

120

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ιασκεδαστικό και χρήσιμο βι­ βλίο γνώσεων. Στις έγχρωμες χ αρτονένιες σ ελίδες περιέχει τα εξής οχτώ επιτραπέζια παιχνίδια: περιπλάνησης για την ταξινόμηση των ζώων σπονδυλωτών και ασπόν­ δυλων, μνήμης με αινίγματα για τα θηλαστικά, στρατηγικής όπου οι παί­ κτες μεταμορφώνονται σε ζώα, τύ ­ χης για την αναπαραγωγή των ζώων, ξανά περιπλάνησης για τους τρ ό ­ πους μετακίνησης των ζώων και για την καταδίω ξη λαθροκυνηγών, ανί­ χνευσης για τη μετανάστευση των πουλιών, περιπέτειας σχετικά με το κυνήγι μιας φάλαινας. Τα παιχνίδια παίζονται με I έως 4 παίκτες, οι οποίοι για να συμμετάσχουν και να προχωρήσουν πρέπει να διαβάσουν πέρα από τις οδηγίες και διάφ ορες χρήσιμες γνώσεις. Δ εν θα συμφω­ νούσαμε βέβαια με το τελευταίο παιχνίδι αν αυτό δε σ τηριζόταν στο μυθιστόρημα του X . Μέρβιλι, Μόμπι Ντικ. Στην ίδια σειρ ά, με παρόμοια μορφή, κυκλοφ ορεί και το βιβλίο Η Ευρώπη στο τραπέζι. (Για αναγνώ ­ σ τες - δ η μ ιο υ ρ γο ύ ς από 9 ετώ ν) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Τσαρλς Ρίζονερ

Στο πειρατικό πλοίο των ποντικών Μετάφραση: Έλενα Γαλανοπούλου Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 12, τιμή: 9,41 ευρώ

ηλεύει κανείς όταν βλέπει τα σύγχρονα βιβλία να κυκλοφο­ ρούν στις προθήκες των βιβλιοπω­ λείων. Ο ύ τε στη φαντασία μας να τα βλέπαμε εμείς όταν μεγαλώναμε, εκεί, κάπου στη δ εκαετία του '60. Μ όνο κάτι λίγα βιβλία ανταλλάσσα­ με, μεταφράσεις Ν τίκενς, Δουμά, Μ αλό και τέτοια. Θαυμασ τά βέβαια κι αυτά. Τ ό τε και πάντα! Τα καινούρ­ για όμως έχουνε μια άλλη χάρη. Πολλά από αυτά σε τραβάνε δ ελεα­ στικά. Λοιπόν, δεν έχουμε παρά με τα παιδιά μας να τα απολαμβάνουμε κι εμείς. Ό πως τούτη, την απλή... ανάγλυφη διασκεδαστική ιστορία με τους τρομερούς και άγριους ναύτεςπόντικες ενός πειρατικού πλοίου. Χρυσαφ ικά, χάρτες και χαμένα νη­ σιά και π ολύ... τυρί. Κι εκ εί που πή­ γαιναν όλα καλά, μια γάτα λαθρεπι­ βάτης τους αναστάτωσε. Εντυπωσια­ κό βιβλίο σε σ χήμα... πειρατικού πλοίου για τους μικρούς αναγνώ­ στες και για όσους ενήλικες, αείπο­ τε τα ξιδ ευτές, ονειρεύονται θάλασ­ σες και ξεχασ μένα νησιά στου πέλαγου τη μέσ η... (Για αναγνώστες - δη­ μιουργούς από 4-5 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ζ

Εκδοτικός Ο μιλος Σ υγγραφέων Καθηγητών

β ιβ λ ία για το γυμνάσιο το ενιαίο λύκειο το Τ.Ε.Ε. τον ΑΣΕΠ γι α ί ο μαθητή γι α τον καθηγητ ή

w w w .e o s k .g r

μια αξιόπιστη πρόταση στο σχολικό βοήθημα

δ

ι α

β

α

ζ

ω

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

]

Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Ρομπ Σκόταν Ιω ά ν ν η ς Μ π ε

Nick Arnold Δ ια β ο λ ικ έ ς ε φ ε υ ρ έ σ ε ις

Μετάφραση: Κέλλυ Δημοπούλου Εκδόσεις Μίνωας, 2007 σελ. 70, τιμή: 9,90 ευρώ

Μετάφραση: Αιμιλία Τσαγκαράτου Εικονογράφηση: Tony de Saulles Εκδόσεις Ερευνητές, 2007 σελ. 128, τιμή: 6, 20 ευρώ

να τρ υφ ερ ό χιουμοριστικό βι­ βλίο με το κείμενο και την εικο­ νογράφηση να απ οθεώ νουν την απλότητα και την αθωότητα. Ο Ιωάν­ νης, ένα πρόβατο, δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Ξεκινώντας από τον περί­ γυρό του, «περιπλανήθηκε» στο σό­ μπαν μετρώντας ακόμη και τα άστρα και κατέληξε στο μικρόκοσμό του. Κ α ι... κοιμήθηκε. Τ ο σημαντικό στο βιβλίο είναι η εικονογράφηση. Που άλλες φορές ακολουθεί το ολιγόλεξο κείμενο και άλλες το συμπληρώ­ νει ή ακόμη το ερμηνεύει. Έτσι, πέ­ ρα από το λόγο του κειμένου, βλέ­ πουμε πρόβατα να κάνουν κούνια, να πλέκουν, να βουρτσίζουν τα δ ό ­ ντια τους, να διαβάζουν εφημερίδα, να πλένουν τη μασέλα το υ ς ... αλλά και το κείμενο πολλές φ ορές ακο­ λουθεί τη γραμμή της εικόνας σε τ έ ­ τοιο βαθμό που να δίνει την πρωτο­ καθεδ ρ ία σ' αυτήν. Εμβληματικά σύμβολα οι διάφοροι σχηματισμοί του σκούφου του Ιωάννη και ενός βατράχου που είναι πάντα μαζί του. (Για αναγνώστες από 7 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

λλος ένας τίτλος προστίθεται στην πρωτότυπη και ιδιαίτερα πετυχημένη σειρ ά για παιδιά, των εκδόσεων Ερευνητές, «Εξωφρενική Βιβλιοθήκη». Δ ιαβολικές εφ ευ ρ έ­ σεις για να μάθουν οι μικροί φίλοι, με άκρως χιουμοριστικό και διασκεδαστικό τρόπο, τα πάντα για τις ση­ μαντικές ανακαλύψεις που σημάδε­ ψαν την ανθρωπότητα και τους τρ ε ­ λούς επιστήμονες που βρίσκονται πίσω από αυτές, αλλά και για τις άλ­ λες, τις εξω φρενικά ανόητες και αρρωστημένες. Στη σειρ ά αυτή κυκλο­ φ ορούν μέχρι σήμερα 32 τίτλοι, οι οποίοι πραγματεύονται θέματα σ χε­ τικά με τις επιστήμες, τον φυσικό κόσμο, την ιστορία και τον αθλητι­ σμό με απολαυστικό τρόπο, χιού­ μορ και φρεσκάδα, προκειμένου να προσεγγίσουν τα παιδιά ιδέες και έννοιες, που είναι δυσνόητες ή και ακόμα και βαρετές γι' αυτά. Μια συ­ ναρπαστική σειρά που έχει δη­ μιουργήσει φανατικούς αναγνώστες. (Για αναγνώστες από 9 ετών και πάνω) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

1 2 2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Α

Levis Carroll Η Α λίκη στη χ ώ ρ α τω ν θαυ μ ά τω ν Εικονογράφηση: Greg Hildebrandt Διασκευή: Μάνος Κοντολέων Εκδόσεις Άγκυρα, 2007 σελ. 70, τιμή: 15,80 ευρώ

συγγραφέας είναι από τις περι­ πτώσεις δημιουργών που έμ ει­ ναν στην ιστορία για ένα έργο γνω­ στό σ ε όλο τον κόσμο. Φ ίλος της οικογένειας Λ ίντελ, έγραψ ε το πα­ ραμύθι βασισμένο στο χαρακτήρα μιας από τις κόρες της οικογένειας, της δεκάχρονης Αλίκης. Τ ο έργο γεννήθηκε το Ι8 6 2 και δημοσιεύτη­ κε το 1865 με τίτλο Οι υπόγειες πε­ ρ ιπ έτειες της Αλίκης. «Έστειλα την ηρωίδα μου κατευθείαν μέσα σε ένα λαγούμι, κάνοντας έτσι την αρχή, δίχως να ξέρω τι θ' ακολουθούσε...» θα γρά­ ψει ο Λ ιούις αργότερα. Και πρόσφερε ένα παραμύθι που επηρέασε πολλούς συγγραφείς. Κι ήταν μόνο ένα όνειρο της Αλίκης! Ίσως το ωραιότερο και μαγικότερο όνειρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τ ο βι­ βλίο, διασκευασμένο από ένα δ όκι­ μο συγγραφέα σε απλή και στρωτή γλώσσα, αφήνει τον αναγνώστη να ταξιδ έψ ει με τη σειρ ά του στα υπό­ γεια του χιούμορ, της φαντασίας και της μαγείας. (Για αναγνώστες από 8 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ο

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

OdileGandon Μήλο της Γνώσης. Κ α τ α λ α β α ίν ω τ ο ν κ ό σ μ ο Οι μεγάλες προκλήσεις του αύριο Εικονογράφηση: Bone, Kiehl, Lemaitre - Μετάφραση: Έφη Πύρποσου Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007 σελ. 146, τιμή: 19,00 ευρώ να καλαίσθητο εικ ονογραφημένο βιβλίο που αναφέρεται στην κατανόηση του πο­ λύπλοκου κόσμου μας. Περιλαμβάνει πληροφορίες και προβληματισμούς για τομείς, όπως είναι η καθημερινή ζωή, τα διάφορα οικονομικά συστήματα, η ανάγκη για συνα­ δέλφωση και υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιω μάτων (πολιτικές προκλήσεις), η θεμελίωση της ειρήνης ενάντια στον πόλεμο και στην τρομοκρατία (γεωπολιτικές προ­ κλήσεις), η απαίτηση για έναν κόσμο δίκαιο ενάντια στην υπανάπτυξη και την ανισότη­ τα (οικονομικές προκλήσεις), η καταστροφή του περιβάλλοντος κι ο στόχος την αει­ φ όρου ανάπτυξης (οικολογικές προκλήσεις), καθώς και η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και πολυμορφίας των λαών (πολιτισμικές προκλήσεις). Μια σύγχρονη μα­ τιά, από τις λίγες που καταπιάνονται με «δύσκολα» αλλά χρήσιμα θέματα για τα παιδιά, δοσμένη με εύληπτο και έντιμο τρόπο. Παρόμοια εγκυκλοπαίδεια με απλές και οικείες έννοιες (σώμα, οικογένεια, πόλη, περιβάλλον, ιστορία, σύμπαν, κόσμος) κυκλοφορεί και για μικρότερες ηλικίες. (Για αναγνώστες από 9-10 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

το βιβλιοπωλείο των βιβλιοπωλείων στο internet!

150.000 βιβλία

20 βιβλιοπωλεία

www.bazaarbooks.gr

[

Δ I A B A Z Q

Π Α Ι Δ Ι Κ Η

3Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α

Phil Roxbee Cox Όλα μην τα τρως γιατί 0α γίνεις παχουλός Εικονογράφηση: Jan McCafferty Απόδοση: Μαρία Αγγελίδου Εκδόσεις Άγκυρα, 2007 σελ. 26, τιμή: 9,90 ευρώ

ια έμμεσα διδακτική ιστορία που θα βοηθήσει πολλούς γο­ νείς να συζητήσουν με τα παιδιά τους για τις δ ιατροφ ικές συνήθειες. Είμαστε μια χώρα η οποία εκτός από τις άνοστες πνευματικές τρ ο ­ φ ές που δ ιοχετεύονται από πολλά «κανάλια», «ταΐζει» τα παιδιά της με «εύγεσ τες» τρ οφ ές. Αλλωστε, πολ­ λές γωνιές πόλεων κοσμούνται μ ε... ναούς το υ πλαστικού φ αγητού. Αποτέλεσμα; Επάξια κρατάμε τα ευ­ ρωπαϊκά σκήπτρα παχυσαρκίας. Λοιπ όν, ο Κωστής, καλή ώρα σαν χιλιάδες παιδιά και όχι μόνο, όλα θέλει να τα τρώει. Μάταια οι γονείς του, οι δάσκαλοί του, οι φίλοι τού φωνάζουν, αλλ' αυτός π ού...! Έγινε τετράπαχος! Τ όσ ο πολύ που τον μπέρδεψαν με τα γουρούνια . Και στο τέλος, τα λαχταριστά του σά­ ντουιτς τα αντικατέστησε ο χ υ­ λό ς ... Μια αστεία ιστορία η οποία μέσα από την έκπληξη και την απρόσμενη κατάληξη μπορεί να συγκινήσει τους λιλιπ ούτειους αλλά και τους ενήλικες «Λούκουλους». (Για αναγνώστες - ακροατές από 4-5 ετώ ν) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Μ

124- ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Charles Μ. Schulz Α γά π η είναι... ν α π ερ π α τά ς χέρι χέρι Εκδόσεις Ερευνητές, 2007 σελ. 64, τιμή: 9,90 ευρώ

γινε κόμικ στην τηλεόραση, κινη­ ματογραφική ταινία, περιοδικό, τα ξίδ εψ ε σε όλα τα μήκη και τα πλά­ τη της γης. Μ έχρι που φαίνεται ότι είπε στο δημιουργό του: «βρε ΤσαρΧς, βιβλίο γίναμε;» Και να τος: ο Τσάρλυ Μπράουν μας καλεί στην κεφάτη παρέα του να κάνουμε ένα ταξίδι αγάπης, περνώντας από τις λεωφόρους της φιλίας, της συναδελ­ φικότητας, της προσωπικής ελ ευ θε­ ρίας, της αλληλοβοήθειας, του εν­ δια φ έροντος για τον άλλο, της απο­ δοχής της ιδιαιτερότητας, της αγά­ πης στην οικογένεια, του σ εβα­ σμού, της ευγένειας, της κατανόη­ σης, της εμπιστοσύνης, της οικολο­ γικής συνείδησης, της ελπίδας, της συντροφικότητας, της ανοχής, της υπομονής, της φ ιλοξενίας... Μακρύ τα ξίδι, ε; Α , είναι στην παρέα και ο Σνούπυ και οι άλλοι φίλοι τους. Τι κάθεσ τε και δεν τους ακολουθείτε; (Για αναγνώστες - ακροατές από 5-6 ετώ ν) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

Ερίκ ΙΖΙπατού Σ α ν το Σ κ ύ λ ο με τ ο Γάτο Μετάφραση: Κέλλυ Δημοπούλου Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2007 σελ. 54, τιμή: 12,00 ευρώ

νας Σκύλος ποιητής! Κι όμως ναι! Σ ε τού το τον αντιπ οιητικό κό­ σμο! Ένα βιβλίο του δημιουργού του Ματού, ο κόκκινος γάτος, που εί­ χε σαρώσει βραβεία και βραβεία. Λοιπ όν, ο Σκύλος της ιστορία ς σ τέ­ ρεψ ε από ιδέες και ψάχνει έμπνευ­ ση. Υπάρχει κι ένας Γάτος που πα­ ραδέρνοντας στο χιόνι βρίσκει το σπίτι του Σκύλου, ο οποίος τον φι­ λοξενεί. Κάτι έκανε όμως κι ο Σκύ­ λος τον έδιω ξε! Κι εκείνος φ εύγο­ ντας ζωγράφιζε εικ όνες στο χιόνι. Κι ο Σκύλος βρήκε την έμπνευσή του! Και πρότεινε στο Γάτο να φτιάξουν κάτι που μπορεί κι εσ είς να το ... «συναντήσετε». Α, δε θα σας πω τι. Θ α σας πω μόνο τούτο: στις μέρες μας δεν είναι κι εύκολο να ανακαλύ­ πτεις βιβλία - διαμάντια που κι εσύ εμπνέεσαι από αυτά. Πού ξέρ ετε! Μ πορεί να εμπνεύσετε κι άλλους! Τι κι αν είναι μικρά, τι κι αν γράφονται για μικρά παιδιά! Άλλωστε, το καλό βιβλίο δεν έχει ηλικία, έτσι δεν είναι; (Για αναγνώστες - ακροατές από 5-6 ετών) [ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ]

Ε

ΤΕΧΝΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝ12ΤΗ

? *>

EC w

w

w

.

k

a

s

t

a

n

i

o

t

i

s

.

c

o

m

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝ1ΩΤΗ αε

κρικά εργαοτ® ι ku/J ϊώνεΛΛαρι'™ Ιω άννης Σχαράκης, ς !ItBia ΠερΒ Γιάννης Σ. Παπαδα,χ^

Δραματική Τέχνη tov Εκπαίδευση

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Γιώργος Γαλάντης

Η Δραματική Τέχνη

στην Εκπαίδευοη

Π

ριν δεκαοκτώ χρόνια το

Διαβάζω κυκλοφόρησε ένα αφιέρωμα για την

πολύπλευρη σχέση του παιδιού με το δέατρο («Θέατρο και παιδί», τχ. 2 1 4 ) που στόχευε να προβάλει τα κυρίαρχα σημεία προσέγγισης του

παιδιού με τη θεατρική πράξη τις δεκαετίες '7 0 και '8 0 στον τόπο μας. Το παι­ δικό θεατρικό έργο, οι παραστάσεις στο πλαίσιο των σχολικών εορταστικών δραστηριοτήτων, η παρακολούθηση έργων από επαγγελματικές θεατρικές σκη­ νές ήταν και εξακολουθούν να είναι πεδία καλλιτεχνικής δράσης. Πεδία όπου το παιδί ψυχαγωγείται και καλλιεργείται είτε από τη θέση του θεατή είτε του συμμετέχοντα εκτελεστή. Ένα μέρος εκείνου του τεύχους αναφερόταν στα θεατρικά παιχνίδια και στις ασκήσεις θεατρικής έκφρασης που λειτουργούσαν ως μέσα γενικότερης πνευ­ ματικής καλλιέργειας, έκφρασης και μάθησης. Προγράμματα τέτοιων δραστη­ ριοτήτων, απευθυνόμενα σε ανήλικους και ενήλικες -παιδαγωγούς, καλλιτέχνες,

128

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

ψυχοδεραπευτές- οργανώνονται από ιδιωτικούς φορείς και εκτελούνται από εμψυχωτές οι οποίοι έχουν όραμά τους να καταδείξουν τη δεατρική πράξη ως άριστο εκπαιδευτικό εργαλείο. Θεατρικό παιχνίδι, δραματοποίηση, δημιουργικό δράμα, παιχνίδια και ασκήσεις δεατρικής έκφρασης είναι οι συνηδέστεροι όροι που χαρακτηρίζουν αυτές τις δραστηριότητες και που τα τελευταία χρόνια απα­ σχολούν μεγάλο ποσοστό παιδαγωγών και καλλιτεχνών. Η πολιτεία, συνειδητοποιώντας τη χρησιμότητα της δραματικής τέχνης στην εκ­ παίδευση, έχει εκπονήσει προγράμματα για την εφαρμογή τους στο σχολείο. Τα προβλήματα του εγχειρήματος ποικίλα και πολυσήμαντα προς το παρόν, που ελπίζουμε με την πάροδο του χρόνου να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Απ' την άλλη μεριά σήμερα δεν είναι λίγοι οι ερευνητές που μελετούν και προτεί­ νουν καινούργιες ιδέες στην εφαρμογή της δραματικής τέχνης, των δεατρικών παιχνιδιών και αυτοσχεδιασμών σε διαφορετικούς τομείς και αντικείμενα γνώ­ σης. Επιστήμονες και καλλιτέχνες ορισμένων από τους οποίους δημοσιεύουμε άρδρα στο αφιέρωμά που κρατάτε στα χέρια σας. Η εφαρμογή λοιπόν των πολυδιάστατων δυνατοτήτων της δεατρικής πράξης στη μαδησιακή λειτουργία και η αξιοποίησή τους σε συγκεκριμένους τομείς της εκ­ παίδευσής μας είναι το δέμα που δα προσεγγίσουν και δα αναλύσουν οι ει­ δικοί συνεργάτες του Δ ιαβάζω στο αφιέρωμα «Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαί­ δευση». Αφού δηλώσαμε το περιεχόμενο του τεύχους μας, δεωρούμε υποχρέωσή μας να αναφερδούμε στους πρωτεργάτες αυτών των δραστηριοτήτων, που πριν από δεκαετίες με δική τους πρωτοβουλία και σε ιδιωτικούς χώρους οργάνωναν δεατρικά παιχνίδια, δραματοποιήσεις, αυτοσχεδιασμούς και δημοσίευαν κείμενα αξιοποιώντας ο καδένας τις δικές του δυνατότητες, γνώσεις και μεδόδους και έχοντας κοινό στόχο την καλλιέργεια, την αυτοέκφραση και των παιδιών αλλά και όσων ήδελαν να εξελιχδούν μέσω της δεατρικής τέχνης. Σε όλους αυτούς τους πρωτεργάτες, εμψυχωτές δεάτρου και παιδαγωγικής, αφιερώνουμε το τεύ­ χος μας και αναφέρουμε ενδεικτικά τους: Λάκη Κουρετζή, Άλκηστι, Μαρία Κυ­ νηγού, Αία Χατζοπούλου-ΚαραΒία, Σοφία Γιαλουράκη, Λένια Σέργη, Μαρία Χρυσάφη κ.ά. Στις σελίδες του Διαβάζω έχουν δημοσιευθεί αρκετά άρθρα που φωτίζουν τον ίδιο προβληματισμό του τωρινού αφιερώματος από διαφορετικές γωνιές όπως «Το παιχνίδι και το παιδί» (236), «Τηλεόραση και παιδί» (236), «Χιούμορ και παιδική λογοτεχνία» (336), «Παιδί και δημιουργικότητα» (361) και «Αφήγηση και παραμύθι» (363).

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1 2 0

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Άλκηστις

Δραματική τέχνη στην εκπαίδευση: Πτήση ζωής, Boeing 111 ι α π ο λο γ ισ μ ο ί ζ ω ή ς έχ ο υ ν π ο λ λ έ ς διασ τά σ εις. Σ ίγουρα μια θ ετικ ή , που β λ έπ εις ό λ α α υ τά που έγ ινα ν μέσ α σ ε τό σ α χρόνια . Μ αζί τ ο υ ς σ υνυφ α ίν ο ν τα ι πρόσωπ α, β λ έμ μ α τα κ α τα σ τά ­ σ εις, τό π ο ι, έ ρ ω τ ε ς , ό ν ειρ α . Σ ίγουρα μια α ρ ν ητική , ό λ α α υ τά που δ ε ν έγινα ν, τα ο ν ε ιρ ε ύ τ η κ ε ς , τα επ ιθ ύ μ η σ ες , δ ε ν τα ξ έ ­ ρ εις , τα μυ θο π ο ιείς, α λ λ ά τα σ τέρ η σ ες από τ ο ν ε α υ τ ό σ ου. Οι α ντιθ έ σ ε ις α υ τέ ς σ υνυπ ά ρ χο υν μ ο ν ια σ μ έν ες . Ζουν μ έ ο α σ ου και οι δ ύ ο και κ ά θ ε μια λ ε ς και επ ιτε λ ε ί τ ο δικό τ η ς έρ γ ο . Α υτά που δ ε ν έ γ ι­ να ν είναι α υ τά που σ ε κ εν τρ ίζο υ ν , σ ε κι­ ν ητο π ο ιο ύ ν και, «ώ Ή ρ ά κλεις, ειδυΐα» ε ί­ ναι πάρα π ο λ λ ά . Α υτά που έγ ινα ν είναι α υ τά που σ ε σ υνισ τού ν, είναι ο π λ ο ύ το ς σου.

Ο

Ο α π ο λ ο γ ισ μ ό ς,ζ ω ή ς για μ έν α είναι ...η Δ ρ α μ α τικ ή Τ έχν η σ τη ν Ε κπ α ίδευσ η ή όπ ω ς α λ λ ιώ ς τ η ν ο ν ο μ ά ζ ε τ ε . Επιβιβά­ σ τηκα από διαίοθ ησ η σ ε π τήσ η ά γ ν ω ­ σ το υ π ρ οο ρισ μ ού για τ ο υπ έρ ο χ ο α υ τό τα ξίδ ι. Α π ο γείω σ η μ ε τ ρ ε λ έ ς το υ ρ μ π ίνες . Καλοκαίρι τ ο υ '81 β ρέθ η κα σ το «Teatro d e lle B riccio le », β ο η θ ό ς γ εν ικ ώ ν ερ γ α ­ σιώ ν και εμ ψ ύ χω σ η ς α ντικε ιμ έν ω ν , σ ε έν α π α ρ ο ρ μ η τικό θ έ α τ ρ ο σ ύ μ μ ε ικ τω ν μ έ ­ σ ω ν σ τη Φ λ ω ρ εν τία , μ ε ε κ λ ε κ τ ο ύ ς Ιτα ­ λ ο ύ ς δ η μ ιο υ ρ γ ο ύ ς . Α λ η θ ιν ή α π ό λα υσ η και εν θ ο υ σ ια σ μ ό ς. Έ να ς έρ ω τα ς , τέ χ ν η alia fio re n tin a , που κ υ ρ ίευ σ ε τ ο είναι μ ο υ ... Α υ τό ήταν. Α μ έσ ω ς μ ε τά , μ ε τ ις ν η π ια γω γο ύς το υ ν ηπ ια γω γείο υ «Ά λκησ τις» δ η μ ιο υ ρ γ ή σ α ­ μ ε μια πα ρά σ τασ η «σ ύ μ μ εικ τω ν μέσ ω ν» μ ε π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ό θ έ μ α για παιδιά και μ ε παιδιά σ το θ έ α τ ρ ο Μ ου σ ο ύρ η, Εμπ ειρίας γ εύ σ η , γ λ υ κ ό ξιν η , που δ ε ν α ν τ έ ξ α μ ε για π ο λύ. Ό μ ω ς... Η επ ίδ ρα σ η τ η ς δ η μ ιο υ ρ γ ία ς και σ υ μ μ ε ­

130

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

το χ ή ς σ τη ν πα ρά σ τασ η ή τα ν έ ν το ν η σε ό λ ε ς εμ ά ς , που ερ γ α ζ ό μ α σ τε σ το ν ίδιο χώ ρ ο , ν η π ια γω γε ίο υ που α ν α ζ η το ύ σ ε δ ια ρ κώ ς τ η ν τα υ τ ό τ η τ ά το υ . Α υ τό μ α τα α ρχίσ α με τις π ρ ώ τε ς δ ικ έ ς μ α ς απ όπ ει­ ρ ε ς δ η μ ιο υ ρ γ ία ς δ ρ ώ μ εν ω ν μ ε τα παιδιά, διαισ θητικά , ερ ευ ν η τικ ά και μ ε πάθος. Α υ το σ χ εδ ιά σ τη κα ν τα π ρ ώ τα π ε ρ ιβ α λ λ ο ­ ντικά δ ρ ώ μ εν α , δ ρ ώ μ εν α από τ η μ υ θ ο ­ λογία , από τ ις π ρ ώ τε ς μ α θ η μ α τικ ές έ ν ­ ν ο ιες , δ ρ ώ μ εν α από τ η ζ ω ή τω ν παιδιών, α πό τα ό ν ειρ ά το υ ς , από ε υ χ ά ρ ισ τε ς α λ ­ λά και τρ α υ μ α τικ έ ς σ τιγ μ ές . Μ ετα ξύ τω ν ο ν ε ίρ ω ν και τ η ς α να π α ρ ά ο τα σ η ς τω ν ό μ ο ρ φ ω ν ο ικ ο γ εν εια κ ώ ν σ τιγ μώ ν , έν α α γορά κι π έ ν τε χ ρ ό ν ω ν μα ς κ α τ έ θ ε σ ε ότι είχ ε β ια σ τεί από τ ο ν π α τέρα το υ . Το ν η ­ π ιαγω γείο τα ρ ά χ τη κ ε . Τι σ υμ βα ίνει σ τον κόσ μο α υ τό τ ο μικρ ό, τ ο μ ε γ ά λ ο ; Τι δ ύ ­ ν α μ η , α λή θ ε ια , έχ ει ο θ ε α τρ ικ ό ς τρ ό π ο ς να π ρ ο β ά λ λει τη ζω ή ; Ό λα ά λ λ α ξα ν . Οι σ χέσ εις τω ν παιδιώ ν μ ε τα ξύ το υ ς , η σ χ έ­ ση τω ν παιδιών μ ε τ ο σ χο λ είο , οι σ χέσ εις μ ε μα ς, μ ε τ η ν ο ικο γ έν ειά το υ ς , ό λ α π ή­ ρα ν ά λ λ ε ς δια σ τά σ εις και ό λ α σαν να ή ρ ­ θα ν σ τη ν επ ιφ ά ν εια π ρ ος επ εξερ γ α σ ία . Θυμά μα ι α κό μα τ ο τ η λ ε φ ώ ν η μ α τ ο υ μ ι­ κρο ύ μ α θ η τή Δ η μ ή τρ η , που έ λ ε γ ε πα ρα ­ κ λη τικ ά : «μην π α ίξε τε σ ή μ ερ α θ έ α τρ ο , γ ια τί είμα ι ά ρ ρ ω ο το ς , α ύριο θάρθω ». θ υ ­ μά μαι τ ο ν Λ άμπη, έν α χα ρισ μ ατικό παιδί, που ε γ κ α τ έ λ ε ιψ ε τ η γω νιά τ η ς μ ο ν α ξιά ς τ ο υ και άρχισ ε να παίρνει δ υ να μ ικά μ έ ­ ρ ο ς ο τα δ ρ ώ μ εν α . Θ υμά μα ι τ ο ν Γιώ ργο, μ ε μια λινά τσ α σ τη ν π λ ά τη , που α ν έ β η κ ε μ ε τό λ μ η σ ε μια κ α ρ έκ λ α , ω ς Δίας, και ε ί­ πε: «Κ ατουριέμαι». Και τι δ ε ν θυ μά μ α ι. Οι δ ρ υ ά δ ε ς α λ λ ά και οι φ υ σ ικ ο ί επ ισ τή μ ο ­ ν ες , οι ή ρ ω ε ς από τα π α ρα μύθια α λ λ ά και οι εμ π ε ιρ ίες από τ ο Ν ο σ ο κ ο μ είο τω ν Παίδω ν, έθ ιμ α από τ ο υ ς τό π ο υ ς κα τα γ ω -

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

γ ή ς, α λ λ ά και δ ρ ώ μ εν α μ ε α σ τρ ο ν α ύ τε ς . Π ρ ο χ ω ρ ο ύ σ α μ ε μ έ ρ α μ ε τ η μ έρ α ό λ ο και π ερ ισ σ ό τερ ο μ ε τις εμ π ε ιρ ίες τ ω ν παι­ διώ ν και μ ε τα σ χέδ ια ερ γα σ ία ς, δ η μ ιο υ ρ ­ γ ώ ν τα ς και α λ λ ά ζ ο ν τα ς τ ο ν κόσ μο, α να π α ρισ τώ ντα ς έν α ν κόσ μο δικό μας. Θ υμά μα ι έ κ τ ο τ ε σ ε κ ά θ ε σ εμ ιν ά ρ ιο ν η ­ π ια γω γο ύς και δα σ κά λ ο υ ς , σ υ ν επ α ρ μ έν ο υ ς , κα θ ώ ς είχα ν α να κ α λ ύψ ει α υ τή τ η μ α γεία και τ η ν π α ιδαγω γική δ ύ ν α μ η μ έ ο α σ το είναι το υ ς . Μ πορώ να α να κ α λ έσ ω από τ η μ ν ή μ η μο υ ε κ α το ν τ ά δ ε ς σ εμ ιν ά ­ ρια, σ υ ν ή θ ω ς μ ε π ρ ω το β ο υ λία κάπ οιω ν σ υ μ β ο ύ λ ω ν και ο ρ γ α ν ώ σ εω ν ή ιδ ιω τικώ ν π ρ ω το β ο υ λιώ ν , σκόρπια, δ ε ξιά και α ρ ι­ σ τερ ά σ ε ό λ η τ η ν Ε λλά δα . Σ υ ν α ν τή σ εις μ ε σ η μ α ν τικ ο ύ ς ά λ λ ο υ ς , σ υ ν α δ έλ φ ο υ ς που α ν α ζη το ύ σ α ν τ η ν π α ιδαγω γική α λ ή ­ θεια . Η εκ π α ίδ ευ σ η , κ ο υ ρ α σ μ έν η και γ έρ ικη, ε ίχ ε α νά γκη από μια α να ν έω σ η . Η τέ χ ν η α ν α λ ά μ β α ν ε τ ο έ ρ γ ο τ η ς διάσ ω σ ης τ ο υ ν α υ α γ ίο υ. Το κίνημα α υ τό ξε κ ίν η σ ε μ ε λ ί­ γ ο υ ς, ελ ά χ ισ το υ ς , που ερ γ ά ζ ο ν τα ν π ερ ι­ θω ρια κά, ε κ τό ς και ε ν τ ό ς τ ω ν πυ λώ ν. Ό μ ω ς, μ ε τά από χρόνια κάτι από ό λ α α υ ­ τά έ φ τα σ ε σ τις κ λ ε ιδ α μ π α ρ ω μ έν ε ς π ύ­ λ ε ς το υ Υ π ο υρ γείο υ Πα ιδεία ς. Ά ν οιξα ν κάπ οιοι έξ υ π ν ο ι θ ε μ α τ ο φ ύ λ α κ ε ς τ ο υ υ π ο υ ρ γ είο υ και τ ο υ Π α ιδ αγω γικού Ινσ τι­ τ ο ύ το υ , από π ερ ιέρ γεια και διά θ εσ η για

κ α ιν ο το μ ικ ές θ έ σ εις και δρ ά σ εις. Κατά π όσ ον α υ τ ό ή τα ν σ υ ν ειδ η το π ο ιη μ έ ν η ε κ ­ π α ιδ ευ τικ ή π ο λιτική επ ιλ ο γή δ ε ν γ ν ω ρ ί­ ζω , π ά ν τω ς ε ν έ τ ε ι 19 93 κ υ κ λ ο φ ο ρ ε ί από το ν ΟΕΔΒ και τ ο Π α ιδ αγω γικό Ιν σ τιτο ύ το τ ο βιβ λίο Θ εα τρ ικ ή Α γω γή, έν α βιβ λίο για τ ο δά σ κα λ ο μ ε π ρ α κτικές εφ α ρ μ ο γ ές , χω ρ ίς ό μ ω ς να α κο λ ο υ θ ή σ ε ι κάποια επ ι­ μ ό ρ φ ω σ η . Λίγα βιβλία β ρή κα ν τ ο χώ ρ ο τ ο υ ς σ τη ν τ ά ξ η τ ο υ σ χ ο λ ε ίο υ από ε μ π ν ε υ σ μ έ ν ο υ ς και α νή σ υ χο υ ς π α ιδ α γω ­ γ ο ύ ς , εν ώ τα π ερισ σ ότερα φ υ λ ά χ τη κ α ν σ τις α π ο θ ή κες. Π α ρ ά λ λ η λ α ε φ α ρ μ ό ζ ετα ι το μα κ ρ ο χρ ό ν ιο π ρ όγρ α μ μα «Μ ελίνα», σ ε ε π ιλ ε γ μ έν α σ χολ εία σ ε ό λ η τ η ν Ε λλά δα . Ή τα ν έ ν α εμ π ν ε υ σ μ έ ν ο δ ια θ ε μ α τ ικ ό π ρ όγρ αμ μα σ τη ρ ιγ μ έ ν ο σ τις τ έ χ ν ε ς , μ ε έν α μ ε γ ά λ ο μ έ ρ ο ς τ ο υ α φ ιε ρ ω μ έν ο σ τη δ ρ α μ α τική τ έ χ ν η σ τη ν εκ π α ίδ ευ σ η . Το τ ό τ ε Α ν α λ υ τικό Π ρ όγρα μ μα , κ α θ ώ ς και τ ο τ ω ρ ιν ό Δ ια θ ε μ α τικό Ενιαίο Πλαίσιο Π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν Σ π ο υδώ ν Π ρ ω το β ά θ μ ια ς Ε κπ αίδευσ ης, τ ο ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ, φ έ ρ ­ ν ο υ ν σ τα ΑΠΣ τ η Δ ρα μα τική Τ έχνη σ την Ε κπ α ίδευσ η. Π ρ ό σ φ α τα τα Ο λ ο ή μ ε ρ α Σ χολ εία π ρ ό σ φ ερ α ν χ ρ ό ν ο και δ υ ν α τ ό τ η ­ τα α ν ά π τυ ξη ς π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν Δ ρ α μ α τι­ κ ής Τ έχν η ς σ τη ν Ε κπ αίδευσ η. Α ν α π ό φ ευ ­ κτα αρχίζουν οι σ υγχύ σ εις. Π ο λ λ ο ί εκ π α ι­ δ ευ τικ ο ί, α ν α π ο λ ώ ν τα ς τ η ν παιδική τ ο υ ς ηλικία μ ε μια α φ ό ρ η τ η ν ο σ τα λγ ία , επ α -

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ σ τ ις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Το θέατρο στην Ελλάδα 1940-2000 Πλάτων Μαυρομούστακος

ΠΛΑΤΩΝ Μ Α ΥΡΟ Μ Ο ΥΣΤΑΚΟ Σ Το θέα τρ ο στην Ελλάδα 1 9 4 0 -2 0 0 0 ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

ΕΚ

. k a s t a n i o t i s . c o m

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

Α Φ I Ε Ρ Ο Μ

ν α λ α μ β ά ν ο υ ν τ ις « θ εα τρ ικές π α ρα σ τά ­ σεις», κ υρ ίω ς μ ε τ ή λ ή ξη τ ο υ σ χολικο ύ έ τ ο υ ς . Ό μ ω ς ε μ ε ίς τώ ρ α μ ιλ ά μ ε για μια ν έα μ ε θ ο δ ο λ ο γ ία έκ φ ρ α σ η ς και δ η μ ιο υ ρ ­ γ ικ ό τη τα ς , μ ε ασκήσ εις και τε χ ν ικ έ ς , που μ π ο ρ εί να χρ ησ ιμ εύσ ει για τ η ν κα τά χτη σ η τ η ς γ ν ώ σ η ς ή τ η ν κα τα νόη σ η ό λ ω ν , μα ό λ ω ν , τ ω ν γ νω σ τικώ ν α ντικ ε ιμ έν ω ν και κ υρ ίω ς να οδ η γ ή σ ει σ τη ν προσωπική και κοινω νική μά θ ησ η και α νά π τυ ξη . Δ εν μ ι­ λ ά μ ε για θ ε α τρ ικ ή παράσ τασ η. Μ π ο ρεί β εβ α ίω ς, μ ε τά από έν α χ ρ ό ν ο ερ γασ ία ς μ ε δ ρ α μ α τικο ύ ς τρ ό π ο υ ς , η εργασ ία να κ α τα λ ή ξε ι σ ε έν α α υ το σ χ έδ ιο δ ρ ώ μ εν ο α ν τί τ η ς πα ρα δοσ ιακής σ χολική ς παρά­ σ τασ ης. Και να η α ντίφ α σ η ! Το υπ ου ρ ­ γ είο, λ έ ε ι, ο ρ γ α ν ώ ν ει κ ά θ ε χρ ό ν ο δ ια γ ω ­ ν ισ μ ο ύ ς σ χολικο ύ θ ε ά τρ ο υ ! Αν είναι δ υ ­ ν α τό ν να π ρ οω θείτα ι ε κ τ ω ν ά νω μια τ έ ­ το ια ανα χρ ονισ τική άσκησ η σ το ν α ν τα γ ω ­ νισ μό, α φ ή σ τε που είναι έν α μ έ τ ρ ο α ντιπ αιδαγω γικό μ έχρ ις α να τριχίλα ς. Α π λώ ς κά π ο τε τα εκπ α ιδ ευ τικ ά μα ς μ έ τρ α σ υ μ ­ β α δ ίζου ν μ ε α υ τά τ ω ν α ν ε π τυ γ μ έ ν ω ν χ ω ρ ώ ν και κά π ο τε μ ε α υ τά τ ω ν μη α ν ε ­ π τυ γ μ έν ω ν . Η δ ια φ ορ ά είναι ότι οι μη α ν ε π τυ γ μ έ ν ε ς π α ίζουν π ο λύ ω ρ αίο θ έ α ­ τρ ο , καθ ώ ς μέσ α σ το DNA τ ο υ ς υπ άρχει η τε λ ε τ ο υ ρ γ ία . Ε μείς ό μ ω ς ; Ά λ λ η ευ καιρ ία για σ ύγχυση δ ίν ετα ι στα π ερισ σ ότερα σ χολικά βιβλία, κ υρ ίω ς τ η ς Γλώσσας, τα οποία μ ε τά από τ ο κυρ ίω ς κ είμ εν ο σ υχνά γ ρ ά φ ο υ ν τ ο π ερ ίφ η μ ο « δ ρα μα το π ο ίησ έ το». Και μ έ ν ει λ ίγ ο ε μ ­ β ρ ό ν τη το ς ο δ ά σ κα λ ο ς που δ ε ν γ ν ω ρίζει τις τε χ ν ικ έ ς και η τ ά ξη τ ο υ μ ε τ α β ά λ λ ε τ α ι σ ε α π ο τυ χ η μ έν η α -τα ξία . Π α ρ ά λ λ η λ α , από τ ο 1 9 90 τα Π α ιδαγω γι­ κά Τ μ ήμ α τα τ ω ν π α νεπ ισ τημ ίω ν α ρχίζο υν τ η δο κιμή . Σ την α ρχή π ρ οκη ρύσ σ ου ν θ έ ­ σ εις β ' δ ια λ ο γ ή ς για τ η Θ εα τρ ική Α γω γή (ν ό μ ο ς 4 0 7), οι οπ ο ίες β α θ μ η δ ό ν γίνοντα ι π ο λ υ θ ρ ό ν ε ς γ ρ α φ ε ίο υ , ΔΕΠ. Κάθε δ ιδ ά ­ σ κω ν κ ιν η το π ο ιείτα ι ή α κιν η το π ο ιείτα ι όπ ω ς ν ομ ίζει, η σ χέσ η είναι δ ια λ εκτική . Ο ρισμένα λοιπ ό ν π α νεπ ισ τήμια α να π α ρά ­

132

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

γ ο υ ν τ ο πα λαιό σ χήμα τ η ς θ ε α τρ ικ ή ς πα­ ρά σ τασ ης, ά λ λ α π ρ οχ ω ρά νε σ ε ν ε ω τ ε ρ ι­ σ μ ο ύ ς και ά λ λ α σ υ ν θ έ το υ ν και τα δύ ο. Σ το χ ο ρ ό τη ς Δ ρα μα τικής Τ έχνης μπαίνει και η δ ε υ τε ρ ο β ά θ μ ια εκπ α ίδ ευ σ η. Οι θ εα τρ ο λ ό γ ο ι δ ιδά σ κο υν «θέα τρο» σ το Γυ­ μνάσ ιο. Α υ τό τ ο θ ε ω ρ ώ χρ ήσ ιμ ο και ε ξ α ι­ ρετικ ό , γ ια τί τ ο θ έ α τρ ο και η ισ τορία το υ π ρ αγμ ατικά μ π ο ρ εί να δ ιδ ά ξει π ο λ λ ά έν α ν ν έ ο άνθ ρω π ο . Α υ τό είναι έν α σ ημ α ­ ν τικ ό μ ά θ ημ α . Ό μ ω ς η Δ ρα μα τική Τέχνη σ την Εκπ αίδευσ η είναι κάτι τε λ ε ίω ς δια ­ φ ο ρ ε τικ ό . Είναι δρ άσ η και β ίω μα για μ ά ­ θησ η. Σ ήμ ερα οι κ α θ η γ η τές τ η ς δ ε υ τ ε ρ ο ­ βάθ μιας εκ π α ίδ ευ σ η ς τ ρ έ χ ο υ ν μ ε π ρ ο­ σωπικά τ ο υ ς έ ξ ο δ α να επ ιμ ο ρ φ ω θ ο ύ ν σ ε α υ τό . Δ ιαισθάνονται τ ο σ ημ αντικό. Ε π ισ τρ έφ ον τα ς σ τη ν τρ ιτο β ά θ μ ια εκπ α ί­ δ ε υ σ η , τ ο π ρ ώ το Μ ετα π τυ χια κό Π ρ ό­ γρα μ μ α τ ο υ Π α νεπ ισ τημ ίου τη ς Α θή νας πάνω σ το θ έ μ α ά ρχισ ε να λ ε ιτο υ ρ γ εί, εν ώ υπ οψ ήφιοι δ ιδ ά κ το ρ ε ς σ ε ό λ α τα π α νεπ ισ τήμια π ρ οχ ω ρά νε εν τα τικ ά τη ν έρ ευ ν α . Σε α υ τή τ η Β αβ έλ έρ χ ε τα ι να π ρ ο σ τε θ ε ί η φ ω ν ή τω ν π ρ ώ τω ν α π ο φ ο ίτω ν μ ε τα π τυ ­ χιακώ ν, κυρ ίω ς ε κ τ η ς Α γγλία ς. Η Αγγλία ή τα ν από τ ις π ρ ω τε ρ γ ά τρ ιε ς χ ώ ρ ες σ το Drama in E du c ation από τ η δ ε κ α ε τία το υ '5 0 . Ά λ λ ε ς ό μ ω ς χώ ρ ες , ό π ω ς η Α υ σ τρ α ­ λία, έχ ο υ ν π α ρα λάβ ει τ η σ κυ τά λ η . Εκτός από τ ο Σ ύ λ λ ο γ ο τω ν θ ε α τρ ο λ ό γ ω ν , το Σ ύ λ λ ο γ ο τω ν Δ ρ α μ α το θ ε ρ α π ε υ τώ ν , ιδ ρ ύ ετα ι ο Σ ύ λ λ ο γ ο ς το υ Δ ρ ά μ α το ς τω ν π τυ χ ιο ύ χ ω ν μ ε τα π τυ χ ια κ ώ ν Α γ γλ ία ς . Α νάμ εσ α σ ε ό λ α α υ τά τ ο «Δίκτυο το υ θ ε ά τρ ο υ για το υ ς εκ π α ιδ ευ τικ ού ς» ερ γ ά ­ ζ ετα ι μ εθ ο δ ικά μ ε σ ο β α ρ ές πρ οσ π άθ ειες και μ ε επ ιθ υμ ία να α γκα λιάσ ει και να α να ­ δ ε ύ ε ι ά κριτα ό λ ε ς τις τά σ ε ις και τα κινή­ μα τα , ε κ δ ίδ ο ν τα ς βιβλία και περιοδικά και ο ρ γ α ν ώ ν ο ντα ς σ υνδιασ κέψ εις σ τη ν Α θ ή ­ να και σ τη ν π ερ ιφ έρ εια . Το Πα νεπ ισ τήμιο Θ εσ σ αλία ς ο ρ γ α ν ώ ν ει σ υ νέδ ρια σ το Β ό­ λ ο , τ ο Π α νεπ ισ τήμιο τ η ς Α θή να ς σ υ ν έ­ δ ρ ιο σ τη ν Α θήνα, τ ο Π α νεπ ισ τήμ ιο τη ς

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Κ ρ ή της σ τη ν Κ ρή τη. Σ ύ μ β ο υ λ ο ι, υ π εύ θ υ ­ νοι Π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Ε κπ αίδευσ ης, υ π εύ ­ θυ ν οι Π ο λιτισ τικώ ν, υ π εύ θ υ ν ο ι Α γω γής Υ γεία ς εν τά σ σ ο υ ν ό λ ο και π ερ ισ σ ό τερ ο σ τα π ρ ο γ ρ ό μ μ α τά τ ο υ ς τ η Δ ρα μα τική Τ έ­ χνη σ τη ν Ε κπ αίδευσ η. Ε υρωπαϊκά π ρ ο­ γ ρ ά μ μ α τα , ο ρ γ α ν ώ σ εις, Κ έντρ α Υγείας, Κ έν τρ α Α π ε ξά ρ τη σ η ς , ε ρ γ ά ζ ο ν τ α ι μ ε δ ρ α μ α τικ ο ύ ς και θ ε ρ α π ε υ τ ικ ο ύ ς τ ρ ό ­ πους. Υ πάρχουν, ά ρ α γε, οι ειδ ικ ο ί για να κ α λ ύ ψ ο υ ν ό λ ε ς α υ τ έ ς τ ις α νά γ κες; Μ έσα σ τη ν π ο λ υφ ω ν ία , ε ύ λ ο γ α π ρ οκ ύ­ π το υ ν ερ ω τή μ α τα : Έ χ ο υ μ ε π ρ οχω ρή σ ει π ο λύ και σ υ ν ειδ η τά ή είμ α σ τε π ερ ιπ α τη­ τ έ ς σ ε α να ζή τη σ η ν έω ν σ υ γκινήσ εω ν; Έ χ ο υ μ ε σ υ ν ειδ η το π ο ιή σ ει τ η δ ύ ν α μ η τ η ς Δ ρ α μα τικ ής Τ έχν ης ή α κ ο λ ο υ θ ο ύ μ ε α υτο σ χεδ ια σ τικ ά τ ο ρ ε ύ μ α ; Μ ήπ ω ς η π λ ο ύ ­ σια θ εα τρ ικ ή παιδεία μ α ς μ ά ς καθισ τά

ε υ α ίσ θ η το υ ς και ικ α ν ο ύ ς σ τη διαχείρισ η ε ν ό ς θ εα τρ ικ ο ύ , πα ιδ αγω γικο ύ τρ ό π ο υ μά θ η σ η ς και διδα σ κα λία ς; Ό π οιες και να 'να ι οι α π α ντή σ εις, σ ίγουρα υπ ά ρχει φ ω ς , π υ ρ ο τεχ ν ή μ α τα α λ λ ά και black o u t. Π ισ τεύω σ το ν εκ π α ιδ ευ τικ ό , που παρά τ ις χ ιλ ιά δ ες α ν τιξ ο ό τ η τ ε ς δ ε ν α λ λ ο τ ρ ιώ ν ε τα ι και α γω νιά μ ε ς σ τη μ ο ν α ­ ξιά τ ο υ για έν α ν κ α λ ύ τ ε ρ ο κόσ μο. Α γ α π η το ί μ ο υ σ υ ν ά δ ελ φ ο ι, η εκ π α ιδ ευ τι­ κή α λ λ α γ ή είναι σ το χέρι σας, α φ ο ρ ά εσ ά ς, τα παιδιά, τ ο ν κόσ μο. «Π αραμύθι και πα ρα μ υθ ία, σ τη Δ ρα μα τική Τ έχνη σ ίγου ρα β ρίσ κετα ι ουσία».

Η Άλκησχις είναι αναπληρώχρια καθηγήχρια σχη Δραμαχική Τέχνη σχην Εκπαίδευση, ΠΤΠΕ, Πανεπισχήμιο Θεσσαλίας

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1 3 3

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Γιώργος ΣακεΑλαρίΒης

Μουσική και Δραματική Τέχνη

στην Εκπαίδευοη θ έ ο η τ η ς μο υσ ικής φ α ίν ετα ι να ε ν δ υ ν α μ ώ ν ε τα ι ιδ ια ίτερ α σ τις π ε­ ριπ τώ σ εις κ ατά τ ις οπ ο ίες υπ ο­ σ τη ρ ίζετα ι από ά λ λ ε ς μ ο ρ φ έ ς τ έ χ ν η ς («αισ θησιοκινητική διαπ λοκή»), (Μ π ογδάν η -Σ ο υ γιο ύ λ, 1 9 9 9 :5 -1 0 ). Κ υρίω ς η Δ ρα ­ μα τική Τ έχνη ο τ η ν Εκπ αίδευσ η (Κ οντογιά ννη , 20 00 ) υ π ο β ο η θ εί τ ο υ ς μ α θ η τέ ς να υ π εισ έρχο ντα ι σ ε « ρ ό λ ο υ ς ά λλω ν» (Ν ικο λά ου , 2 0 00 ), μ ε ε π α κ ό λ ο υ θ ο τη ν α νά π τυ ξη δ η μ ιο υ ρ γ ικ ώ ν ικ α ν ο τή τω ν, κα­ θώ ς και δ ε ξιο τ ή τ ω ν ενσ υνα ίσ θη σ η ς, α ν ο ­ χή ς α ντιφ ά σ ε ω ν , κ ρ ιτική ς σ τά σ η ς (σε α ν τιδ ια σ το λ ή μ ε τ ις π ρ ο κ α τα λ ή ψ εις, τα σ τερ εό τυ π α και τ ο ρα τσ ισ μό) και επ ικοι­ ν ω ν ία ς - α ν τ α λ λ α γ ή ς , μ ε α π ώ τε ρ ο σ τόχο α φ ε ν ό ς τ η δ ό μ η σ η θ ε τικ ή ς α το μ ικ ή ς τ α υ ­ τ ό τ η τ α ς και α φ ε τ έ ρ ο υ τ η ν α ν ά δ ε ιξη σ τά ­ σ εω ν α να γνώ ρισ η ς έν α ν τι τ η ς μο ν α δ ικ ό ­ τη τ α ς τ ο υ «ά λλου». Η εφ α ρ μ ο γ ή τ η ς Δ ρ α μα τικ ής Τ έχν ης σ την Ε κπ αίδευσ η, σ ε σ υν δυ α σ μ ό μ ε τ η Μ ουσι­ κή Α γω γή, α ν α μ έ ν ετα ι ότι θα δ η μ ιο υ ρ γ ή ­ σει π ρ οϋ π ο θέσ εις «α ντίσ τασ ης» σ ε μ ο ρ ­ φ έ ς «τρα πεζικής» εκ π α ίδ ευ σ ης. Μ ιας ε κ ­ π α ίδ ευ σ η ς που, σ ύμ φ ω ν α μ ε τ ο ν Freire (1 9 77 :9 3), α ντιτίθ ε τα ι σ το δ ιά λ ο γ ο και «μ ετα χειρ ίζετα ι» τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς ω ς α ν τι­ κ είμ εν α που θ έ λ ο υ ν β οή θεια , σ ε α ν τ ίθ ε ­ ση μ ε τ η ν « α π ελ ευ θ ερ ω τική » εκ π α ίδ ευ ­ ση, η οποία θ ε ω ρ ε ί α π α ρ α ίτη τη τ η δ ια λ ε ­ κτική σ τάσ η - τ ο δ ιά λ ο γ ο - για να κάνει τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς «κρ ιτικού ς σ τοχα σ τές» . Η μουσ ική, σ τις π εριπ τώ σ εις που δ ιδ ά ­ σ κετα ι σ ε σ υνά ρτησ η μ ε τ η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Ε κπ αίδευσ η, μ α ς δ ίνει τ η δ υ ­ ν α τό τ η τ α να εκ φ ρ ά σ ο υ μ ε κριτικά 1 (και όχι μ ό ν ο δ η μ ιου ργικά ) τ η ν α τ ο μ ικ ό τη τ ά μα ς, εν ώ υ π ο σ τη ρ ίζο υ μ ε τ ο υ ς σ υ ν α νθ ρώ π ου ς μας. Σ ύμ φ ω ν α μ ε τ η ν J org en se n, η α λ λ η λ ε π ί­

Η

13 4 -

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

δρ ασ η Μ ουσ ικής και Δ ρ α μα τικ ής Τ έχνης σ τη ν Ε κπ αίδευσ η σ υ μ β ά λ λ ει σ τη ν π ρ οα ­ γ ω γ ή τ η ς μ ά θ ησ ης μ ε δη μ ιο υ ρ γ ικ ό τη τα και φ α ν τα σ ία (J o rg e n s e n , 2 0 0 3 :7 3 ). Ό πως επ ισ ημ αίνει η Sw anw ick (19 96 :9 1), σ το πλαίσ ιο εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά ­ τω ν τα οποία π ρ οά γ ου ν τε χ ν ικ έ ς π ρ οσ έγ ­ γισ ης τω ν μ α θ η μ ά τω ν μ ε τα ξύ τ ο υ ς (διαθ ε μ α τικ ή οπ τική) είναι δ υ ν α τό ν να προκύψ ει α ν ά π τυ ξη τω ν δ η μ ιο υ ρ γ ικ ώ ν ικα νο­ τ ή τ ω ν τω ν μ α θ η τώ ν ιδ ια ίτερ α σ τις π ερι­ π τώ σ εις που: • Ε πιδιώ κεται η «σ ύνδεσ η» τη ς Μ ουσικής και τ η ς Δ ρ α μ α τικ ή ς Τ έχν η ς σ τη ν Εκπαί­ δευσ η . • Δ ίδετα ι έμ φ α σ η σ τις δ ρ α σ τη ρ ιό τη τε ς εκ ε ίν ε ς που α π α ιτού ν φ αντα σ ία . • Π α ρ έ χ ο ν τα ι ε υ κ α ιρ ίε ς π ρ ο σ έγγ ισ η ς ποικίλω ν εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν θ ε μ ά τω ν . • Ε π ιδοκιμάζονται οι ν έ ε ς - κ α ιν ο τό μ ες ιδ έ ε ς και α να δ ε ικ ν ύ ε τα ι τ ο λ ά θ ο ς σε «μέσο» μά θ ησ ης. Υ π ο σ τη ρ ίζε τα ι λ ο ιπ ό ν ό τι (H o okey, 1 9 9 7 :8 4 -9 1 ) σ τις π ε ρ ιπ τώ σ ε ις π ου η Μ ουσική σ υ ν δ υ ά ζετα ι μ ε τ η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Εκπ αίδευσ η και επ ιχειρ είτα ι η εν σ ω μ ά τω σ ή τ ο υ ς σ ε ά λ λ α μ α θ ή μ α τα , η τα κτική α υ τή α π οκτά ιδ ια ίτερ η α ξία και καθίσ τατα ι «εργα λείο » που α π ο σ α φ η νίζει τα ά λ λ α μ α θ ή μ α τα , σ υ μ β ά λ λ ει δ ε ώ σ τε να ικανο π ο ιού νται π ο λ λ έ ς α νά γ κες τω ν μ α θ η τώ ν , εκ φ ρ α σ τικέ ς , α ισ θ ητικές, σ υ ­ ν α ισ θ ημ α τικές, ψ υ χ ο λ ο γ ικ ές και κοινω νι­ κές. Ο ισ χ υ ρ ό τερ ο ς λ ό γ ο ς για τ η ν ε ν θ ά ρ ρ υ ν ­ ση τω ν εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν να σ υ ν εν ώ ν ο υ ν τη Μ ουσική μ ε τ η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Εκ­ πα ίδ ευ σ η και να εν τά σ σ ο υ ν α υ τέ ς τις λ ο ­ γ ικ ές σ υ ν ύ π α ρ ξη ς μ ο ρ φ ώ ν τέ χ ν η ς σε δ ια θ εμ α τικ έ ς π ρ οο π τικές είναι ό τι α υ τ έ ς οι α π ο φ ά σ εις, οι οπ ο ίες συχνά είναι α να -

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

γκα ίο να π ερ ν ο ύ ν μ έ ο α από τ η ν ε φ α ρ μ ο ­ γή « κ ρ υ φ ώ ν α ν α λ υ τικ ώ ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά ­ τω ν», είναι βασ ικές για τ η ν α νθρώ π ινη ύπ α ρξη και β ο η θ ο ύ ν τ η ν α ν ά π τυ ξη τη ς επ ικοινω νιακής «γλώσσας». Ε ν τέλ ει φ α ί­ ν ετα ι να κ α λ λ ιε ρ γ ο ύ ν τα ι οι επ ικοινω νιακ ές δ ε ξ ιό τ η τ ε ς τω ν μ α θ η τώ ν μέσ ω μ ο υ ­ σικώ ν δ ρ α σ τη ρ ιο τή τω ν που «ενισ χύο νται» από τη Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Εκ­ π α ίδ ευ σ η , α φ ο ύ α π ο τε λ ο ύ ν ο μ α δ ικ ές δ ρ α σ τη ρ ιό τη τε ς και ο δ η γ ο ύ ν σ ε σ χέσ εις τ ο υ «εγώ» μ ε το υ ς «ά λλους». Σ το πλαίσιο τ η ς α νθ ρω π ισ τικής ο π τικ ή ς 2 ο μ α θ η τή ς μ π ο ρ εί να γν ω ρ ίζει τ ο ν ε α υ τ ό το υ (το μουσ ικό και τ ο ν ευ ρ ύ τ ε ρ ο ), κα­ θ ώ ς και τη σ χέσ η το υ ε α υ τ ο ύ τ ο υ μ ε το υ ς ά λ λ ο υ ς (E llio tt, 1 9 9 5 :2 0 9 ). Τα παι­ διά μέσ α από τ η ν εμ π λ ο κ ή σ ε δ ρ α σ τη ­ ρ ιό τη τε ς που σ υ ν δ έ ο υ ν τ η Μ ουσική μ ε τη Δ ρα μα τική Τ έχνη σ τη ν Εκπ αίδευσ η ε ί­ ναι δ υ ν α τό ν να α π ο κτή σ ο υ ν έν α α ίσθημα α λ λ η λ ε γ γ ύ η ς , α λτρ ο υ ισ μ ο ύ και α ξιο π ρ έ­ πειας Α κό μη , η διδα σ κα λία τη ς Μ ουσ ικής σε σ υν δυ α σ μ ό μ ε τη Δ ρα μα τική Τέχνη σ την Εκπ αίδευσ η από μια διαπ ολιτισ μ ική - α ν ­ θρω π ισ τική οπ τική π α ρέχει τ η ν ευκαιρ ία να π ρ ο σ φ έρ ο υ μ ε μια ε υ ρ ύ τε ρ η επ ιλ ο γή υ λ ικ ο ύ , να α ν α δ ε ίξο υ μ ε δ η μ ιο υ ρ γ ικ ές δ ρ α ο τη ρ ιό τη τε ς και να ε ν σ ω μ α τώ σ ο υ μ ε τ η μ ε λ έ τ η τ η ς Μ ουσ ικής μ ε ά λ λ ε ς π λ ε υ ­

ρ έ ς ε ν ό ς π ο λιτισ μο ύ (M u rph y, 19.91:3833 9 2 ). Υ π ο σ τη ρ ίζετα ι ό τι, α ν φ έ ρ ο υ μ ε τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς σ ε κ α λ ή δ ιά θ εσ η (κάτι που γ ίν ετα ι εύ κ ο λ α και σ υχνά μέσ ω τη ς σ ύ ν ­ δ ε σ η ς τ η ς Μ ουσ ικής μ ε τ η Δ ρα μα τική Τ έ­ χνη σ τη ν Εκπ αίδευσ η) «μ π ο ρ ο ύμ ε να επ ι­ τύ χ ο υ μ ε ε π ο ικ ο δ ο μ η τικ ό τε ρ η δια π ολιτισμική επ ικοινω νία και επ ο μ έν ω ς μείω σ η π ρ ο κ α τα λ ή ψ εω ν και σ τερ εο τύ π ω ν » (W al­ te r, 19 99 :3 6). Για τ η ν εφ α ρ μ ο γ ή τε χ ν ικ ώ ν Μ ουσ ικής Π α ιδ αγω γικής σ ε σ υ ν δ υ α σ μ ό μ ε τ η Δ ρα ­ μα τικ ή Τέχνη σ τη ν Εκπ αίδευσ η από μια διαπ ολιτισ μ ική οπ τική, χρ εια ζ ό μ α σ τε ε κ ­ π α ιδ ευ τικ ο ύ ς που: α) Να β λ έπ ο υ ν το ν ε α υ τ ό τ ο υ ς ω ς π ρ α γμ α τικό κ α λ λ ιτέ χ ν η και τ η διδα σ κα λία ω ς τέ χ ν η , β) Να α ν τι­ λ α μ β ά ν ο ντα ι τ ο ν ε α υ τό τ ο υ ς ω ς μ έ ρ ο ς τ η ς κ ο ιν ό τη τα ς και τ η διδα σ κα λία ω ς μια π ρ οσ φ ορ ά π ρ ος α υ τή ν , ε ν θ α ρ ρ ύ ν ο ν τα ς τ ο υ ς μ α θ η τέ ς να κά ν ο υν τ ο ίδ ιο, γ) Να πι­ σ τ ε ύ ο υ ν σ τις δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς επ ιτυ χ ία ς ό λ ω ν τ ω ν μ α θ η τώ ν , δ) Να β ο η θ ο ύ ν το υ ς μ α θ η τ έ ς να α να π τύ ξο υ ν τ η ν κοινοτική, τ η ν πα νεθνική και τ η ν παγκόσμια τ α υ τ ό ­ τ η τ ά τ ο υ ς , ε) Να θ ε ω ρ ο ύ ν τ η διδα σ κα λία ω ς « εξό ρ υ ξη » τ η ς γ ν ώ σ η ς και όχι ω ς « σ υ σ σ ω ρ ευτική » διαδ ικασ ία (Ladson Billings, 1 9 94 :3 4). Σ υμ π ερ α σ μ α τικ ά : Μ έσ ω εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν διαδικασ ιώ ν που χρ ησ ιμ οπ οιο ύν σ υ ν εν ω -

τικά τ η Μ ουσική και τ η Δ ρα μα τική Τέχνη ο τ η ν Ε κπ αίδευσ η, οι μ α θ η τ έ ς μ π ορ ού ν να α να π τύ ξο υ ν μια σ υνέπ εια μ ε τ α ξύ τ η ς ν ο η τικ ή ς και τ η ς σ υν α ισ θ ημ α τική ς κ α τα ­ ν ό η σ η ς, Το υς π α ρ έχετα ι έτσ ι η ευκαιρία γ εφ ύ ρ ω σ η ς τ ω ν γ νω σ τικώ ν, τ ω ν σ υνα ι­ σ θη μ α τικ ώ ν και τ ω ν ψ υχ οκινητικώ ν σ το ι­ χε ίω ν τ η ς μ ά θ ησ ης (M urray, 19 99 ), κάτι που π ο λ λ ο ί θ ε ω ρ ο ύ ν ω ς σ υσ τατικά σ το ι­ χεία τ ω ν ε υ φ υ ώ ν α τό μ ω ν . Α ναφ ορ ικά τώ ρ α μ ε τ η ν ελ λ η ν ικ ή πραγ­ μ α τικ ό τ η τα , αν και οι σ υ ν τά κ τε ς τ ω ν α να ­

λ υ τικ ώ ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν Ν η π ια γ ω γ είου και Δ η μ ο τικ ο ύ Σ χ ο λ ε ίο υ π ρ ο τρ έπ ο υ ν τ ο υ ς εκ π α ιδ ε υ τικ ο ύ ς να δ ιδ ά ξο υ ν τη μουσ ική χ ρ ησ ιμ οπ οιώ ν τα ς και τε χ ν ικ έ ς π ρ ο ε ρ χ ό μ εν ες από τ η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Ε κπ αίδευσ η, α υ τό φ α ίν ετα ι, τ ο υ λ ά ­ χισ το ν σ ε επ ίπ εδ ο Δ η μ ο τικ ο ύ Σ χολ είου , να επ ιτυ γ χ ά ν ετα ι σ ε π ο λύ π εριορ ισ μ ένη έκ τα σ η , σ ε α ντίθ εσ η μ ε τ ο Ν ηπ ιαγω γείο. Τα παραπ άνω μπ ο ρ ο ύ ν να δ ικα ιο λ ο γ η ­ θ ο ύ ν από τ ο γ εγ ο ν ό ς ότι οι ν ηπ ια γω γο ί π ρ ο έρ χ ο ν τα ι από π α νεπ ισ τημια κά Παιδα­ γω γικά Τ μ ήμ α τα , όπ ου σ ε έν α β α θ μό -π ο υ δ υ σ τυ χ ώ ς π ο ικίλλει από τ μ ή μ α σ ε τ μ ή μ α - διδά σ κο ντα ι τ ο μά θ ημ α τ η ς Δ ρα ­ μ α τικ ή ς Τ έ χ ν η ς σ τη ν Ε κπ αίδευσ η, μ ε α π ο τέλ εσ μ α να μπ ορ ού ν να σ υμ π ερ ιλ ά β ου ν α ν ά λ ο γ ε ς τε χ ν ικ έ ς σ το μά θ ημ α τη ς Μ ουσικής. Α ν τίθ ετα , επ ειδ ή οι δ ιδ ά σ κ ο ντε ς και οι δ ι­ δ ά σ κο υ σ ες τ η μουσ ική σ το Δ η μ ο τικ ό Σχο­ λ είο υ (και σ το Γυμνάσιο) π ρ ο έρ χ ο ν τα ι ε ί­ τ ε από ω δ εία ε ίτ ε από τα Μ ουσικά Π α ν ε­ πιστημιακά Τ μ ή μ α τα ό π ου τ ο μά θ ημ α τη ς Δ ρ α μα τικ ής Τ έχν ης σ τη ν Εκπ αίδευσ η ε ίτ ε δ ε ν διδά σ κ ετα ι κ α θ ό λ ο υ (β λ έπ ε ω δ εία ) ε ίτ ε δ ιδά σ κ ετα ι σ ε πάρα π ο λύ μικρή κ λ ί­ μακα και π εριστασ ιακά, δ ε ν δ ίν ετα ι η δ υ ­ ν α τό τη τα σ υ μ π ερ ίλ η ψ ή ς το υ και σ υ ν έν ω ­ σ ής το υ μ ε τ η Μ ουσική. Κ ανείς ό μ ω ς δ ε ν μ π ο ρ εί να α μφ ισ βη τήσ ει ότι υπ άρχει μ ε γ ά λ ο ς α ρ ιθ μ ό ς εκ π α ιδ ευ τι­ κώ ν που πρ οσ π αθ εί να επ ιμ ο ρ φ ω θ εί (τις π ερ ισ σ ό τε ρ ε ς φ ο ρ έ ς ιδίοις ε ξ ό δ ο ις ) σ υ μ ­ μ ε τέ χ ο ν τα ς σ ε σ εμ ινάρ ια που ο ρ γ α ν ώ ν ο ­ νται α ή ό ιδ ιω τικ ο ύς ή δ η μ ό σ ιο υ ς φ ο ρ ε ίς , μ ε α ν τικ ε ίμ εν ο τ η διδα σ κα λία τ η ς Μ ουσι­ κής μέσ α από π ρ οσ εγγίσ εις που « δ α νεί­ ζοντα ι» τε χ ν ικ έ ς από τ η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Ε κπ αίδευσ η, α λ λ ά και από ά λ λ ε ς μ ο ρ φ έ ς τέ χ ν η ς . Σ υμ π ερ ασ μ ατικά , θα π ρέπ ει να φ ρ ο ν τί­ σ ο υ μ ε να εισ ά γ ο υ μ ε τ η διδα σ κα λία τη ς Δ ρα μ α τικ ή ς Τ έχν ης σ τη ν Ε κπ αίδευσ η ε κ ε ί όπ ου δ ιδά σ κ ετα ι και η Μ ουσική, όχι μό ν ο σ τα π α νεπ ισ τημια κά τμ ή μ α τα ν ηπ ια γω -

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

γ ώ ν και δ α σ κά λ ω ν α λ λ ά και σ ια ω δ εία μα ς, ε φ ό σ ο ν α ρ ιθ μ ό ς εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν τ η ς Μ ουσ ικής θα ε ξ α κ ο λ ο υ θ ε ί να π ρ ο έρ χ ετα ι από α υτά . Θ έσ η μ α ς είναι ότι η σ υ ν εν ω τική λογική Μ ουσ ικής Π α ιδ αγω γικής και Δ ρ α μα τικ ής Τ έχνης σ τη ν Ε κπ αίδευσ η, που α ντα π ο κρί-

ν ετα ι ο τ ις α π α ιτή σ εις τ ο υ σ ύ γ χρ ο ν ο υ σ χ ο λ είο υ κ ατά τ η ν δ ια θ εμ α τική - δ η ­ μ ιου ργική π α ιδαγω γική, έχ ει π ο λ λ έ ς ε υ ­ καιρ ίες να «εκδιπ λω θεί» και να « εδ ρ α ιω ­ θεί».

' Η καλλιέργεια των κριτικών στάσεων και της κριτικής αξιολόγησης μέσω της Μουσικής Αγωγής και της Δραματικής Τέχνης στην Εκπαίδευση μπορεί να δώσει στους μαθητές τα «εργαλεία» ώστε να κάνουν καλύτερες επιλογές και να επηρεάσουν την αγορά μουσικοθεατρικών προϊόντων και ιδεών.

2

□ Γιώργος Σακελλαρίδης είναι διδάκτορας Μουσικής Παιδαγωγικής

Η ανθρωπιστική οπτική στην εκπαίδευση είναι δυνατόν να ουμβάλει στην αμφισβήτηση των κοινωνικών ανισοτήτων, εμπλέκοντας τους μαθητές στη φιλοσοφία της κριτικής και της αμφισβήτησης του «στάτους κβο όχι μόνο των σχολείων αλλά και της κοινωνίας γενικότερα» (Nieto, 1992:326).

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία Freire, Ρ. (1977). Η αγω γή τ ο υ καταπ ιεζόμ ενου (Γ. Κρητικός, Μ ετά φ.). Αθήνα: Ράππα. Κοντογιάννη, Α. (2000). Η Δραματική Τέχνη σ τη ν Εκπαίδευση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Μπογδάνη-Σογιούλ, Δ. (1999). «Αισθησιοκινητική διαπλοκή. Η σύνδεση τη ς μουσικής με ά λ λ ε ς τέ χ ν ες και η διαπλοκή το υ ς μ ε τα μαθήματα το υ αναλυτικού προγράμματος». Μουσική Εκπαίδευση, 2(4), 5-10. Νικολάου, Γ. (2000). Έ νταξη και εκπ αίδευσ η τω ν α λ λοδ απ ώ ν μ αθ ητώ ν σ το Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Ξανθάκου, Γ. (1998) Η δ ημ ιουργικότητα σ το σ χολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Ξενόγλωσση βιβλιογραφία E lliott, D.J. (1995). M usic m atters: A ne w p h ilo so ph y o f m usic education. New York: O xford University Press. Hookey, M. (1997). Culturally Responsive Music Education: Im plications fo r Curriculum D evelopm ent and Im plem e nta tion . J ournal o f M usic Education, 29, 84-91. Jorgensen, E.R, (2003). Transform in g Music Education. B lo om ington and Indianapolis: Indiana University Press. Ladson - Billings, C. (1994). The dream keepers: Successful teachers o f A frican A m erican chil­ dren. San Fransisco: Joseey - Bass. M urphy, F. (1991). Music and M ulticu ltural Education: An Anglo - Australian Perspective. Journal o f M ultiling ua l a n d M ulticu ltural Developm ent, 12(5), 383-392. Murray, C. (1999). Using th e Arts as a Means to Explore Issues o f Social Justice (Special fo cus on m usic and cultu re ). Α νακτήθηχε στις 8 /2 /2 0 0 3 από h ttp ://w w w .e d u c .u ta s .e d u .a u /c o n fe ren ce s/ed 4co nf9 9/S tra nd -A /M u rra y.h tm Nieto, S. (1992). A ffirm in g diversity: The sociop olitical c o n te x t o f m u lticu ltu ra l education. W hite Plains, NY: Longm an P ublishing Corp. Swanwick, K. (1996). A basis fo r M usic education. London: Routledge. W alter, S. (1999). R educin g Prejudice an d S tere otyp in g in Schools. New York: Teachers College Press. ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 13 7

[

δ

ι α

β

α

ζ

ω

]

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Χριστίνα Ζώνιου

Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση:

εργαλείο για ιη διαπολιιιαμική αγωγή κα θ έν α ς μ π ο ρ εί να διαπ ισ τώ σ ει σ τη ν κ α θ η μ ερ ιν ό τη τά τ ο υ , πόσο μ ά λ λ ο ν σ το σ ύγ χρ ον ο π ο λ υπ ολ ιτισ μικό ε λ λ η ν ικ ό σ χ ο λ είο , ό τι α πλά και μ ό ν ο η σ υν ύπ α ρ ξη δ ια φ ο ρ ετικ ώ ν π ο λ ιτι­ σ μικώ ν ο μ ά δ ω ν δ ε ν α ρ κ εί για να α ρ θ ε ί η π ρ οκ α τά λ η ψ η τ η ς μιας έν α ν τι τ η ς ά λ λ η ς . Ιδ ια ίτερ α ό τ α ν τ ο σ χ ο λ ε ίο ε ξ α κ ο λ ο υ θ ε ί «να δ ο υ λ ε ύ ε ι μ ε τ η μ ο ν ο π ο λ ιτισ μ ικ ή α ντίλη ψ η τ ο υ ε ν ό ς και μ ο ν α δ ικ ο ύ μ ο ν τέλ ο υ -μ α θ η τ ή . Σ ε α υ τό τ ο πλαίσ ιο οι π ο λ ι­ τισ μ ικές ιδ ια ιτ ε ρ ό τη τ ε ς εμ φ α ν ίζ ο ν τα ι μ ε ό ρ ο υ ς έλ λ ε ιψ η ς και α π ό κλισ ης από τη ν ό ρ μ α κι όχι ω ς εμ π λ ο υ τισ τικ ό σ τοιχείο» (Α σκούνη & Α ν δ ρ ο ύ τσ ο υ , 19 98 ). Η πα ρα ­ δοσ ιακή δ α σ κα λ ο κ εν τρ ικ ή μ ετω π ικ ή π ρ ο­ σ έγγισ η που επ ικ ρ α τεί κατά σ υντριπ τική π λειο ψ η φ ία σ ε ό λ α τα εκ π α ιδ ευ τικ ά π ερι­ β ά λ λ ο ν τα ό λ ω ν τ ω ν β α θ μ ιδ ώ ν α να π α ρά ­ γ ει σ το δ ιη ν ε κ έ ς τ ο ισ χύον μο ν ο π ο λ ιτισ μικό π α ιδαγω γικό μ ο ν τ έ λ ο (Ν ικο λά ου , 20 05 , σ ελ . 315 και σσ. 3 2 1 -3 2 3 ). Α νακύ­ πτει έτσ ι η α νά γκη ν έω ν μ α θ η το κ ε ν τ ρ ικ ώ ν μ ε θ ό δ ω ν δ ιδα σ κα λία ς και η διαπ ολιτισ μική α γω γή (Δ.Α ,)1 α π ο τ ε λ ε ί μια π ρ ό­ τα σ η για ουσ ιασ τική α λ λ α γ ή τ η ς παιδα­ γ ω γ ικ ή ς σ τά σ ης σ το ε λ λ η ν ικ ό σ χολ είο. Δ εν α π ευ θ ύ ν ετα ι μ ό ν ο σ τα παιδιά τ ω ν μ ε τα ν α σ τώ ν ή τ ω ν μ ειο ν ο τικ ώ ν , όπ ω ς λ α ν θ α σ μ έν α εν ν ο είτα ι και χρ ησ ιμ οπ οιεί­ τα ι συχνά, α λ λ ά σ ε ό λ ο υ ς τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς και τ ο υ ς π ο λ ίτες , σ το πλαίσιο τ η ς τυ π ι­ κής, τ η ς ά τυ π η ς και τ η ς μη τυ π ικ ή ς εκπ α ί­ δ ευ σ η ς .

0

Τις π ο λ λ ές π τ υ χ ές τ η ς μ ετα σ χ η μ α τισ τικής δ υ ν α τ ό τ η τ α ς τ η ς Δ ρ α μα τικ ής Τ έχν ης σ την Ε κπ αίδευσ η ω ς π ρος τ ο ζ η το ύ μ ε ν ο τ η ς Δ.Α. φ α ν έρ ω σ α ν σ τη γρ ά φ ο υ σ α η προσωπική εμ π ειρ ία τ η ς ω ς σ υ μ μ ε τέχ ο υ σας και ω ς εμ ψ υ χ ώ τρ ια ς σ ε ερ γ α σ τή ρ ια θ ε ά τρ ο υ και δ ρ ά μ α το ς σ ε εν ή λ ικ ε ς , παι­

13 5

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

διά και ν έο υ ς , κ α θ ώ ς και σ χετική έρ ευ ν α σ το πλαίσιο τ η ς ε κ π ο ν ο ύ μ ε ν η ς δ ιδ α κ το ­ ρική ς τ η ς δ ια τρ ιβ ή ς σ το ΠΤΠΕ τ ο υ Π α ν ε­ π ισ τη μίου Θ εσ σ αλία ς. Η χρ ήσ η τ η ς δ ρ α ­ μ α τικ ή ς τέ χ ν η ς σ τη ν εκ π α ίδ ευ σ η και το υ εφ α ρ μ ο σ μ έ ν ο υ θ ε ά τ ρ ο υ 2 γ ε ν ικ ό τ ε ρ α - σ τ ο οπ οίο α νή κ ει και η Δ ρα μα τική Τέχνη σ τη ν Ε κπ α ίδ ε υ σ η - για τ η δ η μ ιο υ ρ γ ία ε ν ό ς κ λ ίμ α το ς δ ια π ολιτισ μ ικού δ ια λ ό γο υ είναι π λ έ ο ν π α γκοσ μίω ς δ ια δ εδ ο μ έν η και α να γ ν ω ρ ισ μ έν η σ ε π ο λ λ ά εκπ α ιδ ευ τικ ά π ερ ιβ ά λ λ ο ν τα και έχ ει χρ η σ ιμ ο π ο ιη θ εί μ ε σ κοπό τ η ν α ντίσ τα σ η σ τη ν π ο λιτισ μική ο μ ο γ εν ο π ο ίη σ η , τ ο δ ιά λ ο γ ο μ ε τ α ξύ δια ­ φ ο ρ ε τ ικ ώ ν π ο λιτισ μώ ν και τ η ν ενίσχυσ η τ η ς πο λιτισ μική ς οικο λ ο γ ία ς. Π ο λ λά ε υ ­ ρω π α ϊκά επ ιμ ο ρ φ ω τικ ά π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα έχ ο υ ν α νά λ ο γ ο π ε ρ ιεχ ό μ ε ν ο , εν ώ π ο λ λ ά σ χετικά ά ρθρ α, π ρ ογ ρ ά μ μα τα και π ρ ο τά ­ σ εις για ερ γ α σ τή ρ ια και κα τα σ κη νώ σ εις ν έω ν εμ φ α ν ίζ ο ν τα ι σ τις ισ το σ ε λ ίδ ε ς τω ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν τ ο υ Σ υ μ β ο υ λ ίο υ τ η ς Ευ­ ρώ π η ς και ά λ λ ω ν δ ιεθ ν ώ ν και εθ ν ικ ώ ν φ ο ρ έ ω ν 5. Το θ έ α τ ρ ο για τ ο υ ς ε μ ψ υ χ ω τές τ ο υ εφ α ρ μ ο σ μ έ ν ο υ θ ε ά τρ ο υ α π ο τε λ ε ί μια πρόβα για τ η ζω ή (Boal, 1992) και μ π ο ρ εί να παράσ χει έν α π ρ ο σ τα τευ μ έ ν ο π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν όπ ου μπ ο ρ ο ύ ν να δ ιερ ευ ν η θ ο ύ ν θ έ μ α τα όπ ω ς η α το μ ική και η ο μ α ­ δική τ α υ τό τη τ α , ο ετερ ο π ρ ο σ δ ιο ρ ισ μ ό ς , η π ρ οβ ο λ ή, η α π ο ξέν ω σ η , η ε τ ε ρ ό τ η τ α , η διάδ ρα σ η , ο δ ιά λ ο γο ς . Η χρ ήσ η δ ρ α μ α ­ τικ ώ ν τε χ ν ικ ώ ν σ τη εκ π α ίδ ευ σ η καθ ίσ τα ­ τα ι καθ ορ ισ τική για τ η ν ε ξ ε ρ ε ύ ν η σ η τω ν θ ε μ ά τω ν α υ τώ ν , σ υ μ β ά λ λ ο ν τα ς επ ίσ ης σ την κ α λ λ ιέ ρ γ εια ε κ ε ίν ω ν τω ν δ ε ξ ιο τ ή ­ τω ν -ό π ω ς εν ε ρ γ η τ ικ ή α κρ όα σ η , εν σ υ ν αίσθησ η, α νο χή τω ν α ντιφ ά σ εω ν , επ ικοινω νια κή ικ α ν ό τη τα , αποστα σιοπ οίηση από τ ο ν εα υ τ ό , α να σ τοχα σ τική ικ α ν ό τη ­ τα , κριτική σ τάσ η α π ένα ντι σ το υ ς ρό-

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

λ ο υ ς , χ ιο ύ μ ο ρ , φ α ντα σ ία , διαχείρ ισ η τ ω ν σ υ γ κ ρ ο ύ σ εω ν κ . ά - που σ υ ν ιο το ύ ν τ η δ ια π ολ ιτισ μ ικ ή ικ α ν ό τη τα (in te rc u ltu ra l c o m p e te n c e )4 και που είναι α π α ρ α ίτη τε ς για τ η γ ό ν ιμ η σ υν ύπ α ρ ξη και διάδ ρα σ η τω ν υ π ο κ ε ιμ έ ν ω ν ο ε μια π ο λυπ ολιτισ μ ική κοινω νία. Πιο σ υ γ κ εκ ρ ιμ έν α , ο π α ιδ α γω γό ς μ π ο ρ εί να ε κ μ ε τ α λ λ ε υ τ ε ί τ η ν ιδ ιό τη τα τ ο υ θ ε ά ­ τρ ο υ να κ α λ λ ιε ρ γ ε ί τη ν ικ α ν ό τη τα για τ η ν α π ο κ α λ ο ύ μ ε ν η πο λιτισ μική εν σ υν α ίσ θη ση (in te rc u ltu ra l em p a th y ) (Στα λίκας & Χ αμ οδ ρά κα , 20 04 , σσ. 1 3 0-9 ), ερ γ α λ ε ίο τη ς δ ια π ολ ιτισ μ ικ ής σ υ μ β ο υ λ ε υ τικ ή ς ψ υ­ χο λ ο γ ία ς που εσ τιά ζει τ η ν προσ οχή ο τ η μ α θ η μ έν η δ ε ξιό τη τα να κ α τα ν ο ο ύ μ ε μ ε ακρ ίβ εια τ η ν εμ π ειρ ία και τα σ υν α ισ θ ήμ α ­ τα α νθ ρ ώ π ω ν από ά λ λ ο υ ς π ο λιτισ μο ύς. Η δ ρ α μ α τική τέ χ ν η α π ο τ ε λ ε ί ερ γ α λ ε ίο τ η ς π ο λιτισ μική ς εν σ υν α ίσ θη σ η ς ακρ ιβ ώ ς γ ια τί α π ο τ ε λ ε ί μέσ ο έκ φ ρ α σ η ς που ξ ε ­ π ερνά τα όρ ια τ η ς λ εκ τικ ή ς επ ικοινω νίας και μ π ο ρ εί έτσ ι να σ υ μ β ά λ ει α π ο φ α σ ισ τι­ κά σ τη ν κω δικο π ο ίησ η και κα τα ν ό η σ η τ η ς υ π οκειμενικά σ η μ α ν τικ ή ς δ ια φ ο ρ ά ς και δ ια φ ο ρ ετικ ό τη τα ς : «Η θ εα τρ ικ ή π ρ άξη ω ς π λ έγ μ α εικό ν ω ν και π ο λ ύ σ η μ ω ν σ υ μ β ό ­ λ ω ν μ π ο ρ εί να δ ια μ ο ρ φ ώ σ ει μ ο ρ φ έ ς και σ υ ν ειδ ή σ εις α ντίσ τα σ η ς εν ά ν τια σ τη ν κ υ ­ ρίαρ χη λ ο γ ο κ ε ν τρ ικ ή π α ρουσ ία σ η τ ο υ "ά λ λ ο υ " ω ς επ ικ ίν δυ ν ου και κ α τ ώ τ ε ρ ο υ

"ξέ ν ο υ ”» (Γκόβ αρ ης 20 03 , σ ελ . 35). Οι δ ρ α σ τ η ρ ιό τη τε ς τ η ς Δ ρα μ α τικ ή ς Τ έχνης σ τη ν Ε κπ αίδευσ η « α π οσ τα θ ερ οπ οιο ύν τις α να π α ρ α σ τά σ εις , κ α τ α σ τ ρ έ φ ο ν τ α ς τ η σ υνοχή τ ω ν ε σ ω τε ρ ικ ώ ν α υ τώ ν δ ο μ ή σ ε ­ ω ν τ η ς π ρ α γ μ α τικό τη τα ς : υ ιο θ ετώ ν τ α ς μια δ ια φ ο ρ ετικ ή οπ τική γω νία α ν τιλ α μ β α ­ ν ό μ α σ τε πω ς και ο ά λ λ ο ς είναι ε γ κ λ ω β ι­ σ μ έ ν ο ς σ τις δ ικ έ ς τ ο υ , υ π ο κ ε ιμ ε ν ικ ές ανα π α ρα σ τάσ εις» (Ν ικ ο λά ου 20 05 , σ ελ . 311). Σ το δ ρ α μ α τικ ό παιχνίδι, μέσ α από τη ν υ ιο θ έτη σ η ε ν ό ς δ ια φ ο ρ ετικ ο ύ κ ινησ ιο λο γ ικ ού κώ δικα από εκ ε ίν ο ν που σ υνηθ ίζει κ α ν είς , γ εν ν ιο ύ ν τα ι σ υ ν α ισ θ ή μ α τα και α π ο κα λ ύ π το ν τα ι σ υγκινησ ια κο ί και ιδ ε ο ­ λ ο γ ικ ο ί κόσ μοι ά γν ω σ το ι μέχρ ι εκ ε ίν η τη σ τιγ μ ή . Α υ τή η π α ρ α δ ο χή σ τ η ρ ίζ ετα ι σ τη ν άποψη τ ο υ ρ ώ σ ο υ σ κ η ν ο θ έτη Μ έγ ιε ρ χ ο ν λ ν τ και σ τη «βιο-μη χα νική το υ ηθοπ οιού», που θ ε ω ρ ε ί τ η ν κίνησ η όχι ω ς τ ο α π ο τέλ εσ μ α ή τ ο σκοπό τ η ς σ υ μ π ερ ι­ φ ο ρ ά ς α λ λ ά τ ο ν κ υρ ίαρ χο π α ρά γοντα τ η ς σ κέψ ης και τω ν σ υ ν α ισ θ η μ ά τω ν (Μ έγ ιε ρ χ ο λ ν τ, 19 82 ). Έτσι μ π ο ρ εί κ α ν είς να α να θ ε ω ρ ή σ ει εν δ ε χ ο μ έ ν ω ς τ η ν άποψή το υ ή να κ α τα ν ο ή σ ει τ ο γ ια τί ο Ά λ λ ο ς έχ ει δ ια φ ο ρ ετικ ή ιδ έα για τ ο ν κόσ μο. Μ π ο ρ εί επ ίσ ης να κα τα ν οή σ ει β α θ ύ τε ρ α τ ο σ υ ν α ιο θ η μ α τικό α ντίκτυ π ο που έχ ει, για π α ρά δ ειγμ α , η ρα τσ ισ τική α ν τ ιμ ε τώ -

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ σ τ ις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ

Κ Α Σ Τ Α Ν ΙΩ Τ Η

Αντί Κριτικής Πλάτων Μαυρομούστοκος

ΠΛΑΤΩΝ Μ Α Υ Ρ 0Μ 0Υ ΣΤΑ Κ 0Σ Α ντί Κ ρ ιτικ ή ς

EC w

w w . k a s t a n i o t i s . c o m

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

Α Φ I Ε Ρ Ω Μ

πιση, έτσ ι ώ σ τε να είναι κα ν είς πιο π ρ ο­ σ εκ τικ ό ς σ το μ έ λ λ ο ν . Μ έσ α από τ η δ ια δ ι­ κασία τ η ς δ ρ α μ α τική ς τ α ύ τισ η ς μ π ο ρ εί να ο δ η γ η θ ε ί κα νείς σ τη ν ενσ υνα ίσ θη σ η και να κ α τα λ ά β ει σ ε ποιο ιδ εο λ ο γ ικ ό και συν α ισ θ ημ α τικό υπ όβ α θρ ο σ τη ρ ίζο ν τα ι τα σ τερ εό τυ π α τ ω ν ά λ λ ω ν , για να μ π ορ έσ ει να α να λ ύ σ ει σ ε ποιο υ π όβ α θρ ο σ τη ρ ίζ ο ­ ντα ι και τα δικά τ ο υ . Το θ έ α τ ρ ο σ υ μ β ά λ ­ λ ε ι ε ξ ά λ λ ο υ σ τη ν α υ το γν ω σ ία και σ τη ν ε ξ ε ρ ε ύ ν η σ η τ η ς π ροσ ω π ικής τ α υ τ ό τ η τ α ς -α π α ρ α ίτη τη δ ε ξιό τ η τα τ η ς διαπ ολιτισ μ ικ ής ικ α ν ό τ η τ α ς - μέσ α από τ η ν ου σ ια σ τι­ κή επ α φ ή μ ε τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς , τα μά τια τ ω ν οπ οίω ν α π ο τ ε λ ο ύ ν τ ο δ υ ν α μ ικ ό κ α θ ρ έ­ φ τη όπ ου μ π ο ρ ο ύ μ ε να α ντικ α το π τρ ι­ σ το ύ μ ε και να σ υ ν ειδ η το π ο ιή σ ο υ μ ε π ο λ ­ λά σ τοιχ εία ά γν ω ο τα μέχρ ι τ ό τ ε για μα ς τ ο υ ς ίδ ιου ς. Ενισχύει δ η λ α δ ή τ ο θ έ α τρ ο τ η «διά τ ο υ κ α τό π τρ ο υ α υτο σ υ ν α ίσ θη σ η που α π ο κ το ύ μ ε β λ έπ ο ν τα ς τ η ν εικό να μα ς, τ η ν εμ φ ά ν ισ η , τ η σ υ μ π ερ ιφ ο ρ ά , τ ο χ α ρ α κτ ή ρ α μα ς, ό π ω ς φ α ν τα ζό μ α σ τε ότι α ντικα το π τρ ίζε τα ι σ το ν ο υ τ ω ν ά λ λ ω ν α νθρώ π ω ν» (Α νθ ο γ α λ λίδ ο υ , 2003 ). Οι δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς τ ο υ π ειρ α μ α τισ μ ο ύ και τ η ς ε ξ ε ρ ε ύ ν η σ η ς που π ρ ο σ φ έρ ει τ ο θ έ α ­ τ ρ ο βασ ίζο ντα ι σ το ό τι η θ ε α τρ ικ ό τη τα είναι εκ ε ίν η η ικ α ν ό τη τα , εκ ε ίν η η ε γ γ ε ­ ν ή ς ανθ ρώ π ινη ιδ ιό τη τα που επ ιτρ έπ ει σ το ν ά νθ ρω π ο να π α ρ α τη ρ ήσ ει τ ο ν ε α υ ­ τ ό τ ο υ ε ν δρ ά σ ει. Η α υ το σ υ ν είδ η σ η που α π ο κτιέτα ι μ ' α υ τ ό ν τ ο ν τρ ό π ο τ ο ύ επ ι­ τρ έ π ε ι να είναι υ π ο κ ε ίμ ε ν ο (που π α ρ α τη ­ ρεί) ε ν ό ς ά λ λ ο υ υ π ο κ ε ιμ έ ν ο υ (που δρ α): τ ο υ επ ιτρ έπ ει να φ α ν τά ζε τα ι π α ρ α λ λ α ­ γ έ ς τη ς δρ ά σ η ς τ ο υ και να μ ε λ ε τ ά ε ν α λ ­ λ α κ τικ ές δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς για τ η ζω ή τ ο υ (Boal, 19 94 , 00 . 2 7 - 28). Τα ερ γ α λ ε ία τ η ς δ ρ α μ α τικ ή ς τ έ χ ν η ς μ π ο ­ ρ ο ύ ν να α ν τ λ η θ ο ύ ν τό σ ο από τ ις τ ε χ ν ι­ κ ές τ η ς δ ρ α μ α τικ ή ς τα ύ τισ η ς , ε μ π ν ε υ ­ σ μ έ ν ε ς από τ ις π α ρα δ οσ ια κές τε χ ν ικ έ ς κ α τα σ κ ε υ ή ς τ ο υ ρ ό λ ο υ 5 όσ ο και από τ ις φ α ιν ο μ ενικά «α ν τίθ ετες » θ ε α τρ ικ έ ς τ ε χ ν ι­ κ ές τ η ς μ π ρ εχτικ ή ς «απ οσ τασ ιοποίησ ης»6

140

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

και να δ ο θ ε ί έτ σ ι σ τη ν ομ ά δ α η ευ καιρ ία τ η ς σ η μ α ν τικ ό τα τη ς δ ρ α σ τη ρ ιό τη τα ς το υ α να σ τοχα σ μο ύ και τ η ς α π ο κά λ υ ψ η ς τω ν υπ ο ν ο ο υ μ έ ν ω ν , τω ν πο ικίλω ν επ ιπ έδ ω ν τ ο υ ν ο ή μ α το ς μιας π ρ ά ξη ς και τω ν π ο λ ι­ τισ μικώ ν υ π ο δ η λ ώ σ ε ω ν τ η ς σ υ μ π ε ρ ιφ ο ­ ρ ά ς (F le m m ing , 19 98 , οσ . 15 6 -7 , H e athc o te & B o lto n , 19 98 , σσ. 1 6 0 -1 6 1 ). Έτσι, μ έσ α από τ ο δ ρ α μ α τικό παιχνίδι μ π ο ρ εί κ α ν είς ω ς ε ρ ε υ ν η τ ή ς τ η ς « έ ρ ε υ ν α ς δράσ ης» να α να σ το χ ά ζετα ι τό σ ο κα τά τ η δρ άσ η όσ ο και πάνω ο τ η δρ άσ η (SchOn, 1987, σ ελ . 26, E d m in s to n , 19 95 , σσ. 1 2 0 -1 2 3 ). Να δρ α ω ς έν α ς « θ εα τή ς ηθοπ οιός» που λ ε ιτ ο υ ρ γ ε ί σ το ν εύ π λ α σ το α ισ θ ητικό χ ώ ρ ο που κα τα σ κ ευ ά ζει κατά β ο ύ λ η σ η μ έ τ α ξ ύ τ ο υ π ρ αγμ ατικο ύ και τ ο υ φ α ν τα σ τικ ο ύ - ε π ιθ υ μ η το ύ 7. Οι δ ρ α μ α τικ έ ς τε χ ν ικ έ ς μπ ο ρ ο ύ ν να διαχέ ο ν τα ι σ ε ό λ ο τ ο π ρ όγρ α μ μα και να χ ρ η ­ σ ιμο π ο ιο ύντα ι σ τα π ερ ισ σ ότερ α δ ιδ α κ τι­ κά α ντικε ίμ εν α . Εάν είναι ό μ ω ς εφ ικ τό , κ α λ ό θα ή τ α ν να α φ ιε ρ ώ ν ε τα ι επ ιπ λ έο ν ιδ ια ίτερ ο ς χ ρ ό ν ο ς και χ ώ ρ ο ς για τ ο θ ε α ­ τρ ικ ό ερ γ α σ τή ρ ιο , π έρα από τις σ υν ηθ ι­ σ μ έ ν ε ς σ χ ο λ ικ έ ς δ ρ α σ τ η ρ ιό τ η τ ε ς . Το ιδανικό ερ γ α σ τή ρ ιο α π α ιτεί π ο λ λ έ ς ώ ρ ες σ υ ν ά ντη σ η ς σ ε β ά θ ο ς χ ρ ό ν ο υ και θα μ π ο ρ ο ύ σ ε να έχ ει τ η ν π α ρα κάτω δ ο μ ή 6, η οποία είναι δ υ ν α τό ν να ε φ α ρ μ ό ζ ε τ α ι μ ε δ ια φ ο ρ ε τικ έ ς α ν α λ ο γ ίε ς και σ ε κ ά θ ε ξ ε ­ χω ρ ισ τή σ υν εδ ρ ία : Α. Π ρ ο θ έρ μ α ν σ η , παιχνίδια γ ν ω ρ ιμ ία ς, εμ π ισ το σ ύ ν η ς και κ α τα σ κ ε υ ή ς τ η ς ομ ά δ α ς. Β. Μ αθησ ια κό σ υ μ β ό λ α ιο , σ υ λ λ ο γ ή α να ­ γ κώ ν, π ροσ δοκιώ ν, σ τόχω ν, κανό νω ν. Γ. «Ιδεολογική » π ρ ο θ έρ μ α ν σ η πάνω σ τις γ ν ω σ τικ έ ς α π α ιτήσ εις τ ο υ θ έ μ α τ ο ς και έ ρ ε υ ν α θ ίγ ό μ εν ω ν θ ε μ ά τω ν . Δ. Παιχνίδια εν δ ο σ κ ό π η σ η ς και α υ τ ο ­ γνω σίας. Ε. Α σ κή σ εις ε ν ε ρ γ η τ ικ ή ς α κρ όα σ η ς, εν σ υνα ίσ θ ησ ης και π α ρ α τή ρ η σ η ς το υ ά λλο υ. ΣΤ. Τ εχν ικ ές τ α ύ τισ η ς και κ α τα σ κ ευ ή ς το υ

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

ρ ό λ ο υ και τω ν ο κη νώ ν. Ζ. Παιχνίδια «κοινω νικής μάσκας», θ ε α ­ τρ ικ ο ί α υ το ο χ ε δ ια σ μ ο ί και π ρ ο σ ο ­ μο ιώ σ εις. Η. Θ έα τρ ο -εικ ό ν α , θ εμ α τικ ά σ τιγ μ ιό τυ ­ πα, θ έ α τρ ο φ ό ρ ο υ μ . Θ. Κ ατα σ κευή μιας θ ε α τρ ικ ή ς σ κη νής μ ε δ ιά φ ο ρ ες τε χ ν ικ έ ς και παρουσ ίασ η τ η ς δ ο υ λ ε ιά ς 9. I. Α π ο λογισ μό ς, σ υ ζή τη σ η , κριτική. Τ ε­ χν ικ ές κ λε ισ ίμ α το ς και σ υν α ισ θ ημ α τι­ κής α π ο φ ό ρτισ ης. Η μ έ θ ο δ ο ς που π ρ ο τε ίν ετα ι είναι χρ ο ν ο βόρα και π ο λ ύπ λ οκ η και για να γ ίνει μια ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν η δ ο υ λ ε ιά α π α ιτείτα ι η σ υ ­ ν ερ γασ ία μ ε γ ά λ ο υ μ έ ρ ο υ ς τ ο υ εκ π α ιδ ευ ­ τικ ο ύ προσ ω π ικού μιας σ χολική ς μ ο ν ά ­ δ α ς και τω ν ο ικ ο γ εν ειώ ν τ ω ν μ α θ η τώ ν . Είναι επ ίσ ης μια διαδικασ ία που δ ε ν κ ο υ ­ κ ο υ λ ώ ν ε ι, α λ λ ά , α ν τιθ έ τω ς , φ έρ ν ε ι σ την

επ ιφ ά ν εια τα π ρ ο β λ ή μ α τα σ υν ύπ α ρ ξη ς σ το σ χολικό χώ ρ ο , γ εγ ο ν ό ς που α π α ιτεί επ ιπ λ έο ν προσ οχή και κού ρα σ η από το ν εκ π α ιδ ευ τικ ό . Ο πα ιδ αγω γό ς - εμ ψ υχω τή ς που θα π ειρ α μ α τισ τε ί μ ε τ ις τε χ ν ικ έ ς α υ τέ ς : • Έ χει δο κιμά σ ει ο ίδιος τα ίδια ή α ν ά λ ο ­ γα θ εα τρ ικ ά παιχνίδια μ ε α υ τά που π ρ οτείνει. • Έχει π ρ οβ εί σ ε δ ρ α σ τ η ρ ιό τ η τ ε ς ε ξ ε ­ ρ ε ύ ν η σ η ς τ η ς δ ική ς τ ο υ τα υ τό τ η τα ς , τ ω ν σ τερ εο τύ π ω ν και τω ν σ τά σ εώ ν τ ο υ , α να π τύ σ σ ο ν τα ς τις α π α ρ α ίτη τες δ ια π ολ ιτισ μ ικ ές δ ε ξ ιό τ η τ ε ς . • Έχει α να π τύ ξει μια μη κριτική σ τάση α π ένα ντι σ το υ ς σ υ μ μ ε τέ χ ο ν τ ε ς . • Χ ρη σ ιμο π οιεί τις τε χ ν ικ έ ς τ η ς ε ν ε ρ γ ο ύ α κρ όα σ η ς και τ η ς ενσ υνα ίσ θη σ η ς. • Δ εν φ έ ρ ε τ α ι ο ύ τ ε σ αν «δάσκαλος» ο ύ ­ τ ε σ αν «σ κηνο θέτης» , μ ε τ ις π α ρα δο-

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 141

I

: Δ I A Β A Ζ Ω L Α Φ I E P Ω M A

1 4-2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

σ ια κ ές π α τρ ο ν α ρ ισ τικ ές σ υ μ π ε ρ ιφ ο ­ ρ έ ς , α λ λ ά α ν τίθ ε τα ω ς εμ ψ υ χ ω τή ς τ ί­ θ ε τα ι σ τη ν α π ό λ υ τ η υ π ηρ εσ ία τ η ς ο μ ά δ α ς και π ρ ο σ φ έρ ει ερ εθ ίσ μ α τα για τ η ν α ν ά π τυ ξη τ η ς φ α ν τα σ ία ς και τ η ς δ η μ ιο υ ρ γ ικ ό τ η τ α ς τ ω ν σ υ μ μ ε τ ε χ ό ν τω ν , • Δρα ω ς δ ια π ολ ιτισ μ ικ ός μ ε σ ο λ α β η τή ς και ω ς δ ια χ ειρ ισ τή ς τ ω ν σ υγ κ ρ ού σ εω ν . • Κ ατέχει τ η δ ιτ τ ή δ ε ξιό τ η τα να χ ε ιρ ίζε­ τα ι ερ γ α λ ε ία τό σ ο από τ ο χώ ρ ο τ ο υ θ ε ά τ ρ ο υ όσ ο και από τ ο ν κοινω νιο-π α ιδα γ ω γ ικ ό χώ ρ ο. Ξ εκινώ ντα ς από τ η ν υ π όθ εσ η ότι τ ο σ τ ε ­ ρ ε ό τυ π ο είναι έν α ς ε γ γ ε ν ή ς τρ ό π ο ς ο ρ ­ γ ά ν ω σ η ς τ η ς γ ν ώ σ η ς μ α ς για τ η ν πρ αγ­ μ α τικ ό τ η τα που τ η ν υ π ερ α π λ ο υ σ τε ύ ε ι, ελ λ ε ίψ ε ι π ερ ισ σ ό τερ ο π λο ύσ ιω ν δ ε δ ο ­

μ έ ν ω ν ή εξα ιχ ία ς τ η ς α νά γ κη ς για α υ το ά ­ μυ να (Α ζίζι-Κ α λατζή & Ζ ώ νιο υ-Σ ιδέρη & Β λάχο υ, 1 9 98 ), μέσ α από έν α ερ γ α σ τή ­ ριο Δ ρα μ α τικ ή ς Τ έχν η ς σ τη ν Ε κπ αίδευσ η για τ η διαπ ολιτισ μ ική α γω γή σ κο π ε ύ ο υ μ ε σ τη ν π ρ οώ θη σ η τ η ς α υ το α ν ά λ υ σ η ς τη ς π ροσ ω π ικής τα υ τ ό τ η τ α ς τ ο υ κ α θ εν ό ς και μιας σ υ μ π ερ ιφ ο ρ ά ς π ε ρ ισ σ ό τερ ο α υ τ ο ­ κ ρ ιτική ς παρά μο ρ α λ ισ τικ ή ς , που δ ε ν ε ξ α ν τ λ ε ίτα ι σ τις ε θ ν ο τικ έ ς ή τις θ ρ η σ κ ευ ­ τ ικ έ ς δ ια φ ο ρ ές και που α φ ο ρ ά περισ σ ό­ τ ε ρ ο τ η ν κυρ ίαρ χη π ο λ ιτισ μική ο μ ά δα παρά τ η μ ε ιο ν ό τη τα . Ή μ ά λ λ ο ν ό λ ο υ ς μα ς, μ ικρ ού ς ή μ ε γ ά λ ο υ ς .

’■0 όρος διαπολπισμική αγωγή έχει χρησιμοποιηθεί για διαφορετικές και αντικρουόμενες παιδαγωγικές θεωρήσεις, που εκτείνονται από την αφομοιωτική, τη σχετικιατική έως την αντιρατσιστική αντίληψη. Εδώ υιοθετείται η άποψη ότι ως κομμάτι της κριτικής Παιδαγωγικής, η Δ.Α. προϋποθέτει «τη διεύρυνση του παραδοσιακού παιδαγωγικού στόχου της συγκρότησης μιας αυθεντικής ταυτότητας του "εγώ" προς την κατεύθυνση της κριτικής αντιπαράθεσης με τις διαδικασίες συγκρότησης των συλλογικών ταυτοτήτων» (Γκόβαρης, 2001, σελ. 80), πέρα από τον πολιτισμικό σχετικισμό αλλά και τον πολιτισμικό οικουμενισμό, με στόχο «τη συγκρότηση ενός κοινωνικού χώρου χωρίς πολιτισμικό κέντρο και μηχανισμούς αναπαραγωγής πολιτισμικής ηγεμονίας» (Γκόβαρης, 2001, σελ. 209). 2 Για τον ορισμό του εφαρμοσμένου θεάτρου (applied theatre ή applied drama) βλ. Thomson, 2003, Schinina, 2004, Bernardi, 2004, Ζώνιου, 2007. 1 Ενδεικτικά, στην Ελλάδα σεμινάρια, επιμορφωτικά προγράμματα, εργαστήρια και καλοκαιρινές διαπολιτισμικές κατασκηνώσεις με εργαλείο το θέατρο και το δράμα έχουν διοργανώσει: α) με την υποστήριξη της Νέας Γενιάς και του Συμβουλίου της Ευρώπης η ΜΚΟ Όσμωση - Κέντρο Τεχνών και Διαπολιτισμικής Αγωγής, www.osmosis-intercultural.gr, β) η ΜΚΟ Σχεδία - Κέντρο Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης με την στήριξη της Bernard van Leer Foundation, www.schedia-art.gr, γ) το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου με την υποστήριξη του ΕΙΝ δ) το Δίκτυο για το θέατρο στην Εκπαίδευση, www.theatroedu.gr. Στην Ευρώπη αναφέρουμε ως

παράδειγμα το πρόγραμμα Comenius/Grundvig, «Ιηtercultural and Antiracist Education By Means Of Boal’s Theatre», που έγινε το 2003 στην Ιταλία. * Για τον ορισμό της διαπολιτισμικής ικανότητας βλ. Παλαιολόγου & Ευαγγέλου, 2003, σελ. 93 κ.ε. και Γκόβαρης, 2001, σσ. 177-190. Π.χ. των Στανισλάβσκι, Γκροτόφσκι, Μ. Τσέχοφ, όπως το βιογραφικό του ρόλου, η συναισθηματική και η αισθητηριακή μνήμη κ.ά. (Στανισλάβσκι, 1959, Γκροτόφσκι, 1982). '· Π.χ. το πάγωμα της εικόνας, η αργή κίνηση, ο εσωτερικός μονόλογος, η ανίχνευση σκέψεων, η ανακριτική καρέκλα, το playback. Οι τεχνικές αυτές βασίζονται κατά μεγάλο μέρος στην ιδέα του Verfremdung’s Effekt (αποστασιοποίηση) του Μπρεχτ (Μπρεχτ, 1979). '■Αναφέρομαι εδώ στους όρους «spect-actor» και «metaxis» του Boal (Boat 1994, σσ. 41-45). ■Βλ. «Το θεατρικό εργαστήρι στο σχολείο για την κατασκευή της ομάδας, τη διαχείριση των συγκρούσεων και τη διαπολιτισμική αγωγή» (Ζώνιου, 2007), για την αναλυτική περιγραφή των μερών του διαπολιτισμικού θεατρικού εργαστηρίου. *· Το τελευταίο βήμα σχετικά με την παράσταση, τη δημόσια παρουσίαση της δουλειάς στο σχολείο, δεν είναι υποχρεωτικό. Μπορεί να κριθεί κατά περίπτωση εάν η ομάδα το επιζητεί ή μπορεί να το υποστηρίξει. Αντί για τη δημόσια παρουσίαση μπορεί να γίνει μια παρουσίαση της δουλειάς της κάθε ομάδας μέσα στην τάξη, προσδίδοντας στη μέρα αυτή ενδεχομένως έναν τελετουργικό χαρακτήρα.

Η Χριστίνα Ζώνιου είναι θεατρολόγος, σκηνοθέτης, θεατροπαιΒαγωγός, ΕΕΔΙΠ Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Ιωάννης Σταράκης

Το θεατρικό παιχνίδι ως διδακτικό εργαλείο

σιπ διδασκαλία ίω ν Φυσικών Επιστημών τ η σ ύγχρ ονη εκ π α ιδ ευ τικ ή έρ ευ ν α είναι υπ α ρκτή η τά σ η χ ρ ησ ιμ οπ οίη­ σ ης τ ο υ θ ε α τρ ικ ο ύ π αιχνιδιού ω ς διδα κτικο ύ ε ρ γ α λ ε ίο υ (και) σ τη δ ιδα σ κα ­ λία τω ν Φ υσ ικώ ν Ε πισ τημώ ν. Η π εριγρ α ­ φ ή α υ τή ς τ η ς τά σ η ς είναι και τ ο α ν τικ ε ί­ μ ε ν ο το υ ε ν λ ό γ ω ά ρ θ ρ ο υ μ ε α να φ ορ ά : α) σ την εκ π α ιδ ευ τικ ή α ξία τ η ς χρ ήσ ης το υ θ ε α τρ ικ ο ύ π αιχνιδιού σ τη διδα σ κα λία τω ν Φ υσ ικώ ν Ε πισ τημώ ν, β) σ τις επ ιμ έρ ο υ ς κ α τη γ ο ρ ίες χρ ή σ η ς τ ο υ , κα θ ώ ς και γ) σ ε μερικά κριτικά σ χόλια π ρος τ η ν κα­ τε ύ θ υ ν σ η τ η ς διδ α κτική ς αξιοπ οίησ ης.

Σ

Ορισμός Κ ατα ρχάς π ρέπ ει να ξε κ α θ α ρ ίσ ο υ μ ε ότι μ ε τ ο ν ό ρ ο «θ εα τρικά παιχνίδια» ε ν ν ο ο ύ ­ μ ε παιχνίδια που χ ρ ησ ιμ οπ οιο ύν τ η θ ε α ­ τρ ικ ή άσκησ η και πρακτική για καθαρά π α ιδ α γ ω γ ικ ο ύ ς σ κο π ο ύ ς (Γ α λ ά ν τη ς 1990 ). Ο ό ρ ο ς α υ τό ς ω σ τόσ ο δ ε ν τ α υ τ ί­ ζ ετα ι μ ε τ ο ν α γγ λ ικ ό ό ρ ο «Role-Play» που χρ ησ ιμ οπ οιείτα ι ω ς επ ί τ ο π λ είσ το ν σ τη δ ιεθ ν ή β ιβ λιο γρ α φ ία για να π εριγρ άφ ει τ η ν π ρ ο α ν α φ ερ θ είσ α λ ειτο υ ρ γ ία σ τη δ ι­ δ α κ τικ ή τ ω ν Φ υσ ικώ ν Ε πισ τημώ ν. Α υ τό

ισχύει δ ιότι ο ό ρ ο ς Role -Play π ε ρ ιλα μ β ά ­ ν ει κάπ οιο υς τύ π ο υ ς δ ρ α σ τη ρ ιο τή τω ν , μ ε ρ ικ ο ί μ ό ν ο από τ ο υ ς ο π οίου ς (m e ta ­ ph o ric a l ro le play, a n alo gy ro le play, m o ­ ral o r e th ic a l ro le play) χ ρ ησ ιμ οπ οιο ύν τ ε ­ χ ν ικ ές από τ ο χ ώ ρ ο το υ θ ε ά τρ ο υ (Van M en ts 1999, M cS harry & Jon es 20 00 ).

Εκπαιδευτική αξία Η «σ υ μ β α τό τη τα » χρ ή σ η ς τ ο υ θ εα τρ ικ ο ύ παιχνιδιού ω ς διδ α κτικο ύ ερ γ α λ ε ίο υ μ ε τ η διδα σ κα λία τω ν Φ υσ ικώ ν Ε πιστημών, και όχι μ ό ν ο , κ α θ ο ρ ίζετα ι από 3 βασ ικές λ ε ιτ ο υ ρ γ ίε ς τ ο υ : α) Ε ν ερ γ ο π ο ιεί τ ο μ α θ η τή μ ε τ η ν έννο ια τ η ς δρ άσ η ς, τό σ ο σ ω μ α τικ ή ς (βίω μα) όσ ο και δ ια ν ο η τικ ή ς (σκέψ η). Α υτά α κρ ιβ ώ ς τα δ ύ ο σ τοιχ εία (δράσ η και ν ο η τ ικ ό ς μ ε τ α σ χ η μ α τισ μ ό ς ) α π ο τ ε ­ λ ο ύ ν και δ ύ ο β α ο ικ ές π ρ οϋ π ο θέσ εις για να επ ιτ ε υ χ θ ε ί η μά θ ησ η σ τις Φ υσι­ κ ές Ε πισ τήμες. β) Κ α λ λ ιε ρ γ εί έ ν το ν α τ ο σ το ιχ είο τ η ς α λ ­ λ η λ ε π ίδ ρ α σ η ς - επ ικοινω νία ς τ ο υ μ α ­ θ η τ ή τό σ ο μ ε τ ο γ ύ ρ ω χ ώ ρ ο (φυσ ικό π ερ ιβ ά λ λ ο ν ) όσ ο και μ ε τ η ν ο μ ά δα

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ σ τ ις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ΑΝΤΡΗ X. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Το θέατρ ο στην Κύπρο (1 9 6 0 -1 9 7 4 ) Οι θίασοι, η κρατική πολιτική και τα πρώτα χρόνια του θεατρικ ού Οργανισμού Κύπρου

I■ .διαβαζω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α (κοινω νικό π ερ ιβ ά λ λ ο ν ). Το ο τ ο ιχ είο α υ τό είναι π ο λύ χρ ή ο ιμ ο , καθ ώ ς οι σ ύ γ χρ ο ν ες π ρ οο εγ γ ίσ εις σ τη διδα σ κα ­ λία τ ω ν Φ υσ ικώ ν Ε πισ τημώ ν κ α θ ο ρ ίζο ­ νται από επ ισ τη μ ο λ ο γικά ρ ε ύ μ α τα που , α νά γ ο υ ν τ η γνώ σ η σ ε μ ια κοινω νική κα τα σ κευή . γ) Σ υ ν τ ε λ ε ί σ τη ν κ α λ λ ιέ ρ γ ε ια θ ε τικ ή ς σ τά σ ης τ ω ν μ α θ η τώ ν α π ένα ντι σ τις Φ υσ ικές Ε π ισ τήμες, ε ξ α ιτία ς τ η ς διαφ α ιν ό μ ε ν η ς σ υ ν εξά ρ τη σ η ς τ ο υ μ α θ ή ­ μ α το ς μ ε τ ο παιχνίδι (K le paker e t al. 2005).

κυρίαρχες τάσεις Δ ύο1 είναι οι κ υρ ία ρ χες τά σ ε ις χρ ήσ ης θ ε α τρ ικ ώ ν π α ιχνιδιώ ν σ τη διδα σ κα λία τω ν Φ υσικών Ε πιστημών:

1ΛΑ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

α) Βιολογία Μ ίτω σ η και μείω σ η (Chinisi e t al. 2004, W in & S teg ink 2000) Φ ω το σ ύ ν θ εσ η (Κ όκκο τας e t al. 1997) Δ ομ ή και λ ε ιτο υ ρ γ ία τ ο υ κ υ ττ ά ρ ο υ (M cSharry & Jones 2000)

β) Χημεία Χ ημ ικές α ντιδ ρ ά σ εις (Aabusson & Fogw ill 2005) Δ ημ ιου ργία ιό ν τω ν (M cS harry & Jones 2000) Α ν α λ υ τική Χ ημεία (Jackson & W alters, 2000)

γ) Φυσική Α λ λ α γ ή φ ά σ η ς (C hin-C hung Tsai 1999) Η λεκτρ ικά κ υ κ λ ώ μ α τα (A ubusson e t. al 1997)

δ) Αστρονομία Η λια κό σ ύσ τημ α (Francis & B yrne 1999)

1. Η αισθητοποίηση φαινομένων και δια­ δικασιών για τις οποίες δεν υπάρχει εποπτεία (analogy role play)

Το γ εν ικ ό μεθοδολογικό σχήμα που α κ ο ­ λ ο υ θ ε ίτα ι ο ε α υ τέ ς τις δ ιδ α κτικές π α ρ εμ ­ βάσ εις είναι τ ο α κό λ ο υ θ ο :

Ό τα ν δ ε ν είναι δ υ ν α τή η ά μ ε ο η επ οπ τεία /εμ π ειρ ία ε ν ό ς φ α ιν ο μ έ νο υ , α π ο τε­ λ εσ μ α τικ ό τε ρ ο ς τρ ό π ο ς για να μ ε λ ε τ η ­ θ εί, σ ύμ φ ω ν α μ ε τ ο ν κ ώ ν ο εμ π ειρ ιώ ν το υ Dale, είναι η π ρ οσ ομοίω σ ή τ ο υ μ ε εν σ ω μ α τω μ έν ο τ ο σ το ιχ είο τ ο υ β ιώ μ α ­ τ ο ς (Κανάκης, 1999). Σε α υ τή ν α κρ ιβώ ς τ η ν κα τη γορία εμ π ειρ ιώ ν α νή κ ο υ ν και οι α ιο θ η το π ο ιή σ εις μη επ ο π τεύ σ ιμ ω ν φ α ι­ ν ο μ έν ω ν από τ ις Φ υσ ικές Ε π ισ τήμες (σωμα τιδ ια κή δ ο μ ή τ η ς ύ λ η ς , γ ε ν ε τ ικ ό ς κ ώ ­ δικα ς, τρ ο φ ικ έ ς α λυ σ ίδ ες κ.λπ ). Σ τις α ι­ σ θη τοπ οιή σ εις α υ τέ ς τα παιδιά παίζουν ρ ό λ ο υ ς που α ντισ το ιχο ύν σ ε επ ιμ έρ ο υ ς τμ ή μ α τ α τ ο υ υπ ό ε ξ έ τ α σ η σ υ σ τή μ α το ς , α να π α ρισ τώ ντα ς έ τ ο ι σ το σ ύ ν ο λ ό τ ο υ ω ς ο μ ά δα τ η δ ο μ ή και τ η λ ειτο υ ρ γ ία το υ . Στη σ ύγχρ ονη βιβ λιο γρ αφ ία α π α ντώ ντα ι α ρ κ ε τ έ ς τ έ τ ο ιε ς ε ρ ε υ ν η τ ικ έ ς προσ π ά­ θ ε ιε ς σ ε ό λ ε ς τ ις εκ π α ιδ ευ τικ ές β α θ μ ίδ ες και σ ε ό λ ο τ ο φ άσ μα τ ω ν Φ υσ ικώ ν Επι­ σ τη μ ώ ν μ ε π ο λύ εν θ α ρ ρ υ ντικά α π ο τ ε λ έ ­ σμα τα. Ε νδεικτικά α να φ έρ ο ν τα ί:

α. Προετοιμασία

-

Μελέτη

οδηγιών

(brie fin g )

β. Δράση (acting ) γ. Αναστοχασμός - αξιολόγηση (d e b rie f­ ing) (Van M ents 1999) Σ τη ν π ρ ώ τη φ άσ η αρχικά γ ίν ετα ι μ ε λ έ τ η το υ προς πρόσ κτησ η γ νω σ τικο ύ π ερ ιεχ ο ­ μ έ ν ο υ (π.χ. οι σ χ ετικές κινήσ εις Ή λ ιο υ Γης - Σ ελ ή ν η ς ) ε ίτ ε μ ε τ η μ ο ρ φ ή γ ρ α ­ π τώ ν ο δ η γ ιώ ν ε ίτ ε μ ε τ η μ ο ρ φ ή τυ π ικής διδα σ κα λίας. Στη σ υν έχ εια γ ίν ετα ι α ν ά θ ε­ ση ρ ό λ ω ν και επ εξή γ η σ η τ ο υ πλαισίου δ ρ ά σ η ς που θα α κο λ ο υ θ ή σ ει, τ ο οπ οίο δ ε ν α φ ή νε ι περιθώ ρια για α νο ικτή έκ β α ­ ση, λ ό γ ω τ η ς φ ύ σ η ς τ ο υ γ ν ω σ τικο ύ α ν τι­ κ ειμ έν ο υ . Σ τη δ ε ύ τ ε ρ η φ άσ η λ α μ β ά ν ει χώ ρ α η αισ θη τοπ οίη σ η τ ο υ εκ ά σ τ ο τε φ α ιν ο μ έ ν ο υ ή διαδικασ ίας. Βασικός σ τό χο ς εδ ώ είναι τ ο να γίνει η γνώ σ η σ το μ α θ η τή βίωμα «...Ν α κ υ λ ή σ ε ι σ τη ν ε ν δ ο χ ώ ρ α τ ο υ και να αφ ο μ οιω θεί...» (Ά λκη σ τις 1984). Τ έ λ ο ς , σ τη ν τρ ίτη φ άσ η οι μ α θ η τ έ ς ο υ ζ η -

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

ά λ λ ο ς από τ η λήψ η α π ο φ ά σ εω ν (decic io n m aking). Το μεθοδολογικό πλαίσιο α ν α φ ο ρ ά ς δ ε ν δ ια φ ορ οπ οιείτα ι από εκ ε ίν ο τη ς π ρ ο η ­ γ ο ύ μ ε ν η ς κα τη γορία ς. Στη φ άσ η προετοιμασίας - μελέτης οδη­ γιών (b rie fin g ) οι μ α θ η τ έ ς ε ν η μ ε ρ ώ ν ο ­ ντα ι για τ ο χ ώ ρ ο και τ ο ν τό π ο α να φ ορ ά ς, κ α θ ώ ς και τ η βασική γ ρ α μ μ ή - π ρ οσ χέδιο τ η ς π λο κή ς. Έ π ειτα επ ιλ έ γ ο ν τα ι χ α ρ α ­ κ τή ρ ε ς και μ ε λ ε τώ ν τ α ι μερικά σ τοιχ εία γι' α υ τ ο ύ ς σ ε ειδ ικ έ ς κ ά ρ τες (για τ η ζω ή , τ ο χα ρ α κτήρ α τ ο υ ς και κάποια πιθανά επ ιχειρ ή μ α τά τ ο υ ς σ τη ν α ντιπ α ρά θεσ η ). 2. Η χρήση δραματοποιήσεων αυτοσχε- Στη σ υνέχ εια π ρ α γμ α το π ο ιείτα ι η δραμα­ διαστικού χαρακτήρα με αναφορά στη τοποίηση. Τα παιδιά α υ το σ χ εδ ιά ζο υ ν τ ό ­ σχέση επιστήμης - κοινωνίας (moral or σ ο κινησ ιολογικά όσ ο και λ εκ τικ ά πάνω σ το βασικό πρ οσ χέδιο , εν ώ η τε λ ικ ή έ κ ­ ethical role play) βαση τ η ς α ντιπ α ρ ά θεσ η ς εξ α ρ τά τα ι από Σε α ντίθ εσ η μ ε τα δ ρ ώ μ εν α τ η ς π ρ ο η ­ τ ο ο ύ ν ο λ ο τ ω ν α λ λ η λ ε π ιδ ρ ά σ εω ν μ ε τ α ­ γ ο ύ μ ε ν η ς κα τη γ ορ ία ς, εδ ώ ο σ τό χ ο ς δ ε ν ξ ύ τ ω ν σ υ μ μ ε τεχ ό ν τω ν . είναι η μά θ ησ η εν ν ο ιώ ν 2, α λ λ ά η ο ικ ο δ ό ­ Σ το τ έ λ ο ς (αναστοχασμός) γ ίν ετα ι η ε π ε ­ μησ η α ντιλή ψ εω ν : ξερ γ α σ ία τ ο υ π λαισ ίου που τ ο υ ς ο δ ή γ η α) για τ η φ ύ σ η τ η ς επ ισ τήμ ης, όπ ω ς τ η

τ ο ύ ν μ ε τα ξύ το υ ς και μ ε τ ο ν εμ ψ υ χ ω τή α να φ ορικά μ ε τα γ εγ ο ν ό τα και τα σ υνα ι­ σ θ ή μ α τα που βίωσαν. Α υ τή η σ υζήτη σ η έχ ει α να σ τοχα σ τικό χα ρ α κτή ρ α και τ ο υ ς β οηθά να σ υ ν ειδ η το π ο ιή σ ο υ ν ο κα θ έν α ς τ ο ρ ό λ ο το υ , το υ ς υπ ό λ ο ιπ ο υ ς ρ ό λ ο υ ς , καθ ώ ς και τ η σημασία το υ ς σ τη δ ο μ ή και τ η λ ειτο υ ρ γ ία τ ο υ σ υ σ τή μ α το ς . Ο εμ ψ υ χ ω τή ς , από τ η ν ά λ λ η μεριά , μ π ο ρ εί να α ξιο λ ο γ ή σ ει τ ο εξα γ ό μ ε ν ο α π ο τέλ εσ μ α και δια μ έσ ο υ τ η ς σ υ ζή τη σ η ς α λ λ ά και μ ε τ η χρήσ η κ α τά λ λ η λ ο υ φ ύ λ λ ο υ α ξιο λ ό ­ γησ ης.

φ ύσ η τη ς α υ θ εν τία ς , τ ο πώ ς α λ λ ά ζ ο υ ν οι επ ισ τη μ ο ν ικ έ ς θ ε ω ρ ίες , τη φ ύσ η το υ επ ισ τη ­ μ ο ν ικ ο ύ επ ιχ ε ιρ ή μ α το ς κ.λπ . (Στα ρά κης & Κ όκκοτα ς 2003) και β) τ η σ υ σ χέτιοη τ η ς επ ισ τημ ον ικ ή ς γ ν ώ σ η ς μ ε τ η ν κοινω νική ε υ θ ύ ­ νη (S hu-S heng-Lin 2 0 05 ). Σ την κ ατη γορία α υ τή α νή κ ο υ ν θ έ μ α ­ τα π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς ευ α ισ θ η το ποίησης, δ η μ ό σ ια ς υ γ εία ς και βιοηθικής. Ο χ ρ ό ν ο ς α να φ ο ρ ά ς είναι τ ο πα­ ρό ν ή τ ο π α ρ ελ θό ν , η δ ρ α μ α το ­ ποίηση β ασ ίζεται σ ε κάπ οιο πρ αγ­ μα τικ ό ή φ α ν τα σ τικ ό π ερισ τα τικό, εν ώ μ π ο ρ εί και να λ α μ β ά ν ο υ ν μ έ ­ ρ ο ς χ α ρ α κ τή ρ ε ς από τ η ν ισ τορία τω ν Φ υσικών Ε πιστημών. Κομβικό σ η μ είο π άντα είναι η α ντιπ α ρ ά θ ε­ ση α π ό ψ εω ν (de ba te ) σ ε κάποιο από τα π ρ ο α ν α φ ερ θ έ ν τα πεδία, εν ώ ο τ ε λ ικ ό ς σ τό χ ο ς δ ε ν είναι ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 14-5

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

σ ε σ τη λ ήψ η τ η ς τ ε λ ικ ή ς α π ό φ α σ η ς. Οι σ χ ε τ ικ έ ς ε ρ ε υ ν η τ ικ έ ς π ρ ο σ π ά θ ειε ς α φ ο ρ ο ύ ν κ υρ ίω ς μ α θ η τ έ ς δ ε υ τ ε ρ ο β ά θ ­ μιας εκ π α ίδ ευ σ η ς και υπ ο ψ ή φ ιο υ ς ή εν ε ν ε ρ γ ε ία ε κ π α ιδ ε υ τ ικ ο ύ ς (in -s e rv ic e tra in in g ). Ε νδεικτικά α να φ έρ ο ν τα ί: The Great evolution trial (D uveen e t. al 1994) Οι σ υ μ μ ε τ έ χ ο ν τε ς είναι μ έ λ η μιας φ α ν τα ­ σ τικ ής δίκη ς σ τη ν οπ οία ω ς μ ά ρ τ υ ρ ε ς πα ίρ νου ν θ έ σ η για τ ο αν ο κ α τ η γ ο ρ ο ύ μ ε ­ ν ο ς δ ιέ η ρ α ξε ή όχι β λ α σ φ η μ ία διδ ά σ κ ο ­ ν τα ς τ η δα ρβ ινική θεω ρ ία .

Committee of Uranium (w w w .l.u m n .e d u /s h ip s /m o d u le w /u ra n iu m . htm l) Οι σ υ μ μ ε τέ χ ο ν τ ε ς είναι μ έ λ η τ η ς επ ιτ ρ ο ­ πής Ο υ ρα νίου που σ υ ν έσ τη σ ε τ ο 19 3 9 ο π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ω ν ΗΠΑ Φ ρ α γ κλ ίνο ς Ρ ούσ β ε λ τ μ ε θ έ μ α τ ο αν πρ έπ ει οι ΗΠΑ να εσ τιά σ ο υ ν σ τη ν έρ ε υ ν α για τ η ν κ α τα ­ σ κευ ή α το μ ικ ή ς βόμ β ας. Sumotorl fish farm (S im on ne au x 20 01 ) Οι σ υ μ μ ε τέ χ ο ν τ ε ς είναι κάτο ικοι ε ν ό ς χ ω ­ ριού και π ρέπ ει νά α π ο φ α σ ίσ ο υν για τ ο α ν θα επ ιτρ έψ ο υ ν τ η δ η μ ιο υ ρ γ ία σ το χ ω ­ ριό τ ο υ ς εκ τ ρ ο φ ε ίο υ γ εν ε τικ ά μ ε τ α λ λ α γ ­ μένου σ ολω μού.

Κριτική προσέγγιση (θέμ ατα προς διερεύνησ η) α) Διάρθρωση των θεατρικών ασκήσεων Για να γίν ο υ ν π ρ άξη τα π λ ε ο ν ε κ τή μ α τα τη ς χρ ή σ η ς τ ο υ θ εα τρ ικ ο ύ παιχνιδιού ω ς δ ιδα κτικο ύ ε ρ γ α λ ε ίο υ , θα πρέπ ει η δ ιά ρ ­ θρ ω σ η τ ω ν θ ε α τρ ικ ώ ν α σ κήσ εω ν να είναι τέ το ια , ο ύ τ ω ς ώ σ τε «...να π ρ οκα λέσ ει κ λιμα κω τά σ το παιδί τ ις λ ε ιτ ο υ ρ γ ίε ς ε κ ε ί­ ν ε ς που θα τ ο υ επ ιτρ έψ ο υ ν να ε κ φ ρ α σ τ ε ί α βίασ τα...» (Γ α λ ά ν της 1989). Ένα γεν ικ ό πλαίσιο δ ιά ρ θ ρ ω σ η ς είναι τ ο ε ξ ή ς : α) Χ α λά ρω σ η - σ υ γ κ έν τρ ω σ η β) Άσκηση και σ ω μα τικ ή έκ φ ρ α σ η γ) Α υ το σ χ εδ ια σ μ ο ί - παιχνίδια (Γ α λ ά ν τη ς 1990)

14-0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Και σ τις δ ύ ο κ α τε υ θ ύ ν σ εις θ ε α τρ ικ ώ ν α σ κ ή σ εω ν που α να λ ύ θ η κ α ν σ τις π ρ ο η ­ γ ο ύ μ ε ν ε ς ε ν ό τ η τ ε ς α υ τή η διά σ τα σ η λ α μ β ά ν ε τα ι υπ όψ η σ ε ε λ ά χ ισ τε ς π ερ ι­ π τώ σ εις (π.χ Κ όκκοτα ς e t al. 1997 ). Σ τις υ π ό λ ο ιπ ες τα παιδιά π ε ρ ν ο ύ ν α υ τό μ α τα σ τη ν τ ρ ίτ η φ ά σ η εις β ά ρ ο ς το υ μ ε γ ίσ το υ εν ε ρ γ ο π ο ίη σ η ς τω ν σ ω μ α τικ ώ ν , π ν ε υ μ α ­ τικ ώ ν και ψ υχικώ ν τ ο υ ς λ ειτο υ ρ γ ιώ ν . Η υ π όθ εσ η που π ρ οκύ π τει από τ η ν πα ρα ­ πάνω διαπ ίσ τω σ η είναι πω ς η χρ ήσ η το υ θ ε α τρ ικ ο ύ παιχνιδιού υπ ό τ ο παραπ άνω ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν ο πλαίσ ιο δ ιά ρ θρ ω σ η ς, θα μ π ο ρ ο ύ σ ε να οδ η γ ή σ ε ι σ ε α κό μα κ α λ ύ ­ τ ε ρ α μα θησ ιακά α π ο τελ έσ μ α τα τις προαν α φ ε ρ θ ε ίσ ε ς ε φ α ρ μ ο γ έ ς σ τη δ ιδα κτική τω ν Φ υσ ικώ ν Ε πισ τημώ ν.

β) Το περιεχόμενο των υπό διαπραγμά­ τευση εννοιών Στα δ ρ ώ μ εν α τ η ς κ α τη γ ο ρ ία ς (Α ισ θητοποίηση φ α ιν ο μ έ ν ω ν και διαδ ικασ ιώ ν...) οι μ α θ η τέ ς γ ίν ον τα ι η λ ε κ τρ ό ν ια , π υ ρ ή ν ες, χ η μ ικ ο ί δ εσ μ ο ί, χ ρ ω μ ο σ ώ μ α τα κ.λπ. Α υ ­ τή η σ ύμ βα σ η για τις έν ν ο ιε ς τ ο υ μικρ όκοσ μο υ εγ ε ίρ ε ι δ ύ ο ερ ω τή μ α τα : 1. Τι ε ίδ ο υ ς α να π α ρα σ τά σ εις για τα σ το ι­ χεία τ ο υ μ ικρ όκ οσ μ ου (δ ο μ ή - λ ε ι­ το υ ρ γ ία - α λ λ η λ ε π ιδ ρ ά σ εις ) δ ο μ ο ύ ν οι μ α θ η τ έ ς ό τ α ν τ ο θ ε α τρ ικ ό δ ρ ώ μ εν ο α ν α π ό φ ευ κ τα «σ τή νετα ι» πάνω σ τη δ ο μ ή και τ η λ ειτο υ ρ γ ία τ ο υ α νθ ρω π ί­ ν ο υ σ ώ μ α το ς ; Μ ήπ ω ς ε λ λ ο χ ε ύ ε ι κίν­ δ υ ν ο ς δ η μ ιο υ ρ γ ία ς ε ν α λ λ α κ τ ικ ώ ν ή λ α ν θ α σ μ έ ν ω ν α ν τιλ ή ψ εω ν για τ ις έ ν ­ ν ο ιε ς α υ τ έ ς , υπ ό τ η ν έν ν ο ια τ η ς υ π ερ α π λ ο ύ σ τευ σ η ς τ η ς λ ειτο υ ρ γ ία ς το υ μικρ ό κ ο σ μ ο υ ; (Χαλκιά 20 02) 2. 0 ά νθ ρ ω π ο ς έχ ει β ο ύ λ η σ η και θ έ λ η σ η και μ π ο ρ εί να κ α τε υ θ ύ ν ει τις π ρ ά ξεις τ ο υ α νά λ ο γ α . Τα σ τοιχ εία τ ο υ μ ικρ όκοσ μο υ ό μ ω ς υπ α κο ύ ο υ ν σ ε σ υ γ κ εκ ρ ιμ έ­ ν ο υ ς φ υ σ ικ ο ύ ς ν ό μ ο υ ς . Μ ήπ ω ς, λ ο ι­ πόν, β ά ζ ο ν τα ς τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς να παί­ ξ ο υ ν π.χ. τ ο ρ ό λ ο τ ο υ η λ ε κ τρ ο ν ίο υ , α ν α δ ε ικ ν ύ ο υ μ ε α ν θ ρ ω η ο μ ο ρ φ ικ ά

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

σ τοιχ εία σ τις λ ε ιτο υ ρ γ ίε ς τ ο υ μ ικρ όκ οσ μ ο υ χ ω ρ ίς α υ τά να υ π ά ρ χο υ ν ; (Kalle ry & Psillos 2004) γ) Το θ ε α τρ ικ ό παιχνίδι ω ς ερ γ α λ ε ίο δ ιε ρ εύ ν η σ η ς ; Ε ίδα με ότι τ ο θ ε α τρ ικ ό παιχνίδι σ τη δ ιδ α ­ κτική τω ν Φ υσ ικώ ν Ε π ισ τημώ ν χ ρ η σ ιμ ο ­ π οιείτα ι: για να κ α λ λ ιε ρ γ ή σ ει επ ισ τη μ ο ­ λ ο γ ικ ές α ν τιλ ή ψ εις και σ τά σ εις και για να α να π α ρα σ τήσ ει φ α ιν ό μ ενα . Α υ τό που μ έ ν ει να ε ρ ε υ ν η θ ε ί σ ε β ά θ ος είναι τ ο κατά πόσ ον μ π ο ρ εί τ ο θε α τρ ικ ό

'■Εκτός από τις δύο αυτές κατηγορίες παρατηρείται και η χρήση στην εκπαίδευση θεατρικών έργων, κλασικού ρεπερτορίου (π.χ «life of Galileo») ή σύγχρονου (π.χ «Copenhagen») στα οποία εξετάζεται κάποιο πραγματικό η φανταστικό επεισόδιο από την ιστορία των Φυσικών Επιστημών (Σταράκης & Κόκκοτας 2003). Η ανάλυση αυτής της

παιχνίδι να χρ η σ ιμ ο π ο ιη θ εί για να δ ιερ ευ ν η θ ο ύ ν , από τ η μ εριά τω ν μ α θ η τώ ν , φ α ι­ ν ό μ εν α και να ο ικ ο δ ο μ η θ ο ύ ν α ν τιλ ή ψ εις γ ι' α υ τό , σ ε έν α κο ν σ τρ ο ύ κ τιβ ισ τικ ό π λα ί­ σιο μά θ ησ ης. Ά λ λ ω σ τ ε , α υ τ ό έ ρ χ ε τα ι σ ε π λ ή ρ η ε ν α ρ ­ μόνισ η μ ε τ η β α σ ικ ό τερ η εκ π α ιδ ευ τικ ή λ ειτο υ ρ γ ία τ ο υ θ ε α τρ ικ ο ύ π αιχνιδιού, τη ν επ α ν α τρ ο φ ο δ ό τη σ η τ η ς β ιω μ α τική ς γ ν ώ ­ σ ης (Γ α λ ά ν τη ς 1989). Ο Ιωάννης Σταράκης είναι εκπαιδευτικός, υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών

κατηγορίας δεν αφορά το εν λόγω άρθρο. ! Τις περισσότερες φορές ωστόσο οι δραματοποιήσεις αυτού του τύπου προϋποθέτουν την προσέγγιση κάποιων εννοιών-φαινομένων (π.χ. πώς θα πραγματοποιήσουμε τη δίκη του Γαλιλαίου αν πρώτα δεν έχουν μελετηθεί οι επιστημονικές του απόψεις;)

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία Aubusson, Ρ, Fogwill, S., Barr, R. & Perkovic L. (1997), W hat happens W hen stu d e n ts Do S im ulation-role-play in Science?, Research in Science Education, 27(4), 565-579 Aubusson, P. & Fogwill, S. (2005), Roleplay Analogical M odelling. e-Proceedings o f th e ESERA Conference in Barcelona, Spain, 320-323.

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ TO ΘΕΑΤΡΟ σ τ ις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Α Π Ο Σ Τ Ο Λ Ο Σ Ν . Μ Α Γ Ο Υ Λ ΙΩ Τ Η Σ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ I κούκλες - σκηνικά - παίξιμο (ΤΡΟΠΟΙ - ΕΙΔΗ - ΠΑΤΡΟΝ) Προτάσεις για δ ιαθεματικές & διεπιστημονικές προσεγγίσεις

ΕΚ

w w w . k a s t a n i o t i s . c o m

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Chinnici, J. Ρ., Joyse, W. Y., and Kieron Μ. T. (2004), S tudents as «Human Chromosomes» in Role-Playing Mitosis & Meiosis, The A m erican Bio logy Teacher, Vol. 66, No. 1, 35-39. Duveen, J. (1994), The g re at evo lu tion trial. The Jou rna l o f Research in Science Teaching, 31, NO. 5, 575-82. Francis, P. J. and Byrne, A. P. (1999), Use o f Role-playing Exercises in Teaching Undergraduate A stronom y and Physics. A stronom ical Society o f Australia, 16, 206-211. Jackson, P. T. & W alters, J. P. (2000), Role-playing in analytical chem istry: th e a lum ni speak. J ournal o f C hem ical E ducation 77(8), 1019-1025. Kallery, M. and Psillos, D. (2004), A nth rop om orp hism and Animism in Early Years Science: W hy Teachers Use Them, how They Conceptualise Them and W hat Are Their Views on Their Use. Research in Science Education, (34), 291-311. Klepaker, T., A lm endingen, S. F. and Tveita, J. (2005), Just fo r th e fu n o f it? Im plications o f practical teach in g m eth od s on y oung s tu de nts' a ttitu d e and pe rfo rm a nce in natural sci­ ence. e-P roceedin gs o f th e ESERA C onference in Barcelona, Spain, 424-428. Lin, S. S. (2005), A Case Study on th e Instructional M odule o f «G enetically-M odified Food» a t th e Ele mentary School in Taiwan. e-P roceedings o f th e ESERA Conference in Barcelona, Spain, 720-724. McSharry, G. and Jones, S. (2000), Role-play in science teaching and learning. School Science Review, 82 (298), 72-82. Sim onneaux, L. (2001), Role-play o r debate to pro m o te s tu de nts' a rg um en ta tio n and ju s ti­ fic a tio n on an issue in animal transgenesis. In tern atio na l Jou rna l o f Science Education, Vol. 23, No. 9, 903- 927. Tsai, C. c „ (1999), Overcom ing J un io r High School S tudents' M isconceptions A bo ut M icroscopic Views o f Phase Change: A Study o f an Analogy A ctivity. J ournal o f Science E ducation an d Technology, Vol. 8, No. 1, 83- 91. Van M ents, M. (1999), The E ffe ctive Use o f Role Play: Practical Techniques fo r Im proving Learning. London: Kogan Page. Wyn, M. A. and Stegink, S. J., (2000), Role -playing Mitosis. The A m erican B iology Teacher, Vol. 62, No. 5, 378-381.

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία Ά λκηστις (1984), To αυτοσ χ έδιο θ έα τρ ο σ το σ χολείο, Αθήνα, εκδ. Ά λκηστις Γαλάντης, Γ. (1989), «Η θεα τρική άσκηση κώδικας α ποκρυπ τογράφησης το υ παιδικού βιώματος». Διαβάζω, τ. 214, 72-74 Γαλάντης, Γ. (1990), «Τα θεατρικά παιχνίδια: η δυ ν α τό τη τα τη ς σ υνολικής αυτοέκφρασ ης». Διαβάζω, τ. 236, 56-58 Κανάκης, I. (1999), Δ ιδασκαλία και μάθηση μ ε σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, Αθήνα, εκδ. Γρήγορή. Κόκκοτας, Π „ Βλάχος, Γ., Χατζή, Μ. (1997), «Το δραμα τικό παιχνίδι ως ενα λλα κτικό διδακτικό ερ γ α λ είο στη διδασκαλία εννοιώ ν τω ν Φυσικών Επιστημών, όπου λείπει η εποπτεία - Η περίπτωση τη ς φ ω τοσ ύνθεσ ης», Πρακτικά Δ ιημερίδας μ ε τίτλ ο : Οι Φυσικές Επιστήμες και η Τεχνολογία σ τη ν Πρωτοβάθμισ Εκπαίδευση, 94-100 Σταράκης, I. & Κόκκοτας, Π. (2003), «Η συμβολή τη ς θεα τρικής πράξης σ τη μ ε λ έ τη τη ς ισ τορίας τω ν Φ υσικών Επιστημών. Κριτική προσέγγισ η τω ν σ ύγχρονων τά σ εω ν προς τη ν κατεύθυνσ η τη ς διδακτικής αξιοποίησης». Πρακτικά 2 ο υ Π α νελλήνιο υ Σ υνεδρίου με τίτλ ο : Η Συμβολή τ η ς ισ τορίας και τ η ς φ ιλο σο φ ίας τω ν Φυσικών Επιστημών σ τη δ ιδασκαλία τω ν Φυσικών Επιστημών, 474-477 Χαλκιά, Κ., (2002) «Παιδική λονοτεχνία και Φυσική», Δ ιδασκαλία τω ν Φυσικών Επιστημών. Έ ρευνα και Πράξη, τ. 3, 23-30

i4 a

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Σ ο φ ία Περδικάρη

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

και Δραματική Τέχνη Π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ή Εκπ αίδευση (Π.Ε.) μ ε α ειφ ό ρ ο π ρ οσ α να το λισ μ ό από τ η δ ε κ α ε τία το υ 1 9 60 π ρ οσ π αθεί να α φ υπνίσ ει σ υνειδή σ εις, να επ α να π ρ οσ ­ διορίσ ει α ξίες , σ τάσ εις, σ υ μ π ε ρ ιφ ο ρ ές και δ ρ ά σ εις που σ υ ν δ έο ν τα ι μ ε τ ις α λ λ η λ ε π ι­ δρ ά σ εις και α λ λ η λ ε ξα ρ τή σ ε ις τ ο υ τρ ίπ τυ χο υ «ά νθρω π ος - κοινωνία - φύσ η» (Φ λο­ γα ΐτη, 2006 ), Σ το χ εύ ει σ τη διαδικασία δ ια ­ μ ό ρ φ ω σ η ς ε ν ό ς παγκόσ μιου π λ η θυ σ μ ού που να είναι ε ν ή μ ε ρ ο ς και να εν δ ια φ έ ρ ε τα ι για τ ο π ερ ιβ ά λ λ ο ν και τα π ρ οβ λ ή μα τά το υ , να δ ια θ έτε ι τις α να γκα ίες γνώ σ εις, δ ε ξιό τη τε ς , σ τά σ εις και να έχ ει τ η δ ιά θ ε­ ση να ερ γ ά ζ ε τα ι α τομ ικά και σ υλ λ ογ ικ ά για τ η ν επ ίλυ σ η τω ν π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ώ ν π ρο­ β λ η μ ά τω ν και τ η ν π ρ ό λ η ψ η ν έ ω ν (UNESCO, 1978). Α π ευ θ ύ ν ετα ι σ ε ό λ ε ς τ ις η λ ικια κ ές ο μ ά δ ε ς α νθ ρώ π ω ν και ο φ ε ίλ ει να εμ π ε ρ ιέχ ε τα ι σ ε κ ά θ ε μ ο ρ φ ή εκ π α ίδ ευ ­ σ ης και κ α τά ρτισ η ς (Σκαναβή, 20 04 α ). Κύ­ ρια λοιπ ό ν χα ρα κτηρισ τικά τ η ς Π.Ε. είναι ο π ρ οσ α να το λισ μ ός σ τη λύσ η τ ω ν π ρ ο β λ η ­ μά τω ν , η διεπ ισ τημ ονική π ροσ έγγισ η, η εν σ ω μ ά τω σ η τη ς εκ π α ίδ ευ σ η ς σ την κοι­ νω νία ή τ ο ά νοιγμα το υ σ χ ο λ είο υ σ τη ζω ή και ο δια ρ κή ς χα ρ α κτή ρ α ς α υ τή ς (Σκαναβή 20 04 β ). Σ υνεπ ώ ς, η εκ π α ιδ ευ τικ ή διάσ τα ­ ση α υ τή ς υ π οσ τη ρίζετα ι σ υνδυασ τικά από τ ο χ ώ ρ ο τω ν επ ισ τη μ ώ ν τ ο υ ανθ ρώ π ο υ και τω ν φ υσ ικώ ν επ ισ τημ ώ ν. Γ ΐ α υ τό τ ο λ ό γ ο , η Π.Ε. δ ε ν α κ ο λ ο υ θ ε ί τ ε χ ν ικ έ ς διδ α ­ σ κα λίας που σ το χ ε ύ ο υ ν μ ό ν ο σ τη μ ε τα β ί­ βαση γ ν ώ σ εω ν α λ λ ά κινείται προς π ρ ο­ σ εγγίσ εις που εν θ α ρ ρ ύ ν ο υ ν μ ο ρ φ ές μ ά ­ θη σ ης β α σ ισ μένες σ το υ ς «τέσ σ ερις π υ­ λ ώ ν ε ς τ η ς γνώ σης», όπ ω ς «να μά θ ει κα ­ θ έ ν α ς πώ ς να μαθαίνει», «να μά θ ει πώ ς να εν ερ γ εί», «να μ ά θ ει πώ ς να ζει μα ζί μ ε το υ ς ά λλ ο υ ς » και «να μ ά θ ει πώ ς να υπ ά ρ­ χει» (UNESCO, 2002).

Η

Η ΔΤΕ έ χ ει τ η δ υ ν α τ ό τη τα να δ η μ ιο υ ρ γ εί π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν τα μ ά θ η σ η ς κ α τά λ λ η λ α για κοινω νική και προσ ω π ική α ν ά π τυ ξη τω ν α τό μ ω ν , τ α οπ οία επ ιζ η τ ο ύ ν τα ι τό σ ο από τ η σ ύγχρ ονη π α ιδαγω γική όσ ο και από τ η ν Π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ή Ε κπ αίδευσ η (A p p le ­ by, 2001- Π ερδ ικ ά ρ η, 2005- M oN a ug hto n , 2 0 06 ). Κ ύριο σ το ιχ είο τ η ς α π ο τε λ ε σ μ α τ ικ ό τ η τα ς τ η ς ΔΤΕ σ χετικά μ ε τ η ν α ν ά π τυ ξη τ η ς μ ά ­ θ η σ η ς α π ο δ ε ικ ν ύ ετα ι η μ ε θ ο δ ο λ ο γ ία τη ς , μέσ ω τ η ς οπ οίας εφ α ρ μ ό ζ ο ν τα ι β ιω μ α τι­ κά α σ κήσ εις και τε χ ν ικ έ ς (K on do yian ni, 2 0 03 ). Ιδ ια ίτερ α όσ ο ν α φ ο ρ ά τ η ν πρ οώ -

ΦΕΒΡ0ΥΑΡΙ0Σ 2008 1 4 0

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

θησ η και υ π ο σ τή ρ ιξη ίω ν σ τό χω ν τ η ς Π.Ε., θ ε ω ρ ίε ς υ π ο σ τη ρ ίζο υ ν και έ ρ ε υ ν ε ς α π ο δ εικν ύ ο υ ν τ η σ υ μ β ο λ ή τ η ς , ιδ ια ίτερ α σ τη σ ύγ χρ ον η επ οχ ή, σ ε ό λ ε ς τ ις ηλικια κ ές ο μ ά δ ε ς μ α θ η τώ ν και π ο λ ιτώ ν , κ α θ ώ ς και τ ω ν εκ π α ιδ ευ τικ ώ ν . Ε π ιγραμμα τικά α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ότ ι, μέσ α από τ η ΔΤΕ, δ ίν ε ­ τα ι η ευ κα ιρ ία σ ε παιδιά και ε ν η λ ίκ ο υ ς να π ειρ α μ α τισ το ύ ν μ ε εν α λ λ α κ τικ ο ύ ς τ ρ ό ­ πους, όπ ω ς είναι τ ο παιχνίδι και η α ν ά λ η ­ ψη ρ ό λ ο υ , και να δ ιερ ευ ν ή σ ο υ ν , δ ο κ ιμ ά ­ ζ ο ν τα ς σ ε α σ φ α λ έ ς π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν , τ ις σ χ έ­ σ εις τ ο υ ς μ ε τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς , τ ις σ χέσ εις τ ο υ ς μ ε τ ο π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν α λ λ ά και τ ις σ χ έ­ σ εις τ ο υ ς μ ε τ ο ν ίδιο τ ο υ ς τ ο ν ε α υ τ ό (Κον το γ ιά ν ν η , 2 0 05 ). Οι τ ε χ ν ικ έ ς διδ α σ κ α λί­ α ς που π ρ ο τείν ει και α κ ο λ ο υ θ ε ί η Π.Ε., α λ λ ά και α υ τ έ ς που ε φ α ρ μ ό ζ ε ι η ΔΤΕ, ε ί­ ναι μ α θ η τ ο κ ε ν τ ρ ικ έ ς , χ α ρ α κ τ η ρ ίζο ν τα ι από τ η βίωση γ ε γ ο ν ό τ ω ν και κ α τα σ τ ά σ ε­ ω ν, τ η ν ε ν ε ρ γ ό μ ά θ ησ η, τ η δη μ ιο υ ρ γ ικ ή σ υνερ γασ ία , τ η θ ε τικ ή α λ λ η λ ε ξά ρ τ η σ η , τ η δ ια θ εμ α τικ ό τη τα , τ η δ ιεπ ισ τημ ον ικ ότ η τα , τ η ν ο λ ισ τικ ό τη τα , τ η ν εφ α ρ μ ο γ ή τ ο υ ς σ τη ν ίδια τ η ζω ή και τ η ν κ α θ η μ ερ ι­ ν ό τ η τ α (K o n d o yia n n i, 20 03 - Σ κα ναβ ή , 20 04α · Π α π α δη μη τρ ίου , 2 0 05 ). Α π ο δ εχ ό μ εν ο ι τα παραπ άνω , ορ ισ μένοι ε ρ ε υ ν η τ έ ς και εκ π α ιδ ευ τικ ο ί έχ ο υ ν δ ιερ ε υ ν ή σ ε ι και ε φ α ρ μ ό σ ει μ ε επ ιτυ χία ε κ ­ π α ιδ ευ τικά π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα Π.Ε. σ τα οποία εφ α ρ μ ό ζ ο ν τα ι α σ κήσ εις και τ ε χ ν ικ έ ς τ η ς ΔΤΕ, όπ ω ς, για π α ρά δ ειγμ α , τ ο παιχνίδι ρ ό λ ω ν , οι μιμή σ εις, τα α υ το σ χ έδ ια α να π α ρα σ τατικά δ ρ ώ μ εν α , τα α γά λ μ α τα , οι π α γ ω μ έν ες ε ικ ό ν ες , οι μ η χα ν ές , οι μ ε τ α ­ μ ο ρ φ ώ σ εις , η π α ντομ ίμ α , η δ ρ α μ α το ­ π οίηση, τα τε λ ε τ ο υ ρ γ ικ ά δ ρ ώ μ εν α κ.ά. Μ ε τ η ν ε π ιλ ο γ ή τ ω ν σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ω ν α σ κ ήσ εω ν και τ ε χ ν ικ ώ ν α π ο δ ε ίχ τη κ ε ότι οι ο υ μ μ ε τ έ χ ο ν τ ε ς είχα ν τ η ν ευ κα ιρ ία να β ιώ σ ου ν κα τα σ τά σ εις και γ εγ ο ν ό τα που σ χ ετίζο ν τα ι μ ε τ ο π ε ρ ιβ ά λ λ ο ν , τ α θ έ μ α τα και ζ η τή μ α τα α υ το ύ , να π ειρ α μ α τισ το ύ ν σ ε σ χέσ η μ ε α υ τά , να α σ κήσ ου ν κριτική, να κ ιν η το π ο ιη θ ο ύ ν και να δ ρ α σ τη ρ ιο π ο ι­

150

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

η θ ο ύ ν , ά λ λ α και να α ξιο λ ο γ ή σ ο υ ν σ τά ­ σ εις, α ξίες , σ υ μ π ε ρ ιφ ο ρ ές και δ ρ ά σ εις μέσ α από τ ο ν α να σ τοχα σ μό μ ε τά τ ο π έ­ ρ α ς κ ά θ ε ε φ α ρ μ ο γ ή ς (V argas, 19 95 W ilson, 1997- S im on ne au x, 20 01- Παπα­ δ η μ η τρ ίο υ , 2002- L ittle d y k e , 20 04· Π ερδικά ρη , 20 05 ). Ώ θ η ο η σ ε π α ρ ό μ ο ιες εκ π α ιδ ευ τικ ές π ρ ο­ σ εγ γ ίσ εις σ τη ν ελ λ η ν ικ ή π ρ α γ μ α τικό τη ­ τα , ό π ω ς δ ια φ α ίν ετα ι, έχ ει αρχίσ ει να δ ί­ ν ετα ι μέσ α από τ η ν τυ π ική και τ η μη τ υ ­ πική εκ π α ίδ ευ σ η σ τα π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα τω ν οπ οίω ν σ χεδ ιά ζο ν τα ι και ε φ α ρ μ ό ζ ο ν τα ι μ ε θ ετικ ά α π ο τελ έσ μ α τα α σ κήσ εις και τε χ ν ικ έ ς τ η ς ΔΤΕ, όπ ω ς, για π α ρά δ ειγμ α, τ ο παιχνίδι ρ ό λ ω ν , η δ ρ α μ α το π ο ίη ο η , η π α ν τομ ίμ α , τα α υ το σ χ έδ ια δ ρ ώ μ εν α , τα α γά λ μ α τα κ.ά. Σ υ γ κεκ ρ ιμ έν α , τό σ ο στα ε φ α ρ μ ο σ μ έ ν α όσ ο και σ τα ε ρ ευ ν η τικ ά π ρ ογ ρ ά μ μα τα Π.Ε τη ς τυ π ικ ή ς εκ π α ίδ ευ ­ σ ης (Ν η π ια γω γείο, Δ ημ οτικ ό , Γυμνάσιο, Λ ύ κ ειο , Π α ν επ ισ τή μ ιο και Τ ε χν ο λ ο γ ικ ά Ιδ ρ ύ μ α τα ) κ α τ α γ ρ ά φ ο ν τ α ι α ν α φ ο ρ έ ς ε φ α ρ μ ο γ ή ς α σ κ ήσ εω ν και τε χ ν ικ ώ ν τη ς ΔΤΕ σ το σ τά δ ιο τ η ς ε ξ έ λ ιξ η ς α λ λ ά και κα ­ τά τ η δη μο σ ιοπ οίησ η και α ξιο λ ό γ η σ η α υ ­ τ ώ ν (Π ρ α μ α γ γ ιο ύ λ η , 1 9 97 · Μ ώ ρ ο υ , 2004· Γκόλιο υ & Λ άσ καρ ης, 2 0 06 ). Κατά τ η ν τ ε λ ε υ τ α ία εικ ο σ α ε τία , ω ς επ ί τ ο π λ είσ το ν σ τα σ χολικά π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα , που π ρ α γ μ α το π ο ιο ύν τα ι μ ε τ η ν κ α θ οδ ήγ ησ η και τ ο ν σ υν τον ισ μ ό τω ν υπ ευ θ ύ ν ω ν Π ερι­ β α λ λ ο ν τικ ή ς Ε κπ αίδευσ ης, οι α σ κήσ εις και οι τε χ ν ικ έ ς τη ς ΔΤΕ εφ α ρ μ ό ζ ο ν τα ι και α ν α φ έρ ο ν τα ι ω ς σ η μ α ν τικ ές σ ε ό λ ε ς τις φ ά σ εις α υ τώ ν , παρά τ η ν ε υ ρ ε ία θ ε μ α τ ο ­ λ ογ ία το υ ς , ό π ω ς για π α ρά δ ειγμ α «Δια­ χείρισ η οικο σ υσ τημ ά τω ν » , «Ε νέργεια και πηγές», «Δάσος και π εριασ τικό πράσινο», «Ν ερό, πηγή ζω ή ς» , « Α π ειλο ύμ ενα ζώα», «Β ιοπ οικιλότητα », «Α π ορρίμμα τα και δια ­ χείριση» κ.ά. (Β ρώ τσ ου κ.ά., 2003· Παπαπ α ύ λο υ , 2005- Π ερδ ικά ρ η, 2 0 05 ). Π α ρ ό­ μοια δ ια φ α ίν ετα ι να είναι η σ υ μ β ο λ ή τη ς ΔΤΕ και κ ατά τ ο ο χ εδ ια σ μ ό και τ η ν ε φ α ρ ­ μ ο γ ή τω ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν τω ν δ ιεθ ν ώ ν .

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

ευ ρ ω π α ϊκ ώ ν , εθ ν ικ ώ ν θ ε μ α τικ ώ ν δ ικτύ ω ν και τω ν ν ο μ α ρ χια κ ώ ν π ρ ο γ ρ α μ μ ά τω ν Π ε ­ ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Ε κπ αίδευσ ης σ τα οποία επ ιλ έ γ ο υ ν και σ υ μ μ ε τέ χ ο υ ν ο ρ ισ μ έ ν ες σ χ ο λ ικ ές μ ο ν ά δ ες . Επίσης, έμ φ α ο η σ τη χρ ήσ η τ η ς ΔΤΕ έ χ ει α ρχίσ ει να δ ίν ετα ι από ε ισ η γ η τέ ς και ε μ ψ υ χ ω τ έ ς σ τα επ ι­ μο ρ φ ω τικ ά σ εμ ινά ρ ια και η μ ε ρ ίδ ε ς Π ερ ι­ β α λ λ ο ν τικ ή ς Ε κπ αίδευσ ης α τα π ρ ο γ ρ ά μ ­ μα τα τω ν Κ έν τρ ω ν Π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Εκ­ π α ίδ ευ σ η ς, κ α θ ώ ς και σ τα Π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα Σ π ο υ δ ώ ν ο ρ ισ μ έ ν ω ν εκ π α ιδ ε υ τ ικ ώ ν ιδ ρ υ μ ά τω ν τ η ς τρ ιτο β ά θ μ ια ς εκ π α ίδ ευ ­ σ ης (S ixsm ith & Tsaliki, 2 0 0 3 ). Κ ατ' α υ τό ν τ ο ν τρ ό π ο , η ΔΤΕ έχ ει α ρχίσ ει να κάνει ιδ ια ίτερ α α ισ θ η τή τ η ν π αρουσ ία τη ς , έ χ ο ν α ς τ η δική τ η ς θ έσ η και εκ τίμ η σ η από μ α θ η τέ ς , εκ π α ιδ ευ τικ ο ύ ς και π ο λ ίτε ς . Ε πιπ ρόσ θετα π α ρ α τη ρ είτα ι και ε ρ ε υ ν η τ ι­ κό ε ν δ ια φ έ ρ ο ν σ το χ ώ ρ ο για τ η ν επ ισ τη ­ μο νική τε κ μ η ρ ίω σ η τ η ς σ υ μ β ο λ ή ς τ η ς Δ ρ α μ α τικ ή ς Τ έχν η ς ο τ η ν Π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ή Ε κπ αίδευσ η μ ε ε λ π ιδ ο φ ό ρ α α π ο τ ε λ έ ­ σ μα τα (K atsiavou, e t al., 20 00· Π ερδ ικάρ η , Σ κα ναβή, Κ ον το γιά ν ν η, 20 05· Λ ιθο ξο ΐδ ο υ , 2 0 06 ). Ειδική α να φ ο ρ ά πρ έπ ει να γ ί­ ν ει σ τη ν κ ιν η τικ ό τη τα που π α ρ α τη ρ είτα ι σ ε σ χέσ η μ ε τις δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς που π α ρ έ­ χει η μ ε θ ο δ ο λ ο γ ία τ η ς ΔΤΕ σ τη ν π ρ ο ώ θ η ­ ση τω ν σ τό χω ν τ η ς Π.Ε. ο ε επ ισ τη μ ο ν ικ έ ς σ υ ν α ν τή σ ε ις , σ υ ν έδ ρ ια , σ υμ π ό σ ια και

σ υ ν δια σ κ έψ εις κ υ β ερ ν η τικ ώ ν και μη κ υ ­ β ε ρ ν η τ ικ ώ ν φ ο ρ έ ω ν . Α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ω ς π α ρά δ ειγμ α τ ις επ ισ τη μ ο ν ικ έ ς σ υ ν α ν τή ­ σ εις τ ω ν Κ έν τρ ω ν Π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Εκ­ π α ίδ ευ σ η ς , τ ω ν Δ ιευ θ ύ ν σ ε ω ν Π ρ ω το ­ βά θ μια ς και Δ ευ τερ ο β ά θ μ ια ς Ε κπ αίδευ­ σ ης μέσ ω τ ω ν υ π ευ θ ύ ν ω ν Π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τι­ κής Ε κπ αίδευσ ης υπ ό τ η ν εη ο π τεία το υ ΥΠΕΠΘ, τα σ υ ν έδ ρ ια Π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Εκ­ π α ίδ ευ σ η ς τ ω ν π α ν επ ισ τη μ ίω ν , ό π ω ς Α θη ν ώ ν , Α ιγαίου, Θ εσ σ α λία ς κ.ά. Π α ρό­ μ ο ιο ε ν δ ια φ έ ρ ο ν ε μ φ α ν ίζ ετα ι και από τ η ν π λ ευ ρ ά τ ω ν μη κ υ β ερ ν η τικ ώ ν ο ρ γ α ν ώ ­ σ εω ν , σ τις σ υ ν α ντή σ ε ις και ισ το σ ε λ ίδ ε ς τ ω ν ο π οίω ν εμ π ε ρ ιέχ ο ν τα ι π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα σ τα οπ οία η σ υ μ β ο λ ή τ η ς ΔΤΕ α ξ ιο λ ο γ ε ί­ τα ι ω ς ο υ σ ιασ τική και α π ο τελ εσ μ α τικ ή για τ η ν π ρ οώ θη σ η π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ά υ π εύ ­ θ υ ν ω ν μ α θ η τώ ν και π ο λ ιτώ ν . Ε πιπ ρόσ θε­ τα κ α τα γ ρ ά φ ο ν τα ι α ρ κ ε τ έ ς β ιβ λ ιο γρ α φ ι­ κ έ ς α ν α φ ο ρ έ ς που ε ν δ υ ν α μ ώ ν ο υ ν τ η σ υ μ β ο λ ή τ η ς ΔΤΕ σ τη ν Π.Ε. σ ε σ χ ετικ έ ς εκ δ ό σ εις τ ο υ ΥΠΕΠΘ, έν τυ π α (Ά λκη σ τις, 1 9 98 & 1 9 99 ), περιοδ ικά και εκ π α ιδ ευ τικ ά πα κέτα , Α λ λ ά και σ τη μη τυ π ικ ή εκ π α ί­ δ ε υ σ η , η χρ ήσ η τ η ς ΔΤΕ δ ια φ α ίν ετα ι να σ υ μ β ά λ λ ει μ ε τ η ν ε φ α ρ μ ο γ ή θ ε α τρ ικ ώ ν δρ ώ μ εν ω ν , π α ιχνιδιώ ν ρ ό λ ω ν , α να π α ρ α ­ σ τά σ εω ν κ.ά. σ ε π ρ ο γ ρ ά μ μ α τα μ ο υ σ ε ίω ν π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ο ύ ε ν δ ια φ έ ρ ο ν το ς , π ρ ο ­ γ ρ ά μ μ α τα σ ε π ρ ο σ τ α τ ε υ ό μ ε ν ε ς π ερ ιο χ ές

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ σ τ ις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩ ΤΗ

ΛΑ ΚΗ Σ Κ 0ΥΡΕΤΖΗ Σ Το θ ε α τ ρ ικ ό Π α ιχ ν ίδ ι (Παιδαγωγική θεω ρία, πρακτική και θεατρολογική προσέγγιση)

cC w w w . k a s t a n i o t i s

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

και π ρ ογ ρ ά μ μα τα μη κ υ β ερ ν η τικ ώ ν ο ρ γ α ­ ν ώ σ εω ν (Β ο ρ εά δ ο υ , 1999· Τ ζα μ ου ρ ά ν η, 20 03 ). Προσω π ική μ α ς διαπ ίσ τω σ η, μέσ α από π ο λ υ ε τ ή δ ιερ εύ ν η σ η και εφ α ρ μ ο γ ή π ρ ο­ γ ρ α μ μ ά τω ν Π ε ρ ιβ α λ λ ο ν τικ ή ς Ε κπ αίδευ­ σ ης και μ ε έ μ φ α σ η σ τη Δ ρα μα τική Τέχνη, είναι ότι, π ρ άγμ ατι, α υ τή σ υ μ β ά λ λ ει α π ο­ τε λ ε σ μ α τ ικ ά , επ ο ικο δ ο μ η τικ ά , σ η μ α ν τι­ κά, ευ χά ρ ισ τα και δη μιου ρ γ ικ ά σ τη δια ­ μ ό ρ φ ω σ η και α νά π τυ ξη π ερ ιβ α λ λ ο ν τικ ά υ π εύ θ υ ν ω ν π ο λ ιτώ ν . Σ υ μ π ερ α σ μ α τικ ά π ρ ο τε ίν ο υ μ ε και ελ π ίζ ο υ μ ε σ τη ν δ ιε ύ ­

ρυ νσ η τ η ς χρ ή σ η ς τω ν α σ κ ή σ εω ν και τ ε ­ χνικώ ν τη ς ΔΤΕ από ό λ ο και π ερ ισ σ ό τε­ ρ ο υ ς ε κ π α ιδ ευ τικ ο ύ ς και ε κ π α ιδ ευ τές , κ α θ ώ ς και σ τη σ υ μ μ ε το χ ή και εν α σ χ ό λ η ­ σ η όσ ο τ ο δ υ ν α τό ν π ερ ισ σ ό τερ ω ν μ α θ η ­ τώ ν και π ο λ ιτώ ν σ ε π α ρ ό μ ο ιες εκ π α ιδ ευ ­ τ ικ έ ς π ρ οσ εγγίσ εις, τό σ ο προς ό φ ε λ ο ς τ ο υ μ ο ν α δ ικ ο ύ μ α ς σ πιτιού, τ η ς Γης, όσ ο και προς ό φ ε λ ο ς η μ ώ ν τ ω ν ιδίων. Η Σοφία Περδικόρη είναι εκπαιδευτικός, υπ. διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Βιβλιογραφία A pple by, Ε. (2001). Dram atic E m p ow erm en t - education, citizenship and th e earth. Exam ining th e p o te ntial and challenges o f Drama as an em pow e rin g pedagogy fo r Environm ental Citizenship Education. Α νασύρθηκε στις 11 /6 /2 0 0 5 , από h ttp ://m e s a .e du.au/aaee_conf/A pple bY -E llen.P DF. Katsiavou, E„ Liopeta, K„ Zogza, V. (2000). The un derstanding o f Ecological Concepts by Preschoolers: D evelopm ent o f a teach in g approach based on D ram a/ Role Play a b o u t in te r­ dependence o f organism s. Themes in Education, 4 (3), 241-262. Kondoyia nni, A. (2003). Dynam ic Pedagogy, Drama in Education, in: Ritva Nyfors (Ed.), D ynam ic Pedagogy- C o m m u nica tion a n d c re a tiv ity in Education, Theory, E u-P roject 20002003, Helsinki, 39-58. Little dyke, M. (2004). C o nve rg ing paradigm s: B rid ging Scie nce and E nviro nm e nta l E ducation th ro u g h Drama. In w . Filho & M. Littledyke (Eds.) In tern atio na l Perspectives in E nvironm ental Education. Fran kfurt: P eter Lang Intern atio na l, 37-56. M cN aughton, M-J. (2006). Learning fro m pa rticipa nts' responses in Educational Drama in th e teach in g o f E ducation fo r Sustainable D evelopm ent. Research in Drama Education, 11(1), 19-41. Sim onneaux, L. (2001). Role-play o r Debate to pro m o te s tu de nts ' arg um en ta tio n and ju s ti­ fic a tio n on an issue in animal transgenesis. In tern atio na l Jou rna l o f Science Education, 23(9), 903-927. Sixsm ith, Ph & Τσαλίκη B. (2003). Εκπαιδευτικό Δράμα και Π εριβα λλοντική Εκπαίδευση με θέμα το υ ς υγρότοπ ους και τ η διαχείρισ η το υ νερ ού . Στα Πρακτικά το υ Επιμορφωτικού Σεμιναρίου: Μ εθ ο δο λογία για τ η ν εφ αρμ ογή εκπ αιδ ευτικώ ν υ λικώ ν σ τη ν εκπ αίδ ευσ η για το π ερ ιβ ά λ λ ο ν και τ η ν α ειφ ο ρία . Χημικό Τμήμα Π α νεπ ισ τημίου Α θηνώ ν: Αθήνα, 2 5 ,2 6/1 0/20 03 , 76-79. UNESCO (1978). Final Report Interg ove rn m ental C onference o f Environm ental Education, UNESCO-UNEP, Τιφ λίδα, ΕΣΣΔ, 14-26 Οκτωβρίου 1977, UNESCO ED/M D/49: Παρίσι. UNESCO (2002). Εκπαίδευση. Ο θ ησ αυρ ός που κρύβει μ έσα της. (Μ. Κασσωτάκης, Προλ., Κ.Ε.Ε. Μ ετ.). Αθήνα: Gutenberg. Vargas, C. (1995). Econauts: Mission Nature. Radio Drama fo r Environm ental E ducation in Costa Rica. In Learn Tech Case S tudy Series, No 5. Educational D evelopm ent Center: W ashin gton, DC.

152

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

Wilson, R. (1997). The wonders o f nature: Honoring children's ways of knowing. Early Childhood News, 9(2), 6-9. Άλκηοτις. (1998). 7Ό βιβλίο της δραματοποίησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Άλκηστις. (1999). Η δραματοποίηση γιο παιδιά. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Βορεάδου, Κ. (1999). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Στα Δ. Καλαϊτζίδης (Επιμ.) Πρακτικά του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου νια την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Γλυφάδα-Αθηνών, 322-324. Βρώτσου, Μ., Ζολώτα, Β„ Συνοδινού, Σ. & Χριστοδούλου, Ν. (2003). «Η πρόκληση των φυσικών πόρων: Μια πρόταση διαθεματικής προσέγγισης της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Ε' τάξη του Δημοτικού Σχολείου». Στο: Περιλήψεις του Συνεδρίου: Εκπαιδευτικά προγράμματα σε μνημεία και μουσεία και σχεδιασμός εκπαιδευτικού υλικού Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Πανεπιστήμιο Αιγαίου: Λέσβος, 8-11. Γκόλιου, Ρ. & Λάσκαρης, Σ. (2006). «Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στα σχολεία». Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, 37, 27-30. Κοντογιάννη, Α. (2005). «Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση “κόρη διαθεματική, νέα, ωραία, άκρως δημιουργική και πολλά υποσχόμενη, εκ της οικογένειας Δράματος και Παιδαγωγικής"», Ερευνώντας τον κόσμο του παιδιού. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 206-225. Λιθοξοΐδου, Λ. (2006) Η Συμβολή ενός προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στην καλλιέργεια στάσεων και αξιών στην προσχολική ηλικία. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μωρού, Α. (2004). Η Δραματική έκφραση στη γιορτή της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος. Στις Σ. Περδικάρη (Επιμ.) Περιλήψεις του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου: Πολιτισμός - Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση. Βόλος: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 11. Παπαδημητρίου, Β. (2002). «Η χρήση του περιβάλλοντος στην εκπαιδευτική διαδικασία και οι "πρακτικές θεωρίες" των εκπαιδευτικών». Στο Γ. Μπαγάκης (Επιμ.), 0 εκπαιδευτικός ως ερευνητής. Αθήνα: Μεταίχμιο, 349-356. Παπαδημητρίου, Β. (2005). «0 κονστρουκτιβισμός στις Φυσικές Επιστήμες και στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση». Στο Α. Γεωργόπουλος (επιμ.). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Ο νέος πολιτισμός που αναδύεται. Αθήνα: Gutenberg, 393-420. Παπαπαύλου, θ. (2005). «Το παιχνίδι ρόλων ως μέσω αξιολόγησης προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης». Στο Δ. Καλαϊτζίδης (Επιμ.), Έμπνευση, στοχασμός, φαντασία στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Πρακτικά 2ου Πανελληνίου Συμποσίου. Πειραιάς: Ελληνική Εταιρεία, Συμβούλιο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Περδικάρη, Σ. (2005). «Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση ως μεθοδολογικό εργαλείο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης». Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 44, 94-100. Περδικάρη, Σ„ Σκαναβή, Κ„ Κοντογιάννη, Α. (2005). «Διερεύνηση και μελέτη των "περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών" εκπαιδευτικών Προσχολικής Εκπαίδευσης». Σύγχρονη Εκπαίδευση, 141,156-175. Πραμαγγιούλη, Γ. (1997). «Παιχνίδι ρόλων: "Το Δικαστήριο"». Στο Σ. Περδικάρη (Επιμ.) Ουράνιο τόξο. Αγ. Παρασκευή: Β' Δ/νση Π.Ε. Αθηνών - Τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, 6-8. Σκαναβή-Τσαμπούκου, Κ. (2004α). Περιβάλλον και κοινωνία. Μια σχέση σε αδιάκοπη εξέλιξη. Αθήνα: Καλειδοσκόπιο. Σκαναβή-Τσαμπούκου, Κ. (2004β). Περιβάλλον και επικοινωνία, δικαίωμα στην επιλογή. Αθήνα: Καλειδοσκόπιο. Τζαμουράνη, Α. (2003). «Μοναστηράκι, ένας ζωντανός χώρος εμπορικών συναλλαγών άλλοτε και τώρα». Στις Περιλήψεις του Συνεδρίου: Εκπαιδευτικά προγράμματα σε μνημεία και μουσεία και σχεδιασμός εκπαιδευτικού υλικού Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Πανεπιστήμιο Αιγαίου: Λέσβος, 73-74. Φλογαΐτη, Ε. (2006). Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1 5 3

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Φιλία Δεν6ρινού

Η θεατρική αγωγή σ την εκπ α ιδ ευ τικ ή διαδικασία ο θέατρο και η θεατρική καλλιέργεια τω ν νέων ανθρώπων έχει, κατά πως φαίνεται, αρχίσει να μας απασχολεί όλο και περισσότερο. Ίσως γιατί σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, έχου­ με ανάγκη από αυτόν τον πολύσημο και πολυσήμαντο τρόπο άμεσης επαφής και επικοινωνίας που το θέατρο προσφέρει. Μέσα στο σχολείο, τα τελευταία χρόνια, τη θέση της στις πολλαπλές δραστηριότη­ τες που προτείνονται στο σχολικό πρό­ γραμμα τω ν μαθητών τείνει να έχει πια και η δραστηριότητα της θεατρικής Αγωγής, ως διαδικασία παιδευτική και μάλιστα δια­ δικασία κατά την οποία καλλιεργούνται κλίσεις και ικανότητες τω ν παιδιών. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου προβληματισμού και με αφορμή την ανανέωση του εκπαιδευτι­ κού υλικού που αφορά την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μαζί με το βιβλίο της Θεατρι­ κής Αγωγής για την Ε' και ΣΤ' Δημοτικού (βιβλίο μαθητή και βιβλίο δασκάλου), ένα οπτικοακουστικό υλικό (DVD), παραγωγής του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και διάρ­ κειας τριών ωρών, που αφορά τη διδασκα­ λία της Θεατρικής Αγωγής από την Α' έως την ΣΤ' Δημοτικού, περιμένει τη σειρά του για να έρθει στα σχολεία. Το συγκεκριμένο έργο για το οποίο είχα, εκτός από την επι­ στημονική ευθύνη, την ευθύνη του σενα­ ρίου και τω ν κειμένων, ελπίζουμε να αποτελέσει για τα παιδιά μια δημιουργική επα­ φή με τη μαγεία της θεατρικής πράξης και ταυτοχρόνως ένα ικανό βοήθημα στα χέ­ ρια τω ν δασκάλων τους. Η εικονοποίηση τω ν προτάσεων του ΔΕΠΣ και η αξιοποίηση τω ν ευκαιριών που προ­ κύπτουν για τη δημιουργία ενός προγράμ­ ματος Θεατρικής Αγωγής που στηρίζει τη διδακτική πρακτική και ενισχύει την ενερ­ γητική και δημιουργική συμμετοχή τω ν μα­

Τ

154-

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

θητών στη διαδικασία της γνώσης μάς οδήγησαν να επιμερίσουμε το εποπτικό υλικό αυτού του DVD σε έξι ενότητες, που η κάθε μία αντιστοιχεί σε ένα από τα έξι γράμματα της λέξης ΘΕΑΤΡΟ. Στην πρώτη ενότητα που έχει τίτλο «Θ... όπως Θέατρο», γίνεται αναφορά στη λει­ τουργία της θεατρικής πράξης, στην ιστο­ ρική εξέλιξη του θεάτρου, αλλά και σε εί­ δη και μορφές θεάτρου όπως το κουκλο­ θέατρο, το θέατρο της σκιάς, το θέατρο του δρόμου ή το λυρικό θέατρο. Ακολουθεί η ενότητα «Ε... όπως Εκφραστι­ κά μέσα». Εδώ παρουσιάζονται οι τρεις βα­ σικοί υποκριτικοί κώδικες και ο τρόπος που συνεργάζονται μέσα στη διαδικασία του παραστατικού κώδικα, ενώ σημαντική κρίθηκε στην ενότητα αυτή η αναφορά και παρουσίαση του θεάτρου της παντομίμας. Ενότητα τρίτη κατά σειρά, με τίτλο «Α... όπως Αυτοσχεδιασμός». Παρουσιάζονται τρόποι για να προβούμε σε μια θεατρική δράση, αυτοσχεδιάζοντας ένα συμβάν, μια κατάσταση, μια αντίδραση, έτσι ώστε να χρησιμοποιήσουν οι μαθητές τη μέθοδο του αυτοσχεδιασμού ως σχέδιο για μια δραματοποίηση ή μια παράστασή τους. Στην ενότητα «Τ... όπως Ταξίδι στη χώρα του μαγικού» επιχειρείται μια στοιχειώδης επαφή του παιδιού με την πολυσημία του κώδικα της αναπαράστασης (ο χώρος, ο χρόνος, η μεταμφίεση, το μακιγιάζ, το προσωπείο). Η ενότητα «Ρ... όπως Ρόλος» παρουσιάζει φυσικά το ρόλο, ως το δρον της σκηνής πρόσωπο. Τέλος, έρχεται η ενότητα «Ο... όπως 0 απέναντι τόπος». Εδώ παρουσιάζονται οι συντελεστές μιας παράστασης. Ένας ολό­ κληρος κόσμος, από το συγγραφέα του έργου, το σκηνοθέτη, τους ηθοποιούς, το

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

σκηνογράφο - ενδυματολόγο, τον φωτι­ στή, συνεργάζονται στενά για το καλλιτε­ χνικό γεγονός της παράστασης. Η κάθε μία ενότητα ξεχωριστά, εκτός από το ότι αναφέρεται σε βασικές αρχές της θεατρικής πράξης και σε βασικούς θεατρι­ κούς κώδικες, παρουσιάζει θεατρικές τ ε ­ χνικές, αποκαλύπτοντας στα παιδιά δομι­ κές λειτουργίες του θεάτρου. Παράλληλα, περιλαμβάνει προτάσεις θεμάτω ν που συνδέονται με το θέατρο οτην εκπαίδευση και που η υλοποίησή τους μέσα στην τάξη μπορεί να έχει διαθεματικό διεπιστημονικό χαρακτήρα. Έτσι, στο DVD περιλαμβάνο­ νται μοντέλα ασκήσεων για τα παιδιά, αλ­ λά και πληροφορίες για το δάσκαλο. Τέλος, όλες μαζί οι ενότητες προσπαθούν να παρουσιάσουν μια κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη μορφή της πολυσύνθετης και πολύσημης τέχνης του θεάτρου, θεω ­ ρώντας τήν ευρύτερη θεατρική παιδεία τω ν μαθητών ως συμπληρωματική προϋ­ πόθεση για την εφαρμογή της Θεατρικής Αγωγής στο σχολείο. Το οπτικοαουστικό υλικό Η Θεατρική Αγω­ γή από την Α' έω ς την ΣΤ' Δημοτικού -που υλοποιήθηκε σε σκηνοθεσία Μιχάλη Λυκούδη- συνοδεύεται από ένα παράρτημα εγχειρίδιο για το δάσκαλο, μέσα στο οποίο ο ενήλικος αναγνώστης θα βρει τις παιδα­ γωγικού περιεχομένου οδηγίες χρήσης του DVD, συμπληρωματικές πληροφορίες

για την κάθε μια από τις οπτικοποιημένες ενότητες, καθώς και μια σειρά ενδεικτικών δραστηριοτήτων που προτείνονται στο δάοκαλο. Η ολοκλήρωση αυτού του έργου αποτελεί μια προσπάθεια παρουσίασης της τέχνης του θεάτρου στη διαχρονία του πολιτι­ σμού, αλλά και στα αρχέγονα μυοτικά της αναπαράστασης που όρισαν τη θεατρική πράξη, προσδίδοντάς της αυτόν τον ιδιαί­ τερο επικοινωνιακό και πολύσημο τα υτό­ χρονα χαρακτήρα. Αποτελεί ακόμη μια προσπάθεια περιήγησης στα μονοπάτια της ανθρώπινης συγκίνησης έτσι όπως εκ­ φράστηκε μέσα από τη θεατρική πράξη. Συγκίνηση που προκύπτει όχι από την απλή περιγραφή νεγονότων αλλά κυρίως από την υπόμνηση εκείνης της ιδιαίτερης βιω­ ματικής εμπειρίας από την οποία αντλεί και στην οποία απευθύνεται το θέατρο. Έχοντας πάντα υπόψη μας ότι το θέατρο είναι, υπό μιαν έννοια, η βιωματική άποψη της ψευδαίσθησης, σε όλη τη διάρκεια της υλοποίησης του οπτικοαουστικού αυτού υλικού προσπαθήσαμε να μην ξεχνούμε πως ψηλαφούμε έναν κόσμο θαυμαστό, υφασμένο στον καμβά της ανθρώπινης εμπειρίας και επομένως ευάλωτο στο εγ­ χείρημα μιας υπεραπλούστευσης. Η Φιλία Δενδρινού είναι θεαχροπαιδαγωγός - ηθοποιός

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ

ΙΣΤΟΡΙΑ TOT ΝΕΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ

σ τις

ΕΚΔΟ ΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

[

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Γιάννης Σ. Παπαδάΐος

Μια πολλαπλή «αναγνωστική» εμπειρία ο ιη ν π αιδευτική και μα θηοια κή διαδικασία θεατρική πράξη, μέσα από ό λες της τις μορφές, μπορεί να εμπ λου­ τίσει δημιουργικά τη σύγχρονη παι­ δευτική διαδικασία. Μέσω τη ς αισθητικής θέασης και απόλαυσης είναι δυνατό να βοηθήσει το μαθητή να πλησιάσει ευκο­ λότερα και σύμφωνα με τις δυνατότητές του τη γνώση και, κυρίως, να το ν βοηθή­ σει ώστε να κοινωνικοποιηθεί ουσιαστι­ κά. Συνάμα δε, αποκτώντας ο μαθητής θεατρική παιδεία, γίνεται ένας επαρκής θεατής, ο οποίος θα σταθεί κριτικά απέ­ ναντι στα δρώμενα επί σκηνής και στα πολλαπλώ ς δρώ μενα τη ς κοινωνικής «σκηνής» της καθημερινότητας. Όπως ένα καλό βιβλίο μπορεί να το δια­ βάσεις περισσότερες της μιας φ ορές για­ τί ανακαλύπτεις κάθε φορά και κάτι δια­ φορετικό, κάπως έτσι αρχές θέρους του 2005 πήγα δύο φ ορές στο θέατρο ενός Λυκείου τη ς Καλλιθέας για να παρακο­ λουθήσω την τελευτα ία έω ς τό τε σκηνοθετική δουλειά του Γιώργου Γαλάντη με το θεατρικό εργαστήρι του Δήμου Καλλι­ θέας. Η διπλή παρακολούθηση δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας διαφήμισης από τον τύπο και τα ΜΜΕ... αλλά γιατί κι ά λ­ λες φ ορές έχω παρακολουθήσει δου­ λειά του σκηνοθέτη, που πάντα πειραμα­ τίζεται σκηνοθετικά και ερμηνευτικά (σε έργα κλασικού και σύγχρονου ρεπ ερτο­ ρίου), αλλά και τα πολύ ενδιαφέροντα μαθήματα (μαθήματα θεατρικής έκφρα­ σης, αυτοσχεδιασμού κ.λπ.) που κατά καιρούς παραδίδει στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. 0 Γαλάντης βλέπει με έναν ιδιαίτερο τρ ό ­ πο τα έργα που ανεβάζει. Έναν ανακαλυπτικό/«εφευρετικό» τρόπο, όπου, με σεβαομό στο πρωτότυπο, ανάμεσα στ' ά λ­ λα προσαρμόζει κορυφαίες οτιγμές του

Η

15 6

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

έργου -ιδίως όσες προσφέρουν χιού­ μορ- στην επικαιρότητα, δίνοντας τη δυ­ νατότητα στο θεατή και να ταξιδεύει στο παρελθόν (αν πρόκειται για έργο εποχής ή για κλασικό έργο: π.χ. Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη, Νέα παράστασις γάρου της αλεξανδρινής Μαρίας Μηχανίδου), αλλά και να κάνει τις απαραίτητες ανα­ γωγές με την καθημερινότητά του. Κι όλ' αυτά μέσα από μια πραγματική μέθεξη η οποία εντάσσεται σε μια απολύτως ποιη­ τική ατμόσφαιρα όπου η θεατρική πράξη επ ιτελεί στο ακέραιο την ουσιαστική ψυ­ χαγωγία και την έμμεση διδαχή. Στην παράσταση που προανέφερα είχε διασκευάσει και σκηνοθετήσει δώδεκα πα­ ραδοσιακά ελληνικά και ξένα παραμύθια με τίτλο Μια αλήθεια κι ένα ψέμα κάνουν βόλτα στον αέρα. Μερικά από αυτά ήταν: «Η Κοκκινοσκουφίτσα», «Τα τρία γουρουνάκια», «Η κοιμωμένη», «0 γέρος και η γριά», «Το στοίχημα», «Ο φτωχός Τζιούφα», «Το όνειρο του κουρσάρου» κ.ά. Η συγκεκριμένη παράσταση είχε απλά σκηνικά, όμως πρωτοποριακά και ουσια­ στικά για τις λειτουργικές ανάγκες της, αποτέλεσμα της σκηνοθετικής ανάγνω­ σης του Γαλάντη. Τα δρώμενα, προσφέροντας ένα πολύ­ μορφο ψηφιδωτό, περιείχαν κάτι που σε καθήλωνε και διαρκώς σε «εγκαλούσε» να συμμετάσχεις νοερά. Και που σου άνοιγε τους «σκηνοθετικούς» ορίζοντες μιας ιδιόρρυθμης αναγνωστικής πραγμά­ τωσης. Ταξίδευες από τη σκηνή του θεά­ τρου στις σελίδες τω ν παραμυθιών (τα περισσότερα ήταν γνωστά) ή στις πολ­ λαπλές αφηγήσεις, ακόμα κι από την παι­ δική σου ηλικία, τω ν συγκεκριμένων πα­ ραμυθιών (από πρόσωπα της οικογέ­ νειας, στο σχολείο κ.λπ.). Όλη η παρά-

Το διάβασμα είναι δικαίω μα κάθε παιδιού!

στάση ήταν μια αμφιμονοσήμαντη «ανά­ γνωση» μεταξύ του λόγου τω ν κειμένων και τω ν αφηγήσεων του παρελθόντος και του λόγου τη ς δράσης. Μια ανάγνω­ ση δηλαδή που περιείχε εικόνες του πα­ ρελθόντος σε μια ευχάριστη συνομιλία/ «δοκιμασία» με το σήμερα. Πέρα από τη ζωντανή ποιητική μουσική από έναν βιολιστή, τα χορευτικά και τους δροσερούς ρόλους από ερασιτέχνες τα ­ λαντούχους υποκριτές, είχε μια πρωτο­ τυπία: ο «πρωταγωνιστής» σ' αυτήν την παράσταση ήταν ο αφηγητής. Ένας αφη­ γητής με πολλά πρόσωπα. Εννοείται και ως προς το αφηγηματικό επίπεδο και ως προς τη συμμετοχή του σε κάθε δραματοποιημένο παραμύθι. Ήταν τριτοπρόοωπος και βέβαια παντογνώστης, έξω από το κείμενο αλλά και συμμετέχω ν οτα δρώμενα. Ά λλο τε διαβάζοντας κι ά λ­ λ ο τε απαγγέλλοντας εισήγαγε το θεατήαναγνώστη στην υπόθεση. Ά λ λ ο τε και τα δύο μαζί. Δηλαδή ενημέρω νε για την υπόθεση και ταυτόχρονα συμμετείχε στα δρώμενα. Ή σταματούσαν τα δρώμενα επί σκηνής κι ένας υποκριτής μετα μορ­ φωνόταν σε πρωτοπρόσωπο ή τριτοπρόσωπο αφηγητή. Για παράδειγμα, στο πα­ ραμύθι «Πετεινός ηγούμενος» ο εξω διηγητικός αφηγητής συνέχισε ως δρων πρόσωπο που στη ουνέχεια μετα ­ μορφ ώ θηκε σε ενδοδιηγητικό. Κι όταν στη συνέχεια για τις ανάγκες της πλοκής αποχώρησε, τη θέση του πήρε ά λλος αφηγητής που σ υμμετεί­ χε ταυτόχρονα στα δρώμενα. Κι ο θεατής-αναγνώ στης, με τη σειρά του, μεταλλασσόταν άτυπα σε έναν εξω διηγητικό σιωπηλό αφηγητή, ο οποίος συνέχεια ανακαλούσε μ ετει­ κάσματα μνήμης, προσθέτοντάς τα σ' αυτή τη μαγευτική διαδικασία πο­ λύμορφης ανάγνωσης, σ' ένα παιχνί­ δι ανάγνωσης τελικά που πραγματο­ ποιούνταν όχι με γράμματα αλλά με ανάγλυφες εικόνες λόγου, κίνησης

και έκφρασης ανάμεσα σε εξαίσιους μου­ σικούς ήχους. Κατά κάποιον τρόπο διέκρινα μια ουσιαστική «εφαρμογή» αφηγη­ ματικών τεχνικών προσφοράς του κειμέ­ νου και πιο συγκεκριμένα μια σύνθετη προσαρμογή τω ν αφηγηματικών τεχνι­ κών, ας πούμε, του γάλλου αφηγηματολόγου C. Genette1. Το κάθε παραμύθι, μέοα από μια δη­ μιουργική και λειτουργική θεατρική έκ ­ φραση που είχε αυτοσχεδιασμό, θεατρι­ κό παιχνίδι, παντομίμα, χορό, κίνηση, προσφερόταν με διαφορετικό τρόπο. Κι ιδίως τη δεύ τερη φορά που παρακολού­ θησα τη ν παράσταση είχα την εντύπωση ότι τελικά «διάβαζα» ένα σπονδυλωτό πολυθεαματικό αφήγημα που έχουν ζω ­ ντανέψει οι ήρω ές του. Οι παραπάνω πολλαπλοί αφηγητές κάθε φορά σου αποκάλυπταν το παραμύθι μ' έναν τρόπο ιδανικό. Έβαζαν το χωροχρονικό πλαίοιο, χρησιμοποιούσαν προλήψεις (μ ετα θ έ­ σεις) και αναλήψεις (αναδρομές), επιτα­ χύνσεις όσον αφορά το χρόνο και τη διάρκεια τη ς πλοκής, ενίο τε «συμπλήρω­ ναν» τα δημιουργικά κενά του κειμένου ή ηθελημένα δημιουργούσαν αφηγηματικά χάσματα ώστε ο θεατής-αναγνώ στης να τα «γεμίζει» κατά τον προσφορότερο σ'

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 157

δ ι α β α ζ ω

[

]

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

158

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

αυτόν τρόπο ή και να αποστασιοποιείται από τα γεγονότα και να κρίνει ανεπηρέα­ στος. Κι όήΓ αυτό νίνονταν έτσι ώστε ο θεατήςαναγνώστης, ακόμη και οτα γνωστά σ' αυτόν παραμύθια, να μην είναι σίγουρος για τη ν έκβασή τους. Και βέβαια, καθώς όλοι οι εκπαιδευτικοί διακατεχόμαστε από έναν μάλλον αθώο και ανιδιοτελή ωφελιμισμό, με την έν ­ νοια ότι κάτι καλό που θα δούμε θέλο υ­ με να το γνωρίσουμε στους μαθητές μας, κάλεσα το θεατρικό εργαστήρι, το οποίο ήρθε αφιλοκερδώς, οτην περιφέρειά όπου είμαι σχολικός σύμβουλος για να παρακολουθήσουν την παράσταση οι συνάδελφοί μου εκπαιδευτικοί. Κι ήταν η τρίτη φορά που ενώ παρακο­ λουθούσα ή, μάλλον, διάβαζα την παρά­ σταση, εστιάζοντας τώρα όχι τόσο στις αφηγηματικές τη ς τεχνικές αλλά στις εξαίσιες εικόνες που ανάγλυφα έδιναν οαν ένα σώμα οι υποκριτές. Για παρά­ δειγμα, ευφ υείς ήταν οι ζω ντανές εικόνες-μεταμορφώ σεις του ποταμιού, της αγελάδας, της φωτιάς, ακόμη και της ...μύγας που έδιναν οι υποκριτές παρασταίνοντας το παραμύθι «Η ρόκα». Να ένα άλλο οτοιχείο πραγμάτωσης του θεατρικού κειμένου ή μάλλον του λόγου του κειμένου μέσα από το λόγο της εικό­ νας... Οι ερμηνείες επίσης τω ν ηθοποιών... Ποιος είπε ότι σπουδαίες ερμηνείες συ­ ναντάς μόνο στους μεγά λου ς ηθο­ ποιούς;... Εκπληκτικές ήταν οι φιγούρες του πετεινού ηγούμενου, του Τζιούφα, του χαζού τύπου, του λύκου, του κουρ­ σάρου. .. Α λλ' αυτό είναι ένα άλλο κείμε­ νο... μια άλλη ανάγνωση... Καταληκτικά: στις συγκεκριμένες παρα­

στάσεις η όλη πραγμάτωση του θεατρι­ κού λόγου ως σύνθεση σκηνοθέτη - υπο­ κριτή / αφηγητή - θεατή δημιουργεί μια ιδιότυπη αναγνωστική διαδικασία ικανή να στοιχειοθετήσει στο επίπεδο τώρα της παιδευτικής/μαθησιακής διαδικασίας ποικίλες πρακτικές, οι οποίες είναι δυνα­ τόν να λειτουργήσουν προς δύο κατευ­ θύνσεις: Πρώτον, προς την κατεύθυνση της θεα­ τρικής πρακτικής στο σχολείο, η οποία εί­ ναι απαραίτητο να απεμπλακεί από τις παραδοσιακού τύπου παραστάσεις2, που πρέπει να εμπλουτίζονται και να μορφοποιούνται κάθε φορά από πρακτικές θεα­ τρικού παιχνιδιού, με κίνηση, παντομίμα, χορό και με προεξάρχοντα κάποιες φ ο­ ρές το ρόλο του αφηγητή. Και αναφέρομαι συγκεκριμένα στο ρόλο του αφηγητή με την έννοια ότι μπορεί να συνδέσει τις βαθύτερες διαδρομές που ενυπάρχουν στα κείμενα και στην καθημερινότητα του σχολείου, με την έννοια του πρωτα­ γωνιστή που ξεχωρίζει στα κείμενα όλων τω ν μαθημάτων, αλλά και της σχολικής θεατρικής πράξης, και του πρωταγωνιστή-μαθητή στους διάφορους ρόλους του στο σχολείο (διάλειμμα, μάθημα, συ­ μπεριφορά κ.λπ.). Δ εύ τερ ο ν , προς τη ν κ α τεύ θυνσ η εμπλουτισμού όλων τω ν μαθημάτων, τα οποία είναι δυνατόν να ζωντανέψουν ευ ­ χάριστα από την πλευρά της εμβάθυν­ σης και τη ς πολλαπλής αφήγησης (Γλώσσα, Λογοτεχνία, Ιστορία κ.λπ.) ή από την πλευρά της παρουσίασής τους, της κατανόησης και της περαιτέρω εμβά­ θυνσης.

■Genette, G. Figures III. Paris, Seuil, 1972, Του ίδιου: Narative Discourse. Μετ. J. Lewin. Oxford, Basil Blackwell, 1980.

1 Βλ. το αξιόλογο βιβλίο του θ. Γράμματά Το θέατρο στο σχολείο, Ατραπός, Αθήνα 2004.

Ο Γιάννης Σ. Παπαθάχος είναι εκπαιθευχικός - κριτικός

ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ ΚΑΙ ΤΡΥΓΩΔΙΑΙ Καΐτη Διαμαντάκου Οκτώ ερμηνευτικές διαδρομές στο αρχαίο τραγικό και κωμικό θέατρο και οι προεκτάσεις τους οτη νεότερη ελληνική, αλλά και παγκόσμια, δραματουργία και θεατρική πρακτική.

ΜΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Βάλτερ Πούχνερ Από το αρχαίο θέατρο και την ορολογία έως τα πρώιμα δραματικά έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΡΑΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Μπλέσιος Αθανάσιος Εξέταση σωζόμενων θεατρικών έργων (ποιμενικό δράμα, κωμωδίες, δράματα) από την εποχή της ύστερης Αναγέννησης έως τα τέλη του 20ου αιώνα.

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Αστέριος Τσιάρας Διαχείριση των δάρκτιλο-μαθητικών και των δια-μαθητικών σιιγ^ιούσεων στη σχολική τάξη μέσα από τη χρήρη προσχεδιασμένων δραστηριοτήτων θεατρικού παιχνιδιού.

ΣΚΗΝΕΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γιώργος Πεφάνπς Είναι ο κόσμος ένα θέατρο και όλοι εμείς ηθοποιοί που παίζουμε κάποιους ρόλους; Πού τελειώνει η θεατρική πλαισίωση και πού αρχίζει η «πραγματικότητα»; Ποια όρια μπορούν να τεθούν στη θεατρική|πράξη;

ΣΤΑΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΖΥΓΙΣΜΑΤΑ Βάλτερ Πούχνερ Θεωρητικοί προβληματισμοί και ιστορικές αναζητήσεις, αναλύσεις και αναστηλώσεις κειμένων με την παρακολούθηση ορισμένων θεματικών στην ιστορία της νεοελληνικής δραματουργίας.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

James A. Banks Επισκόπηση της Πολυπολιτισμικής εκπαίδευσης και η σημασία τής για την εκπαιδευτική πράξη κάθε χώρας.

* ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ _I ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Τρίτηαμερικάνικηέκδοση Jailpau! L. Roopnarine - James Ε. Johnson Κριτική προσέγγιση των σημαντικών ζητημάτων, των σύγχρονων τάσεων και της προόδου της προσχολικής εκπαίδευσης.

Pamela L. Tiedt - Iris Μ. Tiedt Εκπαιδευτικό εγχειρίδιο με πλήθος ιδεών, παραδειγμάτων και υποδειγμάτων για κάθε αντικείμενο που άπτεται ίης πολυπολιτισμικής πραγματικότητας.

Νικηταρά 2 & Εμμ. Μπενάκη, 106 78 Αθήνα

BE Β Κ Δ Ο Ζ Β Ε Σ

A A W 17 T V

ΤΤ Λ ΓΤ Λ 7 U V U

Ι1 Α 1 ΙΑ Ζ Η 2 -Η

Τηλ" 210 383ί*020’ 210 3822496> Fax: 210 3809150 site: www.papazisi.gr · email: papazisi@otenet.gr

ΔΕΛΤΙΟ ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 20 07 Επιμέλεια: θοδωρής Πέρσης

\<θΟ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ΕΛΛΗ ΝΙΚ Η ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Ακριβός Κώστας: Πανδαιμόνιο (Η. Κεφάλας, Αυγή της Κυριακής, 2.12,07, Γ. Παπασωτηρίου, Η Βραδυνή, 15,12.07, Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 22.12.07) Αλλαμανής Απόστολος: 0 ήλιος ανέτειλε τα μεσά­ νυχτα (Γ. Μπαοκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 9.12.07) Αντονάς Αριστείδης: Οχειριστής (Ε. Κοτζιά, Καθη­ μερινή της Κυριακής, 2.12.07) Γαβαλάς Γιάννης: Τα σύνεργα της γραφής (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 2.12.07) Γκιμοσούλης Κωστής: Η κραυγή της πεταήούδας (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα της Κυριακής, 2.12.07) Γρηγοριάδης Θεόδωρος: Χάρτες, εβδομήντα ιστο­ ρίες (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 7.12.07) Ευθυμιάδη Νένη: Ο γιος του Μπίλυ Μπήου (Γ. Πα­ πασωτηρίου, ΗΒραδυνή, 1,12.07) Καλβοκορέσσης Γιώργος: Τέσσερα έτη στην Κυ­ βερνητική Αποστοήή Εξερεύνησης κατά τα έτη 1858-1842 (Μ. Μοδινός, Ελεύθερος Τύπος της Κυ­ ριακής, 30.12.07) Κατσουλάρης Κώστας: Μικρός δακτύλιος (X. Μαυ­ ρομάτης, Απογευματινή της Κυριακής, 9.12.07) Κωτίδου Μαρία: Επαφές (Λ. Πανταλέων, Ελευθε­ ροτυπία, 7.12.07) Λαδιά Ελένη: Μυθοήογικά παράξενα κι ένα διήγη­ μα (Δ. Μουσμούτης, Ιοτορία, 12/07) Μάτεσις Παύλος: Αλδεβαράν (Ε. Γκίκα,Έθνος Κυ­ ριακής, 2.12.07, κ. Κουνινιώτη, Πεήοπόννησος, 23.12.07, Β Χατζηβασιλείου, Κυριακάτικη Ελευθε­ ροτυπία, 23.12. 07) Μαυρομάτης Χάρης: Οκήπος των νεκρών (Κ. Μαυρουδής, Αυγή της Κυριακής, 2.12.07) Μαυρόπουλος Λευτέρης: Το άλλο μισό μου πορ­ τοκάλι (Γ. Βαϊλάκης, Ημερήσια, 8.12.07) Μίγγας Δημήτρης: Τηλέμαχου Οδύσσεια (Μ. θεο­ δοσοπούλου, Η Εποχή, 16.12.07) Μίσσιος Κωνσταντίνος: Η νύχτα της λευκής παπα­ ρούνας (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος Κυρια­ κής, 2.12.07) Μιχαηλίδης Μάριος: 0 οοτεοφύλαξ (Κ. Καρακώ-

τιας, Ελεύθερος Τύπος Κυριακής, 2.12.07) Μπατσιούλας Δημήτρης: ο διστιχηζμένος κομονιστής (Σ. Κακουριώτης, Διαβάζω, 12/07) Πολλάτος Ιερώνυμος: Συνεχόμενοι λυγμοί (Γ. Καρουζάκης, LifoAthina, 6,12.07) Ιταμάτης Στέφανος: Η στροφή της Κλεοπάτρας (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.12.07) Χατζηβασιλείου Βασίλης: Κοιμούνται τα πράγμα­ τα, μαμά; (Ρ. Πράπα, Η Βραδυνή, 22.12.07 ) Χρονάς Γιώργος: Το μονόπρακτο Σεβάς Χανούμ (Γ. Μπαλούρδος, Αυγή της Κυριακής, 30.12.07) ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Έιμς Μάρτιν: Ιδιωτικές συναντήσεις (Μ. Χαρτουλάρη. Τα Νέα, 1.12.07) Ζονκέ Τιερύ: 0 γέρος μου (Α. Μαντόγλου, Ελευθε­ ροτυπία, 7.12.07) θαραλούκι Πέδρο: Συμφωνία σιωπής (Γ. Παπασω­ τηρίου, Βραδυνή, 8.12.07) Κλίμα Ιβάν: Ούτε άγιοι ούτε άγγελοι (Σ. ΝικολαΤδου, Τα Νέα, 8.12.07) Κοζίνσκι Γιέρζΐ: Το βαμμένο πουλί (θ. Σταθόπουλος, Ελευθεροτυπία, 7,12.07, Η. Μαγκλίνης, Κα­ θημερινή της Κυριακής, 9.12.07) Μαριένσκε Ελένα: Το φαινόμενο Ρέζους (Λ. Κονομάρα, Ελεύθερος Τύπος της Κυριακής, 2.12.07) Μόσλυ Γουόλτερ: Ο διάβολος με το γαλάζιο φό­ ρεμα (Σ. Σκαλίδη, Η Βραδυνή, 15.12.07) Μουρακάμι Χαρούκι: Οελέφαντας εξαφανίζεται (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 23.12.07) Ναμπόκοφ Βλαντιμίρ: Η δεσποινίς 0 (X. Σπυροπούλου, Καθημερινή της Κυριακής, 23.12.07) Οζ Άμος: Η τέλεια γαλήνη (Β. Πεομαζόγλου, Τα Νέα, 22.12.07) Σβαν Γιαν Χέντρικ: Οι ηεριπλανώμενοι (Γ. Κορδομενίδης. Καθημερινή της Κυριακής, 2.12.07) Σελίν Λουί Φερντινάν: Ταξίδι στην άκρη της νύχτας ΙΑ. Βιστωνίτης, Το Βήμα της Κυριακής, 8.12.07) Σεντ Όμπιν Έντουαρντ: Μητρικό γάλα (θ. Γρηγο­ ριάδης, Τα Νέα, 29.12.07) Σιαφάκ Ελίφ: Το μπάσταρδο της Κωνσταντινούπο­ λης (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή της Κυριακής, 2.12.07) Σίνγκερ Ισαάκ Μπασέβιτς: ΟΣπινόζα της οδού Αγο­ ράς (Β. Γρηγοροπούλου, Αυγή της Κυριακής, 16.12.07)

Φέλοους Τζούλιαν: Snobs (Γ. ΜπαοκόΖος, Εξπρές της Κυριακής, 23.12.07) Χάντρα Γιασμίνα: Οι σειρήνες της Βαγδάτης (Α. Μπακοδήμου, Εήεύθερος Τύπος της Κυριακής, 2.12.07, Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 8.12.07) Χάντρα Γιασμίνα: Τρομοκρατικό χτύπημα (Σ. Σκαλίδη, Η Βραδυνή, 8.12.07) Banville John: Σάβανο (Σ. Λούκα, Η Βραδυνή της Κυριακής, 9,12.07) Barry Sebastian: Μακριά, ποήϋ μακριά (θ. Γρηγοριάδης, Τα Νέα, 8.12.07) Coetzee John: Ημεροήόγιο μιας κακής χρονιάς (Σ. Νικολαΐδου, Τα Νέα, 1.12.07) Collins Wilkie: Η γυναίκα με τα άσπρα (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή της Κυριακής, 30.12.07) Flaubert Gustave: Μπουβάρ και Πεκιαέ (Γ. Βέης, Εήευθεροτυηία, 7.12.07) Hislop Victoria: Το νησί (Δ. Τριανταφυλλίδης, Δια­ βάζω, 12/07) Kundera Milan: Κωμικοί έρωτες (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 1.12.07) Littell Jonathan: Οι Ευμενίδες (Λ. Κέζα, Το Βήμα της Κυριακής, 9.12.07) Me Carthy Tom: Απομεινάρια (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 1.12.07) Morrison Toni: Αγάπη (Τ. Μανδηλαρά, Πρώτο Θέ­ μα, 2,12.07) Regas Rosa: Το τραγούδι της Δωροθέας (Β. ΠεσμαΖΰγλου, Τα Νέα, 8.12.07, Α. Μπομπούλα, Η Βραδυνή, 15.12.07) Rhys Joan: Η πλατιά θάλασσα των Σαργασσών (Π, Τατσόπουλος, Τα Νέα, 1.12.07) Roth Philip; Η ουνομωσία εναντίον της Αμερικής (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή της Κυριακής, 16.12.07)

βι βλί α

Simenon Georges: Τρία δωμάτια στο Μανχάτταν (Τ. θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 29.12.07) Vonnegut Kurt: Η φωήιά της γάτας (Β. Χατζηβασιλείου. Κυριακάτικη Εήευθεροτυηία, 30.12.07) ΠΟ ΙΗΣΗ

Άρατος ο Σολεύς: Φαινόμενο και Διοσημεία (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή 18.12.07) Αρχαίοι Λυρικοί (μτφ - εισαγωγή - σχόλια: Γιάννης Δάλλας) -Τόμος Α' Χορικοήυρικοί, Τόμος Β Μεήικοί, Τόμος Γ Εήεγειακοί, Τόμος Δ' Ιαμβογράφοι (Γ. Μπλάνας, Αυγή της Κυριακής, 23.12.07) - Τόμος Γ, Τόμος Δ’ (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 4.12.07) Αολάνογλου Νίκος-Αλέξης: 0 δύσκοήος θάνατος (Τ. Δημητρούλια, Καθημερινή της Κυριακής, 9.12.07) Ζαφειρίου Σταύρος: Χωρικά (Δ. Κόκορης, Αντί, 7.12.07) Μαφρέδας Στέλιος: Ταριχευτής ημερών (Γ. Αράγης, Αντί 21.12.07) Πατρίκιος Τίτος: Η νέα χάραξη (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή Κυριακής, 16.12.07) Πρατικάκης Μανόλης: Το αόρατο πήήθος (X. Μαυ­ ρομάτης, Απογευματινή Κυριακής, 9.12.07) Χατζιδάκις Μάνος: Μυθοήογία και Μυθοήογία δεύ­ τερη (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα. 29.12.07) Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ

Μπάροου Τζον: Άπειρο, τα μαθηματικά της αθανα­ σίας (Ε. Χατζηχρήστου, Καθημερινή της Κυριακής, 16.12.07) Μπόρχες Χόρχε Λουίς: Δοκίμια (Μ. Τοηάλη, Καθη­ μερινή της Κυριακής, 2.12.07) Μπρυκνέρ Παοκάλ: Η τυραννία της μεταμέήειας (θ. Σαμαρτζής, Καθημερινή της Κυριακής, 16.12.07)

ε κ δ ό σ ε ι ς

το Ο κ τ ω β ρ ι α ν ό Ο αντιπ ρ όσ ω π ος το υ Διαβάζω στην Κύπρο Π ω λήσεις τευχ ώ ν και συνδρομές γ ια τ ο Διαβάζω κα Θ έκ λ α Κ ίττου Ο μ ή ρ ο υ 3κ Λ ε υ κ ω σ ία 1 0 9 7 , Κ ύ π ρ ο ς · τηλ.: 22 6 7 2 8 0 1

[

δ ι α β α ζ ω

]

Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

Σπυροπούλου Αγγελική (επιμ.): Βάλτερ Μπένγιαμιν, εικόνες και μύθοι της νεωτερικότητας (Π. Κουφοπούλου, Καθημερινή της Κυριακής, 9.12.07) Coetzee J. Μ.: Περί λογοκρισίας (Β. Χατζηβαοιλείου, Ελευθεροτυπία, 21.12.07) Eco Umberto: Η ιστορία της ασχήμιας (Π ΜπασκόΖος, Εξπρές της Κυριακής, 2.12.07)

σης Μ I Τ: Η σύγκρουση των εταιρειών στην πα­ γκόσμια οικονομία (Κ. Παπαδημητριόυ, Καθημερι­ νή της Κυριακής, 23.12.07) ΒΙΟΓΡΑΦ ΙΕΣ - ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦ ΙΕΣ

Βιρκοντελέ Αλέν: 0 μικρός πρίγκιπας και το ρόδο του. Αντουάν και Κονσουέλο ντε Σαιντ Εξυπερύ (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 8.12,07) Γκρίνσπαν Άλαν: Η εποχή των αναταράξεων (Α. ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ Πελώνη, Τα Νέα, 8.12.07) Ανασιασάκος Σεφης: 0 Πλαστήρας και η εποχή του (Γ. Κουβαράς, Καθημερινή, 4.12.07 Δ. Μου­ Ιωαννίδης Παύλος: Κι αν δεν είσαι, θα γίνεις... (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα της Κυριακής, 9.12,07). σμούτης, Ιστορία, 12/07) Ασημάκης Ιωάννης: Η πορεία των σχέσεων Ελλά­ Κορέν Γεουντά - Νεγκέβ Ειλάτ: Στη σκιά μιας άλ­ δας - Αγίας Έδρας 1820-1980 (Ν. Καραπιδάκης, λης. 0 μοιραίος έρωτας της Α. Ουέβιλ με τον Τ. Χιουζ (Κ. Δαφέρμου, Το Βήμα της Κυριακής, Καθημερινή της Κυριακής, 30.12.07) 9.12.07) Ζουμπουλάκης Σταύρος: Στη σκηνή του κόσμου (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή της Κυριακής, Πετρίδου-Καππάτου Σοφία: Από τον Πόντο στην 2.12.07, Κ. Βούλγαρης, Αυγή της Κυριακής, Κεφαλλονιά (Γ. ΜπαοκόΖος, Εξπρές της Κυριακής, 2.12.07) 2.12.07) ΛαΤου Αγγελική (επιμ.): Οικονομική Ιστορία του Βυ­ Monk Ray: Βίττγκενοτάιν (Γ. Παπασωτηρίου, Η ζαντίου από τον 7ο έως τον 15ο αιώνα (Γ. Νικο­ Βραδυνή, 29.12.07) Simpson Mark: Άγιος Moriissev (Μ. Μαρκουλή, Τα λάου, Καθημερινή της Κυριακής, 16.12.07) Στεφανάκης Δημήτρης: Μέρες Αλεξάνδρειας (Τ. Νέα. 8.12,07) Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 9.12.07! ΜΕΛΕΤΕΣ Georgelin Herve: Σμύρνη (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, Ινστιτούτο Worldwatch (συλλογικό έργο): 2007 η 12/07) ‘κατάσταση του κόσμου (Μ. Μοδινός, Ελεύθερος Gombrich Ernst: Μικρή ιστορία του κόσμου (β. ΚαΤύπος της Κυριακής, 2.12.07) νέλλης, Ελεύθερος Τύπος της Κυριακής, 2.12.07) Κοπιδάκης Μιχόλης: Θάλαττα, θόλαττα! (Γ. ΧρυHaldon John: Βυζάντιο, μια ιστορία (Δ. Μουσμούσανθόπουλος, Αντί, 7.12.07) της, Ιστορία, 12/07) Κωστόπουλος Δημήτρης: Ο Νταβέλης στο Σικάγο Hughes Bettany: Η ωραία Ελένη, θεά ηριγκίπιοσα, ΙΑ. Δανιήλ, Αντί, 7,12.07) εταίρα (Δ. Μουσμούτης, Ιστορία 12/07) Λάξος Χρήοτος: Η περιπέτεια της τεχνολογίας Prevas John: Η κάθοδος των μυρίων (Η. Μαγκλίστην αρχαία Ελλάδα (Α. Παναγόπουλος, Καθημε­ νης, Καθημερινή της Κυριακής, 9.12.07) ρινή, 11.12.07) Resnick s. - Wolff R.: Ταξική θεωρία και Ιστορία. Μουλλάς Παναγιώτης: 0 χώρος του εφήμερου. Καπιταλισμός και Κομμουνισμός στην ΕΣΣΔ (0, Στοιχεία για την παραλογοτεχνία του 19ου αιώνα Τσακίρης, Αυγή της Κυριακής, 2.12.07) (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή της Κυριακής, 23.12.07) Runciman Steven: Η ιστορία των Σταυροφοριών Μπλουμ Χάρολντ: ο δυτικός κανόνας (Κ. Γεωργου(Δ. Μουσμούτης, Ιστορία, 12/07) σόηουλος, Τα Νέα, 29.12.07) Σαμουήλ Αλεξάνδρα: 0 Παλαμάς και η κρίση του Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΑ στίχου (Γ. Μπαλούρδος, Αντί, 21.12.07) Δόικος Παύλος - Μαγκλάρα Ελένη: Πρακτικός οδη­ Σμιθ Μάικλ Λιουέλιν: Αθήνα, πολιτιστική και λογο­ γός διαχείρισης ευρωπαϊκών, προγραμμάτων (Α. τεχνική ιστορία (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, Κλειδαρά, Βραδυνή, 8.12.07) 9.12.07) Κουνενάκη-Χατξηνικολάου Ειρήνη: Αναζήτηση Σολωμός Διονύσιος: Έργα ποιήματα και πεζά απασχόλησης (Α, Κλειδαρά, Η Βραδυνή, 1.12.07) (επιμ,- εισαγ. - σχόλια: ΔημήτρηςΔημηρούλης (Ν. Μπέργκερ ΣούΖαν - Κέντρο Βιομηχανικής Απόδο­ Παρίσης, Αυγή της Κυριακής, 23.12.07, Δ. Μου-

162

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

[ δ ι α β α ζ ω Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

σμούτης, Διαβάζω, 12/07) Cannadine David (επιμ.): Τι είναι Ιστορία σήμερα; (Δ. Σωτηρόπουλος, Καθηρερινή της Κυριακής, 2.12.07) Cunliffe Barry: Οι αρχαίοι Κέήτες (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 23.12.07) Foster Hal - Krauss Rosalind - Bois Yve Alain Buchloh Benjamin: Η Τέχνη από το 1900 (K. Παπανικολάου. Διαβάζω, 12/07) Tadie Jean Yves: Το μυθιστόρημα στον εικοστό αιώνα (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 23.12.07) Φ ΙΛΟ ΣΟ Φ ΙΑ

Άλπερ Μάθιου: Ο θεός στονεγκέφαήο (Α. Νταραδήμου. Εήεύθερος Τύπος της Κυριακής, 30.12.07) Λάο Τσε: Γόο Τε Τσινγκ (Ν. Μποκουνόκης, Το Βήμα της Κυριακής, 23.12.07) Πλάιων (οπόδοση: Τάκης θεοδωρακόπουήος): Η δίκη του Σωκράτη, Ευθύφρων, Αποδογία, Κριτών

]

(Β. Παπαβασιήείου, Τα Νέα, 22.12.07) Ράσσεή Μπέρτραντ: Η φιδοσοφική μου εξέήιξη (X. Χρυσόπουλος, Εήεύθερος Τύπος της Κυριακής, 30.12.07) ΠΟ ΛΙΤΙΚΗ

Λούλης Γιάννης: Η μάχη του 2007, η διαδρομή, η κόήπη, οι προοπτικές (Ν. Μπακουνάκης, Το Βήμη της Κυριοκής, 2.12.07) Νταλ Ρόμπερΐ: Περίποήιτικής ισότητας (0. Σαμαρτζής. Καθημερινή της Κυριακής, 9.12.07) Harneker Marta: Πραγματοποιώντας το Αδύνατο (Γ. Γιαννακοπούλου, Αυγή της Κυριακής, 16.12.07) Hobbes, Locke, Rousseau, Kant, Hegel: Θεωρίες της Ποήιτικής και του Κράτους (0. Βασιλείου, Κα­ θημερινή της Κυριακής, 9.12.07) Kupchan Charles: Το τέήος της αμερικανικής επο­ χής (Β. Μαγκλάρας, Καθημερινή της Κυριακής, 30.12.07) Obama Barack: Τοήμώ να εήπίζω (Α. Πελώνη, Τα

To Ι998 ενώσαμε τις δυνάμεις μας με τον φιλόδοξο στόχο, να δημιουργήσουμε μία εταιρεία ΠΡΟΤΥΠΟ στο χώρο του χαρτιού! Σήμερα η

ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ - ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗ

καθιερώνεται σε

στην κατηγορία της, με σημαντικά μεγέθη πωλήσεων, πρότυπες ιδιόκτητες εγκαταστάσεις και εξειδικευμένα συστήματα logistics - μηχανογράφησης.

Είμαστεπερήφανοι γιατους ανθρώπους και την οργάνωσή μας, που μας βοήθησανναπετύχουμε όλα αυτά. Με μεθοδικά βήματα κατακτάμε το στόχο μας, δηλαδή να προσφέρουμε σε εσάς, τους πελάτες μας, προϊόντα και υπηρεσίες που ικανοποιούν απόλυτα τις ανάγκες σας. Για μας καταξίωση είναι να παραμείνουμε η πρώτη σας επιλογή... σε φύλλο και ρολό χαρτί!

ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ - ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕΒΕ ®

...εμείς καμαρώνουμε γι’ αυτό που γίνεται μέοα!

2 1ο χλμ. Ε.Ο. Αθηνών - f Τηλ.: 2Ι0 62 47 Ι00 http://www.AnGpaper.gr ·

δ ι α β α ζ ω

]

Ι Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

Νέα, 112.07, Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα της Κυ­ ριακής, 9.12,07) . ΛΕΥΚΩΜ ΑΤΑ

Κατσίγερας Μιχάλης: Ελλάδα 20ος αιώνας. Οι φω­ τογραφίες (Γ. Γουλιέλμος, Καθημερινή της Κυρια­ κής, 23.12.07) Λαφόν Μαρία: Σοβιετικές αφίσες από τη συλλογή Σέργκο Γκργκοριάν (0. Σελλά, Καθημερινή της Κυ­ ριακής, 2.12.07)

Εγγονόπουλος Νίκος: Σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο 1937-1965 (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυ­ ριακής, 9.12. 07)

Συλλογικό - Ομάδα Έρευνας της Ιστορίας της Αθηναϊκής Συγκοινωνίας: Από τα παμφορεία οτο Μετρά (Κ. Οικονομάκου, Ελεύθερος Τύπος της Κυ­ ριακής, 2.12.07) Bollmann Stefan: Επικίνδυνες οι γυναίκες που δια­ βάζουν. Γυναίκες αναγνώοτριες στη ζωγραφική και ατη φωτογραφία (Ε. Πασαμιχάλη, Ελεύθερος Τύπος, 28.12.07) Pernot Hubert: Εξερευνώντας την Ελλάδα, φωτο­ γραφίες 1898-1913 (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή της Κυριακής, 2.12.07, Μ. Αδαμοπούλου, Τα Νέα, 4.12.07, Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα της Κυριακής, 16.12.07, Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 22.12.07)

Σηφάκης Γρηγόρης: Μελέτες για το Αρχαίο Θέα­ τρο (Γ. Ανδρεάδης, Αυγή της Κυριακής, 23.12.07)

Κυριόπουλος Γ. - Οικονόμου X. - Σουλιώτης Κ. (επιμ.): Υγεία και υπηρεσίες υγείας στα Βαλκάνια (Α. Κλειδαρά, ΗΒραδυνή, 22.12.07) Πρωτοπαπαδάκης I. Ν.: Γνωστό ονόματα, άγνω­ στες ιστορίες (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυρια­ κής, 23.12.07)

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

ΘΕΑΤΡΟ

Σχαμπολίδης Νικόλαος - Σωτηρακοπούλου Πέγκυ: Αιγαίου κύματα (X. Κιοσσέ, Το Βήμα της Κυριακής, 2.12.07)

Κ Ο ΙΝΩ ΝΙΑ - ΚΟ ΙΝΩ ΝΙΟ ΛΟ ΓΙΑ

164

Σκοπούλη Γεωργία: Αυτές που γίναν ένα με τη γη (X. Μαυρομάτης, Απογευματινή της Κυριακής, 16.12.07) Σταβέρης Ηλίας: Δέκα χρόνια στον αστερισμό της βίας, 6 Μάρτη 1945-21 Μάη 1955 (Π. Τριγάζης, Αυ­ γή της Κυριακής, 30.12.07) Τολμάιν Όλιβερ: RAFΑυτό ήταν για μας απελευθέ­ ρωση (Α. Πελώνη, Τα Νέα, 1.12.07)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ

Κόλλβιτς Καίτε: Ημερολόγια και γράμματα (Ε. Γκίκα, Έθνος Κυριακής, 9.12.07) Τριαντάφυλλου Σώτη: /Ιος ΆντζελεςΙΑ. Μπομπούλα, ΗΒραδυνή, 8.12.07) Bjorkman Stig (επιμ.): Ο Γούντι Άλεν για τον Γούντι Άλεν (Σ. Νικολάίδου, Τα Νέα, 22.12.07) ΑΛΛΗΛΟ ΓΡΑ Φ ΙΑ

Κριαράς Εμμανουήλ: Αλληλογραφία. Επιστολές λογιών του εικοστού αιώνα (Ν. Τριανταφυλλόπουλος, Καθημερινή, 18.12.07) Παναρέτου Αννίτα: Η παρηγοριά των επιστολών σου, Ευανθία Καϊρη - Ελισάβετ Μαρτινέγκου (Κ. Κουνινιώτη, Πελοπόννησος, 2.12.07) Π. Κ. Ενεπεκίδης: Γράμματα προς τη Βιέννη 18421843 (Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 12/07)

VatSyayana: Κάμα Σούτρα, το εγχειρίδιο του έρω­ τα (Μ. Χαρτουλάρη, Τα Νέα, 22.12.07)

Μ ΟΥΣΙΚΗ

Μ ΑΡ ΤΥ ΡΙΑ

Νταϊφά Λόλα: Μουσικοί διάλογοι (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 9.12.07)

Δέλτα Πηνελόπη: Αναμνήσεις 1940 (Δ. Χομλιαράκης, Το Βήμα της Κυριακής, 2,12,07) ΜπενάςΤάκης: Της Δικτατορίας 1967-1974 (Α. Ρήγος, Αυγή της Κυριακής, 2.12.07) 0. Τζ. Σίμπσον: Αν εγώ το έκανα (Π. Τατοόπουλος, Τα Νέα, 22.12.07)

Κτιστάκη Σταυρούλα: Δημοσιοϋπαλληλικό Δίκαιο και ΕΣΔΑ (Α. Κλειδαρά, Η Βραδυνή 15.12.07)

Ραμίρες Γκλόρια Μουνιός: EZLN η φωτιά και ο Πά­ γος (Σ, Κακουριώτης, Αυγή της Κυριακής, 30.12.07)

Buford Bill: Καυτό, οι περιπέτειες ενός μαθητευόμενου σεφ (Κ. Δαφέρμου, Το Βήμα της Κυριακής, 23.12.07)

ΔΙΚΑΙΟ

ΓΑ ΣΤΡ Ο Ν Ο Μ ΙΑ

ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ Ό λη η Α λ ή θεια γ ια το υ ς Πρ ώ τους «Α ιρ ετικ ούς» του Χ ρ ισ τια ν ισ μ ο ύ S E A N M A R T IN Εισαγωγή: Κ ω ν σ τα ν τ ίν ο ς Θ. Ζ ά ρ ρ α ς Δ ρ . Θ.

Η ΝΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΚΑΣΙΚΟ ΠΕΔΙΟ E R V IN LA S Z L O Σελίδες: 176, Τιμή: «15,80

Σελίδες: 176, Τιμή: «15 Ο Γνωστικισμός απ οτελεί μέχρι σ ήμερα ένα ζήτημα αμφιλεγόμενο, σχεδόν ταμπού για την επίσημη Εκ­ κλησία. Τα Γνωστικά κινήματα αναπτύχθηκαν του ς πρώτους αιώνες μ.Χ. και έγιναν η κυρίαρχη μορφή του Χριστιανισμού. Εντούτοις, επειδή ορισμένες από τις πεποιθήσεις τους προ­ έρχονταν από τα αρχαία Μ υστήρια τη ς Ε λλάδας και τη ς Ρώμης, τα κινήματα αυτά θεωρήθηκαν αιρετικά από την πρώτη Εκκλησία. Στο βιβλίο αυτό ο Sean Martin (συγγραφέας των best seller The K nigh t Templar, Alcem y, The Cathars) αποκαλύπτει τη μακρόχρονη και άγνω στη ιστορία του Γνωστικισμού, τις πεποιθήσεις των Γνωστικών, τους λόγους που κυνηγήθηκαν μέχρι εσχάτων από την επίσημη Εκκλησία, πώς κάποιες ομάδες επιβίωσαν μέχρι σήμερα και ποιοι επηρεάστηκαν από το Γνωστικισμό ανά τους αιώνες.

ΠΩΣ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΟΠΩΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΙΝΑΙ Δ Α Λ Α Ϊ ΛΑΜ Α | Μετάφραση - Σχόλια: Ε υ σ τά θ ιο ς Λ ια κ ό ττο υ λο ς Σελίδες: 192, Τιμή: «16 Ο 14ος Δαλάι Λάμα, στο καινούριο του αυτό έργο, εμπλουτισμένο από προσωπικές του εμπειρίες, εξηγεί πώς η αυτογνωσία είναι ένα ση­ μαντικό βήμα στο δρόμο προς τη Φώτιση και αποκαλύπτει διαχρονικές τεχνικές που μπορούν να μας βοηθήσουν να αποβάλουμε τις ψευδαισθήσεις για τον εαυτό μας. Μ ε την καθοδήγηση και την ενθάρρυνσή του μπορούμε να αγκαλιάσουμε την πραγματικότητα σε ένα πιο αυθεντικό επίπεδο ύπαρξης και να δούμε τον εαυτό μας όπως είναι στ1αλήθεια. Το βιβλίο διερευνά το πώς κανείς μπορεί να αδειάζει από τις σκέψεις του και από όλα όσα ξέρει, και πώς μέσω της επίγνωσης και του διαλογισμού να ξεπεράσει την αδιαφορία και να εμβαθύνει στη συνειδητή αγάπη.

Σοφ οί και μυστικιστές από τα πανάρχαια χρόνια υποστήριζαν ότι υπάρχει ένα κοσμικό πεδίο που συνδέει τα πάντα, ένα είδ ος δια­ χρονικού και αιώνιου αρχείου στο οποίο είναι καταγραμμένα όλα όσα έχουν συμβεί ποτέ στο σύμπαν. Το πεδίο αυτό ονο­ μάζεται Ακασικό Αρχείο. Πρόσφ ατες ανακαλύψεις δείχνουν ότι το Ακασικό Αρχείο είναι π ραγματικότητα και αντισ τοιχεί στο πεδίο zero-point των επιστημόνων. Στο βιβλίο του αυτό, διεθνές best-seller, ο Έρβιν Λάζλο, ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες και σ τοχασ τές του καιρού μας (καθηγητής σε Σορβόννη, Γέηλ, Πρίνστον κ.α.), αποκαλύπτει τα ουσια στικά στοιχεία αυτού του Συμπαντικού Πληροφοριακού Αρχείου και σ υνθέτει μια Ολοκληρωμένη Θεω ρία των Πάντων - το μεγάλο όνειρο όλων των σοφών, από τον Αϊνστάιν μέχρι τον Χώκινγκ.

Η ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ ΕΛΕΝΗ ΔΡΑΓΩΝΑ Χ Ρ Η Σ Τ Ο Σ Ζ .Κ Ω Ν Σ Τ Α Σ Σελίδες: 304, Τιμή: «17,50 Η Α ρχ αιοελληνική Β ίβλος τω ν Ν ε­ κρώ ν είνει το πρώτο και μοναδικό βιβλίο στη νεοελληνική γραμματεία που επιχειρεί να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία, τους μύθους και τις πεποιθήσεις τη ς Αρχαίας Ελλάδας για το μεγάλο θέμα του θανάτου. Μ εταξύ άλλων περιλαμβάνονται: • Τοπογραφία του Κάτω Κόσμου · Νεκυομα ντεία· Τόποι Ταφής • Αχέροντας και Αδης · Πλάσματα του Σκότους και η Λατρεία του Άδη · Μάγισσες τη ς Αρχαίας Ελλάδας · Πυθαγόρειοι · Ορ­ φικοί · Τρόποι Επικοινωνίας με τον Κάτω Κόσμο · Εγκοίμηση · Κατάβαση στον Κόσμο των Σκιών · Ειδικές Ψυχοτρόπες Τροφές • Νεκρομαντεία · Επίκληση των Πνευμάτων · Επιστροφή από τον Άδη · Ταφικά Έθιμα · Μυστική Τέχνη του Θανάτου πριν το Θάνατο.

Λώ οπ Μ α ο ν α ο ίτη 13, 5 4 6 2 2 Θ ε σ σ α λ ο ν ίκ η , Τηλ,: 2 3 1 0 2 2 6 1 6 6 , w w w .m e ta e k d o tik i.g r

Ιστορίες για διάβασμα Μάκης Πανώριος

10 0

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Σ

ύμφωνα με τη βαρύνουσα γνώμη έγκριτων θεωρητικών, μελετητών, αναλυτών και βα­ θυστόχαστων κριτικών της λεγάμε­ νης δημιουργικής γραφής, η λογοτε­ χνία χωρίζεται σε υψηλή και χαμηλή, σε σοβαρή και φαιδρή, σε σπουδαία και σε ασήμαντη και γενικώς σε λο­ γοτεχνία και... «παραλογοτεχνία». Χαρακτηρισμός εξαιρετικά ύποπτος, αν όχι ανόητος και μάλλον βλακώ­ δης. Οφείλεται, κατά κύριο και ου­ σιώδη λόγο, στην πρόθεση «παρά», η οποία επισ τρατεύεται, προκειμένου να προσδώσει βαρύτητα και ποιότητα, να προσδιορίσει και να αξιολογήσει το λογοτεχνικό φαινόμε­ νο ως έργο τέχνης. Αλλά και όχι μό­ νο. Διότι, προσδίδοντας μια πιο, εντός εισαγωγικών, φιλοσοφική διά­ σταση στη χρήση της, της προθέσεως πάντα «παρά» εννοώ, άνετα μπορώ -δεν μπορώ;- να σκεφτώ και να υποστηρίξω, επιστρατεύοντας τη δυναμικότητα και την εσωτερική σημασία των λέξεων πάντα, ότι υπάρχουν -γ ια τί όχι;- άνθρωποι και «παράνθρωποι», αν μου επιτρέπετε το νεολογισμό. Φυσικά οι πάντες, αν και κάποιοι εξαιρούνται, θα εκραγούν, χαρακτηρίζοντας την άποψη άκρως άκομψη και μάλλον ατυχή, εν­ δεχομένως και φασιστική. Όμως, όπως όλοι γνωρίζετε, μερικοί υπο­ στηρίζουν ότι υφίσταται, ε π ί παραδείγματι, αρία, δηλαδή «καθαρή» φ υ­ λή, ας πούμε, και εβραϊκή, δηλαδή «βρώμικη», ας πούμε. Ό που, σύμ­ φωνα με την άποψη αυτή, η μεν πρώτη είναι το κάλλος της δημιουρ­ γίας, ενώ η δεύτερη ο... κάλος. Και φυσικά πρέπ ει να τον εκριζώσουμε

διά παντός από το υπόλοιπο υγιές σώμα της ανθρώπινης δημιουργίας. Μάλιστα. Ωστόσο, κατά παράδοξο τρόπο, όπως και πάλι γνωρίζετε, ένα από τα ωραιότερα, αν όχι πιθα­ νώς το ομορφότερο, και όχι μόνο, παθητικό ποίημα - ωδή - ερωτικό τραγούδι όλων των αιώνων είναι γραμμένο από τον εν λόγω προαναφερθέντα... κάλο -σκουπίδι της δη­ μιουργίας. Σ ιρ Χ α σ ιρ ίμ ο τίτλος του στα εβραϊκά. Και μεταφρασμένος στα ελληνικά: Ά σ μ α Α ο ρ ά τ ω ν . «Φίλησέ με με των χειλιών σου τα φιλιά, γιατ' η αγάπη σου είναι πιο γλυκιά κι απ' το κρασί ακόμη, πιο ευωδιαστή κι απ' τα μεθυστικά αρώματα, τ' όνομά σου χυμένο μύρο, γι' αυτό και σε ζηλεύουν τα κορίτσια και τ' αγό­ ρια σε ποθούνε, μικρή δορκάδα, άν­ θος απ' τους κέδρους του Λιβάνου», σε ελεύθερη μετάφραση... Κι έτσι συ­ νεχίζει, με τον ένα στίχο ωραιότερο και μουσικότερο από τον άλλο. Το έγραψε ο βασιλιάς Σολομών για την ωραία Σουλαμίτιδα. Αλλά ώς εδώ. Ούτως ή άλλως, μπο­ ρεί και να μην έχει νόημα και, βέβαια, δεν ταιριάζει και στο όμορφο κλίμα της βραδιάς. Θέλω, απλώς, όπως λένε, να τοποθετηθώ αμέσως. Και να τονίσω με ιδιαίτερη έμφαση ότι δεν υπάρχει «παραλογοτεχνία». Υπάρχει μόνο λογοτεχνία. Που, αν γράφεται καλά, είναι φυσικά καλή, και για να το θέσω σχετικά απλουστευμένα, αν γράφεται κακά, είναι βέβαια κακή. Κάκιστη. Δηλαδή χείριστη, δηλαδή για τα σκουπίδια. Διότι -επανέρχο­ μαι στο εσωτερικό αυτής της ύπο­ πτα, επαναλαμβάνω, παρασκευα­ σμένης καραμέλας, την οποία και

ονόμασαν «παραλογοτεχνία»- υποκρόπτεται ύπουλα η προαναφερθείσα φασιστική επιλεκτικότητα, αν όχι και μια ελιτίστικη αλαζονική υπερο­ ψία ως προς τη θεματογραφία και τα είδη. Εκεί μέσα, λοιπόν, στον πυ­ ρήνα αυτής της κακόγευστης καρα­ μέλας, έχουν στριμώξει την επιστη­ μονική φαντασία, τη λογοτεχνία τρό­ μου, το γκοτίκ ρομάν, το γκρόιν γκινιόλ, το φάνταζι, το περιπετειώδες, το αστυνομικό, την ηρωική φαντα­ σία, ακόμη και το παραμύθι. Φυσικά, πρόκειται περί εντελώς ανόητης έως και βλακώδους, θα έλεγα, απόψεως. Διότι στην πολυφωνία, που είναι και το κύριο, το ουσιώδες χαρακτηριστι­ κό της λογοτεχνίας, δεν υφίσταται θέμα... θέματος, θεματικής εννοώ, ούτε βέβαια συμβό­ λων, αλλά πολύ απλά η λογοτεχνική διαπραγμάτευσή τους. Επιτρέψτε μου, παρα­ καλώ, να τοποθετηθώ και πάλι με ανάλογα επιχειρήμα­ τα επ' αυτού. Λοιπόν, τα ωραιότερα κείμενα ηρωικής φαντασίας όλων των εποχών -κι αυτό, φυσικά, δεν είναι καθόλου σοβινιστικό, πιστέψτε με, ο χρόνος τα έχει καταξιώσει ως τέτοια- είναι η Ιλιά δ α και η Ο δ ύσ σ εια , του Ομήρου, και, φυσικά, η γοη­ τευτική, ανεπανάληπτη Φ υ λ λ ά δ α το υ Μ ε γ α λ έξ α ν τρ ο υ . Έπονται τα εν λόγω... έπη: η Α ιν ειά δ α , η Μ α χ α μ π χ α ρ ά τα , το Έ π ος το υ Γκιλγκαμές, το Έ π ος το υ Α ρ θ ο ύ ρ ο υ κα ι τω ν Ιπ ­ π ο τ ώ ν τ η ς Σ τρ ο γ γ υ λή ς Τ ρα π έζη ς, το Άσμ α το υ Ρ ολάνδου, ο Χ αμ ένος Π α ­ ρ ά δ εισ ο ς , κι άλλα πολλά, πάρα πολ­

λά, εξίσου γοητευτικά. Γοτθικό μυθι­ στόρημα τώρα εις τα καθ' ημάς, πο­ λύ πριν διαμορφωθεί ως τέτοιο από τον Χόρας Γουόλπολ στη γενέτειρά του γηραιό Αλβιόνα με το οριακό μυ­

θιστόρημά του, Το Κ ά σ τρ ο το υ Ο τρ ά ν το , εκεί γύρω στα 1764, υπό μορφή δημώδους ποιήσεως, Το Τραγούδι το υ ν εκ ρ ο ύ α δ ερ φ ο ύ , Του Γιοφ υρ ιού τ η ς Ά ρ τα ς , τα λαϊκά βυζαντινά μυθι­

στορήματα και πλήθος άλλα που τα συναντούμε στις παραλογές της δη­ μοτικής ελληνικής ποίησης και διά­ σπαρτα στο σώμα της ελληνικής λο­ γοτεχνίας γενικότερα. Κι όσο για την επιστημονική φαντασία ως έντεχνο, λογοτεχνικό είδος, πολύ πριν το δια­ μορφώσουν ως τέτοιο ο Βερν και ο Ουέλς, μας την παρέδωσε ο πλέον χαριτωμένος εκπρόσωπός της, ο Λουκιανός απ' τα Σαμόσατα, με τα δύο αρχετυπικά του ανεπανάληπτα μυθιστορήματα, τον Ικαρ ομ ένπ τπ ο,

Γκάι Μπούβμπι Ολέβριο Πείραμα

και τ η ν Α λη θινή ισ το ρ ία . Και βέβαια ο πρώτος αναρχικός επιστήμονας, κα­ τασκευαστής ανθρώπου από νεκρή ύλη, πριν το επιχειρήσει η Μέρι Σέλεϊ, στο εργαστήριο του δόκτορος Φρανκενστάιν, είναι ο Ιεχωβά των Εβραίων, όπως γνωρίζετε όλοι από την πρώτη τάξη κιόλας του δημοτι­ κού σχολείου, ο παντογνώστης θεός του σύμπαντος, που κατοικοεδρεύει στο κέντρο της εβραϊκής μυθολογίας. Και τώρα, αν κανείς από σας, κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, γνωρίζει ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1 0 7

[

δ ι α β α ζ ω

ΥΠΕΡ

ΤΗΣ

] ( Π Α Ρ Α ) Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α Σ

ωραιότερο και πιο συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από τον Ο ιδ ίπ ο δ α Τ ύ ρ α ν ν ο , του Σοφοκλή,

γιατί εγώ δεν γνωρίζω, ας μας το πει... Αλλά σταματώ, διότι ο κατάλογος θα τραβούσε σε απίστευτο μάκρος και δεν είναι αυτή η πρόθεσή μου. Στα­ ματώ επίσης και για έν α ν άλλο λόγο, κι όχι, βέβαια, διότι κινδυνεύω να κατηγορηθώ, που έχω ήδη κατηγορηθεί, ότι μεταβαπτίζω, λέει, τα αλλοειδή -κάποτε επιτέλους, σχετικοί και άσχετοι, λογοτεχνίζοντες και μη, φιλολογίζοντες και μη, διανοουμενίζοντες και μη, θεωρητικοί, κριτικοί και δημοσιογραφίσκοι που ασχολούνται περί τα λογοτεχνικά και έχουν αναλάβει τα τελευταία χρόνια να μας φωτίσουν περί το είδος, οφείλουν, μια και αρέσκονται σε βαρύγδουπες κατηγοριοποιήσεις και τιτλοποιήσεις, να αποκαλούν τα είδη με το πραγματικό όνομά τους- αλλά γιατί απόψε βρισκόμαστε εδώ για να υπο­ στηρίξουμε λογοτεχνικά κείμενα που προσφέρουν την απόλαυση της ανάγνωσης, μέσω της γοητευτικής ιστορίας που μας αφηγούνται με -γ ια τί όχι;- τη γοητευτική γραφή τους. Και να πούμε ακόμη ότι τα εν λόγω κείμενα τολμούν εκεί που η «άλλη λογοτεχνία» είτε αδιαφορεί εί­ τε παραβλέπει είτε απαξιεί είτε αρκείται, ακόμη και στις «υψηλότερες» στιγμές της, να αποτυπώνει ή να φωτογραφίζει ή να αντιγράφει το σύγχρονο περιβάλλον και τους κα­ τοίκους του. Το γεγονός είναι βέβαια εξαιρετικά ενδιαφέρον, όμως εμπε­ ριέχει κατά βάθος μια επίστρωση ιστορικής, μάλλον επιφανειακής, κα­ ταγραφής της πραγματικότητας και της προβληματικής της, τις οποίες, ωστόσο, διεκπεραιώνουν συνήθως αποτελεσματικότερα τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας. 168

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Η «άλλη λογοτεχνία», η ομογάλακτη λαϊκή αδελφή της, όπως ήδη είπα πριν λίγο, τολμά, ενίοτε υπερβαίνοντας τα επίπλαστα όρια, εξ ου και το «ανίερο», το «προκλητικό», το «βλάσφημο», το «αναρχικό» γενικά που συχνά-πυκνά της προσάπτουν, εκεί που αυτή απλώς κωφεύει. Ωστόσο, πέρα απ' αυτούς τους χα­ ρακτηρισμούς, οι οποίοι κατά βάθος λειτουργούν ως έπαινός της, η αλή­ θεια είναι ότι η «παραλογοτεχνία» αντεπιτίθεται στο χάος, υψώνει φω­ νή, επιχειρεί την εκπόρθηση του αγνώστου, κρούει «απαγορευμένες» θύρες, εισβάλλει στο άδυτο, συνδια­ λέγεται με τη σιωπή και συχνά πυ­ κνά, δραπετεύοντας από το παρόν, εκτινάσσεται στο μέλλον. Και μας λέει, ενίοτε με έντονη επιθετική φω­ νή: «Ορίστε, να πώς το καταντήσα­ τε με τις πρακτικές σας, τις συμπερι­ φορές σας και τις πολιτικές σας σκο­ πιμότητες». Ενδεχομένως, οι εικόνες που σχεδιάζει για να καταθέσει τις τολμηρές συλλήψεις της να μοιάζουν παράλογες ή ακόμη και σουρεαλιστι­ κές. Στο υπόγειό τους, όμως, ενυ­ πάρχει η εφιαλτική ύλη της αλήθειας απ' την οποία και αναδύεται η δυσο­ σμία της. Κι αυτή είναι που έχει τε­ ράστια σημασία. Μπορείτε να την ανιχνεύσετε και να την οσφρανθείτε στους προαναφερθέντες Βερν και Ουέλς, στον Γεβγκένι Ζαμιάτιν, στον Σέρινταν Λε Φανού, στον Τζορτζ Όργουελ, στον Τόμας Μουρ, στον Φράνσις Μπέικον, ακόμη και στον Τόλκιν, ακόμη-ακόμη και στην κυρία Ρόουλινγκ... Οι περισσότεροι εξ αυ­ τών, αν όχι όλοι, μπορεί να μην κα­ τατάσσονται επακριβώς στους κα­ ταλόγους της «παραλογοτεχνίας», αλλά με κάποιο κομψό τρόπο οι κύ­ ριοι κύριοι μελετητές τούς θεωρούν «εύκολους»· τους αναγνωρίζουν βε­ βαίως κάποιες ιδέες, αλλά όχι λογο-

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ΥΠΕΡ

τεχνική ποιότητα. Εμμέσως πλην σ α ­ φ ώ ς , τ ο υ ς θεωρούν παραλογοτέ­ χνες. Λοιπόν, εγώ προσωπικά, ανή­ κω στους πιστούς οπαδούς τους. Μου λένε και οι πρόγονοί τους και οι επίγονοί τους και οι σύγχρονοι συνε­ χιστές τους κάτι που δεν μου λέει κα­ νένας Κ ώ δικα ς Ν τ α Βίντσι, καμία θεί­ α του Αρταξέρξη, κανένας ανιψιός του Ναβουχοδονόσορα, καμιά γιαγιά του φαραώ Ραμσή, κανένας τριτοξάδερφος του Ντάντε Αλιγκέρι, ο οποί­ ος τελευταία έχει μεταμορφωθεί σε Ηρακλή Πουαρό και Σέρλοκ Χολμς από την εμπορευματική σκοπιμότη­ τα -προτιμώ αναμφισβήτητα τους αυθεντικούς- ούτε ο δέκατος τρίτος ή ο δέκατος πέμπτος ή ο εικοστός τρίτος φίλος του Ιούδα, πολύ περισ­ σότερο το μυστικό του ευαγγέλιο, γραμμένο απ' αυτόν ή από κάποιον άλλον απόστολο, κανένας ναΐτης ιπ­ πότης και, φυσικά, καμιά μαμά από τα δυτικά προάστια ή κάποια κυρία που χορεύει μπλουζ στη Μύκονο... Ή , μάλλον, για να είμαι απόλυτα ει­ λικρινής, ναι, μάλιστα, μου λένε: «Εί­ μαστε αυτό που είμαστε. Είναι θέμα γούστου. Και γενικότερης λογοτεχνι­ κής κουλτούρας. Γι' αυτό εξάλλου έ­ χουμε κι επιτυχία. Και λέγε εσύ ό,τι θέλεις...» Ως εκ τούτου, λοιπόν, οφείλω χάριτες από καρδιάς στις εκδόσεις Ηλέκτρα, και στο φίλο ποιητή Γιώργο Μπλάνα που οργάνωσαν την ερεθι­ στική σειρά υπό το γενικό τίτλο Ισ το ­ ρ ίε ς γ ια δ ιά βα σ μ α , χαρακτηριστική της ευαισθησίας τους. Διότι οι ιστο­ ρίες για να διαβαστούν πρέπει να ερεθίζουν, να γοητεύουν, να συναρ­ πάζουν, και πρέπει, βέβαια, να προκαλούν κατά την ανάγνωσή τους απόλαυση. Και η λαϊκή λογοτεχνία, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος της, αυτή τη σχεδόν αισθησιακή απόλαυση προσφέρει. Αλλά και κάτι

ΤΗΣ

( Π Α Ρ Α ) Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α Σ

]

άλλο ακόμη: Το τολμηρό, αγωνιώδες βλέμμα στο υπαρξιακό μυστήριο που έχει γεννήσει τον δημιουργό. Και, βέβαια, στα άγνωστα, παράξε­ να, μυστηριώδη, αλλόκοτα και ονει­ ρικά τοπία της φαντασίας του, απ' τα οποία έχει αντλήσει το θαυμαστό υλικό του, που ενίοτε τα διαπραγμα­ τεύεται, τα τεχνουργεί και τα καλ­ λιεργεί, ώστε να παραχθούν άνθη με σπάνιο, εξωτικό μερικές φορές και μεθυστικό άρωμα. Μ ια γοητ ε υ τ ικ ή α ν θοδέ­ σμη από τέτοια λουλού­ δια είναι και οι πέ­ ντε πρώ­ τοι κομ­ ψ ό τατο ι τ όμοι που προ­ σφ έρουν οι εκδό­ σεις Ηλέκτρα. Πα­ νόδετοι, με ωραιότατο κάλυμμα, για την όμορφη εικαστική εμφάνιση των οποίων υπεύθυνη είναι η Αννα Λέκκα, αποδεικνύουν την αγάπη και το μεράκι, σπάνια υλικά για την εποχή μας, με τα οποία είναι κατασκευα­ σμένοι. Η θεματική τους ποικίλλει. Η συναρπαστική περιπέτεια συναντά την επιστημονική φαντασία, το μυ­ στηριώδες θρίλερ το ερωτικό δράμα, η σπαρταριστή κωμωδία το αστυνο­ μικό σασπένς. Κύριο χαρακτηριστικό όλων τους η αφηγηματική δεινότητα των συγγραφέων τους, ενώ τα πρό­ σωπα που κυκλοφορούν στα ελικοειδή μονοπάτια των αφηγουμένων ιστοριών, παρόλες τις ιδιομορφίες τους, δεν παύουν να είναι ανταναΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008 1< Ε> 3>

[

Δ I A B A Ζ Ο ] ΥΠΕΡ ΤΗΣ ( Π Α Ρ Α ) Λ Ο Γ Ο Τ Ε Χ Ν Ι Α Σ

Το παραπάνω κείμενο είναι η ομιλία του Μάκη Πανώριου στην εκδήλωση παρουσίασης της σχετικής σειράς των εκδόσεων ΗΛΕΚΤΡΑ

170

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

κλάσεις - είδωλα, κατά βάθος, του ανθρώπινου όντος το οποίο και προκάλεσε τη μυθιστορηματική περσόνα και διαπραγμάτευσή τους. Το ότι ευ­ τύχησαν να μεταγράφουν στη γλώσ­ σα μας από δόκιμους ποιητές, όπως ο Γιώργος Μπλάνας και ο Γιώργος Βέης -εξίσου εύσημα οφείλουμε και στους άλλους μεταφραστές, Σάντυ Παπαϊωάννου και Μιχάλη Παπαντωνόπουλο- αυτό είναι ένα επι­ πλέον θετικότατο στοιχείο υπέρ της σειράς, την έναρξη της οποίας εγκαι­ νιάζει Ο τρό μ ο ς το υ Λονδίνου, 1885, άγνωστου συγγραφέα, που μας συ­ στήνει τον πρόγονο του Μπάτμαν, οι περιπέτειες του οποίου εκτυλίσ­ σονται σ' ένα γραφικό, ομιχλώδες Λονδίνο. Στη συνέχεια, Η γ ια π ω ν έ ζι­ κη κ ο ύ κλα , 1898, του Τζον Λουθερ Λονγκ, που δεν είναι άλλη από τη γνωστή σε όλους μας Μαντάμ Μπάτερφλαϊ, στο δεύτερο βιβλίο της σει­ ράς, μας ταξιδεύει σε μια εξωτική Ια­ πωνία και στα άδυτα της ανθρώπι­ νης ψυχής. Λειτουργώντας ως λυρι­ κό, σπαραχτικό ποίημα, είναι ένας ύμνος στον έρωτα και το ωραιότερο κείμενο της σειράς, ένα πραγματικό κόσμημα λόγου. Να πούμε ακόμη, στο σημείο αυτό, ότι η ερωτική τρα­ γωδία της Κυρίας Πεταλούδας, που ενέπνευσε στον Πουτσίνι την αθάνα­ τη όπερά του, υπερβαίνει το μύθο της και αποκτά τη διάσταση τραγω­ δίας. Αντίθετα, ο κάτοικος του ο λ έ ­ θριο υ π ειρ άμ α το ς, 1899, του Γκάι Μπούθμπι, θα προκαλέσει ρίγη ανα­ τριχίλας, και όχι μόνο. Με θάρρος, τόλμη και αποφασιστικότητα μας ξεναγεί στο επιστημονικό εργαστή­ ριό του, εντός του οποίου, λίγα χρό­ νια πριν, η Μέρι Γούλστονκραφτ Σέλεϊ δημιούργησε το αθάνατο πλάσμα της. Τώρα, αυτός προσπαθεί με πιο σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους να νικήσει το θάνατο και το χρόνο. Ο

λεγόμενος τρελός επιστήμονας ο οποίος και θα κυριαρχήσει στα επό­ μενα χρόνια, στην επιστημονική φα­ ντασία, ορθώνει το ανάστημά του ενώπιον μας και ενώπιον της καρι­ κατούρας του θεού, υλοποιώντας τις πλέον αναρχικές-προοδευτικές φαντασιώσεις μας. Τη σκυτάλη, προκειμένου να πάρουμε μια ευφρό­ συνη ανάσα, παραλαμβάνει Ο '/Τρώ­ ας τη ς σ υμ φ ορά ς, 1896, του σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, που μας γνωρίζει το Ραταπλάν, το ιδιόμορφο άλογό του, όνομα με το οποίο θα βαπτίσει αργότερα τον πανέξυπνο σκύλο του ο Λούκι Λουκ. Τέλος, Ο φεγγαροπ οιός, 1896, του Ρόμπερτ Τσέιμπερς, μας οδηγεί σε μια μυθική και τρο­ μώδη Κίνα, προκειμένου να αντικρί­ σουμε, ιδίοις όμμασι, όπως λένε, τον κλασικό δικτάτορα που ονειρεύεται να κυριαρχήσει στον κόσμο επιστρα­ τεύοντας τη φρίκη και τον τρόμο. Τα ίδια όπλα εξάλλου θα χρησι­ μοποιήσουν και οι ανάλογοι λογοτε­ χνικοί κληρονόμοι του, ο Φου Μαντσού, του Σαξ Ρόμερ, ο Δόκτωρ No, ο Χρυσοδάκτυλος, του Γιαν Φλέμινγκ, αλλά και πολλοί άλλοι, αυθε­ ντικοί, εκτός λογοτεχνικής οικογέ­ νειας, τους οποίους και θα συνα­ ντήσουμε στους δρόμους της ιστο­ ρίας και του παρελθόντος και του παρόντος. Κυρίες και κύριοι, η λαϊκή λογοτεχνία μοιάζει με τα αγριολούλουδα. Την ομορφιά τους μπορείτε να την διαπι­ στώσετε και μόνοι σας, χωρίς τη βοήθειά μου. Εγώ, κλείνοντας, θέλω να ευχαριστήσω τις εκδόσεις Ηλέκτρα που μου έκαμαν την τιμή να παρουσιάσω τα πέντε συναρπαστι­ κά βιβλία που εξέδωσαν κι εσάς που με ακούσατε. ■ Q Μάκης Πανώριος είναι συγγραφέας

"£o δ υνα τό

τελευταίο μυθιστόρημα του μεγάλου Αλβανού

Ο ι εκδόσεις

Δ λΛ κ

#

I εκ δ ό σ ε ις V

μεταφράζουν:

Σπιρτόκουτο

α'ν « μ ε τ ρ η θ ε ί

με

την

Κερδίστε τον χρόνο σας διαβάζοντάς το. Θα σας αιχμαλωτίσει! f

Αντώνη

Δεσύλλα

Τ

α έργα τ β Λ πολλές γλώσ< έτυ χ α ν θ χής,προκαλωντας ; ευρωπαϊκών εφημερί

της χρονιάς καθώς και το βραβι Λ ναδεϊχθηκε νικητής του διαγωνισμού “ Balkanika” -2002. ύψιστου βραβείου λογοτεχνίας χί « Χ ρ υ σ ή πένα» ( ί

€12 ΓΣελ:192 ϊ

Μαρία Λαμπα6αρί6ου-Πόθου

Έφυγε ο Νίκος Καλέντης

Ο

εκδότης που αντιπροσώ­ πευε την ευγένεια και την ευπρέπεια στο χώρο του βιβλίου, τη σεμνότητα και την κα­ λαισθησία, ο Νίκος Καλέντης, έφυγε χτυπημένος από τον καρκίνο. Σε μια ηλικία που ακόμα είχε να προ­ σφέρει πολλοί. Και όσοι τον γνώρι­ σαν, όσοι συνεργάστηκαν μαζί του, σίγουρα θα τον θυμούνται ως έναν άνθρωπο ήρεμο και ακούραστο, έναν άνθρωπο που τον διέκρινε η βαθιά αγάπη του για το βιβλίο, για το καλαίσθητο βιβλίο και για τα γράμματα. Θ α τον θυμούνται για

την πολύ ανθρώπινη και φιλική σχέση που δημιουργούσε με τους συνεργάτες του και για την ανθρω­ πιά των αισθημάτων του. Διηύθυνε τον εκδοτικό οίκο πάνω από τριάντα χρόνια, με αφοσίωση και με τη μοναδική έγνοια που είχε να επιμελείται ο ίδιος τα πάντα, να τα φροντίζει, για να είναι σίγουρος πως όλα είναι σωστά. Ανάμεσα στους τίτλους των βιβλίων του εί­ ναι οι Α ν τιγ ό ν ε ς του Τζορτζ Στάινερ, είναι ο Ιω ά ν ν η ς Ά γ γ ελ ο ς του Βαλτάρι, είναι ο σπουδαίος τόμος Τι είν α ι η φ ιλ ο σ ο φ ία των Ντελέζ Γκουαταρί. Κι ακόμα, εί­ ναι ο έξοχος τόμος Εισα­ γ ω γ ή σ τη ν Π ο λ ιτ ε ία το υ Π λ ά τ ω ν α της Τζούλια

Αννας, βιβλία του Μισέλ Φουκώ και πολλών άλ­ λων. Μου έτυχε να συνεργα­ στώ μαζί του. Και ποτέ δεν θα ξεχάσω την ευγένειά του. Ή ταν μια άψο­ γη συνεργασία. Γι' αυτό και αφιερώνω αυτό τον ελάχιστο λόγο μνήμης. Σήμερα συνεχίζει τον εκδοτικό οίκο ο ανιψιός του, γιατρός Αλέξαν­ δρος Καλέντης. Με την ίδια ευγένεια και με την ίδια αγάπη για το βιβλί­ ο. Αλλά και με τα ίδια φι­ λικά αισθήματα προς τους συνεργάτες του, αισθήματα που δη­ μιουργούν μια σχέση αξιοπρέπειας και εμπι­ στοσύνης. ■ 172

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2007

Γιώργος Γιαννούσης

Ο Γιώργος Κανελλότιουλος δεν θα επ ισ τρ έφ ει

Σ

την πρώτη του δουλειά, παιδί ακόμα, έπαιζε το ρόλο του « Ε π ισ τρ έφ ω σ ε 5 λ ε π τά » σε

ένα φωτογράφο κάπου στη Φειδιππίδου. Ο μικρός Γιώργος Κανελλόπουλος καθόταν στο πόστο του κι έλεγε στους πελάτες να μη φύγουν, γιατί ο φωτογράφος είχε π εταχτεί σε μια δουλειά, αλλά θα επέστρεφε σε λίγο. Τώρα πια που εκείνος έφυγε κάπως έτσι πρέπει να αισθάνονται όλοι όσοι τον γνώρισαν. Θ α επιστρέ­ φει σε 5 λεπτά και να μην ανησυ­ χούν, γιατί θα γυρίσει. Κι έπειτα, στα 8 του χρόνια, λίγο πιο μεγάλος και «υπεύθυνος» πια, λα­ χειοπώλης κάπου στην Αλεξάνδρας, να περιμένει τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο να γυρίσει από την πρόβα του θεάτρου για να του πει αν κέρδι­ σε και πόσα στα λαχεία που του κρατούσε πάντα. Μέχρι που, κάπου λίγο μετά την εφηβεία του, ξεδίπλωσε το στιχουργικό του ταλέντο, προτείνοντας με θράσος στους σπουδαιότερους συν­ θέτες της εποχής στίχους του: Χατζηνάσιος, Πλέσσας, Καραλής, Πάριος, Γαλάνη, Μοσχολιού, Μητσιάς, τόσοι και τόσοι τραγούδησαν τα λό­ για του. «Τα γαλάζια σου γράμμα­ τα», «Με λένε Γιώργο», «Άσ' τους να λένε», «Ξενύχτησα στην πόρτα σου», «Συγγνώμη που σ' αγάπησα πολύ», «Να 'χα τα χρόνια σου...» Πέρασε με επιτυχία κι από τη διαφή­ μιση, αλλά η αγάπη του για τα βιβλία και το διάβασμα και η βαθιά και ου­ σιαστική του μόρφωση τον οδήγη­ σαν στις εκδόσεις. Με μια πρωτό­ γνωρη δύναμη και ένα όραμα δη­ μιούργησε την Εμπειρία Εκδοτική,

έναν εκδοτικό οίκο που κατάφερε μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα να διεισδύσει σε όλα τα βιβλιοπωλεία και να αποκτήσει πιστό αναγνωστι­ κό κοινό. Για δώδεκα χρόνια στάθηκε επικεφαλής, ακόμη και τότε που η αρρώστια του δεν του το επέτρεπε. Έπαιρνε ζωή από τα βιβλία και τους συγγραφείς, έδινε σκληρές μάχες για να έχει η Εμπειρία Εκδοτική τη θέση που της αναλογούσε στα εκδοτικά πράγματα και τις κέρδιζε πάντα. Μόνο μία μάχη δεν κατάφερε να κερ­ δίσει. Τότε ήταν που κάλεσε ξανά όλους τους φίλους του και, πριν αποκοιμηθεί για πάντα, τους είπε ένα ρεφρέν από τραγούδι του: «Αλλά μην ανησυχείτε, κάνει κρύο, σκεπαστείτε, σκεπαστείτε, κοιμηθείτε, καληνύχτα σας...» ■ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2007 173

Του δρόμου... #25 Ωμέγ@

1 Από το ποίημα Κάτω από πρίσμα χρυσό, Πωλ Ελυάρ, Τελευταία ποιήματα του έρωτα, μετάφραση: Ελένη Κάλλια, Εκδόσεις Ηριδανός, 2006.

174- ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ΔΕΝ ΗΣΑΝ ΤΡΕΛΟΙ ΟΙ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΟΙ, ΗΣΑΝ ΚΑΤΑΧΤΗΜΕΝΟΙ, ΑΦΟΜΟΙΩΜΕΝΟΙ, ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΕΝΟΙ ΑΠ’ ΤΗ ΜΟΥΝΤΗ ΜΑΖΑ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΕΡΑΤΩΝ...

Οταν το φωτογράφιζα δεν είχα προ­ σέξει την υπογραφή. Με το που δια­ πίστωσα άτι πρόκειται για τον Πωλ Ελυάρ, άρχισα να ψάχνω στις συλλο­ γές που έχω στη βιβλιοθήκη μου για να διασταυρώσω την ακριβή επιτοίχια απόδοσή τους, να βρω σε ποιο ποίημα ανήκουν και το πότε γρά­ φτηκαν. Κι αυτό γιατί αρκετές φορές έχω παρατηρήσει ότι η αυθόρμητη προσπάθεια της από μνήμης απόδο­ σης ενός στίχου ή η επανάληψη μιας ρήσης ενός τρίτου μπορεί να αποκλί­ νει, λιγότερο ή περισσότερο, από την πραγματική, ιδιαίτερα στην πε­ ρίπτωση των όσων γράφονται σε τοίχους. Χώρια που η διαμεσολάβηση της μετάφρασης σε έναν ποιητή, όπως ο Ελυάρ, με ιδιαίτερες μετα­ φραστικές απαιτήσεις, έχει τη σημα­ σία της. Έτσι λοιπόν, πριν προχωρή­ σω σε σχόλια και ερμηνείες, αναζή­ τησα την ακρίβεια. Δεν το κρύβω, οι αμφιβολίες που μου προκάλεσε η τυφλή συνειρμική δύναμη της επαγγελματικής καχυ­ ποψίας με έκαναν, να νιώσω τύψεις. Σε μια τέτοια ενέργεια, το όποιο λά­ θος, η όποια ανακρίβεια δεν μπορεί να είναι συνειδητή. Ένας τόσο ευαί­ σθητος τοιχογράφος που αφιερώνει λίγους παρηγορητικούς στίχους του Πωλ Ελυάρ, δεν μπορεί παρά να εί­ ναι βαθιά καλλιεργημένο άτομο. Δεν ξέρω αν διαφωνείτε, αλλά αυτή

η ατομική προσπάθεια του να θέλει να βοηθήσει κάποιος το σύντροφο του τον Ηλία να κατανοήσει το τι φταίει για τη δική του προσωπική μελαγχολία, υποδεικνύοντάς του τον ένοχο με δύο αράδες στίχους, εκπέ­ μπει ένα πανίσχυρο πολιτιστικό και πολιτικό μήνυμα, που καμιά επιτρο­ πή μορφωτικών υποθέσεων της Βουλής δεν θα μπορούσε να συλλάβει, ακόμα και αν συνεδρίαζε νυχθη­ μερόν εις τον αιώνα τον άπαντα. Οι επίκαιροι συνειρμοί καθίστανται αναπόφευκτοι. Από τη μια, μια γνή­ σια, αυθόρμητη ενέργεια που προϋ­ ποθέτει ήθος, ευαισθησία, υγιή συ­ ναισθηματικό κόσμο, μαχητικότητα, ελπίδα. Το αφιέρωμα λίγων στίχων σε ένα φίλο, στον Ηλία, η προσπά­ θεια, αφελής για τους περισσότε­ ρους, να του υποδείξει ποια είναι η αιτία της κακοδαιμονίας του, αυτή που του προκαλεί μελαγχολία και ίσως απόγνωση. Από την άλλη, ολέ­ θριες σχέσεις, καθημερινές μεγάλες και μικρές ιστορίες ατιμίας, που συνυφαίνονται και εξυφαίνονται στους χρυσοποίκιλτους υπονόμους της εξουσίας, από τα μεγάλα και μικρά τρωκτικά της, με τη βοήθεια ενίοτε συμβασιούχων κομπάρσων. Υ.Σ. Το ψάξιμο είχε και ένα καλό. Έπεσα επάνω σε κάποιους στίχους του Ελυάρ, στους οποίους η λέξη τοίχος -λέξη που δύσκολα μπορείς να της αποδόσεις αυθόρμητα ποιη­ τική διάσταση- αποκτά μια δύναμη καθηλωτική. «Σαν κοιταζόμαστε / Οι τοίχοι φλέγονται από παλιά ζωή / Οι τοίχοι φλέγονται από ζωή καινούρ­ για1.» Κ

Η ΠΑΡΑΝΟΜΗ β

...

Προστατεύουμε το βιβλίο όταν δεν επιτρέπουμε σε φωτοτυπικάκαταστήματα, σε ΙδρύματαΑνώτερης και Ανώτατης εκπαίδευσης, σε σχολεία, φροντιστήρια και βιβλιοθήκες να αναπαράγουν -χωρίς άδειατο περιεχόμενο των βιβλίων.

ϋ

·

-ιιι — —■ ~" - iM Iflifi·

φοτοτυπηςη-ψ ηφ ιοποικη -αποθηκευςη

_____ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙ ΑΧΕΙ ΡΙ ΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ w w w .osdei.gr, info@ osdel.gr, Τηλ.: 2 1 0 3 6 2 6 0 5 6

a (iacere του Κώστα Καναβούρη

Η μαυροντυμένη κυρία α ήθελα να γράψω για μια γυναίκα που οι αστράγαλοί της φωτίζονται. Θα ήθε­ λα να γράψω για μια γυναίκα που η λάμψη ανεβαίνει από τους μηρούς της και είναι χαμένη -χαμένη για πάντα- μέσα στα φορέματα (που άλλοι τα είπαν άμ­ φια) ενός τέτοιου φωτός. Θα ήθελα να γράψω για μια γυναίκα που στέκεται οτις γω­ νίες όλων τω ν δρόμων και δεν μπορεί να ερμηνεύσει τις ημέρες και θέλει να ερμη­ νεύσει τις ημέρες κι όλο τη ς παίρνουν το κεφάλι όλα τα τέρατα κι όλο δεν προλαβαί­ νει να γίνει Λερναία Ύδρα και να τους καταπιεί όλους κι όλο ζευγαρώνει με την σκό­ νη και την σκιά τη ς πέτρας που έφ υγε από το δρόμο ήδη από τό τε που ο Αλκιβιάδης αποφάλισε (όχι αποκεφάλισε) τις Ερμές. Θα ήθελα να γράψω για μια γυναίκα χρώμα­ τος ουρανί και μορφώσεως σιέλ και καταγωγής αιμόφυρτης που ζητάει πίσω την μορ­ φή της. Και είναι έτοιμη να ερμηνεύσει τις ημέρες, αλλά δεν το κάνει γιατί φοβάται τον σκόρπιά τη ς ερμηνείας και τις κόκκινες κλωστές που έρχονται πάντοτε αργότερα ή πάντοτε νωρίς για να διδάξουν την αλήθεια. Τίποτα δεν διδάσκουν. Γιατί η γυναίκα για την οποία θα ήθελα να γράψω πετάει μέσα από το οτόμα του κεριού σας άκαυστη πεταλούδα και μάγισσα λιγάκι πριν απ' την πυ­ ρά. Στην αγορά στοιβάζουν τα ξερόκλαδα. 0 κόομος είναι εδώ. Όλοι μαζεύουν ξερόκλαδα κι εγώ δεν ξέρω πώς να μιλήοω γι' αυτή τη γυναίκα που είναι μια λόγχη από σκιές. Δεν έχει λόγια και γίνεται το κέρινο ομοίωμα του εαυτού της: ένα κορμί κούκλας. Ένα κερί από πόνο και φωτιά σας άδειο λαγήνι. Σαν γεγονός κοινότητας που καίγεται από την ίδια την ομίχλη του κενού. Α, ναι θα ήθελα να γράψω γι' αυτή την γυναίκα. Μικροσκοπική. Αδρανής. Κόκκος ρυ­ ζιού και λέαινα. Κόκκος σιταριού και πλησμονή. Κόκκινος καφέ και φλέβα της νιφάδας. Με τα μεγάλα μάτια τω ν παιδιών και τω ν νεκρών. Με τα μεγάλα βλέφαρα τω ν ση­ μαιών και τω ν επαναοτάοεων. Με τα μικρά χέρια τω ν απέραντων φονικών. Με τη με­ γαλοπρεπή αδράνεια ενός κυριακάτικου απογεύματος υποσημαινόμενης αξίας. Μ' αυτή την κόκκινη γλώσσα της σιωπής που διδάσκει την αλήθεια. Δεν θα γράψω. Γιατί αυτή η γυναίκα είναι μια μαυροντυμένη κυρία που με κρατά σ' ένα κλουβί για παπαγάλους. Δεν γράφω. Μεγαλώνω. Έτσι πρέπει να γίνει. ■

Θ

Υ.Γ. Ήταν μια διήγηση του ποιήματος Το κόψιμο της μάγισσας, της Σύλβια Πλαθ, σε μετάφραση Κατερίνας Ηλιοπούλου και Ελένης Ηλιοπούλου.

Στο επόμενο τεύχος του ΔΙΑΒΑΖΩ, Μάρτιος 2008: αφιέρωμα Μ ίχ α ή λ Μ π ο υ λ γ κ ά Κ Ο φ φάκελος β ιβ λ ία γ ε ύ σ ε ω ν

Λένος Χ ρ η σ ιίδ η ς

Γμ ο ρ Β Ρ Μ Μ ·

Μιαγυναίκα «διαπράττει» θαύματα. Οι ορμόνες μιας πωλήτριας έχουντρελαθεί. 0 κύριος Στέφανος αλλά­ ζει όψεις συνεχώς. Ένα φάντασμα επιστρέφει. ΗΧά­ ρυβδη κλείνεται για πάνταστο σπίτι μαζί με τον ανώ­ νυμο σκύλο της. Δωδεκάχρονοι σιαμαίοι θα χωρι­ στούν. Κάποιος θρυμματίζει σαν βότανο τον άνθρω­ πο που αγαπά.Ένα σχολείο στην Αμερική αναστατώ­ νεται από μακελειό. Ανάμεσα σε όλα αυτατα πρόσω­ πα και τα γεγονότα στέκεται και ένας συγγραφέας, που επιβλέπει σαν χειρουργός τα πειραματόζωά του και με αόρατα νυστέρια ενώνει και διαιρεί: ανθρώ­ πους, σαρκοβόρα φυτά, σκύλους, γάτες, μυρμηγκά­ κια, έναν κύκνο, ελέφαντες, τον Μπετόβεν στον ου­ ρανό και άλλαοικείακαι ανοίκεια. Απροσδόκητεςαφηγήσειςγιατις αστείες και τιςδρα­ ματικές μεταμορφώσεις της ταυτότητας, αλλά και ευ­ φάνταστες παραλλαγές πάνω στη σκληρή αναζήτηση επαφής και τηςένωσης.

E/VA Ο Ρ Γ ΙΑ Σ Τ ΙΚ Ο Π Α Ρ Α Λ Η Ρ Η Μ Α , Θ Ρ Υ Μ Μ Α Τ ΙΣ Μ Ε Ν Ο Ζ Τ Α Τ Ε Σ Σ Ε Ρ Α Σ Η Μ Ε ΙΑ ΤΟΥ Ο Ρ ΙΣ Ο Ν Τ A σε χαρτάκια. Γράφω, γράφω, γράφω. Σχέσεις. Η ιστορία του θείου μου του Ακύλα. Αργότερα. Αυτά αργότερα. Πρώτα τα ουσιώδη. Τα χρειώδη. Εγώ, εμού του ίδιου. Πολτός. Αδυνα­ μία χαρακτήρα. Το Αεροπλάνο. Τα σύννεφα. Οι θεοί. Πιο κά­ τω, οι άνθρωποι, τα φυτά, τα ζώα. Οι φυλετικά ανώτεροι. Ανίκητοι, αρχέτυποι, διηνεκείς. Ο καναπές. Κάθομαι ξαπλω­ μένος. Κόκονατ. Ασύλληπτη μυρωδιά ανανά. Γαλάζια τετρά­ γωνη φωταψία. Ακτινοβολεί. Γίνεται χαμός. Είναι απολύτως απαραίτητο θέλω Πρέπει να τα γράψω όλα προτού

Το Μ όνολογκ δεν είναι απλώς οτίτλος ενός μυθιστο­ ρήματος. Είναι η φωνή ενός ανθρώπου μπροστά σε μιαβουβή οθόνη, είναι το θρυμματισμένο παραλήρη­ μάτου, είναι ηκατακερματισμένητου ζωή στατέσσε­ ρα σημεία του ορίζοντα. Είναι η περιπέτεια της γρα­ φής, σ’ ένα βιβλίο όπου η ίδια εκτίθεται γυμνή, από τους υπόγειους σιδηροδρόμους της δυτικής Ευρώ­ πης μέχρι ταυποφωτισμένα μπαρτων τροπικών.

του σήμερα; Στο πολυσυζητημένο

A m erican Vertigo Το βιβλίο-καταπέλτης ενάντια στον αμερικανικό νεοσυντηρητισμό. 0 βραβευμένος Αμερικανός συγγραφέας Σαμ Χάρις εξηγεί πώς η οπισθοδρομική χριστιανική δεξιά διαβρώνει κάθε μορφή δημόσιου διαλόγου στην Αμερική: από τη δικαιοσύνη και την εκπαίδευση μέχρι την πολιτική και την τέχνη.

t * * *

if

ο δημοφιλής φιλόσοφος Μπερνάρ-Ανρί Λεβί σκιαγραφεί το αντιφατικό πορτρέτο της Αμερικής. Και διερωτάται ποιος ίλιγγος παρασύρει

■¥· * · β :* ^ Μ * * * 1

Πόσο παραπλανητική είν α ι η εικόνα που έχ ο υ μ ε γιά το μουσουλμανικό κόσμο μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001; 0 δ ιακ εκ ριμένος Ιρανός θρησ κειολόγος Ρ έζά Ασλάν τολμά να κατα δ είξει το ρήγμα στη μουσουλμανική κοινότητα ανάμεσα στους εκσυγχρονιστές και στους πολέμιους τους.

*