Τεύχος 477

Συνέντευξη: Βαγγέλης Αθανασόπουλος Έρευνα: Τα νέα σχολικά βιβλία Φάκελος: Η Μαύρη Βίβλος της Ψυχανάλυσης

ΤΟ ΣΜΗΝΟΣ ΦΡΑΝΚ Σ Ε Τ Σ ΙΝ Γ Κ

ΣΤΑ ΒΑΘΗ ΤΗΣ ΘΑΑΑΣΣΑΣ Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΜΟΑΙΣ ΑΡΧΙΣΕ ISBN 978-960-03-4265-9, ΣΕΛ: 1024 ΤΙΜΗ: 22,00

£ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ \ w w w . k a s t a n i o t i s . c o m

E D I T O R I A L

To καλοκαίρι μαζεύει τα φτερά του πό την απειλή των επερχόμενων εκλογών, τη βιασύνη των οικογενειών να μα­ ζευτούν στο σπίτι και να ετοιμαστούν για τη νέα σχολική χρονιά, την οικονομι­ κή αδυναμία επέκτασης των διακοπών σε περισσότερες μέρες, αναγκάστηκε και το καλοκαίρι να «κλείσει» βιαστικά τα φτερά του στις αρχές του Σεπτεμβρίου. Θα ήμουν χαρούμενος αν μια καινούργια -μ ε τη σχολική έννοια- χρονιά είχε κάτι να μας υποσχεθεί. Οι οιωνοί δεν δείχνουν προς το παρόν κάτι που θα μας ενθουσιάσει. Θα υποδεχτούμε, μάλλον, ακόμα μια αγχωμένη Έκθεοη Βιβλίου και θα αναρωτηθού­ με και πάλι για το μέλλον του βιβλίου. Τα πολιτιστικά προγράμματα των κομμάτων δεν αναφέρονται ουσιωδώς σε αυτό. Το πιο ανησυχητικό μου το είπε ένας βιβλιοπώλης που συνήθιζε να πουλάει βιβλία, μόνο το καλοκαίρι, σε ένα στενό δρομάκι της Φολεγάνδρου, το νησί που αγάπησα τα τελευταία χρόνια. Φέτος, τον βρήκα στεγαομένο σε ένα φωτεινό χώρο στην είσοδο της χώρας. Χάρηκα. «Θα μείνεις ανοιχτός και το χειμώνα;» «Μα το χειμώνα, αγαπητέ, εδώ δεν υπάρχουν αναγνώστες», μου αντιγύριοε. Αργότερα σκέφτηκα ότι αυτός ο κα­ νόνας δεν ισχύει μόνο για τα μικρά νησιά, καθώς αναλογιζόμουν δεκάδες ανθρώπους των άοτεων, οι οποίοι προμηθεύονται βιβλία κυρίως για τις καλοκαιρινές διακοπές, όπου και τότε οτις επιλογές τους κυριαρχούν τίτλοι, ας το πούμε ευγενικά, «χαλαροί, ευχάριστοι και αγχολυτικοί». Έτσι καταλήγεις πως ότι και να διαβάσει κάποιος, όποτε και να το διαβάσει, παραμέ­ νει μια δίοδος ανοιχτή για να γνωρίσει κάποτε ουσιαστικά το βιβλίο και τον κόσμο του.

Υ

Φτάνει;

Γιάννης Ν. Μπασκόζος

( Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

1

E ditorial

γ ια ν ν η ς ν . μπαςκοζος

Μ Ο Ν Ι Μ Ε Σ ΣΤΗ Λ Ε Σ 6 Σχόλια 10 Courier 1 2 Από μήνα σε μήνα, ΟΛΓΑ ΣΕΛΛΑ 1 4 Ρεπορτάζ 2 6 Θερμιδωριανά Οξύτονα, ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ 2 8 Στήλη Άλατος, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ 4 0 ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα, ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ 4 2 ΧΩΡΙΣ προϋ­ πηρεσία, ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ 1 5 8 Ο Περίοδεύων ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗΣ 16 0 a piacere ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΝΑΒΟΥΡΗΣ 18

ΤΑ Ε Υ Π Ω Λ Η Τ Α ΤΟΥ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ΑΡΘΡΑ

3 0 Λατινική Αμερική: Δώστε μας φρέσκο κρέας! ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ 3 4 Ο μετά τον ρεαλισμό ρεαλισμός. ΑΡΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 3 8 Βαγγέλης Αθαναοόπουλος: «Να διαβάζεις και να γράφεις... ηδονή και κορεσμός». ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΟΥΠΡΟΥ 54

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΑ

150 Έφυγε ο εκδότης Μιχάλης Γρηγόρης. Ν.Δ.

Β Ι Β Λ Ι Α ΣΤΟ Ν Κ Ο Σ Μ Ο 4 8 «Love me tender, Love me do». ΕΛΕΝΗ KAPPA 5 0 Στην αναζήτηση προσωπικοτήτων. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ 5 2 «Ζωντανή Βιβλιοθήκη». MAURIZIO DE ROSA 5 3 Με ή χωρίς οικογένεια. ΕΛΕΝΑ ΠΑΛΛΑΝΤΖΑ 5 4 Το τέλος μιας πολιτικής εποχής για τη Βρετανία και μια γραπτή ανασκόπηση. CHRISTOPHER LEES

ΕΡΕΥΝΑ 5 8 Οι πρώτες μεγάλες έρευνες για τα νέα βιβλία. ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ - ΚΩΣΤΑΣ ΘΕΡΙΑΝΟΣ 6 2 Τα Αρχαία Ελληνικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευοη. ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΣ 6 6 Με ή χωρίς τον Φρόυντ (για τη Μαύρη Βίβλο της ψυχανάλυσης) ΜΑΡΙΑ ΜΗΤΡΟΣΥΛΗ 6 8 «Ναι μεν, αλλά...»: μερικά σχόλια για τη Μαύρη Βίβλο. ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ 7 2 Ο μέλας ζωμός του φανατισμού. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ 7 7 Η Βίβλος της μισαλλοδοξίας. ΜΑΡΙΑ ΜΗΤΡΟΣΥΛΗ

if /

ΓΚΥΝΤΕΡ ΓΚΡΑΣ Ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι Το πολυσυζητημένο βιβλίο του Γκύντερ Γκρας που πούλησε 150.000 αντίτυπα στις τρεις πρώτες ημέρες της κυκλοφορίας του και ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων με τις αποκαλύψεις για το παρελθόν του συγγραφέα.

Κυκλοφορούν επίσης:

Σαν τον κάβουρα Ο αιώνας μου Ένα ευρύ πεδίο Δυσοίωνα κοάσματα Ο Μπουτ, το ψάρι Το τενεκεδένιο ταμπούρλο

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 · ΤΗΛ. 210 32 12 111

www.odisseas.gr · info@odisseas.gr

Δ ΙΑ Β Α ΖΩ

[ δ ι α β α ζ ω ]

n E P l E X O M E N A J

ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ISSN: 1106-1383 ΚΩΔΙΚΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 1141 ΤΕΥΧΟΣ 477 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Ιδρυτής Περικλής Αθανασόπουλος Ιδιοκτήτης Γ. ΓΑΒΑΛΑΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Εκδότης Γεώργιος Γαλάντης-Γαβαλάς Διευθυντής Γιάννης Ν. Μπασκόζος Τακτικοί Συνεργάτες Παναγιώτης Στ. Ανδριανέσης, Αλέξης Ζήρας, Ελένη Καρρά, Κώστας Κατσουλάρης, Κώστας Μποτόπουλος, Γιώργος Ξενάριος, Όλγα Σελλά

ΒΙΒ Λ ΙΟ Θ Η Κ Ε Σ 752

Ένα βιβλιοπωλείο προπύργιο γνώσης στη Σύρο. ΝΑΣΟΣ

ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Α Φ ΙΕΡΩΜ Α ίίβΧάουαρντ Φίλιης Λάβκραφτ: Ένα τολμηρό βλέμμα στο σκοτάδι της ύπαρξης. Επιμέλεια: ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ 1 2 0 Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ: Ένας άρχοντας της φαντασίας. ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ 125 Εναντίον της ζωής, εναντίον του κόσμου. ΜΙΣΕΛ ΟΥΕΛΜΠΕΚ 1 3 0 Το «όχι» στην πραγματικότητα. ΣΤΕΦΕΝ ΚΙΝΓΚ 13 2 «Νεκρονομικόν - οι περιπλανήσεις του Αλχαζρέντ». DONALD TYSON 1 3 7 0 X. Φ. Λάβκραφτ στον κινηματογράφο. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ 13 9 Βιβλιογραφία για τον X. Φ. Λάβκραφτ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΚΑΓΙΑΝΝΗΣ

UNDERGROUND 756 Του δρόμου...#20. ΩΜΕΓ@

Ανταποκριτές Christopher Lees (Μπέρμινγκχαμ) Έλενα Παλλαντζά (Φραγκφούρτη) Maurizio De Rosa (Μπολώνια) Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης (Μόσχα)

744 Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Επιμέλεια: ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΡΣΗΣ

82 Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Κριτικογραφία Θοδωρής Πέρσης

708ΒΙ Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

Διορθώσεις Σπάρος Κακουριώτης Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Κωνσταντίνα Πολυχρονοπούλου Διαφημίσεις, Παραγωγή, Διανομή Τάσος Οικονομόπουλος Συνδρομές Μάρω Γολικίδου Σχεδιασμός, dtp Σοφία Μιχάλα Εξώφυλλο Μάρκος Πετρόπουλος Εκτύπωση I. Μαυρίδης & ΥΙΟΙ Ο.Ε. ΔΙΑΝΟΜΗ ΑΡΓΟΣ (περίπτερα) ΕΡΜΗΣ (βιβλιοπωλεία) ΔΙΑΒΑΖΩ Χαρ. Τρικούπη 38, ΑΘΗΝΑ 106 80 Τηλ: 210 3388008 · Fax: 210 3388006 E-mail: diavazo@otenet.gr

>

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΓΡ Α Φ Ο ΥΝ και Μ ΙΛΟ Υ Ν : Β αγγέλης Α θαναςοπουλος · Π αναγιώτης Σ τ . Α νδριανέσης · Α λέξανδρος Α ραμπατζής · Σ πυρος Α. Β ρετος · Σ πυρος Α. Γ εωργίου · Γ ιάννης Ζ ερβας · Α λεξης Ζ ηρας · Σ πυρος Κακουριώτης · Κ ώστας Καναβουρης · Ε λενα Κ αρακουλη · Δ ημητρα Κ αραμ ολεγκου · Ε λένη Kappa · Α ντα Κατςικη Γ κιβαλου · Χ ρηστός Κ ατσίκας · Κ ώστας Κ ατςουλαρης · Σ τεφεν Κ ινγκ · Ν ικος Κ. Κυριαζης · C hristopher L e e s · Α ρης Μ αραγκοπο υλ ος · Μ αρία Μ ητροςυλη · Δ ιονυςης Ν. Μ ουςμουτης · Γ ιάννης Ν. Μ παςκοζος · Γ ιάννης Ν εδας · M au ­ rizio D e R o sa · Γ ιωργος Ξ ενάριος · Μ ιςελ Ο υελμ πεκ · Ε λενα ΠΑΛΛΑΝΤΖΑ · ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ · ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ · Γ εώργιος Ν. Π εραντωνακης · Θ οδωρής Π ερςης · Γ ιώργος Ρ ουβαλης · Ο λγα Σ έλλα · Π αναγιώτης Σ καγιαννης · Α λκηςτις ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ · ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ · ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. Τ ριανταφυλλίδης · Σ ταυρούλα Γ. Τςουπρου · D onald Ty son · Φίλιππος Φίλιππου · Ν αςος Χ ριςτογιαννοπουλος · Ω μ εγ @

βιβλιοπωλείον της ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ

ΟΙΚΟΣ

ΣΤΙΑΣ ΑΠΟ

ΤΟ

Ν

1885

ε ε ς

Ε

κ δ ό σ ε ις

in fo @ h e s t ia .g r · w w w .h e s t ia .g r

Θανάσης Βαλτινός, ο επικρατέστερος; Οι φημολογίες τέρμα. Οι υποψηφιότητες για την έδρα Νέας Ελληνικής Πε­ ζογραφίας και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην Ακαδημία Αθηνών έχουν κλείσει. Οι υποψήφιοι έχουν καταθέσει τους φακέλους τους και σειρά έχει τώρα η ολομέλεια της Ακαδημίας να επιλέξει. Ετσι, για τη Νέα Ελληνική Πεζογραφία υπάρχουν 9 υποψηφιότητες. Ανάμεσα του οι Θανάσης Βαλτινός, Βασίλης Βασιλικός, Φίλιππος Δρακονταειδής, Ελένη Λαδιά. Η μάχη προβλέπεται σκληρή. Οσο για την ά λλη «φιλολογική» έδρα, υποψήφιοι είναι ο καθηγητής και πρόεδρος της Επιτροπής Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων Παναγιώτης Μ αατροδημήτρης, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιάννης Παπακώστας, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Μ. Παπαθωμόπουλος και ο κ. Μαραγκάκης. Αλλη μια σκληρή μά­ χη. Δύο δύσκολες κρίσεις για την ολομέλεια τη ς Ακαδημίας. ο. Σ. Θανάσης Βαλτινός

Οι συγγραφείς προτείνουν Η Εταιρεία Συγγραφέων προανάγγειλε τη διοργάνωση ενός συνεδρίου μέσα στο φθινόπωρο με τίτλο «Λογοτεχνία και ΜΜΕ: 0 συγγραφέας στη σύγχρονη πολιτισμική συνθήκη». Είναι μία από τις πρωτοβουλίες που σκοπεύει να πάρει, όπως λένε στελέ­ χη της νέας διοίκησης, ώστε ο συγγρα­ φέας να επιοτρέψει στην κοινωνική ζωή με ένα πιο οργανωμένο ρόλο, παρεμβαίνοντας στο γενικότερο χώρο του πολιτι­ σμού. Καλεί μάλιστα όσους έχουν σχετι­

κές προτάσεις για την επιμέρους Θεματο­ λογία του συνεδρίου να τις στείλουν έως τις 25 Σεπτεμβρίου στην διεύθυνση της Εταιρείας (grwrisoc@otenet.gr).

Κριτικοί ως συγγραφείς Η σειρά της ελληνικής λογοτεχνίας των Ελ­ ληνικών Γραμμάτων φιλοδοξεί (και έχει βά­ σιμους λόγους να το πιστεύει) να κάνει την έκπληξη, συσπειρώνοντας γύρω της σπου­ δαίους νέους έλληνες λογοτέχνες. Μεταξύ αυτών κριτικοί λογοτεχνίας που είναι και

Ό λα για το «σμήνος» Ζωντανή διαφήμιση έκανε το καλοκαίρι ο υπεύθυνος της ξένης σει­ ράς των εκδόσεων Καστανιώτη, Ανταίος Χρυσοστομίδης. Εθεάθη στη Σύρο να φοράει τα μπλουζάκια που κυκλοφόρησαν από τις εκδό­ σεις με σταμπαρισμένο το εξώφυλλο του γερμανικού μπεστ σέλερ Το σμήνος τοο Φρανκ Σέτσινγκ. Μάρτυρας ο συνάδελφος από την Ελευ­ θεροτυπία Βασίλης Ρούβαλης. Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης και οι εκ­ δόσεις Καστανιώτης έχουν ποντάρει πολύ σ’ αυτό το οικολογικό θρίλερ, που ήδη έχει διαβαστεί από 2,5 εκατομμύρια Γερμανούς. Αλλά και στην Ελλάδα, τις πρώτες εβδομάδες της κυκλοφορίας του, όπως μάθαμε, είχε καλή τοποθέτηση και δεύτερες παραγγελίες. Και ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, που είναι ιδεολογικά υπέρ της συμμετοχής και της παρέμβασης, είπε να βοηθήσει ακόμα περισσότερο...

0. Σ.

<3

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

συγγραφείς, οι οποίοι εκδίδουν μετά από πολύ καιρό το νέο τους βιβλίο. Είναι φανε­ ρό ότι οι συγγραφείς τούς περιμένουν στη γωνία «ακονίζοντας» τα μαχαίρια τους.

δωσαν τα τρία πρώτα τους βιβλία, που εί­ ναι αστυνομικά. Καλή πορεία.

Ν.

Νέος Τατσό Τη δημοσιογραφική - κοινωνιολογική πλευρά του πεζογράφου Πέτρου Τατσόπουλου θα δούμε φέτος, καθώς θα εκδοθούν οι βιογραφίες γνωστών ελληνικών προοωπικοτήτων με τίτλο «Νεοέλληνες» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Το ενδιαφέ­ ρον έγκειται αφενός μεν σε αυτό καθεαυτό το εγχείρημα, διαδεδομένο οτο εξωτε­ ρικό αλλά ελάχιστα στη χώρα μας, αλλά και στην προσπάθεια να παρουσιαστούν οι εποχές που υπήρξαν το background αυ­ τών των προσώπων.

Έ νας παλιός, καλός φίλος επιστρέφει 0 Πέτρος Κυπριωτέλης, ένας παλιός και αξιαγάπητος συνάδελφος δημοσιογράφος και εκδότης, επιστρέφει ανασυσταίνοντας τις εκδόσεις Πύλη. 0 εκδοτικός αυτός οί­ κος, που είχε εκδώσει το περίφημο Άκου ανθρωπάκο του Β. Ράιχ, το οποίο αποτέλεσε έναν ύμνο για τη μεταπολιτευτική νεολαία, είχε σιγήσει για μεγάλο διάοτημα. Τώρα, μαζί με τον Φώντα Λάδη, εξέ­

Ν.

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Η Σ Ε Δ ια μ α ντή Α ν α γ ν ο σ τ ο π ο ύ λ ο υ Θ α νά σ η ς Τ ζα β ά ρ α ς

Ψυχαναλυτικές αναψηλαφήσεις στο έργο του

Ανδρέα Εμπειρικού ένας Κ Ο ίν ό ς ΤΌΠΟς για τη λογοτεχνική κριτική, την ψυχαναλυτική θεωρία και την ιστορία Από τη σειρά σ υ ν ά ψ ε ις της εταιρείας “Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

T ae?i5eum q

Ιπποκράιους 34, Τ η λ : 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: info@ taxideftis.gr

ί δ ι α β α ζ ω ] L Σ X Ο Λ I A

Β ρετανοί και Αμερικανοί σε μάχη Η μάχη μεταξύ αμερικανών και βρετανών εκδοτών συνεχίζεται αέναη και πιο σκλη­ ρή. Τα πνευματικά δικαιώματα είναι το ση­ μείο πολέμου μεταξύ τους. Οι αμερικανοί εκδότες κατηγορούν τους βρετανούς για άκαμπτο προστατευτισμό όσον αφορά τα δικαιώματα βιβλίων που είναι γραμμένα στην -κοινή- αγγλική τους γλώσσα. Πα­ ράλληλα αμερικανοί και βρετανοί εκδότες διαγκωνίζονται για την είσοδό τους σε νέες αγορές, όπως αυτή της Ινδίας. Β.

Πού πουλάνε οι μεν και οι δε Οι μεν Αμερικανοί εξάγουν κυρίως βιβλία τους στον Καναδά (866,2 εκ. δολ.), την Αγγλία, το Μεξικό, την Αυστραλία, την Ια­ πωνία, τη Σιγκαπούρη, την Κορέα. Οι Άγ­ γλοι εξάγουν στις ΗΠΑ (211,1 εκ. λίρες), την Ιρλανδία, τη Γερμανία, την Αυστραλία, την Ολλανδία, τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Νότιο Αφρική κ.λπ. Β.

Βιογραφίες μουσικών Χαμός γίνεται με τις βιογραφίες διάσημων μουσικών. 0 Κιθ Ρίτσαρντ έβγαλε την αυ­ τοβιογραφία του σε πλειστηριασμό. Το τε­ λευταίο «χτύπημα», που έγινε γνωστό, ανήλθε στα 7,1 εκατομμύρια λίρες. ΟΈρικ Κλάπτον έχει ήδη γράψει τη δική του αυ­ τοβιογραφία και αναμένεται τον Οκτώβριο να κυκλοφορήσει οτην Αγγλία από τις εκ­ δόσεις Century.

Χαμογελούν οι Χαλανδριώτες... Στο «Χαμόγελο του παιδιού» πήγαν τα έσοδα από το βιβλίο Το Χαλάνδρι που γνώρισα, το οποίο εξέδωσε ένα από τα

&

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

καλύτερα βιβλιοπωλεία της περιφέρειας των Αθηνών, ο «Ευριπίδης στη στοά». Το βιβλίο, που περιέχει κείμενα συγγραφέων που ζουν ή έζησαν στο Χαλάνδρι, έφτασε στη δεύτερη έκδοση. Τα κέρδη της πρώ­ της έκδοσης, 10.000 ευρώ, παραδόθηκαν στους εκπροσώπους του «Χαμόγελου» και ο Θοδωρής Βασιλόπουλος -του Ευριπίδη— σκέφτεται κι άλλες σχετικές πρωτοβου­ λίες. Μ.

Παραιτήσεις από την Επιτροπή Κρατικών Βραβείων «Η παραίτηση των δύο μελών της επιτρο­ πής (που επιβεβαιώνει σχετικό ρεπορτάζ της Ε, 6 Ιουνίου 2007) αναδεικνύει την αναξιοπιστία και την έλλειψη κύρους του θεσμού που υποτίθεται ότι οφείλει να αναβαθμίζει την εμπιστοούνη του ανα­ γνωστικού κοινού σε ελληνικά βιβλία της πρόσφατης εκδοτικής παραγωγής» (Ελευ­ θεροτυπία26/07/2007). Τα δύο μέλη που παραιτήθηκαν είναι η Αλεξάνδρα Σαμουήλ και ο Νίκος Λάζαρης. Χωρίς σχόλια. Ν.

Χάρι Πότερ Κυκλοφόρησε τελικά στις 21 Ιουλίου 2007 το πολυαναμενόμενο βιβλίο, το έβδομο και τελευταίο!;) της σειράς του Χάρι Πό­ τερ με τίτλο Harry Potter and the Deathly Hallows. Σύμφωνα με επίσημες πηγές, το βιβλίο πούλησε την πρώτη ημέρα 3 εκ. αντίτυπα μόνον στην Αγγλία κι άλλα 8,3 εκ. στις ΗΠΑ. Όσοι διαβάζουν μόνον ελλη­ νικά θα πρέπει να περιμένουν μέχρι τις 3 Νοεμβρίου, οπότε θα εκδοθεί στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός. 0 εκδότης συνιστά να μη σπεύσετε να μάθετε το τέ­ λος (οργίαζαν οι φήμες ότι ο ήρωας X. Πό­ τερ πεθαίνει), για να μπορέοετε να το ευ­ χαριστηθείτε. Μ.

[ Δ I A B A Ζ Ω Σ X Ο Λ I A

Τα καλά νέα... Στο επόμενο τεύχος θα παρουσιάσουμε αναλυτικά τα οικονομικά στοιχεία για την αγορά του βιβλίου, με βάση τους ισολογι­ σμούς της προηγούμενης χρονιάς για εκδό­ τες και βιβλιοπωλεία. Δίνω μια πρόγευοη. Οι έξι εταιρείες μεγάλων βιβλιοπωλείων ση­ μείωσαν, συνολικά, αύξηση των πωλήσεών τους κατά 15,4%. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη θετικού αποτελέσματος της δραοτηριότητάς τους στο κοινό, ουνδέεται, όμως, και με την αύξηση του αριθμού των καταστημάτων τους εντός του 2006 (Παπασωτηρίου, Ελευθερουδάκης, Ιανός). κ.

...και τα κακά Τα καθαρά κέρδη τους, αντίθετα, σημείω­ σαν μείωση κατά 169%, εμφανίζοντας, συ­ νολικά, ζημίες 81 χιλιάδων ευρώ το 2006

(έναντι κερδών 118 χιλιάδων ευρώ κατά το 2005). Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι η επίδραση της αύξησης του αριθμού των καταστημάτων στα αποτελέσματα χρήσεως -μ ε τη σημαντική αύξηση του κό­ στους λειτουργίας και διάθεσης- είναι ιδιαίτερα έντονη. κ.

Web ραδιόφωνο και free press Για όσους αγαπάνε το καλό ραδιόφωνο και δεν το βρίσκουν στα ερτζιανά ας αναζητή­ σουν στο δίκτυο του MoodYradio.gr. Jazz, blues, soul, word music και κλασική μουσι­ κή σε χωριστή επιλογή. Επίσης υπάρχει και free press με τον τίτλο Moody στα καλά στέκια της πόλης. Πίσω από αυτό βρίσκε­ ται ένας νέος εκδότης με κέφι, ο Ηλι'ας Μπαρτζουλιάνος.

Κ Υ Κ Λ Ο Φ Ο Ρ Η Σ Ε Jacquy C h em ou n i

Ο Λένιν και

η Ψυχανάλυση ένας ΚΟΙΥός ΤΟΠΟς για την ψυχανάλυση, τη σεξουαλικότητα και τις φοβίες της πολιτικής

ο Λένιν και

η Ψυχανάλυση

Από τη σειρά σ υ ν ά ψ ε ις της εταιρείας “Κοινός Τόπος Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών και Επιστημών του Ανθρώπου”

Διανομή:

T a ^ iS e u c n q

Ιπποκράτους 34, Τηλ.: 210-3628852, Fax: 210-3628862 e-mail: info@ taxideftis.gr

1 J

Το περιοδικό μας κατά καιρούς στέλνει σε βιβλιοθήκες βιβλία που διαθέτει, αλλά δημοσιεύει και εκκλήσεις προσφοράς, πι' στεύοντας ότι υπάρχει ακόμα διάθεση από κάποιους να ενισχύσουν βιβλιοθήκες που βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές. Σοφία Μαυρίδου, δασκάλα στο Καστελόριζο, ευχαριστούμε για τις ευ­ χαριστίες. Η προσφορά μας σε βιβλία για τη βιβλιοθήκη σας θα συνεχιστεί. Πρόκειται για μια «σχετικά πλούσια σε τίτλους βιβλιοθήκη για νέους και ενη­ λίκους», όπως μας γράφεις. Η απόσταση βέβαια δεν βοηθάει για μια συνε­ χή ενημέρωσή της, το γνωρίζω. Κοινοποιώ τις ευχαριστίες σου μόνον και μόνον με την ελπίδα να ακολουθήσουν κι άλλοι. ^

Έλενα Λαζάρ, ευχα­

ριστώ για το Έξι νύχτες στην Ακρόπολη τον Γιώργου Σεφέρη που μόλις κυ­ κλοφόρησε στη ρουμανική γλώσσα (εκδόσεις Ομόνοια) σε μετάφραση, χρονολόγιο και βιβλιογραφία Claudiu Sfirschi - Laudat και πρόλογο του Βίκτορ Ιβάνοβιτς. Η δουλειά σου είναι συγκινητική για την επιμονή σου να με­ ταφράζεις στη γείτονα χώρα τους έλληνες λογοτέχνες.

X

Σπύρο Βαρδά-

κη, μαθηματικό, εκπρόσωπο του Παγκόσμιου Ομίλου για την Προβολή των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών, βιαστήκατε να διαμαρτυρηθείτε, άκομψα κατά τη γνώμη μου. Το βιβλίο του κ. Ευάγγελου Σπανδάγου που μας στεί­ λατε έχει λάβει τη σειρά του για παρουσίαση. Μην ξεχνάτε, κυκλοφορούν 9.200 τίτλοι το χρόνο (σύμφωνα με το ΕΚΕΒΙ). Λ

Μαρία Κλαδάκη, Τμήμα

Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Πατρών, έλαβα το άρθρο για την «Φα­ νερή ή λανθάνουσα παρουσία του δραματουργού στο θεατρικό κείμενο για παιδιά». Ενδιαφέρον, ίσως αποτελέσει τμήμα κάποιας συνολικότερης πα­ ρέμβασης. ^

Μιχάηλ Στράτο, Μελίσσια, ευχαριστώ για το βιβλίο και κυ­

ρίως για τα καλά σας λόγια σχετικά με το έργο του περιοδικού. Υγιαίνω, το αυτό επιθυμώ και δΓ υμάς

ο m m m

ΙΟ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Ian ΜακΓιουαν στην ακτή Μ Υ Θ IΣ Τ Ο

Ιαν Μακ Γ ιουαν στην ακτή Ιούλιος του 1962. Ο Έντουαρντ και η Φλόρενς, δυο αθώοι νεαροί νιόπαντροι, φτάνουν στο ξενοδοχείο τους στην ακτή του Ντόρσετ. Καθώς δειπνούν στα δωμάτιά τους, παλεύουν να καταπνίξουν τους κρυφούς τους φόβους γία τη γαμήλια νύχτα που έρχεται...

7ί?Στην ακτή είναι μια ιστορία για lm> ττώς μπορούν ολόκληρες ζωές να μεταμορφωθούν από μια χειρονομία που δεν έγινε ή μια λέξη που δεν ειπώθηκε ποτέ. «Ο ΜακΓιούαν είναι ένας από τους καλύτερους σύγχρονους στιλίστες: η πρόζα του κινείται αργά αλλά αριστοτεχνικά, με βάθος και ακρίβεια και ξαφνικά, απροειδοποίητα, γίνεται αιχμηρή και ανατρεπτική...»

London Review o f Books

«Μετά την Εξιλέωση και το Σάββατο, που θεωρήθηκαν τα “ μεγάλα” σύγχρονα βρετανικά μυθιστορήματα (μαζί με τα πρώτα του Μάρτιν Έ ιμ ις και του Γκράχαμ Σουίφτ), ο Ίαν ΜακΓιούαν υπογράφει ένα σύντομο, αλλά όχι λιγότερο “μεγάλο” έργο, που θυμίζει τις κα­ λύτερες σελίδες της Ήντιθ Γουόρτον».

D aily Telegraph

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

τη ς Ό λγας Σελλά

ωρίς ειδήσεις το Βιβλίο για τους καλοκαιρινούς μήνες. Με πολλές νέες εκδόσεις -στο φουλ οι μηχανές των εκδοτών μέχρι τα μέσα Ιουλίου- για Μ

%

να προλάβουν τους αδειούχους του Αυγούστου και τους ευκαιριακούς

αναγνώστες. Στα μπεστ σέλερ εγκαταστάθηκε μια αγγλίδα δημοσιογράφος που γοητεύτηκε από τη Σπιναλόγκα, την έκανε μυθιστόρημα και γοήτευσε (με τη σειρά της) τους έλληνες αναγνώστες -και όχι μόνο. Εν τω μεταξύ το φετινό καλοκαίρι η λογοτεχνία είχε την τιμητική της στις θεατρικές σκηνές. Ανάγνωση και θέαμα λοιπόν. Μια καλοκαιρινή συνταγή. Καλό φθινόπωρο.

φ 5 loufliou______________________________________ Δεν πρόλαβε να χαρεί τη βράβευσή του με το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το 2005 ο Τηλέμαχος Αλαβέρας. Έχασε τη μάχη, υποκύπτοντας έπειτα από μακρόχρονη ταλαιπωρία στον καρκίνο. Ήταν 81 ετών. Πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος και στο παρελθόν (Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 1976, Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών το 1988), ο Τηλέμαχος Αλαβέρας διατέλεσε πρόεδρος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεοσαλονίκης, αλλά και η ψυχή του μακροβιότερου λογοτεχνικού περιοδικού της πόλης, Νέα Πορεία, που συμπλήρωσε φέτος 52 χρόνια αδιάλειπτης κυκλοφορίας.

__________________________________________ ίο louaiou φ Το Κοινωφελές Ιδρυμα «Αλ. Ωνάσης» ανέλαβε την αναδιοργάνωση της Βιβλιοθήκης του Αρχαιολογικού Μουσείου. Η βιβλιοθήκη είναι από τις αρχαιότερες του είδους στον ελλαδικό χώρο, με 20 χιλιάδες τόμους, ανάμεσά τους σπάνιες εκδόσεις που χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα και αρχειακό υλικό. Λεξικά του Ησύχιου και του Σουίδα, δημοσιεύσεις των ανασκαφών του Σλήμαν στην Τροία και την Τύρινθα, αλλά και εκδόσεις περιηγητών και τόμοι των πρώτων μεγάλων ανασκαφών των ξένων αρχαιολογικών σχολών στη χώρα μας. Η πλειονότητα των βιβλίων και των περιοδικών που διαθέτει η Βιβλιοθήκη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου ανήκουν στον τομέα της Αρχαιολογίας, της Ιστορίας της Τέχνης, της Φιλοσοφίας, της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας. Ένας μεγάλος θησαυρός σώζεται και αξιοποιείται.

Φ 20 louaiou__________________________________________ Κι αυτή τη φορά υπερέβαλαν οι θαυμαστές του Χάρρυ Πότερ. Περίμεναν στην ουρά για να αγοράσουν τα μεσάνυχτα της 20ής προς την 21η Ιουλίου τα πρώτα αντίτυπα του έβδομου τόμου της σειράς, με τίτλο Harry Potter and Deathly Hallows. Τα βιβλιοπωλεία σε όλο τον κόσμο, και στην Ελλάδα, διοργάνωσαν event για να προσελκύσουν τους ξενύχτηδες χαρρυποτεράδες και χαρρυποτερόπληκτους, που θα έχουν να λένε πάλι ότι αγόρασαν από τους πρώτους το τελευταίο βιβλίο του αγαπημένου σύγχρονου ήρωα. Η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ υποσχέθηκε ότι δεν θα συνεχίσει. Να την πιστέψουμε; Στην Ελλάδα, πάντως, θα κυκλοφορήσει στις 5 Νοεμβρίου, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, απ' όπου κυκλοφορούν και τα υπόλοιπα βιβλία του, με τίτλο Ο Χάρρυ Πότερ και οι κλήροι του θανάτου.

12

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

19 Αυγούστοϋ Η ποιήτρια, στιχουργός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μάρω ΛοΤζου, έφυγε από τη ζωή χτυπημένη από την επάρατη νόσο, σε ηλικία 67 ετών, Η Μάρω ΛοΊζου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1940. Το 1974 δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο για παιδιά. Από τότε κυκλοφόρησαν περισσότερα από 35 βιβλία της. Από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά του τρόπου που αντιλαμβανόταν την παιδική λογοτεχνία είναι η τετραλογία Μήπως είδατε τον Αόρατο-, (εκδόσεις Πατάκη), η τετραλογία Τρέχει-Τρέχει, όπου προσεγγίζονται τα φυσικά φαινόμενα και αποτυπώνεται ο αντίκτυπος τους στα ανθρώπινα αισθήματα, και η δεκάτομη σειρά Το Θαύμα του Κόσμου, που έχει στόχο τη μύηση του μικρού αναγνώστη στην ποίηση του κόσμου. Αξιοσημείωτη είναι και η σειρά βιβλίων Ένα παραμύθι μια χώρα (εκδόοεις Κέδρος). Το 1995 η Μάρω ΛοΤζου τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας και το 1988 ήταν υποψήφια της χώρας για το Διεθνές Βραβείο Αντερσεν. Το 1998 η Πολιτεία, ως ελάχιστη αναγνώριση του έργου της, της χορήγησε τιμητική καλλιτεχνική σύνταξη. Έξι βιβλία της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά και στα ολλανδικά.

Ταγμάτων ται σε σχέαη με τις γενικότερες πολιτικέο και κ 7 Γ ΐ,κές εξελίξε,ς τΰαο

n S S a ta

επίκεντρο ,ΛΟΝΙΚΗ: Καμβουνίων 9, ΤΚ5 ΑΘΗΝΑ: Κιάφας 5, ΤΚ10678· τηλ.: 2103811077· Fax: 2103811086- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: ΤΚ54621 ·τηλ.: 2310256146· Fax: 2310256148 ιίΙ: epikenlro@epikentro.gr www.epikentro.gr e-mail:

ΘΑ Β Ρ ΕΙΤΕ ΤΑ Β ΙΒ Λ ΙΑ ΜΑΣ ΣΕ ΟΑΑ ΤΑ ΕΝΗΜΕΡΩΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ Π Ω Λ ΕΙΑ

Τόπος:

το πρόγραμμα του νέου εκδοτικού ι εκδόσεις ΤΟΠΟΣ αποτε­ λούν σημείο συνόιντησης αν­ θρώπων που προέρχονται από την εκδοτική, τυπογραφική και γραφιστική οικογένεια, οι οποίοι ενώνουν τις δυνάμεις εθελοντικά και συνεταιριστικά. Η εταιρεία στην οποία ανήκουν οι εκδόσεις ΤΟΠΟΣ, η παραγωγική εταιρεία ΜΟΤΙΒΟ, αποτελεί μια προσπάθεια όπου 9 συνεργάτες, όλοι προερχόμενοι από

Ο

Παλιοί και νέοι συγγραφείς στον εκδ. οίκο Τόπος·. Κατερίνα Χρυσανβοπούλου, Κώστας Τζερμιάς, Θανάσης Σκρουμπέλος, Βασίλης Βασιλικός.

τη οικογένεια των εκδόσεων, απο­ φάσισαν ότι είναι ώρα να επενδύ­ σουν σε ένα δικό τους όραμα. Ανάμεσά τους εκδότες, συγγραφείς, τυπο­ γράφοι, γραφίστες, επιμελητές εκδό­ σεων, αλλά και στελέχη με εμπειρία στα οικονομικά των εκδόσεων, αφού ειδικά σήμερα δεν αρκούν τα οράμα­ τα, οι προθέσεις και η εκδοτική εμπειρία. Ό πω ς οι ίδιοι δηλώνουν, θέλουν να είναι ουτοπιστές , δηλαδή να κάνουν ό,τι κάνει και ο σύγχρονος συγγραφέας που αγωνίζεται να δια­ τηρήσει θεμελιώδεις, για τη συνέχεια της ζωής, ψευδαισθήσεις. Το εκδοτικό τους πρόγραμμα που θα ανακοινωθεί μέσα στο μήνα που τρέ­

14-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

χει περιλαμβάνει σύγχρονους πεζογράφους όπως: την Κατερίνα Χρυσ ανθο πο ύλ ου (πρώτο της βιβλίο Η γυναίκα που έγραφε για τον άντρα, εκδ. Κέδρος) με το μυθιστόρημά της Primavera, που έχει σαν θέμα του τη βαθμιαία αφύπνιση της γυναικείας σεξουαλικότητας μέσα από τις αντι­ φάσεις της βιολογικής ανάγκης και της κοινωνικής πίεσης. Ο Κώ σ τας Τ ζερμιά ς είναι επίσης νέος συγγρα­ φέας. Το δεύτερο βιβλίο του, με ανα­ φορά στον Βιζυηνό (Ποίος ήτον ο φονεύς του Βιζυηνου, εκδ. Ελλ. Γράμ­ ματα), είχε περιληφθεί στη βραχεία λίστα των Κρατικών Βραβείων το 2002. Το νέο του μυθιστόρημα, Οι Ευρωπαίοι: η επαρχία των συναι­ σθημάτων, είναι μια ανατομία των ερωτικών σχέσεων στην ενιαία (;) Ευρώπη του 21ου αιώνα, γραμμένη με πυκνή πλοκή και πειστικούς χα­ ρακτήρες. Από τους παλιότερους ο Θ α ν ά σ η ς Σκ ρο υμ πέλ ο ς (Τα φίδια στον Κολωνό, Οι κόκκινοι φίλοι μου και Bella C/'ao) με το Μπλε καστόρινα παπού­ τσια (ο τίτλος, λάιτ μοτίβ με δραμα­ τικές προεκτάσεις σε όλο το βιβλίο, προέρχεται από το τραγούδι Blue Suede Shoes του Έλβις Πρίσλεϊ), έχει ως θέμα του την προβοκάτσια του παρακράτους στον εορτασμό της ανατίναξης του Γοργοπόταμου στα 1965, επιχειρώντας μια ολόκληρη τοιχογραφία των σίξτις. Επίσης οι εκδόσεις Τόπος θα επανεκδώσουν την Τριλογία του Βασίλη Β α ­ σιλικού σε οριστική έκδοση, με τη μορφή κασετίνας και συνοδευτικό CD. Τη φιλολογική και την εκδοτική επιμέλεια των τόμων (πρόλογος:

6ΗΔ 0Σ6ΧΣ

;=== τ ρ π ο ζ

'β * Αρης Μαραγκόττουλος) έχει αναλάβει ο φιλόλο­ γος Αριστοτέλης Σαΐνης. Στο έργο θα υπάρχει κριτικογραφια, βιβλιογραφία, εκδοτικό χρονικό, εικονογραφικό υλικό κ.λπ. To CD θα περιέχει σχετικό κινηματογραφικό υλικό (από τους σκη­ νοθέτες Αλέξανδρο Γαβρά και Δημήτρη Παναγιωτάτο, που έχουν κάνει κινηματογράφο με την Τριλογία). Στη σειρά Μ ικ ρ ό ς τ ό π ο ς θα προσφέρεται σε πολύ προσιτή τιμή το έργο συγχρόνων καθιε­ ρωμένων ελλήνων συγγραφέων σε μικρούς τό­ μους μεγέθους τσέπης. Απευθύνεται κυρίως στο νεανικό κοινό που θέλει εύκολα, γρήγορα, να αποκτήσει μια πρώτη γεύση του ύφους και της θεματικής των συγγραφέων μας. Η σειρά αυτή περιλαμβάνει μικρές νουβέλες γνωστών συγγραφέων μας (Βασιλικός, Μ ουρσ ελά ς, Παναγ ιω τό πο υλος, Σ τα μ ά τ η ς, Λρ ακοντα ειδή ς, Καλοκόρης, Α ρανίτσης, Κουρτοβικ, Σ φ ακ ια νάκης κ.ά.).

Συγγραφέας: Geoffrey Regan σελίδες: 224 / τιμή: 31 € ISBN: 960-7560-49-0

0 ειδικός στη στρατιωτική ιστορία, Τζέιρρυ Ρήγκαν μας ηεριηγεί σε πενήντα ξακουστές μάχες, οι οποίες είχαν μεγάλη επίδραση στην παγκόσμια ιστορία.

Η ξένη πεζογραφία Οι εκδόσεις Τόπος φιλοδοξούν να παρέμβουν και στο χώρο της σύγχρονης ξένης πεζογραφί­ ας, δίνοντας δυνατούς τίτλους. Ανάμεσά τους προβλέπεται να εκδοθούν το μυθιστόρημα του Τζέι Πα ρίνι (Jay Parini) Ο τελευταίος σταθμός (The last station), που έχει ως θέμα του την τε­ λευταία χρονιά της ζωής του Λέοντα Τολστόι. Είναι βασισμένο στα ημερολόγια του ίδιου, της γυναίκας του, των μαθητών του, της κόρης του, του γιου του κ.λπ. Το μυθιστόρημα εκδίδεται ταυτόχρονα με την Ελλάδα σε άλλες δεκαέξι χώ­ ρες, ενώ ήδη γυρίζεται ταινία με πρωταγωνι­ στές τον Αντονι Χόπκινς, που θα υποδυθεί τον Τολστόι, και την Μέριλ Στριπ, που θα υποδυθεί την γυναίκα του Τολστόι. Ο Τζέι Παρίνι, αμερικανός ποιητής και μυθιστοριογράφος, έχει ήδη γράψει έξι μυθιστορήματα αλλά και βιογραφίες λογοτεχνών όπως ο Τζων Στάινμπεκ, ο Ρόμπερτ Φροστ και ο Ουίλιαμ Φώκνερ. Γράφει τακτικά στην Guardian και ήταν ο επιμελητής στην Oxford Encyclopedia of American Literature. Δεν έχει ξαναμεταφραστεί στην Ελλάδα. Το μυθιστόρημα της Ρέιτσελ Κα σ κ (Rachel

Συγγραφέας: Henri Stierlin τιμή: 37.80 € ISBN: 960-7560-50-6

Ένα όμορφο βιβλίο που ξεδιπλώνεται για να δώσει στα πιο εκπληκτικά μνημεία και τοποθεσίες της αρχαιότητας όλο τους το μεγαλείο.

Κ Α ΣΤΑ ΛΙΑ Ε

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

Ι

Σ

Σταδίου 33. ΤΚ: 105 59, Αθήνα τηλ: 210 3215 280, 210 3247 945. fax: 210 3215 281 e-mail:info@kastatia.gr. http://www.kastalia.gr

Cusk) Προάστιο Άρλιγκτον (Arlington

Park) έχει ως θέμα του τη ζωή μερι­ κών παντρεμένων γυναικών σε ένα προάστιο του Λονδίνου και προβάλ­ λεται ως η λογοτεχνική εκδοχή της τηλεοπτικής σειράς «Νοικοκυρές σε απόγνωση». Το βιβλίο της Κασκ είναι ένα μυθιστόρημα για τις συζυγικές πολεμικές σχέσεις στον κλειστό στί­ βο της σύγχρονης μητρόπολης. Η Ρέιτσελ Κασκ, που έχει ήδη στο ενεργητικό της κάμποσα λογοτεχνι­ κά βραβεία (όπως το σημαντικό Whitbread First Novel Award), είδε αυτό το έκτο κατά σειράν βιβλίο της να μεταφράζεται ταυτόχρονα σε π έ­ ντε γλώσσες. Στην Ελλάδα μεταφρά­ ζεται για πρώτη φορά. Το τρίτο ξένο μυθιστόρημα των εκ­ δόσεων Τόπος φιλοδοξεί να είναι προκλητικό. Έχει γραφτεί από την ανατολικογερμανίδα Σιμπυλλε Μπεργκ (Sibylle Berg) και έχει τίτλο SEX II και έχει ως ηρωίδα μια κανονι­ κή κοπέλα που βιώνει 24 ώρες σε μια μεγαλούπολη στα όρια -και καταμε­ σής- της τρέλας. Η γερμανίδα Σιμπύλλε Μπεργκ (γενν. 1962, Βαϊμάρη της πρώην Ανατολικής Γερμα­ νίας), που το έγκυρο γερμανικό πε­ ριοδικό Der Spiegel την έχει αποκαλέσει «το πιο βίαιο eye-liner της Γερμα­ νίας», έχει ήδη εκδώσει τέσσερα μυ­

θιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, καθώς και θεατρικά έργα, που έχουν μεταφραστεί σε δέκα γλώσσες. Στη σειρά C ult Stories θα εκδοθούν από αστυνομικά μυθιστορήματα και ιστορίες μυστηρίου έως phantasy και science fiction. Τα πρώτα βιβλία είναι τέσσερα: ένα αστυνομικό, από τον πρωτοεμφανιζόμενο έλληνα συγγρα­ φέα Νεοκλή Γαλανόπουλο με τίτλο Η παραλλαγή του Γιώργου Δαρσινού, ένα μεταφυσικής φαντασίας, επίσης από πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, τον Κώστα Ζωτόπουλο με τίτλο Ο βοσκός της αντίπερα όχθης, ένα επιστημονικής φαντα­ σίας, του Φίλιπ Ντικ, το Ubik, καθώς και ένα αρχετυπικό κατεξοχήν cult του Μπόρις Βιάν, το Θα πάω να φτύσω στους τάφους σας. Τέλος, θα εκδοθούν μερικά σημαντι­ κά δοκίμια, όπως του Fredric Jameson, Αρχαιολογίες του μέλλο­ ντος, τα δοκίμια της Π έ π η ς Ρηγοπ ο υλ ο υ Ο νευρασθενής πρόεδρος (για την ψυχανάλυση και την τέχνη), το Αεξικό ψυχολογικών όρων των Α ν α σ τα σ ία ς Χο υντο υμά δη και Ελέ­ νης Π ατεράκη, το Τι θέλουν οι τρο­ μοκράτες; της Louise Richardson, το Ευρωελληνισμός: Η φιλοσοφία της θρησκείας στο νέο ελληνισμό του Μ ά ρ ιο υ Μ π έγ ζο υ κ.ά. ■

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΒΑΖΩ ΓΙΑ TON X. Φ. ΛΑΒΚΡΑΦΤ Στο Καφέ του ΒιβλιοποοίΤείου ΙΑΝΟΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2007, 09:00 μ.μ. Ομιλητές: Μόκης Πανώριος, Δημήτρης Παναγιωτάτος Θα προβληθούν αποσπάσματα από τις ταινίες: The Haunted Palace («Το παλάτι του τρόμου») Die, Monster, Die (βασισμένη στο έργο «Το χρώμα από το διάστημα») The Dreams in the Witch-House («Τα όνειρα στο σπίτι της μάγισσας»)

Επιμέλεια: Μάρω ΓολικίΒου

Ιουνίου 2007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ λ ο γ ο τ ε χ ν ί α α/α 1 2 3 4 5 6 7 8

Γενικός πίνακας

ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Μια ζωή δυο ζωές

Νίκος θέμελης Αλκυόνη Παπαδάκη Παυλίνα Νάσιουτζικ

Κέδρος Καλέντης Λιβάνης

Λένα Μαντά Χρύσα Δημουλίδου Κατερίνα Μανανεδάκη Πάνος Καρνέζης Όμηρος Αβραμίδης

Ψυχογιός Λιβάνης Λιβάνης Λιβάνης

Το ταξίδι που λέγαμε Μύκονος μπλουζ Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Το φιλί του δράκου Ου μοιχεύσεις Το πάρτι γενεθλίων Οι δρόμοι της καρδιάς

9 Πυθαγόρεια εγκλήματα 10 Το μονοπάτι στη θάλασσα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 Μια ζωή δυο ζωές 2 Μύκονος μπλουζ 3 Το ταξίδι που λέγαμε 4 Ου μοιχεύσεις 5 Το φιλί του δράκου 6 Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι 7 Το πάρτι γενεθλίων 8 Πυθαγόρεια εγκλήματα 9 Οι δρόμοι της καρδιάς 10 Ελληνικά εγκλήματα

Τεύκρος Μιχαηλίδης Αντώνης Σουρούνης

____________________________ Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Νίκος θέμελης Παυλίνα Νάσιουτζικ Αλκυόνη Παπαδάκη Κατερίνα Μανανεδάκη Χρύσα Δημουλίδου Λένα Μαντά Πάνος Καρνέζης Τεύκρος Μιχαηλίδης Όμηρος Αβραμίδης Συλλογικό

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 2 3 4

Μια ζωή δυο ζωές Το ταξίδι που λέγαμε Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι Το φιλί του δράκου

5 6 7 8 9 10

Μύκονος μπλουζ Το μονοπάτι στη θάλασσα Bar sur Ωι δρόμοι της καρδιάς Ελληνικά εγκλήματα Ένας σκούφος από πορφύρα

Ωκεανίδα Πόλις Καστανιώτης

Κέδρος Λιβάνης Καλέντης Λιβάνης Λιβάνης Ψυχογιός Λιβάνης Πόλις Ωκεανίδα Καστανιώτης

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Νίκος θέμελης Αλκυόνη Παπαδάκη Λένα Μαντά Χρύσα Δημουλίδου Παυλίνα Νάσιουτζικ Αντώνης Σουρούνης Ασπασία Σιγάλα Όμηρος Αβραμίδης Συλλογικό Μάρω Δούκα

Κέδρος Καλέντης Ψυχογιός Λιβάνης Λιβάνης Καστανιώτης Πατάκης Ωκεανίδα Καστανιώτης Πατάκης

Σ η μ ε ιώ σ ε ις : 1. Στην Ελληνική Πεζογραφία, στο γενικό πίνακα, μετά τους 10 πρώτους ακολουθούν οι κάτωθι τίτλοι: Ελληνικά εγκλήματα, Συλλογικό, (Καστανιώτης) - Στη σκιά της πεταλούδας, Ισίδωρος Ζουργός, (Πατάκης) Φιλοδοξίες κήπου, Ευγενία Φακίνου, (Καστανιώτης) - Barsur, Ασπασία Σιγάλα, (Πατάκης) - Ένας σκούφος από πορφύρα, Μάρω Δούκα, (Πατάκης) - Σιωπηλές κραυγές, Γιώργος Πολυράκης, (Ψυχογιός) - Σουέλ, Ιωάννα Καρυστιάνη, (Καστανιώτης) - Θερμοκρασία δωματίου, Δήμητρα Κολλιάκου, (Πατάκης) - Κινέζικα κουτιά, Σώτη Τριανταφύλλου, (Πατάκης) - Ασώματη κεφαλή, Βασίλης Λαδάς, (Πατάκης) - Χάρτινος έρωτας, (Εμπειρία Εκδοτική) Θέκλη, Αθηνά Κακούρη, (Εστία) - Αριζόνα, Μπέσση Λιβανού, (Καστανιώτης) - Φεύγω, αγάπησα, Γιοβάννα, ι=>

Ιουνίου 2007 Γενικός πίνακας α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Η μάγισσα του Πορτομπέλο 2 Το νησί 3 Η μάνα και το νόημα της ζωής 4 Χιόνι 5 Το Μέγαρο Γιακουμπιάν __6_ Καθένας 7 Τα παιδιά του Χούριν

_ ± Νορβηγικό δάσος 9 Οι κήποι της Τατιάνας 10 Η βρώμικη τριλογία της Αβάνας

ξέ νη λο γο τ εχ ν ία

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Paulo Coelho Victoria Hislop Ίρβιν Γιάλομ Ορχάν Παμούκ Αλάα Αλ-Ασουάνι

Λιβάνης Διόπτρα Άγρα Ωκεανίδα Πόλις Πόλις Αίολος Ωκεανίδα Ωκεανίδα Μεταίχμιο

Φίλοι Ροθ Τζ. Ρ. Ρ. Τΰλκιν Χαρούκι Μουρακάμι Π. Σίμονς Χουάν-Πέδρο Γκουτιέρες

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων____________________________________ ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 1 Η μάγισσα του Πορτομπέλο 2 Το νησί 3 Η μάνα και το νόημα της ζωής 4 Χιόνι 5 Το Μέγαρο Γιακουμπιάν 6 Τα παιδιά του Χούριν 7 Καθένας 8 Νορβηγικό δάσος 9 Οι κήποι της Τατιάνας 10 Η βρώμικη τριλογία της Αβάνας

Paulo Coelho Victoria Hislop Ίρβιν Γιάλομ Ορχάν Παμούκ Αλάα Αλ-Ασουάνι Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν Φίλιπ Ροθ Χαρούκι Μουρακάμι Π. Σίμονς Χουάν-Πέδρο Γκουτιέρες

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία 1 Η μάνα και το νόημα της ζωής 2 Η μάγισσα του Πορτομπέλο 3 Το νησί 4 Χιόνι 5 6 7 8 9 10

Καθένας Οι κήποι της Τατιάνας Το Μέγαρο Γιακουμπιάν Πανσιόν Εύα Στην ακτή Ινές ψυχή μου

Λιβάνης Διόπτρα Άγρα Ωκεανίδα Πόλις Αίολος Πόλις Ωκεανίδα Ωκεανίδα Μεταίχμιο

ΞΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ίρβιν Γιάλομ Paulo Coelho Victoria Hislop Ορχάν Παμούκ Φίλιπ Ροθ Π. Σίμονς Αλάα Αλ-Ασουάνι Αντρέα Καμιλέρι Ίαν Μακ Γιούαν Ιζαμπέλ Αλιέντε

Άγρα Λιβάνης Διόπτρα Ωκεανίδα Πόλις Ωκεανίδα Πόλις Πατάκης Πατάκης Ωκεανίδα

(Κέδρος) - Άννα, να ένα άλλο, Μαρία Μήτσορα, (Πατάκης).

2. Η λίστα των βιβλιοπωλείων από τα οποία αντλούνται τα στοιχεία είναι «ανοιχτή».

3. Τα στοιχεία για τα «Ευπώλητα - Ιούνιος 2007» προέρχονται από 18 βιβλιοπωλεία που έδωσαν ακριβή αριθμό πωληθέντων αντιτύπων.

4. Δημοσιεύονται σε κάθε κατηγορία τα 10 πρώτα σε πωλήσεις.

5. Συνολικά δόθηκαν από τα βιβλιοπωλεία 55 τίτλοι για την ελληνική πεζογραφία, 63 για την ξένη, 57 για την ποίηση, 82 για τα δοκίμια, 91 για την παιδική & εφηβική λογοτεχνία και 72 για τα διάφορα. ι=>

[

δ ι α β α ζ ω ] Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Ιουνίου 2007 ΠΟΙΗΣΗ α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Το Μονόγραμμα 2 Ποιήματα 3 Τ’ άχυρο χρυσάφι 4 Αμοργός 5 Ποιήματα 6 Ποιήματα 7 Η ελεγεία των Εκβατάνων 8 0 αγαπημένος 9 Πούσι 10 Sush..l(ona

Γενικός πίνακας ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Οδ. Ελύτης Fernando Pessoa Χρύσα Κοντογεωργοπούλου Νίκος Γκάτσος Ντίνος Χριστιανόπουλος Κική Δημουλά Κώστας Ευαγγελάτος Rumi Jalaluddin

Ίκαρος Ροές-Printa Μελάνι Πατάκης Ιανός Ίκαρος Απόπειρα Αρμός

Νίκος Καββαδίας Σέτη Λεπίδα

Άγρα Οιωνός

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων

ΠΟΙΗΣΗ 1 2 3 4 5 6 7

Τ’ άχυρο χρυσάφι Το Μονόγραμμα Ποιήματα Ποιήματα Ποιήματα Η ελεγεία των Εκβατάνων

0 αγαπημένος 8 Αμοργός 9 Πούσι 10 Εκατό ερωτικά σονέτα

Χρύσα Κοντογεωργοπούλου Οδ. Ελύτης Ντίνος Χριστιανόπουλος Fernando Pessoa Κική Δημουλά Κώστας Ευαγγελάτος Rumi Jalaluddin Νίκος Γκάτσος Νίκος Καββαδίας Πάμπλο Νερούδα

Άγρα Γνώση

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία

ΠΟΙΗΣΗ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Μελάνι Ίκαρος Ιανός Ροές-Printa Ίκαρος Απόπειρα Αρμός Πατάκης

Το Μονόγραμμα Sush-..Σώπα Ακροβασία

Οδ. Ελύτης Σέτη Λεπίδα Κάρολος Μεσσηνέζης

Ήλος ύλης Αμοργός 0 υποκειμενικός κήπος Ποιητές του κόσμου Οι περιπλανήσεις της Εδεσσαίας Wishing on a star - Ένα αστέρι μια ευχή (δίγλωσσο) Μαραμπού

Βασιλική Νικολοπούλου Νίκος Γκάτσος Μαρία Σφήκα

Ίκαρος Οιωνός Οιωνός Οιωνός Πατάκης Ιδιωτική

Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου

Έλευσις Πατάκης

Σοφία Σπύρου Νίκος Καββαδίας

Ιανός Άγρα

6. Στην κατηγορία Δοκίμια περιλαμβάνονται: λογοτεχνικά δοκίμια, μελέτες, (κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, ιστορικό βιβλίο).

7. Στην κατηγορία Διάφορα περιλαμβάνονται: λευκώματα, μαγειρική, ταξίδια, μαρτυρίες, τεχνικά κ.λπ.

8. Τα βιβλιοπωλεία από τα οποία προέρχονται τα στοιχεία είναι: LEADER BOOKS, Αλυσίδα, 210 6466156 - ΑΒΑΚΙΟ, Θεσσαλονίκη, 2310 410520 - ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, Ιωάννινα, 26510 34911 - ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα, 210 3615077 - ΒΙΒΛΙΟΣΗΜΟ, Αθήνα, 210 7470050 - ΒΙΒΛΙΟΤΥΠΟ, Αθήνα, 210 7648875 - ΕΚΦΡΑΣΗ, Άνω Γλυφάδα, 210 9603817 - ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, Αλυσίδα, 210 3258440 .=>

στη γλώσσα μου ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΕΙΡΑ ΕΞΙ ΒΙΒΛΙΩΝ: ΕΝΑ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Για μ α θ η τέ ς εκπαιδευτικούς και γονείς που δεν αρκούνται στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου και του Τετραδίου Εργασιών, αλλά επιθυμούν μια πιο συστηματική και ολοκληρω μένη ενασχόληση με την ελληνική γλώσσα. Μ ια νέα, «επικοινωνιακού» τύπου, μ έθ οδ ος διδασκαλίας και μάθησης, συμβατή με τα καινούρια βιβλία της Γλώσσας του Δ ημοτικού

Τ Υ Π Ω Θ Η Τ Ω - Γ ΙΩ Ρ Γ Ο Σ Δ Α Ρ Δ Α Ν Ο Σ

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Ιουνίου 2007 Δ Ο ΚΙΜ ΙΑ

α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Η πολιτική φιλοσοφία της εποχής μας 2 0 παλιάτσος και η Άνιμα 3 0 μηχανισμός της καταστροφής. Το τουρικικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 και ο αφανισμός της ελληνικής κοινότητας ~ Τ Δυο φορές ξένος 5 Δέκα πιθανοί λόγοι για τη μελαγχολία της σκέψης 6 Ιστορία των θρησκειών του κόσμου 7 Ιστορία της φιλοσοφίας δ Βέβηλα κίβδηλα σκύβαλα 9 Η ελληνική ιδιαιτερότητα 10 Θεσσαλονίκη πόλη των φαντασμάτων

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Will Kymlicka Μάρω Βαμβουνάκη Σπύρος Βρυώνης

Πόλις Ψυχογιός Εστία

Β. Clark

Ποταμός Scripta Konemann Konemann

George Steiner Markus Hattstein Christopher Delius Κώστας Ζουράρις Κορνήλιος Καστοριάδης Mark Mazower

Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ 1 2 3 4

Christopher Delius

Πόλις Ψυχογιός Ποταμός Konemann Konemann

Ματούλα Σκαλτσά Robert Furneau-Jordan

Εντευκτήριο Konemann

George Steiner Mark Mazower

Scripta

Will Kymlicka Μάρω Βαμβουνάκη

Δυο φορές ξένος Ιστορία των θρησκειών του κόσμου

Β. Clark Markus Hattstein

9 Θεσσαλονίκη πόλη των φαντασμάτων 10 Βέβηλα κίβδηλα σκύβαλα

2 Ημερολόγιο 1947-1949 3 Δέκα πιθανοί λόγοι για τη μελαγχολία της σκέψης 4 Στιγμές από την προσωπική μου διαδρομή 5 Η ελληνική ιδιαιτερότητα 6 Η τέχνη του ταξιδιού 7 Βέβηλα κίβδηλα σκύβαλα δ Η περί θεού αυταπάτη 9 Μαχόμενη ανελπιστία 10 0 παλιάτσος και η Άνιμα

Αλεξάνδρεια Αρμός

Κώστας Ζουράρις

Δ Ο Κ ΙΜ ΙΑ 1 0 μηχανισμός της καταστροφής. Το τουρικικό πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 και ο αφανισμός της ελληνικής κοινότητας

Αλεξάνδρεια

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων

Η πολιτική φιλοσοφία της εποχής μας 0 παλιάτσος και η Άνιμα

5 Ιστορία της φιλοσοφίας 6 Για τη μουσειολογία και τον πολιτισμό 7 Ιστορία της αρχιτεκτονικής 8 Δέκα πιθανοί λόγοι για τη μελαγχολία της σκέψης

Αρμός Κριτική

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία Σπύρος Βρυώνης

Εστία

Δημήτρης Βλαντάς George Steiner

Εστία Scripta

Λεωνίδας Κύρκος Κορνήλιος Καστοριάδης

Εστία Κριτική

Αλαίν ντε Μποτόν

Πατάκης

Κώστας Ζουράρις

Αρμός Κάτοπτρο Εστία

Χρήστος Γιανναράς Μάρω Βαμβουνάκη

Ψυχογιός

[

δ ι α β α ζ ω

Ε Υ Π Ω Λ Η Τ A

Ι

J

Ιουνίου 2007 Γενικός πίνακας

α/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 0 ψεύτης παππούς 2 Τα γενέθλια του Τριγωνοψαρούλη 3 Διακοπές με τον Ευγένιο Τριβιζά στο νησί των πυροτεχνημάτων 4 0 Μικρός Πρίγκιπας 5 Ως διά μαγείας 6 Οι πειρατές της Καραϊβικής (εικονογραφημένο) 7 Καλοκαιρινές περιπέτειες με τους ήρωες της Disney Π Γ Παίζω με τα αγαπημένα μου παραμύθια για παιδιά 9 Οι διακοπές του μικρού Νικόλα 10 Το πρώτο μου καλοκαιρινό βιβλίο

π α ιδ ικ ή

& ε φ η β ικ η λ ο γ ο τ ε χ ν ί α

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

'Αλκή Ζέη Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Κέδρος Πατάκης Πατάκης

Ευγένιος Τριβιζάς Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ Μαρία Παπαγιάννη

Πατάκης Πατάκης Ελληνικά Γράμματα

Ευγενία Ζευγίτη

Ελληνικά Γράμματα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη Rene Goscinny Γρηγόρης Κανελλόπουλος

Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

1 0 ψεύτης παππούς 2 Διακοπές με τον Ευγένιο Τριβιζά στο νησί των πυροτεχνημάτων

Άλκη Ζέη

3 0 Μικρός Πρίγκιπας 4 Οι πειρατές της Καραϊβικής (εικονογραφημένο) 5 Καλοκαιρινές περιπέτειες με τους ήρωες της Disney 6 Παίζω με τα αγαπημένα μου παραμύθια για παιδιά

Αντουάν ντε Σαίντ Εξυπερύ

7 Οι διακοπές του μικρού Νικόλα 8 Καλοκαιρινά Α' δημοτικού 9 Οι τρεις σωματοφύλακες 10 Η κρεμάλα

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία 1 0 ψεύτης παππούς 2 Τα γενέθλια του τριγωνοψαρούλη 3 Το πρώτο μου καλοκαιρινό βιβλίο 4 0 Τριγωνοψαρούλης, ο Μαυρολέπιας και ο τελευταίος ιππόκαμπος 5 Ως διά μαγείας 6 Η δασκάλα που το κεφάλι της έγινε καζάνι 7 0 θεός αγαπά τα πουλιά 8 Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα 9 Το βιβλίο των κοριτσιών 10 0 Τρελαντώνης (μονοτονικό)

Μεταίχμιο

Ευγένιος Τριβιζάς

Ευγενία Ζευγίτη Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη Rene Goscinny Αγγελική Βαρελλά Αλέξανδρος Δουμάς Νίκος Αρναούτης

Κέδρος Πατάκης Πατάκης Ελληνικά Γράμματα Ελληνικά Γράμματα Μεταίχμιο Σύγχρονοι Ορίζοντες Πατάκης Πατάκης Σύγχρονοι Ορίζοντες

ΠΑΙΔΙΚΗ & ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Άλκη Ζέη Βαγγέλης Ηλιόπουλος Γρηγόρης Κανελλόπουλος Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Κέδρος Πατάκης

Μαρία Παπαγιάννη Σοφία Μαντούβαλου Αγγελική Βαρελλά

Πατάκης Πατάκης Πατάκης Κέδρος Καστανιώτης

Πηνελόπη Δέλτα

Εστία

Πατάκης Πατάκης

ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ, Αθήνα, 210 2618156 - ΙΑΝΟΣ, Αλυσίδα, 2310 276647 - ΜΕ0ΕΝΙΤΗ, Πάτρα, 2610 274147 - ΝΕΣΤΩΡ, Κατερίνη, 23510 36024 - ΟΙΩΝΟΣ, Λαμία, 22310 67276 - ΠΑΠΥΡΟΣ-ΑΙΓΕΑΣ, Χίος, 22710 21550 -

,=>

Ιουνίου 2007 Γενικός πίνακας

ΔΙΑΦΟΡΑ

π/α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 Ν. Εγγονόπουλος-Η αγάπη είναι ο μόνος τρόπος

~

1922 - 0 μεγάλος ξεριζωμός 3 4 5 6 7 8

300 Το απόλυτο βιβλίο για τη γλώσσα του σώματος Η ζωή μου με τον Μότσαρτ Φλέρυ Νταντωνάκη Cube Book: Γάτες Η ζωή μου ένα τραγούδι 9 Ραδιενεργά γκράφιτι 10 ΑΛΗΤΗΕΙΑ (Περιοδική έκδοση)

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ

Συλλογικό Συλλογικό Frank Miller Allan Pease, Barbara Pease Έρικ-Εμάνουελ Σμίτ

E.KE.BI. National Geographic

Γιώργος Λιάνης Caterina Gromis di Trana Πάνος Γεραμάνης Bansky

Ιανός Ελληνικά Γράμματα Καστανιώτης

ΔΙΑΦΟΡΑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ν. Εγγονόπουλος-Η αγάπη είναι ο μόνος τρόπος Το απόλυτο βιβλίο για τη γλώσσα του σώματος 1922 - 0 μεγάλος ξεριζωμός Η ζωή μου με τον Μότσαρτ Φλέρυ Νταντωνάκη 300 Cube Book: Γάτες Ραδιενεργά γκράφιτι Ζακ Μπρελ: Ζώντας λίγο, ζώντας δυνατά Η ζωή μου ένα τραγούδι

Μαμούθ Comix Έσοπτρον Opera

Μεταίχμιο Πατάκης

Αλυσίδες Βιβλιοπωλείων Συλλογικό Allan Pease, Barbara Pease Συλλογικό Έρικ-Εμάνουελ Σμίτ Γιώργος Λιάνης Frank Miller Caterina Gromis di Trana Bansky Μάρκος Δαμασιώτης Πάνος Γεραμάνης

ΔΙΑΦΟΡΑ

E.KE.BI. Έσοπτρον National Geographic Opera Ιανός Μαμούθ Comix Ελληνικά Γράμματα Μεταίχμιο Οδός Πανός Καστανιώτης

Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία

1 Ν. Εγγονόπουλος-Η αγάπη είναι ο μόνος τρόπος 2 ΑΛΗΤΗΕΙΑ (Περιοδική έκδοση)

Συλλογικό

E.KE.BI. Πατάκης

3 4 5 6 7 8

Frank Miller

Μαμούθ Comix Μέδουσα National Geographic Κασταλία Καστανιώτης Γράμματα Modern Times Ελληνικά Γράμματα

300 Μαφάλντα-Συλλεκτικη έκδοση 1 9 2 2 -0 μεγάλος ξεριζωμός Σαλάτες Η ζωή μου ένα τραγούδι Νιώθω λίγο κομμένος

9 Ελάτε στην κουζίνα μου 10 Cube Book: Σκύλοι

Quino Συλλογικό Ben Schott Πάνος Γεραμάνης Αρκάς Ηλίας Μαμαλάκης Vito Buono

ΠΑΤΑΚΗΣ, Αθήνα, 210 3650000 - ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ, Λιβαδειά, 22610 23136 - ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ, Κοζάνη, 24610 26463 - ΣΧΗΜΑ, Χανιά, 2810 56937 9. Στον πίνακα «Αλυσίδες βιβλιοπωλείων» περιλαμβάνονται: ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, ΙΑΝΟΣ, LEADER BOOKS. Στον πίνακα «Ανεξάρτητα Βιβλιοπωλεία» όλα τα υπόλοιπα.

Εκ δ όσ ε ις ΙΩΑΚΟΣ

Α ν τ ω ν η ς X. ΚΟΥΡΟΣ A nthony ch . Kouros

Τα Ποιήματα The Poems Μετάφραση: Ελένη Β. Πίττπα

Translation: Heleni Β. Pippa

jP A K O ^

&

Α λ έξη Ζήρα

Στάχτες και ύ α ιν ε ς εν είναι πρώτη φορά που οι στάχτες, υψωμένες τώρα από την αποψιλωμένη Πάρ­ νηθα, ήρθαν να πέσουν αδιακρίτως πάνω μας, μοιρασμένες ιδεωδώς δη­ μοκρατικά τόσο πάνω από τις μεγα­ λοαστικές όσο και πάνω από τις μι­ κροαστικές αθηναϊκές συνοικίες. Εί­ χαν προϋπάρξει σε προηγούμενα χρόνια η Πεντέλη και ο Υμηττός, αλ­ λά όπως και τότε έτσι και τώρα όλα δείχνουν στη ζωή των «πολιτών» αυτής της πόλης, των πατρικίων και των πληβείων της, ότι υπάρχει με­ ταξύ τους μια τουλάχιστον άτυπη «συμφωνία»: να μην ενοχλούνται, να μη χάνουν τη βολή και τις καθημερι­ νές τους συνήθειες, να αδιαφορούν κατά βάθος για τα πάντα εκτός από το στενά ιδωμένο συμφέρον τους και να αρχίζουν να κόπτονται και να θρηνουν μόνο από τη στιγμή που η καταστροφή χτυπάει την πόρτα τους. Υπεκφευγοντας συνεχώς από αυτά που οφείλουμε να κάνουμε ως συνειδητοί πολίτες, έχοντας ως άλ­ λοθι της απάθειας και της ακηδίας μας την προστασία από τη διάτρητη και προ πολλού ξεχαρβαλωμένη κρατική ομπρέλα, επιλέγουμε την πιο αδρανή λύση. Να μεταθέσουμε το βάρος των καθηκόντων που μας αναλογούν, τόσο για τη φύση που γί­ νεται ετήσιο παρανάλωμα όσο και για το περιβάλλον μας, στους αθλιό­ τερους, μετά τους πολιτικούς, μετα­ πράτες της ανθρώπινης οδύνης: στους δημοσιογράφους της έντυπης και ιδίως της τηλεοπτικής ψευδοενη­ μέρωσης. Σ' αυτό το κοπάδι των υαινών που σπεύδουν σε οποιαδή­ ποτε εστία πόνου και καταστροφής

Δ

2 β

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

όχι για να μεταδώσουν και να σχο­ λιάσουν έπειτα την πληροφορία ή το γεγονός αλλά για να παραποιήσουν συνειδητά και μετά από πιεστικές εντολές των ειδικών οποιαδήποτε εί­ δηση. Διογκώνοντας αναλόγως, ή αποσιωπώντας. Δημιουργώντας με­ λοδραματικά θεάματα τα οποία και παραλαμβάνει ευθύς αμέσως προς επεξεργασία και εκχυδαϊσμό η εκάστοτε συμπολιτευτική ή αντιπολι­ τευτική, αν και πάντοτε λαϊκιστική, σπέκουλα. Η αδράνειά μας, ως πολιτών, είναι το πιο αγαπημένο όνειρο αυτής της δημοσιογραφίας. Όσο πιο άβουλοι, όσο πιο παθητικοί καταναλωτές της, όσο πιο πειθήνιοι ακροατές και αναγνώστες της, τόσο ευκολότερα μπορεί και περνάει την ενορχη­ στρωμένη ψευδολογία, οποιοδήποτε κομματικό συμφέρον και χρώμα και αν υπηρετεί. Για τούτο και συ­ ντηρούν με κάθε θυσία το γνωστό ιδεολόγημα του ανυπεράσπιστου και ανήμπορου να δραστηριοποιη­ θεί πολίτη. Για τούτο ακριβώς, σ' αυτές τις πρόσφατες μέρες του κα­ ταστρεπτικού και παντοειδώς πυρπολημένου Ιουλίου, δεν βρέθηκε ού­ τε ένας δίαυλος -όσο υψηλότερη η θεαματικότητά του τόσο υψηλότε­ ρη η φαυλότητά του- να πει το αυ­ τονόητο: Ότι είμαστε κάκιστοι δια­ χειριστές της κοινής περιουσίας, ότι είμαστε κάκιστοι πολίτες, ότι ζούμε με ευδαιμονία τη βαρβαρότητα της ανάλωσης και της κατανάλωσης· ότι, όμως, μόνο αν η φύση και το περιβάλλον γίνουν δική μας υπόθε­ ση είναι δυνατόν να σωθούν και να μας σώσουν. ■

ΙΩΑΚΟΣ

Εκδόσει

Κώστας Χατζηαντωνίου Κ ύπ ρος 1954-1974 Από το Έ π ος στην Τραγωδία Ένα

βιβλίο-διάγραμμα

παλινδρομήσεων των

των

απανωτών

λαθών

και

ελλαδικών, κυρίως, πολιτικών

ηγεσιών, που οδήγησαν από το μαξιμαλιστικό μεν αλλά λογικό αίτημα της «Ένωσης» της μεγαλονήσου με την Ελλάδα, στην αδιέξοδη και οδυνηρή για τον Ελληνισμό κατάσταση της κατοχής του 37% περίπου της έκτασης της Κύπρου από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις. Ο ερευνητής Κ.Χατζηαντωνίου,αξιοποιώντας όλα τα νέα ιστορικά στοιχεία και δεδομένα από τα αμερικανικά και βρετανικά -κυρίω ς-, καθώς και τα ελληνικά και κυπριακά αρχεία, συνεισφέρει

πλούσια

στη

γνώση

και

την

αυτογνωσία μας.

624 σελ. - 28,00€

Ηλίας Αλ. Φιλιππίδης

Κρήτη 1941 Η «παράδοσή» της από τον Τσόρτσιλ στο Χίτλερ Πρωτοποριακή ιστορική μελέτη-έρευνα που αποκαλύπτει 66 χρόνια μετά, ποιοι ήθελαν τελικά να χαθεί η Κρήτη. Π οιες ήταν οι βαθύτερες πολιτικές σκοπιμότητες των Βρετανών; Γιατί αγνόησαν την υπέρμετρη ηρωική αντίσταση των Ελλήνων; Όλες οι απαντήσεις στην παρούσα έκδοση.

5/2σεΛ.-26,Ο0€

Ε κ δ ό σ ε ις ΙΩΑΚΟΣ - Λνδρέοο Μεταξά 12 & Ζ. Πηγής. Αθήνα 106 81 τηλ.: 210-3304111, e-mail: iolkos@otenet.gr - Σ τα ενημερωμένα βιβλιοπω λεία

του Γιώργου ζενάριου

Η Εταιρεία Συγγραφέων στη νέα εποχή Εταιρεία Συγγραφέων είναι μια συλλογικότητα που στο εσωτερικό της, αναγκαστι­ κά, περικλείει, εξομαλύνοντας τις, ποικίλες τάσεις και απόψεις, περί­ που όσες είναι και οι ατομικότητες που τη συνθέτουν. Παράλληλα, η Εταιρεία Συγγραφέων δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο πέρα από ένα, εν ταυτώ, πνευματικό και επαγγελμα­ τικό συλλογικό όργανο, το οποίο μεριμνά και προσπαθεί να βρίσκει λύσεις για όσα προβλήματα, πνευ­ ματικά και επαγγελματικά, απα­ σχολούν τους έλληνες συγγραφείς. Τόσο η ιστορία της όσο και η καθη­ μερινή πράξη έχουν αναδείξει την Εταιρεία ως ένα φερέγγυο και, νομί­ ζουμε, αποτελεσματικό όργανο στη διεκδίκηση, προβολή και διαχείριση των θεσμικών αλλά και των γενικό­ τερα πολιτισμικών αιτημάτων του καιρού μας. Το συμβολικό κύρος που διαθέτει την καθιστά αποφασι­ στικό εταίρο του πολιτισμικού παι­ χνιδιού στο σύνολό του, ενώ ο τρό­ πος με τον οποίο έχει εκτοκίσει το συμβολικό της κεφάλαιο μέχρι τώ­ ρα την έχει καταστήσει ένα έντιμο και αξιόπιστο συλλογικό όργανο που συμμετέχει ενεργά στον πνευ­ ματικό βίο της χώρας. Ωστόσο η δημόσια παρουσία ενός οργανισμού πρέπει να επιβεβαιώ ­ νεται διαρκώς μέσα στο χρόνο και τις αλλαγές που αυτός επιφέρει. Η κοινωνική και η ευρύτερη πολιτισμι­ κή συνθήκη, είναι βέβαιο, έχει υποστεί, και θα συνεχίσει να υφίσταται, συνεχείς αλλαγές. Νέα μέσα, νέο κοινό, νέες ανάγκες εμφανίζο­ νται. Ο πλουραλισμός της πληρο­

Η

28

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

φορίας δεν θα μπορούσε ν' αφήσει ανέγγιχτη τη λογοτεχνία. Το τοπίο μέσα στο οποίο αυτή παράγεται και καταναλώνεται έχει αλλάξει ρι­ ζικά την τελευταία δεκαετία. Οι παράμετροι που το προσδιορίζουν μπορεί να μην είναι ακόμη μετρήσι­ μες σε όλες τους τις διαστάσεις, ωστόσο ήδη έχουν δείξει τη δυναμι­ κή τους. Και η λογοτεχνία οφείλει να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλ­ λον που αυτές διαμορφώνουν. Από την άλλη, η Εταιρεία Συγγρα­ φέων τροφοδοτείται από την ιστο­ ρία της. Το παρελθόν της, ευθεία γραμμή μέσα στον χρόνο από το 1981, είναι απαρέγκλιτα χαραγμένο στην υπηρεσία μιας πνευματικότη­ τας που έρχεται σε ευθεία σύ­ γκρουση με το πνεύμα των καιρών μας. Αυτή λοιπόν η ιστορικότητα πρέπει να συνδυαστεί με το αίτημα προ­ σαρμογής στις, οπωσδήποτε αλ­ λαγμένες, νέες συνθήκες. Χωρίς να απεμπολεί τα στοιχεία που την κα­ ταξίωσαν και της έδωσαν την τωρι­ νή της ταυτότητα, η Εταιρεία οφεί­ λει να κινηθεί, με σοβαρότητα, προς τη μόνη γόνιμη κατεύθυνση: τον συγκερασμό του παλιού με το νέο, τον απρόσκοπτο συνδυασμό της ιστορικότητάς της με τις σύγ­ χρονες ανάγκες, την ένταξή της στο ελληνικό λογοτεχνικό σύστημα όχι απλώς ως επαγγελματικού ή πνευ­ ματικού σωματείου αλλά ως συνδιαμορφωτή των εξελίξεων και κα­ θοριστικού παράγοντα στη διαμόρ­ φωση του συστήματος αυτού. Για να συμβεί αυτό, η Εταιρεία πρέ­ πει να δώσει έναν αγώνα διμέτωπο,

τα σκέλη του οποίου αντιστοιχούν στον προαναφερθέντα συγκερασμό ανάμεσα στο παλαιό και το νέο: Α) Πρέπει να διαφυλάξει το ήδη κτηθέν συμ­ βολικό κύρος της Εταιρείας. Στην εικοσιεξαετή πορεία της, η Ε.Σ., φυσικό είναι, γνώρισε πνευματικές αντιπαλότητες, πο­ λιτισμικές συγκρούσεις αλλά και προσω­ πικές διενέξεις. Μπόρεσε όμως να απορ­ ροφήσει τους κραδασμούς και να ακολου­ θήσει, ως συνολική συνισταμένη, μία κοινή πορεία που, κατά το μάλλον ή ήττον, αντιπροσώπευε την πλειονότητα των με­ λών της. Επιπλέον: δεν μπορεί να νοηθεί Εταιρεία Συγγραφέων χωρίς ένα στοιχειώδες σύ­ στημα ελέγχου στην εισδοχή των μελών της. Ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να υπάρχει για τη διαφύλαξη όχι πια του

συμβολικού αλλά του εν τοις πράγμασι κύρους της. Β) Οι νέες συνθήκες, κοινωνικές και πολιτι­ σμικές, που έχουν προκύψει στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία ασκούν παντοίες πιέσεις τόσο στο αποτέλεσμα όσο και στη διαδικασία παραγωγής του έργου τέχνης, και δη του λογοτεχνικού. Η γραφή έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά που δεν τα είχε πριν και δεν νοείται, πια, λογοτέ­ χνημα που δεν περιέχει τους όρους της δημόσιας διακίνησής του. Σε αυτό το πολιτισμικό περιβάλλον, με τους νέους όρους που αυτό επιβάλλει, η Εταιρεία Συγγραφέων έχει χρέος, προσαρμοζόμενη αναλόγως, να κινηθεί και να συμβάλει, στο μέτρο των δυνάμεών της, στη δημιουργία ενός σύγχρονου και γόνιμου εγχώριου λο­ γοτεχνικού πεδίου. ■

Ετοιμαστείτε σε λίγο

θα έχουμε ΐΣ/ΤΟΡϊκ^. /

Δ

ια β α ς μ

εκδόσεις

/

ι)

ΐλ έ π ρ β \

w w w .e l e c tr a b o o k s .c o m '

Λατινική Αμερική Δώστε μας φρέσκο κρέας! κυρία Τούλα Σταυροπούλου είναι πεινασμένη. Σχετικά νέα, πτυχιούχος, με σπου­ δές στο εξωτερικό, εργάζεται στο Δημόσιο, ταξιδεύει αρκετά κι έχει χρόνο για διάβασμα. Αντιπροσω­ πεύει, κατά κάποιο τρόπο, το υπό­ δειγμα του σημερινού έλληνα ανα­ γνώστη (που είναι κυρίως αναγνώστρια). Την έχω συναντήσει πολλές φορές, έχουμε μιλήσει για το ποιους λατινοαμερικάνους συγγραφείς και ποιητές έχει διαβάσει (ξεσκόλισε ήδη τους Κάρλος Φουέντες, Βάργκας Γιόσα, Γκαρσία Μάρκες, λίγο Νερουδα και λίγο Οκτάβιο Πας). Αίτημά της, επιτακτικό, θέλει κι άλλους! Η σημερινή κατάσταση όσον αφορά τους μεταφρασμένους Λατινοαμερι­ κάνους είναι πολύ διαφορετική από, ας πούμε, τη δεκαετία του '80 ή τις αρχές της δεκαετίας του '90, όταν το τοπίο ήταν μάλλον ερημικό και τα λιοντάρια είχαν πολύ λίγο νόστιμο και πικάντικο λατινοαμερικάνικο κρέας να ροκανίσουν... Ο κόσμος τό­ τε ήθελε να ταξιδέψει, δια μέσου της 1 Για μια περιγραφή της λογοτεχνίας, να ονειρευτεί, να χαθεί έκρηξης και της στις αχανείς ζούγκλες, να συναντή­ μετέπειτα κατάστασης, βλ.τον σει τους επικίνδυνους Ινδιάνους, ή πρόλογό μας στην έστω κάποιον γραφικό δικτάτορα. ανθολογία Νέοι Βρισκόταν σε εξέλιξη και σε αρχή πεζογράφοι της παρακμής τότε στην Ευρώπη η λεγά­ Λατινικής Αμερικής, εκδ. Παρατηρητής, μενη «έκρηξη της λατινοαμερικάνικης Θεσσαλονίκη, 1994, λογοτεχνίας» που είχε κάνει τους εκ­ σελ. 7-12.

1 Δες το σχετικό άρθρο δότες να πολλαπλασιάσουν τις με­ ταφράσεις, να ανακαλύψουν νέους του Φίλιππου Φιλίππου στο συγγραφείς και το κοινό να τους «κα­ περιοδικό Αντί, ταβροχθίζει» με απληστία1. Όπως τεύχος 667,της 28υπενθύμιζε ο Φ. Φιλίππου2, στρα­ 8-98, που τιωτικές δικτατορίες σαν του Πινοπαρουσιάζει εκείνη την κατάσταση. σέτ και η κουβανική επανάσταση αλ­

Γιώργος Ρούβαλης

30

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Η

λά και η αστικοποίηση στις χώρες εκείνες ενέπνεαν τους συγγραφείς και κατασίγαζαν τη δίψα για εξωτι­ σμό των αναγνωστών. Σήμερα η κατάσταση είναι πολύ κα­ λύτερη. Ο έλληνας αναγνώστης που δεν γνωρίζει ισπανικά είναι σε θέση να διαβάσει στη γλώσσα του όλο το μυθιστορηματικό έργο του λαμπρού περουάνου Μάριο Βάργκας Γιόσα, το μεγαλύτερο μέρος του στυλίστα μεξικάνου Κάρλος Φουέντες (μένουν να μεταφραστούν και τα βαθυστό­ χαστα δοκίμιά του), διάφορες εκδο­ χές των ποιημάτων του Νερούδα, τα βιβλία του Ερνέστο Σάμπατο, όλα τα πεζά και τα κείμενα του Μπόρχες (χάρις σε μεταφραστές όπως ο Αχιλλέας Κυριακίδης κι ο Δημήτρης Καλοκύρης), άπαντα τα ποιητικά του Σέσαρ Βαγιέχο (μετ. Ρήγας Καππάτος) και πολλούς άλλους σημαντικούς συγγραφείς. Μαζί με το βασιλικό όμως, ποτίζεται κι η γλάστρα... Αν­ θούν ία πολύχρωμα που όμως είναι σκουπίδια, όπως ο «γκουρού» (και όχι συγγραφέας) Πάουλο Κοέλιο, ο Χάψε Μπέιλυ -γνωστός από την τη­ λεόραση αλλά σκουπιδογράφος γρα­ φιάς- ο υμνητής της επαναστατικής καθαρότητας και κάθε λογής πρα­ κτόρων Ντανιέλ Τσαβαρρία και πολ­ λοί άλλοι και άλλες... Και τούτο διότι, παρά την επαινετή προσπάθεια πολλών εκδοτών μας (κυρίως των μεγάλων: Καστανιώτης, Εξάντας, Πατάκης, αλλά και μικρότε­ ρων: Όπερα, Αλεξάνδρεια, Μέδου­ σα, Παρατηρητής...), δυστυχώς δεν υφίσταται μια συστηματική και τεκ­ μηριωμένη προσπάθεια μετάφρασης και παρουσίασης των συγγραφέων

που προίγματικά αξίζουν. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει των συγγραφέων για τους οποίους η λογοτεχνία είναι στό­ χος ζωής, ανόισα, πόνος και αίμα και όχι χαριτωμένες αλλά σαθρές κατα­ σκευές. Με λίγα λόγια, οι συγγραφείς της «έκρηξης» (οι οποίοι, η αλήθεια να λέγεται, αρχίζουν να γέρνουν) έχουν γίνει αρκετά γνωστοί στο κοινό της χώρας μας. Σειρά τώρα έχει μια άλ­ λη πλειάδα συγγραφέων πρώτης γραμμής, που διάφοροι επικοινωνιακοί κι όχι λόγοι ουσίας τους έχουν αφήσει στη σχετική αφάνεια. Ο λόγος είναι ότι σήμερα υπάρχει ένα κλίμα στην Ελλάδα πολύ θετικό για να κορεστεί η πείνα της κυρίας Τούλας Σταυροπουλου. Το δημιουρ­

γούν οι νέοι μας που με δίψα και κα­ τά δεκάδες χιλιάδες μαθαίνουν την ισπανική γλώσσα (η οποία έχει υπο­ σκελίσει τα γαλλικά και βρίσκεται σήμερα στη δεύτερη θέση μετά τα αγγλικά), οι πολλαπλές πολιτιστικές εκδηλώσεις του Ινστιτούτου Θερβάντες στην Αθήνα και των άλλων με­ γάλων ινστιτούτων ισπανικής γλώσ­ σας, η εργασία που επιτελείται στο Μεταπτυχιακό Μετάφρασης και στο Ισπανικό Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Πανε­ πιστήμιο Θεσσαλονίκης, και η πρό­ σφατη έντονη δραστηριότητα της Εταιρείας Ελλήνων Ισπανιστών. Όλο αυτό το κοινό έχει διαβάσει τους κλασικούς και της Ισπανίας και της Λατινικής Αμερικής, έχει γοητευ-

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ Για όσους ψάχνουν απαντήσεις και όχι έτοιμες λύσεις! Ο απόλυτος συνδυασμός εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας σε οκτώ πολυτελείς τόμους 192 σελίδων. Κάθε βιβλίο προτείνει εκατοντάδες πειράματα και κατασκευές, που περιγράφονται βήμα βήμα με κείμενο και εικόνα, κάνοντας κατανοητές τις πιο πολύπλοκες επιστημονικές έννοιες.

EPEVNWTEl 3υ 18,106 78 Αθήνα τηλ.: 210 5234415

Αναζητήστε τα βιβλία της σειράς στα βιβλιοπωλεία ή παραγγείλτε τα με ένα τηλεφώνημα στο 210 5234232

δ ι α β α ζ ω

[

]

ΑΡΘΡΑ

Βλέπε το εξαίρετο μυθιστόρημά του Ένας κόσμος για τον Τζούλιους, μετ. Γ. Ρούβαλης, Scripta, Αθήνα, 2005, που είχε όμως πρωτοδημοσιευθεί το 1971.

32

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τεί από τους αξιόλογους συγγρα­ ρα Ιφάντε, ο γουατεμαλτέκος Αουφείς της σημερινής ισπανικής λογο­ γούστο Μοντερρόσο, ο αργεντίνος τεχνίας όπως ο Χαβιέρ Θέρκας και ο εξαφανισθείς από τη δικτατορία Αρτουρο Πέρες Ρεβέρτε, αλλά η θε­ Αρόλδο Κόντι, αλλά και νεότεροι, ματολογία αρκετών υπολοίπων του όπως οι χιλιανοί Αλμπέρτο Φουγκέτ δημιουργεί μια αίσθηση βαρεμάρας. και Ρομπέρτο Μπολάνιο, ο επίσης Τα μυθιστορήματα που γράφονται αργεντίνος Μέμπο Τζιαρντινέλλι, οι σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες εξαιρετικοί μεξικανοί Χοσέ Αγουστίν περιγράφουν καταστάσεις και τρό­ (χιουμορίστας), Χόρχε Βόλπι (ιστορι­ πους ζωής που ξέρουμε κι επανα­ κά μυθιστορήματα), ο Κουβανός Αεολαμβάνονται μονότονα. Με πόσους νάρδο Παδούρα, αλλά και ο εξαίρε­ εραστές πρέπει να κοιμηθεί μια γυ­ τος πεζογράφος και ποιητής Χοσέ ναίκα και σε πόσα μπαρ πρέπει να Εμίλιο Πατσέκο από το Μεξικό. συζητήσει με τις φίλες της για να Στους ποιητές πρέπει να σημειώσου­ συγκινήσει τον αναγνώστη; Αντιθέ­ με ότι δεν υπάρχει μια αντιπροσω­ τους, η λατινοαμερικάνικη λογοτε­ πευτική ανθολογία του Οκτάβιο Πας, χνία προσφέρει ένα εύρος θεμάτων βραβείο Νόμπελ 1990, αλλά ούτε και και τεχνικών που και μόνο η ποικι­ του Πατσέκο (αυτή ετοιμάζεται) που λία της εικοσάδας διαφορετικών θεωρείται διάδοχος και ισάξιός του. χωρών που την αποτελούν φτάνει Ούτε είναι γνωστοί ποιητές όπως ο για να εξηγήσει. Έχουμε έτσι όχι μό­ βενεζουελανός μαέστρος Ραφαέλ Κα­ νο «παραδοσιακά» θέματα, όπως οι δένας, ο χιλιανός Ενρίκε Λιν ή ο συ­ δικτάτορες, οι αγώνες εναντίον μπατριώτης του Όσκαρ Χαν (ορισμέ­ τους, η εξορία, αλλά και όλο το μω­ να ποιήματα των τελευταίων έχει με­ σαϊκό που μας προσφέρουν οι ση­ ταφράσει ο Ρήγας Καππάτος). μερινές μεγαλουπόλεις της ηπείρου Τον κατάλογο θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με δεκάδες ονόματα αυτής. Εξάλλου, νέα ονόματα έχουν εμφανι­ ισπανόφωνων συγγραφέων που στεί σε όλες τις λατινοαμερικάνικες ζουν στις ΗΠΑ. Εξάλλου ας προσθέ­ χώρες, συγγραφείς σημαντικότατοι σουμε ότι μεγάλα λογοτεχνικά βρα­ που αξίζει κι αυτοί να ανακαλυ­ βεία που υπάρχουν και στην Ισπα­ φθούν και να μεταφραστούν από νία και σε διάφορες χώρες της Λατι­ τους έλληνες εκδότες. Και μόνο το νικής Αμερικής, οι υποτροφίες αλλά παράδειγμα του περουάνου Αλφρέ- και οι διεθνείς εκθέσεις βιβλίου, π.χ. δο Μπράις Ετσενίκε, με πάνω από στη Γουαδαλαχάρα του Μεξικού το 20 βιβλία, εκ των οποίων 10 μυθι­ Νοέμβριο και στη Μαδρίτη τον Ιού­ στορήματα, πασίγνωστου στην Ευ­ νιο, συντελούν στη βελτίωση της ρώπη, αλλά μέχρι πρόσφατα άγνω­ οικονομικής κατάστασης και στην στου στην Ελλάδα, αρκεί να μας πεί­ προβολή των συγγραφέων που σει για του λόγου το αληθές3. Να το ζουν πλέον ένθεν και ένθεν του πούμε άγνοια, να το πούμε αδιαφο­ Ατλαντικού. ρία των εκδοτών, έλλειψη πληροφό­ Συμπερασματικά, στην Ελλάδα εκδό­ ρησης; Το κενό πάντως υφίσταται τες έχουμε, μεταφραστές (πλέον) και πρέπει να πληρωθεί. Θέλετε κι έχουμε. Το ζητούμενο τώρα είναι να άλλα ονόματα; Ας αναφέρουμε εδώ γνωρίσει το κοινό μας κι άλλους αξιό­ θεμελιώδεις αξίες της λογοτεχνίας, λογους μεταφρασμένους συγγρα­ όπως ο Κουβανός Γκιγιέρμο Καμπρέ- φείς και ποιητές... ■

ua

σ χ ο λ ικ ή χ ρ ο ν ιά

Ν έ α σ χ ο λ ικ ά β ιβ λ ία

Προσχολικη Εκπαίδευση Νηπιαγωγείο

ΟΠΟ TIS £K500£IS

Δημοτικό Γυμνάσιο

ΜεταιχΜίο ([)

ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

Με το Μ ε τ α ιχ Μ ίο

0)

Φ τά νει ψηλά!

ΣΕ

ΟΛΑ

ΤΑ

ΒΙΒΛΙ ΟΠΩΛΕΙ Α

[

δ ι α β α ζ ω

]

ΑΡ ΘΡ Α

Ο μετά τον ρεαλισμό ρεαλισμός Αρης ΜαραγκόπουΛος

I. Η λογοτεχνία, εδώ και μερικές δε­ καετίες στο εξωτερικό, εδώ και μερι­ κά χρόνια στην Ελλάδα, δεν είναι αυ­ τό που υπήρξε προηγουμένως. Πο­ λύ απλά: Η θεμελιώδης ψευδαίσθη­ ση ότι η τέχνη γενικά και η λογοτε­ χνία ειδικότερα έχει κάποια χρησιμό­ τητα δεν ισχύει πλέον. Για την ακρί­ βεια δεν τρέφουμε καμία ψευδαίσθη­ ση σήμερα: όλα πουλιούνται και όλα αγοράζονται. Αρα τα πάντα στρέ­ φονται συνειδητά ή ασυνείδητα προς την οικονομική συναλλαγή. Αν αυτό πολύ γενικά ισχύει, και διαβεβαιώνω ότι ισχύει (υπάρχει τεράστια σχετική βιβλιογραφία), τότε η αγω­ νία του σύγχρονου καλλιτέχνη και του σύγχρονου συγγραφέα είναι η αγωνία του ανθρώπου που θέλει να διατηρήσει θεμελιώδεις, για τη συνέ­ χεια της ζωής, ψευδαισθήσεις. Ο συγγραφέας, σε μια εποχή που κιν­ δυνεύει ακόμα και η διαδικασία της ανάγνωσης ως παιδαγωγικής διαδι­ κασίας, πρέπει πρώτα απ' όλα να πείσει όχι ότι απλώς αξίζουν οι δικές του ιστορίες αλλά ότι αξίζει ακόμα να περιγράφουμε ή να διαβάζουμε μύθους και ιστορίες, όποιες κι αν εί­ ναι αυτές. Ο συγγραφέας, με αυτή την έννοια, και μόνον με αυτήν, πα­ ραμένει αυτό που ήταν πάντα: ένας αντιδραστικός προς το κυρίαρχο ρεύμα ή, αν προτιμάτε: ένας μοναχι­ κός επαναστάτης.

II. Φυσικά αυτή η αγωνία δεν αφορά πολύ κόσμο. Εννοώ: πολλούς συγ­ γραφείς. Αφορά εκείνους που παίρ­ νουν σοβαρά το ρόλο τους, δηλαδή το ρόλο του αντιδραστικού στο ρεύ­ μα, το ρόλο του επαναστάτη. Στη

34

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

συνέχεια όπστε αναφέρομαι σε συγ­ γραφείς αναφέρομαι μόνο σε αυ­ τούς. Οι άλλοι είναι απλώς σημάδια των καιρών, ένα επάγγελμα ακόμα, μια συναλλαγή ακόμα. Σ' αυτό το πλαίσιο η σχέση της σύγ­ χρονης μυθοπλασίας με την πραγμα­ τικότητα είναι μια σχέση σύγκρου­ σης, μια σχέση πάλης, που, αν είναι αυθεντική, απόλυτα δοσμένη σ' αυ­ τόν τον σκοπό, οδηγεί βαθμιαία το συγγραφέα και τους αναγνώστες του στη σχετική κατανόηση του σύγ­ χρονου κόσμου και, άρα, ανακτά τη χρησιμότητά της. Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας είναι εκείνο της αληθοφάνειας. Η σχέση της μυθοπλασίας με το πραγματικό. Διότι το πραγματικό είναι η ζωή, είναι εμείς, άρα μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό η μυθο­ πλασία νοιάζεται να το αποδώσει. Κι ακόμα με ποιον τρόπο το αποδίδει. Είναι πειστική; Είναι παραπλανητι­ κή; Το αποδίδει ως κλινική παρατή­ ρηση (π.χ. όπως στο νατουραλι­ σμό;), ως κοινωνικό σύμπτωμα (γαλ­ λικός ρεαλισμός τύπου Μπαλζάκ), ως ψυχολογική ανάλυση (π.χ. ψυχο­ λογικός ρεαλισμός τύπου Ντοστογιέβσκι ή Τσέχοφ), ως αισθητική ή ιδεολογική στάση (τέχνη για την τέχνη, συμβολισμός, σοσιαλιστικός ρεαλισμός) κ.λπ.; Το γεγονός παραμένει: η καλύτερη λογοτεχνία κάθε καιρού και κάθε τό­ που γύρισε την πλάτη στο ζήτημα της αληθοφάνειας. Αυτό πιο συγκε­ κριμένα σημαίνει: όχι ότι αδιαφόρησε για το πραγματικό καθεαυτό. Το αντίθετο μάλιστα. Η καλύτερη λογο-

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ΑΡ ΘΡ Α

]

τεχνία ουδέποτε αδιαφόρησε για το (στο Προδομένες διαθήκες): Το μεγα­ πραγματικό. Αδιαφόρησε όμως για λύτερο ποσοστό της σημερινής πα­ το βαθμό αληθοφάνειας διά της ραγωγής μυθιστορημάτων αποτελείοποίας θα το αποδώσει. Δείτε π.χ. ται από μυθιστορήματα έξω από τον Δάντη, τον Στερν, τον Θερβά- την ιστορία του μυθιστορήματος: ντες, τον Ραμπελέ, τον Γκόγκολ, τον εξομολογήσεις εν είδει μυθιστορήμα­ Μπέιλι, τον Κάφκα, τον Τζόις, τον τος, ρεπορτάζ εν είδει μυθιστορήμα­ Μπέκετ, τον Μπόρχες, τον Μούζιλ, τος, διακανονισμοί λογαριασμών εν τον Μπροχ, για να αναφέρω πρόχει­ είδει μυθιστορήματος, αυτοβιογρα­ ρα, έτσι στην τύχη, μερικά πασίγνω­ φίες εν είδει μυθιστορήματος, αδια­ στα παραδείγματα αναληθοφανούς κρισίες εν είδει μυθιστορήματος, κα­ ρεαλισμού. Κι όμως όλοι αυτοί οι με- ταγγελίες εν είδει μυθιστορήματος, μαθήματα πολιτι­ γάλοι κλασικοί αγωκής εν είδει μυθι­ νιούσαν για την από­ Διότι το πραγματικό είναι στορήματος, ψυ­ δοση του πράγματι- „ ζωή είνα, £ · ά χομαχητό κου. Θα τους ονομά­ ζύγου εν είδει μυθι­ σουμε ρεαλιστές; Δεν ενδιαφέρει να γνωρίζουμε νομίζω. Δεν ήταν αυ_ _ στορήματος, — Γ „ ----- ,, τψυτό που τους έκαιγε σε ΠΟΙΟ Βαθμό Π μυθοπλασία χομαχητό του πα όταν έγραφαν. νοιάζετα. να το αποδώσει. Η αυθεντική τέχνη v u lu S t lu l vu ιυ um»«u»uci.

τέρα εν είδει μυθι στθρηματος, ψυ χομαχητο της μα του λόγου διαπιστώ- |<ι ακόμα με ποιον τρόπο νας εν είδει μυθι νεται σε όλες τις σχο­ στορήματος, δια­ λές και τις τάσεις, σε το αποδίδει. Είναι πειστική; κορεύσεις εν είδει όλα τα ρεύματα που μετράει η λογοτεχνία Ειναι παραπλανητική; μυθιστορήματος, τοκετοί εν είδει μυ­ του ανθρώπου, από τον Όμηρο έως σήμερα. Επομένως η θιστορήματος, μυθιστορήματα ad σχέση της λογοτεχνίας με το πραγ­ infinitum έως της συντελείας του ματικό δεν είναι μια σχέση μορφική αιώνος, που δεν λένε τίποτα και­ με την πολύ στενή έννοια (δηλαδή νούργιο, δεν έχουν καμία αισθητική μια σχέση μεγαλύτερης ή μικρότερης φιλοδοξία, δεν επιφέρουν καμία αλ­ πιστότητας στην απόδοση του πραγ­ λαγή ούτε στον τρόπο με τον οποίο ματικού), είναι πρωτίστως μια σχέση κατανοούμε τον άνθρωπο ούτε στη μορφική με την ευρύτατη έννοια, μορφή του μυθιστορήματος, μοιά­ ζουν όλα μεταξύ τους, τα κατανα­ σχέση εμπειρική / καλλιτεχνική. Σήμερα ζούμε έναν πληθωρισμό λώνεις θαυμάσια το πρωί και τα πελογοτεχνίας που υποκρίνεται το τάς θαυμάσια το βράδυ. αληθοφανές, το πραγματικό. Το με­ Αυτή είναι η αλήθεια. Το σύγχρονο γαλύτερο μέρος της ευπώλητης, με­ μυθιστόρημα υποκρίνεται το πραγ­ ταμοντέρνας μυθοπλασίας των τε­ ματικό. Στην ουσία αδιαφορεί γι' αυ­ λευταίων είκοσι ετών, παγκοσμίως, τό. Προτιμά να κάνει ένα φτηνό ρε­ υποκρίνεται πως αποδίδει το πραγ­ πορτάζ του πραγματικού σαν αυτό ματικό. Επ' αυτού συνηθίζω να πα­ που περιγράφει ο Κούντερα. Αλλά ραπέμπω στην προσφιλή μου φρά- αυτό δεν είναι λογοτεχνία. Πρόκειται ση-κλειδί από τον Κούντερα, που, για ένα διεφθαρμένο ρεαλισμό σημειωτέον, έχει γραφεί το 1993 (όπως έχω εξηγήσει εκτενέστατα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

35

δ ι α β α ζ ω

[

]

ΑΡ ΘΡ Α

στο Διαφθορείς, Εραστές, Παραβά­ τες, Ελληνικά Γράμματα 2006), έναν ρεαλισμό που στέκεται επιπόλαια στον αφρό της ζωής.

αυθεντική αγωνία για τον σύγχρονο κόσμο και... προχωρούν τολμηρά σε έναν νέο, μετά τον ρεαλισμό ρεαλι­ σμό.

III. Οπωσδήποτε αυτή είναι η μία, η IV. Σ' αυτό το σημείο βρισκόμαστε κυρίαρχη πλευρά των πραγμάτων. παγκοσμίως. Χώρες που διαθέτουν Υπάρχει και η άλλη, η λιγότερο εμφα­ περιορισμένης διεθνούς εμβέλειας νής και, οπωσδήποτε (ίσως και γι' γλωσσικό εργαλείο, όπως οι Σκανδιαυτόν το λόγο) η λιγότερο ευπώλη- ναβοί, οι Τσέχοι, οι Ολλανδοί, οι Πο­ τη. Κάνω λόγο εδώ για μια λογοτε­ λωνοί, οι Εσθονοί κ.λπ. κινούνται σή­ χνία που αντιστέκεται στο συρμό μερα σε παρόμοια κατεύθυνση, σ' των πραγμάτων. Μια λογοτεχνία αυτό που μόλις ονόμασα «ο μετά τον που λαμβάνει σοβαρά την παραπά­ ρεαλισμό ρεαλισμός». Αυτό σημαίνει: νω διαπίστωση του Κουντερα, μια προς μια απόδοση του πραγματικού λογοτεχνία που γι' αυ­ που, έχοντας αφο­ μοιώσει τα λογοτεχνι­ τήν το πραγματικό εί­ 0 συγγραφέας πρέπει κά κινήματα του 20ού ναι τόσο σημαντικό ώστε επίσης αδιαφορεί πρώτα απ' όλα να πείσει αιώνα, τα υπερβαίνει για το βαθμό αληθοφά­ επιχειρώντας να κάνει όχι ότι απλώς αξίζουν νειας με τον οποίο θα λογοτεχνία στην εικονι­ κή εποχή του ζάπινγκ, το αποδώσει. Εδώ είναι οι δικές του ιστορίες του ποντκάστινγκ, του χρήσιμο το σύγχρονο αγγλοσαξωνικό παρά­ σλλσ ό τ ι α ξ ί ζ ε ι α κ ό μ α Διαδικτύου και της κα­ δειγμα στη λογοτεχνία. λωδιακής τηλεόρασης. να π ε ρ ιγ ρ ά φ ο υ μ ε ή Δεν είναι εύκολο, αλλά Τα τελευταία δέκα χρό­ αυτή είναι η σύγχρονη νια παρατηρούμε μια ν α δ ια β ά ζ ο υ μ ε μ ύ θ ο υ ς σχεδόν ομαδική στρο­ πρόκληση. Ζούμε έναν φή απέναντι στη διε­ κ α ι ισ τ ο ρ ί ε ς , όποιες καινούργιο κόσμο, λι­ γότερο πραγματικό φθαρμένη αποτύπωση των πραγμάτων. Συγ­ κι αν είναι αυτές από ποτέ, περισσότε­ γραφείς, που σήμερα ρο εικονικό και άρα πε­ είναι γύρω στα σαράντα τους, όπως ρισσότερο φαντασιώδη από ποτέ. Τι π.χ. η Ζάντι Σμιθ, η Άλι Σμιθ, ο Ντι θα κάνουμε; Πώς θα γράφουμε από Μπι Σι Πιερ, ο Ντέιβιντ Μίτσελ, αλλά δω και στο εξής; Πώς θα γράψουμε και κάπως μεγαλύτεροι, όπως ο ΠΓ- το υπέροχο, φρικτό, φονταμενταλιτερ Κάρει, η Μπάιατ, ο Μπάνβιλ, ο στικό, σύγχρονο, σμικρό, σμικρότατο Μακ Γιούαν και ο Τρέβορ, στρέφο­ χωριό μας που είναι η παγκοσμιονται προς έναν νέο ρεαλισμό, σε μια ποιημένη υφήλιος; Νομίζω ότι δεν νέα σχέση της μυθοπλασίας με το υπάρχει ωραιότερη πρόκληση από πραγματικό. αυτήν για έναν καλλιτέχνη, για έναν Οι συγγραφείς αυτοί έχουν αφο­ άνθρωπο που ασχολείται σήμερα με μοιώσει τα καλύτερα διδάγματα του την τέχνη του λόγου. μοντερνισμού, έχουν σαφέστατα ανοιχτά τα μάτια τους στη σύγχρονη V. Και στην Ελλάδα; Η Ελλάδα ζει πολιτική κατάσταση των πραγμά­ ακόμα στον αστερισμό της απόδοσης των, δηλώνουν με το έργο τους μια του πραγματικού που ζούσε η Γαλ-

36

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

[ Δ I A B A Ζ Ω I

A Ρ 0 Ρ A

λία τον 19ο αιώνα. Αυτό είναι παγκό­ σμια πρωτοτυπία. Υπάρχουν ακόμα κριτικοί και συγγραφείς που βασανί­ ζονται στις εφημερίδες και τα περιο­ δικά με τα φαντάσματα του παρελ­ θόντος, π.χ. αντιπαραθε'τουν το ρεα­ λισμό στο μοντερνισμό, την πλοκή στη μορφή, συζητούν ακόμα για το θέμα της ηθογραφίας ή, ακόμα χειρό­ τερα, (συγ)κρίνουν τη λογοτεχνικότη­ τα των πιο προωθημένων συγχρό­ νων κειμένων με όρους παρανάγνωσης που μαρτυρούν το φόβο της πε­ ριφέρειας για το ανοίκειο που κυ­ ριαρχεί στο ευρωπαϊκό κέντρο (βλ. π.χ. την πρόσφατη παρανάγνωση του Cloud Atlas του Ντέιβιντ Μίτσελ στα Νέα και την Ελευθεροτυπία) κ.λπ. κ.λπ. Αλλά το τρένο έχει φύγει. Οι ανα­

J

γνώστες, κυρίως οι νέοι, κυρίως αυ­ τοί, αναζητούν αλλού το νέο, κι αυ­ τοί, είμαι σίγουρος, θα προκαλέσουν το νέο και στη λογοτεχνία. Οι ίδιοι αυτοί που παρακολουθούν με πάθος τις νέες τάσεις στο χορό και τη μου­ σική, οι ίδιοι αυτοί που γυρνούν την πλάτη στο διεφθαρμένο ρεαλισμό των μπουζουκομάγαζων και των τη­ λεοπτικών συγγραφέων του χαρτο­ πολτού, οι ίδιοι αυτοί που γεμίζουν τις νέες off center γκαλερί, οι ίδιοι αυ­ τοί που παραγγέλλουν τα βιβλία τους στο Διαδίκτυο ή «ανεβάζουν» με γνήσιο ενδιαφέρον τις αγωνίες τους στα ιστολόγιά τους, θα προκα­ λέσουν αργά ή γρήγορα το ρήγμα όπου θα αναδυθεί ο μετά τον ρεαλι­ σμό ρεαλισμός, η νέα σχέση της μυ­ θοπλασίας με το πραγματικό. ■

ελληνοαγγλικό - αγγλοελληνικό ελληνογαλλικό - γαλλοελληνικό ελληνοϊταλικό - ιταλοελληνικό ελληνογερμανικό - γερμανοελληνικό ελληνοίσπανικό - ισπανοελληνικό ελληνοτουρκικό - τουρκοελληνικό ελληνορωσικό - ρωσοελληνικό

ροοά

εκ δ ό σεις

κ

καυκας

ka fkas publications

Μεσογείων 215, 115 25 Αθήνα Τηλ.: 210 67 77 590, Fax: 210 67 56 352 E-mail: kafkas@otenet.gr www.kafkas-dictionaries.com

ίϊΝΕΝΪΠΙΙ

Ο

Βαγγέλης Αθανασόπουλος είναι καθηγητής της Συγκριτικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Φιλολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου διδάσκει πεζογραφία και ποίηση 19ου και 20ού αιώνα, κριτική θεωρία και πρακτική. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο για πρωτοεμφανιζόμενο

συγγραφέα του Υπουργείου Πολιτισμού (1977) για το βιβλίο του Εαυτόν τιμωρούμενος, με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου - Κριτικής (1991) για το βιβλίο Ο λογοτέχνης ως πρότυπο δημιουργικής δράσης (1991) και με το Βραβείο Δοκιμίου της Ακαδημίας Αθηνών (1992) για το βιβλίο Οι μύθοι της ζωής και του έργου του Γ. Βιζυηνού. Είναι γενικός φιλολογικός επόπτης της σειράς «Νεοελληνική Βιβλιοθήκη» του Ιδρύματος Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και κάνει κριτική της ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας σε εφημερίδες και περιοδικά. Το συγγραφικό έργο του περιλαμβάνει πεζογραφία, ποίηση, δοκίμιο, κριτική και μετάφραση λογοτεχνικών και θεωρητικών έργων. Στην καμπή μιας πιθανής πιο εσωστρεφούς πορείας, και με επικείμενη την έκδοση ενός ακόμη τόμου με μελετήματα, έδωσε την ακόλουθη συνέντευξη στην Σταυρούλα Τσούπρου. Κι αν η ηδονή δεν είναι / παρά μια θελημένη ψευδαίσθηση, και αν η γνώση δεν είναι / παρά εκούσια αυταπάτη, τότε τι απομένει... / Τότε απομένει μονάχα το καθεστώς της ζωής. / Κι η επανάσταση του θανάτου.

Αρχική μου σκέψη ήταν η συνέντευξη να περιστραφεί γύρω από τον κύριο όγκο της συγ­ γραφικής δουλειάς σας, που είναι το δοκίμιο και η κριτική, παρόλο που υπήρξε στο παρελ­ θόν και πρωτότυπη (και μάλιστα βραβευμένη) ποιητική αλλά και πεζογραφική δημιουργία, ενώ μέχρι πιο πρόσφατα ήταν ανάμεσα στις ασχολίες σας και η μετάφραση. Ειδικά σ' αυ­ τήν την τελευταία βλέπουμε ο νόματα όπως του W ittgenstein, του Pound, του Levi-Strauss, του W illiam Blake, του Coleridge, του Paul Ricoeur, του Baudrillard. Ξεκινώντας, λοιπόν, θα μπο­ ρούσαμε να μιλήσουμε για μια «ανταποδοτική» σχέση κάποιων από τις μεταφράσεις σας με τη θεωρητική δουλειά σας; Θα σας ενδιέφερε μάλλον η ανταποδοτική σχέση να λειτουργούσε στο επίπεδο της επίδρασης, αλλά δεν

μπορώ να ανταποκριθώ σε μια τέτοια προσδοκία για­ τί η στάση μου απέναντι σε ό,τι έχω διαβάσει και ό,τι διαβάζω είναι έντονα κριτική και πιστεύω πως η επί­ δραση για να λειτουργήσει χρειάζεται μια, μερική του­ λάχιστον, αναστολή της αντίδρασης απέναντι σε αυ­ τό που διαβάζουμε. Η ανταπόδοση, ωστόσο, βρίσκε­ ται σε κάτι πιο απλό -στην κάλυψη κάποιων αναγκών της διδασκαλίας: Θέλοντας να διδάξω κάποιο λογο­ τεχνικό ή θεωρητικό κείμενο που δεν είχε μεταφρα­ στεί, προσπάθησα να το μεταφράσω εγώ. Δεν κρά­ τησε όμως πολύ αυτή η συνήθεια, γιατί ήταν χρονοβόρα, ενώ στο μεταξύ εκδηλώθηκε η γνωστή μετα­ φραστική έκρηξη και δεν χρειαζόταν πια να κάνω και αυτή τη δουλειά. Α ν εξαιρέσουμε τον Coleridge και την πραγμάτευση του «ερωτικού Faust», οι υπόλοιπες μο­ νογραφίες σας έχουν ως αντικείμενο έλληνες

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

33>

ΠΝέΝΤΠϊΙ

συγγραφείς και, μάλιστα, κυρίως, πεζογράφους. Ποιο ήταν το αρχικό κίνητρο για να ασχοληθείτε με τους Κάλβο, Πετσάλη - Δ ιο μ ή ­ δη, Φώτη Κόντογλου, Γεώργιο Βιζυηνό; Μ ια έλ­ ξη προερχόμενη από το έργο τους ή κάποιο «ψυχρότερο» ενδιαφέρον; Το ειδικό κίνητρο σε κάθε περίπτωση ήταν διαφο­ ρετικό, αλλά το γενικό κίνητρο ήταν ενιαίο. Θα ανα­ φερθώ μόνο στο δεύτερο, γιατί μέσα από αυτό θα φανεί αρκετά και το πρώτο. Η επιλογή των πεζογράφων ή των ποιητών στα διάφορα βιβλία μου δεν έχει αξιολογική σημασία, αλλά εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο αντιπροσωπεύουν μια διαφορετική ποι­ ητική. Αυτό που με ενδιαφέρει δεν είναι κάποια πρό­ σωπα ή κάποια έργα που ξεχωρίζουν αυτά καθεαυτά, δεν με ενδιαφέρει η συγκρότηση μιας ιστορίας της λογοτεχνίας μας, αλλά μιας ιστορίας της ποιητι­ κής, δηλαδή μιας ιστορίας των τρόπων και των τρο­ πών της λογοτεχνικής σκέψης στην Ελλάδα. Δεν πρόκειται επομένως για έλξη αλλά για ενδιαφέρον μάλλον «ψυχρό». Σ τη «διγραφία» Σ τρ άτης Μ υριβήλης - Στρατής Τσίρκας βασιστήκατε στην πολιτική διά­ στα σ η της «μυθικής μεθόδου» του Τ. S. Eliot για να συνεξετάσετε δύο δ ιαμετρικά αντίθε­ τους συγγραφείς. Ή κάνω λάθος σ' αυτό το τελευταίο; Ήθελα ακριβώς να δείξω πως οι λογοτεχνικές θεω­ ρίες και τα ερμηνευτικά μοντέλα που προκύπτουν από αυτές δεν έχουν ιδεολογικό χρώμα και μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες όχι απλώς της ερμη­ νείας έργων που ιδεολογικά είναι διαφορετικά έως και αντίθετα αλλά, κυρίως, της ιδεολογικά διαφορε­ τικής συγγραφικής πρόθεσής τους: Η πρόθεση του «δεξιού» Μυριβήλη καθορίζεται από μια απολιτική υπέρβαση της χρονικότητας, ενώ του «αριστερού» Τσίρκα από την πολιτική ανάδειξη της ιστορικότη­ τας. Σ τις τελευταίες δύο δεκαετίες, μία από τις βα­ σικές ασχολίες σας, αν εξαιρέσουμε το διδακτι­ κό σας έργο, ήταν η συλλογή μελετημάτων σας, δημοσιευμένων ή αδημοσίευτων, σε δύο σ ει­ ρές: Το ποιητικό τοπίο του ελληνικού 19ου και 20ού αιώνα και το τρίτομο Ο ι μάσκες του ρεα­ λισμού. Ενυπάρχει, τελικά, μια ηδονή στο να μελετάς και να γράφεις για λογοτεχνία; Και ο

40

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

κορεσμός που επέρχεται, αν επέρχεται, είναι μόνιμος ή προσωρινός; Είναι μια μορφή απόλαυσης, και ως τέτοια συμπλη­ ρώνεται από τον αντίστοιχο κορεσμό που κάθε φο­ ρά συνειδητοποιείται ως μόνιμος. Αλλά το βασικό, χαρακτηριστικό της απόλαυσης είναι η αλλαγή μορ­ φής, η μεταμόρφωση του αντικειμένου της, άρα και της ίδιας, κι έτσι ο κορεσμός μπορεί να βιώνεται ως μόνιμος αλλά δεν είναι οριστικός. Να διαβάζεις και να γράφεις γι' αυτό που διαβάζεις είναι μια απόλαυ­ ση προνομιούχος, γιατί δίνει την εντύπωση πως με­ ταμορφώνεται ακόμη και όταν -ουσιαστικά- μένει η ίδια. Με τον τρόπο αυτό μπορείς να απολαμβάνεις την απόλαυση αλλά ταυτόχρονα και τον κορεσμό της -που ανανεώνει την (επόμενη, δηλαδή την ίδια) από­ λαυση. Τ ο Ποιητικό τοπίο ξεκίνησε με τη φιλόδοξη προοπτική να ολοκληρωθεί σε 4 τόμους. Μέχρι τώρα έχουν εκδοθεί οι δύο και επίκειται η έκ­ δ οση του τρίτου, που θα περιλαμβάνει τους ποιητές Παλαμά, Καβάφη, Καρυωτάκη, Σικελιανό, Δημουλά. Π ό σ ο βλέπετε να απορροφώνται αυτά τα βιβλία από την αγορά; Δεν μπορώ να απαντήσω με ακρίβεια. Έχω την εντύ­ πωση πως κινούνται αργά αλλά σταθερά -έως και επι­ ταχυνόμενα. Τα βιβλία αυτού του είδους απευθύνο­ νται σε ένα μικρό ειδικό κοινό, και μέσα σε αυτό το κοινό -εφόσον αξίζουν- γίνονται γνωστά από στόμα σε στόμα, γι' αυτό παρατηρείται το φαινόμενο ένα βι­ βλίο να κινείται περισσότερο μετά από 10 ή 15 χρό­ νια παρά τη χρονιά που κυκλοφόρησε για πρώτη φο­ ρά. Τ ο βιβλίο σας Ο ι ιστορίες του κόσμου. Τρόποι της γραφής και της ανάγνωσης του οράματος, που πρέπει να αποτέλεσε τη δεύτερη βασική α­ σχολία σας τα τελευταία χρόνια, είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, το «κατεξοχήν έργο» σας, τουλάχιστον μέχρι τώρα -έφτασε, εξάλλου, και μέχρι τη βραχεία λίστα για το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου - Κριτικής. Ποιον στόχο σας εκπλη­ ρώνατε με αυτήν τη σημαντική, προερχόμενη, μάλιστα, από έναν Έλληνα, κατάθεση στο χώ­ ρο της θεωρίας της λογοτεχνίας; Ήθελα να πετύχω ένα συνδυασμό - σύνοψη τρόπων με τους οποίους υποτίθεται πως κάνουμε δύο διαφο­ ρετικά πράγματα: διαβάζουμε ή γράφουμε λογοτε-

[ΪΝέΝΪΕΪίΙ

γραφή καθεαυτήν, όταν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο; Δεν θα μπορούσα να πετύχω ούτε καν να έχω ένα στόχο σαν αυτόν που περιέγραψα προηγουμένως αν δεν μπορούσα να παρατηρήσω τη λογοτεχνία από «έξω», ως αναγνώστης του τελειωμένου έργου, αλλά παράλληλα και από «μέσα», ως συγ­ γραφέας ενός έργου που βρίσκεται στη διαδικασία της σύνθεσης. Α υτό το έργο να το περιμένουμε σύ­ ντομα; Όταν περιμένουμε κάτι τελικά διαπιστώ­ νουμε πως δεν άξιζε τον κόπο, ενώ το ξαφνικό αυτό καθεαυτό έχει ενδιαφέρον -ανεξάρτητα από αυτό που φέρνει.

Δ εν θα μ π ορ ούσ α να π ετύχω ούτε καν να έχω έν α στόχο αν δεν μ π ορ ούσ α να π α ρ α τ ψ ψ ω τη λ ογ ο τεχ ν ία α πό «έξω», ως α να γνώ σ τες του τελ ειω μ ένου έρ γο υ

χνία. Αντιμετωπίζω τη λογοτεχνία (είτε ως γραφή εί­ τε ως ανάγνωση) ως ένα είδος σκέψης ή, αλλιώς, γνω­ στικής εμπειρίας, και αυτό που λέτε «θεωρία» προ­ κύπτει από την προσπάθεια να περιγράφω τους τρό­ πους και τα μέσα αυτής της σκέψης. Και σε τι σχέση βρίσκεται η συγκρότηση ενός τέτοιου εργαλείου θεωρητικής κριτικής, όπως Ο ι ιστορίες του κόσμου, με τη δημιουργική

Και ο νοών νοείτω... Για κάποιον που χρησιμοποιεί τις Ιστορίες του κό­ σμου στην πανεπιστημιακή αίθου­ σα, η έλλειψη ικανού α ριθμού π αρα­ δειγμάτων, που θα διευκόλυναν την κατανόηση της θεωρίας, είναι σ ημα ­ ντική. Ο ι λόγοι που δεν συμπεριλήφθηκαν παραδείγματα ήταν εκδοτι­ κοί; Η φύση του βιβλίου είναι ανάλογη του στόχου της: συνθετική. Αποτελεί καρπό μιας αφαιρετικής διαδικασίας που ξεκινά από συγκεκριμένα κείμενα για να καταλήξει σε μια «θεωρία» όσο γίνεται πιο γε­ νική. Αν το χρησιμοποιήσει κάποιος για τις ανάγκες της διδασκαλίας, μπορεί να επιλέξει τα παραδείγματα μέσα από τη λογοτεχνία που κάθε φορά διδάσκει (την οποία υποτίθεται πως γνωρίζει πολύ κα­ λά), που μπορεί να είναι η ελληνική, η αγ­ γλική, η γαλλική κ.λπ. ή ο ρεαλισμός, ο ρομαντισμός, ο μοντερνισμός κ.λπ.

Σ το προλογικό σας σημείωμα λέτε ότι «οι προ­ σωπικές εκτιμήσεις περιορίστηκαν, για να πα ­ ρουσιαστούν σε κάθε θέμα οι πιο γόνιμες απ' τις σχετικές θέσεις των θεωρητικών». Ν α πε­ ριμένουμε να δούμε κάπου αλλού διατυπωμέ­ νες συνολικά τις δικές σας απόψεις; Υπάρχουν ήδη μέσα σε αυτό το βιβλίο, αλλά δεν προ-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

4-1

ΠΝΕΝΠΪΙΙ βάλλονται ως προσωπικές. Ήθελα να προβάλω τη σημασία του βιβλίου ως συνδυαστικής συναίρεσης του γενικώς αποδεκτού και όχι ως προβολή προσω­ πικών εκτιμήσεων. Επέτρεψα, λοιπόν, μόνο σε κάποιες προσωπικές εκτιμή­ σεις που αποτελούν απλή παραλλαγή του αποδεκτού να παρεισφρήσουν και φρόντισα αυτές να «λιώνουν» και να χά­ νονται μέσα στο κοινώς αποδεκτό. Αυ­ τή η τακτική δεν μειώνει την πρωτοτυ­ πία του βιβλίου, για δύο λόγους: (I) επειδή αυτό που είναι γενικώς αποδε­ κτό ανάμεσα στους ειδικούς είναι λιγό­ τερο ή περισσότερο άγνωστο ακόμη και σε ένα απαιτητικό κοινό και (2) επει­ δή η σημασία του βιβλίου σε μεγάλο βαθμό υπάρχει στην προσπάθεια συν­ δυασμού των πολλών ή και πολλαπλών -αποδεκτών μεν αλλά διαφορετικώναπόψεων σε μια ενιαία σύνθεση. Αλλά, ένας θεωρητικός, όντας τό ­ σο υποψιασμένος πια, ως προς τις αφηγηματικές τεχνικές, μπορεί να γράψει λογοτεχνία; Η αφέλεια ή ο ενθουσιασμός είναι πο­ λύ πιο αποτελεσματικά για τη λογοτε­ χνική γραφή και την αντίστοιχη παρα­ Ο ι λ ο γ ο τε χ ν ικ έ ς θ εω ρ ίες κ α ι τα ε ρ μ ψ ε ν τ ικ ά γωγή. Όταν, για παράδειγμα, οι αφηγη­ μ ο ν τέ λ α η ο ν η ρ ο κ ύ η το ν ν α π ό α υ τές ματικές τεχνικές γίνονται αντιληπτές ως αυτοσκοπός από έναν συγγραφέα, τό­ δεν έχ ο υ ν ιδ ε ο λ ο γ ικ ό χ ρ ώ μ α κ α ι μ π ο ρ ο ύ ν τε το γράψιμο δεν έχει αναστολές να α ντα η ο κ ρ ιθ ο ύ ν σ τις α ν ά γκ ε ς ό χ ι απλώ ς οποιουδήποτε είδους (που θα μπορού­ σαν να είναι από λογικές έως και ηθι­ τη ς ε ρ μ η ν ε ία ς έρ γω ν π ου ιδ ε ο λ ο γ ικ ά ε ίν α ι κές). Σε μια τέτοια περίπτωση, είναι δυ­ δια φ ο ρ ετικ ά έω ς κ α ι α ν τίθ ετα αλλά, κυρίω ς, νατό να προκύψουν ολόκληρα κεφά­ λαια τα οποία απλώς αλλάζουν τον τρό­ τη ς ιδ ε ο λ ο γ ικ ά δ ια φ ο ρ ετικ ή ς σ υ γγ ρ α φ ικ ή ς πο της αφηγηματικής εστίασης, και από π ρ όθεσ ή ς τους τη μηδενική να περνούν στην εσωτερι­ κή, και από αυτήν στην εξωτερική, ενώ ξεχνούν εντελώς τον πραγματικό σκο­ συνθήκη δημιουργική, γι' αυτό και η λογοτεχνική πα­ πό της λογοτεχνίας, δηλαδή την παραγωγή νοήματος ή, αλλιώς, μια μορφοποίηση της εμπειρίας που τη συ­ ραγωγή είναι μικρή, ενώ παράλληλα δεν μπορώ πια να πετύχω αδρανοποιήσεις της επίγνωσης οι οποίες θα μπυκνώνει και παράλληλα την επεκτείνει. έχουν την απαιτούμενη διάρκεια για την ολοκλήρωση Είναι, ωστόσο, δυνατό και η υποψία ή επίγνωση να λειτουργήσει ως συνθήκη της γραφής, αρκεί να μπο­ ενός λογοτεχνικού έργου. ρείς να την αδρανοποιήσεις προσωρινά. Πάντοτε προσπάθησα να ελέγξω τον ενθουσιασμό/αφέλεια ως Σ α ς ευχαριστώ πολύ ■

4-2

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Κάθε εποχή διεκδικείτο παρελθόν της, τις απαρχές

I ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΜΕΡΕΣ ζενοφών Κ Μηρουντζάκης “

της ύπαρξής της, όπως ακριβώς κάθε ανθρώπινη ύπαρξη για να βλαστήσει βυθίζει τις ρίςες της σε προγονικά πεπρωμένα. Η ιστορία αρχίζει αρκετά χρόνια πριν γεννηθεί η ηρωίδα, με πρόσωπα και γεγονότα που θα παίξουν, ερήμην της, το δικό τους παιχνίδι στη ςωή της. Δέσμια μιας κληρονομημένης ιδεολογίας, η Ισμήνη θ' αγωνιστεί να βρει τη δική της περπατησιά στον κόσμο. Ακολουθώντας τα βήματά της, περιηγούμαστε ξανά τη μεταπολιτευτική Ελλάδα, βλέποντας με άλλα μάτια τη διαχείριση ιδεών και οραμάτων που μας στοίχειωσαν.

Οι Καλύτερες Μέρες δεν είναι απλώς μια επαγγελία· είναι μια Βαβέλ χωρίς τέλος, που σε καίριες φάσεις της ιστορίας καταρρέει θορυβωδώς. Έτσι όπως τώρα, με τη συνδρομή της ανοιχτής κοινωνίας, που εξαγόρασε σε τιμή ευκαιρίας τις προσδοκίες του μεταπολεμικού κόομου, αποθηριωμένες εντελώς μετά τη δικτατορία.

ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ, ΣΤΙΣ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΣΑΝ

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ

Τι κοινό έχουν τα μυρμήγκια του Ντοστογιέφσκι με το άγχος του συγγραφέα; Ή η μαγεία του δοκιμίου με τη χρησιμότητα της μπιρίμπας; Γιατί δε διαβάζουν βιβλία οι'Ελληνες; Ερωτήματα και προβληματισμοί, που τίθενται και διατυπώνονται, μεταξύ πολλών άλλων, στα δοκιμιακά κείμενα αυτού του βιβλίου, μεταδίδοντας το πνεύμα και την ιδιαίτερη οπτική ενός ανθρώπου που ζεισε τρεις χώρες συγχρόνως: στον κόσμο της μητρικής του γλώσσας, τα αγγλικά, στο πραγματικό τοπίο που ονομάζεται Ελλάδα και στο ονειρικό τοπίο της συγγραφής. Οι Ιστορίες της τσέπης του Νίκου Παπανδρέου προορίζονται για τον άνθρωπο που δεν έχει χρόνο. Διαβάζονται συνεχόμενα αλλά και αποσπασματικά, στα μικρά ρήγματα ελεύθερου χρόνου που διανοίγονται πλέον απρόσμενα στον καθημερινό μας βίο, στους διάφορους χώρους που επιβάλλουν μια διανοητική απόδραση: περιμένοντας το λεωφορείο, στην αναμονή για το επόμενο ραντεβού, στο μετρά ή, γιατί όχι, στο χρονικό διάστημα μεταξύ δύο μηνυμάτων SMS.

Κ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ ΚΑ ΣΤ Α Ν ΙΟ Τ Η

w w w .k a sta n io tis.c o m

ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Ισ το ρίες τ η ς τσ έ π η ς

ΚΟΝΤΡΑ διάβασμα από τον Κώστα Κατσουλάρη

Ανδρέας Μιίτσου Ο κύριος Επισκοπάκης, η εξομολόγηση ενός δειλού Εκδόσεις Καστανιώτη Σελ. 143, τιμή 10,45ευρώ

HOTEL MARIE ο Άγγελος, πενηντάρης, ευαίσθητος και κάπως λόγιος κοσμηματοπώλης, συνευρίσκεται άπαξ εβδομαδιαίος -κάθε Πέμπτη- για τρεις ώρες αυστηρά, με την κατά πολύ νεότερή του Αντιγόνη. Πα­ ντρεμένοι κι οι δυο, πατέρας και μητέρα ενός και τριών παιδιών αντίστοιχα, έχουν μετατρέψει μικρό ξενο­ δοχείο των Εξαρχείων σε ερωτική φωλιά. ΕΙΣΒΟΛΕΑΣ ο Τόντορ Χελιδονόπουλος έχει όλα τα στοιχεία της απειλής: είναι ξένος, βουλγαρικής καταγω­ γής, αυθάδης, άσχημος, ξεδοντιάρης, θρασύς, κι επαγγελματίας. Ποιο είναι το επάγγελμά του; Παρακο­ λουθεί «παράνομα ζευγαράκια», τα παγιδεύει, με τη βοήθεια των ξενοδόχων, κι έπειτα με το οπτικό υλι­ κό ανά χείρας τούς αποσπά υπέρογκα ποσά. ΕΚΒΙΑΣΜΟΣ Ετούτη τη φορά όμως τα πράγματα θα εξελιχθούν διαφορετικά. Ο Χελιδονόπουλος θα πλη­ σιάσει την Αντιγόνη, αρχικά, και τον Άγγελο, στη συνέχεια, όχι όμως ζητώντας τους χρήματα αλλά κάτι χειρότερο: την ερωτική συναίνεση της Αντιγόνης. Παραδόξως την κερδίζει σχετικά εύκολα, κάτι που ευλόγως κλονίζει τον Άγγελο και τον μετατρέπει στην πιο αδύναμη πλευρά αυτού του παράξενου τριγώνου. ΕΡΩΤΙΚΟ ΤΡΙΓΩΝΟ Στο εξής, ο σαγηνευτικός και συνάμα απειλητικός «Βούλγαρος» γίνεται κάτι περισσότε­ ρο από κοινός εκβιαστής, γίνεται αντίζηλος και αντίπαλος. Ο Άγγελος νιώθει διπλά ταπεινωμένος, και η αμ­ φιβολία αρχίζει να τον κατατρώγει. Για πόσο όμως το ιδιότυπο ερωτικό τρίγωνο θα παραμείνει στεγανό, κρατώντας στο σκοτάδι τον απρόβλεπτο και βίαιο, κατά τα λεγάμενα της Αντιγόνης, άντρα της; ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ (I) ο Άντρέας Μήτσου οργανώνει την αφήγηση σε μικρά, χαλαρά συνδεδεμένα κεφάλαια,

επιτυγχάνοντας το υπαινικτικό ύφος που ταιριάζει στην ιστορία του. Ο ήρωάς του, ο κύριος Επισκοπάκης, σκιαγραφείται θαυμάσια, ως το εξαρχής ηττημένο αρσενικό. Ο έρωτάς του για την Αντιγόνη, η ιδιαίτερη σωματικότητα της σχέσης τους, εικονοποιείται λειτουργικά μέσα από την αδυναμία του για τον τρόπο που εκφέρει τις λέξεις της, για το μικρό ψεύδισμά της. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ (II) Η τραγική κατάληξη δεν χαρίζει οτην αφήγηση την παραπάνω ανάσα που χρειαζόταν.

Η εμπλοκή του άντρα της Αντιγόνης, η ανακάλυψη του κρυφού ημερολογίου της, καθώς και το τελικό εύ­ ρημα -η ακούσια υιοθέτηση από τον ήρωα του τρόπου ομιλίας της αγαπημένης του- φαντάζουν κάπως εκβιασμένα. Ειδικότερα ο χαρακτήρας της Αντιγόνης ξεφεύγει από τον άξονά του, αποκτά νέες και μάλ­ λον αταίριαστες διαστάσεις. ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ (ο. 121) «Έχουμε φαίνεται ηττηθεί από παλιά, προτού ακόμη γεννηθούμε. Πρό­

κειται για μια αρρώστια του φύλου μας. Μ' αυτή την ήττα προίκα ερχόμαστε στη ζωή. Όπως η στρουθοκά­ μηλος, που χώνει το κεφάλι της μες στην άμμο για να μην βλέπει άλλο τον κυνηγό της, στην ίδια μας τη βλακεία βυθιζόμαστε κι εμείς και σχεδόν το έχουμε πιστέψει πως θα υπάρξει κάποια άλλη ζωή για μας». ■

44-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Η Αργυρώ βλέπει τη ζωή της στη μικρή πόλη όπου ςει σαν μια ατέλειωτη έρημο. Μια Αρίζόνα γεμάτη κάκτους και φίδια φαρμακερά. Προσπαθώντας να επιβιώσει σ' ένα καθεστώς μικροαστικής καταπίεσης, γοητεύεται από την εκκεντρική κοσμοπολίτισσα θεία της με ιστορίες για έρωτες, ηλούτη και επιτυχία. Έτσι αποφασίζει να δραπετεύσει για να αναζητήσει το άπιαστο όνειρο. Στο δρόμο της θα βρεθούν δύο γοητευτικοί άντρες, θα μπορέσει όμως να ξεχωρίσει την αλήθεια από το ψέμα; θα καταφέρει να γλυτώσει από τα σκοτεινά κυκλώματα που θα βάλουν σε κίνδυνο την ίδια της τη ζωή; Και ακόμη, πώς θα μπορέσει να λύσει ένα μυστήριο που έρχεται να περιπλέξει τα πράγματα, οδηγώντας την σε μια απρόβλεπτη περιπέτεια; Η Αρίζόνα, γραμμένη στα όρια της ερωτικής ιστορίας και του αστυνομικού θρίλερ, είναι ένα οδοιπορικό για την αναζήτηση της αλήθειας ανάμεσα στις οφθαλμαπάτες που ξεγελούν κάθε ανυποψίαστο ταξιδευτή στην έρημο της καθημερινότητας.

ΑΡΚΕΙ Η ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΣ ΕΡΗΜΟ ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΛΥΣΕΙ ΚΑΘΕ ΟΦΘΑΛΜΑΠΑΤΗ;

l·

ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΥΣΤΗΡΙΟΣ ΚΑΙ ΗΔΟΝΙΚΟΣ, ΑΛΛΑ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΟΙΚΕΙΟΣ ΚΑΙ ΦΩΤΕΙΝΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΚΟΤΟΣ ΤΟΥ

Άνθρωποι του περιθωρίου. Γυναίκες μοιραίες και αινιγματικές. Μορφές ανδρόγυνες και σκοτεινοί πανηδονιστές. Χαρακτήρες μαγικοί και αλλοπρόσαλλοι. Ήρωες που ορθώνονται μεγαλοπρεπείς μέσα στο φαινομενικό ξεπεσμό τους. Πρόσωπα ανερμάτιστα, που στροβιλίζονται διαρκώς μες στη χοάνη των παθών που λέγεται μεγαλούπολη. Πλάσματα που κουβολούν μέσα τους το ζόφο του αφηγητή και εξιλεώνονται για χάρη του, θυσιάζοντας τα σώματά τους για να επιζήσει αυτός. Στα διηγήματα του Φώτη θαλασσινού παρελαύνουν τα πρόσωπα ενός ιδιαίτερου θιάσου, που προέρχονται από έναν κόσμο μυστήριο και ηδονικό, αλλά ταυτόχρονα οικείο και φωτεινό μέσα στο σκότος του. Με διαρκή αφηγηματικά παιχνίδια ανάμεσα στον ■

κυνικό ρεαλισμό και το ρομαντικό συμβολισμό, κάθε ιστορία αυτού

■

του βιβλίου είναι για τον αναγνώστη και μια διαδικασία μετάβασης, που διεξάγεται στα όρια του υπαρκτού κόσμου· μια «διαβατήρια τελετή» από την επιφάνεια στο βάθος, από το «φαίνεσθαι» στο «είναι», από το φλοιό στο μάγμα του θυμικού.

Κ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Κ Α ΣΤ Α Ν ΙΩ Τ Η

ΧΩΡΙΣ προϋπηρεσία από τον Γιώργο Ξενάριο

Κωνσταντίνος Ματσοιίκας Ημερολόγια χρήσης Εκδόσεις Μελάνι, 2007 σελ. 242, τιμή: 16,00 ευρώ

Η ΣΥΛΛΟΓΗ κειμένων υπό τον τίτλο Ημερολόγια χρήσης δεν είναι εύκολο να καταταχθεί ειδολογικά. Κάτι ανάμεσα σε συλλογή διηγημάτων, ημερολογιακή εγγραφή και μαρτυρία, διεκδικεί παράλληλα την αφη­ γηματική αυτοτέλεια αλλά και τη συνολικότητα ενός σχεδίου μυθιστορήματος. Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΗΣ, έχοντας καταδυθεί στον απολύτως νοσηρό κόσμο της πρέζας, ανασύρει από κει ένα σπαρακτικό πραγματολογικό υλικό, χωρίς, ευτυχώς, ο ίδιος να προσπαθεί να το εκδραματίσει. Το αντίθε­ το: μία καλά ελεγχόμενη αφηγηματική θερμοκρασία και ένας διαφαινόμενος -πραγματικός ή όχι- κυνισμός συντελούν ώστε ο, συνήθως πρωτοπρόσωπος, αφηγητής να τηρεί την οφειλόμενη απόσταση ασφαλείας από το υλικό του. Η ΓΛΩΣΣΑ που υπηρετεί την αφήγηση είναι το δυνατό, αλλά ταυτόχρονα και το αδύνατο, σημείο του βιβλίου. Ένα άναρχο, σχεδόν χαοτικό γλωσσικό υλικό καλείται να υποστηρίξει το αφηγηματικό πρόγραμ­ μα του βιβλίου. Ένας χειμαρρώδης, προσωπικός, εσωτερικός μονόλογος, που δεν αποφεύγει τις εκκεντρι­ κότατες, συνιστά καθ' ολοκληρίαν τη γλώσσα του βιβλίου, με ποικίλες λυρικές παρεκβάσεις και αποφθεγ­ ματικού τύπου σχόλια. Κι ενώ το ύφος είναι σε γενικές γραμμές εύρωστο, αυτού του είδους οι παρεκβά­ σεις και τα σχόλια μοιάζουν συχνά βαρυφορτωμένα και περιττά, καθώς, αφενός, δεν υπηρετούν λειτουρ­ γικές ανάγκες της αφήγησης και, αφετέρου, συνοψίζουν έναν προσωπικό στοχασμό που διεκδικεί, αδίκως, μια καθολικότητα. ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ παρουσιάζει η κατά τόπους εναλλαγή της αφηγηματικής εστίασης από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο. Εδώ δεν πρόκειται για κάποιο αφηγηματολογικό τέχνασμα, αλλά -όπως ομολογεί ο ίδιος ο συγγραφέας μέσα στο κείμενο- για έναν ψυχοσυναισθηματικού τύπου διχασμό ανάμεσα στο πρώτο και το τρίτο πρόσωπο. Χωρίς να αλλάζει πρόσωπο ο κεντρικός (και μοναδικός) αφηγητής, αρχίζει να αναφέρεται στον εαυτό του σαν σε τρίτο (φαινόμενο γνωστό σε ποικίλες ψυχοπαθολογικές περιπτώ­ σεις), προτείνοντάς μας μια ενδιαφέρουσα -και αθέλητη- αφηγηματικού τύπου αυτή τη φορά, σχάση. ΕΝΑ ΕΞΙΣΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ σημείο του βιβλίου, πέρα από το πραγματολογικό υλικό και τον προσεκτικό χειρι­ σμό του, είναι ότι μοιάζει να έχει γραφτεί χωρίς, ακριβή και ολόκληρη, πρόθεση λογοτεχνικότητας. Το κεί­ μενο αφήνει να εννοηθεί πως γράφτηκε περισσότερο για να μπορέσει ο συγγραφέας του να προβεί σε ένα οριστικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών με τον εαυτό του παρά για να μνημειώσει λογοτεχνικά την πραγ­ ματικότητα που αφηγείται. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα, παρά τη γλωσσική του φαντασμαγορία, το κείμε­ νο να εμφανίζεται άμεσο, απλό και, κυρίως, συνεπές, ως προς την ηθική του, με τις προθέσεις που το γέν­ νησαν. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ιδωμένα λοιπόν, τα Ημερολόγια χρήσης του Κωνσταντίνου Ματσούκα είναι, στο είδος τους, ένα πολύ καλό δείγμα μέσα σε μια σχετική φιλολογία που βρίθει από τερατολογίες και ανώφελους εκδραματισμούς. ■

4 S

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ISBN 978-960-03-4348-9, οελ. 240, €15,00

Τις μεγάλες ανακατατάξεις στον χάρτη ύστερα από πολέμους τις ακολουθούν περίοδοι καταπιεσμένης ηρεμίας και ελάσσονες συγκρούσεις, που έχουν ωστόσο σαν επακόλουθο να χάνεται εντελώς όποιο αίσθημα ασφάλειας υπήρχε στην κοινωνία. Έρχεται τότε η ώρα των αρπακτικών, των τοακαλόλυκων, η ώρα όπου το μόνο που μετράει είναι το «έχω». Δέκατος έκτος αιώνας. Βαλκάνια. Ήπειρος. Η Αγνή, στα δεκαπέντε της, παντρεύεται έναν Φράγκο ευγενή από τα Επτάνησα και ξεκινά την πορεία της στη ζωή με τις καλύτερες προθέσεις αποφασισμένη να πετύχει. Κινείται με θαυμαστή μαεστρία μέσα σε μια κοινωνία πολύ πιο σύνθετη απ' ό,τι είχε ως τότε γνωρίσει, διαφεντεύει επάξια το φέουδο του άντρα της σαν άντρας, ταξιδεύει οτην Ιταλία αψηφώντας κουρσάρους και φουρτουνιασμένες θάλασσες, συναλλάσσεται με τραπεζίτες προκειμένου να σώσει την οικογενειακή περιουσία, γυρεύει να εξασφαλιστεί και είναι σίγουρη, κάθε φορά, πως οι αποφάσεις που παίρνει είναι οι σωστές. Είναι σίγουρη...

And you all know security Is mortals' chiefest enemy.

Macbeth, Act 3, sc. 5, 1.32

Η ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΜΙΑΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ME ΤΑ «ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΑ ΧΡΕΗ» ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΜΟΙΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ

tv Κ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Κ Α ΣΤ Α Ν ΙΩ Τ Η ,

w w w .k a sta n iotis.co m

«Love me tender, Love me do» αι φτάσαμε εδώ που φτάσα­ με, σ' αυτόν τον κόσμο του 2007, τον τόσο ξεχωριστό εσωτερικά για τον καθένα μας, τον τόσο αντιφατικό γενικότερα για όλους. Για ορισμένους, τα μονοπάτια που οδήγησαν εδώ ήταν πλασμένα από ιδέες. Ταξίδευαν πάνω σε εικό­ νες και μουσικές. «Κι εδώ που φτά­ σαμε, λίγο δεν είναι / τόσο που έκα­ μες, μεγάλη η δόξα»; Μεγάλο ερώτη­ μα για όσους στην αρχή του ταξιδιού είχαν θέσει το ίδιο το ταξίδι ως στό­ χο, κι ως απάντηση. Κι έτσι φτάσαμε σ' αυτό το σόμπαν το ντυμένο με τη­ λεοπτικές εικόνες, το επενδυμένο με

Κ

...είναι η Ελένη Καρρά

43

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

μια μόνιμη μουσική υπόκρουση, το τόσο καθαρό και λειασμένο, κι άρα­ γε, διερωτάται ο Λάρι Κίργουαν*, πώς θα ήταν αυτός ο κόσμος αν δεν είχαν υπάρξει οι Beatles? Kill me ten­ der**, καλεί σ' ένα άλλο «ροκ μυθι­ στόρημα» από τη σειρά της ροκ κουλτούρας του Μεταιχμίου ο Ντάνιελ Κλάιν, αναπλάθοντας την επο­ χή, τον μύθο Έλβις σε φόντο αστυ­ νομικής πλοκής. Αίφνης, έφτασε η εποχή που διαβάζουμε το ροκ. Που το μελετάμε. Οι λέξεις προσφέρουν την ασφαλή απόσταση, μπορούμε να το προσεγγίζουμε λογοτεχνικά, χωρίς την ελεύθερη πτώση, χωρίς την έκρηξη της ηλεκτρικής κιθά­ ρας και τις σπασμένες χορδές μιας πάλλουσας νύχτας. Βέβαια, και αυτό έχει γραφτεί πολλές φο­ ρές, οι σχέσεις λογοτεχνίας και ροκ είναι γνωστές, σύνθετες και βαθιές. Η αλληλεπίδραση των δύο συνεχής. Από τη στιγμή όμως που η «ροκ εποχή» πέρασε, οι νό­ τες του γλιστράνε πλέον ως φό­ ντο ενός παρελθόντος που άλλοι νοσταλγούν κι άλλοι ανακαλύ­ πτουν. Πώς θα ήταν ο κόσμος αν δεν είχε υπάρξει; Σύμφωνα με τον Κίργουαν, φυσικά, χειρότερος -φασιστικός, απολυταρχικός και άγριος. Ό πω ς και να 'χει, όμως, η όποια επίδρασή του έχει αφο­ μοιωθεί, πλέον, και τα βιβλία που ανοίγουν ένα παράθυρο σε μιαν εξιδανικευμένη (όπως συνηθίζει να κάνει η μνήμη) παρελθούσα εποχή είναι σίγουρα ευπρόσδεκτα. Trash food, κάντιλακ, σωσίες, ροκ εντ ρολ και αμερικανικός νό­ τος ή βροχερά βιομηχανικά τοπία

της εργατικής Αγγλίας παίζουν ξανά μια μουσική που δεν συναντάμε πια στις νύχτες του αύριο. Το σήμερα, ως γνωστόν, δεν υπάρχει... Σωσίες, ή για ποιον χτυπά η καμπάνα; Στην αμερικανική κουλτούρα, όπως φαίνεται, τα ινδάλματα γεννάνε απαρεγκλίτως... σωσίες, ακόμα και όταν πρόκειται για ροκ τραγουδι­ στές ή συγγραφείς. Στο Kill me ten­ der του Κλάιν συναντάμε σωσίες του Πρίσλεϋ. Στη σημερινή ειδησεογραφία, σωσίες... όλων! Ακόμα και του Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Τι παράξενο πράμα αυτή η αμερικανική κουλτού­ ρα! Ποιο ευρωπαϊκό μυαλό θα μπο­ ρούσε να συλλάβει την ανάγκη μιας

πλήρους ταύτισης της Σύλβια Πλαθ ή του Ίταλο Καλβίνο; Σε φωτογρα­ φία των ξένων ειδησεογραφικών πρακτορείων βλέπω 122 σωσίες του Χέμινγουεϊ, με λευκό μούσι και πανο­ μοιότυπο ντύσιμο, να πανηγυρίζουν στο μυθικό Sloppy Joe's Bar, όπου σύχναζε ο συγγραφέας, τα 108α γε­ νέθλια (αν ζούσε) του ειδώλου τους. Νικητής του διαγωνισμού που προ­ κηρύχτηκε, ένας «Χέμινγουεϊ - ασφα­ λιστής», που λατρεύει το Ο γέρος και η θάλασσα... ■

* Liverpoll Fantasy - 0 κόσμος χωρίς τους Beatles, μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου, εκδόσεις Μεταίχμιο ** Kill me tender - 0 Έλβις στα ίχνη του δολοφόνου, μετάφραση: Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδόσεις Μεταίχμιο

ΜεταιχΜίο ([) βιβλία a i x p n s

Ποτέ δεν θα ξεχάοω εκείνη τη νύχτα, την πρώτη νύχτα που πέρασα στο στρατόπεδο, που μετέτρεψε όλη μου τη ζωή σε μια μακριά, επτασφράγιστη νύχτα. Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνο τον καπνό. Ποτέ δεν θα ξεχάσω τα προσωπάκια των παιδιών που 'χα δει τα κορμάκια tous να μετατρέπονται σε τολύπε$ καπνού κάτω από το βουβό γαλάζιο τ' ουρα­ νού. [...] Ποτέ δεν θα ξεχάσω τη σιωπή εκείνηε m s νύχτας που μου στέρησε για πάντα την επιθυμία για ζωή. Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνεε tis στιγμέ$ που σκότωσαν τον θεό μου, την ψυχή μου και τα όνειρά μου, τα οποία πήραν την όψη Tns ερήμου. ΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

w w w . m e t a i x m i o . g r

Δ I A B A Ζ Ο ]

. Β Ι Β Λ Ι Α

ΣΤΟΝ

ΚΟΣ ΜΟ

Στην αναζήτηση προσωπικοτήτων

Δημήχρης Β. Τριανταφυλλίδης (ανταπόκριση)

50

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

κριτικών, πλην εκείνων που ψωμί­ • Ασχημα μπήκε το καλοκαίρι για τη ζονται στο πρυτανείο του Κρεμλίρωσική λογοτεχνία. Σε ηλικία 68 νου. ετών πε'θανε ο μεγάλος ρώσος ποι­ ητής, λογοτέχνης, ζωγράφος και • Έντονο ενδια­ φέρον εκδη­ γλύπτης Ντμίτρι Πριγκόφ, ιδρυτής λώνουν όχι του κινήματος του κοσνεπτουαλιμόνο οι ιστορι­ σμου στη Σοβιετική Ένωση, όταν εκτός του σοσιαλιστικού ρεαλι­ κοί αλλά και οι σμού δεν ήταν ανεκτή οποιαδήπο­ σ υ γ γ ρ α φ ε ίς και το ανα­ τε άλλη φωνή. Αξίζει να σημειωθεί γνωστικό κοι­ ότι στις αρχές της περεστρόικα ο Ντμίτρι Πρινό για την π ρ ο σ ω π ικ ό ­ τητα, τη ζωή και τη δράση το εξώφυλλο ίου βιβλίου αμ φ ιλεγ ό μ ε- ΤΟϋΜΒέλερ νων προσωπικοτήτων των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώ­ να στη Ρωσία. Έτσι, το ένα μετά το τη διεθνή άλλο κυκλοφορούν βιβλία για τον αντίδραση. Νέστορα Μαχνό, διάσημο αναρχι­ • Την ίδια στιγμή ο γνωστός συγγρα­ κό, ο οποίος έδρασε στις περιοχές της Ουκρανίας μετά τη ρωσική φέας Βασίλι Αξιόνοφ γλίτωσε τε­ λευταία στιγμή, νοσηλευόμενος για επανάσταση. Το τελευταίο βιβλίο που κυκλοφόρησε είναι του συγ­ μία ολόκληρη εβδομάδα στο νοσο­ κομείο με έμφραγμα του μυοκαρ­ γραφέα Μιχαήλ Βέλλερ, ο οποίος δίου. προσπαθεί να φωτίσει πολλές, • Πάντως ο Αντρέι Ταρκόφσκι ούτε άγνωστες μέχρι σήμερα, πλευρές της ζωής του Μαχνό, όπως ήταν η μετά θάνατον γνωρίζει την ανα­ γνώριση και την τιμή στην πατρίδα πολυγαμία και η αμφιφυλοφιλία του. Το φεστιβάλ «Καθρέφτης», του. που διοργανώθηκε από τον κυβερ­ • Πρωτόγνωρη όμως επιτυχία γνω­ νήτη της περιοχής Ιβανόφ, κατέλη­ ρίζει και μια πρώην δημοσιογρά­ ξε σε πρωτοφανές φιάσκο και με­ φος και νυν τα τ ρ ά π η κε συγγρα­ φέας, η Βέρα σε υμνωδία του ιδίου και Καμσά, η των τοπικών οποία γρά­ αρχών, γεγο­ φει το ένα νός που ξε­ μπεστ σέλερ σήκωσε την μετά το άλ­ οργή των λο. Αισθημα-

Β Ι Β Λ Ι Α

[ δ ι α β α ζ ω ΣΤΟΝ Κ ΟΣ ΜΟ

1

στη Ρωσία έχει ξεκινήσει ολόκληρο τικά μυθιστορήματα στο είδος της κίνημα για την αποκατάσταση της φανταστικής λογοτεχνίας φαίνεται ιστορικής μορφής της ρωσικής ότι προσφέρουν διέξοδο στα εκα­ γλώσσας με την επαναφορά γραμ­ τομμύρια αναγνώστριες από τις μάτων όπως το e, το οποίο είχε δυσκολίες της καθημερινής ζωής. καταργηθεί εξαιτίας του γεγονότος • Δεν είχαν όμως την ίδια γνώμη οι ότι δεν χωρούσε στα πληκτρολό­ κοζάκοι του Βόλγα, το ανυπότα­ για των ηλεκτρονικών υπολογι­ κτο αυτό τμήμα του ρωσικού πλη­ στών. θυσμού, και αρνήθηκαν, άκουσον άκουσον στον σερ Έλτον Τζον να • Κι επειδή πολλοί γκρινιάζουν στην Ελλάδα για την κατάσταση των παραστούν στη συναυλία που μουσείων, αφήσαμε το καλύτερο έδωσε στην πόλη Ροστόφ στο για το τέλος: Από πρόσφατο έλεγ­ Ντον, πρωτεύουσα των κοζάκων χο που έγινε σε όλα τα μουσεία της του Βόλγα, διαμαρτυρόμενοι για το Ρωσικής Ομοσπονδίας αποδείχτη­ γάμο του με το Ντέιβιντ Φέρνινς. κε ότι λείπουν 160.000 (!) εκθέμα­ • Κι ενώ στην Ελλάδα υπάρχουν τα και κανείς δεν γνωρίζει τίποτα πολλοί που προτείνουν την απλο­ για την τύχη τους. ■ ποίηση της ελληνικής γλώσσας,

ΜεταιχΜίο Q) βιβλία aixpA s Ένα χρηστικό Βιβλίο-οδηγό$ στο οποίο θα βρείτε: • συνηθισμένα ορθογραφικά, μορφολογικά και συντακτικά λάθη με tous avTi'aTOixous σωστούε Tunous (το σωστό είναι καταχώριση και όχι καταχώρηση, το σωστό είναι διαφ εύγω την προσοχή και όχι διαφ εύγω τηε προσοχήε) • σωστή απόδοση λόγιων φράσεων που

Το λέμε σωσιά; Το γράφουμε σωσιά;

Ίνα A Αία ΜπουσούνηΓκέσουρα

Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά; Λάθη που γίνονται συχνά στο γραπτό και στον προφορικό λόγο

λέγονται, γράφονται ή χρησιμοποιούνται λανθασμένα (το σωστό είναι υπέρ το δέον και όχι υπέρ του δέοντοε) • ομόρριζα που διαφέρουν cos npos τη σημασία t o u s (εμπειρία σημαίνει Βίωμα ενώ πείρα σύνολο από εμπειρίε5) • συνηθισμένα γραμματικά λάθη (ανάπνευσε και όχι ανέπνευσε, έχω εισαγά­ γει και όχι έχω εισάγει) Ζ Η Τ Η Σ Τ Ε Τ Ο Σ Ε Ο Λ Α Τ Α Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ

w w w . m e t a i x m i o . g r

[

3

Δ IA B A Ζ Ο Β Ι Β Λ Ι Α ΣΤΟΝ

Κ Ο Σ Μ Ο

«Ζωντανή βιβλιοθήκη» ο Τορίνο, την πόλη όπου διεξά­ γεται η μεγαλύτερη έκθεση βι­ βλίου της Ιταλίας, επέλεξαν τα μέλη της οργάνωσης «Tutti diversi tutti uguali» («Όλοι διαφορετικοί όλοι ίδιοι») για την ιταλική πρεμιέρα της πρωτοβουλίας «Living Library» («Ζω­ Maurizio De Rosa ντανή βιβλιοθήκη»), που έλαβε χώρα (ανταπόκριση) το Σάββατο 30 Ιουνίου από το πρωί μέχρι το βράδυ στην κεντρικότερη πλατεία της πόλης. Η «Ζωντανή βι­ βλιοθήκη» διοργανώθηκε πρώτη φο­ ρά το 2000 στη Δανία από τη ΜΚΟ «Stop the violence», με στόχο την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα. Από τό­ τε η «Ζωντανή βιβλιοθήκη» υιοθετή­ θηκε από το Συμβούλιο της Ευρώ­ πης και διοργανώθηκε στην Κοπεγ­ χάγη, τη Βουδαπέστη, τη Λισσαβώνα και το Όσλο. Τώρα ήρθε η σειρά της Ιταλίας. Τα «βιβλία» της «Ζωντα­ νής βιβλιοθήκης» φέρουν περίεργους τίτλους: Drag Queen, Ένας άνδρας που γεννήθηκε γυναίκα, Το κορίτσι

Τ

52

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

των Pop, Ο αιώνιος φοιτητής. Ο υποψήφιος αναγνώστης επιλέγει ένα βιβλίο και ο βιβλιοθηκάριος το αναζητεί. Επιτέλους το βιβλίο φτάνει στα χέρια του. Όμως δεν πρόκειται για βιβλίο. Αλλά για άνθρωπο. Το βι­ βλίο μιλάει. Το μυθιστόρημα που ο αναγνώστης επέλεξε είναι αυτός ο άνθρωπος. Ο ομοφυλόφιλος που έφυγε από το σπίτι στα 16 του, ο πρώην αλκοολικός που τον εγκατέλειψε η γυναίκα του, η drag queen που εργάζεται στα νυχτερινά κέ­ ντρα της επαρχίας, ο αστυνόμος που κατά τη διάρκεια κάποιας φοι­ τητικής διαδήλωσης πυροβόλησε ένα παιδί κατά λάθος. Όλοι σε μισή ώρα το πολύ διηγούνται την ιστορία τους και καλούν τον «αναγνώστη» να συνδιαλέγεται μαζί τους. Η «Ζωντα­ νή βιβλιοθήκη», με άλλα λόγια, είνα ένα παιχνίδι ρόλων κατά του ρατσι σμού, της προκατάληψης και στερεοτύπων, το οποίο προσαρμό ζεται ανάλογα με τη χώρα όπου διε ξάγεται. Οπότε, πέρα από τις ανα μενόμενες κατηγορίες (ο πρό σφυγας, ο ανάπηρος, ο άστε­ γος), υπάρχουν η ξανθιά, ο μαύρος, ο γραφειοκράτης, ο εκπαιδευτικός, ακόμη και ο δημοσιογράφος και ο χορτο­ φάγος. Η ανταπόκριση του κοινού ήταν πολύ ενθαρρυ­ ντική και η επιτυχία αυτή έπεισε τους διοργανωτές να επαναλάβουν την πρωτοβου­ λία, πάλι στο Τορίνο, το προ­ σεχές φθινόπωρο, με την ελ­ πίδα ότι και άλλες πόλεις θα προστεθούν στη λίστα των διοργανωτριών. ■

[ δ ι α β α ζ ω

Β Ι Β Λ Ι Α

Σ Τ ΟΝ

ΚΟΣΜΟ.

Με ή χωρίς οικογένεια νας πατέρας που οδηγείται στην παράνοια και τη μανία καταδίωξης, όταν η καλοστη­ μένη επιχείρησή του και οι σχέσεις με τους συνεργάτες του εμφανίζουν ρωγμές. Ο γιος, που κατακτά την μουσική ποπ σκηνή, για να μετατρέ­ ψει τη ζωή του σε reality show και να πληροφορηθεί, μόλις λίγο πριν από το θάνατό του, την ύπαρξη της κό­ ρης του. Τέλος, η ίδια η κόρη, λεσβία και ερευνήτρια της επιστήμης της λογοτεχνίας, που αποφασίζει να διερευνήσει το παρελθόν και να γράψει ένα family-story. Στα μυθιστορήματα με θέμα την ιστορία μιας οικογένειας

Ε

ο συγγραφέας μάς οδηγεί συνήθως Φ ρ α γ κ φ ο υ ρ τ η από το παρόν στο παρελθόν που εκτυλίσσεται σιγά-σιγά, για να μας αποκαλύψει τις κρυμμένες πλευρές που διαφωτίζουν το παρόν. Ο Τόμας φον Στάινεκερ, στο πρώτο του μυθιστόρημα Wallner beginnt zu fliegen (Ο Βάλνερ αρχίζει να πετά, Έλενα Παλλανχζά εκδ. Frankfurter Verlagsanstalt 2007), [α νϊα πόκρισπ) ανατρέπει το δεδομένο αυτό. Η ιστο­ ρία του ξεκινά στο σήμερα και τε­ λειώνει κάπου το 2060. ΙΗ αφήγηση στο παρόν διατηρεί αναμφίβολα ζω­ ντανό το ενδιαφέρον του αναγνώ­ στη. Συγχρόνως ο Στάινεκερ απο­ φεύγει το σκόπελο της αναπαρά-

ΜεταιχΜίο ([) β ιβ λ ία a ix p n s

Αυτό το Βιβλίο δεν είναι η Βιογραφία του Σαρτρ και ms ΜπωΒουάρ.Όσο για τα γραπτά στάση και t is πολύπλοκε$ λεπτομέρειεε ms πολυτάραχα zams tous, τα αφήνω σε άλλοα. Αυτή είναι η ιστορία pias σχέσα. θέλησα να αποτυπώσω αυτέ$ tis δύο προσωπικότητε5 με λεπτομέρεια, otis πολύ ιδιαίτερεε στιγμέ5 tous . Είτε πιστεύουμε ότι πρόκειται για μία από tis μεγαλύτερεε ιστορίε5 αγάπα όλων Χέιζελ Ρόουλι των εποχών είτε όχι, αναμφίβολα είναι Simone de μια μεγάλη ισ τορ ία . AxpiBcos έτσι oncos Beauvoir, Jean-Paui Sartre ήθελαν ο Σαρτρ και η ΜπωΒουάρ να Τετ α τετ είναι η ζωή tous. ■ ■ tous, την πολιτική tous

ββ

Χέιζελ Ρόουλι απόοπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου Ζ Η Τ Η Σ Τ Ε Τ Ο Σ Ε Ο Λ Α Τ Α Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΑ

w w w . m e t a i x m i o . g r

Δ I A B A Ζ Ο ]

[ΒΙΒΛΙΑ

Τόμας φον Στάινεκερ Wallner beginnt zu fliegen

ΣΤΟΝ

Κ Ο Σ Μ Ο

στάσης ενός άγνωστου μέλλοντος, αποστασιοποιούμενος συνειδητά από ερωτήματα που άπτονται της επιστημονικής φαντασίας και εκμε­ ταλλευόμενος τις νοσταλγικές τά­ σεις κάθε εποχής. Οι επόμενες δε­ καετίες χαρακτηρίζονται κυρίως από τάσεις ρετρό. Και σε αυτές εστιάζει επιδέξια ο τριαντάχρονος συγγραφέας. Το δικό μας παρόν μετατρέπεται στον αφηγηματικό χρόνο στο παρελθόν που όλοι θέ­ λουν να μιμηθουν. Το εύρημα λει­ τουργεί. Εξίσου καλά λειτουργεί και ο τρόπος μετάδοσης των απαραί­ τητων πληροφοριών. Με πολλά αλλά σοφά τοποθετημένα κενά, που καλύπτονται ενίοτε δεκάδες σελίδες αργότερα ή και όχι, αν είναι ο αναγνώστης που οφείλει να το κάνει. Θέμα, εντέλει, του βιβλίου και στα τρία μέρη του είναι η ποικιλοτρόπως προβληματική και απο­ σπασματική αντίληψη και θέαση των πραγμάτων. Από την ψύχωση του πατέρα ότι τον παρακολου­ θούν μέχρι τη συνεχή συμβίωση του γιου με την κάμερα και την

ερευνητική ματιά της κόρης-επιστήμονα στα απομεινάρια και ντοκουμέ­ ντα της οικογένειας. Πιο ελαφρύ και θερινό ανάγνωσμα το νέο μυθιστόρημα του Αρνολντ Στάντλερ Komm, gehen wir (Έλα, πά­ με, εκδ. Fischer, Φραγκφούρτη 2007), που μιλά για ένα ερωτικό τρί­ γωνο, θέτοντας το αιώνιο ερώτημα περί του τι εστί έρως, για να καταλήξει πολλαπλώς στο συμπέρασμα της ...αδυνατότητας του είδους. Ένα νεαρό ζευγάρι Γερμανών απολαμβά­ νει τον ήλιο σε κάποια παραλία του Κάπρι στα τέλη της δεκαετίας του '70, λίγους μήνες πριν από το γάμο τους. Γνωρίζουν ένα συνομήλικό τους Αμερικανό που βρίσκεται στην Ιταλία για να αναζητήσει τις ρίζες της οικογένειάς του. Τον ερωτεύο­ νται και οι δύο, κι από τη στιγμή αυ­ τή όλες οι σταθερές ανατρέπονται. Οι αναφορές στον Παζολίνι και τον Τρυφφώ είναι εμφανείς, το βιβλίο όμως είναι ευφυές, μελαγχολικό («έρωτας είναι η ψευδαίσθηση της ευτυχίας») και τρυφερό, αλλά διαθέ­ τει και άφθονο χιούμορ. ■

Το τέλος μιας πολιτικής εποχής Μ π ε ρ μ ιν γ κ χ α μ

για τη Βρετανία περίοδος που σημαδεύτηκε από την παραίτηση του πλέον μακροχρόνιου βρετανού πρωθυπουργού, του Τόνι Μπλερ, συνοδεύεται από την εμφάνιση μιας γραπτής αφήγησης για την αμφιλεγόμενή του θητεία ως αρχηγού Της βρετανικής κυβέρνησης. Το νέο βιβλίο The Blair Years του Alastair Campbell, του πρώην εκπρό­ σωπου τύπου του Μπλερ, χαρακτη-

Η

!Γ Ι» ίΐ Christopher Lees (ανταπόκριση)

5 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ρίστηκε ως η πιο ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική αφήγηση για την σύγχρονη πολιτική που μπορεί να διαβάσει κανείς. Αποτελείται από διάφορες καταχωρήσεις των ημερο­ λογίων του Campbell και αναφέρεται στη δημιουργία του New Labour, κα­ θώς και τα ταραχώδη χρόνια της ηγεσίας του πρώην πρωθυπουργού. Με άλλα λόγια, πρόκειται για την πρώτη καταγραφή της περασμένης

δεκαετίας στην εθνική μας ιστορία. Εδώ γράφονται τα πιο καθοριστικά γεγονότα της εποχής. Το βιβλίο θίγει θέματα όπως η τρομοκρατία και ο ρό­ λος του Μπλερ σε αυτήν, ο θάνατος της πριγκίπισσας Νταίάνα και η επίδρασή του στο βρετανικό κοινό, οι δια­ πραγματεύσεις για την ειρήνη στη Βόρεια Ιρλαν­ δία και ο πόλεμος στο Ιράκ. Πάνω από όλα, το εν λόγω βιβλίο παρουσιάζει τον Μπλερ με μια οικεία προσέγγιση, έτσι ώστε ο αναγνώστης να μάθει αναλυτικότερα για τις αποφάσεις του πρωθυπουργού, οι οποίες πολ­ λές φορές επηρέασαν τη ζωή εκατομμυρίων αν­ θρώπων και λήφθηκαν κάτω από έντονη και κα­ τά καιρούς εχθρική πίεση. Υπό την ιδιότητά του ως πρώην εκπροσώπου τύπου του πρωθυπουργού, ο Campbell πέρασε περισσότερες ώρες με τον Μπλερ απ' ό,τι οποιοσδήποτε άλλος. Τα ημερολόγιά του, τα οποία σε ορισμένα σημεία είναι πολύ ειλικρινή, περιέχουν και πολύ χιούμορ, καθώς μας προτεί­ νουν μια περιήγηση στον κόσμο της βρετανικής κυβέρνησης. Εν ολίγοις, το βιβλίο είναι μια ιστο­ ρία για σκληρή πολιτική, πρόοδο, εμπόδια και φήμες που δύσκολα δημιουργούνται και εύκολα καταστρέφονται. Και όλα αυτά υπό την συνεχή παρακολούθηση των ΜΜΕ. Ο Campbell στην αφήγησή του καταφέρνει να τεκμηριώσει τις πιο σημαντικές κρίσεις, σκάνδαλα, και όλα τα σκαμπανεβάσματα που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια μιας πολύμορφης πολιτικής εποχής. Επίσης, ανάμεσα στα μεγάλα γεγονότα γίνονται και ορισμένες αναφορές που καθιστούν το The Blair Years μια απίθανη αναπαράσταση για κά­ ποια από τα πιο σημαντικά πρόσωπα του κό­ σμου. Ως γνωστόν, η ηγεσία του Τόνι Μπλερ ήταν κά­ θε άλλο παρά ήσυχη και αναμφίβολα θα αποτελέσει θέμα συζήτησης για πολλά χρόνια ακόμη. Το εν λόγω βιβλίο καταφέρνει να μας προσφέρει μια ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική αφήγηση για τη ζωή και την καριέρα του Μπλερ, ό,τι χρειάζεται για μια «χορταστική» ανάγνωση με­ τά τις καλοκαιρινές διακοπές. ■

A Αγγελόπουλος, θ. · 457 Άγρας, Τ. · 104 Αθανασιάδης, Τ. ο 471 Αίσωπος · 167 Αλεξάνδρου, Α. · 212 Αξιώτη, Μ. · 311 Απολλιναίρ, Γκ. · 231 Αραγκόν, Λ. · 168 Αριστοτέλης · 135 Αριστοφάνης · 72 Αρτώ, Α. · 151 Β Βαλερί, Π. · 183 Βάρναλης, Κ. · 88* Βελεοτινλής, Ρ. · 235 Βενέζης, Η. · 337 Βερλαίν, π. · 378 Βερν, I. · 105 Βιάν, Μ. · 85 Βιζυηνός, Γ. · 278 Βολταίρος · 177 Βουτυράς, Δ. · 298 Βρεττάκος, Ν. · 425 Γέιτς, Ου. Μπάτλερ · 391 Γιουρσενάρ, Μ. · 81 Γκαίτε, Γ. Β. · 154 Γκάτσος, Ν. · 443 Γκράμσι, Α. · 295 Γκρην, Γκ. · 267 Γληνός, Δ. · 61* Γονατάς, Ε. X. · 444 Γουλφ, Β. · 153 Δ Δάντης · 230 Δέλτα, π. · 300 Δημουλά, Κ. · 435 Δουμάς, Α. · 147, 431 Εγγονόπουλος, Ν. · 381 Έκο, 0. · 145 Έλιοτ, Τ. Σ. · 133 Ελυάρ, Π. · 201 Ελύτης, 0. · 362, 372 Εμπειρικός, Α. · 358, 421 Εξυπερύ, Α. ντε Σ. · 330 Έσσε, Ε. · 109 Ζέη, Α. · 447 ζενέ, ζ. · 66

Ζιντ, Α. · 206 ζολά, Ε. · 97

Θ θεοτοκάς, Γ. · 137 θεοτόκης, κ. · 92 Θερβάντες, Μ. ντε · 176 Θουκυδίδης · 191 Ιονέσκο, Ε. · 122 Ίψεν, Ε. · 181 Ιωάννου, Γ. · 452

κ Καβάφης, Κ. · 78, 389 Καββαδίας, Ν. · 437 Καζαντζάκης, Ν. · 190, 377 καΤρης, θ. · 106 Κάλας, Ν. · 387 Κάλβος, Α. · 140 Καμύ, Α. · 110 Καποδίστριας, I. · 275 Καραγάτσης, Μ. · 258 Καρκαβίτσας, Α. · 306 καρούζος, Ν. · 393 Καρυωτάκης, κ. · 157 Καστοριάδης, Κ. · 385 Κενώ, Ρ. · 320 Κέρουακ, Τζ. · 249 Κοκτώ, Ζ. · 160 κολέτ · 313 κονδύλης, Π. · 384 κόντογλου, Φ. · 113 Κοραής, Α. · 82 κούντερα, Μ. · 80* Κρίστι, Α. · 149 Κρυστάλλης, Κ. · 326

Λ Λακάν, Ζ. · 126 Λαπαθιώτης, Ν. · 95 ΛεβίΣτρως, κ. · 158 Λειβαδίτης, Τ. · 228 Λεκατοάς, π. · 166 Λιοτάρ, Ζ. Φ. · 388 Λόρκα, Φ. ΓΚ. · 192, 466 Λουκιανός · 102 Λουπέν, Α. · 218 Λώρενς, Ντ. X. · 132 Λωτρεαμόν · 355 Μαγιακόφσκι Β. · 121 Μαίηλερ, Ν. · 286 Μακρυγιάννης · 101

Μαλακάσης · 357 Μαν, Τ. · 90 Μαρής, Γ. · 356 Μαριβό · 257 Μάρκες, Γκ. Γκ. · 223 Μαρξ, Κ. · 83* Μίλλερ, Α. · 259 Μίλλερ, X. · 273 Μισίμα, Γ. · 253 Μολιέρος · 179 Μονταίν, Μ. ντε · 304 Μοράβια, Α. · 256 Μόρισον, Τ. · 406 Μούζιλ, Ρ. · 199 Μπαλζάκ, 0. ντε · 60*, 416 Μπάροουζ, Ου. · 383 Μπαρτ, Ρ. · 93 Μπατάιγ, Ζ. · 187 Μπέκετ, Σ. · 115 Μπόρχες, X. Α. · 79 Μπρετόν, Α. · 207 Μπρεχτ, Μπ. · 211 Μπωβουάρ, Σ. ντε · 136 Μυριβήλης, Σ. · 309 Μωπασάν, Γκ. ντε · 204 Ν Ναμπόκοφ, Β. · 162 Νέοι λογοτέχνες · 69, 87 Νικολαΐδης, Α. · 379 Νίτσε, Φ. · 91 Ντεκάρτ, Ρ. · 369 Ντίκενς, Κ. · 229 Ντεριντά, Ζ. · 397 Ντιντερό · 103 Ντοστογιέφσκυ, Φ. · 131,470 Ντυράς, Μ. · 134 Ξενόπουλος, Γ. · 265

Πόε, Ε. Ά. · 112 πολίτης, Κ. · 116 Πρεβελάκης, π. ο 472 Πρεβέρ, Ζ. · 73 Ράιχ, Β. · 197 Ράμφος, Σ. · 439 Ρεμπώ, Α. · 305 Ρίλκε, Ρ. Μ. · 274 Ρίτσος, Γ. · 205 ΡοΤδης, Ε. · 96 ρουσό, Ζ. Ζ. · 395 Ρώτας, Β. · 434 Σαίξπηρ, Ου. · 449 Σάνδη, Γ. · 327 Σαντ, Μ. ντε · 77 Σαρτρ, Ζ. Πωλ · 127, 455 Σαχτούρης, Μ. · 436 Σεφέρης, Γ. · 142, 410 Σικελιανός, Α. · 424 Σιμενόν, Ζ. · 202 Σκαρίμπας, Γ. · 269 Σολωμός, Δ. · 213 Σοφοκλής · 243 Στάινμπεκ, Τ. · 173 Σταντάλ · 98 Ταχτσής, κ. · 440 Τζέημς, X. · 260 Τζόις, Τζ. · 62* Τολστόι, Λ. · 200 Τουαίν, Μ. · 252 τουρνιέ, Μ. · 287 Τσάντλερ, Ρ. · 193 Τσέχωφ, Α. · 169 τσίρκας, Σ. · 171

ο Όμηρος · 174 Όργουελ, Τζ. · 226 Ουάιλντ, Ό. · 152 Ουγκό, Β. · 111 Ουίλιαμς, Τ. · 139

π Παλαμάς, κ. · 334, 446 Πάλλης, Α. · 118 Πεντζίκης, Ν. Γ. · 407 Πάουντ, Ε. · 178 Παπαγιώργης, Κ. · 441 Παπαδιαμάντης, Α. · 165,422 Παπαντωνίου, Ζ · 285 Παραμυθάδες · 108* Πεσσόα, Φ. · 390 Πίνδαρος · 294 Πλαθ, Σ. · 396

Φιτζέραλντ, Φ. Σ. · 138 Φόρστερ, Ε. Μ. · 312 Φουκώ, Μ. · 125 Φλωμπέρ, Γ. · 143 Φραγκιάς, Α. · 426 Φρόιντ, Σ. · 150

X Χάιντεγκερ, Μ. · 161, 399 Χάκκας, Μ. · 297 Χάμμετ, Ν. · 82 Χάρντυ, Τ. · 324 Χατζηαργύρης, Κ. · 63 Χατζής, Δ. · 180 Χατζιδάκις, Μ. · 430 Χατζόπουλος, Κ. · 319 Χέμινγουεϊ, Ε. · 159 Χιουζ, Τ. · 396

* Τα τεύχη που σημειώνονται με αστερίσκο έχουν εξαντληθεί. Όσοι επιθυμούν να προμηθευτούν παλιά τεύχη, μπορούν να επικοινωνούν με το ΔΙΑΒΑΖΩ (τηλ. 210-3388008 κα Γολικίδου). Τα κείμενα που είναι χρήσιμα στους αναγνώστες μας και περιέχονται σε εξαντλημένα τεύχη, δίνονται σε φωτοαντίγραφα.

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ

www.eosk.gr

Ιστορία

Εκδόσεις όημοπουλου

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ! ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Τ α β ιβ λ ία τ ο υ Ο μ ί λ ο υ θ α τ α β ρ ε ί τ ε σ ε ό λ α τ α ε ν η μ ε ρ ω μ έ ν α β ι β λ ι ο π ω λ ε ί α

Σόλωνος 100, 106 8 0 Αθήνα, Τηλ.: 2 1 0 3 6 4 6 1 2 5 , Fax: 2 1 0 3 6 3 1 3 6 3 , E-mail:info@eosk.gr

Οι πρώτες μεγάλες έρευνες για ία νέα βιβλία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Χρηστός Κατσίκας Κώστας Θεριανός

πό τη σχολική χρονιά 2006-07 ένα μεγάλο μέρος των βιβλίων της υποχρεωτικής εκπαίδευ­ σης αποσύρεται και στη θέση τους έρχονται νέα βιβλία (πάνω από 50). Το νέο σχολικό έτος 2007-08 ολοκλη­ ρώνεται σχεδόν η αλλαγή του συνό­ λου των παλαιών βιβλίων με την ει­ σαγωγή του δεύτερου πακέτου νέων βιβλίων (14 νέα διδακτικά βιβλία για το Δημοτικό και 24 νέα διδακτικά βι­ βλία για το Γυμνάσιο). Πώς αντιμετώπισαν οι εκπαιδευτικοί τα νέα βιβλία και ποιες είναι οι πρώ­ τες επισημάνσεις τους γι' αυτά; Ποιοι είναι οι φόβοι και οι ενστάσεις τους; Ποια προβλήματα αντιμετώπι­ σαν στη διάρκεια της εκπαιδευτικής πράξης; Σε δύο έρευνες που παρουσιάζουμε σήμερα οι εκπαιδευτικοί της πρωτο­ βάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκ­ παίδευσης τοποθετούνται απέναντι στα νέα βιβλία.

Α

τι λένε οι καθηγητές για τα νέα βιβλία του Γυμνασίου Στην αρχή της σχολικής χρονιάς που πέρασε εισήχθησαν 26 νέα βιβλία στο Γυμνάσιο. Μια πρώτη καταγρα­ φή των απόψεων και των στάσεων των εκπαιδευτικών απέναντι στα νέα βιβλία δίνει η έρευνα που έγινε τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2007, έξι μήνες, δηλαδή, μετά την ει­ σαγωγή τους στα σχολεία, σε 175 εκ­ παιδευτικούς του νομού Ηλείας που τα δίδαξαν. Η έρευνα οργανώθηκε από την Ένωση Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης του νομού και τα απο-

58

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τελέσματά της ανακοινώθηκαν σε ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στον Πύργο. Αρνητικοί παρουσιάζονται οι εκπαι­ δευτικοί στις κρίσεις τους για τα νέα βιβλία του Γυμνασίου. Πάνω από το 60% επισημαίνουν σοβαρά προβλή­ ματα στη μεθοδολογία και στο περιε­ χόμενό τους και τονίζουν ότι αυξή­ θηκαν οι μαθητές που αντιμετωπί­ ζουν μεγάλες δυσκολίες. Στο «κόκκι­ νο» η Ιστορία, τα Αρχαία Ελληνικά και η Νεοελληνική Γλώσσα. Από την επεξεργασία των ερωτημα­ τολογίων που έκανε η ομάδα εργα­ σίας, προκύπτουν τα εξής στοιχεία: Νεοελληνική Γλώσσα Σε ό,τι αφορά τα βιβλία της Νεοελ­ ληνικής Γλώσσας οι εκπαιδευτικοί εκ­ φράζουν επιφυλάξεις για το αν τα κείμενα ανταποκρίνονται στα βιώ­ ματα και το επίπεδο των μαθητών. Η μέθοδος παρουσίασης των γραμματικο-συντακτικών φαινομένων κρίνεται μη λειτουργική από τη συ­ ντριπτική πλειοψηφία (ποσοστό αρ­ νητικών απόψεων 78%). Το ίδιο αρ­ νητικά κρίνεται η κάλυψη των γραμματικο-συντακτικών φαινομένων και οι σχετικές ασκήσεις. Αρνητικοί είναι στην κρίση τους οι εκπαιδευτικοί και για τη μέθοδο προσέγγισης του λεξι­ λογίου, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ανεπαρκές ώς ανύπαρκτο. Οι μισοί περίπου κρίνουν τον προβλεπόμενο χρόνο διδασκαλίας επαρκή και άλλοι τόσοι ανεπαρκή. Για τα κείμενα Νεο­ ελληνικής Γλώσσας μόλις το 35% των εκπαιδευτικών θεωρεί ότι τα νέα βι­ βλία είναι αντιπροσωπευτικά της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ενώ το

60% κρίνει ότι το βιβλίο είναι καθό­ λου ή λίγο εύχρηστο.

ανταποκρίνονται στο επίπεδο των παιδιών, καθώς οι αρνητικές απα­ ντήσεις ξεπερνούν το 50%.

Α ρχα ία Ελληνική Γλώσσα

Τα κείμενα του βιβλίου της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας κρίνεται ότι εν­ διαφέρουν λίγο ή και καθόλου τα παιδιά, ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών κρίνει ότι εί­ ναι πολύ δύσκολα, με αποτέλεσμα να απωθούν τους μαθητές, όπως επισημαίνεται από πολλούς. Το 53% απάντησε ότι δεν είναι «καθόλου» βατά και το 41 % «λίγο». Το 46% κρί­ νει τα παράλληλα κείμενα δύσκολα και το 30% πολύ δύσκολα για τους μαθητές. Ως προς το χρόνο που προβλέπεται για τη διδασκαλία κάθε ενότητας, το 61% τον θεωρεί ανε­ παρκή. Για τα βιβλία της Αρχαίας Ελ­ ληνικής Γραμματείας (αρχαία από μετάφραση) εκφράζονται επιφυλά­ ξεις για το αν τα παράλληλα κείμενα

Ιστορία

Για τα νέα βιβλία της Ιστορίας το 66% θεωρεί ότι συμβάλλουν λίγο ή και καθόλου στην κατανόηση της ιστορικής συνέχειας και αιτιότητας. Παράλληλα, για τις εικόνες και τα παραθέματα το 56% θεωρεί ότι είναι καθόλου ή δύσκολα κατανοητά από τους μαθητές. Επίσης το 60%, περί­ που, βρίσκει ανεπαρκή το χρόνο για τη διδασκαλία των βιβλίων. Εκεί που υπάρχει μεγάλη συμφωνία απόψεων είναι στη συμπύκνωση της ύλης. Το 40% των εκπαιδευτικών κρί­ νει ότι δεν επιτρέπει «καθόλου» την ολοκληρωμένη κατανόηση των ιστο­ ρικών γεγονότων, ενώ ένα 32% απα­ ντά «λίγο».

ΤΙ ΕΠΙΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Το 60% πιστεύει ότι το βιβλίο είναι «καθόλου» ή «λίγο» ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ εύχρηστο

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Το 94% απάντηοε ότι είναι από «λίγο» έως «καθόλου» βατό τα κείμενα Το 61% θεωρεί ανεπαρκή το χρόνο που προβλέπεται για τη διδασκαλία κάθε ενότητας

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Το 78% κρίνει μη λειτουργική τη μέθοδο παρουσίασης των γραμματικο-συντακτικών φαινομένων

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το 72% κρίνει ότι επιτρέπει «λίγο» έως «καθόλου» την ολοκληρωμένη κατανόηση των ιστορικών φαινομένων Το 60% θεωρεί ανεπαρκή το χρόνο για τη διδασκαλία

Πηγή: Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την ΕΛΜΕ Νομού Ηλείας τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2007 σε 175 εκπαιδευτικούς του νομού

Τι λένε οι δάσκαλοι για τα νέα βιβλία των Μαθηματικών Ο Σύλλογος Εκπαιδευτικών Πρωτο­ βάθμιας Εκπαίδευσης Κερατσινίου Περάματος, διαπιστώνοντας από

συζητήσεις με μέλη του αλλά και με γονείς ότι, παρά το ενδιαφέρον που έχουν για κάποιο κοινό οι συζητήσεις για την Ιστορία, τελικά τα βιβλία των Μαθηματικών είναι αυτά που δη­ μιουργούν το μεγαλύτερο πρόβλημα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

59

δ ι α β α ζ ω

[

]

Ε Ρ Ε Υ ΝΑ

στη σχολική καθημερινότητα και οδηγούν σημαντικό τμήμα των γο­ νέων που έχουν την οικονομική δυ­ νατότητα στα ιδιαίτερα μαθήματα, ενώ όσους δεν έχουν αυτή τη δυνα­ τότητα στο να σκέπτονται από νω­ ρίς «ότι μάλλον το παιδί τους δεν

παίρνει τα γράμματα», έκανε έρευνα με ερωτηματολόγιο στο οποίο απά­ ντησαν οι 185 από τους 245 περί­ που δασκάλους που υπηρετούν στην περιοχή (ποσοστό 76%). Τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας είναι:

ΝΑΙ

Βλέπεις ότι:

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ ΣΤΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Τα νέα βιβλία βελτιώνουν τπ στάση των παιδιών έναντι των Μαθηματικών;

16%

45%

37%

Με τα νέα βιβλία οι μαθητές μπορούν να λύνουν πιο εύκολα μαθηματικά προβλήματα;

12%

52%

36%

Με τα νέα βιβλία έχει βελτιωθεί η ικανότητα των μαθητών να εφαρμόζουν τις μαθηματικές γνώσεις τους σε πρακτικές καταστάσεις;

16%

46%

Μόνο δηλαδή ένας μικρός αριθμός εκπαιδευτικών βλέπει τα νέα βιβλία να έχουν δημιουργήσει θετική στάση των παιδιών απέναντι στο μάθημα των Μαθηματικών, να μπορούν να λύνουν πιο εύκολα προβλήματα και να χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους σε καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Πλήρης απόκλιση δηλαδή από τα όσα διακήρυττε το ΥΠΕΠΘ και το Π.Ι., ότι σκοπός των ΔΕΠΠΣ και των νέων βιβλίων είναι να αγαπήσουν τα παιδιά τα μαθηματικά και μέσα από σχέδια δράσης και διαθεματικές εφαρμογές να δουν την αξία τους στην καθημερινή ζωή. Και βέβαια το

32 %

πιο ανησυχητικό από τα ευρήματα είναι ότι μεγάλο ποσοστό εκπαιδευ­ τικών (περίπου το 1/3) θεωρεί ότι τα νέα βιβλία έχουν επιδεινώσει την κα­ τάσταση. Η δυσκολία των νέων βιβλίων έχει αλλάξει τη σχολική καθημερινότητα, η οποία φαίνεται πλέον να κυριαρ­ χείται από το άγχος των Μαθηματι­ κών. Έτσι, σύμφωνα με τα ευρήμα­ τα της έρευνας, έχουν αυξηθεί ανα­ γκαστικά οι ώρες διδασκαλίας των Μαθηματικών, πέρα από τις 4 που προβλέπονται από το αναλυτικό πρόγραμμα, προκειμένου να βγει η ύλη.

Πόσες ώρες περισσότερες από τις 4 που προβλέπει το Α.Π. διδάσκεις;

<50

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

1 ώρα

2-3 ώρες

καμία

60%

32%

8%

[ Δ IA B A Ζ Ω 1 Ε Ρ Ε Υ Ν A J

Επίσης, πέρα από το «κρυφό αναλυτικό πρό­ γραμμα» της αύξησης των ωρών προκει μενού να επιτευχθούν οι στό­ χοι του μαθήματος (τους οποίους ΥΠΕΠΘ και Π.Ι. έθεσαν με το συ­ γκεκριμένο χρόνο διδα­ σκαλίας), οι εκπαιδευτι­ κοί αναγκάζονται είτε να χρησιμοποιούν κι άλ­ λο διδακτικό υλικό εκτός των σχολικών βιβλίων είτε να μη διδάσκουν όλες τις ασκήσεις και τις δραστηριότητες που υπάρχουν στα νέα βι­ βλία. Ουσιαστικά, οι δά­ σκαλοι «ξαναγράφουν» τα βιβλία παραμερίζο­ ντας το επίσημο εγχειρί­ διο και αλλάζοντας τη δομή της διδα­ σκόμενης ύλης. Αυτές οι παρεμβά­ σεις δείχνουν ότι αν τελικά δεν ανα­ πτύξουν οι σύλλογοι των εκπαιδευ­ τικών μια «κουλτούρα αντίστασης», στην οποία εγγράφονται και συγκε­ κριμένες μορφωτικές πρακτικές, αλ­ λά μείνουν πειθήνιοι εκτελεστές της πολιτικής του ΥΠΕΠΘ, οι μαθητές... δεν θα μάθουν γράμματα. Φυσικά η αύξηση των ωρών των Μαθηματικών γίνεται σε βάρος άλ­ λων μαθημάτων. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των δασκάλων, τα «θύ­ ματα» των Μαθηματικών είναι: - στις μεγάλες τάξεις η Αισθητική Αγωγή, η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή και τα Θρησκευτικά.

- στις μικρότερες τάξεις η Μελέτη Περιβάλλοντος και η Αισθητική ΑγωΥΠ· Και όλα αυτά συμβαίνουν με τα νέα αναλυτικά προγράμματα και βιβλία που μόνιμη επωδός των σχεδιαστών και των οπαδών τους ήταν η «ολιστι­

κή προσέγγιση της γνώσης» και «η σύνδεσή της με την καθημερινότητα» στο πλαίσιο της «ανάπτυξης της διε­ ρευνητικής και αποκαλυπτικής» μά­ θησης. Η κατάσταση φαίνεται ανησυχητική και οι υπεύθυνοι του ΥΠΕΠΘ και του Π.Ι. δεν μπορούν να καταφύγουν στο επιχείρημα ότι είναι συνηθισμένο φαινόμενο στις εκπαιδευτικές μεταρ­ ρυθμίσεις το εκπαιδευτικό προσωπι­ κό να χρειάζεται χρόνο για να απο­ δεχθεί μια καινοτομία. Η πλειονότη­ τα των εκπαιδευτικών, στην προκει­ μένη περίπτωση, δεν βλέπουν ότι χρειάζονται χρόνο για να συνηθί­ σουν μια νέα μέθοδο διδασκαλίας αλ­ λά είναι αντιμέτωποι με μια πρωτο­ φανή επέκταση της ύλης που στην κυριολεξία «στύβει» όλη την ενεργη­ τικότητα των παιδιών και αναγκάζει τις οικογένειές τους να καταφύγουν, όσες μπορούν, στα ιδιαίτερα μαθή­ ματα για να αντιμετωπίσουν το Μι­ νώταυρο των Μαθηματικών. ■

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

01

δ ι α β α ζ ω

[

]

Ε Ρ Ε Υ ΝΑ

Τα Αρχαία Ελληνικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Χρήστος Κατσίκας

02

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Μύθος και πραγματικότητα Οι πρόσφατες επιλογές του υπουρ­ γείου Παιδείας για την ενίσχυση της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (από το πρωτότυπο) μπορεί να φαίνεται ότι αποκαθιστούν, εν μέρει, τον πε­ ριορισμό των ωρών διδασκαλίας των φιλολογικών μαθημάτων στην εκπαί­ δευση την προηγούμενη εξαετία, ωστόσο, σε καμιά περίπτωση δεν υπόσχονται κάποια συμβολή στο ευ­ ρύτερο ζήτημα της ουσιαστικοποίησης της γλωσσικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, καθώς δεν συνοδεύονται από μια σύγχρονη πρόταση - αντίληψη για το ρόλο και τον τρόπο διδασκαλί­ ας του μαθήματος των Αρχαίων Ελλη­ νικών στο σημερινό ελληνικό σχολείο. Ξέρουμε πως θα δυσαρεστήσουμε κάποιους φιλολόγους που, -βλέπο­ ντας την άσχημη κατάσταση της δευτεροβάθμιας ελληνικής εκπαίδευ­ σης και χωρίς να έχουν συνείδηση των κοινωνικών και πολιτικών προε­ κτάσεων του θέματος- έχουν παρα­ συρθεί από τη δημαγωγική κινδυνο­ λογία του νεοκαθαρευουσιανισμού και ζητούν την ενίσχυση της διδα­ σκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών στο Γυμνάσιο και το Αύκειο, μα «η αλή­ θεια είναι μαλώτρα», λέει μια κρητική παροιμία, γι' αυτό πρέπει να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Η προσκυνηματική, άκριτη σχέση με τα αρχαία ελληνικά, την ίδια στιγμή που έρχεται να υπηρετήσει μια συ­ γκεκριμένη εκδοχή εθνικής συνείδη­ σης, κινείται αντίπαλα με την επιθυ­ μία να λειτουργήσει η επαφή με την αρχαιότητα ως στοιχείο για τη δια­ μόρφωση κριτικών συνειδήσεων.

Αξίζει στο σημείο αυτό να επαναλά­ βουμε τα ερωτήματα που έθεσε ο Φάνης Κακριδής σε πρόσφατο δημο­ σίευμά του: Πιστεύει κανείς ότι το μάθημα των «Αρχαίων», όπως διδάσκεται σήμερα, πετυχαίνει τους στόχους του; Αλήθεια, πιστεύει κανείς ότι μπαίνο­ ντας ο μαθητής στο Γυμνάσιο είναι σε θέση να παρακολουθήσει τέσσερα παράλληλα γλωσσικά μαθήματα -τα Νέα Ελληνικά, τα Αρχαία Ελληνικά, τα Αγγλικά και τη δεύτερη ξένη γλώσσαχωρίς να πελαγώσει; Πιστεύει κανείς ότι οι πολλοί ξενό­ γλωσσοι μαθητές που φοιτούν, και θέλουμε να φοιτούν, στα ελληνικά γυμνάσια είναι δυνατό να αντέξουν και να ωφεληθούν από τη γλωσσική διδασκαλία των αρχαίων; Πιστεύει κανείς ότι από τους από­ φοιτους του Γυμνασίου, όσοι δεν συ­ νεχίζουν στο Γενικό Λύκειο, κρατούν από τη γλωσσική διδασκαλία των αρ­ χαίων τίποτα περισσότερο από την απέχθεια για ένα μάθημα που τους βασάνιζε χωρίς λόγο; Πιστεύει κανείς ότι οι μαθητές της πρώτης τάξης του Γενικού Λυκείου φέρνουν μαζί τους από το Γυμνάσιο στέρεες γραμματικοσυντακτικές γνώσεις, όπου να μπορεί πάνω τους να στηριχτεί ο φιλόλογός τους; Ή μή­ πως πρέπει πάλι να ξαναρχίσουν από το ειμί; Δεν θα ήταν καλύτερο στο Γυμνάσιο, αντί για τα συγκοπτόμενα ουσιαστι­ κά και τα ενρινόληκτα ρήματα, να δι­ δάσκεται μια ιστορία της ελληνικής γλώσσας, από τις μυκηναϊκές της αρ­ χές έως σήμερα, φυσικά με παρα­ δείγματα;

[ δ ι α β α ζ ω 1 Ε Ρ Ε Υ Ν A J

Υπάρχει ψυχο-παιδαγωγο-γλωσσολογο-φίλόλογος που να μην ξέρει πό­ τε διαπλάθεται και στεριώνει η γνώ­ ση της μητρικής γλώσσας και να μην προβλέπει ότι η παράλληλη διδασκα­ λία μιας παρόμοιας αλλά και διαφο­ ρετικής, αρχαιότερης μορφής της, στους μαθητές του Γυμνασίου θα τους προκαλέσει σύγχυση, θα απο­ προσανατολίσει το γλωσσικό τους αίσθημα και θα τους οδηγήσει σε σφάλματα; Πιστεύει κανείς ότι με δύο ή και τρεις ώρες την εβδομάδα στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου, τέσσερις στην πρώ­ τη, δύο στη δεύτερη και καμία στην τρίτη τάξη του Λυκείου θα μπορέ­ σουν ακόμα και οι καλύτεροι μαθη­ τές να μάθουν τόσα αρχαία ώστε να προσεγγίζουν μόνοι τους, εθελοντι­ κά, τα αρχαία κείμενα στο πρωτότυ­

πο; Ή μήπως σ' αυτό το επίπεδο αρχαιογνωσίας δεν φτάνουν ούτε όσοι ακολουθούν τη θεωρητική κα­ τεύθυνση, παρόλες τις πρόσθετες ώρες και τα φροντιστηριακά μαθή­ ματα που παρακολουθούν; Νομίζει κανείς ότι με τις σημερινές συνθήκες μπορούμε να αφιερώσου­ με στη Μέση Εκπαίδευση τόσες ώρες για τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελλη­ νικών, ώστε οι μαθητές να μάθουν πραγματικά αρχαία -δηλαδή να πετύχουμε αυτό που αποδείχθηκε ανέ­ φικτο ακόμα και σε εποχές, όπου το μάθημα διδασκόταν για έξι χρόνια, οκτώ και περισσότερες ώρες την εβδομάδα; Η μυθοποιητική ιδεολογία

Ας συνοψίσουμε όσα δημόσια έχουν υποστηριχτεί από το ΥΠΕΠΘ: «Η ωφέλεια από την ενίσχυση των παρε-

Η μελέτη της Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας βοηθά τον εκπαιδευτικό καταρχήν στην κατανόηση του τι σημαίνει διδάσκω. Α

ν ιτ α

Wo o l f o l k

Στη συνέχεια στη δημιουργία της πεποίθησης ότι για να διδάξει με δεξιοτεχνία ένας εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει όσο το δυνατόν καλύτερα τους μαθητές του, δηλαδή τις ανάγκες, τα χαρακτηριστικά και τις διαφορές τους. Αντανακλώντας τη διαφορετικότητα που παρατηρείται σήμερα μέσα στα σχολεία, ο εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει την επίδραση των πολιτισμικών παραγόντων, της κοινωνικής τάξης και του φύλου στη διδασκαλία και τη μάθηση.

Εκπαιδευτική Ψυχολογία ΠΡΟΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:tinΜάκρη-Μι

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝ

ΕΚΠ Ο ΙΕΙΣ ΕΠΠΗΝ - w w w .iw n .gr ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: Σόλωνος 85, Αθήνα ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ: 210 5771908

Η αυξανόμενη διαφορετικότητα αναδεικνύει την ανάγκη για μια μ εγ α λ ύ τ ερ η έμ φ α ση στην πολυπολιτισμική εκπαίδευση και στην αναγνώριση της κουλτούρας και της καταγωγής των μαθητών. 'Οταν οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν τις πολιτισμικές δ ια φ ο ρ έ ς , μ π ο ρ ο ύ ν να χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή σ ο υ ν εκπαιδευτικές στρατηγικές που είναι συμβατές με το στυλ μάθησης των διαφόρων ομάδων μαθητών.

< * > ΕΚΟΟΤΙΚΟΣ ΟΜΙΠΟΣ ΙΩΝ

Δ I A B A Z Q ]

[ΕΡΕΥΝΑ

χομένων γνώσεων της Αρχαίας Ελλη­ νικής Γλώσσας στη δευτεροβάθμια εκ­ παίδευση θα είναι σημαντική στη χρή­ ση της καθομιλουμένης, καθώς απο­ τελεί καθημερινή πλέον διαπίστωση η μη ορθή χρήση της γλώσσας, οι αδυ­ ναμίες στην έκφραση και η λεξιπενία» (ΥΠΕΠΘ, Μάιος 2005). Το συμπέρασμα μιας τέτοιας συζήτη­ σης μοιάζει αβίαστο: η γλώσσα πε­ θαίνει, ή και πέθανε ήδη, με την καθιέ­ ρωση του μονοτονικού, που καταλύει την ιστορική ορθογραφία και απομακρύνει τη νεοελληνική γλώσσα από τις ρίζες της (δηλαδή τα αρχαία ελλη­ νικά), ρίζες από τις οποίες είναι από­ λυτα εξαρτημένη. Επομένως, όρος για την επιβίωση της νεοελληνικής γλώσ­ σας (και κατά συνέπεια την «επιβίω­ ση» της εθνικής ταυτότητας «στο νέο περιβάλλον», των «προκλήσεων» που «δέχεται» ο «ελληνισμός» την εποχή της «παγκοσμιοποίησης»), είναι η γνώση των αρχαίων ελληνικών, γεγο­ νός που με τη σειρά του αιτιολογεί την εισαγωγή και την παραπέρα ενί­ σχυση με μία επιπλέον ώρα στο Γυ­ μνάσιο και δύο στην πρώτη τάξη του Λυκείου της διδασκαλίας του μαθήμα­ τος των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο. Ας εξετάσουμε ανάποδα το σκεπτι­ κό. Και πρώτα για τη λεξιπενία, των νέων εννοείται, που αποτελεί «καθη­ μερινή πλέον διαπίστωση» -μια «κα­ θημερινή διαπίστωση», συμπληρώνει εύστοχα ο Γιάννης Χάρης, σαν την εξίσου καθημερινή και προαιώνια: πως ο ήλιος κινείται πάνω από την ακίνητη και, βεβαίως, επίπεδη γη. Εύκολος ο σαρκασμός, θα μου πείτε, αλλά πώς απαντά κανείς στην επί­ μονη ανευθυνότητα, αυτή μάλιστα τη φορά υπουργική, που τοποθετεί­ ται απέναντι σε επιστημονικά θέμα­ τα με τρόπο αποκλειστικά εμπειρι­ κό, με αποσπασματική παρατήρη­

<ΕΛ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ση, χωρίς καμία σοβαρή επιστημονι­ κή έρευνα; Δεν είναι ανάγκη σ' αυτό το σημείο να τονίσουμε πως όχι μόνο ιδεολογικά αυτές οι απόψεις δεν στέκουν μα και επιστημονικά δεν έχουν καμία τεκμη­ ρίωση. Η διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας δεν χρειάζεται στην εκπαί­ δευση το δεκανίκι της αρχαίας για να σταθεί. Όπως τα γαλλικά ή τα ισπα­ νικά δεν χρειάζονται την υποχρεωτική διδασκαλία της λατινικής (μιας άλλης νεκρής γλώσσας) στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για να εκφράσουν με ε­ πάρκεια όλες τις σύγχρονες ανάγκες επικοινωνίας της γαλλόφωνης ή της ισπανόφωνης κοινότητας, το ίδιο συμ­ βαίνει και με τη νέα ελληνική μας γλώσσα, τη δημοτική, που επαρκεί για όλες τις πνευματικές ανάγκες, εί­ ναι πλούσια, ολοζώντανη, δημιουργι­ κή, ευκολόπλαστη, έχει γραμματική ε­ νότητα, σύνταξη δική της, σαφήνεια και παραστατικότητα. Α ρχαιογλω σσία και αρχαιογνω σία

Αυτό που έχουμε χρέος και κέρδος να διδάξουμε δεν είναι τα «Αρχαία», εννοώντας πάνω απ' όλα την αρ­ χαία γλώσσα, αλλά τον αρχαίο ελλη­ νικό κόσμο: την ιστορία του, τη θρη­ σκεία, τη σκέψη, τη γραμματεία, την τέχνη, την τεχνολογία του, με μια λέ­ ξη: τον πολιτισμό του. Η στάση μιας αρχαιολατρίας που εί­ ναι σχεδόν ειδωλολατρική απέναντι στην παράδοσή μας δεν μας βοηθά, δηλαδή το να μαθαίνουμε απλώς απέξω κάποιες λέξεις, κάποιους όρους, κάποιους στίχους. Δεν θέλου­ με ο νέος μας να γίνει ένα λεξικό ελ­ ληνικής γλώσσας. Θέλουμε να γίνει συγγραφέας της ιστορίας του, του μύθου του, της ίδιας της ζωής του. Άρα, να μαθαίνουν τι λέει ο Πλάτω­ νας, τι λέει ο Αριστοτέλης, τι λέει ο Επίκουρος. Τότε και οι λέξεις θα αποκτήσουν πραγματικό νόημα. ■

ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ · ΓΙΏΡΓΟΣ ΚΑΒΒΑΑΙΑΣ ΚΟΣΤΑΣ ΘΕΡΙΑΝΟΣ ΤΟ «ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ» ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Παρατηρήσει για τη στάση του εκπαιδευτικού στην τά£η ΝΕΑ Α Ν Α Θ Ε Ω Ρ Η Μ Ε Ν Η ΕΚΔΟΣΗ

^ρ<χ\λ.\λ.αχ<χ

Με ή χωρίς τον Φρόυντ (για ιη Μαύρη Βίβλο της ψυχανάλυσης)

Τ

ο Σεπτέμβριο του 2005 εκδόθηκε στο Παρίσι ο συλλογικός τόμος Η Μ αύρη Βίβλος της ψυχα­ νάλυσης. Ζώντας καλύτερα χωρίς τον Freud, ο οποίος δεν άργησε καδόλου να μεταφραστεί

στα ελληνικά (εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα) αν σκεφτούμε την καδυστέρηση ή και την απουσία στην ελληνική γλώσσα πολύ σημαντικών βιβλίων επιστήμης ή τέχνης. Η Μ αύρη Βίβλος αποτέλεσε στη Γαλλία εκδοτικό συμβάν και προκάλεσε κάποια περιορισμένη συζή­ τηση υπέρ ή κατά από τον τύπο και τους επιστημονικούς κύκλους, κυρίως των «Ψ», αλλά και άλ­ λων κλάδων. Γενικά η συζήτηση επικεντρώδηκε στο διωκτικό χαρακτήρα του εγχειρήματος κατά της ψυχανάλυσης, μιας επιστήμης με μακρόχρονη ιστορία στη δεωρία και κλινική πρακτική, που γνώρι­ σε εντός και εκτός του χώρου της τόσο την αμφισβήτηση και την κριτική όσο και το διωγμό. Ήταν δηλητηριασμένο δώρο, άραγε, για τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Φρόυντ, που δα έφερνε επί ένα έτος την ψυχανάλυση στο επίκεντρο διεδνώς; Ή μήπως είχε σχέση με την εξουσία και με ζητή­ ματα συντεχνιακά που αφορούν τη νομοδετική ρύδμιση του επαγγέλματος ή της ιδιότητας του ψυχοδεραπευτή και συνεπώς οι «μαύρες» αμφισβητήσεις αποτελούν άλλοδι; Στα κείμενα της Μ αύρης Βίβλου, η αιχμή του δόρατος είναι στραμμένη στη φροϋδική περίοδο. Ο δεμελιωτής της ψυχανάλυσης και η επιστήμη του φαίνεται ότι ενοχλούν. Σ' αυτό συνάδει και το γε­ γονός της προ λίγων χρόνων (1996) επιχείρησης απαγόρευσης της έκδεσης για τον Φρόυντ στην Ουάσιγκτον με υποκίνηση των «Freud Scholars», «καταστροφέων» του φροϋδικού έργου. Είναι γνωστό ότι υπάρχει κρίση σήμερα στο χώρο της ψυχικής υγείας στις δυτικές χώρες, με την & 0

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

αποδόμηση του κράτους πρόνοιας και την υποχώρηση της αποϊδρυματοποίησης: εναλλακτικές δομές στην κοινότητα ακυρώνονται, λίστες αναμονής επιμηκύνονται στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, οι­ κονομικά ή άλλα μέσα των «Ψ» περικόπτονται, ενώ παράλληλα τους ανατίθεται να επωμιστούν την κοινωνική παθολογία, κάνοντας τον ασθενή καταναλωτή υπηρεσιών υγείας, του οποίου η θεραπεία θ υ ­ μίζει διαχείριση στοκ Ε. Zarifian). Ομως, ποιος έχει ευθύνη για όλα αυτά; Η ψυχανάλυση; Καταγγέλλοντας την ψυχαναλυτική θεραπεία ως αναποτελεσματική και εγκληματική, ορισμένοι συγγραφείς της Μ αύρης Βίβλου καλλιερ­ γούν την αυταπάτη μιας «ίασης» φτηνής και σύντομης, με παρέμ­ βαση στη συμπεριφορά του ατόμου. Δεν παραγνωρίζουν έτσι το δι­ καίωμα στη διαφορετικότητα; Είναι δυνατόν ή και επιθυμητό να φτά­ σουμε ποτέ τον «τέλειο» άνθρωπο που δεν έχει εξαρτήσεις, έχει σύμφωνη με τα κυρίαρχα κοινωνικά μοντέλα ερωτική ζωή και πρ ο­ σαρμόζεται απόλυτα στις κοινωνικές συμβάσεις; Αυτά είναι όχι μ ό ­ νο αυταπάτες αλλά και συμβιβασμοί που μπορούν να καταλήξουν εις βάρος των ανθρώπων που υποφέρουν και έχουν ανάγκη θ ερ α ­ πευτικών επιλογών και ποιοτικών υπηρεσιών υγείας. Ο Φρόιντ, όπως άλλοτε ο Χριστόφορος Κολόμβος, ξεκίνησε ένα ταξίδι με σκοπό να θεμελιώσει και να εγκαθιδρύσει την ψυχανάλυση ως επιστημονική πειθαρχία. Ανακάλυψε την ψυχανάλυση η οποία, παρά τις εξοντωτικές αμφισβητήσεις κατά καιρούς, ρίζωσε βαθιά στο σύγχρονο πολιτισμό και έδω­ σε πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην ψυχική υγεία και σε πολλούς άλλους τομείς της γνώσης και της τέχνης. Σήμερα η ψυχανάλυση υπάρχει σε 41 χώρες και μια σύγκριση του αριθμού των ψυ­ χαναλυτών ανά κάτοικο, και σε αντίθεση με τα επικαλούμενα στη Μ αύρη Βίβλο, που χρησιμοποιεί άλλη μέθοδο μέτρησης, θα έδειχνε ότι η χώρα η πιο φροϋδική είναι η Ελβετία, έπειτα η Αργεντινή, στη συνέχεια η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βραζιλία, το Ηνωμένο Βασίλειο κ.ά. Ε. Roudinesco) Για το αφιέρωμα αυτό το Διαβάζω, με αφορμή την έκδοση στα ελληνικά της Μ αύρης Βίβλου της ψυ­ χανάλυσης, ζήτησε από τους Γιάννη Ζέρβα, Μαρία Μητροσύλη και Θανάση Τζαβάρα να συζητήσουν γύρω από βασικά ερωτήματα που ανακύπτουν από την ανάγνωση της Μ αύρης Βίβλου και να κατα­ θέσουν τις απόψεις τους. Ελπίζουμε ζητήματα που αφ ορούν το χώρο της ψυχικής υγείας και θ ε­ ραπείας να συζητηθούν στην Ελλάδα με άλλο ύφος. ■ Μαρία Μητροσύλη

Μ. Robin DiMatteo & Leslie R. Martin

Εισαγωγή στην ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ της ΥΓΕΙΑΣ \χ>ά4ψατά\

ΣΕ ΟλΑ ΤΑ ΒΙ

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Φ Α Κ Ε Λ Ο

[

«Ναι μεν, αλλά...»: μερικά σχόλια για τη Μ α ύ ρ η Β ίβ λ ο Γιάννης Ζέρβας Ψυχίατρος, συγγραφέας, μεταφραστής

<Ε>6> ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ

2007

ι περιλαμβάνει η ψυχανάλυση στις μέρες μας; Κι άλλοι νομίζω συμμερίζονται την απορία μου, ακόμη και ανάμεσα στους λειτουρ­ γούς της ψυχικής υγείας. Η κλασική πρακτική της ερμηνείας, με βάση τις αρχές της κλασικής φροϋδικής θεω­ ρίας, των ελεύθερων συνειρμών, κα­ θημερινά για πενήντα λεπτά, ενός κατακεκλιμένου αναλυόμενου από έναν εκτός θέας ουδέτερο ψυχανα­ λυτή, αποτελεί μάλλον την εξαίρεση σήμερα. Ακόμη και ο ίδιος ο Φρόυντ τείνει να αποτελεί πια μια ιστορική μορφή, αφού οι σύγχρονοι εκπαι­ δευόμενοι διαβάζουν περισσότερο τα γραπτά του Winnicott, της Klein και του Kernberg παρά εκείνα του ιδρυτή της ψυχανάλυσης. Η ψυχα­ νάλυση, η «κεντρική φαντασία του 20ού αιώνα», όπως την χαρακτήρισε στην εποχή του ο W. Η. Auden, που αναφέρθηκε στα πάντα και έδωσε έμπνευση και ερμηνεία για τα πάντα με μια βεβαιότητα, έναν αέρα ιδιο­ κτησίας της αλήθειας, που άλλους σαγήνευσε και άλλους εξόργισε, σε πολλές χώρες έχει πάρει κι αυτή την όχι πια μοναδική θέση της, ως ψυχο­ θεραπεία τουλάχιστον, ανάμεσα σε διάφορες θεωρίες και θεραπευτικές πρακτικές. Κάθε χώρα τη δέχτηκε με το ρυθμό της και τη μεταβόλισε με τους τρόπους της. Οι Ευρωπαίοι, και ειδικά οι Αυστριακοί και οι Γερμανοί, δύσκολα τη δέχτηκαν και αφού την ενσωμάτωσαν στον κοινωνικό τους ι­ στό δύσκολα πια την αποχωρίζο­ νται. Οι Αμερικανοί το αντίθετο: έτοι­ μοι αρχικά να δεχτούν μια θεωρία που δίδασκε ότι από τα χαμηλότερα ένστικτα μπορεί να προκύψει σπου­

Τ

δαίος πολιτισμός, την αγκάλιασαν και τη διέδωσαν γρήγορα, αλλά και την αφομοίωσαν, την τροποποίη­ σαν, την έκαναν χρηστική και συμ­ βατή με τις πολιτισμικές τους ιδιαι­ τερότητες, την εμπλούτισαν με μύριες παραλλαγές, της έδωσαν ισχυ­ ρότερο κλινικό προφίλ, κι όταν απο­ δείχτηκε ασύμφορη για τα ασφαλι­ στικά ταμεία άρχισαν σιγά-σιγά να την αποσύρουν. Όσο περισσότερο οι κριτές της ψυχανάλυσης εστίαζαν στο άμεσο θεραπευτικό αποτέλεσμα τόσο περισσότερο την έφερναν αντιμέτωπη με ταχύτερες και πρα­ κτικότερες μεθόδους ανακούφισης, μερικές από τις οποίες αντλούσαν από τα ευρήματα της ίδιας της ψυ­ χανάλυσης και τα χρησιμοποιούσαν εξαπλουστευμένα με άλλη ορολογία. Στη Γαλλία η ψυχανάλυση φαίνεται πως κυριάρχησε αλλά, σε σύγκριση με την Αμερική και την Αγγλία, το έκανε απομακρυνόμενη από το κλι­ νικό πεδίο. Αποδεσμεύθηκε από την απαίτηση ψυχιατρικής ή ψυχολογι­ κής εκπαίδευσης και εμπειρίας, κρά­ τησε ισχυρούς δεσμούς με τη φιλο­ σοφία και τη λογοτεχνία. Κρατήθηκε επίσης πιο κοντά από κάθε άλλη χώ­ ρα στον φροϋδισμό και φυσικά στο απολύτως γαλλικό προϊόν της, τον λακανισμό. Κάτι τέτοιο μπορεί να φαντάζει αξιοπερίεργο για μια χώρα που αποτελεί παγκόσμιο κέντρο ακαδημαϊκής εκπαίδευσης στην ια­ τρική και την ψυχολογία. Ίσως όμως να εξηγείται εν μέρει από το ότι η Γαλλία είναι η μόνη χώρα που έχει αποθεώσει τόσο τη διανόηση και τη γλώσσα ώστε να τις αναγάγει σε πρωτεύουσες κοινωνικές αξίες. Η

[ΔΙ ΑΒ ΑΖ Ω

Φ Α Κ Ε Λ Ο

γαλλική λατρεία του «πνεύματος» ίσως να είναι το μείζον στοιχείο που κράτησε τόσα χρόνια την ψυχανάλυ­ ση στην πρωτοκαθεδρία εκεί, τη συ­ νέδεσε με τα κέντρα εξουσίας και τη βοήθησε να συντηρήσει την ορθοδο­ ξία της, αν ισχύουν αυτά που κατα­ μαρτυρεί η Μαύρη Βίβλος στα κεφά­ λαια για τη «Γαλλική ιδιαιτερότητα». Καθώς η ψυχανάλυση αναμιγνυόταν με κάθε κουλτούρα, αποτελούσε και από μόνη της μια κουλτούρα. Και ίσως είναι λόγω των τοπικών ιδιαιτε­ ροτήτων που επιβιώνουν μέσα της πλάι-πλάι θεωρίες από διαφορετικές ιστορικές φάσεις της εξέλιξης της ψυχαναλυτικής θεωρίας, ακόμη κι αν μερικές είναι ουσιαστικά αποκλίνουσες μεταξύ τους. Σε καμία άλλη σχο­ λή ψυχολογίας ή ψυχοθεραπείας δεν το συναντάμε αυτό, πιθανόν γιατί καμία άλλη δεν προτείνει ταυτόχρο­ να μια φιλοσοφία, μια ερευνητική μέ­ θοδο και μια θεραπευτική πρακτική. Έπειτα, η ψυχανάλυση αγωνίστηκε για την επιβίωσή της με ποικίλους τρόπους: με την αναδίπλωση στον εαυτό της, την επιμονή στο δικό της βήμα από πλευράς επιστημονικής μεθοδολογίας, τις μακρές διαδικασίες μύησης και διαπίστευσης, το ιεραρ­ χικό και αφοσιωμένο σύστημα της

]

ψυχαναλυτικής κοινωνίας. Πολλοί από αυτούς τους τρόπους υφίστανται συχνά κριτική, όμως το μαχόμενο σκέλος της ψυχανάλυσης, η ψυ­ χαναλυτική ψυχοθεραπεία, είναι αυ­ τό που και πιο εξωστρεφές αποδεί­ χτηκε και εξελίχθηκε και άλλαξε αρ­ κετά μέσα στις δεκαετίες, καταφέρνοντας να πείσει (πρόσφατα και με όρους ακαδημαϊκής επιστημονικής μεθοδολογίας) για κλινική αποτελεσματικότητα στις κατάλληλες κλινι­ κές ενδείξεις. Είναι δύσκολο να φα­ νταστεί κανείς πως θα μπορούσε να κρατήσει την ψυχαναλυτική ψυχοθε­ ραπεία χωρίς την ψυχανάλυση, που αποτελεί τη θεωρητική της τουλάχι­ στον βάση. Και το λέω αυτό γιατί το βιβλίο που μας ζητήθηκε να σχολιά­ σουμε σήμερα κάτι τέτοιο τελικά προτείνει. Αντέχουμε άραγε να χάσουμε την ψυχανάλυση ως ένα από τα βασικά και ιστορικά πεδία έρευνας μιας πολυφωνικής ακόμη ψυχιατρικής; Πι­ στεύω πως όχι. Ό πω ς δεν αντέχου­ με να χάσουμε και τη βιολογία και τις θεωρίες της μάθησης και την ηθολο­ γία. Παραείναι σύνθετη η γνώση για το αντικείμενό μας για να επιτρέ­ ψουμε απώλειες στην πλουραλιστική της προσέγγιση, ακόμη κι αν φου-

Επιονημονική επιμέλεια: Μαρία Μαλικιώοη-ΛοΤζου Δέσποινα Σιδπροπούλου-Δπμακάκου Γιώργος Κλεφτάρας

Η ΖΥΜ ΒΟ ΥΛΙΥΠ ΚΗ w i© A o r »

IT O ΓΥΝΑΙΚΕΣ I ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

■L

1

δ ι α β α ζ ω

[

Φ Α Κ Ε Λ Ο

]

ντώνει κατά καιρούς ο τσακωμός για το ποιος ανάμεσα μας κατέχει καλύτερα την αλήθεια. Όσο οι «σοφοί» πολλαπλασιάζονται, οι χρή­ στες (θεραπευόμενοι και εκπαιδευόμενοι) θα πρέπει να ενημε­ ρώνονται περισσό­ τερο και να αξιοποιούν την κρίση τους. Και οι νέοι, κα­ τά τη συμβουλή του α ξιο μ ν η μ ό ν ε υ τ ο υ Μάριου Μαρκίδη, καλά θα κάνουν να μην «ανοίγουν τόσο εύκολα το όστρακο της μοναξιάς τους σε _ tyt,k vjk QMt, μια parole vide» -απ ' la, eLwon,'? όπου κι αν προέρχε­ ται αυτή. Από τη σκοπιά ενός «Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα» σχέδιο του Ζαν Εφέλ αντίλογου, η Μαύρη για το 28ο Συνέδριο ψυχαναλυτών ρομανικών γλωσσών, Παρίσι, 1967. Βίβλος της ψυχανά­ λυσης θα μπορούσε να είναι χρήσιμη, για­ τί είναι πλούσια και ποικίλη στα άρ­ θρα που περιλαμβάνει και καλομεταφρασμένη στην ελληνική έκδοση, αλ­ λά είναι ακραία στην αντίθεσή της και στον τρόπο που την εκφράζει. Ο τίτλος θα ήταν ακριβέστερος εάν ήταν «Κριτικά και επικριτικά δοκίμια για τον Φρόυντ και τον γαλλικό φροϋδισμό και διαφοροποιημένες ψυχοθεραπευτικές προτάσεις από τη σκοπιά του γνωστικού συμπερι­ φορισμού» -γιατί περί αυτού τελικά πρόκειται. Δεν θα ήταν πια ένας τί­ τλος εμπορικός, αφού δεν θα συμπεριλάμβανε τις τρεις μαγικές λέξειςκλειδιά στο μάρκετινγκ του βιβλίου: «μαύρο», «βίβλος» και «ψυχανάλυ­ ση», που όλα τους έχουν το δικό SOCl£T6 PSYCHANALYTIQUEDEPARIS III*CONGRfcSDESPSYCHANALYSTESDE LANGUES RC PARIS 1967

ΊΟ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τους πλατύ κοινό. Αλλά θα μπορού­ σε να συμβάλει σε μια δημόσια συζή­ τηση, και όχι να μοιάζει με ένα δικα­ στήριο στημένο από λίγους κλινικούς και πολλούς ιστορικούς, δημοσιο­ γράφους και άλλους δυσάρεστη μέ­ νους, μερικοί από τους οποίους είναι μεν διάσημοι (π.χ. ο Alfred Hoche και ο Aldous Huxley), αλλά έχουν γράψει τα κείμενά τους περίπου πριν από έναν αιώνα! Είναι κρίμα, γιατί μερικά από τα δοκίμιά της είναι ταυτόχρονα τεκμηριωμένα, ενδιαφέροντα και όχι φανατικά. Ω ς πολυσυγγραφικός όμως τόμος 750 σελίδων με σκληρό εξώφυλλο, εντυπωσιοθηρικό τίτλο και υπότιτλο που δυστυχώς θυμίζει αμερικάνικο εκλαϊκευμένο ψυχολογι­ κό οδηγό (Ζώντας καλύτερα χωρίς τον Φρόυντ), δεν αφήνει αμφιβολίες ως προς τις συνολικές προθέσεις του: πρόκειται για ένα πολεμικό βι­ βλίο, παρουσιασμένο από τους δη­ μιουργούς του ως μια προσπάθεια απομυθοποίησης της ψυχαναλυτι­ κής ηγεμονίας (στη Γαλλία) προκειμένου να ενημερώσουν το πλατύ κοινό για τις άλλες σύγχρονες ψυχοθερα­ πείες. Είναι δύσκολο όμως να μην αναρωτηθεί κανείς για τους στόχους ενός τέτοιου εγχειρήματος εν έτει 2007 και εντέλει για την αξία του στην τρέχουσα ελληνική πραγματι­ κότητα, που μοιάζει ελάχιστα με τη γαλλική. Κι ας μην είμαι σίγουρος τι ακριβώς περιλαμβάνει η ψυχανάλυση σήμε­ ρα, μου κάνει εντύπωση που η Μαύ­ ρη Βίβλος συμπεριλαμβάνει όλη την ψυχανάλυση μόνο κάτω από τον Φρόυντ, τους φροϋδιστές και τους λακανικούς. Μου κάνει εντύπωση να μην αναφέρεται ούτε λέξη για τις τε­ ράστιες αλλαγές στην ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική των τελευταί­ ων δεκαετιών, αυτές που ξέρουν ακόμη και μη ψυχαναλυτές σαν και

[ Δ I A B A Ζ Ω 1 Φ A ΚΕ ΛΟ J

μένα1. Οι αντικειμενοτρόπες σχέσεις άφαντες, η ψυχολογία του εαυτού ανύπαρκτη, ακόμη και η (εκτός μό­ δας πια) ψυχολογία του Εγώ, που αποτελεί έναν από τους προπάτο­ ρες (παρέα με την ακαδημαϊκή ψυχο­ λογία της αντίληψης) της περίφημης γνωσιακής θεωρίας του Ααρον Τ. Μπεκ (που υπήρξε και ο ίδιος ψυχα­ ναλυτής στο πρώτο μέρος της καριέρας του). Σκέφτηκα, το ομολογώ, πώς αν πραγματικά η γαλλική ψυχα­ νάλυση είναι ακόμη τόσο ταυτισμένη με μια φροϋδική αριστοκρατία, ε, ας πέσει η γκιλοτίνα! Δεν ξέρω όμως αν είναι. Και ο λόγος που αμφιβάλλω, πέρα από την άγνοιά μου για τα γαλλικά πράγματα, είναι γιατί και η παρουσίαση των γνωσιακών κατευ­ θύνσεων που παρουσιάζονται στο βιβλίο υπολείπεται κι αυτή καμιά ει­ κοσαετία από τη σύγχρονη κατά­ σταση. Η παρουσίασή τους είναι μεν σωστή ως προς τα βασικά αλλά σχε­ τικά ελλιπής ως προς τα νεότερα2, πέρα από κάποιες γρήγορες αναφο­ ρές στον Jeffrey Young στο τελευταίο κεφάλαιο, όπου επιχειρείται μια (συ­ μπαθής, ομολογώ) σύνθεση. Ακόμη και η ανασκευή των ονείρων από τον Hobson είναι η πιο ακραία τοποθέ­ τηση που θα μπορούσαν οι επιμελη­ τές του τόμου να επιλέξουν. Ούτε

λέξη για τις πολύ σημαντικότερες (και καλύτερα τεκμηριωμένες μεθο­ δολογικά) συνθετικές εργασίες του Ernest Hartmann και του Mark Solmes. Η Μαύρη Βίβλος λοιπόν κα­ ταλήγει να αντιπαραθέτει τον ιστο­ ρικό φροϋδισμό και λακανισμό (κυρί­ ως σε επίπεδο καταχρηστικών πρα­ κτικών) με την κλασική γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία (η οποία δεν σχολιάζεται στο αντίστοι­ χο επίπεδο εφαρμογής της, αλλά μό­ νο στο θεωρητικό της επίπεδο). Μου φαίνεται όμως ότι, για τα κλινικά δε­ δομένα της Ελλάδας, αυτό ανταποκρίνεται σε ένα προβληματισμό των δεκαετιών '70-80. Έχω τη γνώμη δε ότι, παρά τις βαθύτερες διαφορές και τις ευκαιριακές κοκορομαχίες, την τελευταία -τουλάχιστον- δεκαετία στον ελληνικό χώρο υπάρχει μεγαλύ­ τερη αποδοχή ανάμεσα στις διαφο­ ρετικές ψυχοθεραπευτικές σχολές, με τη έννοια ότι έχει τουλάχιστον επιτευχθεί, σε δημόσιο επίπεδο, μια ατμόσφαιρα σεβασμού της πολυφωνίας. Ο φανατισμός και οι ποδοσφαιρικές και διχαστικές προσεγγίσεις δεν ωφέλησαν ποτέ κανέναν, και ιδιαίτερα τους ασθενείς. Από επ.στημονικη άποψη εχουμε να ωφεληθουμε πολλά από τη γόνιμη συνομιλία ανάμεσα στις διάφορες πλευρές. ■

’ Διευκρινιστικά οημειώνωπως είμαι Χ ^ Ε ε ^ ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία (διαπροσωπικής ταδύ0 ^ ΗΠΑ ! π.χ. Mahoney, Liotti, Safran κ.ά.

δ ι α β α ζ ω

[

]

Φ Α Κ Ε Λ Ο

Ο μέλας ζωμός του φανατισμού Θανάσης Τξαβάρας Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

72

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

1. Σε μια ιστορία της μαγειρικής δια­ θειών σταματάει μόνο στην τροφο­ βάζω πρόσφατα ότι ο στοιχειώδης δοσία αντιπαλόμενων φανατισμών τρόπος μαγειρέματος τροφής και ο και μιας δήθεν πληροφόρησης του πλέον πρωτόγονος θεωρείται η κα­ ταλαίπωρου κοινού. τασκευή του μέλανα ζωμού από 3. Ανεξάρτητα από το ήθος και τη τους Σπαρτιάτες, όπου όλος ο μαχό- μεθοδολογία αυτής της ανθολογίας, μενος λαός σιτιζόταν θρεπτικά και θα πρέπει να κάνουμε μια σαφή ανα­ με φανατισμό και υπερηφάνεια για φορά στο τι συμπαραδηλώσεις έχει στην ελληνική βιβλιογραφία η δημο­ τη μεγάλη πατρίδα, τη Σπάρτη.

2. Κυκλοφόρησε πρόσφατα, από το σίευση μιας Μαύρης Βίβλου. Στον τό­ μεγάλο εκδοτικό οίκο Ελληνικά Γράμ­ πο μας, και αυτό για μια λαμπρή ει­ ματα, σε μετάφραση από τα γαλλι­ κοσαετία μετά το δεύτερο παγκό­ κά, η Μαύρη Βίβλος της ψυχανάλυ­ σμιο πόλεμο, η αντί κομμουνιστική σης, με υπότιτλο Ζώντας καλύτερα προπαγάνδα δημοσίευσε ποικιλία χωρίς τον Φρόυντ. Η επιλογή της κυ­ φυλλαδίων και βιβλίων ενάντια κλοφορίας στη γλώσσα μας του στους «αιμοσταγείς» εαμοβούλγαογκώδους αυτού τόμου των 848 σε­ ρους. Οι μεγαλύτεροι εξ ημών έχουν λίδων δεν εισάγεται από κάποιους πλήρη στην όραση τους την εικόνα ειδικούς, οι οποίοι πήραν την από­ που η «καλή» Δεξιά προέβαλε στον φαση να μπουν στον κόπο και τα ταλαίπωρο ελληνικό λαό για τις κα­ έξοδα να δημοσιευτεί αυτό το πόνη­ ταστροφές που επέφεραν στην Ελ­ μα. Το μόνο που μεταφράζεται εκ λάδα και στο λαό της οι κομμουνι­ του γαλλικού είναι η εισαγωγή της στές και οι συμμορίτες. Από τις εικό­ οργανώτριας της συλλογής αυτής, κ. νες με τα κονσερβοκούτια, μέχρι την Catherine Meyer, η οποία δικαιολογεί αντιπαράθεση των πτωμάτων στο στους Γάλλους το νόημα της επιχεί­ Περιστέρι, η νεολαία του τόπου μας ρησης. Φυσικά, η πρώτη ερώτηση μεγάλωσε τρεφόμενη από το «μέλα­ που τίθεται είναι: προς τι αυτός ο να ζωμό» του άκρατου κρατικού κόπος και το έξοδο, δεδομένου ότι, αντί κομμουνιστικού φανατισμού. όπως δηλώνεται στον γαλλικό πρό­ 4. Εδώ θα πρέπει να γίνει μια γρήγο­ λογο, αυτό το εγχείρημα δικαιώνεται ρη αναφορά για την παρουσία της επειδή «η καθυστερημένη ψυχανά­ ψυχανάλυσης στην ελληνική κοινω­ λυση θριαμβεύει» μόνο στη Γαλλία νία και κυρίως στα ελληνικά θερα­ και στην Αργεντινή. Αυτή και μόνο η πευτικά δρώμενα. Η ψυχανάλυση διαπίστωση της Meyer μας επιτρέ­ υπήρξε μια περιθωριακή ενασχόλη­ πει να αναρωτηθούμε για το λόγο ση κάποιων διανοούμενων, ενίοτε που έγινε αυτή η εκδοτική προσπά­ μάλιστα προοδευτικών, στη δε πρα­ θεια στα γαλλικά. Βέβαια, πρόσφα­ κτική της υπήρξε πρακτικά ανύπαρ­ τα, στην ίδια αυτή χώρα έχει δημο­ κτη μέχρι την αρχή της δεκαετίας σιευτεί και η Μαύρη Βίβλος του κομ­ του 1980, οπότε ένας περιορισμένος μουνισμού, η δε αναλογία μεταξύ αριθμός ψυχαναλυτών έδρασε κατά των δύο αυτών εκδοτικών προσπα­ κύριο λόγο στην περιοχή της Αθήνας.

[ Δ I A B A Ζ Ω 1

Φ Α Κ Ε Λ Ο Ι

Από την ίδια εποχή, διάφοροι ψυχα­ ναλυτικοί θεσμοί εκπαιδεύουν ψυχα­ ναλυτικά ψυχιάτρους και ψυχολό­ γους, η δε ψυχαναλυτική κλινική πε­ ριορίζεται σε κάποιους σπάνιους δη­ μόσιους φορείς και κυρίως ασκείται ιδιωτικά. Στην Ελλάδα, επίσης, μόλις στη δεκαετία του '80 δημιουργήθηκαν οι πρώτες κρατικές σχολές ψυ­ χολογίας, η δε παρουσία ψυχολόγων στο νοσοκομειακό ή το σχολικό σύ­ στημα της Ελλάδας παραμένει ακόμη σήμερα σπάνια.

5. Σε ποιους, άραγε, λοιπόν απευθύ­ νεται αυτό το βιβλίο; Ποιους καταγ­ γέλλει και ποιο κοινό προσπαθεί να προφυλάξει από την κακιά φροϋδική ψυχανάλυση; Θα γίνει λίγο πιο κατα­ νοητό το ερώτημα αν τοποθετήσου­ με το όλο ζήτημα στο πεδίο της προ­ σιών ψυχικής υγείας, που προσφέ- η Άννα Φρόυντ και ο πατέρας σφοράς και πρόσβασης υπηρεσιών ρονται με τη χρηματοδότηση του της <ρωτογραφημένοι από την ν , r , 1 , 1 , , Ευγενία της Ελλάδας, κόρη ψυχικής υγείας σε χώρες όπως η κράτους, όπως είναι φυσικό περνάει της Μαρίας Βοναηάρτη. Γαλλία, όπου η κοινωνική πρόνοια μέσα από την κρίση των κρατικών και το σύστημα προσφοράς υπηρε­ φορέων χρηματοδότησης και γίνεται σιών ψυχικής υγείας και σχολικών μια προσπάθεια να αποτιμηθούν τα συμβούλων καλύπτεται κατά 99% εκάστοτε αποτελέσματα. Να τονι­ από το εκεί σύστημα του γενικευμέ- στεί ότι έξω από την αποτίμηση των νου ΙΚΑ. Αντίστοιχη κατάσταση εν γένει ψυχοθεραπειών και συστη­ υπάρχει στη Μεγάλη Βρετανία, στη μάτων ψυχολογικής βοήθειας, στο Γερμανία και εν τινι μέτρω στην Ιτα­ όλο πρόγραμμα προβλέπεται και λία. Κατά συνέπεια, η ποιότητα και εκτίμηση των αποτελεσμάτων άλ­ η αποτελεσματικότητα των υπηρε­ λων θεραπευτικών μεθόδων, κυρίως

ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΔΑΔΗ-ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ

ο 6 β σ μ ϋ $ ir ts α γ ά π π $ Στοιχεία ins ψυχοσυναισθπματικήε και κοινωνικήε ανάπιυΕηε ιυ παιδιού μέσα από τη νεοψυχαναλιιτική σκέψη

ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

δ ι α β α ζ ω

[

]

Φ Α Κ Ε Λ Ο

Φωτογραφία του Φρόυντ με αφιέρωση στην ΐΒετ Γκιλμηέρ.

74-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

της ψυχοφαρμακολογίας. Επομένως, για μια χώρα όπου δεν υπάρχει ασφα­ λιστική κάλυψη για ψυχο­ θεραπείες, έξω από την κάλυψη κάποιων τα­ μείων για διαταραχές όπως η δυσλεξία ή οι μαθησιακές δυσκολίες, δεν υπάρχει αντικείμενο αποτίμησης των αποτε­ λεσμάτων των διαφόρων ψυχοθεραπειών. Κατά συνέπεια, η επιλογή με­ τάφρασης αυτού του βι­ βλίου δεν έχει σκοπό να πληροφορήσει το κρά­ τος, τα ασφαλιστικά τα­ μεία και, κυρίως, το μη πληροφορημένο κοινό, αλλά προφανώς ο σκοπός είναι διαφορετικός.

6. Στην ελληνική βιβλιογραφία παρατηρούμε, κατά τη διάρκεια περίπου του τελευταίου αιώνα, μια ποικιλία δημοσιεύσεων, μεταξύ των οποίων πολλές παρουσιάζουν με θετικό τρό­ πο τη θεωρητική και πρακτική αξία της ψυχανάλυσης ή και άλλων ψυχο­ θεραπευτικών μεθόδων, όπως π.χ. η Ατομική Ψυχολογία του Adler. Πα­ ράλληλα, τα αντιψυχαναλυτικά κεί­ μενα είναι πολλών ειδών και είναι εύ­ κολο να τα βρει κανένας, από τα καροτσάκια μέχρι τα πολυτελή βιβλιο­ πωλεία. Γιατί θα πρέπει να θυμίσου­ με στο μη πληροφορημένο κοινό ότι, αν η ψυχανάλυση πράγματι υπήρξε η μείζων θεωρία και πρακτική σχετι­ κά με τα προβλήματα της ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, οι αντιδράσεις, η πολεμική εναντίον της υπήρξε πρώιμη και λίαν δυναμική. Αυτές οι κριτικές αντιδρά­ σεις, πολύ σχηματικά, εγγράφονται σε δύο άξονες κατεύθυνσης. Ο πρώ­ τος είναι ηθικής τάξεως, δηλαδή η

ψυχανάλυση, προβάλλοντας τη σε­ ξουαλικότητα σαν βασικό δομικό στοιχείο στην ανάπτυξη του ψυχι­ σμού και στην καθημερινότητα της ψυχικής ζωής, συνιστά «ανήθικη» πρόταση και πεδίο «εκπόρνευσης» των καλών ηθών, των «καλώς σκεπτόμενων πολιτών». Ο δήθεν πανσεξουαλισμός του Φρόυντ είναι η ση­ μαία εναντίον της ψυχανάλυσης, η δε σχετική βιβλιογραφία, μέχρι και στην καθ' ημάς ανατολική ορθόδοξη Εκκλησία, βρίθει παραπομπών. Ένα απλό παράδειγμα είναι η περιβόητη διακήρυξη της Χριστιανικής Ενώσεως Επιστημόνων, αμέσως μετά τον πό­ λεμο, όπου συλλήβδην δαρβινισμός και φροϋδισμός κατακεραυνώνονται ως αήθεις και βλαβεροί για την κα­ λώς σκεπτόμενη ελληνική κοινωνία. Ο δεύτερος άξονας αφορά την επιστημονικότητα της ψυχανάλυσης. Ό πω ς έλεγε και ένας επώνυμος άγγλος ψυχολόγος: «Τι είναι το λάθος με την ψυχανάλυση; Πολύ απλά εί­ ναι αντιεπιστημονική». Πάει να πει ότι όλο το ψυχαναλυτικό σώμα θεω­ ριών και πράξης ανήκει στο παράλο­ γο μεταφυσικό και μη αποδείξιμο σώμα της μαγικής σκέψης και πρα­ κτικής.

7. Στο βιβλίο υπάρχει ένα υπεροπτι­ κό κεφάλαιο με τίτλο «Οι γνωστικοσυμπεριφοριστικές θεραπείες: Η επιστημονική ψυχολογία στην υπη­ ρεσία του ανθρώπου». Ο συμπαθής Jacques van Rillaer, που είναι εκ των πρωταγωνιστών αυτής της συλλο­ γής, φέρεται ως εάν να ξέρει τι είναι επιστημονική ψυχολογία ή, καλύτε­ ρα, να υπάρχει μια κοινά αποδεκτή επιστημολογική άποψη για το πώς «επιστημονικά» προσεγγίζουμε και κατανοούμε τις συμπεριφορές. Δεν είναι με αυτή την ευκαιρία που θα κάνουμε τη συζήτηση για το επιστη­ μολογικό status όλης της ψυχολογίας,

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Φ A Κ ΕΛ Ο

1

J

της ψυχανάλυσης συμπεριλαμβανο- που πουλάς λέγοντας ότι το τάδε μένης, αλλά η βεβαιότητα πολλών προϊόν είναι κακό κ.λπ., αλλά μόνο συγγραφέων ότι η μέτρηση είναι τα θετική διαφήμιση, ότι το προϊόν μου επιστημονικά διαπιστευτήρια των είναι καλό, γι' αυτό προτιμάται από ψυχολογιών και η συνακόλουθη ανα­ το προϊόν του γείτονα. Στο βιβλίο γωγική μέθοδος επ ί το ελάχιστον κά­ αυτό, λοιπόν, με την χαλαρή αυτή θε άλλο παρά κοινά αποδεκτή συν­ ηθική κοιλιά, αφού περιγράψαμε τον Φρόυντ ως απατεώνα και ψεύτη, θήκη είναι διεθνώς.

8. Η δαιμονοποίηση της ψυχανάλυ­ αφού διαδώσαμε ότι μόνο η ψυχανα­ σης, όπως αντανακλάται στην επι­ λυτική θεραπεία έχει αποτυχίες, στο λογή των αποσπασμάτων ή των κει­ τέλος κάνουμε και την κατάλληλη μένων σε αυτό το βιβλίο, ξεκινάει προπαγάνδα, βάζουμε και τις σχετι­ από την υπόθεση μηδέν, ότι υπάρ­ κές διευθύνσεις στο Διαδίκτυο και, χουν καλές, αληθείς και ηθικές μέθο­ ούτε λίγο ούτε πολύ, διαφημίζουμε δοι ενασχόλησης με την ανθρώπινη ότι ανοίξαμε και σας περιμένουμε. Τώρα, ας μιλήσουμε λίγο για τη μέ­ συμπεριφορά και ότι όλα τα υπόλοι­ 9. πα, της ψυχανάλυσης συμπεριλαμ- θοδο σύνθεσης αυτού του βιβλίου. βανομένης, είναι ψευδή και απάτες. Μείζονες ανθολογούμενοι και γνω­ Σε αυτό το σημείο θυμίζουμε το παι­ στοί κριτικοί της ψυχανάλυσης αναδικό γαλλικό άσμα για τον τζαμά, ο φέρονται αποσπασματικά, αποκλει­ οποίος έστελνε πρώτα τα παιδιά στικά και μόνο σε κομμάτια απόλυ­ του και σπάζανε με πέτρες τα τζά­ της κριτικής απέναντι στην ψυχανά­ μια και μετά περνούσε και έλεγε ότι λυση και τους ψυχαναλυτές. Αυτή η μπορούσε να αντικαταστήσει τα μέθοδος της «σαλαμοποίησης», γνω­ τζάμια και έτσι δημιουργούσε ένα στή μέθοδος για κάθε μαύρη προπα­ λαμπρό κύκλο επαγγελματικών ερ­ γάνδα, χρησιμοποιεί μείζονες κριτι­ γασιών. Η σύνθεση αυτού του βιβλί­ κούς συγγραφείς, όπως τον Frank ου παραπέμπει σε αυτό που στην Sulloway, την Isabelle Stengers ή τον ηθική της διαφήμισης λέει, μέσα στον Edward Shorter, αποκόβοντας πλή­ θριαμβεόοντα βέβαια καπιταλισμό, ρως τα παραθέματα από τον κύριο πως δεν επιτρέπεται να κάνεις αρ­ κορμό του έργου τους. Επιπλέον, η νητική διαφήμιση για το ίδιο προϊόν όλη ιστορία παρουσιάζεται κάνο-

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Ι · ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

δ ι α β α ζ ω

[

]

Φ Α Κ Ε Λ Ο

ντας αποσπασματικές παραπο­ μπές, είτε στις βιογραφίες του Φρόυντ, είτε στα έργα του, είτε σε κριτι­ κές ψυχαναλυτών οι οποίες, πρέπει να λεχθεί εδώ, είναι πολλές, πλού­ σιες και διαχρονικά ποικίλες.

10. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υπάρξει μια κριτική μονολιθικότητας των ψυχαναλυτών, όπως π.χ. έχει χαρακτηρίσει τον σταλινισμό της γνωστής περιόδου. Ό τι υπήρξαν παρεκκλίσεις ορθοδοξίας, ότι υπήρ­ ξαν διαμάχες εξουσίας και ότι και οι ψυχαναλυτές υπήρξαν υπερόπτες κάθε φορά που είχαν την εξουσία, δεν υπάρχει απολύτως καμία αμφι­ βολία. Άλλωστε, παλιότερα και εμείς έχουμε καταγγείλει την κατάσταση στην αμέσως μετά τον πόλεμο βορειοαμερικανική ψυχανάλυση, ως κατάσταση μιας χώρας του «υπαρ­ κτού φροϋδισμού». Το πραγματικό μεθοδολογικό λάθος, εξου και ο αχώ­ νευτος μέλας ζωμός του αντιφροϋδικου φανατισμού, προέρχεται όχι από το ότι οι συγγραφείς τα βάζουν με τον Φρόυντ και τους φροϋδικούς αλλά στο ότι αποσιωπάται το πολύ­ πλοκο ιστορικο-πολιτικό παρελθόν της φροντίδας της ψυχικής υγείας στο δυτικό κόσμο.

11. Χάριν υπενθύμισης, θα θέλαμε να θυμίσουμε στον αναγνώστη την κα­ τάσταση της ψυχιατρικής στη Σοβιε­ τική Ένωση, την εξολόθρευση των τρελών στη ναζιστική Γερμανία, την πρόταση της μαζικής ψυχοχειρουρ­ γικής στη σαλαζαρική Πορτογαλία από τον Μονίζ, δηλαδή σε κοινωνίες και χώρες όπου η ψυχανάλυση ήταν απαγορευμένη. Επιπλέον, για να φρεσκάρουμε τη μνήμη των αναγνω­ στών, αλλά και των συγγραφέων, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η Παγκό­ σμια Ψυχιατρική Ένωση ετοίμασε μανιφέστο για να απαγορεύσει τη χρήση ψυχιατρικών κατασταλτικών

70

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

μεθόδων στο Γκουαντάναμο. Η κα­ τάσταση της παγκόσμιας ψυχιατρι­ κής δεν εξαρτάται από τις χαριτωμέ­ νες λίστες των μπηχαβιοριστών ή από τις δήθεν ατασθαλίες των ψυ­ χαναλυτών. Η παγκόσμια ψυχοφαρ­ μακολογι κή κατάσταση περιγράφεται υπέροχα στο μεταφρασμένο στα ελληνικά έργο ενός των συγγραφέων του τόμου, του Philippe Pignarre, Πώς η κατάθλιψη έγινε επιδημία (University Studio Press). Ω ς προς δε τις απάτες και τις ατασθαλίες στο πεδίο της θεραπείας και της ψυχο­ παιδαγωγικής πρακτικής, οι απο­ σιωπήσεις είναι εύγλωττες, από το σκάνδαλο της πλαστογράφησης των στατιστικών δεδομένων μελέτης ζευ­ γών διδύμων από τον Sir Cyril Burt, του οποίου η ισχύς ήταν τέτοια που άλλαξε προς όφελος των ιδεών του όλο το αγγλικό σχολικό σύστημα, μέ­ χρι την αδιανόητη ιστορία του εντο­ πίου στη Βόρειο Αμερική συνδρόμου του υπερκινητικού παιδιού, που θε­ ραπεύεται με ημερήσιες δόσεις αμ­ φεταμινών. Υπολογίζεται ότι 500.000 αμερικανόπόυλα ζουν υπό το συνεχή βομβαρδισμό της αμφετα­ μίνης και τούτο δεν αποτελεί αντικεί­ μενο ενόχλησης για την παρέα της Catherine Meyer...

12. Εντέλει, θα ήταν χρήσιμο να θυμί­ σουμε στο νοήμον κοινό ότι η ψυχα­ νάλυση ως θεραπευτική πρόταση, από την αρχή του 20ού αιώνα, υπήρ­ ξε στην ουσία η πρώτη ανθρωπιστι­ κή κλινική πρακτική και η πρώτη που έδωσε λόγο και εισακούστηκε ο λόγος των πασχόντων και των ασθενών. Η πατερναλιστική στάση και η καθοδηγητική «επιστημονική ψυχολογία» έχει πολλά πράγματα να μάθει από την ηθική της κλινικής ψυχανάλυσης. Παρόλα τα ελαττώματα των ψυχα­ ναλυτών και παρόλα τα λάθη που έχουν οι ίδιοι καταγράψει. ■

[

δ ι α β α ζ ω

]

φ ά κ ε λ ο

!

Η Βίβλος της μισαλλοδοξίας 1. Η Μαύρη Βίβλος της ψυχανάλυ­ λεστές φέρουν την ευθύνη μόνο για σης' είναι ένας συλλογικός τόμος, τα κείμενα που υπογράφουν». Η Μαύρη Βίβλος της ψυχανάλυσης 832 σελίδων, υπό τη διεύθυνση της 2.

Catherine Meyer, ο οποίος περιλαμ­ εκδόθηκε στη Γαλλία από τις εκδό­ βάνει 40 σχεδόν συγγραφείς και 75 σεις Les Arenes, οι οποίες αρέσκονται κείμενα, εκ των οποίων τα 2/3 περί­ στη «serie noir» με βιβλία όπως Noir που είναι μεταφρασμένα από τα αγ­ Proces (Μαύρη Δίκη), Negrophobie γλικά και πρόκειται, τουλάχιστον (Νεγροφοβία) κ.ά. και σε θέματα συ­ στην πλειονότητά τους, για γνω­ νωμοτικής έμπνευσης. Απευθύνεται στούς και παλιούς αντί ψυχαναλυτι­ στο ευρύ κοινό και στα ΜΜΕ και όχι κούς αφορισμούς. Ο τόμος χωρίζε­ στους επιστήμονες. Ουσιαστικά, δεν ται σε πέντε μέρη, με κυρίαρχα τα ενδιαφέρεται για μια σε βάθος συζή­ πολεμικά κείμενα των εμπνευστών τηση μεταξύ διαφόρων τομέων κα­ και υπευθύνων Borch-Jacobsen, ταμερισμού της γνώσης οι οποίοι Cottraux, Pleux Van Rillaer, τα οποία αφορούν τη θεραπεία της ψυχικής στερούνται ηθικής και δεοντολογίας οδύνης. Πολύ περισσότερο οι και αγνοούν την έννοια της επιστη­ εμπνευστές της δεν φαίνεται να ανη­ μονικής κριτικής. Είναι περισσότερο συχούν, μολονότι ξέρουν από διε­ μια εκδοτική συρραφή, συχνά με μι­ θνείς μελέτες που επικαλούνται ότι κρά 2 ή 3 σελίδων δημοσιεύματα, «οι ψυχικές διαταραχές βρίσκονται παρά το προϊόν επισταμένης μελέ­ σε συνεχή αύξηση», δεν επιθυμούν της και έρευνας. Το περιεχόμενο δε να διαλογιστούν με την ψυχανάλυση των μισών περίπου κείμενων, αν και και τις άλλες ψυχολογίες, την ψυχια­ οι συγγραφείς τους έδωσαν ασφα­ τρική, τις νευροεπιστήμες, τις επι­ λώς τη συναίνεση για δημοσίευση, στήμες του ανθρώπου, στην εξεύρε­ δεν έχει σχέση με το τίτλο του βι­ ση «μη μαύρων» λύσεων. Ο σκοπός βλίου, εξού και η Meyer υπογραμμί­ τους είναι στενά συντεχνιακός. Η ζει το αυτονόητο, ότι «όλοι οι συντε­ επίθεσή τους συνίσταται στην πίστη

Ορέσχης Γιωτάκος Θεώνη Στ. Τριανταφύλλου (επιστημονική επιμέλεια)

Μαρία Μητροσύλη Βικηγόρος, κοινωνιολόγος του Δικαίου

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ

>ΙΧΗ

|ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

δ ι α β α ζ ω

[

]

Φ Α Κ Ε Λ Ο

Κολάζ του Ά. Ερμαν για μια διαφήμιση σε περιοδικό των αρχών του 20ού αιώνα.

7S

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ότι η μόνη απάντηση για τα υποκεί­ μενα που υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές είναι οι γνωστικο-συμπεριφοριστικές θεραπείες που προτεί­ νουν. Τι σημαίνει άλλωστε η πρότα­ ση «Σκέφτομαι, ζω και είμαι καλύτε­ ρα χωρίς την ψυχανάλυση» που προτείνει η Meyer; Ό πω ς γράφει η Roudinesco στο βιβλίο της Γ\ατί τόσο μίσος; Ανατομία της Μαύρης Βίβλου της ψυχανάλυσης, η ψυχανάλυση δεν ανήκει μόνο στην ψυχαναλυτική κοινότητα αλλά στο δυτικό πολιτι­ σμό και άσκησε διεθνώς μεγάλη επιρ­ ροή στην ψυχιατρική, στην παιδα­ γωγική και σε πολλούς άλλους επι­ στημονικούς κλάδους, καθώς και στη λογοτεχνία και τις τέχνες.

3. Η «δίκη» και καταδίκη μιας επιστή­ μης με μακρόχρονη ιστορία στον το­ μέα της θεωρίας και πράξης, που γεννιέται, αναπτύσσεται και ασκεί τη δραστηριότητά της σε ένα κράτος δικαίου με δεσμούς καταγωγής από αυτό, δεν γίνεται με σταυροφορίες. Υπάρχουν θεσμοί στη Δημοκρατία και δικλίδες ασφαλείας για να προ­ στατεύσουν τους θεραπευόμενους από οποιαδήποτε αυθαιρεσία ή επαγγελματικό λάθος. Εκτός, φυσι­ κά, αν πρόκειται για τη χρήση κά­ ποιας επιστήμης από αυτούς που την ασκούν με στόχο γενοκτονίες ή απάνθρωπες και βάναυσες μεταχει­ ρίσεις. Η επιστήμη ανήκει στο βασί­ λειο της ελευθερίας και η άσκησή της στο πλαίσιο της κοινωνίας 4. Η Μαύρη Βίβλος βρίθει από λάθη2. Υπάρχουν λάθη αφενός στον index, όπου δεν αναφέρονται σχεδόν τα μισά ονόματα που χρησιμοποιούνται στο κείμενο, αφετέρου οι προβαλλό­ μενοι αριθμοί, ως προς τον αριθμό των ψυχαναλυτών, δεν είναι δια­ σταυρωμένοι και ακριβείς (Ε.

Roudinesco, Pourquoi tant de haine, 2005, R. Perron, Noirceurs, 2005, D.

Widlocher, Questions..., 2005). Τα ερευνητικά δηλαδή δεδομένα από ορισμένους συγγραφείς που ομιλούν στο όνομα της επιστημονικής αλή­ θειας και ακρίβειας και κάνουν ση­ μαία την αξιολόγηση δεν είναι αξιόπι­ στα. Εξίσου προβληματικό και αντι­ φατικό είναι και το περιεχόμενο ορι­ σμένων άρθρων, αφού τα επιστημο­ νικά γεγονότα δεν επαληθεύονται και συνεπώς τα επιχειρήματα που αρ­ θρώνονται αποστασιοποιούνται από την ακρίβεια του διερευνούμενου αντικειμένου. Αναφέρουμε παραδειγ­ ματικά το κείμενο του πρώτου μέ­ ρους της Μαύρης Βίβλου, σχετικά με την Αννα Ο ., όπου πρόκειται για ασθενή του Breuer που δεν ήταν ψυ­ χαναλυτής, πριν μάλιστα τη γέννηση της ψυχανάλυσης (σελ. 63 κ.ε.).

5. Η κατηγορία για απόκρυψη στοι­ χείων από τον Φρόυντ και δήθεν «ψευδο-ιάσεις» των διάσημων ασθε­ νών του επιτρέπουν τον -επιστημο­ νικό άραγε (;)- χαρακτηρισμό «ψεύ­ της», αφού ο ίδιος ο Φρόυντ προβλη­ ματίζεται ρητά γι' αυτά τα θέματα; Αντίθετα, θα σκεφτόταν κανείς καλο­ προαίρετα ότι εντάσσονται στη δια­ δικασία θεμελίωσης της ψυχανάλυ­ σης με θεωρίες και κλινικές υποθέσεις του ιδρυτή της και των άλλων τότε πρωταγωνιστών της. Την εποχή μιας τέτοιου μεγέθους θεωρητικής και κλι­ νικής σύλληψης, οι ανατροπές και ανακατασκευές ορισμένων σημείων μέσα από την κλινική πράξη είναι όχι μόνο θεμιτές αλλά και επιβαλλόμε­ νες. Αξιοσημείωτο είναι για τις αντι­ φάσεις του το παρατιθέμενο από­ σπασμα από τη Μαύρη Βίβλο: «Η ψυχανάλυση ήταν ενδεχομένως επι­ στήμη το 1895... η ψυχανάλυση έπαψε να είναι επιστήμη... Για να είμαστε απόλυτα ακριβείς η ψυχανάλυση καθεαυτή δεν είναι ψευδοεπιστήμη. Μάλλον οι ψυχαναλυτές είναι ψευδο­

επιστήμονες» (σελ. 59). Φυσικά ο θεωρούνται υποκείμενα που έχουν σκοπός αγιάζει τα με'σα γι' αυτήν την δικαίωμα ελεύθερης επιλογής και συ­ παρέα των ιστορικών, όταν παρα­ ναίνεσης στη θεραπεία τους. "Ετσι ποιούν το έργο του Ellenberger, ο ορισμένοι συγγραφείς αυτού του τό­ οποίος θέτει σε κριτική την αγιογρα- μου δίνουν στον εαυτό τους το δι­ φική βιογραφία του Φρόυντ από τον καίωμα να εξαπολύσουν ιερό πόλε­ Jones. Επίσης, ενδιαφέρον στοιχείο εί­ μο για να ανατρέψουν την ψυχανά­ ναι ότι δεν γίνονται παραπομπές σε λυση στη Γαλλία και τη Λατινική Αμε­ δημοσιεύσεις ψυχαναλυτών που ρική, που αποτελούν, κατά τα λεγό­ έχουν μελετήσει σε βάθος και έχουν μενό τους, εξαίρεση στον κανόνα, αμφισβητήσει οι ίδιοι ή έχουν προχω­ πουλώντας στη μαύρη αγορά τη δί­ ρήσει επί ένα αιώνα αναστοχαστικά κιά τους τεχνική ως την πλέον κα­ ζητήματα του κλάδου τους. Για να τάλληλη, με το επιχείρημα ότι ακο­ μην αναφερθούμε στην παντελή έλ­ λουθεί κατ' εικόνα και ομοίωση το λειψη αναφορών του έργου και του πρότυπο «των ανεπτυγμένων και πολιτισμένων χωρών»! Καμία ανα­ ονόματος σύγχρονων ψυχαναλυτών.

6. Η εξήγηση ότι η ψυχανάλυση είχε φορά δεν υπάρχει στην ήδη μακρά τόση μεγάλη επιτυχία και εξάπλωση ιστορία των «νέων σύγχρονων θερα­ αποδίδεται από συγγραφείς της πειών», στην πρακτική τους με τους Μαύρης Βίβλου στην ικανότητά της θεραπευόμενους και φυσικά καμία να εγκαταστήσει μια εξουσία σαγή­ ανάλυση της περιπλοκότητας του νης, όπου μύθος, συνωμοσίες και φαινομένου ψυχολογοποίησης της προπαγάνδα την οικοδόμησαν. Ο αμερικανικής κοινωνίας και της υιο­ θεωρητικός λόγος και η κλινική πρα­ θέτησης ενός «σχήματος ενδυνάμω­ κτική που ανέπτυξε η ψυχανάλυση, σης της κανονικότητας» (π.χ. υπερανεξαρτήτως σχολών, ο ρόλος της κινητικά παιδιά κ.ά.) και με την επι­ στο δημόσιο σύστημα ψυχικής στημονική τους συνδρομή. Σε τελευ­ υγείας, στην ιατρική, σε θεραπευτι­ ταία ανάλυση, αυτο-ορίζονται προ­ κές μεθόδους, ατομικές ή ομαδικές στάτες αυτών των καημένων άβου­ κ.ά. αποσιωπούνται. Επιπλέον, είναι λων ασθενών που θα τους μάθουν ιδιαίτερα σημαντικό ότι για τη Μαύ­ μέσα από τη θεραπεία μια «σύντομη ρη Βίβλο οι ασθενείς φαίνεται να μην φτηνή κανονιστική συμπεριφορά».

Το Συναίσθημα στην Ψυχοθεραπεία |σε ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

δ ι α β α ζ ω

[

]

Φ Α Κ Ε Λ Ο

7. Κατά τη Μαύρη Βίβλο, επειδή, η ψυχανάλυση ως «ψευδοεπιστήμη» «δεν θεραπεύει» και «δεν επιτρέπει καν να γνωρίσεις τον εαυτό σου», εί­ ναι καιρός να διαφωτιστεί το κοινό για τα θύματά της: τους αυτοκτονήσαντες την ηρωική εποχή του Φρόυντ (σελ. 404 κ.ε.), τα αυτιστικά παι­ διά (σελ. 477 κ.ε.), τους θανόντες το­ ξικομανείς (σελ. 563 κ.ε.). Για όλα τα δεινά της ανθρωπότητας φταίει η ψυχανάλυση. Έτσι η ψυχανάλυση γί­ νεται αποδιοπομπαίος τράγος για τόσα εγκλήματα που δήθεν διέπραξε ' Catherine Meyer κ.ά., εις βάρος τόσων αθώων. Μέχρι τώ­ Les Arenes, Paris 2005, ρα ξέραμε για τους διωγμούς της μετάφραση Δροσούλα ψυχανάλυσης από το ναζισμό και Τοαρμακλή, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2006. γενικότερα τα δικτατορικά καθεστώ­ Κατά τη μετάφραση στα τα, σήμερα μαθαίνουμε κάτι περισ­ ελληνικά του τίτλου: Le σότερο από το άπλετο φως που έρι­ Livre Noir de la Psychξε η Μαύρη Βίβλος στην ιστορία και analyse. Vivre, Penser et Alter mieux sans πρακτική μιας επιστήμης. Μάθαμε Freud προτιμήθηκε η ότι η αλήθεια δεν είναι μόνο πικρή, λέξη βίβλος από τη αλλά και μαύρη! Συγγραφείς της λέξη βιβλίο, παρόλο Μαύρης Βίβλου, όπως οι Cottraux, που στα γαλλικά απέφυγαν να τη Van Rillaer, Pleux, Deglon, αδικούν τη χρησιμοποιήσουν οι γνωστικο-συμπεριφοριστική προ­ εμπνευστές της. Η σέγγιση που επικαλούνται και η λέξη βίβλος σημαίνει τη Βίβλο ή έργο με κύρος, οποία, ανεξάρτητα από αυτούς, έχει σημαίνει, όμως, σε δώσει δείγματα γραφής από επώνυ­ σχέση με το χαρτί, και μους και ανώνυμους στο χώρο της το αδιαφανές και πολύ ψυχικής υγείας και ιδίως της αποκα­ λεπτό τυπογραφικό τάστασης. χαρτί.

8. Η ψυχανάλυση κατά τη μακρό­ 2Βλέπε τον υπότιτλο στα ελληνικά, όπου ο χρονη ιστορία και ανάπτυξή της δαίμων του γνώρισε την υψηλού επιπέδου κριτι­ τυπογραφείου χτύπησε: κή από επιστήμονες μεγάλου διε­ Ζώπας καλύτερα θνώς κύρους, όπως οι Ricoeur, Levy χωρίς των Freud.

3Η Μαύρη Βίβλος Strauss, Foucault, Deleuze, Guattari, έρχεται σαν συνέχεια Derrida, Ellenberger, Gay κ.ά. και συ­ στην έκθεση του νομίλησε μαζί τους. Όμως ποιο είναι INSERM για τις το μείζον πολιτικό και πολιτισμικό ψυχοθεραπείες που έγινε και υπό την διακύβευμα πίσω από αυτή τη μαύ­ ευθύνη του Cottraux, η ρη ιστορία; Το κρίσιμο ζήτημα είναι, οποία μετά από κατά τη γνώμη μου, η άσκηση επιρ­ διαμαρτυρίες δεν έγινε ροής με στόχο τον έλεγχο της νομι­ αποδεκτή από το αρμόδιο υπουργείο. κής ρύθμισης της ψυχοθεραπείας

8)0

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

και του επαγγέλματος του ψυχοθε­ ραπευτή. Η όλη προσπάθεια στη Μαύρη Βίβλο3γίνεται εν ονόματι του καθορισμού και της αναγνώρισης του επαγγέλματος ή της ιδιότητας του ψυχοθεραπευτή από το γαλλικό κράτος και της μονοπωλιακής παρο­ χής γνωστικο-συμπεριφοριστικών θεραπειών, ως των μόνων δήθεν σύγχρονων θεραπειών με συνακό­ λουθα ζητήματα κάλυψης αυτών των θεραπειών από τα ασφαλιστικά ταμεία. Μέσα δε από μια απλουστευτική λογική διαφήμισης πωλεί «τη φτηνή, σύντομη, αποτελεσματι­ κή...» θεραπεία συμβαδίζοντας έτσι με την πολιτική μείωσης των πόρων για την υγεία. Βέβαια, κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος μπορεί να αναρω­ τηθεί αν η θεραπεία του συμπτώμα­ τος, α λα Μαύρη Βίβλος, σημαίνει ίαση της νόσου. Η γνωστή κριτική ότι το σύμπτωμα μπορεί να μετατοπι­ στεί σε νέο σύμπτωμα και έτσι να αρχίσει ένας φαύλος κύκλος φαίνε­ ται ότι δεν θέτει πρόβλημα για τη Μαύρη Βίβλο, εφόσον μπορεί να αντιμετωπιστεί θεραπευτικά ως νέα ασθένεια και σε περίπτωση αποτυ­ χίας η οριστική και μόνη απάντηση είναι τα ψυχοφάρμακα. Ανεξάρτητα από την επιβαλλόμενη ή και παράλ­ ληλη χρήση ψυχοφαρμάκων σε ορι­ σμένες περιπτώσεις ασθενειών και ασθενών, μπορούμε να δούμε σε τι φτώχεια και μαρασμό και πιθανόν σε πιο ακριβές λύσεις μπορεί να οδηγη­ θεί η παροχή υπηρεσιών υγείας.

9. Στο μεταβαλλόμενο κόσμο που ζούμε το ανθρωπο-ιατρικό μοντέλο ίσως αλλάζει σε ορισμένες του πτυ­ χές. Όμως το «φροϋδικό υποκείμε­ νο» έχει εγγραφεί ως υποκείμενο της ελευθερίας στις κατακτήσεις του σύγχρονου πολιτισμού, καθώς και η ψυχανάλυση ως θεραπευτική πρα­ κτική και κλινική μέθοδος. ■

Άλκησ τις Σουλογιάννη

Πρόταση ανάγνωσης του έργου τέχνης ο παρόν βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου αποτελεί στην ουσία μια πρόταση ανόιγνωσης έρ­ γου τέχνης. Ο Θεοδωρόπουλος προϋποθέτει ως βασι­ κούς άξονες γι' αυτή την ανάγνωση αφενός τη σχέση έργου τέχνης και δημιουρ­ γού και αφετέρου τη σχέση έργου τέχνης και περιβάλλο­ ντος, και πάνω σ' αυτή τη βάση πραγματεύεται μείζοΤάκης Θεοδωρύπουλος να ζητήματα, όπως αναγνω­ Το αριστερό χέρι ρίζονται: η σύνδεση και η της Αφροδίτης αποσύνδεση του έργου τέ­ χνης σε ό,τι αφορά τη συΕκδόσεις Ωκεανίδα, 2007 σχέτιση αυτού με το δη­ σελ. 244, τιμή: 14,00 ευρώ μιουργό του, το έργο τέχνης ως μορφή ή δίαυλος αθανα­ σίας του δημιουργού, η σχέση του έργου τέχνης με τη ροή του χρόνου και την εξέλιξη της Ιστορίας, η σχέ­ ση του έργου τέχνης με τον τόπο και το χρόνο, η συνάντηση του έρ­ γου τέχνης με κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά, στρατηγικά ζητήματα, ο ειδικός και ο γενικός χαρακτήρας του έργου τέχνης, η μυθική διάστα­ ση του έργου τέχνης, η αισθητική και η γνωστική ταυτότητα του έρ­ γου τέχνης, το έργο τέχνης ως αντι­ κείμενο κοινωνικής δεοντολογίας και πολιτισμικού καθήκοντος. Την εστίαση πάντως της οπτικής του Θεοδωρόπουλου κατά την ορ­ γάνωση του υλικού του βιβλίου κα­ τέχει η βασική αρχή που αντιπρο­ σωπεύει η συσχέτιση του μέρους με το όλον. Με άλλα λόγια ο Θεοδωρόπουλος φαίνεται να θέτει ως κεντρι­ κή υπόθεση εργασίας τη δυνατότη­

Τ

82

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τα του μέρους ή του αποσπάσμα­ τος να εξασφαλίζει την πρόσληψη του έργου τέχνης ως συνόλου ή ως ολοκληρωμένου συστήματος πληρο­ φοριών. Ο Θεοδωρόπουλος χρησιμοποιεί μια σειρά αλληλένδετων υποθετικών συλλογισμών (έστω και του μη πραγματικού) και ρητορικών ερωτή­ σεων προκειμένου να αποτυπώσει την οργάνωση του κειμενικού του κόσμου, όπου εντοπίζεται ένα ευρύ­ τατο φάσμα πραγματικών στοι­ χείων (pragmatics). Την εστίαση ενδιαφέροντος κατέχει το άγαλμα της Αφροδίτης της Μή­ λου με τα περί την ανεύρεσή του το 1820 (όπου εντάσσεται και η κειμενική «προέκταση» αυτής στην πρώ­ τη ανασκαφή της Κνωσού από τον Μίνωα Καλοκαιρινό κατά το τέλος του 19ου αιώνα) και τα περί την κα­ τάληξή του στο Μουσείο του Λού­ βρου ένα χρόνο μετά. Αυτά τα στοι­ χεία υποστηρίζονται από ζητήματα που αφορούν την κοινωνική και πο­ λιτική διάσταση της Ελληνικής Επα­ νάστασης του 1821, τις διαπροσω­ πικές και πολιτικές διελκυστίνδες στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτο­ κρατορίας, τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες της Γαλλίας του 19ου αιώνα και τα γαλλικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, τη γενι­ κότερη δραστηριότητα της Γαλλίας ως μείζονος παράγοντος για τα πο­ λιτισμικά πράγματα όπως έχουν εξελιχθεί μέχρι σήμερα στον κόσμο, τις εμμονές και ιδεοληψίες του νεό­ τερου κόσμου (κυρίως η δυτική Ευ­ ρώπη, αλλά όχι μόνον) σε ό,τι αφο­ ρά την πρόσληψη των πολιτισμικών

προϊόντων της κλασικής αρχαιότη­ τας, τις ποικίλες σκοπιμότητες περί τη διακίνηση αντικείμενων της πολι­ τισμικής κληρονομιάς, το ρομαντικό και το «μεταμοντέρνο» χαρακτήρα του διαπολιτισμικού διαλόγου στο τέλος του 18ου αιώνα και κυρίως κατά τη διάρκεια του 19ου με έμφα­ ση στον πολιτισμικό Νότο. Σ' αυτό το πλαίσιο η τεκμηριωμένη ιστορική, δηλαδή αντικειμενική πραγματικότητα διασταυρώνεται με τη μυθοπλασία, όπου το δημόσιο συνδιαλέγεται με το ιδιωτικό και το γενικό αντιπαρατίθεται προς το το­ πικό, ως μία διαδικασία για την πα­ ραστατική «αναπαραγωγή» των συνθηκών τόσο της δημιουργίας όσο και της ανεύρεσης του αγάλματος. Κύριο στοιχείο εν προκειμένω είναι οι

παλινδρομήσεις του μαθηματικού και του κειμενικού χρόνου. Από αυτή την άποψη το παρόν βι­ βλίο προσφέρει ποικίλα, ανεξάρτητα αλλά και τεμνόμενα επίπεδα ανά­ γνωσης. Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλουν, ως βασικοί παράγο­ ντες ύφους του Θεοδωρόπουλου, η αυτοαναφορικότητα του αφηγητή αλλά και της αφήγησης καθαυτήν και η εξωδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα. Με τον τρόπο αυτό ο Θεοδωρόπουλος προσφέρει ένα ενδιαφέρον πα­ ράδειγμα διαχείρισης του μεγάλου θέματος που αποτελεί το έργο τέ­ χνης, ως άξονα στήριξης επάλληλων επιπέδων κειμενικού κόσμου που εξασφαλίζει επάλληλα επίπεδα δη­ μιουργικής προσέγγισης. ■

«Ο ακρωτηριασμός που προσδίδει αίγλη στην Αφροδίτη της Μήλου θα μπορούσε να είναι το έργο ενός ευφυούς παλαιοπώλη, αφού και οι ακρωτηριασμοί έχουν το δικό τους στυλ» Andre Malraux, Το φαπαστικό μουσείο (εκδ. Πλέθρον 2007, μετάφραση: Νίκος Ηλιάδης)

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ELISABETH SCHUHMANN Διδάκτωρ Φιλοσοφίας τον Πανεπιστημίου τηςΛειψίας

·. V

ΓΝΩΜ ΙΚΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΡΩΜ ΑΙΩΝ Μετάφραση Δημοσθένης Γεωργοβασίλης, Δρ Φιλοσοφίας Σχ. 16“, σελ. 175 με 15 χαρακτικά του διακεκριμένου χαράκτη Karl ,- Georg Hirsch

Τα 300 γνωμικά Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων που μεταφράστηκαν με γλαφυρό τρόπο στη Νεοελληνική αναφέρσνται σε 14 θεματικές ενότητες πσυ συνθέτουν ένα είδος φιλοσοφίας της ζωής: ευτυχία και δυστυχία, φιλία και έχθρα, έρωτας και πόνος, άνδρας και γυναίκα, μόρφωση και εκπαίδευση, λογική και μέτρο, γέννηση και θάνατος, πόλεμος και ειρήνη, αλήθεια και ψέμα είναι μερικές από τις ενότητες αυτές που αποκρυσταλλώνουν την ανθρώπινη πείρα. Το βιβλίο συμπληρώνεται με κατάλογο των συγγραφέων από τα έργα των οποίων αντλήθη­ καν τα γνωμικά.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΗΜΑ

Προσφορά στον Π ολιτισμό και στην Παιδεία Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 210.36.27.318 www.papadimasbooks.gr · papadimas@atp.gr

[

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] Β I Β Λ I Ο Κ Ρ I

Κ Η

Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης

Βιβλιοσυλλέκτες ή δολοφόνοι; Δημήτρης Μαμαλούκας υπηρετεί με συνέπεια και, θα μπορούσαμε να πούμε, με σταδιακή βελτίωση ένα είδος πεζογραφίας που κινείται μεταξύ αστυνομικού μυθι­ στορήματος, θρίλερ και μυ­ στηρίου. Το τελευταίο του βιβλίο επιβεβαιώνει τη φήμη που ο συγγραφέας έχει κα­ τακτήσει με τα προηγούμε­ να έργα του -κυρίως με την Δημήτρης Μαμαλούκας Απαγωγή του εκδότη- τη Η χαμένη φήμη δηλαδή του δημιουρ­ βιβλιοθήκη γού που δουλεύει με προσο­ χή την πλοκή του, η οποία του Δημητρίου με υπολογισμένες συνήθως Μόστρα συνδέσεις συνθέτει τα επιμέΕκδόσεις Καστανιώτη, 2007 ρους επεισόδια προς στη νο­ σελ. 305, τιμή: 16,72 ευρώ μοτελειακή ανακάλυψη του μυστηρίου -και λέω του μυ­ στηρίου γιατί και σ' αυτό το έργο του πολλοί από τους δράστες των φόνων που λαμβάνουν χώρα εί­ ναι εξαρχής γνωστοί. Όντως, το στήσιμο της πλοκής, η μετάβαση από το ένα σκηνικό στο άλλο, η διατήρηση του σασπένς με ανατροπές, μικρές δόσεις αγωνίας και τροπές που κινούν το ενδιαφέ­ ρον είναι από τα πιο σημαντικά πλεονεκτήματα του πεζογράφου. Πιο συγκεκριμένα, στη Χαμένη βι­ βλιοθήκη του Αημητρίου Μόστρα δύο παράλληλες ιστορίες συμπλέκονται και εναλλάσσονται μέχρι τέλους: από τη μία οι κυνηγοί βιαστών και παιδεραστών αναλαμβάνουν να τι­ μωρήσουν με αυτοδικία όσους πε­ ρισσότερους μπορούν κι από την άλ­ λη συλλέκτες, επαγγελματίες ή ερα­

Ο

8Α-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

σιτέχνες, αναζητούν με πάθος την πολύτιμη, από την άποψη του κύ­ ρους και της αξίας, συλλογή έργων ενός βιβλιόφιλου του 19ου αιώνα. Το τελευταίο δεδομένο συνδέει με ομολογουμένως ιδιαίτερα εύστοχο τρόπο το μυστήριο με την έννοια της βιβλιοθήκης, την ίντριγκα με την ιστορία, την αίγλη του παρελθόντος με την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Έτσι, το μυθιστόρημα του Δ. Μαμαλούκα εισέρχεται στη χορεία των βιβλίων, με προεξάρχον το Όνομα του ρόδου του Ουμπέρτο Έκο, όπου η βιβλιοθήκη είναι πηγή μεγαλείου αλλά και αιτία θανάτου, το βιβλίο συλλεκτικό πάθος αλλά και αφορμή δολοφονιών. Με αυτόν τον τρόπο, το μυστήριο για τη χαμένη συλλογή πολύτιμων τόμων συντηρείται εδώ και δύο αιώνες, ειδικά όσο τα ση­ μάδια του παρελθόντος γίνονται γρίφοι, που κρύβουν αλλά και απο­ καλύπτουν στους μυημένους την αλήθεια. Το βιβλίο γίνεται το όπλο του ελληνι­ κού διαφωτισμού για να μορφώσει τις γενιές των υπόδουλων Ελλήνων και να συντελέσει στην αναβίωση του ελληνικού πνεύματος. Γίνεται το αντικείμενο του πόθου τόσο για τους συλλέκτες του 19ου αιώνα όσο και για τους βιβλιόφιλους του σήμε­ ρα. Εμφανίζεται ως φορέας γρίφων που μεταφέρουν μυστικά από την Ελλάδα στην Ευρώπη αλλά και από το μακρινό παρελθόν στο αφηγημα­ τικό παρόν. Το σκηνικό της υπόθεσης στήνεται σε ιταλικό έδαφος και ατμόσφαιρα, συνθήκες τις οποίες γνωρίζει πολύ καλά ο συγγραφέας: από το κλίμα

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

]

των πόλεων έως την καθημερινή Τέλος, αν κανείς μελετήσει τη σειρά ζωή και από τις συνήθειες των κα­ των βιβλίων του Μαμαλούκα έως το τοίκων έως τις ποικίλες λεπτομέ­ τωρινό της αποκορύφωμα, θα αντιρειες που καρυκεύουν την ιστορία. ληφθεί ότι ο συγγραφέας έχει εγκλω­ Ο πεζογράφος δεν κρύβει άλλωστε βιστεί σε έναν τρόπο γραφής στον την προτίμησή του στα ακριβά γού­ οποίο η μόνη μέριμνά του αποβαίνει στα των χαρακτήρων του, στα καλά η διάρθρωση μιας σφιχτής πλοκής κρασιά και στα ποικίλων ειδών αυτο­ -πράγμα που το καταφέρνει βέβαια κίνητα, δίχως να παραλείψουμε τις αρκετά καλά- αλλά χωρίς να προσ­ ωραίες και μοιραίες γυναίκες που δίδει κανένα βάθος στο συνολικό εγ­ διανθίζουν την υπόθεση. Πέρα από χείρημα. Με άλλα λόγια, ενώ η τάση τις εμμονές αυτές, προεκτείνει τη του σύγχρονου αστυνομικού μυθι­ στορήματος (αλλά και σκέψη του στη βιβλιοφιλία του 18ου και Το στήσιμο της πλοκής, του μυθιστορήματος μυστηρίου) είναι να 19ου αιώνα, με πολλά η μετάβαση από το ένα ανατέμνουν, όπου αληθοφανή στοιχεία μπορούν, την κοινωνία -προϊόν έρευνας- σκηνικό στο άλλο, η και να υποβάλλουν τον που ζωντανεύουν διατήρηση του σασπένς αναγνώστη σε προ­ έναν κόσμο για τον βληματισμούς γύρω οποίο το βιβλίο ήταν με ανατροπές, μικρές από τον άνθρωπο και όχι μόνο αναγνωστική δόσεις αγωνίας και μέλλον του, ο Μααπόλαυση αλλά και μαλούκας φτιάχνει μια σπάνιο συλλεκτικό τροπές που κινούν το άρτια σε γενικές γραμ­ αντικείμενο συναισθη­ ενδιαφέρον είναι από μές υπόθεση, ικανή να ματικής και χρηματι­ κινήσει το ενδιαφέρον κής αξίας. τα πιο σημαντικά αλλά όχι να κινητοποι­ Από την άλλη, ξεπηδά ήσει άλλες πνευματι­ αυθόρμητα ένα αί­ πλεονεκτήματα του κές δυνάμεις του απο­ σθημα ανικανοποίη­ πεζογράφου δέκτη τους. Ίσως ήρθε του στο κλείσιμο του έργου, καθώς οι δύο προαναφερθεί- η ώρα να δώσει βάθος στη γραφή σες γραμμές δράσης δεν φαίνονται του και όχι άλλο εύρος. να συγκλίνουν ικανοποιητικά σε ένα Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι κοινό σημείο συνάντησης. Ο ανα­ το βιβλίο το αγάπησαν τα βιβλιόφι­ γνώστης διαπιστώνει πως οι εκτελέ­ λα ιστολογία (θυμίζουμε ότι ο δη­ σεις των βιαστών (mostri στα ιταλι­ μιουργός του είναι ιστολόγος), αλλά κά) δεν συνδέονται απόλυτα αρμονι­ αξίζει ως ανάγνωσμα να το αγαπή­ κά με την αναζήτηση της χαμένης βι­ σει και το ευρύτερο κοινό, γιατί μπο­ βλιοθήκης του συλλέκτη Δημητρίου ρεί σ' αυτό να βρει συνδυασμένη την Μόστρα -μόνο μια αφανής και γι' ευχαρίστηση με τη βιβλιοφιλική πε­ αυτό μη λειτουργική λεπτομέρεια ριέργεια και το μυστήριο με την ελ­ δεν αρκεί για να συνδέσει τις δύο πα­ κυστική αφήγηση. ■ ράλληλες δράσεις. Έτσι, το λογοπαί­ γνιο mostri - Μόστρας απομένει με­ τέωρο, χωρίς να αιτιολογείται η χρή­ Ο Γεώργιος Ν. Περαντωνάκης είναι ση του, τουλάχιστον στο βαθμό που υποψήφιος διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών θα περίμενε κανείς. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

85

δ ι α β α ζ ω

]

. Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήχρης Β. Τριανταφυλλίδης

Χρονοδιάγραμμα με όψη μυθιστορήματος ιρετικό βιβλίο του Δημήτρη Καλοκύρη, ο οποίος έχει βραβευτεί ήδη δύο φορές με κρατικά βραβεία διη­ γήματος, το Χέρι του ση­ μαιοφόρου δεν απευθύ­ νεται σ' εκείνους που παραδίδονται σε κάθε μορ­ φής «αγιότητα» ή παρά­ δοση, ούτε καν τη λογο­ τεχνική. Με δομή ηλε­ Δημήτρης Καλοκύρης κτρονικής εφημερίδας, Το χέρι τοο παράλληλες δράσεις και σημαιοφόρου παρεμβολές, σχηματίζε­ ται ένα σώμα που κρύβει τα πάντα, λέγοντας τα Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2006 σελ. 310, τιμή: 15,90 ευρώ πράγματα με το όνομά τους, μια σάγκα της ανυ­ παρξίας, γι' αυτούς που δεν συγκινούνται με τη νεοελληνική μεγαλοπρέπεια και τη λογογραφία των υποτασικών ευωνύμων. Κείμενο πολυσήμαντο με συνεχείς ανατροπές, δεν αφήνει τον αναγνώ­ στη να εφησυχάσει και τον προκαλεί συνέχεια να ακολουθήσει τους δαιδαλώδεις δρόμους της αφήγησης πάνω στο νεοελληνικό παράδοξο. Ο Καλοκύρης δεν θέλει να καλοπιάσει τον αναγνώστη με ένα εύκολο και εύπεπτο κείμενο, αλλά προσπαθεί να τον καταστήσει συνένοχο και συμμέτοχο στην αφηγηματική του περιπλάνηση. Ο ίδιος θέλει το Χέρι του σημαιοφό­ ρου να θεωρηθεί «χρονοδιάγραμμα» με όψη μυθιστορήματος, από το οποίο διαρρέουν διάφορα επουσιώ­ δη (;) ερωτήματα όπως: Ποιος είναι ο σημαιοφόρος; Είναι ο Ιάγος; Ο σημαιοφόρος του εχθρού; Ο σκο­

Α

80

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τωμένος Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε ή ένα πρόσωπο παροδικό στη ρέμ­ βη κάποιας εναλλασσόμενης γυναί­ κας; Μήπως είναι μια καταβύθιση στην αρχαιολογία της ιστορίας, όπου η ανοησία των ανδρών και η αδιαφορία των γυναικών επινοούν την πλοκή της; Και το χέρι του; Μή­ πως είναι κι αυτό μια γυναικεία εφεύρεση; Το μυθιστόρημα αυτό δεν προσφέρεται για επίπεδη ανάλυση. Το υπα­ γορεύει, άλλωστε, το «στήσιμο» του κειμένου, τα οποίο υποχρεώνει τον αναγνώστη να επιστρατεύει όλες τις πνευματικές του δυνάμεις προκειμένου να παρακολουθήσει τη φαινομενικά «χαοτική» πλοκή, στην ουσία όμως πολύ καλά τακτοποιη­ μένη δομή του έργου. Χαρακτηριστι­ κό της προσπάθειας του Καλοκύρη είναι ότι δεν κατευθύνει τον ανα­ γνώστη αλλά ότι τον αφήνει, τον «εγκαταλείπει» θα λέγαμε, μόνο του, στον μαγικό περίπλου του βι­ βλίου με μοναδικό, μα και συνάμα πολύτιμο έπαθλο, το ίδιο το ταξίδι της ανάγνωσης. Στα 57 κεφάλαια του βιβλίου ο Κα­ λοκύρης λειτουργεί ως οδοδείκτης για τον αναγνώστη. Του υποδει­ κνύει το δρόμο προς το τέλος, δίχως όμως να τον κακομαθαίνει ακολου­ θώντας τον. Του δίνει έτσι την ευ­ καιρία να «ανδρωθεί» μόνος του μέ­ σα από την τριβή, την προσπάθεια και την απόλαυση. Η πολλαπλών επιπέδων ανάγνωση του βιβλίου θυμίζει ένα άλλο αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το Κουτσό του Κορτάσαρ, μια συγγένεια εκλεκτική και πολύτιμη. ■

ίΔ

Ι Α Β Α Ζ Ω

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

]

Έλενα Καρακούλη

Οικογενειακός μικρόκοσμος ο νέο μυθιστόρημα της Αμάντας Μιχαλοπούλου διαδρα­ ματίζεται σε έναν οικείο τόπο -ήδη από τα πρώτα της έργαστην οικογενειακή εστία: Η Πριγκίπισσα Σαύρα θίγει με αιχμηρό τρό­ πο τη δικτατορία της οικογένειας που επιβάλλει τους κανόνες της, παίζει παιχνίδια εξουσίας και τρέ­ φεται από τις ενοχές που δημιουρ­ γεί στα μέλη της. Η ζωή της ηρωίδας με το σύζυγο και τη μικρή της κόρη δεν είναι ακύ­ μαντη, αλλά διαθέτει μια ισορρο­ πία, που την σηματοδοτούν επαγ­ γελματικά ταξίδια, παιδικά πάρτυ, γεύματα με φίλους. Η κόρη γεννή­ θηκε την περίοδο που σκοτώθηκε η μητέρα της ηρωίδας, η μεγάλη Θεώνη, γνωστή συγγραφέας. Με αφορμή το αδημοσίευτο χειρόγρα­ φο της μεγάλης Θεώνης, η ηρωίδα έρχεται αντιμέτωπη με τη νεκρή μητέρα της, κάτι που το απέφευγε, ως αντίδραση στο ποιητικό σύμπαν της οικογένειάς της. Προς αυτή την αναμέτρηση την εξωθεί και η παρά­ δοξη συμπεριφορά της μικρής της κόρης που φαίνεται να λειτουργεί ως όχημα επικοινωνίας με τη νεκρή μητέρα. Παράλληλα, ο σύζυγός της αναμετράται με τον πρόσφατο θά­ νατο του δικού του πατέρα και εξαφανίζεται προκειμένου να «εξο­ φλήσει» το δικό του πένθος. Οι ενο­ χές για τις οφειλές που δεν εξοφλή­ θηκαν εγκαίρως, απέναντι στους γονείς, είναι το σημείο επαφής ανά­ μεσα στις προσωπικές ιστορίες των δύο συζύγων. Πέρα από το χρέος τους προς την παλιά οικογένεια, αυτό που διακυ­

Τ

βεύεται τελικά είναι πόσο αλώβητοι μπο­ ρούν να βγουν από τον οικογενειακό πό­ λεμο προκειμένου να αναλάβουν την ευθύ­ νη της κοινής τους ζωής, της νέας οικογέ­ νειας, αναδεικνύοντας ως βασικό θέμα την πραγματική ενηλικίωση που ταυτίζεται με την ανάληψη ευθύνης και προϋποθέτει τον απογαλακτισμό από την οικογένεια. Τη ροή της ιστορίας διακό­ πτουν η εμβόλιμη νου­ βέλα της μεγάλης Θεώνης και κείμενα που υπογράφονται από διαφορετικούς συντάκτες, ένα υφολογικό πείραμα που εμπλουτίζει την αφήγηση. Η χρήση του -ομολογουμένως «επι­ κίνδυνου»- μεταφυσικού στοιχείου έχει αδύναμες στιγμές (η ιστορία με το φοιτητή που σκότωσε τη μεγάλη Θεώνη), όμως στη μεγαλύτερη έκταση του βιβλίου λειτουργεί υπο­ βλητικά και υποστηρίζεται από ένα λόγο καίριο, σαφή και ταυτόχρονα ποιητικό. Κι ενώ διαπλέκονται π α­ ράλληλες ιστορίες που φαίνεται να λοξοδρομούν από την κεντρική αφήγηση, στο τέλος του βιβλίου επιβεβαιώνεται η αίσθηση ότι η συγγραφέας ελέγχει πλήρως το υλι­ κό της, και οδηγείται σε έντιμες λύσεις: Μια ανακωχή, κάποιες απώλειες και το παιχνίδι να συνεχί­ ζεται. ■

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

87

ΕΚ ΛΟΣΕΙΣ ΤΗ Σ ΣΧΟ ΛΗ Σ Βιβλία που απευθύνονται στους εκπαιδευτικούς των διαφόρων βαθμιδών, αλλά και στους φιλέρευνους αναγνώστες. ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ Α ΓΩ ΓΗ - Π Ρ Ω Τ Ο Β Α Θ Μ ΙΑ Ε Κ Π Α ΙΔ Ε Υ Σ Η •

Διαμάντη Αναγνωστοπούλου - Τζίνα Καλογήρου - Βίκυ Πάτσιου, Λογοτεχνικά βιβλία στην προσχολική αγωγή, 2001 Μ ελέτες, που εξετάζουν θέματα όπως η διδακτική αξιοποίηση των λογοτεχνικών βιβλίων στο Νηπιαγωγείο και η διαλογική σχέση κειμένου-εικόνων, σε ένα βιβλίο το οποίο απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς, αλλά και σε γονείς που ενδιαφέρονται να καλλιεργήσουν την φιλαναγνωσία των παιδιών τους.

•

Τζίνα Καλογήρου, Τέρψεις και ημέρες ανάγνωσης: μελετήματα για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο δημοτικό σχολείο (δύο τόμοι), 2003, 2005 Μ ελέτες, που διερευνούν τη σχέση λογοτεχνίας και εκπαίδευσης και παρουσιά­ ζουν συγκεκριμένες προτάσεις για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο Δημοτικό σχολείο. Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο Β Α Θ Μ ΙΑ Ε Κ Π Α ΙΔ ΕΥ Σ Η

•

Σοφοκλής Μαρκιανός, Η διδασκαλία των Ιστοριών του Ηρόδοτου, 1994 Ο Σοφοκλής Μ αρκιανός αναλύει το ποικίλο υλικό που περιέχεται στις Ισ τ ο ρ ίε ς του Ηρόδοτου, προσδιορίζει τι από αυτό θα πρέπει να διδαχτεί στους μαθητές και υπο­ δεικνύει τον τρόπο επιλογής και οργάνωσης της διδακτέας ύλης κατά θεματικές ενότητες.

•

Η Συνθετική Δημιουργική Εργασία στο σχολικό πρόγραμμα - θεωρία και πράξη, (Πρακτικά της 1πς Επιστημονικής Συνάντησης), 1997 Η παρούσα έκδοση επιδιώκει να συμβάλει στην ευρύτερη προσπάθεια για την ανά­ πτυξη δημιουργικών δραστηριοτήτων στα σχολεία και την αντιμετώπιση των σ χ ε ­ τικών προβλημάτων. Περιλαμβάνει θεωρητικές προσεγγίσεις και εργασίες προσα­ νατολισμένες στη διδακτική πράξη.

•

Έ π ο ς και δράμα: Κείμενα της Jacqueline de Romilly και άλλων για την αρχαία ελληνική γραμματεία, Μετάφραση - Επιμέλεια: Αναστάσιος Αγγ. Στέφος, 1999. Το βιβλίο απευθύνεται στους φιλολόγους και επικεντρώνεται κυρίως στην επική και στη δραματική ποίηση, αλλά επεκτείνεται και στον ευρύτερο χώρο της κλασι­ κής και πολιτιστικής μας παράδοσης.

•

Georges Devereux, Γυναίκα και μύθος, 2005 Στο βιβλίο αυτό ο πατέρας της εθνοψυχανάλυσης αναλύει μια σειρά ελληνικών μύθων που αφορούν το φύλο, την απαγόρευση της αιμομιξίας και τις περιπέτειες των θεαινών.

I . Μ . Π A N Α Γ ΙΟ Τ Ο Π Ο Υ Λ Ο Y ΓΙΑ Ε Κ Π Α ΙΔ Ε Υ Τ ΙΚ Ο Υ Σ Ο Λ Ω Ν ΤΩ Ν Β Α Θ Μ ΙΔ Ω Ν •

Η αξιοποίηση των Μ Μ Ε στο σχολείο - δυνατότητες, όρια, προοπτικές (Πρακτικά της 2Π<: Επιστημονικής Συνάντησης), 2001 Απόψ εις και θέσεις σχετικά με την εισαγωγή και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των Μ Μ Ε στο σχολικό πρόγραμμα.

•

Ο Ελύτης στην εκπαίδευση - ζητήματα ποιητικής, διδακτικές προσεγγίσεις (Πρακτικά της 3πς Επιστημονικής Συνάντησης), 2002

•

Ο στοχασμός και ο λόγος του I. Μ. Παναγιωτόπουλου (Πρακτικά της 4Π<ί Επιστημονικής Συνάντησης), 2003 Στις μ ελέτες που περιλαμβάνονται στους δύο παραπάνω τόμους, αποτιμάται το έργο των δύο λογοτεχνώ ν και προτείνονται διδακτικές προσεγγίσεις χρήσιμες στους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και τη ς δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

•

Διασκευές έργων του Σαίξπηρ για παιδιά και νέους Επιμέλεια: Θόδωρος Γραμματάς, 2006 Έ να ποικιλόμορφο σύνολο από απόψεις και θ έσεις πανεπιστημιακών, καλλιτεχνών και ερευνητώ ν του θεάτρου μέσα από τις οπ οίες αποτιμάται το σαιξπηρικό έργο στην Ε λλάδα και το εξωτερικό, ενώ παράλληλα αναφαίνεται η δυναμική της αξιο­ ποίησης του στο παρόν και στο μέλλον.

Ημεροδείκτης της εκπαίδευσης: Κυκλοφορεί στην αρχή κάθε ακαδημαϊκού έτους, από 1η Σεπτεμβρίου. Απαραίτητος στον εκπαιδευτικό, στο σπουδαστή, το μαθητή, αλλά και σε όσους επιθυμούν να οργανώσουν το χρόνο τους από Σεπτέμβριο σε Σεπτέμβριο.

Ε Ε ΙΜ Π

Ν . Μ ίληση. 3 , 1 5 3 5 1 Π α λ λ ή ν η Π λ η ρ ο φ ο ρ ίες : 2 1 0 - 6 7 7 6 0 1 0 (εσω τ. 5 1 ), fax: 2 1 0 - 6 7 7 7 5 5 2 Λ ο γισ τ ή ρ ιο : 2 1 0 - 6 6 6 6 1 1 7 , fax: 2 1 0 - 6 6 6 9 0 0 2

ί

L

]

δ ι α β α ζ ω

b i b a i o k p i t i k h

Σπύρος Α. Βρετός

Φαντασία ... πραγματική Φραντς Κάφκα κοι­ τάζει συνοφρυω­ μένος το άγνωστο. Τα λόγια του «Τα όνειρα αποκαλύπτουν την πραγ­ ματικότητα που όμως * δεν έχει γίνει συνειδητή ακόμα» μετεωρίζονται σαν προμετωπίδα βιβλίου. Πε­ ριφέρεται στην πόλη, μια μεταφορά της Πράγας, χωρίς να ξέρει προς τα πού κατευθύνεται. Μάκης Πανώριος Το όνειρο του Αλέξανδρου Το Μαυσωλείο ξυπνά. Το όνειρο του Αλέ­ ξανδρου είναι ένα όμορφο Εκδόσεις Κέδρος, 2006 τοπίο, «ένα ψηλό κάτα­ σελ. 351,τιμή: 15,00 ευρώ σπρο σπίτι, στο παράθυρό του κελαηδούσε ένα κίτρι­ νο καναρίνι, στο διπλανό μπαλκόνι η Μητέρα έπλε­ κε, του κούνησε το χέρι». Μετά ξεσπάει καταιγίδα. Ο Αλέξανδρος ξυπνά. Ο Αλέξανδρος είναι Συνοδός και η μακρόχρονη εκ­ παίδευσή του κορυφώνεται την ημέρα που θα οδηγήσει τον Λει­ τουργό στον Οίκο του Μεγάλου Συ­ νεδρίου. Η μαθητεία του είναι στρα­ τιωτική, οι απαιτήσεις από το λει­ τούργημά του συνθλιπτικές. Βρι­ σκόμαστε σε ένα ακαθόριστο μέλ­ λον στο οποίο κυριαρχεί το Παγκό­ σμιο Κράτος, στο κέντρο του οποίου απλώνεται η Παγκόσμια Πόλη, στον πυρήνα της οποίας υψώνεται το Μαυσωλείο. Ακολου­ θώντας τις οδηγίες, ο Αλέξανδρος εκτελεί το καθήκον του. Αν και συ­ νειδητοποιεί ότι «όλα αυτά στερού­ νται νοήματος», δεν αλλάζει την προδιαγεγραμμένη πορεία του, σαν Μάκης Πανώριος

Το Μαυσωλείο

2>0

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Ο

να είναι (πράγματι είναι) ήρωας μιας συγκρητιστικής εκδοχής αρχέγονων μύθων. Η πορεία του είναι μια σειρά αλληλένθετα ενύπνια (ένας εφιάλτης μέσα σε ένα όνειρο μέσα σε έναν εφιάλτη): «Έτσι, λοι­ πόν, πήγαινε ο Αλέξανδρος. Όνειρο μέσα στ' όνειρο. Όνειρο κι ο ίδιος του ονείρου του». Ο Αλέξανδρος π ε­ ριφέρεται στην Παγκόσμια Πόλη χωρίς να ξέρει πού πηγαίνει. Ο Αμον ξυπνά από την ονειροπόλη­ σή του. Ως μέλος της Αδελφότητας του Χάους ο Αμον αντιστρατεύεται την τάξη την οποία εκπροσωπεί το Παγκόσμιο Κράτος, παρακολουθεί τα ίχνη του Αλέξανδρου μέσα από το Ηχόραμα και «διαβάζει» την πο­ ρεία του ως πραγμάτωση της θυ­ σίας ενός αμνού. Παραμένει ασαφές κατά πόσον η Αδελφότητα λειτουρ­ γεί αντιστικτικά ή συμπληρωματικά προς το Παγκόσμιο Κράτος -η αμ­ φισημία του ρόλου της δεν μας επι­ τρέπει να διαμορφώσουμε σαφή ηθική ή ιδεολογική εικόνα. Αλλωστε, ο ίδιος ο Αμον ενδέχεται να είναι αντανάκλαση της άποψης (ή της υποψίας) κάποιου άλλου: «ο Αμον κοιτάζει ουδέτερα το Ηχόραμα, [...] ο Αμον βλέπει τον εαυτό του, ο Πανόπτης Οφθαλμός βλέπει τον Αμονα που βλέπει τον Αμονα μες στο Ηχόραμα...» Ο συγγραφέας ξυπνά. Στην τηλεό­ ραση βλέπει τα νέα επεισόδια του «Μακρού Πολέμου», ο οποίος μαίνε­ ται ίδιος και απαράλλακτος εδώ και χρόνια, την ανακοίνωση νέων μέ­ τρων ασφαλείας... Ο Μάκης Πανώριος, κάθιδρος, ξυ­ πνά. ■

[ Δ IA B A Ζ Ω I J

b a i o k p i t i k h

Γιάννης Νέ6ας

Έμμετρο έπος ρόκειται για ένα έργο μεγάλο και προκλητικό. Ο μεταφρα­ στής Κώστας Γ. Τσιλιμαντός έβαλε ένα μεγάλο στοίχημα και το κέρδισε. Κατάφερε να μεταφράσει έμμετρα ένα εμβληματικό έργο της παγκόσμιας γραμματείας και να μας μεταδώσει μια νέα εικόνα γι' αυτό. Η Αινειάδα είναι ένα από τα καλύτε­ ρα επικολυρικά ποιήματα της ρω­ μαϊκής ποίησης, που ακολουθεί ως πρότυπο τα ομηρικά έπη και διακρίνεται για το λυρισμό και τη θαυμα­ στή περιγραφική δύναμή του. Η Αινειάδα γράφηκε σε μια εποχή που η Ρώμη ήταν παντοκράτειρα και οι αυτοκράτορές της διέδιδαν ότι η καταγωγή τους ξεκινούσε από θεούς και ήρωες. Στο ποίημα διακρίνεται καθαρά το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα και περιγράφονται με αφάνταστη δύνα­ μη οι περιπέτειες του Αινεία, του ήρωα της Τροίας, που έφυγε μετά την άλωση της πατρίδας του από τους Έλληνες και μετά από χίλιες δυο περιπέτειες έφτασε στην Ιταλία, όπου ίδρυσε το κράτος των Λα­ τίνων. Λέγεται ότι ο Βιργίλιος πάλευε έντε­ κα χρόνια με αυτό το έργο των 10.000 περίπου στίχων, μέσα από τους οποίους προβάλλουν οι πιο σπουδαίες ρωμαϊκές αρετές. «Χάρη σ' αυτόν η Ρώμη προβάλλει εναργέ­ στερα ως ο κληρονόμος του ελληνι­ σμού στην πιο πλατιά του έννοια. Η πρόθεσή του εναρμονιζόταν με την πολιτική του Αυγούστου, που μο­ χθούσε να συμφιλιώσει την εξελληνι­ σμένη Ανατολή με την εκλατινισμένη Δύση και να δημιουργήσει ένα ενιαίο

Π

συγκρητικό πολιτισμό, που να καλύπτει τη Ρώμη και την Ελλάδα» (Unesco, Ιστορία της ανθρωπότητος, σελ. 1.768) Το προγονικό ήθος, η προσωπική τιμή, η ευσέ­ βεια, η αξιοπρέπεια, ο ηρωισμός, η αντοχή στα βάσανα, η πίστη στο πε­ πρωμένο, όπως έχει προ­ διαγράφει' από τους Poplius Vergilius Mar ο θεούς: ιδού ο σκελετός Αινειάδα της Αινειάδας, του σημα­ ντικότερου έργου του Βιργιλίου. Έμμετρη Μετάφραση: Κώστας Γ. Τσιλιμαντός Ο μεταφραστής προσπά­ θησε με την έμμετρη από­ Εκδόσεις Ταξιδευτής, 2007 δοση να αναδείξει λεκτικά σελ. 421, τιμή: 36,00 ευρώ ότι ο κόσμος του Βιργιλίου «βγαίνει» μεν από τις αρχαίες εποχές, έχει όμως διαχρονική ισχύ. Ο Κώστας Τσιλιμαντός γεννήθηκε στην Πωγωνιανή της Ηπείρου. Απο­ φοίτησε από τη Μεγάλη του Γένους Σχολή και τελείωσε τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Μετεκπαιδεύτηκε για δύο χρόνια στο ΔΜΕ, υπηρέτησε ως καθηγητής στην Πόλη (Μεγάλη του Γένους Σχολή, Ιωακείμειο, Θεολογική Σχολή Χάλκης) και στη συνέχεια έγι­ νε γυμνασιάρχης και αργότερα διευ­ θυντής Λυκείου. Έχει εκδώσει μία συλλογή ανεκδότων από τους αρχαί­ ους με γενικό τίτλο Φιλόγελως και δύο ποιητικές συλλογές, Pectore Abimo και Μ ' ένα δρεπάνι φως. Η μετάφραση της Αινειάδας αποτέλεσε γι' αυτόν έργο ζωής. Την έκδοση του βιβλίου ανέλαβε ο Σύνδεσμος Μεγαλοσχολιτών. ■

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 01

δ ι α β α ζ ω

[

]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήτρης Β. Τριανταφυλλί6ης

Βαλκάνιοι λογοτέχνες υο Αλβανούς και ένα Σέρβο, δύο άντρες και μια γυναίκα λογοτέ­ χνες παρουσίασαν πρόσφατα στον έλληνα αναγνώστη οι εκ­ δόσεις Μεταίχμιο. Η βαλκανική λογοτεχνι­ κή παραγωγή, απε­ λευθερωμένη από τα δεσμά του παρελθό­ ντος, ανθεί τόσο πο­ σοτικά όσο και θεμα­ τικά. Αυτή ίσως να εί­ ναι και η αιτία του αυ­ ξημένου ενδιαφέρο­ ντος που επιδεικνύει το ελληνικό αναγνω­ στικό κοινό για τους π ρ ο β λ η μ α τ ισ μ ο ύ ς των γειτονικών χω­ ρών. Ο αλβανός ποιητής και μυθιστοριογράφος Μπεσνίκ Μουσταφάι γεννήθηκε το 1958. Διετέλεσε πρέ­ σβης της Αλβανίας στη Γαλλία για το διά­ στημα 1992-1997, ενώ από το 2005 εί­ ναι υπουργός Εξωτε­ ρικών της χώρας του. Έχ ει δημοσιεύσει ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, παι­ δικά βιβλία, καθώς και ένα θεατρικό έρ­ γο. Το μυθιστόρημά του Το κενό (εκδ. Κέ­ δρος) απέσπασε το

Δ

Μπεσνίκ Μουοταφάι

Ένα καλοκαίρι χωρίς επιστροφή Μετάφραση: θωμάς Στεργιόπουλος σελ°243, αμήΓί^ΟΟ^ευρώ

Μιμόζα Αχμέτι

Ιστορία ωραίων Μετάφραση: Τηλέμαχος Κώστιας Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2006 σελ. 113, τιμή: 8,00 ευρώ

92

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

βραβείο Medicis στη Γαλλία το 1999, ενώ έργα του έχουν μεταφρα­ στεί και κυκλοφορούν στα ελληνικά. Στο μυθιστόρημά του Ένα καλοκαί­ ρι χωρίς επιστροφή ο Μπεσνίκ Μουσταφάι παρουσιάζει την ηρωίδα του σαν δεμένη με έναν ανεκπλή­ ρωτο έρωτα, όπου θα χάσει το πιο ακριβό δώρο, το χρόνο που θα έπρεπε να αισθάνεται γυναίκα. Το Ένα καλοκαίρι δίχως επιστροφή εί­ ναι ένα ονειρικό μυθιστόρημα, ένα βιβλίο για την ανώφελη αφοσίωση που καταστρέφει όνειρα και προσ­ δοκίες και αφήνει πίσω της μόνο τα συντρίμμια της διάψευσης. Η Μιμόζα Αχμέτι είναι μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες ποιήτριες στην Αλβανία, γεννήθηκε το 1963 και εκτός από την ποίηση έχει εκδώσει επίσης νουβέλες και διηγή­ ματα. Έργα της έχουν μεταφραστεί στα ιταλικά, τα γαλλικά και τα αγ­ γλικά. Στην Ιστορία ωραίων η Μιμόζα Αχ­ μέτι περιγράφει έναν αναπάντεχο έρωτα. Γλυκόπικρη η γραφή της, αντικατοπτρίζει τον προβληματι­ σμό των νέων ανθρώπων οι οποίοι βλέπουν τα πάντα γύρω τους να αλλάζουν κι εκείνοι θα πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα ζωή. Θα πρέπει να μάθουν να ερωτεύονται και να αγαπούν, να συναντιούνται και να χωρίζουν, να επιβιώνουν με­ τά τις έντονες συγκινήσεις που προκαλεί ένας μεγάλος και αναπά­ ντεχος έρωτας. Ο Βίντοσαβ Στεβάνοβιτς γεννήθηκε το 1942 στο Τσβετόγιεβατς της Σερβίας. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδιού και

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

εργάστηκε ως διευθυντής του μεγα­ λύτερου εκδοτικού οίκου της Γιου­ γκοσλαβίας Prosveta, από το 1970 έως το 1991. Από το 1991 έως το 1993 έζησε αυτοεξόριστος στην Αθήνα και στη συνέχεια εγκαταστά­ θηκε στο Παρίσι, όπου ζει μέχρι σή­ μερα. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, θεατρικά έρ­ γα και μια βιογραφία του Μιλόσεβιτς. Ο Στεβάνοβιτς έχει τιμηθεί με τα σημαντικότερα λογοτεχνικά βρα­ βεία της χώρας του. Στο μυθιστόρημά του Άβελ και Λίζα αναφέρεται στις τραγικές τύχες του αλβανού Αβελ και της βελιγραδέζας Αίζας, θυμάτων της συλλογικής τρέ­ λας που κατέλαβε την περιοχή των

Βαλκανίων μετά την κατάρρευση των ολο­ κληρωτικών συστημά­ των διακυβέρνησης. Είναι μια ψύχραιμη ματιά στα βαλκανικά μίση και τη βία, μια καταγγελία του εθνι­ κιστικού φανατισμού, που επιδιώκει την ηθική εξαθλίωση των πληθυσμών, που γεν­ νά το μίσος ανάμεσα στους ανθρώπους. Εί­ ναι όμως και ένας ύμνος στον έρωτα, την αγάπη, τη συμφι­ λίωση. ■

]

Βίντοσταβ Στεβάνοβιτς

Ά β ε λ και Λίζα Μετάφραση: Ζώγια Μαυροειδη Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2006 σελ. 193, τιμή: 11,00 ευρώ

Η Ayvoooln ΚανΙά3 Τ ο Β ε β λ α ο π ω λ ε Ιο τ ο υ Φ α ν τ α σ τ ι κ ο ύ

ΝΕΕΕ E K Q 0 E E I E ΗΠΟ ΤΗΝ Η Γ Ν Π Ε Τ Η Κ Η Η Τ Η Θ Το Βαμπίρικ είναι μια σκοτεινή, καθηλωτική νουβέλα. Θα περάσετε πολλά βράδια με το φως αναμμένο μέχρι να ξεθυμάνει η αίσθηση του τρόμου που θα σας αφήσει.

- Peterborough Evening Telegraph Ο Simon Clark είναι ένας από τους πιο ταλαντούχους Βρετανούς συγγραφείςτιρόμου και το Βαμπίρικ δεν πρόκειται να απογοητεύσέΙγους θαυμαστές του. Πρόκειται γιώένα άκρως συναρπαστικό και αγωνιώδες μυθιστόρημα.

-S F X Έντεκα από τα καλύτερα διηγήματα φαντασίας του Ρόμπερτ Ε. Χάουαρντ, έργα διαφορετικά μεταξύ τους ως προς το ύφος και τη θεματολογία, μα με κοινό χαρακτηριστικό τις σκοτεινές αναφορές στη Μυθολογία Κθούλου. Ι^ια,ανθολογία απαραίτητη σε κάθε" λάτρη των Λάβκραφτικών τρόμων. ·,

Αιμ. Γρεβενών 6 & Δημ. Γούναρη

Θεσσαλονίκη

τηλ/fax: 2310.229060 www.kadath.gr B-mail: mfo@kadath.gr

δ ι α β α ζ ω

[

]

Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Αντα Κατσίκη-Γκίβαλου

Το διαφορετικό και το κατεστημένο ο μυθιστόρημα Ω ς διά μαγείας της Μαρίας Παπαγιάννη προσεγγίζει το θέμα της διαφορετι­ κότητας και της απο­ δοχής της με τρόπο ιδιαίτερα πρωτότυπο και αφηγηματολογικά σύγχρονο. Μέσα από τις αντιλήψεις των με­ λών μιας παράξενης οι­ κογένειας, κυρίως της Μαρία Παπαγιάννη μητέρας και της κόρης, Ως διά μαγείας αλλά και από τον τρό­ πο της ζωής τους, Εκδόσεις Πατάκη, 2006 προβάλλει η σημασία σελ. 221, τιμή: 7,90 ευρώ του ονείρου και του θαύματος στην καθημερινότητά μας, που πραγματώνονται τόσο σε προσωπικό ή διαπροσωπικό επί­ πεδο όσο και στον εκπαιδευτικό και στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία. Η δια­ φορετικότητα συνδέεται άμεσα με την έννοια της ελευθερίας, με τον αυτοκαθορισμό του ατόμου, με την ελεύθερη έκφραση γνώμης, με την αντίσταση στη βία, με τη δημοκρατι­ κή συνείδηση και την πρωτοπορία απόψεων και ιδεών. Η αντίθεση και η πάλη ανάμεσα στη διαφορετική και στην κατεστημένη θέαση της ζωής, καθώς και η επιδίω­ ξη κυριαρχίας της πρώτης, διατρέ­ χουν όλο το κείμενο, με αποτέλεσμα τη δημιουργία αισιοδοξίας, ενεργητι­ κότητας και χαράς στον αναγνώστη. Η διαφορετική άποψη για τη ζωή συνδέεται με τη μαγεία, έννοια κε­ ντρική, πολυσήμαντη και επαναλαμ­

Τ

9Α

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

βανόμενη στην αφήγηση. Οι οραματιστές μιας άλλης καθημερινότητας αλλά και οι μικροί μυθοπλαστικοί ήρωες γοητεύονται από την παραμυθική σημασία της λέξης, που πα­ ραπέμπει στην έννοια του παράξε­ νου, ανεξήγητου, θαυμαστού, υπερ­ ρεαλιστικού που βοηθά και ενισχύει την επιβολή ενός άλλου τρόπου ζω­ ής και σκέψης. Με την έννοια της μα­ γείας είναι συνδεδεμένες και οι «ανά­ ποδες ευχές» με τις οποίες η συγ­ γραφέας παραπέμπει στο λαογραφικό προ-κείμενο, την κατάρα, ανατρέποντας το νόημά της. Οι «ανά­ ποδες ευχές» αποτελούν ένα ανορθολογικό τρόπο που συμβάλλει στην ανατροπή αυταρχικών κοινωνικών στερεοτύπων και, παράλληλα, στη συναισθηματική ωρίμανση της κε­ ντρικής ηρωίδας, της Εύας. Από την άλλη, οι εκπρόσωποι της κατεστημένης αντίληψης για τη ζωή, της βίας, της αυταρχικής εξουσίας συνδέουν τη μαγεία με το διαβολικό και το επικίνδυνο, προκαλώντας φό­ βο και ανασφάλεια, κλονίζοντας την αυτοπεποίθηση των «διαφορετι­ κών» αντικομφορμιστών ηρώων για την ορθότητα της στάσης τους στην καθημερινή ζωή. Η συγγραφέας παρωδεί την έννοια της μαγείας ως κακού, άποψη του προληπτικού και ανορθολογιστή αν­ θρώπου, την οποία ανατρέπει, και προβάλλει το διαφωτιστικό αλλά και υπερρεαλιστικό της νόημα, με το οποίο ενισχυμένοι οι ήρωες που το εκπροσωπούν αντιστέκονται στη βία και στην καταπίεση (που ενσαρ­ κώνονται στα πρόσωπα της γειτόνισσας Φρόσως, της Λίνας και της

[ δ ια β α ζω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

πλούσιας μητέρας της, του αυταρχι­ κού διευθυντή του σχολείου και του βασανιστή ζώων Αγησίλαου Κορκοβίκη). Η συγγραφέας δεν παραλείπει να θίξει τη φυλετική, πολιτισμική ή κοινωνι κοοι κονομ ική διαφορετι κότητα, χωρίς να δίνει έκταση σε αυτές τις περιπτώσεις που τις εντάσσει στο ευρύτερο θέμα του «άλλου». Το κοινωνικά αυτό μυθιστόρημα της Μαρίας Παπαγιάννη χαρακτηρίζε­ ται από ρεαλισμό και φαντασία, από στοιχεία μοντέρνας και μεταμοντέρ­ νας γραφής. Η αντικειμενικότητα της κυρίαρχης τριτοπρόσωπης αφή­ γησης του παντογνώστη αφηγητή διακόπτεται από την πρωτοπρόσωπη ημερολογιακή αφήγηση της μικρής ηρωίδας. Η εξομολογητική και υποκειμενική αυτή αφήγηση, με στοιχεία εσωτερικού μονολόγου, δρα ως καταλύτης στη φορτισμένη ψυ­ χοσύνθεσή της, προσφέροντας πα­ ράλληλα ποικιλία αφηγηματικών οπτικών, αφού πολλές φορές η ηρωίδα αφηγείται «εις εαυτήν» θέμα­ τα που έχουν ήδη εκτεθεί από τον παντογνώστη-αφηγητή. Η παρεμ­ βολή του ημερολογίου συμβάλλει στη διακοπή της σειραϊκής χρονικής εξέλιξης της ιστορίας, γεγονός που επιδιώκεται και επιτυγχάνεται και με τις συχνές αναδρομές στο παρελθόν τόσο των βασικών μυθοπλαστικών ηρώων, όπως της Εύας και της μητέ­ ρας της, όσο και δευτερευόντων προσώπων, όπως της Φρόσως ή του πατέρα. Οι αναδρομές αυτές συνδέονται άμεσα με την ερμηνεία των φοβικών συνδρόμων ή άλλων βασικών γνωρισμάτων των χαρα­ κτήρων των ηρώων (μητέρας, πατέ­ ρα, Φρόσως). Η λογοτεχνική αφήγηση ποικίλλει και με την παρεμβολή δείγματος επιστο­ λικού είδους, αλλά και επικοινωνιακού ρητορικού λόγου. Η πλοκή του

]

μυθιστορήματος με τις συνεχείς κο­ ρυφώσεις και ανατροπές συναισθη­ μάτων, καταστάσεων και απόψεων, μια πλοκή με «σασπένς», διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον του μικρού αναγνώστη. Οι συγκρούσεις των πο­ λυδιάστατων λογοτεχνικών χαρα­ κτήρων με τους άλλους, με την κοι­ νωνία αλλά και με τον εαυτό τους, προκαλούν όχι μόνο το ενδιαφέρον για το κείμενο αλλά και την κριτική σκέψη του παιδιού, προβληματίζοντάς το σε θέματα αντιμετώπισης της πραγματικότητας. Η αφήγηση εμπλουτίζεται, εξυπηρε­ τείται και ενισχύεται σημαντικά με τα διακείμενα που παρεμβάλλει η συγ­ γραφέας. Αλλα αποστασιοποιούν τον αναγνώστη από την ιστορία (αναφορά στον Ρόμπερτ Κιρκ και στο βιβλίο του για τις νεράιδες), προκαλώντας τον συγχρόνως με τις εννοιολογικές προσεγγίσεις του μαγικού, ενώ άλλα, όπως συμβαίνει με την αναφορά στο «μεγάλο ναι και στο με­ γάλο όχι» του Καβάφη, ενισχύουν την όλη προβληματική του μυθιστο­ ρήματος τη σχετική με την αυτονο­ μία και ωρίμανση του ατόμου και ιδιαίτερα του παιδιού και συμβάλ­ λουν στην εξέλιξη της πλοκής. Το μυ­ θιστόρημα Ως δια μαγείας είναι ιδιαί­ τερα προσεγμένο γλωσσικά, με κυ­ ρίαρχη την παιδική άποψη στην ερ­ μηνεία των γεγονότων, ανατρεπτικό, γραμμένο με χιούμορ, πρωτοτυπία και πλούτο αφηγηματικών τεχνικών που αναδεικνύουν με φρέσκια ματιά σύνθετα και δύσκολα ζητήματα της σύγχρονης ζωής. Ένα βιβλίο που αιχ­ μαλωτίζει, προβληματίζει και γοη­ τεύει το μικρό αναγνώστη. Τελικά, υπερβαίνοντας το γνωστό και το συ­ νηθισμένο, το Ως δια μαγείας δε συνιστά μόνο το ιδιαίτερο της σύλληψης αλλά αναδεικνύει και το πρωτοπο­ ριακό της (συγ)γραφής. ■ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

95

Ν έες εκδόσ εις B H ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ π α ι δ ε ί α k I Η »

■

■

ί? ? *

Λ L

Μετά την επιτυχία της Εγκυκλοπαίδειας του Ποντιακού Ελληνισμού, ο οργανισμός Μαλ­ λιάρης-Παιδεία παρουσιάζει ένα νέο μνημειώδες έργο για όλους τους Έλληνες.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η Ιστορία και ο Πολιτισμός του ποντιακού ελληνισμού από τα προϊστορικά χρόνια ως τις μ έ­ ρ ε ς μας, Μια σφαιρική ανασκόπηση των ιστορικών γεγονότων, της οικονομίας, των τεχνών και των γραμμάτων, της λαογραφίας, της μουσικής και των χορών, της θρησκείας, των επιστημών, της γεωγραφίας του Πόντου κτλ, Γραμμένο από έν α επιτελείο ειδικών επιστημόνων και εικονογραφημένο με πλούσιο και σπά­ νιο φωτογραφικό υλικό,

2 τόμοι με 1.312 σελίδες συνολικά, σε συσκευασία δώρου 4 CD με παραδοσιακάτραγούδιατου Πόντου 2 DVDμε παραδοσιακούς χορούς του Πόντου 1 βιβλίο: «Πανόραμα ποντιακών χορών &ποντιακού τραγουδιού» 1 βιβλίο: «Παροιμίες του Πόντου και παροιμιακές φράσεις»

Για π α ρ α γ γ ελ ίε ς: 23 10 27 71 13 , 23 1 0 2 7 9 0 7 9 e -m a il: in fo @ m a llia r is .g r

Ν έες εκδόσ εις

ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ π α ι δ ε ί α

G EORGE GALLOWAY

ΝΙΚΟΛΑ ΣΑΡΚΟΖΙ

ΦΙΝΤΕΛ ΚΑΣΤΡΟ

GEORGE GALLOWAY Σελίδες 430/Τιμή: 18,80€

ι ι · ρ ν

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Το βιβλίο αυτό είναι μια «πα­ θιασμένη» αφήγηση της α­ νόδου στην εξουσία ενός α­ πό τους πιο αφοσιωμένους επαναστάτες που έχουν ζήσει ποτέ. Με μια εκπληκτική συλλογή σπάνιων οικογενει­ ακών φωτογραφιών, αφισών και σκίτσων.

/

ΒΟΛΦΓΚΑΓΚ ΧΟΛΜΠΑΪΝ

ΤΣΕ

Σελίδες 430/Τιμή: 18,806

ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΩΝ ΝΑΙΤΩΝ Ποια σχέση μπορεί ναέχει έ­ νας νεαρός του 21ου αιώνα με τον Τάφο του Χριστού και το Ιερό Δισκοπότηρο; Είναι αλήθεια ότι στις φλέβες του ρέει sangreal (άγιο αίμα); Αγαπημένα πρόσωπα τραυ­ ματίζονται ή σκοτώνονται και το μυστηριώδες Τάγμα των Νάΐτών απειλεί τη ζωή του. Σελίδες: 320/Τιμή: 18,806

ΠΗΤΕΡ ΕΒΑΝΣ

ΝΕΜΕΣΗ ΗΑΛΗΘΙΝΗΙΣΤΟΡΙΑ

ΚΑΤΑΘΕΣΗ Σ’ αυτό το βιβλίο - ομολο­ γία ο ΝικολάΣαρκοζί, ένας καθ' όλα πολιτικός διανοητής, εκφέρει τις σκέψεις του και παίρνει θέση για τα ευρωπαϊκά και τα διεθνή θέματα, «προκαλώντας» τους Ευρωπαίους πέρα α­ πό πολιτικές παρατάξεις και ιδεολογίες.

Σελίδες: 2(98/Τιμή: 15,70€

Η. BARRIO - G. JENKINS Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Η ζωή και το έργο του θρυ­ λικού επαναστάτη, με πε­ ρισσότερες από 250 φωτο­ γραφίες, πολλές από τις ο­ ποίες αδημοσίευτες ως σή­ μερα, με πάνω από 100 πα­ ραθέματα από διάφορα κεί­ μενα, προσωπική αλληλο­ γραφία και ομιλίες του Τσε, συνεντεύξεις φίλων και συ­ νεργατών του κ.ά.

ΝΙΚΟΛΑ ΣΑΡΚΟΖΙ

ΣΑΙΜΟΝ ΙΝΓΚΣ

ΝΕΜΕΣΗ Η αληθινή ιστορία Ο Αριστοτέλης Ωνάσης, η Τζάκι Ω, και το ερωτικό τρί­ γωνο που έριξε τους Κένενπ. Μια εκπληκτική ιστορία τριών από τους ισχυρότε­ ρους άντρες του πλανήτη και της μοιραίας γυναίκας που μπήκε ανάμεσά τους. Σελίδες: 472/Τιμή: 18,806

ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Ένα συγκλονιστικόταξίδι στο χώρο και το χρόνο, από ή­ πειρο σε ήπειρο, από γενιά σε γενιά... Το μυθιστόρημα του Σάιμον Ινγκς είναι ένας θρίαμβος της φαντασίας και ένα λογο­ τεχνικό ορόσημο. Σελίδες: 568/Τιμή: 20,906

π ο λ υ β ι β λ ι ο π ω λ ε ί α (. . *1 1 ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ ftO lO EtCt τα

πά^τα γ ια

y p a cp ri κ α ι

a r a y r c a a ν\...

1. Δ. Γούναρη 39, Θεσ/νίκη τηλ.: 2310277113 2. Ερμού 53, Θεσ/νίκη τηλ.: 2310252888 3. Α ριστοτέλους 10, Θεσ/νίκη τηλ.: 2310262485 4. Κολοκοτρώνη 22, Σταυρούιτολη τηλ.: 2310640755

και το ηλεκτρονικό μας Π ολυβιβλιοπω λείο: w w w .m a llia ris.g r

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Αλέξανδρος Αραμπατζής

Η δυτική αντίληψη για το κλασικό Salvatore Settis, με κα­ ταγωγή από τη Νό­ τια Ιταλία (Καλαβρία), συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων προσωπικο­ τήτων στο χώρο της αρχαιο­ λογίας και της ιστορίας της κλασικής και της αναγεννησια­ κής τέχνης διεθνώς, με πλού­ σιο διδακτικό και ερευνητικό έργο. Μαθητής και αργότερα καθηγητής της Scuola Normale Salvatore Settis Superiore της Πίζας, σήμερα Το μέλλον είναι διευθυντής της ιστορικής σχολής της Τοσκόινης. του κλασικού Στην παρούσα μελέτη επιχει­ Μετάφραοη: ρεί να διασαφήσει και να επαΑντρέας Γιακουμακάτος νασημασιοδοτήσει την έννοια και τη χρήση του «κλασικού» Εκδόσεις Νεφέλη, 2006 σελ. 216, τιμή: 16,50 ευρώ στο συγκεχυμένο ιδεολογικό πεδίο της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας, καθόσον η έννοια αυ­ τή ποτέ δεν υπήρξε απόλυτα ξεκά­ θαρη, ούτε ως προς την ακριβή ιστο­ ρική περίοδο που παραπέμπει αλλά ούτε και στο ηθικό και αισθητικό ιδεώδες που εκφράζει. Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι σε άλλους μεγάλους ιστορικούς πολιτισμούς, λ.χ. της Κί­ νας ή της Ινδίας, φαίνεται να απου­ σιάζει η ποικιλία των εννοιών και των αξιών που συνδέονται με το «κλασι­ κό» στην ευρωπαϊκή παράδοση. Ο συγγραφέας ήδη από το πρώτο κεφάλαιο θέτει τα βασικά ερωτήμα­ τα που τον απασχολούν, επαναλαμ­ βάνοντας καταρχήν μια ερώτηση του Momigliano: γιατί μελετάμε την αρχαία ιστορία; Ο ίδιος απάντησε: είτε διότι όλα τα ανθρώπινα γεγονό­ τα, ανεξάρτητα εποχής και τόπου, αξίζουν τη μελέτη μας είτε διότι τα

Ο

9&

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ίχνη του δικού μας παρελθόντος εί­ ναι τόσο σημαντικά που η μελέτη τους συντελεί στην κατανόηση του ίδιου του εαυτού μας. Ωστόσο πρέ­ πει να σκεφθούμε ότι ένας Ευρω­ παίος, για να κατανοήσει τον εαυτό του, θα πρέπει να λάβει υπόψη του όχι μόνο τους αρχαίους Ρωμαίους, αλλά και τους αρχαίους Έλληνες, τους αρχαίους Εβραίους και τον χρι­ στιανικό πολιτισμό των πρώτων αιώνων ως αλληλένδετα μέρη των πολιτισμικών του ριζών. Περαιτέρω, σε μια εποχή που κυριαρχείται από τη ρητορική της παγκοσμιοποίησης, εξακολουθεί να ισχύει ότι το ελληνο­ ρωμαϊκό παρελθόν είναι περισσότε­ ρο «δικό μας» από το κινεζικό; Μή­ πως το νέο πολιτισμικό τοπίο που έχει διαμορφωθεί καθιστά πλέον πα­ ρωχημένο το δίλημμα που διατύπω­ σε ο Momigliano και μας ωθεί να αναζητήσουμε καινούργιους δρό­ μους; Μας ξενίζει το παράδοξο της εποχής: ενώ, εκ πρώτης όψεως, το κλασικό παρελθόν ενέχει διαρκή επικαιρότητα, γιατί εμπεριέχει και ση­ ματοδοτεί τις κοινές ρίζες του δυτι­ κού πολιτισμού και της παρακατα­ θήκης των πιο φερέγγυων και υψη­ λών αξιών, από την άλλη, διαπιστώ­ νει κανείς την προοδευτική, αμείλι­ κτη οπισθοχώρηση του κλασικού πολιτισμού στα εκπαιδευτικά συ­ στήματα και στη γενική παιδεία όλων των χωρών, οι οποίες θα έπρε­ πε λογικά να ανατρέχουν σε εκείνες τις αμετάβλητες και αιώνιες αρχές. Στα επόμενα πυκνογραμμένα κεφά­ λαια του βιβλίου ο συγγραφέας ανα­ καλεί ένα δυναμικό μηχανισμό νο­ σταλγίας ή επανάληψης, που ώθη-

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

σε, σε διάφορες ιστορικές περιό­ μια αίσθηση των ερειπίων συγκρίσι­ δους, στην επιστροφή και αναζωπύ­ μη με την ευρωπαϊκή παράδοση. Σε ρωση του «κλασικού» ή στην υπέρ­ άλλους πολιτισμούς κυριαρχεί το πά­ βασή του, με διαφορετικό τρόπο κά­ θος της παράδοσης σε αυτούς που θε φορά και με διαφορετικές σκοπι­ είναι φορείς της· στον δικό μας κυ­ μότητες, παραθέτοντας ταυτόχρο­ ριαρχεί το πάθος των ερειπίων, το να ένα πλούσιο ιστορικό, ανθρωπο- πάθος μιας ρήξης αναπόφευκτης λογικό και πολιτισμικό υλικό, με πλή­ που είναι αναγκαίο να θεραπευτεί: θος αναφορών στην αρχιτεκτονική με την αναγέννηση, τελικά, που απο­ και στην τέχνη. Δεν είναι τυχαίο ότι τελεί συνθήκη αναντικατάστατη της από το «κλασικό» άντλησε ιδέες και παράδοσης και της μνήμης. Εντέλει η καθιερωμένη επιχειρήματα τόσο το εικόνα του «κλασικού» «μοντέρνο κίνημα» Σε μια εποχή που διασταυρώνεται με την (ιδιαίτερα στην αρχι­ κυριαρχείται από τη αντίληψη μιας Δύσης με τεκτονική), όπου λ.χ. σύνορα σαφή και κλει­ ο Κορμπυζιέ έλεγε ρητορική της στά, που χαρακτηρίζε­ πως οι δωρικοί ναοί παγκοσμιοποίησης, ται από έναν ισχυρό δυ­ μεταδίδουν «την εντύ­ ναμισμό και αντιπαρατίπωση του ακονισμέ­ εξακολουθεί να ισχύει θεται σε μια Ανατολή νου και εξευγενισμέ­ αιωνίως στατική. Η νου ατσαλιού, μια μη­ ότι το ελληνορωμαϊκό αντίληψη αυτή οδήγησε χανική των πλαστι­ στην ιδέα της ανωτερό­ κών μορφών υλοποιη­ παρελθόν είναι τητας του δυτικού πολι­ μένη με το μάρμαρο, περισσότερο «δικό τισμού και νομιμοποίησε με την ίδια αυστηρό­ την ανάπτυξη αποικιο­ τητα την οποία εμείς μας» από το κινεζικό; κρατιώ ν πολιτικών μάθαμε να εφαρμό­ ζουμε στις μηχανές», όσο και το με­ προσαρτήσεων και ηγεμονισμού. Σε ταμοντέρνο, το οποίο καθορίζεται αντίθεση με τα ισχύοντα, ο Settis σε μεγάλο βαθμό από την υιοθέτηση προτείνει να επαναθεμελιώσουμε τις χαρακτηριστικών στοιχείων ή απο­ κλασικές σπουδές σ' ένα πλαίσιο πα­ σπασμάτων «κλασικής» ή νεοκλασι­ γκοσμιοποίησης, καταγγέλλοντας την εκχυδαϊσμένη και παρωχημένη κής προέλευσης. Επίσης πρέπει να τονισθεί η ιδιαίτερη εικόνα του «κλασικού» ως μια αξία έλξη της ευρωπαϊκής πολιτισμικής έξω από το χρόνο και να κατανοή­ παράδοσης για τα ερείπια, τα οποία σουμε τις ετερότητες που βρίσκο­ συνδέονται στενά με την ακολουθία νται έξω από εμάς (τους άλλους πο­ των μεγάλων και μικρών αναγεννή­ λιτισμούς), αντιμετωπίζοντας το σεων, με την περιοδική ανάπαυση «κλασικό» όχι σαν μια νεκρή κληρο­ και ανάταση της αρχαιότητας, με το νομιά που μας ανήκει χωρίς να την θάνατο και την αναγέννησή της, ενώ αξίζουμε αλλά ως κάτι το βαθιά εκ­ στον κινεζικό πολιτισμό η έννοια των πληκτικό και ξένο που κατακτούμε ερειπίων δεν έχει καμία απολύτως καθημερινά, ως ένα ισχυρό κίνητρο θέση. Ακόμη και για τα επιβλητικά να κατανοήσουμε το διαφορετικό, ερείπια των προκολομβιανών αυτο­ επαναλαμβάνοντας με πλήρη επί­ κρατοριών στο Μεξικό και στο Πε­ γνωση τα λόγια του Ρεμπώ: «"εγώ" ρού δεν υπάρχει από τους ιθαγενείς είναι ένας άλλος». ■ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

]

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Νίκος Κ. Κυριαζής

Το έπος του ρώσου στρατιώτη ια τον Β' Παγκόσμιο στο Ανατολικό μέτω­ πο έχουν γραφεί εκα­ τοντάδες βιβλία από Γερ­ μανούς, Αγγλους, Αμερικα­ νούς, Ρώσους (όπως το πρόσφατα και στα ελληνι­ κά μεταφρασμένο του Ε.

Bessonov Με τα τεθωρακι­ σμένα του Κόκκινου Στρα­ τού, επίσης από τις εκδό­ σεις Ιωλκός) Ιταλούς, Ρου­ Catherine Meridale μάνους, Ούγγρους και Φι­ Ο π ό λ ε μ ο ς τ ο υ Ιβ ά ν λανδούς. Έτσι, από πρώτη ματιά ο Μετάφραση: Σωτήρης Αγάπιος αναγνώστης δεν θα περίμενε πολλά καινούργια Εκδόσεις Ιωλκός, 2007 πράγματα από ακόμα ένα σελ. 654, τιμή: 30,00 ευρώ βιβλίο για τον «πόλεμο του Ιβάν». Και όμως, το βιβλίο της καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary C. Meridale είναι κάτι νέο και καλύπτει ένα μεγάλο κενό. Δεν αναφέρεται στο επίπεδο της στρατηγικής, της τακτικής, ούτε καν σε συγκεκριμένες μάχες και επιχειρήσεις (όπου αναφέρονται αποτελούν μόνο ένα κάπως μακρινό ιστορικό βάθος) αλλά στο σοβιετικό στρατιώτη, τον Ιβάν. Η συγγραφέας, με πλήθος συνεντεύ­ ξεων με επιζώντες, έρευνα σε αρχεία κ,λπ. προσπαθεί να δημιουργήσει, και πιστεύω πως το κατορθώνει, ένα ζωντανό πορτρέτο του σοβιετι­ κού στρατιώτη, της ψυχολογίας, της ίδιας της ψυχής του, των συνηθειών του, των συνθηκών διαβίωσης, των πιστεύω του, της προετοιμασίας για τη μάχη, της προπαγάνδας που δε­ χόταν και συχνά απέρριπτε. Βασικό ερώτημα που απορρέει από

Γ

10 Ο

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

το βιβλίο της, ακόμα και αν τίθεται μόνο έμμεσα, είναι το πώς και γιατί οι σοβιετικοί απλοί στρατιώτες πο­ λέμησαν γενικά τόσο καλά, με τόση αυταπάρνηση και ηρωισμό για ένα από τα πιο καταπιεστικά και βάρ­ βαρα καθεστώτα της ιστορίας. Η συγγραφέας μάς θυμίζει πως αυτό το καθεστώς ευθύνεται για το θάνα­ το 10 εκατομμυρίων ανθρώπων από πείνα την περίοδο 1926-1930 και πως λόγω παντελούς έλλειψης προ­ ετοιμασίας και τραγικών λαθών της πολιτικής ηγεσίας του, ο πόλεμος στοίχισε μεταξύ 27-30 εκατομμύρια νεκρούς στην ΕΣΣΔ (με πληθυσμό το 1939 198 εκ. κατοίκους), ανάμεσά τους 7 εκ. στρατιώτες, όταν οι νε­ κροί στρατιώτες της Μ. Βρετανίας και των ΗΠΑ σε όλο τον πόλεμο δεν ξεπέρασαν τους 250.000 για κάθε χώρα, από τις οποίες οι μισές των ΗΠΑ στον πόλεμο του Ειρηνικού. Παράλληλα, απαντά έμμεσα και σε μια δεύτερη απορία: Πώς άντεξε η ΕΣΣΔ και δεν επαναλήφθηκε μέχρι το 1942 ό,τι είχε γίνει το 1917, δηλαδή επανάσταση και συνθηκολόγηση της Ρωσίας και διάσπασή της σε πολλά κράτη, όπως έγινε ειρηνικά το 1991; Η Meridale περιγράφει αμείλικτα τις τρομερές συνθήκες του πολέμου για τους «Ιβάν», παρατηρώντας πόσο σπάταλο ήταν το καθεστώς σε αν­ θρώπινες ζωές (σε όλη τη διάρκεια του πολέμου, σκοτώνονταν τρεις σο­ βιετικοί στρατιώτες για κάθε γερμανό), την πτώση του ηθικού, μαζικές λιποταξίες, το μίσος για τους κομι­ σάριους, την αναγέννηση της ελπί­ δας γύρω στα τέλη του 1942, τον αυξανόμενο επαγγελματισμό και την

L

Δ IA Β A Ζ Ω Β I Β Λ I Ο Κ Ρ I Τ I Κ Η

υποχώρηση της πολιτικής, την αντο­ χή, το θάρρος, αλλά και τη βιαιότη­ τα, τις λεηλασίες και τους μαζικούς βιασμούς και φόνους όταν οι Σοβιε­ τικοί εισήλθαν σε εχθρικά, κυρίως γερμανικά, εδάφη, κάτι που μέχρι τώρα ήταν γνωστό από γερμανικές πηγές αλλά οι Σοβιετικοί αρνουνταν πεισματικά ως δήθεν δυτική προπα­ γάνδα. Η συγγραφέας πραγματικά τεκμη­ ριώνει όσα γράφει, δίνοντας στο έρ­ γο της μια συγκλονιστική ζωντάνια. Ο σοβιετικός στρατιώτης αναδύεται από το βιβλίο όχι βέβαια ως «λογικός άνθρωπος», όπως υποστηρίζουν οι

J

βρετανοί φιλόσοφοι του 19ου αιώνα και φυσικά η κυρία οικονομική θεω­ ρία, γιατί κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα άντεχε όσα άντεξαν οι «Ιβάν» του Β' Παγκόσμιου, αλλά ως άνθρω­ πος με εκείνο τον ανεξήγητο συν­ δυασμό αρετών και ελαττωμάτων που φέρνει στην επιφάνεια ένας φο­ βερός πόλεμος. Η ελληνική έκδοση, όπως και οι προ­ ηγούμενες της σειράς, είναι πολύ προσεγμένη και εμπλουτισμένη με 30 σελίδες φωτογραφιών. ■ 0 Νίκος Κ. Κυριαζής είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

το βιβλιοπωλείο των βιβλιοπωλείων στο internet!

150.000 βιβλία

20 βιβλιοπωλεία

www.bazaarbooks.gr

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

[

Σπύρος Γεωργίου

Προβληματισμοί και προοπτικές στο πνεύμα των καιρών κείνοι που "ανακά­ λυψαν" τελευταίοι τον εθνικισμό στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν οι Τούρκοι. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, δηλα­ δή μέχρι να ανέλθουν στην ε­ ξουσία οι Νεότουρκοι το 1908, στα σχολεία δεν διδά­ 4 σκονταν ούτε η τουρκική γλώσσα ούτε η τουρκική ιστορία».

Niyazi KizilyUrek Η καθυστέρηση των Τούρ­ Κεμαλισμός κων σε ό,τι αφορά την ανά­ Εκδόσεις Μεσόγειος/ πτυξη της εθνικής τους συ­ Ελληνικά Γράμματα, 2006 νείδησης τίθεται πράγματι σελ. 224, τιμή 17,90 ευρώ επί τάπητος και αντιμετωπί­ ζεται άμεσα με τον κεμαλισμό. Ο κεμαλισμός, ως εκ­ συγχρονιστική προσπάθεια, επίσημη ιδεολογία και εφαλτήριο για νέες ζυμώσεις και εξελίξεις, συνδέε­ ται άρρηκτα συνεπώς «με τη σημερι­ νή περίοδο, καθώς η Τουρκία οδεύει προς την Ευρωπαϊκή Ένωση». Με γνώμονα, λοιπόν, αυτή τη διαπί­ στωση, ο Niyazi KizilyUrek (πανεπι­ στημιακός του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύ­ πρου, συγγραφέας) αναλύει τη γέν­ νηση, την εξέλιξη αλλά και τις προο­ πτικές του κεμαλισμού στη σύγχρο­ νη κοινωνικο-ιστορική περίοδο, με την ομώνυμη μελέτη του. Η οπτική του Ν. KizilyUrek δεν εστιά­ ζει σε μια αυστηρά οριοθετημένη ιστορική διερεύνηση. Η προσέγγιση του συγγραφέα, τόσο από πλευράς περιεχομένου όσο κι από πλευράς ύφους/μορφής, είναι απαλλαγμένη από ακαδημαϊσμούς και ιστορικίστι-

Ε

102

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

κους σχολαστικισμούς. Στα τρία μέ­ ρη του σημαντικού αυτού έργου (όπως και στο βιβλίο του Γλαύκος Κληρίδης: Η πορεία μιας χώρας) ο Ν.

KizilyUrek εκτυλίσσει τη γραφή του αβίαστα, αποφεύγοντας θέσεις ή σ υμπ ερ άσματα απ ρο σ π έλασ τα στην κριτική ανάγνωση και σκέψη. Η κεντρική αγωνία που διαπερνά το εγχείρημά του διαφαίνεται, μεταξύ άλλων, και στον επίλογο του βιβλίου, όπου σημειώνεται ότι «σήμερα, στην αρχή του 21ου αιώνα, το κρίσιμο ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό ο κεμαλισμός που αφορά την οικοδόμηση ενός έθνους κράτους μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σημερινής κοινωνικοπολιτικής πραγ­ ματικότητας της Τουρκίας, καθώς και στο πνεύμα των καιρών». Και η αγωνία τούτη, που με έντεχνο τρό­ πο ο συγγραφέας την καθιστά ση­ μείο αναφοράς/ζεύξης μεταξύ του θέματός του και των αναγνωστών του, αναπόφευκτα παράγει ένα σύγ­ χρονο πολιτικό προβληματισμό. Κα­ τά πόσο δηλαδή θα «επιτευχθεί ο συγκερασμός ανάμεσα στον κεμαλισμό (ή καλύτερα στους κεμαλισμούς) και τον εκδημοκρατισμό». Με (και σε) αυτό το πλαίσιο στοχα­ σμού ο Ν. KizilyUrek ονοματοδοτεί τα πράγματα με ευθυβολία και στοχαστικότητα αφού, υπερβαίνοντας την ιστοριογραφία, υπεισέρχεται στην πολιτική σκέψη αξιώνοντας (και καταφέρνοντας) να παράξει κοινόχρηστες πολιτικές απορίες. Απορίες χρήσιμες και επίκαιρες, τό­ σο για το μέλλον της γείτονος Τουρ­ κίας όσο και της Ελλάδας. ■

Αντφ άντου

ΑΝΤΩΝΗΔΕΣΥΛΑΑ Δύο κόσμοι στην ίδια πόλη. Ημία όψη της εμφανίζει ανθρώπους που ευημερούν και βαδίζουν ανάμεσα σε φαρδιές λεωφόρους και κόμβους πρασίνου, ενώ η άλλη, ανθρώπους που ψάχνουν μέσα στα σκουπίδια ένα μονοπάτι επιβίωσης. Μία ιστορία αληθινή στο πιό σημαντικότης κομμάτι...

10 €

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΕΓΑΛΟΥΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΟΠΤΩΧΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ 5ου ΚΟΣΜΟΥ

/m .

„ ,« μ ° π ω λ ε ια

ΕΝΑ ΠΑΙΓΝΙΔΙ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΑΙΣΙΟ ΤΕΛΟΣ

Τέλος Χρόνου ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΒΑΛΑΒΑΝΗ

ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ

ΓΙΑ

ΔΩΡΟ

10,90 €

Ένα βιβλίο που πραγματεύεται τα προβλήματα επικοινωνίας μεταξύ των δύο φύλων. Νέοι που θέλουν να έλθουν σε επαφή αλλά δεν κάνουν βήματα προς αυτή την κατεύθυνση εξαιτίας της δειλίας τους. Ανδροπαρέες και γυναικοπαρέες σε απομόνωση υποφέρουν από παντελή έλλειψη επικοινωνίας. Μία ανδροπαρέα αποφασίζει να έλθει σε επαφή με το άλλο φύλο χρησιμοποιώ­ ντας ριζοσπαστικούς τρόπους προσέγγισης. Με θεμιτά και αθέμιτα μέσα το ερωτικό παιγνίδι γίνεται πιο συναρπαστικό καθημερινά και το κα­ θοδηγεί πότεο «κυνηγός» και πότετο «θήραμα».

ISBN 960-87633-4-7

ISBN 960-87633-3-9

ΑΝΤΩΝΗΣ ΔΕΣΥΛΛΑΣ

ΣΤΙΣ

14

ΦΛΕΒΑΡΗ

Ζ η τ ά μ ε χ ειρ ό γρ α φ α για σ υ νεργ α σία

Αποστολή σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή Τ.Θ. 573. Κέρκυρα 49ΐοι Τηλ/Fax: 26610 42547

_ - /νποΛΛων Βιβλιοδιανομεις: . τζεβελέκος

δ ι α β α ζ ω ] . Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Σπύρος Γεωργίου

Στιγμές ζωής στο προσκήνιο και το παρασκήνιο ταξινόμηση της κοινωνιολογικής θεωρίας αλλά και των θεωρητικών της σε διάφορες σχολές παρα­ πέμπει νοητά στον «λει­ τουργισμό», τον «μαρξι­ σμό», τον «κονστρουκτιβι­ σμό», τη «συμβολική αλ­ ληλεπίδραση». Σε μια συ­ γκεκριμένη φρασεολογία προσδιοριστική της ιδιαί­ τερης οπτικής και ερμη­ Erving Goff man νευτικής του κοινωνικού Η παρουσίαση τοπίου, όπως επιχειρείτου εαυτού στην ται από σπουδαίους εκ­ προσώπους της κοινωκαθημερινή ζωή νιολογίας. Ονόματα, λόγου χάριν, Εισαγωγή: όπως ο Κ. Μάρξ και ο Μ. Δήμητρα Μακρυνιώτη Βέμπερ, ο Ε. Ντυρκέμ, ο Τ. Μετάφραση: Μ.Γκάφρα Πάρσονς και ο Ρ. Μέρτον Επιμέλεια: δεσπόζουν σε αυτήν την Κ. Λιβιεράτος κατηγοριοποίηση χωρίς, όμως, να ακυρώνουν τη Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2006 βαρύτητα στοχαστών σελ. 334, τιμή: 20,90 ευρώ όπως για παράδειγμα ο Γ. Ζίμελ, ο Τζ. X. Μιντ και ο Έρβινγκ Γκόφμαν. Στοχαστές - κοι­ νωνικοί μελετητές που προτιμούν να μην εστιάζουν στο όλον, αλλά να προεκτείνουν, μικροκοινωνιολογικά, την κριτική διερεύνηση στα πολυσχι­ δή πεδία της καθημερινότητας. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στον Έρβιν Γκόφμαν (1922-1982) -σύγ­ χρονο εκπρόσωπο της σχολής της συμβολικής αλληλεπίδρασης- του οποίου το βασικό πόνημα με τον τί­ τλο Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή είναι πια κοινόχρη­ στο (χάρη στη σπουδαία έκδοσή του

Η

104-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Ο αμερικανός κοινωνιολόγος Ε. Γκόφμαν (όπως σημειώνει ο Δ. Γ. Τσαούσης) «ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την έρευνα της πρακτικής των αν­ θρώπων στις καθημερινές σχέσεις της ζωής τους σε εκδηλώσεις και θέ­ ματα που λαμβάνονται ως δεδομένα και θεωρούνται ασήμαντα». Πιο συ­ γκεκριμένα μελέτησε την αλληλεπί­ δραση στις καθημερινές και πολλές φορές φευγαλέες συναντήσεις των ανθρώπων και διέκρινε την κοινωνι­ κή ζωή σε στιγμές που λαμβάνουν χώρα στο προσκήνιο και σε στιγμές που λαμβάνουν χώρα στο παρασκή­ νιο. Ο πυρήνας της σκέψης του Ε. Γκόφ­ μαν περιβάλλεται από την έννοια της «αλληλεπίδρασης», η οποία είναι η δραστηριότητα που αναπτύσσε­ ται μεταξύ δύο ή περισσότερων προσώπων και κατά την οποία ο κα­ θένας δρα με βάση την εκδηλούμενη ή προσδοκώμενη αντίδραση του άλ­ λου. Η συνεχής αυτή διαντίδραση εί­ ναι εφικτή μέσω της πολύμορφης γλώσσας (λέξεις, χειρονομίες, γκριμάτσες) και έτσι η κοινωνική πραγ­ ματικότητα νοείται ως ένα ρευστό σύνολο από κοινωνικές πρακτικές· βρίσκεται δηλαδή σε συνεχή αναδιαμόρφωση μέσω των τρόπων αμοι­ βαίας κατανόησης και δράσης των ατόμων. Οι άνθρωποι βέβαια στην καθημερινότητά τους, αλληλεπιδρώντας, προσπαθούν να μεταδώσουν και μια συγκεκριμένη εικόνα του εαυτού τους. Υπό αυτή την οπτική λοιπόν η κοινωνική ζωή είναι ένα είδος θεά­ τρου όπου διαδραματίζονται ρόλοι,

[ Δ Ι Α Β Α Ζ Ω b i b a i o k p i t i k h

υπάρχουν σκηνικά, προσωπεία κ.ά. Τούτη η καινοτόμος θεώρηση που ει­ σάγει ο Ε. Γκόφμαν αλλάζει και εκτι­ νάσσει τον κοινωνιολογικά τρόπο του σκέπτεσθαι, ενώ συνάμα κατα­ ξιώνει τον εισηγητή της που δικαίως ονομάζεται θεμελιωτής της δραματουργικής θεώρησης. Ο Ε. Γκόφμαν -επισημαίνει η Δήμη­ τρα Μακρυνιώτη στην ιδιαίτερα φροντισμένη εισαγωγή της- «μας κλείνει το μάτι και μας υπενθυμίζει πόσο καλά γνωρίζει τα μυστικά μας, τα επικοινωνιακά μας τεχνάσματα, αλλά και την ανασφάλειά μας όταν

1

J

βρισκόμαστε μπροστά σε κοινό». Επεκτείνοντας με τον τρόπο του (στην πορεία ιδίως του Ζίμελ) την κοινωνιολογική σκέψη, ο Ε. Γκόφμαν διανοίγει ορίζοντες για να αντικρί­ σουμε όψεις του σύγχρονου κόσμου μας, προκαλώντας τον αναστοχασμό αβίαστα και χωρίς βερμπαλι­ σμούς. Αναμφίβολα είναι ένα εξαιρετικό βι­ βλίο, απόκτημα για όλους μας, το οποίο αξίζει να επαινεθεί, επιπλέον, τόσο για την επιμέλειά του (από τον Κ. Λιβιεράτο) όσο και για την μετά­ φρασή του (από την Μ. Γκόφρα). ■

Κάποιοι μας επαινούν για τις εγκαταστάσεις μας...

Το 1998 ενώσαμε τις δυνάμεις μας με τον φιλόδοξο στόχο, να δημιουργήσουμε μία εταιρεία ΠΡΟΤΥΠΟ στο χώρο του χαρτιού! Σήμερα η ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ - ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ καθιερώνεται σε ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗ στην κατηγορία της, με σημαντικό μεγέθη ττωλήσεων, πρότυπες ιδιόκτητες εγκαταστάσεις και εξειδικευμένα συστήματα logistics - μηχανογράφησης. Είμαστε περήφανοι για τους ανθρώπους και την οργάνωσή μας, που μας βοήθησαν να πετύχουμε όλα αυτά. Με μεθοδικά βήματα κατακτάμε το στόχο μας, δηλαδή να προσφέρουμε σε εσάς, τους πελάτες μας, προϊόντα και υπηρεσίες που ικανοποιούν απόλυτα τις ανάγκες σας. Για μας καταξίωση είναι να παραμείνουμε η πρώτη σας επιλογή... σε φύλλο και ρολό χαρτί!

ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ - ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕΒΕ

I

...εμείς καμαρώνουμε γι’ αυτό που γίνεται μέσα!

21ο χλμ. Ε.Ο. Αθηνών - Λαμίας · 145 58 Κρυονέρι Τηλ: 210 62 47 100 · Fax: 210 62 47 200 http://wwwAnGpaper.gr · e-mail:AnG@AnGpaper.gr

[

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Κ Ρ Ι Τ Ι Κ Η

Δημήχρης Β. ΤριανταφυλλίΌης

Η αποκάλυψη ως πέρασμα το νέο του βιβλίο ο Στέ­ φανος Ροζάνης κατα­ πιάνεται με την vin formandi των τεχνών, την απο­ κάλυψη, την οποία και ορίζει ως τη δυναμική που καθοδη­ γεί τις μορφές στο πέρασμά τους από το αόριστο και ασα­ φές στο ορατό και χειροπια­ στό. Επιπλέον, σημειώνει ότι πρόκειται για το ίδιο εκείνο πέρασμα στη μορφή και την Στέφανος Ροζάνης ανανέωσή της μέσα στη διαρ­ Για μια φιλοσοφία κώς μεταβαλλόμενη ζωή των μορφών. Με άλλα λόγια η της αποκάλυψης αποκάλυψη, ως πέρασμα, ορίζει συγχρόνως και τη σχέ­ ση μεταξύ των μορφών. Παρά το μικρό του όγκο, το βιβλίο αυτό περιδιαβαίνει με άνεση την ευρωπαϊκή λογοτεχνική και φι­ λοσοφική παράδοση, προσπαθώ­ ντας να γεφυρώσει το χάσμα ανάμε­ σα στον αποκαλυπτικό τόπο και τη ρομαντική ουτοπία, η οποία, εντέλει, φανερώνεται ως το κύριο έργο της αλήθειας του ρομαντικού κοσμοει­ δώλου, με τη μορφή της αποκαλυ­ πτικής προσδοκίας. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν ο Γκαίτε και ο Μπλέικ, ο Σβέντεμποργκ και ο Χάιντεγκερ, σε μια προ­ σπάθεια αποδόμησης της σχέσης με­ ταξύ μυθολογικού και θεολογικού, σε μια προσπάθεια ανάδειξης ενός μύ­ θου πέραν του μύθου και μια θεολο­ γία πέραν της θεολογίας. Στη συνέχεια ο Ροζάνης καταπιάνε­ ται με το «ρομαντικό πρόσταγμα της μουσικής», τη ρομαντικότερη των τε­ χνών, γιατί μέσα από αυτή αναδύεται και φανερώνεται η απειρότητα ως

Σ

10<5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

πρόσταγμα των μορφών που η τέχνη παράγει και ενθηκεύει στον υλικό κό­ σμο, αλλά ταυτόχρονα και ως νοσταλγική πολιορκία του άρρητου και μη δυνάμενου να εισχωρήσει στην έκ­ φραση απολύτου, το οποίο αποτελεί εντούτοις το σκοπό και το τέλος των αισθητικών μορφωμάτων. Είναι η αποκάλυψη το αίνιγμα της γλώσσας; Στο ερώτημα αυτό ο Ρο­ ζάνης απαντά θετικά γιατί, κατά τη γνώμη του, η γλώσσα είναι απώλεια και η απώλεια σημαίνει την ήδη πα­ ρούσα προσδοκία της αποκάλυψης ως ανάκλησης της εν αναμονή τελούσης παραδεισιακής ενότητας, καθολικότητας και μεταβιβασιμότητας της γλώσσας. Έτσι, η αποκάλυ­ ψη είναι το «αλλιώς είναι» της γλώσ­ σας, που αλλοιώνει και/ή ακυρώνει τη φροϋδική του καταγωγή, το «εγώ» που δεν ομιλείται από το υπο­ κείμενο αλλά μέσω του υποκειμένου, παραβιάζοντας τη σημειολογική σχέση ανάμεσα στα σημαίνοντα, ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εσύ». Ανάμεσα στο θεομορφισμό και τον ανθρωπομορφισμό του σημαίνοντος, ανάμεσα στην αυτοονομασία και στο ονομάζειν, ανάμεσα στο κρυφό όνο­ μα και το μη όνομα της θεολογίας της αυτοεξορίας, η αναζήτηση του γλωσσολογι κού απόλυτου, του «αλ­ λιώς είναι» της γλώσσας, διανοίγει τη γλώσσα στη μαγεία και τη σκοτεινιά της, στα ιερογλυφικά σήματα και στα σημεία της αποκαλυπτικής προσδοκίας, στην ακύρωση της εξουσίας του υποκειμένου πάνω στα σημαίνοντα και στην ακύρωση των σημαινόντων τα οποία αποδίδονται στο άφατο και το ανέκφραστο. ■

Χ Ρ Η Σ Τ Ο Σ ΣΑΜΟΥΗΑΙΔΗΣ

Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟ ΡΙΑ ΤΗ2

ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

Μια μνημειώδης ιστορική μελέτη που μας μεταφέρει με συναρπαστικό τρόπο στο μεσαιωνικό κράτος του Πόντου. ΒΒΗΒΕΞ β ά μ μ α τα .

ΣΕ Ο Λ Α ΤΑ Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α

Εκδόσεις Μπαρτζουλιάνος, 2006 σελ. 297, τιμή: 15,00 ευρώ υθιστόρημα που εξελίσσεται στο σύγχρονο χρηματιστη­ ριακό - επιχειρηματικό περιβάλ­ Αρπακτικά λον. Οι ήρωες, δύο άνδρες που μεγάλωσαν μαζί, μισούνται θανά­ σιμα. Ο ένας είναι ο μεγαλομέτοχος της βιομηχανικής επιχείρησης την οποία κληρονό­ μησε από τον πατέρα του και ο άλλος ο πρόεδρος και μάνατζερ της εταιρείας, που κατέχει όμως ένα αρκετά ισχυρό ποσοστό μετοχών. Στον μεταξύ τους πόλεμο θα

Μ

Τατιάνα Σλέποβα _________________

Εκδόσεις Καυκάς, 2007 σελ. 88, τιμή: 13,00 ευρώ

υθιστόρημα μικρού μεγέθους, που στηρίζεται σε πολλά βιωματικά στοιχεία της συγγραφέως. Η ηρωίδα και αφηγήτρια, η Μαρτίνα, γράφει για τη ζωή και τα προβλήματα της Αλίκης, μιας φίλης της, και τις σχέ­ σεις της με την κόρη της, Αλκμήνη. Σε διαρκείς συνο­ μιλίες με την νεαρή Αλκμήνη θα προσπαθήσει να κατα­ λάβει τη νεότερη αυτή γενιά, αλλά ταυτόχρονα να την εισάγει στις δυσκολίες της προηγούμενης γενιάς, όπως της έζησε η Αλίκη σε ένα χωριό έξω από τη Θεσσαλο-

Μ

Εκδόσεις Περίπλους, 2007 σελ. 191, τιμή: 15,68 ευρώ

Γνωστός δημοσιογράφος ο συγ­ γραφέας, περιγράφει μια φανταστι­ κή ιστορία, η οποία όμως θα μπο­ ρούσε να μην είναι και εντελώς φα­ νταστική. Πρωταγωνιστές της είναι ένας πρωθυπουργός, ο μυστικοσύμβουλός του και βεβαίως τα μέλη της κυβερνήσεώς του, όπου «όλοι μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν μπο­ ρούνε». Παραμένει μυστήριο το πώς κατορθώνει αυτή η κυβέρνηση να επιβιώνει πολιτικά και ο μόνος τρόπος για να ερμηνευτεί το παράδοξο αυτό φαινόμενο είναι η κα­ ταφυγή στο χώρο του μεταφυσικού. Ο Νίκος Ε. Σίμος

108

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

χρησιμοποιήσουν κάθε μέσον: απάτες, πληρωμένους δικηγόρους, δολοφόνους, εκβιαστές και φυσικά γυναί­ κες. Ο συγγραφέας θα καταγράψει χαρακτήρες, αισθή­ ματα και συμπεριφορές που δεσπόζουν στις σύγχρο­ νες αγορές. Η μάχη μεταξύ των δύο αντρών θα καταδείξει ότι η δύναμη του κεφαλαίου θα είναι πάντα πά­ νω από τις φιλοδοξίες των ατόμων, που τελικά οφείλουν να υποταγούν σε αυτήν. Αν αυτό το ακολουθήσουν όλοι οι «παίκτες», τότε μπορεί να βγουν από τον πόλεμο αυ­ [Ο. Κ.] τόν εξίσου κερδισμένοι.

ε λ λ

Βουτιά

στη διάθεσή σάς...

Κωνσταντίνος Γ. Βασιλείου Αρπακτικά

νίκη. Πρόκειται για ένα πεζογρά­ φημα - καταβύθιση στον κόσμο των γυναικών (εξού και ο τίτλος). Οι σχέσεις μάνας - κόρης, ο έρωτας, η γέννα, το κοινωνικό πλαίσιο, οι άντρες, η φιλία, η δουλειά. Ένα μυθιστόρημα που φιλοδοξεί να απαντήσει σε βασικά ερωτήματα της ζωής, της αγάπης, των σχέσεων.

[0. Κ.]

________________ Νίκος Ε. Σίμος Κύριε Πρόεδρε, στη διάθεσή σας... παραδίδει στον έλληνα αναγνώστη μια σπονδυλωτή ιστο­ ρία, σατιρίζοντας τον τρόπο λειτουργίας μιας κυβέρνη­ σης. Μιας ελληνικής κυβέρνησης, σκιαγραφώντας γλαφυ­ ρά τα ανθρώπινα πάθη των μελών της. Ιδιαίτερη αξία στο βιβλίο έχει η παρουσίαση μιας ιδιομορφίας του ελληνι­ κού χαρακτήρα που έχει σχέση με την πλάκα. Οι Έλλη­ νες είναι πλακατζήδες, ίσως γιατί δεν έχουν χιούμορ, μια ιδιότητα που προϋποθέτει αυτοσαρκασμό και συνεπώς παιδεία. Ένα απολαυστικό ανάγνωσμα, που θυμίζει πολ­ λά αλλά δεν αναφέρεται σε καμιά κυβέρνηση συγκεκρι­ μένα, θα μπορούσε όμως να αναφέρεται σε όλες. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

[ Δ I A B A Z Q 1 β ι β λ ι ο π α ρ ο υ ς ι α ς η

Βέρα Πέτσα-Βασιλείου _______________ e

Ι

λ λ

Εκδΰσεις ΚΨΜ, 2007 σελ. 134, τιμή: 10,45 ευρώ

Μη ν περάσεις το ποτάμι ε φόντο τα Τρίκαλα του '60, κάπου στις γραφικές όχθες του Ληθαίου, γεννιέται ένας μεγάλος έρω­ τας, που θα δοκιμάσει τις αντοχές του στα σκληρά παι­ χνίδια της τύχης, του μοιραίου χρόνου και της πολιτι­ κής αναταραχής, προσδοκώντας την ιδανική του ολο­ κλήρωση. Ένας ιδεολόγος άντρας και μια ευαίσθητη γυ­ ναίκα που ανταμώνουν άκαιρα στη ζωή, θα παλέψουν ο καθένας από το μετερίζι του για το δικαίωμά τους στην ελευθερία και την αγάπη. Ενώ η μετεμφυλιακή Ελ-

Μ

λάδα κλυδωνίζεται από αλλεπάλ­ ληλες εκλογικές αναμετρήσεις για την ομαλοποίηση της πολιτικής κατάστασης, ετούτη η απαγορευ­ μένη αγάπη προσπαθεί να δραπε­ τεύσει από τον κλοιό μιας ηθικής αναγκαιότητας και της δέσμευσης σε μια πολιτική ιδέα, παγιδευμένη στο «πρέπει» και στο «χρέος». [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

___________ Γιώργος Σιδέρης 'Αλαλα τα χείλη των ευσεβών

— το νέο του βιβλίο μετά το μυ­ θισ τό ρ η μ α Η Σίσσυ Μπλουμ παντρεύτηκε ο Γιώργος Σιδέρης, όπως ομολογεί και ο ίδιος, θέλει ό αποτίσει ένα προσωπικό φόρο | τιμής σε ανθρώπους που τον χά­ ραξαν και που διαμόρφωσαν κα­ ταλυτικά τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη ζωή και την τέχνη. Εξάλλου, ο διαφωτιστικός υπότιτλος του βιβλίου « II ιστορίες για μύθους και αλήθειες αγαπημένων ει-

δώλων» προϊδεάζει αμέσως τον αναγνώστη για την υπο­ κειμενική μα αγαπητική σχέση του συγγραφέα του με τα αντικείμενα των βιογραφικών του ερευνών. Αφοπλι­ στικά ειλικρινής η δήλωση του συγγραφέα ότι προτιμά να προσθέσει τη δική του ερμηνεία όχι ως αποτέλεσμα έρευνας αλλά ως αποτέλεσμα υποθέσεων, ιντριγκάρει τον αναγνώστη να προχωρήσει στην ανάγνωση και να παραδοθεί, εντέλει, στο μαγικό ταξίδι που προτείνει ο συγγραφέας. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Neil Strauss ________________________ Το παιχνίδι

ΞΕΝΗ

I

Η κρυφή Βίβλος της γυναικείας αποπλάνησης συγγραφέας, γνωστός δημοσιογράφος των New York Times και του Rolling Stone, περιστοιχισμένος από μια ομάδα αντρών με κοινούς στόχους και φιλο­ δοξίες και οπλισμένος με τις καλύτερες ατάκες, τα πιο έξυπνα ανέκδοτα και τα πιο αποτελεσματικά τεχνάσμα­ τα, διδάχτηκε τα μυστικά της τέχνης του φλερτ από τους καλύτερους και κατέκτησε δεκάδες γυναίκες σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Στη συνέχεια θέλησε να μοιραστεί τη γνώση του και την αποτύπωσε σε μορφή

Ο

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙ Α Μετάφραση: Μίνα Μπιράκου Εκδόσεις IntroBooks, 2006 σελ. 526, τιμή: 29,00 ευρώ

Τ Ο Π Α ΙΧ Ν ΙΔ Ι

ημερολογίου στο βιβλίο αυτό. Μεγάλο σε όγκο το βιβλίο, 526 σελίδες, περιλαμβάνει, θα μπο­ ρούσε να πει κανείς, ένα αλφα­ βητάρι της σύγχρονης non αμε­ ρικανικής κουλτούρας που επι­ μένει να ζει με μπούσουλες αντί να προτιμάει τον αυτοσχεδιασμό. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 10

9

δ ι α β α ζ ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

ΞΕΝΗ

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙ Α

____________________ Γκαουτάμ Μαλκάνι

Μετάφραση: Τίνα θέου Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2007 σελ. 507, τιμή: 22,00 ευρώ Γκαουτάμ Μαλκάνι κάνει το ντεμπούτο του στη συγγραφή με ένα εμπνευσμένο μυθιστόρημα, παρουσιάζοντας μια άγνωστη πτυ­ χή της σύγχρονης Βρετανίας. Μια παρέα νεαρών Ασιατών, παιδιά ινδών μεταναστών, ζουν στο Λονδίνο και προσπαθούν να ανακαλύψουν την ταυτότητά τους ανάμεσα στους λευ­ κούς συνομήλικούς τους -τους οποίους αποκαλούν γκόρα- στην αποκλίνουσα κουλτούρα που κουβαλάνε οι γονείς τους και τον υπέρμετρο καταναλωτισμό της

Ο

Στέισι Μ π άλις ______________________ Ακατάλληλοι άντρες τριαντάχρονη Σίντνεϊ Στάιν είναι μια γοητευτική γυ­ ναίκα με αυτοπεποίθηση, εγκλωβισμένη σε ένα γά­ μο που έχει τελειώσει από καιρό. Εντελώς απροσδόκη­ τα, συνάπτει σχέση με έναν άντρα τελείως ακατάλλη­ λο: παντρεμένο, πολύ μεγαλύτερο και συνέταιρο του πατέρα της. Ζει μαζί του τις καλύτερες ερωτικές της στιγμές και, παρά το γεγονός ότι η σχέση τους παρα­ μένει μυστική, χωρίζει από το σύζυγό της. Όταν όμως αυτός δεν ακολουθεί την ίδια τακτική, η Σίντνεϊ συνειδητοποιεί ότι τον έχει ερωτευτεί. Έτσι

Η

Λοντονιστάν

εποχής τους. Ο Χαρντζίτ, ο Ραβί, ο Αμιτ, ο Τζας μιλούν ένα μείγμα αργκό, χίντι, παντζάμι και γκάνγκστα ραπ, ντύνονται με μοδάτα ρούχα, αλλάζουν κωδικούς σε κλεμμένα κινητά και τα πουλάνε και σύντομα οδηγού­ νται στην παρανομία. Δυνατό, ζωηρό, αρκετά σκληρό έως ενοχλητικό, το Λοντονιστάν μιλά για πολλά: για τις φυλετικές οργανώσεις, την προσπάθεια ένταξης των μεταναστών στην κοινω­ νία, την επιθετικότητα ως επίδειξη δύναμης, το φανα­ τισμό, τα κοινωνικά ήθη, την υποκρισία. [Κ. Π.]

Μετάφραση: Έφη Φρυδά Εκδόσεις Μελάνι, 2007 σελ. 455, τιμή: 19,00 ευρώ αποφασίζει να κάνει στροφή στη ζωή της και ξεκινά κάτι που δεν έχει κάνει τα τελευταία Ι4 χρόνια: βγαίνει ραντεβού! Οι προτάσεις εί­ ναι πολλές. Κάποιος θα βρεθεί, έτσι δεν είναι; Ή μήπως αυτό ση­ μαίνει ακόμα περισσότερες κακές επιλογές; Μια τρυφερή, ερωτική και έξυπνη ιστορία για το πώς πρέπει να ζούμε τις ερωτικές εμπειρίες με στυλ. [Κ. Π.]

______________________ Ρόμπερτ Χάρις Μετάφραση: Φανή Πανταζή Εκδόσεις Ψυχογιός, 2007 σελ. 439, τιμή: 17,00 ευρώ Robert Harris είναι γνωστός για τα best sellers του τα οποία γνώρισαν την επιτυχία και ως κινηματογραφικές ή τηλεοπτι­ κές παραγωγές: Fatherland, Κωδι­ κός: Αίνιγμα, Το μυστικό του αρχάγγελου και Πομπηία (σε φάση pre-production). To Imperium, πρώτο μέρος μιας τριλογίας με θέμα τη Ρώμη, θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει τηλεοπτική σειρά στο ύφος του κλασικού Εγώ, ο Κλαύδιος (άλλωστε έχει μεταφερθεί στο ραδιόφωνο από

Ο

110

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Imperium

το Radio 4 του BBC): διηγείται τη ζωή του Κικέρωνα, όπως τη διηγείται ο γραμματέας του, ο Τίρωνας. Πα­ ρακολουθούμε την πορεία του μέγιστου, ίσως, πολιτι­ κού και ρήτορα της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας από τη νεα­ νική του ηλικία, τότε που προσπαθούσε να καταπολε­ μήσει το τραύλισμα, μέχρι την ωριμότητα, όταν εκλέ­ γεται ύπατος, και τις πολιτικές ίντριγκες στις οποίες εμπλέκεται: τη δίκη του Γάιου Βέρρη, του διεφθαρμέ­ νου κυβερνήτη της Σικελίας, και την αντιζηλία του Πομπήιου και του Κράσσου. [ΣΠΥΡΟΣ ΒΡΕΤΤΟΣ]

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

]

Τιτίνα Δανέλλη - Θανάσης Παπαρήγας _______________ ____________ Α Σ Τ Υ Ν Ο Μ Ι Κ Ο Εκδόσεις Πύλη, 2007 Ο ταγματάρχης σελ. 232, τιμή: 12,00 ευρώ Τιτίνα Δανέλλη, από τις πρώτες συγγραφείς αστυ­ νομικής λογοτεχνίας που επιχείρησαν να αναβιώ­ σουν το είδος στην Ελλάδα, κι ο Θανάσης Παπαρήγας (1945-2002), έγραψαν πριν από είκοσι περίπου χρόνια ένα πολιτικό θρίλερ με αξιώσεις κατασκοπικού μυθι­ στορήματος. Σε αυτό υπάρχουν καλοί και κακοί ήρωες, Έλληνες και Αμερικανοί, λευκοί και μαύροι Νοτιοαφρικανοί, οι οποίοι εμπλέκονται σε ένα αιματηρό παιγνίδι διαφθοράς και εξουσίας, σ' ένα ιδιότυπο κυνηγητό με θύτες και θύματα. Διπλωματικοί υπάλληλοι, γερουσια­ στές, δημοσιογράφοι, ντετέκτιβ και τυχοδιώκτες, κυνη­ γούν αλλήλους σε διάφορες χώρες. Οι δύο συγγραφείς

Η

μάς ταξιδεύουν στο ψυχροπολε­ μικό περιβάλλον της δεκαετίας του '80, όπου πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν τρεις ντόπιοι δημο­ σιογράφοι, οι οποίοι σχηματίζουν μεταξύ τους ένα ερωτικό τρίο: η Αλεξάνδρα, ο σύζυγός της Γιάν­ νης και η Κική, η ερωμένη του. Όλα αρχίζουν όταν στην παραλιακή λεωφόρο Σουνίου ένας μαύρος από τη Σιέρα Λεόνε και μια λευκή γυναί­ κα από την Κομοτηνή σκοτώνονται σε τροχαίο. [ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ]

ε

hncpopnpeva

nhacpaiaTcuGiWT

Μετάφραση: Νααύμ Θεοδοσιάδης Εκδόσεις Άγνωστη Καντάθ, 2007 σελ. 228, τιμή: 16,00 ευρώ

Σίμπελ, κόρη ενός παντοδύ­ ναμου ερημίτη μάγου, μεγα­ λώνει όλη της τη ζωή απομονωμέ­ νη στο μεγάλο κρυστάλλινο θόλο του σπιτιού της, στις πλαγιές του βουνού Ελντ, μαθαίνοντας πώς να φροντίζει και να καλεί μέσα από τη σιωπή του μυαλού της θρυλικά πλάσματα. Μια μέρα ένας άνδρας εμφανί­ ζεται στην πόρτα της, κρατώντας ένα μωρό στα χέρια

Η

Katherine Paterson ________________ Η γέφυρα για την Τεραμττίθια

γέφυρα για την Τεραμιτίθια, μυθιστόρημα για εφή­ βους της Paterson, εκδόθηκε το 1977 και έκτοτε έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Η σειρά της ελ­ ληνικής έκδοσης ήρθε με την ευκαιρία της ταινίας της Disney η οποία προβάλλεται αυτό το καλοκαίρι. Ίσως η ιστορία ενός αγοριού και ενός κοριτσικού που ανα­ καλύπτουν (ή κατασκευάζουν στο μυαλό τους) μια μυ­ θική χώρα γεμάτη γίγαντες, ομιλούντα δέντρα και ξω­ τικά να μην είναι πρωτότυπη (άλλωστε η Narnia αναφέρεται ονομαστικά στο κείμενο), το μυθιστόρημα όμως

Η

χ ν ι a______________________ Patricia A. McKillip

Τα λησμονημένα πλάσματα του Ελντ του. Της εξηγεί ότι είναι ξάδερφός της και είναι η μό­ νη που μπορεί να του προσφέρει ασφάλεια. Η Σίμπελ παίρνει το μωρό πολύ διατακτικά και καταλήγει να το μεγαλώνει μόνη της, σαν να είναι δικό της. Η ζωή της αλλάζει μια για πάντα. Ξαφνικά μαθαίνει να αγαπά, να μισεί, να συγχωρεί. Πολιτική ίντριγκα, περίπλοκοι χαρακτήρες και δυναμική πλοκή σε μια μοναδική νουβέλα φαντασίας, που βραβεύ­ τηκε με το World Fantasy Award το 1975. [Κ. Π.]

Μετάφραση: Αλεξάνδρα Μάντη Εκδόσεις Άγκυρα, 2007 σελ. 179, τιμή: 9,50 ευρώ είναι καλογραμμένο, ισορροπημέ­ νο και αγγίζει θέματα που άλλα | ___________ ανάλογα βιβλία αποφεύγουν σαν το κακό ξόρκι, όπως ο θάνατος. · | Ι β Ι Μ | Ι β ^ 1 Ας σημειωθεί ότι το βιβλίο, πέρα Η από την κινηματογραφική μετάφορά (σε σκηνοθεσία Gabor Csupo και σενάριο David Paterson, γιου της συγγραφέα), γνώρισε και μια τηλεο­ πτική (καναδική τηλεταινία του 1985 σε σκηνοθεσία Er­ ic Till) μεταφορά. [ΣΠΥΡϋΣ ΒΡΕΤΤΟΣ]

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

111

[

Δ I A B A Ζ Ο ] Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α ___________

_______________ Αναστάσιος I. Παπασταύρος

Εκδόσεις Οδυσσέας, 2007 σελ. 525, τιμή: 99,28 ευρώ

Λόρδος Μ πάυρον, απ ό τα Γιάννενα στην αθανασία (Τόμοι 2)

όσα γνωρίζουμε για τη θυελλώδη ζωή και την προσωπικότητα του Μπάυρον; Για ποιους λόγους εγκαταλείπει την πατρίδα του ένας λόρδος και γιατί αποφασίζει να περιηγηθεί στην τουρκοκρατού­ μενη Ελλάδα; Πώς άνοιξε το δρόμο στους ευρωπαίους περιηγητές ώστε να γνωρίσουν από κοντά τους Έλληνες και να ταχθούν υπέρ της ελευθερίας τους; Πόσο προο­ δευτική ήταν για την εποχή του η ποίησή του; Πού οφεί-

λεται η τεράστια απήχηση του έργου του στο κοινό; Πό­ σο επηρέασε τους συγχρόνους του και μεταγενέστερους καλλιτέχνες; Αυτά είναι τα ζητήματα με τα οποία ασχολείται το βιβλίο, το οποίο περιέχει επίσης μια πρωτότυ­ πη συλλογή από γνωστά και άγνωστα έργα τέχνης, εμπνευσμένα από τη ζωή, το έργο και τη δράση του ποιη­ τή, τα οποία βρίσκονται σε μουσεία ή σε ιδιωτικές συλ­ λογές και πολλά παρουσιάζονται πρώτη φορά στο ελλη­ νικό αναγνωστικό κοινό. [Κ. Π.]

Κώστας ζ. Γιαννόπουλος ________________ Περικλής Γιαννόπουλος

_______________ Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

Π

Εκδόσεις Ηλεκτρα, 2007 σελ. 182, τιμή: 15,00 ευρώ

Πορτραίτο ττου κάηκε στο φως Κώστας Γιαννόπουλος -ουδεμία σχέση έχει με τον ομώνυμο με τον οποίο καταγίνεται στις «Βιο­ γραφίες Αγίων»- έρχεται αντιμέτωπος με έναν συγγρα­ φέα που ούτε θαυμάζει, ούτε του μοιάζει. Θέλει απλώς να συνομιλήσει μαζί του. Αυτή η κατάθεση είναι μια μυ­ στική συνάντηση των δύο Γιαννοπουλαίων -αν γινόταν σήμερα θα την φανταζόμουν στην πλατεία Προσκό­ πων- που αναμετρώνται με το σήμερα και το χθες. Αυ­ τό που αναδεικνύει ο συγγραφέας από τον Περικλή Γιαννόπουλο είναι η θέλησή του να μιλήσει, να πει αυ-

τά που θέλει να πει, χωρίς δεύτε­ ρες σκέψεις, χωρίς φροντίδα για το τι θα γίνουν αυτά που λέει. Οι εθνικιστές τον θέλουν «δικό» τους, αλλά ο ίδιος μάλλον επέλεξε μια καθαρά προσωπική, ανιδιο­ τελή στάση που εμπεριείχε την αμφισβήτηση όλων, εκτός του έρωτα και της ομορφιάς. Το κείμενο του Κώστα Γιαννόπουλου διαβάζεται ως λο­ [ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ] γοτέχνημα.

Ο

_________________________ Ξενοφών Μετάφρασή: Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος Εκδόσεις Ζήτρος, 2007 σελ. 526, τιμή: 25,08 ευρώ ε μια εποχή όπου διάφοροι τηλεπλασιέ ευτελίζουν την ελ­ ληνική γραμματεία με αμφιβόλου ποιότητας εκδόσεις απευθυνόμε­ νες σε αδαείς αναγνώστες, οι εκ­ δόσεις Ζήτρος εδώ και μια δε­ καετία καταθέτουν ενώπιον του ελληνικού αναγνωστικού κοινού μια σοβαρή, απ' όλες τις απόψεις, προσπάθεια έκδοσης κειμένων της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής λόγιας παράδοσης. Στο πλαί­ σιο της προσπάθειας αυτής είναι και η παρούσα έκδο-

Σ

112

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Ξενοφώντειος Σωκράτης Α' Απομνημονεύματα ση σε μετάφραση, σχολιασμό και ανάλυση του χαλκέ­ ντερου Θεόδωρου Γ. Μαυρόπουλου με κείμενα του Ξενοφώντος. Η έκδοση περιέχει το πρωτότυπο αλλά και την εξαιρετική μετάφραση του Θ. Γ. Μαυρόπουλου, συνοδευόμενη από εκτενή σχόλια και αναλύσεις που βοη­ θούν τον αναγνώστη να εντρυφήσει σε βάθος στην ουσία του κειμένου, αλλά και παρέχοντάς του πλήθος πληροφοριών με βάση τις οποίες μπορεί να αντιληφθεί τον ιστορικό περίγυρο μέσα στον οποίο γράφτηκαν τα έργα αυτά. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

[ δ ι α β α ζ ω Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Ι Ι Α Ι Η

]

Βαρδής Βαρδινογιάννης - Γιώργος Ζαχαρόπουλος (επιμέλεια) _ Ανταρτομάνα Θεσσαλία

εν την είπαν άδικα «ανταρτομάνα». Με 15.000 μα­ χητές στον ΕΛΑΣ της περιοχής, με το Γενικό Στρα­ τηγείο του αντάρτικου στρατού, τη Βρετανική Συμμα­ χική Αποστολή, τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ, το αντάρτικο αεροδρόμιο στα γύρω βουνά και, κυρίως, με τον πλούσιο κάμπο της που έθρεψε σε δύσκολες εποχές τους αντάρτες, η Θεσσαλία αποτέλεσε κομβικό σημείο για τις δυνάμεις τόσο της Αντί­ στασης όσο και των Γερμανών και των συνεργατών τους -όπως άλλωστε δείχνει και η περίφημη «μάχη της σοδειάς», το καλοκαίρι του 1943. Σε αυτή τη λαϊκή εποποιία αφιερώνεται ο τόμος που εξέδωσε η Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων, όπου περιλαμβάνονται σπάνια αρχειακά τεκμήρια από τη δράση των αντιστασιακών δυνάμεων στην περιοχή. Από την αφήγηση του Πανταζή Αλμπάνη, ενός απλού

Δ

αντάρτη, για την πορεία του στο λαϊκό στρατό από το 1943 έως την απελευθέρωση, την α­ ναφορά του διοικητή του Α' Τάγματος του 1/38 Συντάγμα­ τος της I Μεραρχίας Φώτη Παπαδημητρίου (Ξάνθου) για τη δράση της μονάδας του έως τη φωτοτυπική αναπα­ ραγωγή του λεύκωματος που συνέταξαν μαθητές της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ και το «Ημε­ ρολόγιο επιχειρήσεων και πορειών» της XVI Μεραρχίας (με καπετάνιο τον Θ. Καλλίνο - Αμάρμπεη), οι επιμε­ λητές επιδιώκουν να δώσουν στον αναγνώστη μια συ­ νολικότερη εικόνα της στρατιωτικής δράσης του ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία. [ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΚΟΥΡΙΟΤΗΣ]

6 ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ( ΠΡΟΣ ΤΗΝ i

•firepyre/A

Και στο site w ww.ododeiktes.gr VNZOH

Ot επιλογές ανάγνωσης και οι προτάσεις μελέτης των Οδοδεικτών

Χαριλάου Τρικοΰπη 134,114 72 ΑΘΗΝΑ τηλ. 210.3612217 και 210.3601512 φαξ 210.3612217 ododeiktes@ododeiktes.gr

1

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ]

Ι ι Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

ΟΙ ΚΟΝΟΜΙ Α- ΠΟΛΙ ΤΙ Μετάφραση: Μαριλία Πυλαρινού Εκδόσεις Παπαζήση, 2006 σελ. 278, τιμή: 16,72 ευρώ νομπελίστας καθηγητής D. North διερευνά τους λόγους και τις αιτίες των διαφορετικών επιδόσεων των εθνικών οικονο­ μιών, επικεντρώνοντας στο ρόλο του θεσμικού πλαισίου. Επιχειρεί έτσι να εξηγήσει, με το γνωστό αναλυτικό και διεισδυ­ τικό του τρόπο, τους λόγους για τους οποίους κάποιες οικονομίες αναπτύσσουν θεσμούς που ευνοούν την οι­ κονομική μεγέθυνση, ενώ άλλες κατασκευάζουν θε­ σμούς που «παράγουν» οικονομική στασιμότητα. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου ο συγγραφέας εξετάζει τη φύση των θεσμών και εξηγεί το ρόλο του κόστους

Ο

Κ Η_____________________________ Douglass C. North

Θεσμοί, θεσμική αλλαγή και οικονομική επίδοση της παραγωγής και των συναλλαγών στην οικονομία. Στο δεύτερο μέρος ασχολείται με τις θεσμικές μεταρ­ ρυθμίσεις και αλλαγές. Οι θεσμοί δημιουργούν τις δο­ μές των κινήτρων στην οικονομία και δίνουν τις ευκαι­ ρίες και τους περιορισμούς στις επιχειρήσεις και στους οργανισμούς. Σύμφωνα με τον North, η δυνατότητα για αλλαγές και οι κατευθύνσεις των μεταρρυθμίσεων κα­ θορίζουν τόσο την επιτυχία τους όσο και τη δομή της οικονομίας και τον τύπο της ανάπτυξης της χώρας. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου ο συγγραφέας εξηγεί οικονομικά και ιστορικά γεγονότα μέσα από τη σημασία των θεσμών και των κινήτρων που αναπτύσσει μια κοινωνία. [ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΕΔΑΣ]

Douglas J. Davies _________________________________ _______________ φ ι λ ο ι ο φ ι A Μετάφραση: Ιόλη Φιλουμένη Ανδρεάδη Θάνατος, μια σύντομη ιστορία

Εκδόσεις Πολύτροπον, 2007 σελ. 217, τιμή: 22,99 ευρώ

θάνατος είναι ένα θέμα που έχει προκαλέσει και προκαλεί το ενδιαφέρον όλων των πολιτισμών του κόσμου. Η ίδια η πράξη του θανάτου αλλά και οι τελε­ τουργίες που την περιβάλλουν ποικίλλουν έντονα από πολιτισμό σε πολιτισμό και φωτίζουν με ένα γοητευτι­ κό τρόπο τους πολιτισμούς στους οποίους ανήκουν. Ο Douglas J. Davies, διεθνώς αναγνωρισμένος ως ένας από τους σημαντικότερους μελετητές στον τομέα αυτό, κα­ ταπιάνεται με κάποιες από τις πιο σημαντικές πλευρές

Ο

του θανάτου -την πράξη του θα­ νάτου καθεαυτή, το θρήνο, την ταφή, τις ερμηνείες της τέχνης για το θάνατο, του χώρους μνή­ μης, το φόβο του θανάτου, και την τραγωδία- υφαίνοντας μια συναρπαστική ιστορία για την αλλαγή της στάση μας απέναντι στο θάνατο. . [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

_____________________________ Γιάννης Βαρουφακης Εκδόσεις Gutenberg, 2007 σελ. 820, τιμή: 59,98 ευρώ ρόκειται για ένα βιβλίο που θέτει ένα μεγαλεπήβολο στό­ χο: να εισάγει τον αναγνώστη στις προσπάθειες που γίνονται για να δημιουργηθεί μια Θεωρία των Πά­ ντων, μια πολυθεωρία που θα εξη­ γεί την κοινωνία και το μέλλον της με βάση την θεωρία των παιγνίων, όπως την ανέλυσε ο περίφημος μαθημα­ τικός John Nash. Η θεωρία των παιγνίων παρουσιάζει τα άτομα ως παίκτες και όλες τις κοινωνικές τους δρα-

Π

114-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

Θεω ρία παιγνίων στηριότητες ως παίγνια, από τις αγοραπωλησίες μετο­ χών έως το είδος της μουσικής που ακούμε. Η θεωρία των παιγνίων (και εν προκειμένω και ο συγγραφέας) θέ­ τει ένα δύσκολο ερώτημα, καταρχήν στον εαυτό της: να αποδείξει πως όλα τα παίγνια της κοινωνίας διαθέ­ τουν ορθολογικές λύσεις, τις οποίες μπορεί η ίδια να προσδιορίσει με μόνο εργαλείο τον ορθολογισμό. Εί­ ναι σίγουρο ότι πολλοί θα έχουν διαφωνίες αλλά, αν μη τι άλλο, πρόκειται για ένα σαγηνευτικό εγχείρημα με πολλές πληροφορίες. [ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΕΔΑΣ]

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Ντίνος Ταξιάρχης _____________________

Θέατρο τόμος Ε' Θέατρο του Ενός, 56 μονόπρακτα ολυγραφότατος ο ηθοποιός Ντίνος Ταξιάρχης, δη­ μιουργός - εμψυχωτής του Θεάτρου του Ενός, εκτός από ποιήματα, διηγήματα, μυθιστορήματα, έχει γράψει μια πλειάδα θεατρικών έργων. Το σύνολο της θεατρογραφίας του κυκλοφόρησε προσφάτως σε πέντε άρι­ στα επιμελημένους τόμους από τις εκδόσεις Δρόμων. Στον τελευταίο συγκέντρωσε μια μεγάλη σειρά μονο­ λόγων του, εκ των οποίων ορισμένοι παίχτηκαν στο εξωτερικό, όπως «Η γυναίκα με τον καθρέπτη» που με­ ταφράστηκε και παρουσιάστηκε με την Έλλη Ζούλοβιτς στην Ιταλία, τη Γαλλία και τη Σλοβενία. Ο τόμος περι­ λαμβάνει και πολλά ραδιοφωνικά «μονόπρακτα», σύμ­ φωνα με χαρακτηρισμό του συγγραφέα, στην πραγμα­ τικότητα πρόκειται για ραδιοφωνικές σκηνές, αφού ελά-

Π

Εκδόσεις Δρόμων, 2006 σελ. 560, τιμή: 25,00 ευρώ χιστες ξεπερνούν την έκταση των δύο σελίδων. Ένα θεατρικό είδος που είναι βέβαια αρκετά ξεπερασμένο στην εποχή μας -δεν έχει ασχοληθεί μαζί του η θεατρολογική έρευνα- αλλά γνώ­ ρισε μεγάλη επιτυχία τις παλαιότερες δεκαετίες. Αγνωστα τα περισσότερα έργα του Ταξιάρχη, αφού δεν έχουν παρασταθεί, προσμένουν καρτερικά να γνωρίσουν τα φώτα της σκηνής, μέχρι όμως να συμβεί τούτο, επειδή διαθέτουν πρωτοτυπία στη σύλληψη και καλλιέπεια στη γραφή, μπορούν ανε­ πιφύλακτα να προταθούν ως ευχάριστα αναγνώσματα. [ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ]

- Οι Πνευμαιικέ5

Οι nvCUMQUKCS AlBoCKoAtCS ιου Μάρκου Αυρήλιου Zcv $ιο ιην £ωή και ιον Γόνατο Ούιε AvSpos, ούιε Γυναίκα Χιοχαομοί πάνω sin v ΨιλοβΟφία, ιην Ψυχολογία και ιον Μυβιικίβμό

]

A iB a c K o A ic s

ιου Σενέκο Βιβλία και MuSoi ιων Βο$όμιλων - Τα Δυο όρια - Πάντα ια Γε$ραμμένα

Χαρ. Τρικούηη 134, 11473 fiSrm ΐηλ-filK: 210 3612217, 210 3627426

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η

Ε Κ Π A I Δ Ε Υ I Η_______________ _ Georg Schuhmann, Winfried Fischer, Eike Briiggemann Μετάφραση: Παναγιώτα Ψαλλι'δα Ε. Τ. Ε. - Εκδοτικός Όμιλος Ίων οελ. 320, τιμή: 42,00 ευρώ να βιβλίο γραμμένο από τρεις Γερμανούς, οι οποίοι συνέθε­ σαν το παρόν πόνημα, συνδυάζο­ ντας τις γνώσεις τους σε θέματα παιδαγωγικής, ψυχολογίας και νομι­ κών. Οι συγγραφείς επιχειρούν να δώσουν τα απαραίτη­ τα «εργαλεία» στους Εκπαιδευτές Εκπαιδευτών και στους Εκπαιδευτές Ενηλίκων, προκειμένου να καταστεί πιο απο­ τελεσματική η όλη οργάνωση και λειτουργία του συστή­ ματος Διά Βίου Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Η συστη-

Ε

Δημήτρης Στεργίου ________________________________ 4.500 μυκηναϊκές, ομηρικές, βυζαντινές και νεοελληνικές ρίζες στο βλάχικο λόγο ο βιβλίο περιέχει, όπως δηλώνει και ο τίτλος του, 4.500 λέξεις του βλάχικου λόγου, οι οποίες όλες εί­ ναι μυκηναϊκές, ομηρικές, βυζαντινές και, φυσικά, νεο­ ελληνικές. Μεταξύ των άλλων συμπερασμάτων του βι­ βλίου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει εκείνο σύμφωνα με το οποίο δεκάδες λέξεις στο βλάχικο λόγο δεν αποτελούν δάνεια ή επιδράσεις από την αρχαία ελληνική ή λατινι­ κή αλλά είναι συνέχεια της μυκηναϊκής, ομηρικής και βυ­ ζαντινής γλώσσας. Η διαπίστωση αυτή, μαζί με εκείνη που αφορά την κυριαρχία χιλιάδων νεοελληνικών ριζών στο βλάχικο λόγο, καταδεικνύουν ότι οι ελληνοβλάχοι είναι αυτόχθονες, ότι κατοικούν συνεχώς στον ελλαδι-

Τ

Δ ιά Βίου Εκπαίδευση & Επαγγελματική Κατάρτιση ματική οργάνωση της ύλης, η πληρότητα του περιεχομέ­ νου, η έντονη πρακτικοποίηση των γνώσεων, η ποικιλία των μεθόδων διδασκαλίας, τα εποπτικά μέσα και υλικά που προτείνονται, καθώς και οι ανακεφαλαιωτικές ερω­ τήσεις και τα παραδείγματα που περιλαμβάνονται στο βι­ βλίο το καθιστούν ένα χάρτη εργασίας για όσους επιθυ­ μούν να πιστοποιηθούν ως εκπαιδευτές εκπαιδευτών και ενηλίκων, να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα «Ανέλιξη μέσω της Εκπαίδευσης» και να εξελιχθούν στο δύσκο­ λο εκπαιδευτικό τους καθήκον. [Κ. Π.]

ΛΕ Ξ Ι ΚΟΓ Ρ Α ΦΙ Α Εκδόσεις Παπαδήμας, 2007 σελ. 95, τιμή: 12,00 ευρώ κό χώρο από τα βάθη των αιώνων. Επιπλέον, οι σημερινές εξελίξεις στην ελληνική αλλά και άλλες γλώσσες εξαιτίας της παγκοσμιό­ τητας και της επιβολής της αγγλι­ κής και άλλων γλωσσών ως ανα­ γκαίων για τη συνεννόηση, την προώθηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και την επαγγελματική καταξίωση, επιβεβαιώνουν ότι ο βασικός κορμός της ελληνοβλάχικης διαλέκτου ήταν αρχέγονος, ήταν αρχαιοελληνικός. [ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ]

Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ι Α _______________ ___________________________ Swan Christopher Shea Μετάφραση: Ανδριάνα Σακκά Η ευτυχία υπάρχει Εκδόσεις Κριτική, 2007 σελ. 346, τιμή: 16,50 ευρώ ευτυχία υπάρχει κάθε στιγμή. Σ' αυτό το έξυπνο και πρωτό­ τυπο βιβλίο, ο συγγραφέας μάς μα­ θαίνει πώς να την ανακαλύπτουμε. Με λεπτότητα, ευστροφία και γνώ­ ση, μας προσκαλεί σ' ένα συναρ­ παστικό ταξίδι στον κόσμο της εφαρμοσμένης καθημε­ ρινής ψυχολογίας, τονίζοντας ότι η ευτυχία δεν είναι απλώς μια στιγμιαία ευφορία αλλά στάση ζωής. Με πα­ ραδείγματα διάσημων προσωπικοτήτων, όπως ο Αϊν-

Η

110

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Πώς να βρείτε τη δική σας στάιν, ο Δαλάι Λάμα, ο Ντίλαν και ο Μπάουι, μας δεί­ χνει πώς να ξεχωρίζουμε την επιτυχία από την ευτυχία, να εκτιμάμε τις όμορφες στιγμές και να μην αναλωνό­ μαστε στην προσπάθεια καταξίωσης. Οι διαφωτιστικές απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα της εποχής μας ανοίγουν το δρόμο για ένα δημιουργικότερο τρόπο σκέψης, για μια νέα κατανόηση της ύπαρξής μας -πο­ λύτιμα εργαλεία στην προσπάθεια να βρούμε τις δικές μας μοναδικές απαντήσεις στο παζλ της ευτυχίας. [ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ]

\ηνικά\

' Η υΗΜΑΤΐΐο\

1 ' ~ ΐ ιπ ο ρ ι Α

"1

ρ : ?

Έγκυρα Ε ύ χ ρ η σ τα Α π α ρ α ίτη τα

ΣΕ Ο Λ Α

ΤΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ·

Κεντρική Διάθεση: Ζ. Πηγήε 21 & Τζαβέλλα 1, tnfl.: 210 3302033

X A O y A P H T Φ ΙΑ Π Τ

3

Α Α Β Κ Ρ Α φ Τ Έ ν α τολμηρό βλέμμα στο σκοτάδι της ύπαρξης

Ο

Χ. Φ. ΛάΒκραφτ (18 9 0 -1 9 3 7) υπήρξε έ να ς από τους σημαντικότερους συγ­ γραφ είς φαντασίας του εικοστού αιώνα. Έζησε και πέδανε στο ΠρόΒιντενς του Ροντ Άιλαντ των ΗΠΑ. Στη σύντομη ζωή του Βίωσε την αυτοκτονία των παράφ ρο-

νων γονέων του, έναν αποτυχημένο γάμο, την έκδοση ε νό ς μόνο Βιβλίου του και την ανύπαρκτη φήμη του ω ς συγγραφέα που περιοριζόταν στα στενά όρια του κύκλου λί­ γων κοντινών φίλων. Μ ονήρ ης και εοωστρεφής, είχε ω στόσο απόλυτη επίγνωση της πραγματικότητας και του κοινωνικοπολιτικού περιβάλλοντος στο οποίο ζούσε, αλλά και μια οπωσδήποτε σχετική γνώση του κόσμου γενικότερα. Αυτό εξάλλου το γεγο νός εξη­ γεί, ίσω ς και να δικαιολογεί έω ς ένα σημείο, και τη στάση του «εναντίον της ζωής, ενα­ ντίον του κόσμου», όπω ς σημειώνει ο Μ ισέλ Ουελμπέκ στο ομότιτλο Βιβλίο του· ο X. Φ. ΛάΒκραφτ απλώ ς δεν συμφωνούσε με τις δ ο μ έ ς τους. Η μεγαλοσύνη του, όμως, ω ς συγ­ γραφέα και ω ς ανδρώπου, έγκειται στο ότι δεν επιχείρησε να μεταλλάξει την καδημερινότητα με ανεδαφικές δεωρίες, όπω ς τόσοι άλλοι -επειδή γνώριζε το ανέφικτο μιας τέ­ τοιας ενέργ εια ς- αλλά στάδηκε απέναντι από το τρομαχτικό τείχος της σιω πής κι έριξε ένα τολμηρό βλέμμα στο σκοτάδι της ύπαρξης, αντιγράφοντας την εφιαλτικότητά του με εξίσου εφιαλτικά οράματα και μύδους. Εβδομήντα χρόνια από τον πρόω ρο δάνατό του, μ α ς απευδύνει το αινιγματικό Βλέμμα του, τον αινιγματικό Λόγο του και μ α ς καλεί να τα αποκρυπτογραφήσουμε. Το «κλειδί» Βρίσκεται στο έργο του. Δεν έχουμε παρά να το αναζητήσουμε σε αυτό. Μάκης Πανώριος

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

[

Μάκης Πανώριος

Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ

Ένας άρχοντας της φαντααίας Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ, ένας από τους σπουδαιότερους συγ­ γραφείς φανταστικής λογοτε­ χνίας, γεννήθηκε στις 20 Αυγούστου 1890 στο Πρόβιντενς του Ροντ Άιλαντ, από γονείς βρετανικής καταγωγής, οι οποίοι πέθαναν και οι δύο τρελοί. Ο πα­ τέρας του όταν ο Χάουαρντ ήταν τριών ετών κι η μητέρα του όταν αυτός είχε ήδη κλείσει τα τριάντα ένα του χρόνια. Στο διάστημα αυτό, όμως, η ψυχονευρω­ τική, καταπιεστική, βασανιστικά υπερ­ προστατευτική αυτή μητέρα, θέλοντας να τον προφυλάξει από τους φανταστι­ κούς κινδύνους της πραγματικότητας, τον κρατούσε σχεδόν έγκλειστο οτο μο­ ναχικό σπίτι τους, τρ α υμα τίζο ντα ς α νε π α ν ό ρ θ ω τα τον ψυχισμό του ευαίσθητου παι­ διού της. Οι πλη­ γές αυτές δεν επουλώ θηκαν ποτέ, αντίθετα, στάθηκαν η βασι­ κή αιτία να δια­ μορφώσει έναν μονήρη χαρακτή­ ρα. Φιλάσθενος, με μόνιμα προ­ βλήματα υγείας, εσωστρεφής, κά­ τοικος της έτσι κι αλλιώς εξανα­ γκαστικής μονα­ ξιάς του, στράφη­ κε στη μελέτη και στο διάβασμα, μεταστοιχειώ νο­ ντας την πραγμα­

0

120

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τικότητα και επαναγράφοντάς την με υλι­ κά που αντλούσε απ' τα χιμαιρικά, εφιαλ­ τικά του οράματα. Δημιούργησε έτσι ένα τρομώδες ούμπαν, που δεν είναι κατά βάθος παρά η μυθολογική περσόνα του υπαρξιακού σκότους. Τα πλάσματα που το επανδρώνουν δεν μπορεί να είναι πα­ ρά τέρατα. Θα τα σχεδιάσει με εφιαλτι­ κές μορφές και θα πρωταγωνιστήσουν σε όλο του το έργο. Εξ αυτού απόλυτα δικαιολογημένος και ο τίτλος του άρχο­ ντα της κοσμικής φαντααίας που του δό­ θηκε. Ως καθημερινός άνθρωπος, όμως, ο Λάβ­ κραφτ ήταν ευχάριατος, ευγενικός και άνετος συζητητής, με χιούμορ, πράγμα που διαπιστώνεται και από την πολυπλη­ θή αλληλογραφία του, απ' την οποία και εξάγεται το συμπέρασμα ότι εκτός από τις λογοτεχνικές, πολιτικές, φιλοσοφικές και θρησκευτικές του γνώσεις, είχε και άμεση γνώση της πραγματικότητας και των γεγονότων της. Και είναι απορίας άξιο το πώς αυτός ο τόσο έξυπνος άν­ θρωπος ήταν αδύνατον, κατά τα άλλα, να διαχειριστεί ρεαλιστικά την καθημερινότητά του. Ίσως γιατί πίστευε στην εκλεκτικότητα και στην ανωτερότητα της καταγωγής του, γι' αυτό εξάλλου δεν κα­ ταδεχόταν να εργαστεί και θεωρούσε αδιανόητη την χρησιμοποίηση της λογο­ τεχνίας για βιοποριστικούς λόγους. Πε­ ρίεργο και παράξενο πράγμα. Αυτός, ο δεδηλωμένα υλιστής και άθεος, δεν κατάφερε ουδέποτε να εξοικονομήσει έστω και τα απαραίτητα προς το ζην, με αποτέλεσμα να τρέφεται με κονσέρβες και κράκερς και μάλιστα να επαίρεται γι' αυτό. Ήταν, οπωσδήποτε, μια αινιγματι­ κή, αντιφατική προσωπικότητα, ένας προβληματικός άνθρωπος. Μετά τον θά-

/ΑΝΑΖΗΤΩ/ νατό της μητέρας του έζησε την υπόλοι­ πη σύντομη ζωή του με δύο μάλλον στε­ νάχωρες θείες, έκανε έναν αποτυχημένο γάμο με την εβραϊκής καταγωγής Σόνια Γκριν, έμειναν για ένα διάστημα στη Νέα Υόρκη, αναγκάστηκε να εργαστεί ακόμη και ως πλασιέ για να αντεπεξέλθουν την θλιβερή καθημερινότητά τους, επέστρε­ ψαν στο Πρόβιντενς, όπου και χώρισαν οριστικά (αργότερα το σχεδόν μαρτυρικό αυτό γεγονός θα μετουσιωθεί στο διήγη­ μα φρίκης Το πλάσμα στο κατώφλι, που έγραψε το 1933). Έκτοτε ζει πλέον ολο­ μόναχος -οι θείες έχουν κι αυτές στο μ ε­ ταξύ πεθάνει- με συντροφιά τις επιστο­ λές λίγων φίλων, κάνει μοναχικούς απο­ γευματινούς περιπάτους σε έρημους δρόμους ή παρακολουθεί κάποιο φιλμ, βιώνοντας θλιβερά, πάμφτωχα εικοσιτε­ τράωρα στα όρια της πλήρους ένδειας και διορθώνοντας κείμενα άλλων συγ­ γραφέων έναντι υποτυπώδους αμοιβής. Νιώθοντας, ωστόσο, βρετανός αριστο­ κράτης, αυτοεξόριστος σ' έναν κόσμο που σκότωνε ό,τι αυτός αγαπούσε και πί­ στευε, αδυνατούσε να καταλάβει πόσο κακό έκανε στον εαυτό του, ο οποίος, φυσικά, συν τω χρόνω, έφθινε συνεχώς. Ίσως η τακτική αυτή να ήταν και συνει­ δητή, επειδή πίστευε ότι ήταν αποτυχη­ μένος. Δεν είχε, βέβαια; και άδικο. Διότι, παρόλο που έγραφε από παιδί και κυκλο­ φορούσε οτην κοινωνία των βιβλίων, των περιοδικών και των εκδοτών, δεν κατάφερε να γίνει ευρύτερα γνωστός πέρα από έναν περιορισμένο κύκλο φίλων και, το σημαντικότερο, να μην εκδώσει παρά μόνο ένα βιβλίο όσο ζούσε, το Η σκιά πά­ νω απ' το Ίνσμουθ, το 1931. Το θαύμα ήρθε αργότερα, μετά την αναχώρησή του, όταν ήταν πλέον αργά γι' αυτόν. Πέθανε στις 15 Μαρτίου του 1937. Όπως ήδη προειπώθηκε, άρχισε να γράφει νεό­ τατος. Αλλά οι πρώτες του προσπάθειες αποδεικνύονται ανεπιτυχείς. Κάνει μια σύντομη στάση, κι αυτή αποτυχημένη,

στη ρεαλιστική λογοτε­ χνία, και επανέρχεται στη φανταστική, της οποίας υπήρξε φανατι­ κός λάτρης, για να της αφοσιωθεί μέχρι το τέ­ λος της ζωής του. Αρχι­ κά επηρεάζεται από τον Πόε και τον Λόρδο Ντάνσανι, αλλά προϊό­ ντος του χρόνου θα διαμορφώσει τη δική του θεματική και θα εκπέμψει τον δικό του λογοτεχνικό και φιλοσοφικό ήχο. Ο τύμβος, διήγημα που έγραψε το 1917, για παράδειγμα, απηχεί τον Πόε, ενώ τα Πέρα α π ' τις πύλες του ύπνου, Η κατάρα που χτύπησε τη Σαρνάθ, Η περίπτωση του Ρούντολφ Κάρτερ και Το άσπρο κα­ ράβι, διηγήματα του 1919, είναι επηρεα­ σμένα από τον δημιουργό της Ονειροχώρας, όπως επίσης και τα διηγήματα του επόμενου έτους, του 1920, Οι γάτες της Ουλθάρ, Σελεφαΐς, Από πέρα, Η προσω­ πογραφία στο σπίτι, Ο ναός, Ο τρομερός γέρος, Το δέντρο. Από το 1921 και μετά αρχίζει να αυτονομείται λογοτεχνικά. Στο Η μουσική του Έριχ Ζαν, για παράδειγμα, τραγουδά μελαγχολικά με προσωπικούς τόνους το χαμένο παρελθόν, ενώ με το Η καταραμένη πόλη θέτει τις αρχικές βά­ σεις της Μυθολογίας Κθούλου και συ­ στήνει για πρώτη φορά στον αναγνώστη του τον τρελό άραβα ποιητή Αμπντούλ Αλχαζρέντ, ο οποίος έγραψε το «βλά­ σφημο» Νεκρονομικόν... Αξιοπρόσεκτο διήγημα αυτής της περιόδου το Χέρμπερτ Γουέστ: Ο αναβιωτής, μια ενδια­ φέρουσα παραλλαγή του φρανκενσταϊνκού θέματος. Το 1926 είναι από τις πιο δημιουργικές περιόδους του. Το κάλε­ σμα του Κθούλου, με το οποίο εγκαινιά­ ζεται, αποτελείται από τρία διαφορετικά διηγήματα· αλληλοσυνδεόμενα συγκρο­ τούν μία ενότητα στην οποία πρωτεύο­ ντα ρόλο κατέχει ο τερατώδης θεός. Χρησιμοποιώντας πλήθος στοιχεία ο Λάβκραφτ, σχεδόν ψυχρό δημοσιογραφι-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 121

Δ I A B A Ζ Ο ]

[Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α κό ύφος και διάφορα μυθικά κείμενα, αποδεικνύει την συγνραφική του δεξιοτεχνία, επιτυγχάνοντας μέσω αυτής την ψευδαίσθηση της αληθοφάνειας. Το 1927 γράφει μια από τις ωραιότερες νουβέλες του, Το χρώμα που ήρθε απ' το Έξω Διάστημα. Πρόκειται για ένα μυστη­ ριώδες «υλικό» που, πέφτοντας σε μία ερημική περιοχή, την μεταμορφώνει τερατωδώς, διασαλεύοντας εκ παραλλή­ λου τους φυσικούς νόμους. Κατά έναν περίεργο τρόπο το εν λόγω διήγημα, απαράμιλλης συγγραφικής δεινότητας, τουλάχιοτον ως προς την περιγραφή της τρομώδους ατμόσφαιράς του, υποβάλ­ λει τη σύγχρονη ατομική εποχή. Το σύ­ ντομο μυθιστόρημά του Η περίπτωση του Τσαρλς Ντέξτερ Γουόρντ, γραμμένο

X. Φ. Λάβκραφτ Τα Βουνά της τρέλας Απαντα I Εκδόσεις, Κάκτος

122

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

μεταξύ 1927 και 1928, πραγματεύεται τη μάλλον μυστικιστική επαναφορά των ν ε­ κρών στη ζωή. Τα έργα αυτής της περιό­ δου αποδεικνύουν ότι ο Λάβκραφτ έχει κατακτήσει τώρα πλέον ένα προσωπικό ύφος, ελέγχοντας απόλυτα τα εκφραστι­ κά του μέσα. Το διαπιστώνει κανείς στο Ο τρόμος του Ντάνγουιτς, που γράφει το 1928, ένα από τα ομορφότερα διηγήματά του, και για το θέμα του και για το στήσιμο, κυ­ ρίως, του σκηνικού εντός του οποίου θα διαδραματιστεί μια τρομαχτική ιστορία. Οι τερατώδεις κάτοικοί του παραμονεύ­ ουν στο «πίσω σκοτάδι» -προβολές ενδε­ χομένως του ανθρώπινου ασυνείδητουγΤ αυτό εξάλλου και δεν εξοντώνονται. Μετά την αποτυχημένη εισβολή τους, εξορίζονται στο αρχέγονο άντρο τους περιμένοντας εκεί την νέα κατάλληλη ευκαιρία για να επιτεθούν ξανά. Το Νεκρονομικόν, ο Κθούλου, η μυστηριώδης πόλη Καντάθ, επανεμφανίζονται στο διή­ γημα συνοδευόμενα τώρα από μια νέα θεότητα, την Σουμπ Νιγκουράθ, την επο­ νομαζόμενη και Αίγα με τα Χίλια Νεογνά, αρχέγονο σύμβολο γονιμότητας. Ευθυ­ γραμμισμένο πλήρως με τα προαναφερθέντα διηγήματα του Κύκλου Κθούλου, το μοναδικό διήγημα που έγραψε το 1930, Ο ψιθυριστής του σκοταδιού, θεω­ ρείται από τα πλέον ενδιαφέροντά του, διότι σ' αυτό γίνεται σαφής λόγος, παρό­ λη την τρομώδη υπαινικτικότητά του, για τους Μεγάλους Παλαιούς και τις προσπάθειές τους να επανεισβάλουν στη Γη. Το 1931 γράφει δύο από τα πλέον αντι­ προσωπευτικά του έργα. Το διήγημα Η σκιά πάνω α π' το Ίνσμουθ και το μυθι­ στόρημα Στα βουνά της τρέλας. Στο πρώτο, ιχθυόμορφα, τερατώδη όντα αναδύονται από τα βάθη των ωκεανών για να συνευρεθούν με τους κατοίκους ενός παρακμιακού λιμανιού, προκειμένου να δημιουργήσουν τη νέα φυλή, διά­ δοχο του ανθρώπου επί της Γης. Στο

/ΔΙΑΒΑΖΩ/ δεύτερο, ανάλογα εφιαλτικά πλάσματα παραμονεύουν άγρυπνα στα υπόγεια μιας γιγάντιας πόλης, η οποία βρίσκεται πέρα απ' τους πάγους της Αρκτικής, τη στιγμή της νέας εισβολής των Μεγάλων Παλαιών στη Γη. Η αφήνηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ, του Πόε, αλλά και το Οι πρώτοι και οι τελευταίοι άνθρωποι, του Όλαφ Στάπλεντον, έχουν οπωσδήποτε συμβάλει στη σύνθεση του μυθιστορή­ ματος, στο εσωτερικό του οποίου ο ανα­ γνώστης ανιχνεύει την άνοδο και την πτώση των πολιτισμών. Το 1935 γράφει το μοναδικό του διήγημα επιστημονικής φαντασίας, Στους τοίχους της Έριξ, ενώ με το 0 κυνηγός του σκοταδιού κλείνει τον κύκλο της Μυθολογίας Κθούλου. Στα κατάλοιπά του βρέθηκε το μάλλον ασή­ μαντο διήγημα Ο σατανικός κληρικός. Γραμμένο, κατά πάσα πιθανότητα, το 1937, θεωρείται και το τελευταίο του. Έγραψε επίσης την ενδιαφέρουσα μελέ­ τη Ο υπερφυσικός τρόμος στη λογοτε­ χνία, το 1924, και το Οι μύκητες απ' τον Γιογγόθ, μια αποτυχημένη μίμηση της ποιητικής του Πόε. Την μετέπειτα φήμη του ο Λάβκραφτ την οφείλει οε δύο φί­ λους του συγγραφείς. Τον Όγκαστ Ντέρλεθ και τον Ντόναλντ Γουόντρεϊ. θαυμα­ στές του έργου του, θα δημιουργήσουν τον εκδοτικό οίκο Αρκαμ Χάουζ, προκειμένου να το εκδώσουν και να το κάνουν ευρύτερα γνωστό ανά τον κόσμο, πράγ­ μα, βέβαια, που πέτυχαν με τα καλύτερα αποτελέσματα. Τον μιμήθηκαν πάρα πολλοί συγγραφείς και είναι βέβαιο ότι επηρεάζει ακόμη και σήμερα. 0 Μπόρχες, επί παραδείγματι, έχει γράψει ένα λαβκραφτικό διήγημα, καθώς επίσης και ο Στέφεν Κινγκ, ενώ ο Μισέλ Ουελμπέκ μια σπουδαία βιογραφία του. Από τους νεότερους συγγραφείς, εμπνεόμενος από τη Μυθολογία Κθούλου, ο Τζέφρεϊ Τόμας γράφει το 2003 το ενδιαφέρον μυ­ θιστόρημα Πεθαίνοντας στην Τερατούπολη. Στα καθ' ημάς, ένα εξίσου ενδια­

φέρον μυθιστόρημα έχει γράψει η Ειρήνη Μαντά, Το δαιμόνιον της γρα­ φής. Φυσικά δέχτηκε δηλητηριώδεις κριτικές επιθέσεις, αλλά και δι­ θυραμβικούς επαίνους.

0 Ισαάκ Ασίμοφ τον θεωρεί διανοητικά ασθενή, ενώ ο Ζαν Κοκτώ τον θαυμάζει απεριόριστα, υπο­ στηρίζοντας ότι είναι ένας ιδιοφυής συγ­ γραφέας. Γοητευμένος από την αγγλοσαξωνική λογοτεχνία ο Λάβκραφτ, επιχεί­ ρησε να μιμηθεί το ύφος της και την γοτ­ θική της ατμόσφαιρα, αλλά τελικά δια­ μόρφωσε ένα δικό του, περίτεχνο, μονα­ δικό στυλ. Με αυτό έγινε γνωστός ανά την υφήλιο, αποκτώντας φανατικούς θαυμαστές. Το μακάβριο, φανταστικό του σύμπαν είναι ίσως μια ασυνείδητη, συμβολική αντανάκλαση του πραγματι­ κού κόσμου. Η δεξιοτεχνία του εξάλλου, με την οποία μυθοποίησε το σκότος και το χάος, είναι μοναδική. Σημειώνει χαρα­ κτηριστικά, συνοψίζοντας τη φιλοσοφία του: «Ζούμε σ' ένα νησί άγνοιας, που βρί­ σκεται στη μέση μαύρων ωκεανών... Κά­ ποια μέρα θα μας αποκαλυφτεί μια τόσο τρομαχτική πραγματικότητα που ή θα τρελαθούμε αντικρίζοντάς την ή θα επιστρέψουμε στην ασφάλεια ενός νέου Μεσαίωνα». Αυτήν την άλλη τρομαχτική πραγματικότητα μοιάζει να επισκέφτηκε ο ίδιος, όπου και γνώρισε τους φοβερούς κατοίκους της. Τους Πρεσβύτερους Θεούς, εκπροσώπους του Καλού, και τους Μεγάλους Παλαιούς, εκπροσώπους του Κακού. Οι πρώτοι ζουν ειρηνικά στον πλανήτη Μπελτεγέζ, ο οποίος βρίσκεται στον αστερισμό του Ωρίωνα. Οι δεύτεροι στον Γιογγόθ -η κθουλική ονομασία του πλανήτη Πλούτωνα. Κάποτε οι πρώτοι πολέμησαν με τους δεύτερους που κυ­ ριαρχούσαν στη Γη, τους νίκησαν και τους εξώθησαν κάπου πέρα απ' το γνω­ στό σύμπαν. Από κει οι Μεγάλοι Παλαιοί

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

123

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

[

δεν σταματούν να μηχανεύονται τρό­ πους επανάκτησης των χαμένων εδα­ φών τους. Η ομοιότητα με τη χριστιανική μυθολογία και, ιδίως με την έξοδο απ' τον Παράδεισο, είναι, βέβαια, ολοφάνε­ ρη. Θέλοντας να προσδώσει αληθοφάνεια στην εν λόγω μυθολογία του, ο Λάβκραφτ επινόησε επίσης διάφορα φανταστικά βιβλία. Διαοημότερο όλων το προαναφερθέν Νεκρονομικόν ή Αλ-Αζίφ, που γράφεται στην Υεμένη το 730 μ.Χ., από τον επίοης προαναφερθέντα τρελό άρα­ βα ποιητή Αμπντούλ Αλχαζρέντ. Το 950 μ.Χ. μεταφράζεται στα ελληνικά από τον Θεόδωρο Φιλέτα, το 1050 μ.Χ. αντίτυπα αυτής της μετάφρασης καίγονται από τον Πατριάρχη Μιχαήλ, το 1228 μ.Χ. το

X. Φ. Λάβκραφτ Ο τρόμος του Ντάνγουιτς Εκδόσεις, Αίολος

124-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

μεταφράζει από τα ελληνικά στα λατινι­ κά ο Ολάους Βόρμιους, το 1232 μ.Χ. ο Πάπας Γρηγόριος Θ', το απαγορεύει, το 1440 μ.Χ. περίπου εμφανίζεται και πάλι σε γερμανική μετάφραση, το 1500-1550 μ.Χ. εκδίδεται στα ελληνικά στην Ιταλία. Και το 1600 μ. X. μεταφράζεται στα ισπα­ νικά από τα λατινικά. Λιγότερο διάσημα, αλλά εξίσου τρομαχτικά, μέρη της φα­ νταστικής βιβλιοθήκης του Λάβκραφτ εί­ ναι Τα Πνακοτικά Χειρόγραφα, Το Βιβλίο της Ρ'λίε, Τα Εφτά Απόκρυφα Βιβλία του Χσαν και Οι Ψαλμοί των Ντολ. Ανώτερος θεός των Μεγάλων Παλαιών είναι ο Αζαθόθ «...ο οποίος βρίσκεται στο κέντρο της αιωνιότητας, πέρα απ' το χρόνο...» Κι ακολουθούν: ο Γιογκ-Σοθόθ, που συνυπάρχει με όλο τον χωρόχρονο, ο Νιαρλαθοτέπ, ο Αγγελιοφόρος των Θεών, ο επονομαζόμενος και Το Έρπον Χάος, ο Κθούλου, βέβαια, που δίνει και τ' όνομά του στην μυθολογία, και ο οποίος βρίσκεται παγιδευμένος στο βυθισμένο νησί Ρ'λίε, ο Χαστούρ ο Ακατονόμαστος, αδελφός του Κθούλου, η προαναφερθείσα Ιο υμπ Νιγκουράθ, η Μαύρη Αίγα των Δασών με τα Χίλια Νεογνά, προσωπο­ ποίηση, ίσως, της θεάς της γονιμότητας. Δευτερεύοντες θεοί ο Δάγων, ο αρχαίος θεός των Φιλισταίων, ο Γιγκ, ο θεός-όφις, οι τρομεροί χιονάνθρωποι Μι-Γκο και διά­ φοροι άλλοι. Στο φανταστικό οκηνικό του Λάβκραφτ υπάρχουν ακόμη: Το Οροπέδιο του Λενγκ και, πλάι στις πραγματικές πό­ λεις της Νέας Αγγλίας, οι φανταστικές Άρκαμ, Κίνγκσπορτ, Ντάνγουιτς, Ίνσμουθ, καθώς και το επίσης Φανταστικό Πανεπιστήμιο Μισκατόνικ. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να φοιτήσει κανείς σ' αυτό για να διαπιστώσει ότι ο Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ ήταν ένας χαρισματικός συγ­ γραφέας. Το έργο του που προσφέρει την λεγόμενη απόλαυση της ανάγνωσης το αποδεικνύει. ■ Ο Μάκης Πανώριος είναι συγγραφέας

Μισέλ Ουελμπέκ*

Εναντίον της ζωής,

εναντίον του κόσμου Λάβκραφτ δεν μας φέρνει καλά νέα από τις ανεξιχνίαστες χώρες του άρρητου που επισκέφτηκε. Και δηλώνει ότι ίσως να υπάρχει κάτι κρυμμένο, κάτι που μερικές φορές διαφαίνεται πίαω από το παραπέτασμα της πραγματικότητας. Κάτι, πράγματι, απαί­ σιο. Είναι πολύ πιθανόν να υπάρχουν κάποια άλλα όντα πέρα από την περιορισμένη εμβέλεια της αντίληψής μας. Άλλα πλά­ σματα, άλλες φυλές, άλλες έννοιες και μορφές διάνοιας. Κάποια απ' αυτά τα όντα μάς ξεπερνούν κατά πολύ σε ευ­ φυΐα και γνώση. Μια τέτοια είδηση, βέ­ βαια, δεν είναι απαραίτητα ευχάριστη. Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι τα πλάσμα­ τα αυτά, όσο κι αν διαφέρουν από μας, έχουν να επιδείξουν, με οποιονδήποτε τρόπο, κάποια πνευματική συγκρότηση; Τίποτα δεν μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι δεν διέπονται από τους οικουμενι­ κούς νόμους του εγωισμού και της μοχθηρίας. Τίποτα δεν μας βεβαιώνει ότι στα πέρατα του σύμπαντος μας περιμέ­ νουν κάποια πλάσματα γεμάτα σοφία και καλοσύνη, έτοιμα να μας οδηγήσουν στην κατάκτηση της αρμονίας. Αν θέλα­ με να φανταστούμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο θα μας αντιμετώπιζαν, σε περίπτωση που ερχόμαοταν σε επαφή μαζί τους, θα πρέπει να σκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τούτες τις «κατώτερες διάνοιες» που εί­ ναι για μας οι λαγοί και οι βάτραχοι. Στην καλύτερη περίπτωση μας χρησιμεύουν ως τροφή. Κάποτε, και ίσως ουχνά, τις σκοτώνουμε μόνο και μόνο για πλάκα. Αυτή είναι, μας προειδοποιεί ο Λάβκραφτ, η πραγματική εικόνα των μελλο­ ντικών μας σχέσεων με τις «ξένες διά-

Ο

νοιες». Ίσως κάποιες ό­ μορφες ανθρώπινες ποι­ κιλίες να καταλήξουν, τι­ μής ένεκεν, στο ανατομικό τραπέζι -κι αυτό είναι όλο. Και, για μια φορά ακόμη, τίποτε απ' όλα αυτά δεν θα έχει νόημα. Άνθρωποι, σε τούτο το τέλος του 20ού αιώνα, αυτός ο απελπισμένος κόσμος του Λάβκραφτ είναι ακριβώς ο δικός μας κόσμος. Τούτο το αποκρουστικό σύμπαν, όπου ο τρόμος απλώνεται με ομόκε­ ντρους κύκλους ίσαμε την αποκάλυψη χ. φ. ΛάΒκραφτ του ακατονόμα­ στου, τούτο το σύ­ μπαν όπου μοιραία και αναπόφευκτα θα αυντριβούμε και θα καταβροχθι­ στούμε είναι αυτό στο οποίο αναγνω­ ρίζουμε απόλυτα το δικό μας πνευ­ ματικό σύμπαν. Και μάλιστα, τούτη η επιτυχία που γνωρί­ ζει στις μέρες μας ο Λάβκραφτ, είναι από μόνη της αρκε­ τά εύγλωττη για όποιον θα ήθελε να σ φ υ γ μ ο μ ε τρ ή σ ε ι επακριβώς και γρή­ γορα το πνευματικό κλίμα της εποχής μας. Σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, μπο­ ρούμε να προσυπο­ γράψουμε τούτη τη διακήρυξη αρχής με

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

125

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

[

την οποία αρχίζει ο Άρθουρ Τζέρμυν·. «Η ζωή είναι κάτι μυσαρό. Και πίσω της, πί­ σω απ' όσα γνωρίζουμε γι' αυτήν, πετιούντΟι οι λάμψεις μιας δαιμονικής αλή­ θειας που κάνουν τη ζωή χίλιες φορές απεχθέστερη». Το παράδοξο είναι, όμως, ότι το σάμπαν του Λάβκραφτ, όσο αποκρουστικό κι αν είναι, μας αρέσει περισσότερο απ' τη δι­ κή μας πραγματικότητα. Ως προς αυτό, είμαστε ακριβώς ο τύπος του αναγνώστη που προσδοκούσε ο Λάβκραφτ. Διαβά­ ζουμε τις ιστορίες του με την ίδια πνευ­ ματική διάθεση που τις έγραφε ο ίδιος. Μπορεί να μας θέλγει ο Σατανάς, μπορεί ίσως ο Νυαρλαθοτέπ, εκείνο όμως που προέχει είναι ότι δεν ανεχόμαστε ούτε μια στάλα ρεαλισμού παραπάνω. Και για να είμαστε ακριβείς, ο Σατανάς έχει λιγό­

X. Φ. Λάβκραφτ Τα ασημένιο κλειδί Εκδόσεις, Αίολος

120

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

τερο ενδιαφέρον, επειδή συνδέεται υπερβολικά με την πονηριά των καθημε­ ρινών μας αμαρτημάτων. Πράγμα που δεν συμβαίνει με τον Νυαρλαθοτέπ, που είναι, σαν τον πάγο, παγερός, μοχθηρός και απάνθρωπος. Σουμπ-χάκουα Νυαρλαθρτέπ! Καταλαβαίνουμε πολύ καλά, λοιπόν, για­ τί όλες εκείνες οι ψυχές οι βεβαρημένες από τον κάματο της βιωτής δοκιμάζουν μια παράδοξη ανακούφιση διαβάζοντας Λάβκραφτ. Η ανάγνωσή του συνιστάται σε όλους όσοι, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, αποστρέφονται βαθιά τη ζωή σε όλες της τις μορφές. 0 νευρικός κλονι­ σμός που δοκιμάζουν κάποιοι στην πρώ­ τη ανάγνωσή του είναι ισχυρός. 0 ένας χαμογελά μόνος του, ο άλλος αρχίζει να σιγοτραγουδά- με λίγα λόγια, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει την ύπαρ­ ξη. Αφότου ο Ζακ Μπερζιέ έφερε τον ιό στη Γαλλία, η μετάδοσή του μεταξύ των ανα­ γνωστών πήρε διαστάσεις επιδημίας. Όπως τα περισσότερα «θύματα» έτσι κι εγώ ανακάλυψα τον X. Φ. Λάβκραφτ στα δεκάξι μου με την υπόδειξη ενός «φί­ λου». Θα ήταν λίγο να πω ότι ένιωσα σοκ. Δεν φανταζόμουν ότι η λογοτεχνία μπορεί να έχει τόση δύναμη. Και μέχρι σήμερα δεν έχω πειστεί για κάτι τέτοιο. Στον Λάβκραφτ υπάρχει κάτι που δεν εί­ ναι απρλύτως λογοτεχνικό. Σ' αυτό συνηγορεί πρωτίστως το γεγονός ότι καμιά δεκαπενταριά συγγραφείς (με­ ταξύ των οποίων οι Φρανκ Μπέλκναπ Λογκ, Ρόμπερτ Μπλοχ, Λιν Κάρτερ, Φρεντ Τσάπελ, Ώγκαστ Ντέρλεθ, Ντόναλντ Γουόντρεϊ...) έχουν ασχοληθεί σε ολό­ κληρο ή ένα μέρος του έργου τους με την ανάπτυξη και τον εμπλουτισμό των μύθων που επινόησε ο X. Φ. Λάβκραφτ. Κι αυτό όχι με πλάγιο, με λαθραίο τρόπο, αλλά ομολογώντας το ανοιχτά. Η συγγέ­ νεια φαίνεται ακόμη εντονότερα από το γεγονός ότι χρησιμοποιούν τις ίδιες λέ-

ξεις, οι οποίες μοιάζουν έτσι με ξόρκια (οι άγριοι λόφοι δυτικά ίο υ Άρκχαμ, το Πανεπιστήμιο Μισκατόνικ, η πόλη Ίρεμ με τις χίλιες κολόνες... Ρ'λυέχ, Σαρνάθ, Λόγων, Νυαρλαθοτέπ... και προπάντων το άκρον άωτον του ακατονόμαστου, το Νεκρονομικόν, όνομα που μπορεί να προφερθεί μόνο ψιθυριστά). ΙάίΙάί Σουμπ-Νιγκουράθ! Η Αίγα των Δασών με τα Χίλια Νεογνά! Σε μια εποχή που εξυμνεί την καλλιτεχνι­ κή πρωτοτυπία, το φαινόμενο αυτό ξενί­ ζει κάπως. Όπως προσφυώς παρατηρεί ο Φρανοί Λακασσέν, από την εποχή του Ομήρου και των μεσαιωνικών επών έχου­ με να δούμε κάτι παρόμοιο. Πρέπει να παραδεχτούμε ταπεινά ότι έχουμε μπρο­ στά μας έναν «ιδρυτικό», όπως λένε, μύ­ θο... Θα έλεγε κανείς ότι το έργο του Λάβκραφτ μοιάζει με μια γιγαντιαία μηχανή ονείρων, που η εμβέλεια και η αποτελεοματικότητά της έχουν κάτι το πρωτό­ γνωρο. Τίποτα το ήρεμο, τίποτα το δια­ κριτικό δεν υπάρχει στη λογοτεχνία του. Η επενέργεια που ασκεί στη συνείδηση του αναγνώστη είναι άγρια, τρομακτική και διαλύεται με έναν επικίνδυνα αργό ρυθμό. Τίποτα απ' αυτά δεν αλλάζει όταν τον ξαναδιαβάζεις, εκτός ίσως κι αν ανα­ ρωτηθείς: πώς τα καταφέρνει; Τούτη η ερώτηοη δεν έχει στην περίπτω­ ση του Λάβκραφτ τίποτα υποτιμητικό ή γελοίο. Αυτό που, στην ουσία, χαρακτη­ ρίζει το έργο του σε σχέση με ένα «κανο­ νικό» λογοτεχνικό έργο είναι ότι οι μαθη­ τές του αισθάνονται, τουλάχιστον θεω­ ρητικά, πως, χρησιμοποιώντας στη σω­ στή δοσολογία τα ενδεικνυόμενα από τον δάσκαλο συστατικά, θα μπορούσαν να πετύχουν εφάμιλλα, αν όχι ανώτερα, αποτελέσματα. Κανείς δεν σκέφτηκε στα σοβαρά να συ­ νεχίσει τον Προυστ. Το σκέφτηκε όμως για τον Λάβκραφτ. Και δεν μιλάμε μόνο

για ένα δευτερογενές έργο υπό μορφή αφιε­ ρώματος ή παρωδίας αλλά για μια πραγματική συνέχεια. Γεγονός που αποτελεί μοναδική περί­ πτωση στην ιστορία της σύγχρονης λογοτεχνίας.

0 ρόλος του ΧΦΛ ως ηαρανωνού ονεί­ ρων δεν εξαντλείται στη λογοτεχνία. Το έργο του, τουλάχιστον όσο και αυτό του Ρ. Ε. Χάουαρντ, μολονότι με έναν περισ­ σότερο υπόγειο τρόπο, επέφερε μια βα­ θιά αλλαγή στον τομέα της φανταστικής εικονογραφίας. Ακόμη και η ροκ μουσική, τόσο επιφυλακτική, συνήθως, απέναντι στη λογοτεχνία, του απέτισε φόρο τιμής: είναι ένας φόρος τιμής που αποτίνει μια δύναμη σε μιαν άλλη, μια μυθολογία σε μιαν άλλη. Όσο για τη διείσδυση του Λάβκραφτ στον τομέα της αρχιτεκτονικής ή του κινηματογράφου, εύκολα μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον ευαίσθητο αναγνώστη. Πρόκειται για την οικοδόμη­ ση ενός καινούργιου κόσμου...

0 Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ δεν ήταν θεωρητικός. Όπως σωστά παρατήρησε ο Ζακ Μπερζιέ, εισάγοντας τον υλισμό στην καρδιά του τρομακτικού και του θαυμαστού, δημιούργησε ένα καινούργιο είδος. Στο είδος αυτό το θέμα δεν είναι πλέον αν πιστεύει κανείς ή όχι, όπως στις ιστορίες με βρικόλακες ή λυκανθρώ­ πους. Δεν προσφέρεται μέσα σ' αυτό κα­ μιά δυνατότητα επανερμηνείας ή διαφυ­ γής. Καμιά άλλη εκδοχή του φανταστι­ κού δεν είναι λιγότερο ψυχολογική, λιγό­ τερο συζητήσιμη. Ωστόσο, δεν μου φαίνεται ότι είχε πλήρη συνείδηση του τι έκανε. Αφιέρωσε ένα δοκίμιο εκατόν πενήντα σελίδων στο χώ­ ρο της φανταστικής λογοτεχνίας. Ξανα­ διαβάζοντας όμως το Υπερφυσικός τρό­ μος στη λογοτεχνία απογοητεύεσαι κά­ πως. Για να πούμε την αλήθεια, το βιβλίο είναι κάπως ξεπερασμένο. Κι αν αναρω-

ΙΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

127

δ ι α β α ζ ω

[

]

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

ιιόμαστε τελικά γιατί, είναι απλούστατα επειδή δεν λαμβάνει υπόψη του τη συμ­ βολή του ίδιου του Λάβκραφτ στη λογο­ τεχνία του φανταστικού. Διαβάζοντάς το, αντιλαμβανόμαστε την ευρεία καλλιέρ­ γεια και τις προτιμήσεις του συγγραφέα του. Μαθαίνουμε ότι θαύμαζε τον Πόε, τον Ντάνσανυ, τον Μέιχεν, τον Μπλάκγουντ, τίποτα όμως εκεί μέσα δεν προα­ ναγγέλλει αυτό που επρόκειτο να γράψει ο ίδιος. Η συγγραφή του δοκιμίου αυτού χρονο­ λογείται στα 1925-1926, δηλαδή λίγο πριν αρχίσει να νράφει τη σειρά των «με­ γάλων κειμένων». Κι αυτό δεν είναι μια απλή σύμπτωση. Είχε αναμφίβολα αισθανθεί την ανάγκη, πιθανόν όχι συνει­ δητή ούτε ασυνείδητη, αλλά οργανική, θα λέγαμε μάλλον, να ανακεφαλαιώσει

X. Φ. Λάβκραφτ Ο κυνηγός του σκότους Εκδόσεις, Κάκτος

12&

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ό,τι είχε συμβεί στο χώρο της φανταστι­ κής λογοτεχνίας, πριν διαρρήξει τα όριά της και την οδηγήσει σε εντελώς πρωτό­ γνωρες κατευθύνσεις... Αυτό που εντυπωσιάζει ίσως εντονότερα κάποιον που διαβάζει για πρώτη φορά τις νουβέλες του Λάβκραφτ είναι οι αρχιτε­ κτονικές περιγραφές των έργων του Στην άβυσσο του χρόνου και Τα βουνά της τρέλας. Αυτά, περισσότερο απ' ό,τι άλ­ λα, ανοίγουν μπροοτά οτα μάτια μας έναν καινούργιο κόσμο. 0 ίδιος ο φόβος, όπως και κάθε ανθρώπινο συναίσθημα, εξαφανίζεται, και μένει μόνο η σαγήνη, που για πρώτη φορά απομονώνεται τόσο ξεκάθαρα. Ωστόσο, στα θεμέλια των θεόρατων κά­ στρων που επινόησε ο ΧΦΛ κρύβονται όντα εφιαλτικά. Το ξέρουμε, αλλά έχου­ με την τάοη να το ξεχνάμε. Όπως κάνουν κι οι ήρωές του, που βαδίζουν αλλοπαρμένοι προς ένα ολέθριο πεπρωμένο, μέ­ σα στην άδολη αισθητική τους έξαψη. Σε μια πρώτη ανάγνωση οι περιγραφές του είναι ιδιαίτερα ερεθιστικές, κατόπιν όμως μας αποθαρρύνουν να τις μετα­ φράσουμε με οποιοδήποτε τρόπο οπτικά (ζωγραφικά ή κινηματογραφικά). Εικόνες αναδύονται στη συνείδηση του αναγνώ­ στη, καμιά απ' αυτές όμως δεν είναι αρ­ κετά μεγαλειώδης, αρκετά εξωπραγματι­ κή, καμιά δεν φτάνει στο ύψος του ονεί­ ρου. Όσο για τη μετάφραοη αυτών των εικόνων στην αρχιτεκτονική, με την κυ­ ριολεκτική έννοια, κανείς δεν έχει μέχρι οήμερα επιχειρήσει κάτι τέτοιο. Θα τολμούσαμε να σκεφτούμε την περί­ πτωση ενός νέου που, ενθουσιασμένος από την ανάγνωση των έργων του Λάβ­ κραφτ, αρχίζει να σπουδάζει αρχιτεκτονι­ κή. Το πιθανότερο είναι να απογοητευθεί και να αποτύχει. Η άχαρη και πληκτική λειτουργικότητα της μοντέρνας αρχιτε­ κτονικής, η μανία της με τις απλές και λι­ τές φόρμες, με τη χρήση ψυχρών και

αδιάφορων υλικών, είναι πολύ χαρακτη­ ριστική για να είναι τυχαία. Και κανείς, τουλάχιστον για μερικές από τις επόμε­ νες γενιές, δεν προβλέπεται να χτίσει ξα­ νά τις παραμυθένιες δαντέλες του Ίρεμ... Η περιγραφή των Μεγάλων Παλαιών στα Βουνά της τρέλας έμεινε κλασική. Αν υπάρχει ένα ύφος που δεν θα περιμένα­ με να βρούμε μέσα στο φανταστικό αφή­ γημα είναι αυτό της ανατομικής περιγρα­ φής. Αν εξαιρέσουμε τον Λωτρεαμόν, που παραθέτει πληροφορίες από την εγκυκλοπαίδεια σχετικές με τη συμπερι­ φορά των ζώων, δύσκολα θα μπορούσα­ με να βρούμε, ως προς αυτό, κάποιον άλλο πρόδρομο του Λάβκραφτ. Κι είναι σίγουρο ότι αυτός ο τελευταίος δεν είχε ακούσει ποτέ για τα Άσματα του Μαλντορόρ. Φαίνεται ότι η επινόηση αυτή είναι εντελώς δική του: η χρήση του επιστη­ μονικού λεξιλογίου μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό διεγερτικό για την ποιητι­ κή φαντασία. Το εγκυκλοπαιδικό υλικό, με την ακρίβεια, τις εξαντλητικές λεπτο­ μέρειες και το πλούσιο θεωρητικό του υπόβαθρο, μπορεί να προκαλέσει παρα­ λήρημα και έκσταση. Στην όλη προσπάθειά του συμβάλλουν μάλιστα, εξαρχής, η αρχαιολογία και η λαογραφία. «Πρέπει να επανεξετάσουμε όλες τις γνώσεις μας, Γουίλμαρθ! Τούτες οι τοιχογραφίες είναι κατά επτά χιλιετίες προγενέστερες των αρχαιότερων σουμερικών νεκροπόλεων!» Κι ο ΧΦΛ πετυ­ χαίνει πάντα την εντύπωση που θέλει να δημιουργήσει, όταν αφήνει να γλιστρή­ σει μέσα στο κείμενό του μια αναφορά «σε κάποιες εξαιρετικό αποκρουστικές τελετουργίες ιθαγενών της Βόρειας Κα­ ρολίνας». Αυτό που εκπλήσσει όμως εί­ ναι ότι δεν αρκείται στις επιστήμες του ανθρώπου, αλλά καταπιάνεται και με τις πιο «αυστηρές», τις πιο θεωρητικές, αυ­

τές που εξ ορισμού είναι κάπως μακρύτερα από το λογοτεχνικό σύμπαν. Η Σκιά πάνω από το Ίννσμουθ, ίσως η πιο τρο­ μακτική του νουβέλα, στηρίζεται ολόκληρη στην ιδέα του «αηδιαστικού και σχεδόν ακατονόμαστου» γενετικού εκφυλι­ σμού... Αυτός θα εκδηλωθεί πρώτα στην υφή του δέρματος και στον τρόπο προ­ φοράς των φωνηέντων, κι ύστερα στη γενική μορφή του σώματος και στην ανα­ τομία του αναπνευστικού και κυκλοφορι­ κού συστήματος... Η εντρύφηση στις λε­ πτομέρειες και η λογική της δραματικής εξέλιξης προσδίδουν στην ανάγνωση κά­ τι πραγματικά τρομακτικό. Πρέπει να ση­ μειώσουμε ότι η γενετική δεν χρησιμο­ ποιείται εδώ μόνο επειδή διαθέτει μια υποβλητική ορολογία, αλλά κι επειδή ενισχύει τη θεωρητική σκευή του αφηγή­ ματος. Στο επόμενο στάδιο ο ΧΦΛ αντλεί ανεπι­ φύλακτα από τις ανεξερεύνητες ακόμη πηγές των μαθηματικών και των φυσικών επιστημών. Είναι ο πρώτος που προαισθάνθηκε τις ποιητικές ιδιότητες της το­ πολογίας, ο πρώτος που ένιωσε να δονείται από τις εργασίες του Γκαίντελ σχε­ τικά με τη μη τελειότητα των συστημά­ των της τυπικής λογικής. Χρειαζόταν κά­ ποιες αλλόκοτες αξιωματικές κατα­ σκευές, ακαθόριστα και αποτρεπτικά πε­ ρίπλοκες, έτσι ώστε να προετοιμάσει το έδαφος για τα ζοφερά όντα γύρω από τα οποία θα σχηματιζόταν ο Κύκλος του Κθούλου... ■

ΓΑποσπάσματα από το βιβλίο του Μισέλ Ουελμπέκ X. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον της ζωής, εναντίον του κό­ σμου, 1991, μετάφραση: Βασίλης Πατσογιάννης, που θα κυκλοφορήσει προσεχώς από τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 1 2 9

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

[

Στέφεν Κίνγκ*

το «όχι»

στην πραγματικότητα ε ένα πάθος κάθε άλλο παρά ακαδημαϊκό, ο Ουελμπέκ εκφέ­ ρει απόψεις που θα προκαλέσουν αντίλογο και θα δώσουν τροφή σε συζητήσεις. Κι εγώ προσωπικά αμφισβη­ τώ κάποιες απ' αυτές τις απόψεις. Είναι η ζωή γεμάτη πόνο και απογοήτευση; Πό­ νο; Ίσως, μόνο όμως σε κάποιες της στιγμές. Απογοήτευση; Πιθανόν, μόνο ό­ μως για κάποιους ανθρώπους. Είναι ανώ­ φελο να γράφει κανείς ρεαλιστικά μυθι­ στορήματα; 0 Τομ Γουλφ, με τις δυο χι­ λιάδες περίπου σελίδες πρόζας που έχει γράψει τα τελευταία δεκατέσσερα χρό­ νια, ίσως να διαφωνούσε. Η ανθρωπότη­ τα μπορεί πλέον να μας εμπνεύσει μόνο ένα χλιαρό ενδιαφέρον; Φίλτατε Ουελ­ μπέκ! Καθημερινά συναντώ τουλάχιστον εξήντα πρόσωπα· τα οαράντα απ' αυτά μου γεννούν την περιέργεια να τα ακο­ λουθήσω μέχρι το σπίτι τους για να δω πώς είναι η προσωπική τους ζωή. Είναι και κάποιες άλλες απόψεις (μια από τις πιο αμφισβητήσιμες είναι, βέβαια, ότι ο Λάβκραφτ δεν ενδιαφερό­ ταν για τη σεξουαλικότητα και απέρριπτε τον Φρόυντ), πρέπει όμως να τις προσπεράσουμε, γιατί αν ο πρόλο­ γος τούτος τραβήξει σε μά­ κρος θα καταπιεί το κύριο μέρος του βιβλίου. Πέρα απ' αυτά, κάτι που είναι όλο και δυσκολότερο, αν όχι αδύνα­ τον, να αμφισβητηθεί είναι η βασική άποψη του Ουελ­ μπέκ ότι ο Λάβκραφτ είναι ένας από τους σημαντικότε­ ρους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Και είναι φυσικό, αφού τα βιβλία του από δε­

Μ

130

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

καετία σε δεκαετία γνωρίζουν αλλεπάλ­ ληλες επανεκδόσεις και γίνονται αντικεί­ μενο μελέτης και διδασκαλίας στις Ηνω­ μένες Πολιτείες και αλλού. Και ίσως μά­ λιστα η λογοτεχνική σπουδαιότητα του Λάβκραφτ να είναι κάτι δευτερεύον σε σχέση με το εξής γεγονός (απόδειξη για το οποίο είναι και το πάθος του Μισέλ Ουελμπέκ): σε κάθε γενιά δεν τον προτι­ μούν μόνο οι ώριμοι αναγνώστες αλλά τον θεωρεί εξαιρετικά σημαντικό και ο πυρήνας εκείνος των συγγραφέων που γράφει τις παράδοξες και φανταστικές ιστορίες, χαρτογραφώντας έτσι τους βα­ θύτερους φόβους της γενιάς του. Δεν έχω κλίση προς την κοινωνιολογική ανά­ λυση της λογοτεχνίας, θαρρώ όμως ότι, σε κάθε γενιά η λογοτεχνία του παραδό­ ξου, που ανέκαθεν ήταν ξαδέρφη (και κάποτε δίδυμη αδελφή) της «συμβατι­ κής» λογοτεχνίας, μας δίνει σημαντικές πληροφορίες για την κοινωνία μέσα στην οποία γεννιέται. Αν εξετάσει κανείς αυτό με το οποίο τρόμαζε μια γενιά (τους εφιάλτες με τους οποίους είναι γεμάτο, θα λέγαμε, το μαξιλάρι ενός έθνους), βλέπει, εννιά στις δέκα φορές, να φωτί­ ζονται καθαρότερα οι αποφάσεις που ελήφθησαν, την περίοδο δημοσίευσης των έργων, σε άλλους τομείς, όπως στο δίκαιο, στην ηθική, στην οικονομία, αλλά ακόμη και στον στρατιωτικό τομέα. Ας αφήσουμε όμως κατά μέρος την ψυχο­ λογία και την κοινωνιολογία. Αυτές είναι, συνήθως, το ψωμοτύρι όσων μπαίνουν στο σπίτι της λογοτεχνίας ως κατάσκο­ ποι, εκείνων των πανεπιστημιακών της σειράς (πληθαίνουν από χρόνο σε χρόνο) που πιάνονται από μια τρίχα, μόνο και μόνο για να αποφύγουν την πλοκή, τη γλώσσα, τη φαντασία, ό,τι συνιστά, δη-

λαδή, to τρυφερό DNA κάθε μυθοπλα­ σίας. Κι αυτό επειδή νιώθουν άβολα όταν υπάρχει το ισχυρό εκείνο ενδεχόμενο να κάνουν μάθημα για πενήντα λεπτά χωρίς σχεδόν να κοιτάξουν τις σημειώ σεις τους: πράγμα σ τ' αλήθεια τρομακτικό -η ατμόσφαιρα άψυχη, τα βλέμματα των φοιτητών καρφωμένα πάνω τους... Όποιες κι αν είναι οι διαφωνίες μου με τον Μισέλ Ουελμπέκ σχετικά με κάποιες υποθέσεις και κάποια συμπεράσματά του, είμαι απόλυτα σύμφωνος με τη βα­ σική του θέση: τα βιβλία του Λάβκραφτ εναντιώνονται στον κόσμο και στη ζωή. Ως αναγνώστης και δημιουργός της λο­ γοτεχνίας του παραδόξου κατάλαβα αμέσως ότι ο Ουελμπέκ έγραψε κάτι που προσωπικά το αισθανόμουν εδώ και και­ ρό, αλλά δεν μπορούσα να το εκφράσω: η λογοτεχνία του παραδόξου, του τρο­ μακτικού και του υπερφυσικού απευθύνει ένα βροντερό ΟΧΙ στον κόσμο έτσι όπως είναι και στην πραγματικότητα έτσι όπως ο κόσμος αυτός τη θέλει να είναι. Κι ακό­ μη -ο Ουελμπέκ δεν το διατυπώνει έτσι, όλος ο θαυμασμός του για τον Λάβκραφτ όμως το δηλώνει, το διατρανώνει- όσο μεγαλύτερη είναι η φαντασία, τόσο ισχυ­ ρότερος είναι ο δεσμός μεταξύ αναγνώ­ στη και συγγραφέα, τόσο δυναμικότερο και πειστικότερο είναι τούτο το ΟΧΙ.

0 Ουελμπέκ δείχνει την τεχνική με την οποία εκφράζεται τούτο το κατηγορημα­ τικό «όχι» μέσω των τίτλων που δίνει στα κεφάλαια του βιβλίου του. Αν τους συ­ γκεντρώναμε εδώ, είμαστε σίγουροι ότι δεν θα αλλοιώναμε το νόημα που έχει το γενικότερο σχέδιό του: Αδράξτε το αφήγημα σαν να κάνατε μια εκθαμβωτική απόπειρα αυτοκτονίας, βροντοφωνάξτε το μεγάλο ΟΧΙ στη ζωή. Τότε θα δείτε έναν λαμπρό καθεδρικό ναό, και οι αισθήσεις σας, φορείς ανεί­ πωτων ακροτήτων, θα αποτυπώσουν ένα αυθεντικό παραλήρημα που θα χαθεί μέσα στην ανεκλάλητη αρχιτεκτονική

του χρόνου. Απαραίτη­ τες συμβουλές για επί­ δοξους συγγραφείς λο­ γοτεχνίας του παραδό­ ξου, αλλά και για όποιον πρωτοπαίρνει στα χέρια του Λάβκραφτ· χρήσιμο κλειδί (όπως και το δοκί­ μιο του Ουελμπέκ, απ' όπου το αντιγρά­ ψαμε) για να κατανοήσει κανείς τον τρό­ πο με τον οποίο δούλευε ο συγγραφέας μας. Όσο για το πώς πετύχαινε αυτό που πετύχαινε, είναι ένα μυστήριο που κανέ­ να βιβλίο, δοκίμιο ή πανεπιστημιακό σε­ μινάριο δεν θα μπορέσει ποτέ να εξιχνιά­ σει. Είναι κάτι που αφορά τον αναγνώστη και τον Λάβκραφτ που αυτός ανακαλύ­ πτει, τον Λάβκραφτ που ανοίγει τη φα­ ντασία του καθενός, με εκείνον τον σχοι­ νοτενή και διαπεραστικό του λόγο, έναν λόγο που νομίζεις ότι ουρλιάζει, πριν γί­ νει μουρμουρητό βαθιά μέσα στη νύχτα, όταν ο ύπνος δεν σε παίρνει και το φεγ­ γάρι σε κοιτά ψυχρά και εξεταστικά απ' το παράθυρό σου. ■ :Απόσπαμα από τον πρόλογο του Στέφεν Κίγνκ, στο βιβλίο του Μισέλ Ουελμπέκ X. Φ. Λάβκραφτ: Ενα­ ντίον της ζωής, εναντίον του κόσμου, μετάφραση: Βασίλης Πατσογιάννης, που θα κυκλοφορήσει προ­ σεχώς από τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας.

The Haunted Palace, 1962

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

131

α ι α β α ζ ω

[

]

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

Donald Tyson *

«Νεκρονομικόν -

οι περιπλανήσεις του ΑΠχαζρένι» Εισαγωγικό σημείωμα Από τον Ολάους Βόρμιους Έτος 1228 μ.Χ. Το έργο που είναι γνωστό ως Νεκρονομι­ κόν στους Έλληνες και στη λατινική γλώσσα γράφεται Nekronomicon, είναι πλέον τόσο ακριβό και δυσεύρετο ώστε η μετάφρασή του στα λατινικά δεν θα ήταν καθόλου μικρό εγχείρημα. Ασφα­ λώς, δεν προσφέρει κάτι που να μορφώ­ νει το μυαλό ή να διαπλάθει το ήθος, επειδή το περιεχόμενό του ξεπερνά σε διαβολικότητα όλα τα άλλα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει στον χριστιανικό κόσμο. Αξίζει να σωθεί μόνο για το λόγο ότι εμπεριέχει μια μυστική σοφία η οποία σίγουρα θα χαθεί όταν το βιβλίο πέσει στην πυρά της λογοκρισίας, όπως φαίνε­ ται πως είναι το πιο πιθανό να συμβεί στα λιγοστά αντίτυπα της ελληνικής του με­ τάφρασης που υπάρχουν ----ακόμη, μαζί με εκείνα που κυκλοφορούν σε ετού-

πο σ τη ρ ιζ ο υ ν πως το κ α τα ρ α ­ μένο αυτό βιβλίο είναι ^ γραμμένο από τον ίδιο το Σα­ τανά.

132

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Τον αληθινό συγγραφέα του κειμένου θα αφήσω να τον αποκαλύψει ο γραφέας Θεόδωρος Φιλέτας, ο επονομαζόμενος Σοφός, στην εισαγωγή του ελληνικού χειρογράφου, το οποίο και αποτέλεσε την πηγή αυτής εδώ της μετάφρασης. Στις παρακάτω σειρές σκοπό έχω να ανα­ λύσω τη φύση του βιβλίου και να διηγηθώ τις ατυχείς συγκυρίες οι οποίες οδή­ γησαν στο θάνατο του άξιου Φιλέτα. Ο θάνατος αυτός είναι από μόνος του αρ­ κετή προειδοποίηση στους τυχάρπαστους, επειδή το έργο είναι κατάλληλο μόνο για τις πιο βαθιές διάνοιες που έχουν παντρευτεί τον Ιησού Χριστό και το Άγιο Πνεύμα, και θα διαφθείρουν όλους όσοι προσπαθήσουν να χρησιμο­ ποιήσουν την πανάρχαια γνώση που εμπεριέχει για ποταπούς σκοπούς. Είναι ένα ξίφος φαρμακωμένο με στρύχνο, το οποίο κόβει το χέρι που προσπαθεί να το κρατήσει, αλλά κάποιος με θεϊκό σκοπό και λεπτό άγγιγμα μπορεί να το πάρει στην αγκαλιά του σαν κοιμισμένο φίδι, δίχως να δεχθεί το φαρμάκι του. Μόνο κάποιος ο οποίος δεν νιώθει καμιά αγάπη γι' αυτό μπορεί να το χρησιμοποιήσει με κατάλληλο τρόπο. Η πραγματική έννοια του τίτλου αυτού του έργου συχνά παρεξηγείται και παρανοείται από εκείνους που αγνοούν την ελληνική καταγωγή του. Προέρχεται από τη λέξη νεκρός και τη λέξη νόμος, και έτσι Νεκρονομικόν σημαίνει «αποκάλυψη των νόμων των νεκρών» και εννοεί τη χρησιμοποίηση των νεκρών μέσα από τη μαγεία των πτωμάτων, η οποία φέρει το κοινό όνομα νεκρομαντεία. Οι συνήθειες των νεκρών και τα μυστικά ζητήματα που γνωρίζουν μόνο αυτοί και όσοι έχουν δο­ σοληψίες μαζί τους αποκαλύπτονται σε

/ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΙ τέτοια έκταοη όση δεν θα βρει κανείς σε οποιοδήποτε άλλο βιβλίο. Μέσα στις σελίδες του βρίσκονται ανα­ φορές σε ζωντανά πλάσματα πέρα από τις υψηλότερες σφαίρες, σε χαμένες πό­ λεις και σε άλλα μέρη που έχουν πια ξεχαστεί από την ανθρωπότητα. Ακόμα πιο επικίνδυνη, όμως, είναι η μέθοδος για να καλείς τις ψυχές των νεκρών πίσω στα θνητά κορμιά τους και να τους αποσπάς με τη βοήθεια βασανιστηρίων μυστικά κρυμμένα στις ρίζες του κόσμου, σε σκο­ τεινές σπηλιές και στα βάθη των θαλασ­ σών. Υπάρχουν επίσης οδηγίες για να δί­ νεις σε άψυχα πράγματα μια επίφαση ζωής, πράγματα τα οποία καλύτερα να μην πλαστούν, μα έτσι και πλαστούν δεν μπορούν να ξεκαμωθούν. Όλοι αυτοί οι λόγοι θα ήταν υπεραρκετοί για να κατα­ δικάσει κανείς αυτό το βιβλίο στην πιο μεγάλη πυρά, αν δεν υπήρχαν πανίσχυ­ ρες οντότητες που κατοικούν ανάμεσα στα αστέρια, απειλώντας την ίδια τη συ­ νέχιση της φυλής μας, και οι οποίες μπο­ ρούν μέχρις ενός βαθμού να ελεγχθούν από τις διδασκαλίες που εμπεριέχονται σε αυτό το διαβολικό έργο. Έτσι, ανάμε­ σα στις μηχανορραφίες του Σατανά, βρί­ σκουμε τα εργαλεία που θα μας σώσουν την τρομερή εκείνη ημέρα -η οποία, με τη χάρη του Κυρίου μας, δεν πρόκειται να έρθει ποτέ- κατά την οποία τα αστέ­ ρια θα βρεθούν στη σωστή θέση και οι πύλες θα ανοίξουν. Για να ξαναγυρίσουμε στον επιμελέστα­ το και πολυμαθέστατο Θεόδωρο, αυτός ολοκλήρωσε την ελληνική μετάφραση του βιβλίου στην Κωνσταντινούπολη, επειδή θα πρέπει να γνωρίζετε πως όλα τα αρχαιότερα αντίτυπα ήταν γραμμένα στη γλώσσα του Μωάμεθ, και ο τίτλος δεν ήταν Νεκρονομικόν μα Αή Αζίφ, μια λέξη που υποτίθεται πως σημαίνει σε αυ­ τή τη γλώσσα τον ήχο των εντόμων της νύχτας, αν και στην κοινή γλώσσα υπο­ νοεί τα ουρλιαχτό των δαιμόνων, μιας

και οι αιρετικοί νομάδες θεωρούν τους ήχους της ερήμου κατά τη διάρκεια της νύχτας ως δαιμονικές φωνές. Βέ­ βαια, ο Θεόδωρος δίνει μια διαφορετική ερμη­ νεία στη μετάφρασή του από τα αραβικά, μα αυτό θα σας αφήσω να το ανακαλύψετε με τα δικά σας μάτια.

0 Θεόδωρος, ο Σοφός, όπως ονομαζό­ ταν, εξαιτίας της αφοσίωσής του στην αρχαία γνώση, μας λέει πως έκανε τη με­ τάφραση του έργου από το μοναδικό αραβικό χειρόγραφο που είχε γλυτώσει από τα σκουλήκια. Στα δικά μου χέρια ήρθε σε πολύ πιο πλούσια μορφή, επει­ δή είχα την καλή τύχη να ξεφυλλίσω στη διάρκεια της ζωής μου τρία διαφορετικά χειρόγραφα της ελληνικής μετάφρασης. Στο αυθεντικότερο από αυτά έκανα ένα δικό μου αντίγραφο, το οποίο συνέκρινα σε κάθε του λεπτομέρεια με το πρωτό­ τυπο, και στη συνέχεια, με τη βοήθειά του, έκανα με κάθε φροντίδα αυτή τη λατινική μετάφραση. Σε όσους διαβάζετε αυτά τα λόγια ορκίζομαι πως κανένα ση­ μείο του αρχικού κειμένου δεν περικόπη­ κε, ούτε και οτιδήποτε προστέθηκε για λόγους εντυπωσιασμού. Το λέω αυτό επειδή συμβαίνει συχνά οι αντιγράφεις να μην αρκούνται σε αυτό που κάνουν, αλλά να θέλουν να σχολιάζουν το αρχικό έργο, και για το λόγο αυτό πολλά αντί­ γραφα του βιβλίου έχουν παραφθαρεί από λόγια ατόμων άγνωστων στον συγ­ γραφέα. Οι φήμες που διαδόθηκαν στην Κωνστα­ ντινούπολη σχετικά με τη φύση αυτού του βιβλίου, το οποίο δεν είχε εμφανι­ στεί ποτέ στο χριστιανικό κόσμο πριν από τη μετάφρασή του στα ελληνικά, ήταν τόσες πολλές ώστε προκάλεσαν την αγανάκτηση του κλήρου και των λαϊκών απέναντι στον άξιο Θεόδωρο. Έτσι, αυ­ τός αναγκάστηκε να σταθεί στα σκαλιά

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

133

[ ΑΔ ΙΦΑ IΒ ΕΑ ΡΖ ΩΩ

Μ

της Μεγάλης Εκκλησίας και να αποκηρύξει το έργο των ίδιων του των χεριών ως διαβολικό, ικετεύοντας δημόσια συγχώρεση από το Χριστό για τα αμαρτήματά του, ενώ στη συνέχεια έκαψε τις περγα­ μηνές με τη μετάφρασή του. Αυτή η ενέργειά του καταπράυνε το λαό της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος έπαψε να ζητά τη θανάτωσή του. Ωστόσο, το βι­ βλίο δεν χάθηκε, επειδή είχαν γίνει και άλλα αντίγραφα, και αυτά εξαπλώθηκαν στο εξωτερικό και πολλαπλασιάστηκαν από πολυάριθμες πένες, μια και το πά­ θος για την κατοχή ενός τόσο σπάνιου και παράξενου έργου ήταν τεράστιο και συνεχίζει μέχρι σήμερα, παρόλο το κακό που μπορεί να προκαλέσει στην ψυχή. Η τύχη του Θεόδωρου είναι γνωστή

-έχασε την περιουσία και τα κτήματά του, απώλεσε την εύνοια της αυτοκρατορικής αυλής, είδε τη γυναίκα και τους τρεις γιους του να χάνονται από το λοιμό μέσα σε μία και μόνο χρονιά, και ο ίδιος κόλλησε το φοβερό βάσανο της ψείρας. Οι ευλαβείς εκκλησιαστικοί γραφείς θεω­ ρούν πως όλα αυτά ήταν η τιμωρία του, επειδή με το να μεταφράσει το Νεκρονο­ μικόν στην ελληνική γλώσσα εγκατέλειψε το Θεό και τους αγγέλους του, και ισχυρίζονται πως δεν βρήκε ούτε μια μέ­ ρα αναπαμό εξαιτίας του μεγάλου κακού που προκαλεί το βιβλίο αυτό στις ψυχές των αμαρτωλών. Μονάχα οι ευσεβείς μπορούν να το διαβάσουν και να παρα­ μείνουν ακέραιοι στο πνεύμα και στο σώ­ μα.

Σχετικά με το βίο του Αμπντούλ Αλχαζρέντ Υπό Θεόδωρου Φιλέτα σωτήριον έτος 950 μ.Χ.

Αμπτούλ Αλχαζρέντ Νεκρονομικόν Εκδόσεις, Κάκτος

134

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Ο δημιουργός αυτού του βιβλίου, στο οποίο δίνω τον ελληνικό τίτλο Νεκρονο­ μικόν. ως πιο κατάλληλο για το περιεχό­ μενό του από τον αρχικό, γεννήθηκε σε ένα ταπεινό σπίτι στην πόλη της Ιανα'ά, στη χώρα της Υεμένης. Το οικογενειακό του όνομα έχει χαθεί, μα είναι γνωστός σε όλο τον κόσμο με τον τίτλο Αμπντούλ Αλχαζρέντ, που στην αραβική γλώσσα σημαίνει Υπηρέτης του Καταβροχθιστή. Δεν είναι καν γνωστή η χρονολογία της γέννησής του, αν και ο θάνατός του λέ­ γεται πως έλαβε χώρα το σωτήριο έτος 738, ενώ βρισκόταν σε βαθιά γεράματα. Στα νιάτα του απόκτησε μεγάλη φήμη, τόσο ως πιστός ακόλουθος των διδασκα­ λιών του προφήτη Μωάμεθ όσο και για την ποιητική του δεινότητα. Λέγεται πως είχε αρρενωπό πρόσωπο, με αφύσικα λευκό δέρμα και πράσινα μάτια, γεγονός

που προκάλεσε απορίες κατά τη γέννησή του, αφού ο πατέρας του ήταν μελαχρι­ νός και είχε μαύρα μάτια. Ο κόσμος έλε­ γε πως η μητέρα του είχε πλαγιάσει με ένα τζίνι καθώς διέσχιζε με καραβάνι την έρημο για να πάει να παντρευτεί, μα η εξαιρετικά ευλαβής συμπεριφορά της διέψευδε αυτή τη φήμη. Ο Αλχαζρέντ διέθε­ τε κορμί ψηλό και στητό, με χάρη στην κί­ νησή του που έμοιαζε με αυτήν ενός τέ­ λειου αλόγου. Όμως το πιο αξιοθαύμαστο χαρακτηριστικό του ήταν η φωνή του. Όταν απάγγελνε τους λόγους του Προφή­ τη, ακόμα και τα πουλιά σταματούσαν το κελάηδημά τους για να τον ακούσουν, ενώ οι αλεπούδες της ερήμου έβγαιναν από τα λαγούμια τους και κάθονταν στις κορυφές των αμμόλοφων για να ακού­ σουν τις διδασκαλίες του Θεού. Μαθαίνοντας πως υπήρχε ένα τέτοιο παιδί-θαύμα μέσα στα όρια του βασιλείου του, ο ηγεμόνας της Υεμένης κάλεσε τον Αλχαζρέντ στην αυλή του όταν το αγόρι ήταν δώδεκα χρόνων. Γοητεύτηκε τόσο από την ομορφιά του, ώστε πρότεινε στον πατέρα του Αλχαζρέντ να κρατήσει το παιδί μαζί του ώστε να το εκπαιδεύ­ σουν οι ίδιοι δάσκαλοι που δίδασκαν και τους δικούς του γιους. Με αυτόν τον τρόπο, ο Αλχαζρέντ μεγάλωσε σαν πρί­ γκιπας της βασιλικής αυλής, και είχε τον ίδιο το βασιλιά ως δεύτερο πατέρα του. Το μόνο αντάλλαγμα που περίμεναν από αυτόν ήταν η σύνθεση ποιητικών στίχων, τους οποίους τραγουδούσε για να δια­ σκεδάζουν ο βασιλιάς και οι αυλικοίτου. Στα δεκαοκτώ του χρόνια ο Αλχαζρέντ ερωτεύτηκε μια από τις κόρες του βασι­ λιά. Αν είχε συγκροτήσει το πάθος του, ήταν πιθανόν ο βασιλιάς τελικά να δεχό­ ταν να την παντρέψει με τον νεαρό. Όμως ο έρωτας δεν γνωρίζει όρια στην απερίσκεπτη πορεία του, κι έτσι ο Αλχαζ­ ρέντ διακόρευσε την κοπέλα, η οποία και έμεινε έγκυος. Η αποκάλυψη της σχέσης τους εξόργισε το βασιλιά, ο οποίος διέ­

ταξε να στραγγαλίσουν το βρέφος μόλις γεννή­ θηκε. Για την άνομη πράξη του, ο ποιητής τι­ μωρήθηκε με ακρωτη­ ριασμό. Του έκοψαν το ανδρικό του μέλος, τη μύτη και τ' αυτιά, και ση­ μάδεψαν τα μάγουλά του με πυρωμένο σίδερο. Ο Αλχαζρέντ υποχρεώθηκε να δει τον ανόσιο καρπό της ένωσής του με την πριγκίπισσα να ψήνεται πάνω στα κάρβουνα, περασμένο σε σούβλα, και στη συνέχεια εξαναγκάστηκε να φάει μέ­ ρος από τη σάρκα του νεκρού μωρού. Μετά, ο βασιλιάς προσέλαβε νομάδες της ερήμου για να τον μεταφέρουν ανα­ τολικά, στα βάθη της Ρομπά ελ Καλιγιέχ, του Κενού Χώρου, όπως ήταν γνωστός στους αρχαίους, και να τον αφήσουν εκεί χωρίς νερό για να πεθάνει. Η δοκιμασία αυτή στέρησε από τον Αλ­ χαζρέντ τα λογικά του. 0 βασιλιάς έδωσε διαταγή ώστε όλοι όσοι θα διέσχιζαν την έρημο να τον αποφεύγουν και να του αρνούνται κάθε βοήθεια, περιμένοντας πως σύντομα θα πέθαινε, μα εκείνος κρατήθη­ κε στην άθλια ζωή του. Για ένα απροσδιό­ ριστο χρονικό διάστημα περιπλανιόταν μέσα στην έρημο, έχοντας σκορπιούς και όρνεα για συντρόφους του κατά τη διάρ­ κεια της μέρας, τους δαίμονες που κατοι­ κούν στις άγονες και μισητές εκείνες πε­ ριοχές κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αυτά τα πνεύματα του σκοταδιού τον δίδαξαν την τέχνη της νεκρομαντείας και τον οδή­ γησαν σε ξεχασμένες σπηλιές και πηγάδια που καταλήγουν βαθιά κάτω από την επι­ φάνεια της γης. Αποκήρυξε την πίστη του και άρχισε να λατρεύει προκατακλυσμιαί­ ους τιτάνες τους οποίους λάτρευαν και τα πνεύματα της ερήμου που ήταν οδηγοί και δάσκαλοί του. Ξεκίνησε το τρελό εγχείρημα της αποκα­ τάστασης των ακρωτηριασμένων μελών του σώματός του, έτσι ώστε να επιστρέ-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

135

δ ι α β α ζ ω ] Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

[

ψει στην Υεμένη θριαμβευτής και να πά­ ρει την πριγκίπισσα για γυναίκα του. Με τη βοήθεια της μαγείας άλλαξε το πρό­ σωπό του ώστε να δείχνει φυσιολογικό, και ύοτερα εγκατέλειψε την έρημο και περιπλανήθηκε στον κόσμο αναζητώντας την αρχαία σοφία. Στη Γκίζα, στη χώρα της Αιγύπτου, έμαθε από μια μυστική σέχτα ειδωλολατρών ιερέων με ξυρισμένα κεφάλια τον τρόπο για να επαναφέρει πτώματα στη ζωή και να τα διατάζει να εκτελούν τις εντολές του. Στη Χαλδαία τελειοποίησε τις γνώσεις του πάνω στην αστρολογία. Από τους Εβραίους της Αλε­ ξάνδρειας διδάχθηκε ξεχασμένες γλώσ­ σες και τη χρήση της φωνής για την εκ­ φορά βαρβαρικών λέξεων επίκλησης, επειδή, παρόλο που η μοχθηρία του βα­ σιλιά τού είχε κλέψει όλες τις άλλες χά­ ρες του, η ομορφιά και η δύναμη της φωνής του παρέμενε ακόμα. Αφού περιπλανύθηκε οτύ μήκη και στα πλάτη του κόσμου, αναζητώντας κάποια μαγεία που θα επανέφερε τον ανδρισμό του, με βαριά καρδιά αναγκάστηκε να αποδεχθεί την ειδεχθή κατάστασή του, μια και αυτή δεν μπορούοε να διορθωθεί με κανένα φίλτρο, ξόρκι ή αντικείμενο δύναμης από όσα είχε καταφέρει να ανα­ καλύψει στη διάρκεια των ταξιδιών του. Από τα μέσα μέχρι το τέλος της ζωής του, ο Αλχαζρέντ έζησε μέσα στα τείχη της Δαμασκού με μεγάλη πολυτέλεια, κάνοντας απρόσκοπτα τα νεκρομαντικά του πειράματα, αν και όλοι οι κάτοικοι της πόλης τον θεωρούσαν ως διαβολικό μάγο, τον σιχαίνονταν και τον απέφευ­ γαν. Κ Στη διάρκεια της παραμονής του στη Δα­ μασκό συνέθεσε το έργο στο οποίο, μέ­ σα σε έναν παροξυομό σαρκαστικής πα­ ραφροσύνης, ονόμασε Αλ Αζίφ, το τερέ­ τισμα των εντόμων ή, κατά μια άλλη ερ­ μηνεία, το βόμβο των σκαθαριών. Ωστό­ σο, εξαιτίας του περιεχομένου του, το βι­ βλίο έγινε γνωστό ως Ουρλιαχτό των

130

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Δαιμόνων, αφού ο κοινός λαός του μέ­ ρους εκείνου θεωρεί τους νυχτερινούς ήχους της ερήμου ως κραυγές πνευμά­ των. Το έργο ολοκληρώθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας του στη Δαμασκό, γύρω στο σωτήριο έτος 730.

0 τρόπος του θανάτου του είναι περίερ­ γος, και δύσκολο να γίνει πιστευτός, αν και δεν είναι λιγότερο απίστευτος από την ιστορία της ζωής του. Λέγεται πως κάποια μέρα, ενώ αγόραζε κρασί στην πλατεία της αγοράς, ο Αλχαζρέντ αρπά­ χτηκε από, κάποιο αόρατο πλάσμα τερά­ στιου μεγέθους και δύναμης και σηκώθη­ κε στον αέρα. Το κεφάλι, τα χέρια και τα πόδια του αποκολλήθηκαν από το κορμί του και καταβροχθίστηκαν, έτσι ώστε όλο το σώμα του χάθηκε κομμάτι-κομμάτι, αφήνοντας μόνο λεκέδες αίματος πά­ νω στην άμμο. Η σάρκα του έγινε η ύστα­ τη προσφορά του στους σκοτεινούς θεούς που λάτρευε. Αποδίδοντας το έργο του στα ελληνικά, παρέμεινα πιστός στα λόγια του Αλχαζ­ ρέντ. Το εγχείρημα ήταν δύσκολο, επει­ δή σε κάποια σημεία το νόημα είναι ασα­ φές, ακόμα και όταν οι ίδιες οι λέξεις μοιάζουν ξεκάθαρες, και δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα αν αυτό οφείλεται στην παρατεταμένη τρέλα του συγγρα­ φέα ή στην περίεργη φύση των θεμάτων που αναλύει. Αρκεί να πω πως, μετά από προσεκτική μελέτη, ικανοποιητικό μέρος του έργου του μπορεί να γίνει κατανοητό και να εφοδιάσει τον αναζητητή της κρυμμένης σοφίας με γνώσεις που να του είναι αρκετές για μια ολόκληρη ζωή... ■

:Απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Donald Tyson Νεκρονομικόν - Οι περιπλανήσεις του Αλχαζρέη, 2006, μετάφραση: θωμάς Μαστακούρης, που θα κυ­ κλοφορήσει προσεχώς από τις εκδόσεις Αίολος.

/ΠΙΣΤΕΥΩ/ Δημήτρης Παναγιωτάτος

Ο X. Φ. Λάβκραφτ

οιον κινηματογράφο τέχνη του κινηματογράφου δεν φάνηκε γενναιόδωρη απέναντι στο έργο του X. Φ. Λάβκραφτ. Σε αντίθεση με τον έτερο μεγάλο κλασικό της φανταστικής λογοτεχνίας, τον Έντγκαρ Άλαν Πόε -που ο κινηματογρά­ φος τίμησε με το παραπάνω, ήδη από την εποχή του βωβού- ο Λάβκραφτ δεν θεωρήθηκε ιδιαίτερα ελκυστικός για τη μεταφορά του στην οθόνη. Συνοψίζω εδώ τους δύο βασικούς λό­ γους: 1) Το έργο του Λάβκραφτ κρίθηκε «απρό­ σιτο» και, μοιραία, «όχι αρκετά εμπορικό» από τα μεγάλα οτούντιο του Χόλιγουντ. Οι φανταστικές πόλεις του, τα μυθικά τέ­ ρατα, οι «εκτός τόπου και χρόνου» ιστο­ ρίες του αποδείχθηκαν πιο «ακραίες» για τα γούστα των παραγωγών από τις ιστο­ ρίες του Πόε, για παράδειγμα. Πράγματι ο Πόε, ακόμα και στις περιγραφές παρω­ χημένων εποχών και μακρινών χωρών, είναι πολύ πιο ρεαλιστικός και οικείος.

2) Κατά συνέπεια, το έργο του Λάβκραφτ θεωρήθηκε «δύοκολο» για να μεταφερ­ θεί σε εικόνες, σε μια εποχή μάλιστα που η ψηφιακή τεχνολογία ήταν ακόμα πα­ ντελώς άγνωστη. Αλλά «δύοκολο» για τις μεγάλες εταιρείες παραγωγής σήμαινε αυτόματα «ακριβό». Υψηλό κοστολόγιο, αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις, ειδικά εφέ -για ένα αποτέλεσμα αμφίβολο, τό­ σο καλλιτεχνικά όσο και εμπορικά: αυτά τα δεδομένα εμπόδισαν για πολλά χρό­ νια την είσοδο του Λάβκραφτ στο χώρο του σινεμά. Έπρεπε να περάσουν τρεις περίπου δε­ καετίες από το θάνατό του για να επιχειρηθεί η πρώτη μεταφορά έργου του στον κινηματογράφο, το 1963. Όχι από μεγάλη εταιρεία αλλά από τη «μεγαλύ-

Η

τερη από τις μικρές», την περιβόητη American International, ειδικευμέ­ νη σε χαμηλού κόστους παραγωγές. Ευ­ τυχώς που υπάρχουν πάντα οι τολμηροί στο χώρο του σινεμά, που ξέρουν να εξι­ σορροπούν την έλλειψη χρημάτων με τη φαντασία και την τόλμη. Έτσι μικρές εταιρείες γύρισαν αριστουργηματικά φιλ­ μ νουάρ, θρίλερ ή ταινίες του φανταστι­ κού -είδη που οι μεγάλες εταιρείες ανέ­ καθεν αντιμετώπιζαν με φόβο και περι­ φρόνηση. Στις αρχές της δεκαετίας του '60, λοιπόν, ο πρωτοπόρος σκηνοθέτης Ρότζερ Κόρμαν σκέφτηκε να εντάξει στη σειρά των έργων του Πόε που μετέφερε με μεγάλη επι­ τυχία στον κι­ νηματογράφ ο -σειρά που σή­ μερα θεωρεί­ HERBERT WEST HAS A VERY GOOD HEAD ON HIS SHOULDERS...

ANDANOTHERONEINAOISHONHISDESK ται κλασική-

i P e / 1 ηimator

και ένα έργο του Λάβκραφτ. Με «δόλωμα» το όνομα του Πόε, θα έπειθε ευ κ ο λό τερ α τους παραγω­ γούς της μι­ κρής American In te rn a tio n a l να ποντάρουν σ ' ένα συγγρα­ φέα που μπο­ ρεί να μην τους έλεγε τίποτα αλλά δεν τους «χάλαγε» κιό-

Re-Animator Ταινία εμπνευσμένη από μυθιστόρημα του X. Φ. Λάβκραφτ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

137

δ ι α β α ζ ω ] . Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

λας. Δεν είχαν να ρισκάρουν οικονομικά. Η ταινία αυτή -η καλύτερη σ' ολόκληρη τη φιλμογραφία του Λάβκραφτ- ήταν Το παλάτι του τρόμου (The Haunted Palace, 1963). Δανειζόταν τον τίτλο της από το ομώνυμο ποίημα του Πόε «Το στοιχειωμ^νο παλάτι», αλλά στην ουσία επρόκειτο για τη διασκευή του μυθιστορήματος του Λάβκραφτ Η περίπτωση του Τσαρλς Ντέξτερ Γουόρντ. Καταπληκτική ταινία, σε σενάριο Τσαρλς Μπόμοντ, υπέροχα σκηνικά και απίστευτη εικαστική ομορ­ φιά, φτιαγμένη με λίγα χρήματα αλλά πολύ ταλέντο και δημιουργικότητα.

0 δρόμος είχε ανοίξει. Δύο ακόμα αξιό­ λογες ταινίες θα γυριστούν την ίδια δε­ καετία, από την ίδια εταιρεία: η πρώτη (Die, Monster, Die, 1965), που βασίζεται στο έργο Το χρώμα από το διάστημα, δεν προβλήθηκε ποτέ στην Ελλάδα. Η δεύτε­ ρη (Dunwich Horror, 1969), βασισμένη στο μυθιστόρημα Ο τρόμος του Ντάνγουιτς, προβλή­ θηκε με τον τί­ τλο Ο θάνατος γεννιέται. Και τις δύο ταινίες σκη­ νοθέτησε ο Ντάνιελ Χάλερ. Η «χρυσή» αυτή δεκαετία για τον Λάβκραφτ θα κλείσει με την αγγλική παρα­ γωγή Το οπίτι των ζωντανών νεκρών (The Shuttered Room, 1967), του Ντέιβιντ Γκριν, βασισμέ­ νη στην ομώνυ­ μη νουβέλα των Ντέρλεθ - ΛάβΤαινία εμπνευσμένη από διήγημα του χ. φ. Λάβκραφτ

138

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΙ 2007

κραφτ ΤΟ οφαλιστό δωμάτιο.

Πρόκειται για μια καταπληκτική διασκευή, στην οποία, παρόλο που το ανορθολογικό ερμηνεύεται ορθολογικά, διατηρείται ακέραιο το «λαβκραφτικό» πνεύμα. Ύστερα οιωπή. Θα χρειαστεί να φτάσου­ με στο 1985 για να παρουσιαστεί στην αγορά των Καννών μια χαμηλού κόστους παραγωγή του Μπράιαν Γιούζνα με τίτλο Ζωντανός νεκρός (Re-animator), σε σκη­ νοθεσία Στιούαρτ Γκόρντον, από το ομώ­ νυμο διήγημα Χέρμπερτ Γουέστ: ο αναζωογονητής. Εμπορικός θρίαμβος για μια ταινία που δίκαια έγινε cult στο πέρασμα του χρόνου και ενθάρρυνε αμέσως το γύρισμα της επόμενης (From Beyond) το 1986, πάλι από το δίδυμο Γιούζνα-Γκόρντον, με βάση το ομώνυμο διήγημα Από το Υπερπέραν.

0 Λάβκραφτ είχε αρχίσει πλέον να γίνεται «μόδα». Από τη δεκαετία του '90 και μέ­ χρι σήμερα πολλές ταινίες γυρίστηκαν βασισμένες στο όνομά του (όπως άλλο­ τε γινόταν κατά κόρον με τον Πόε). Άλ­ λες από αυτές αποτελούν διασκευές έρ­ γων του (αρκετά ελεύθερες), άλλες πά­ λι δεν έχουν καμιά οχέση με τα έργα του! Ποιος θα πίστευε ότι θα ερχόταν κάποτε μια μέρα που και μόνο το όνομα «Λάβ­ κραφτ» θα ήταν αρκετό για να πείσει κά­ ποιους παραγωγούς να αναλάβουν το ρί­ σκο μιας ταινίας! Από τις ταινίες των τελευταίων 20 χρό­ νων, αναφέρω τις Unnamable I (1988) και Unnamable II (1993), βασισμένες στο ομώνυμο έργο Το ακατονόμαστο, Necronomicon (1994), σπονδυλωτή ται­ νία με τρεις ιστορίες απλώς εμπνευσμέ­ νες από τον Λάβκραφτ, και The Lurking Fear (1994), που βασίζεται στο ομώνυμο Ο φόβος ενεδρεύει. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει σε τρεις σαφώς πιο ενδιαφέρουσες ταινίες.

Dagon (2001), του Στιούαρτ Γκόρντον, από το ομώνυμο διήγημα, The Call of Cthulhu (2005), του Αντριου Λέμαν, από Το κάλεσμα του Κθούλου, The Dreams In

the Witch-House (2006), τηλεοπτική πα­ ραγωγή σε σκηνοθεσία Στιούαρτ Γκόρντον, βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα Τα όνειρα στο σπίτι της μάγισσας. Έχει ήδη αναγγελθεί η διασκευή της νου­ βέλας Στα βουνά της τρέλας από τον σκη­ νοθέτη Γκουλιέλμο Ντελ Τόρο, που τα τ ε­ λευταία χρόνια μας χάρισε τα αριστουργηματικά Η ραχοκοκαλιά του διαβόλου και 0 λαβύρινθος του Πάνα. Επιτέλους, μια μεγάλη, φιλόδοξη παραγωγή για ένα έρνο που δίκαια θεωρείται αντάξια συνέχεια του μυθιστορήματος του Πόε Η αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ. Συμπερασματικά, ο Λάβκραφτ άργησε να

μπει στον χώρο του κι­ νηματογράφου (δεκαε­ τία του '60), ξεχάστηκε στη συνέχεια για δεκα­ πέντε χρόνια, για να εδραιωθεί τη δεκαετία του '80, προκαλώντας μέχρι σήμερα ένα ολο­ ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον, Ο Λάβκραφτ δικαιώθηκε τελικά «μετά θάνατον», όπως έγινε και με το συγγραφικό του έργο. Κάλ­ λιο αργά παρά ποτέ, θα πείτε. Συμφωνώ, ιδίως όταν πρόκειται για καλλιτέχνες πολύ μπροστά από την εποχή τους: αυτή είναι, συνήθως, η «μοίρα» τους. ■

Βιβλιογραφία

για τον X. Φ. Λάβκραφτ Η Μυθολογία Κθούλου, με τη θεματική και τα σύμβολά της, δημιούργημα της διορα­ τικής φαντασίας του X. Φ. Λάβκραφτ, συνιστά έναν ιδιαίτερο κλάδο στο σώμα της φα­ νταστικής λογοτεχνίας. Επιβεβαιώνει έτσι την εύστοχη παρατήρηση του Μισέλ Ουελμπέκ ότι, αναφερόμενοι σε αυτήν, «μπορούμε να μιλάμε για ιδρυτικό μύθο». 0 αριθ­ μός των βιβλίων, μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων, που οι συγγραφείς τους έχουν εμπνευστεί από αυτόν ξεπερνά τις 2.000. Δεν αποκλείεται μάλιστα να είναι πο­ λύ μεγαλύτερος. Ανάμεσά τους, εκτός από τις αναπόφευκτες μιμήσεις, βρίσκονται πάρα πολλά, όχι απλώς ενδιαφέροντα ή καλά αλλά και πολύ σπουδαία. Ο κατάλογος που συνέταξε ο Παναγιώτης Σκάγιαννης, χάριν του αφιερώματος, είναι μόνο ένα χαρακτηριστικό δείγμα του εν λόγω κλάδου.

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Frank Belknap Long, «The Horror from the Hills» (Η φρίκη από τους λόφους), weird Tales, 1931.

Clark Ashton Smith, «The Return of the Sorcerer» (Η επιστροφή του μάγου). Strange Tales September 1931.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

13S>

δ

ι

, Α Φ

α

β α ζ ω ] I Ε Ρ Ω Μ

Robert Ε. Howard, «The Children of the Night» (To παιδιά της νύχτος), Weird Tales, AprilMay 1931.

Donald Wandrei, «The Fire Vampires» (Τα βαμπίρ ιης φωτιάς), Weird Tales February 1933.

Robert Bloch, «The Shambler from the Stars», Weird Tales September 1935.

A. Merritt, C. L. Moore, Η. P. Lovecraft, Robert E. Howard and Frank Belknap Long, «The Challenge from Beyond» (Η πρόκληαη από το Υπερπέραν), Fantasy Magazine, September 1935.

Henry Kuttner, «The Salem Horror» (Η φρίκη του Σέιλεμ), Weird Tales, May 1937.

August Derleth, «The Dweller in Darkness» (0 κάτοικος του σκότους), Weird Tales, November 1944.

J. Ramsey Campbell, «The Inhabitant of the Lake» (0 κάτοικος της λίμνης), The Inhabitant of the Lake and Less Welcome Tenants, Arkham House, 1964.

Brian Lumley, «The Sister City», Tales of the cthulhu Mythos, Arkham House, 1969.

John S. Glasby (as Randall Conway), «The Black Mirror», Supernatural Stories No. 109, Summer 1967.

Colin Wilson, The Mind Parasites (μυθιστόρημσ) Arkham House, 1967.

Cary Myers, «The House of the Worm», The Arkham Collector, Vol. 1, No. 7, Summer 1970.

Alan Dean Foster, «Some Notes Concerning a Green Box» (Σημειώσεις σχετικά με ένα πράσινο κουτί), The Arkham Collector, No. 10, Summer 1971.

A. A. Attanasio, «Glimpses» (Ματιές), Nameless Places Arkham House, 1975.

Eddy C. Bertin, «Darkness, My Name Is», (Σκοτάδι το όνομα μου είναι...) στην ανθολογία The Disciples of Cthulhu, DAW Books, 1976.

Joseph Payne Brennan, «The Feaster from Afar», The Disciples of Cthulhu, DAW Books, 1976.

Fritz Leiber, «The Terror from the Depths», The Disciples of Cthulhu, DAW Books, 1976.

James Wade, «The Silence of Erika Zann», in The Disciples of Cthulhu, DAW Books, 1976.

Glen Singer, «Harold's Blues», cthulhu: Tales of the Cthulhu Mythos, No.1,1976 Phillip Jose Farmer, «The Freshman» (0 πρωτοετής), The Magazine of Fantasy and Science Fiction, May 1979.

Basil Copper, «Shaft Number 247» (Στοά 247), New Tales of the Cthulhu Mythos, Arkham House, 1980.

David Drake, «Than Curse The Darkness» (Από το vo βλαστημάς στο σκοτάδι...). New Tales of the Cthulhu Mythos, Arkham House, 1980. Εφιάλτες σε στοιχειωμένο σπίτι Ταινία εμπνευσμένη από διήγημα του x. φ. ΛόΒκραφτ

1 4 0 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

Stephen King, «Crouch End», New Tales of the Cthulhu Mythos, Arkham House, 1980.

Τ. Ε. D. Klein, «Black Man with a Horn», New Tales of the cthulhu Mythos, Arkham House, 1980.

Richard A. Lupoff, «Documents in the Case of Elizabeth Akeley», The Magazine of Fantasy and Science Fiction, March 1982.

Michael Shea, The Color Out of Time, (μυθιστόρημα) DAW Books, 1984.

Marion Zimmer Bradley, Witch Hill (μυθιστόρημα), Tor, 1990.

John Brunner, «Concerning the Forthcoming Inexpensive Paperback Translation of the Necronomicon of Abdul Alhazred» (Σχετικό με την επικείμενη έκδοση τσέπης της μετάφρασης του Νεκρονομικόντου Αβδούλ Αλχαζρέντ), Weird Tales, Vol. 53, Spring 1992.

Joseph S. Pulver, Nightmares Disciple (0 ακόλουθος του Εφιάλτη) μυθιστόρημα, Chaosium Fiction, 1999. Παναγιώτης Σκάγιαννης

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ TOY X. Φ. ΛΑΒΚΡΑΦΤ

1.

Θεμοτική Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίος, 4. Ιστορίες με τέρατα (Περιέχει το διήγημα του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ «Το χρώμα που ήρθε απ' το διάστημα», μετάφραση: Βασίλης Καλλιπολίτης). Εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 1978

2. Λογοτεχνικά κείμενα και θεωρία 2 - Φανταστικό και λογοτεχνία (Περιέχει το διήγημα του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ «Η μουσική του Έριχ Ζαν», σε μετάφραση Ανδρέα Τσόκα, και το δοκιμιακό κείμενο των Ντενί Λεβί και Μισέλ Γκρανζέ «Η μουσική του Έριχ Ζαν, του X. Φ. Λάβκραφτ και το Φανταστικό του 20ού αιώνα», σε μετάφραση Δημήτρη Παναγιωτάτου). Εκδόσεις Αιγόκερως, Αθήνα 1982 3. X. Φ. Λάβκραφτ, Ο τρόμος του Ντάνγουιτς και άλλα διηγήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Παναγιώτης Σκάγιαννης - Γιώργος Ντούμας - Μάκης Πανώριος, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1986 4. X. Φ. Λάβκραφτ, Ο κυνηγός του σκοταδιού και άλλα διηγήματα, μετάφρασηπρόλογος: Λουκάς Θεοδωρακόπουλος, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1987 5. X. Φ. Λάβκραφτ, 0 ναός του τρόμου και άλλα διηγήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Παναγιώτης Σκάγιαννης - Γιώργος Ντούμας - Μάκης πανώριος, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1987 6. X. Φ. Λάβκραφτ, 7 παράξενα διηγήματα, μετάφραση - πρόλογος: Γιώργος Μπαλάνος, εκδόσεις Ωρόρα, Αθήνα 1988 7. X. Φ. Λάβκραφτ, Η ονειρική αναζήτηση τής άγνωστης Καντάθ και άλλα διηγήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Τάσος Ρούσσος - Παναγιώτης Σκάγιαννης Μάκης Πανώριος, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1988 8. X. Φ. Λάβκραφτ, Η περίπτωση του Τσαρλς Ντέξτερ Γουόρντ, εισαγωγή: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Βαγγέλης Κατσάκης, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1988 9. X. Φ. Λάβκραφτ, Στα βουνά της τρέλας, μετάφραση - πρόλογος: Γιώργος Μπαλάνος ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

14-1

Δ Ι Α Β Α Ζ Ω ] . Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

εκδόσεις Ωρόρα, Αθήνα 1989 10. X. Φ, Λάβκραφτ, Το ασημένιο κλειδί και άλλα διηνήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Μαίρη Βασσάλου - Παναγιώτης Σκάγιαννης - Γιώργος Ντούμας, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1989 11. X. Φ. Λάβκραφτ, Ο τύμβος και άλλα διηνήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Μαίρη Βασσάλου - Γιώργος Ντούμας, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1989 12. X. Φ. Λάβκραφτ, Άπαντα 1, Τα βουνά της τρέλας και άλλα διηγήματα, πρόλογος: Αύνουστος Ντέρλεθ: «Τα μυθιστορήματα του X. Φ. Λάβκραφτ», μετάφραση: Χρήστος Καρτέρης, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1990 13. X. Φ. Λάβκραφτ, Άπαντα 2 - Ντάνκον και άλλα διηνήματα, εισαγωγή: Αύγουστος Ντέρλεθ, μετάφραση: Αλίκη Ακουτίδη, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1990 14. X. Φ. Λάβκραφτ, Άπαντα 3 - Ο κυνηγός του σκότους και άλλα διηγήματα, Αύγουστος Ντέρλεθ: «Εισαγωγή στον X. Φ. Λάβκραφτ», μετάφραση: Μιμόζα Μαύτα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1990 15. X. Φ. Λάβκραφτ, Η σκιά πέρα από το χρόνο (με ανυπόγραφο εργοβιογραφικό κείμενο για τον συγγραφέα), μετάφραση: Γιώργος Κυριαζής, εκδόσεις Ερατώ, Αθήνα 1991 16. X. Φ. Λάβκραφτ, Οι μύκητες από τον Γιογγόθ, διηγήματα και ποιήματα, πρόλογος: Μάκης Πανώριος, μετάφραση: Παναγιώτης Σκάγιαννης, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1992 17. X. Φ. Λάβκραφτ, Επιστολές (επιλογή 124 επιστολών του X. Φ. Λάβκραφτ, από το 1915 έως το 1937' έγινε από το πεντάτομο: Η. Ρ. Lovecraft, Selected Letters, 1976, απ' τον Βασίλη Καλλιπολίτη και τον Μάκη Πανώριο), μετάφραση - πρόλογος - σημειώσεις: Βασίλης Καλλιπολίτης, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1997

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΦΙΛΙΠΣ ΛΑΒΚΡΑΦΤ

1. Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Το βιβλίο της άμμου (περιέχει το διήγημα: «Υπάρχουν πράματα πολλά», αφιερωμένο στη μνήμη του Η. Ρ. Lovecraft, απ' τον οποίο και είναι εμπνευσμένο), μετάφραση: Σπύρος Τσακνιάς, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1982 2. Αμπντούλ Αλχαζρέντ, Νεκρονομικόν, μετάφραση: Τάσος Ρούσσος, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1985 3. Σκοτεινά οράματα - Σύγχρονες ιστορίες τρόμου (περιέχει το διήγημα «Κράους Εντ» του Στέφεν Κινγκ. Ανήκει στο πλαίσιο της Μυθολογίας Κθούλου και γράφτηκε το 1980 σαν απότιση φόρου τιμής στον Λάβκραφτ), μετάφραση: Γιάννης Δεληολάνης, εκδόσεις Επιλογή, Θεσσαλονίκη 1992

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ TON X. Φ. ΛΑΒΚΡΑΦΤ

4. Αχιλλέας Κυριακίδης, Διεστραμμένες ιστορίες (το τελευταίο διήγημα της συλλογής είναι εμπνευσμένο από τον Λάβκραφτ), εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα 1988 5. Ειρήνη Μαντά, Το δαιμόνιο της γραφής ■ Genius Scribendl, μυθιστόρημα φαντασίας για τη ζωή του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ, πρόλογος: Ανθίππη Φιάμου, εκδόσεις Έτρα, Παλαιό Φάληρο 2005 ■

14-2

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ΔΕΛΤΙΟ ΚΡΙΤΙΚΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 20 07 Επιμέλεια: 0ο6ωρής Πέρσης

144

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Αστερής Γιάννης: Η θύελλα (Λ. Πανταλέων, Ελευ­ θεροτυπία, 8.6.07) Βαλχινός Θανάσης: Μπλε βαθύ σχεδόν μαύρο (Γ. Ξενάριος, Ελευθεροτυπία, 16.07) Δοξιάδης Απόστολος: Από την παράνοια ατούς αλγόριθμους, Η δέκατη έβδομη νύχτα και άλλες 7 διαδρομές (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 2.6.07) Δρακονταειδής Φίλιππος: Ο ρινόκερος θα είναι ε­ δώ (Ν. Κουνενής, Αυγή της Κυριακής, 3.6.07) Ζιώιης Γιάννης: Παλαιοπωλείο μικρών θαυμάτων (Ρ. Πράπα, Βραδυνή, 23.6.07) θαλασσινός Φώτης: Λούπα (Γ. Καρουξάκης, Lifo Athina, 28.6.07, κ. Παπαγεωργίου, Αντί, 29.6.07) θεοδωρόπουλος Τάκης: Το αριστερό χέρι της Αφροδίτης {Κ. Κατσουλάρης, Τύπος της Κυριακής, 10.6.07) Καζαντζάκη Γαλάτεια: Άνθρωποι και υπεράνθρω­ ποι (Ε. Χουζούρη, Ραδιοτηλεόραση, 30,6.07) Καλλιφατίδης θοδωρής: Μητέρες και γιοι (Ε. Γκίκα, Έθνος της Κυριακής, 3.6.07, Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 10.6.07) Καπάνταη Ισμήνη: Εμείς έχουμε εμάς (Κ. Παπα­ γεωργίου, Αντί, 1.6.07) Κολλιάκου Δήμητρα: θερμοκρασία δωματίου (Ρ. Γεωργακοπούλου, Τα Νέα, 30.6.07) Κουνενής Νίκος: Υποκριτικά κείμενα (Β. Χατζηβασιλείου. Ελευθεροτυπία, 8.6.07, Β. Ζωγράφου, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07) Κουτούπης Θαλής: Αντίστροφη μέτρηση (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 3.6.07) Κουτσούκος Ηλίας: Φάτε μόνοι (Μ. θεοδοσοπούλου, Η Εποχή, 3.6.07) Κουφός Γιάννης: Ο κήπος των ηρώων (Δ. Μουσμάύτης, Ιστορία, 06/07) Λαμπρινός Φώτος: Τα λευκά οοσόνια (Στ. Σακελλίων, Αυγή της Κυριακής, 10.6.07) Μαμαλούκας Δημήτρης: Η χαμένη βιβλιοθήκη του Δημητρίου Μόστρα (Μ. θεοδοσοπούλου. Το Βήμα της Κυριακής, 17.6.07, Τ. Δημητρούλια, Καθημερι­ νή της Κυριακής, 17.6.07) Μάρκαρης - Αποοτολίδης - Μαμαλούκας - Κακούρη - Μαρτινίδης - Μπράμος - Δανέλλη - Κυριακόπουλος - Πολιτοπούλου - Φιλίππου: Ελληνικά εγκλήματα (Γ. Περαντωνάκης, Ελευθεροτυπία, 22.6.07, X. Νάνου, Αγγελιοφόρος, 30.6.07) Μαρτίνος Νόσος: 0 ήλιος του Μάρτη (Μ. θεοδο­ σοπούλου, Η Εποχή, 17.6.07)

Μαυρομάτης Χάρης: 0 κήπος των νεκρών (Μ. θεο­ δοσοπούλου, Το Βήμα της Κυριακής, 24.6.07) Μεθενίτης Παύλος: Αμανίτα Μουακάρια (Μ. θεο­ δοσοπούλου, Το Βήμα της Κυριακής, 3.6.07) Μήτσου Ανδρέας: 0 κύριος Επισκοπάκης (Ε. Γκίκα, Έθνος της Κυριακής, 17.6.07, Α. Ζήρας, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07) Μοδινός Μιχάλης: Ο μεγάλος Αμπάι (Ν. Κυριαξής, Διαβάζω, 06/07) Παπαθανασοπούλου Μάιρα: Μακάριοι οι πενθούντες (Φ. Φιλίππου, Διαβάζω, 06/07) Πεσμαξόγλου Βασίλης: Τυφλό σύστημα (Γ. Οικονομοπούλου. Διαβάζω, 06/07) Φάντη Χρύσα: Το δόντι του λύκου (Μ. θεοδοσο­ πούλου, Η Εποχή, 10.6.07)

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Αλ Αοουάντ Αλάα: Το μέγαρο Γιακουμπιάν (Κ. Τξαμιώτης, Τύπος της Κυριακής, 3.6.07, Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 10.6.07, Ε. Χουξούρη, Ραδιοτηλεόραση, 16.6.07) Άτκινσον Κέιτ: Ψέματα και μυστικά (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 15.6.07, Λ. Κονομάρα, Τύπος της Κυριακής, 17.6.07, Ε. Λαμπροπούλου, Τα Νέα, 30.6.07) Βερίσιμο Λουίς Φερνάντο: Ο Μπόρχες και οι αιώ­ νιοι ουραγκοτάγκοι (Σ. Λούκα, Βραδυνή της Κυρια­ κής, 17.6.07) Βιζέλ Ελί: Η νύχτα (Ε. Πασαμιχάλη, Τύπος της Κυ­ ριακής, 17.6.07) Βίτκιεβιτς Στανισλάβ Ιγκνάσΐ: Αδηφαγία (Ε. Γιαννοπούλου, Καθημερινή της Κυριακής, 10.6.07, Τ. Δη­ μητρούλια, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07) Γιόνζον Ούβε: Το τρίτο βιβλίο για τον Άχιμ (Μ. Τοπάλη, Καθημερινή της Κυριακής, 3.6.07) Γκομπρόβιτς Βίτολντ: Πορνογραφία (Ν. Κώτσιου, Αντί, 1.6.07, θ. Σταθόπουλος, Καθημερινή της Κυ­ ριακής, 17.6.07) Γκρένταλ Γενς Κρίστιαν: Βιρτζίνια (Γ. Μπασκόξος, Εξπρές της Κυριακής, 3.6.07) Γουίντερσον Τζάνετ: Πες μου μια ιστορία (Κ. Ματσούκας, Ελευθεροτυπία, 8.6.07, Σ. Νικολαιδου, Τα Νέα, 9.6.07, Γ. Νέδας, Διαβάζω, 06/07)) Ζέγκερς Άννα. Τράνζιτο Κ. Ματσούκας, Ελευθερο­ τυπία, 1.6.07) θερκάς Χαβιέρ: Η ταχύτητα του φωτός (Ν. παναγιωτόπουλος, Τύπος της Κυριακής, 10.6.07, Ε. Γιαννοπούλου, Καθημερινή της Κυριακής, 17.6.07) Κάρει Πίτερ: Κλοπή, μια ερωτική ιστορία (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 30.6.07) Κέλμαν Ντάνιελ: Η μέτρηση του κόσμου (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 1.6.07) Μακ Γιούαν Ίαν: Στην ακτή (Μ. Χαρτουλάρη, Τα Νέα, 30.6.07)

Μίλερ Χένρΐ: Μαύρη άνοιξη (Σ. ΝικολαΤδου, Τα Νέα, 30.6.07) Νχεοάι Κι'ραν: Η κληρονομιά της απώλειας (Μ. Πιμηλής, Τα Νέα, 9.6.07, Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 17.6.07) Παμούκ Ορχάν: Χιόνι (Π. Σπίνου, Ελευθεροτυπία, 3.6.07, Μ. Μιχαηλίδης, Τα Νέα, 9.6.07, Α. Βιστωνίτης, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07, Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος Κυριακής, 24.6.07) Σάβατζ Τόμας: Η εξουσία του σκύλου (Σ. Λούκα, Βραδυνή της Κυριακής, 10.6.07) Σέλήεϋ Μαίρη: Ο θνητός αθάνατος, ο διάδοχος των Μοντόλφο, Φερδινάνδος Έμπολι (Λ. Κέζα, Το Βήμα της Κυριακής, 24.6.07) Σλινκ Μπέρχαρνί: Ο γυρισμός (Γ. Μπασκόζος, Εξ­ πρές της Κυριακής, 3.6.07, Ε. Χουζούρη, Ραδιοτη­ λεόραση, 9.6.07) Σμιθ Ζέιντί: Στην ομορφιά που χάνεται (Γ. Μπασκό­ ζος, Εξπρές της Κυριακής, 17.6.07, Τ. Μανδηλαρό, Πρώτο Θέμα, 17.6.07) Σμιτ Έρικ-Εμμάνουελ: Το παιδί του Νώε (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 15.6.07) Σπενς Αλαν: Η γη των αθώων (Σ. Λούκα, Βραδυνή της Κυριακής, 24.6.07) Τηκ Λούντβιχ: Ο ξανθός Έκμπερτ - Το Ρούνενμπεργκ(Φ. Αμπατζοπούλου, Τα Νέα, 16.6.07) Φόρστερ Ε. Μ.: Το πέρασμα στην Ινδία (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 22.6.07) Χόε Πήτερ: Το σιωπηλό κορίτσι (Ε. Καρκίτη, Αγγε­ λιοφόρος της Κυριακής, 17.6.07) Cohen Mark: Fractal φόνοι (Α. Γαλδαδάς, Το Βήμα της Κυριακής, 10.6.07) Gadenne Paul: Φάλαινα (Ν. Κώτοιου, Αντί, 29.6.07) Coytisolo Juan: Στοιχεία ταυτότητας (θ. Γρηγοριάδης, Τα Νέα, 2.6.07) Gutierrez Pedro Juan: Η βρόμικη τριλογία της Αβά­ νας (Θ. Γρηγοριάδης, Τα Νέα, 30.6.07) Keret Etgar: 0 Εκείνος (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 2.6.07, Σ. Λούκα, Βραδυνή της Κυριακής, 3.6.07)

β ι β λ ί α

Le Carre John: Το τραγούδι της ιεραποστολής (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα της Κυριακής, 24.6.07) 0' Hagan Andrew: Να Όαι κοντά μου (Λ. Πανταλέων, Ελευθεροτυπία, 22.6.07) Oates Joyce Carol: Χωρίς τη μητέρα μου (Λ. Κονομάρα, Τύπος της Κυριακής, 10.6.07) Pynchon Thomas: V (Μ. Μιχαηλίδης, Τα Νέα, 16.6.07) Rilke Rainer Maria: Αυτός που σκότωσε το δράκο και άλλα διηγήματα (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 8.6.07, Ε. Καρκίτη, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 10.6.07) Sebald W. G.: Αούστερλιτς - Οι ξεριζωμένοι (Ε. Γκίκα. Έθνος Κυριακής, 10.6.07) Simenon Georges: Ο Μαιγκρέ και το ακέφαλο πτώ­ μα (Γ. Βέης, Διαβάζω, 06/07) Διάφοροι: Παραμύθια από την Άγρια Δύση (επιλ. επιμ.: Γ. Μπλάνας) (Δ. Γκενεράλης, Διαβάζω, 06/07)

ΠΟΙΗΣΗ Ευαγγέλου Ανέστης: Τα ποιήματα 1956-1993 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 1.6.07, Α. Αρα­ μπατζής, Διαβάζω, 06/07) Καγιάμ Ομάρ: Ρουμπαγιάτ (Π. Μπουκάλας, Καθη­ μερινή, 19.6.07) Καψάλης Διονύσης: Ο κρότος του χρόνου IX. Σπυροπούλου, Καθημερινή, 19.6.07) Λάνταβος Κώστας: Η δωρεά του κάμπου (Η. Κεφαλάς, Διαβάζω, 06/07) Μπέσιος Τάσος: Οντομηχανές (Γ. Κουβαράς, Αυγή της Κυριακής, 10.6.07)

ΔΟΚΙΜΙΑ Ανανιάδης Γρηγόρης: Ιδέα, απόφαση, πολιτική. Τρία δοκίμια για τον Carl Scmitt (X. Σιμός, Αυγή της Κυριακής, 10.6.07) Αρόγης Γιώργος: Για τον Γιώργο Ιωάννου (Κ. Παπα-

ε κ δ ό σ ε ι ς

τα Ο κ τ ω β ρ ι α ν ό Ο αντιπρόσωπος του Διαβάζω στην Κύπρο Πωλήσεις τευχών και συνδρομές για το Διαβάζω κα Θέκλα Κίττου Ο μ ή ρ ο υ 3κ Λ ε υ κ ω σ ία 1 09 7 , Κ ύ π ρο ς · τ η λ . : 22 6 7 2 8 0 1

[

δ ι α β α ζ ω ] Κ Ρ I Τ I Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

(επιστ. επιμ.): Ιστορία της Ελλάδας στον 206 αιώ­ γεωργίου, Ελευθεροτυπία, 1.06.07) να (Π. Βόγλης, Τα Νέα, 9.6.07) Βινχάλ - Νακέ Πιερ: Αγώνας μου η Ιστορία (Δ, ΑρΧρηστίδης Χριστόφορος: Τα Σεπτεμβριανά (Γ. Στεβανιτάκης. Τα Νέα, 2.6.07) Βλαβιανός Χάρης: Ποιον αφορά η ποίηση; Σκέψεις φανίδης, Ελευθεροτυπία, 8.6.07) για μια τέχνη περιττή (Χρ. Χρυσόπουλος, Τύπος Beevor Antony: Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος 1936-1939 (Δ. Μουσμοάτης, Ιστορία, 06/07) της Κυριακής, 17.6.07) Κάσσος Βαγγέλης: Ατελεύτητο τέλος, κείμενα για Hastings Max: Αρμαγεδδών, η μάχη για τη Γερμα­ νία 1944-1945 (Α. Καραγιάννης, Διαβάζω, 06/07) την ποίηση (Γ. Μπλάνας, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07) Hughes Lindsey: Η Ρωσία την εποχή του Μεγάλου Κοσμόπουλος Δημήτρης: Τα όρια της φωνής (Κ. Πέτρου (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος Κυρια­ κής, 3.6.07) Χατζηαντωνίου, Αντί, 1.6.07) Κυριακίδης Αχιλλέας: Μικρή περιοχή, κείμενα για την πραγματικότητα της μυθοπλασίας (Μ. θεοδοΟΙΚΟΝΟΜΙΑ σοπούλου, Το Βήμα της Κυριακής, 10:6.07) Πελαγίδης θ. - Μητσόπουλος Μ,: Ανάλυση της ελ­ Παπαντωνάκης Γεώργιος (επιμ,): Πρόσωπα και ληνικής οικονομίας. Η προσοδοθηρία και οι μεταρ­ προσωπεία του αφηγητή στην ελληνική παιδική ρυθμίσεις (Π. Κοζάκος, Καθημερινή της Κυριακής, και νεανική λογοτεχνία της τελευταίας τριακοντα­ 10.6.07) ετίας (Κ. Ντελόπουλος, Καθημερινή, 12.6.07) Kay John: Η αλήθεια για τις αγορές (Οξύμωρο Σχή­ Πούλος Παναγιώτης: Έννοιες της τέχνης στον 20ό μα, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07) αιώνα (Π. Κοσμαδάκη, Αυγή της Κυριακής, North Douglass: Θεσμοί, θεσμική αλλαγή και οικο­ 24.6.07) νομική επίδοση (Γ. Μπασκόζος, Εξπρές της Κυρια­ Τερζάκης Φώτης: Τροχιές του αισθητικού (Ε. Λιακής, 24.6.07) ροπούλου, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07) Culler Jonathan: Αποδόμηοη, θεωρία και κριτική ΠΑΙΔΙΚΑ μετά το δομισμό (Σ, Φιλιππίδης, Ελευθεροτυπία, Αλεξοπούλου - Πετράκη Φραντζέοκα: Φίλοι; Φως 1.6.07) φανάρι (Δ. Σαββοποάλου, Τύπος της Κυριακής, Onfray Michel: Πραγματεία περί αθεολογίας (Δ.

17.6.07) Τριανταφυλλίδης, Διαβάζω, 06/07) Steiner George: Δέκα (πιθανοί) λόγοι για τη μελαγ­ ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ■ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ χολία της σκέφης (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 5.6.07, Α. Σπυροπούλου, Ελευθεροτυπία, 15.6.07) Δαρβίνος Κάρολος: Αυτοβιογραφία (Μ. Πιμπλής, Τα Νέα, 16.6.07) Κέρουακ Τζακ: Ο γυρισμός του ταξιδευτή (Ε. Λα­ ΙΣΤΟΡΙΑ μπροποόλου, Τα Νέα, 9.6.07, Α. Μπιρμπίλη, Ασδραχάς Σπάρος: Βίωση και καταγραφή του οικο­ Athens Voice, 14.6.07) νομικού (Δ. Αρβανιτάκης, Τα Νέα, 30.6.07) Κέρτες Ίμρε: Φάκελος Κ, μια έρευνα (Γ. Ξενάριος, Αρβελέρ Ελένη: Το άγνωστο Βυζάντιο (Μ. ΣτασιΕλευθεροτυπία, 22.6.07) νοπούλου, Το Βήμα της Κυριακής, 3.6.07) κοντόπουλος Βασίλης: Αντίο Ρόμυ Σνάιντερ (Β. Βλαντάς Δημήτρης: Ημερολόγιο 1947-1949 (Γ. Ζωγράφου, Αυγή της Κυριακής, 3.6.07) Μαργαρίτης, Τα Νέα, 16.6.07) Λιάνης Γιώργος: Φλέρυ Νταντωνάκη, η φεγγαρικι1 Βρυώνης Σπάρος: 0 μηχανισμός της καταστροφής αηδόνα (X. Ποντίδα, Τα Νέα, 2.6.07) (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα της Κυριακής, 3.6.07, Γ. Ρόουλι Χέιζελ: Simon tie Beauvoir - Jean Paul Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 10.6.07, Α. ΧριSartre Teta tet (θ. Γρηγοριάδης, Τα Νέα, 16.6.07) στοφιλοποάλου, Αντί, 29.6.07) Στέιντον Λέσλι: Λόρκα, η μπαλάντα μιας ζωής (Δ. Γκιουβέν Ντιλέκ: Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβο­ Μουσμοάτης, Ιστορία, 06/07) λές και μειονότητες (Δ. Μουσμοάτης, Ιστορία, Ταρκόφσκι Αντρέι: Μαρτυρολόγιο - Ημερολόγιο 06/07) 1970-1986 (Ε. Γκίκα, ΐθι/οςτης Κυριακής, 24.6.07) Κακαράς Αντώνης: Οι έλληνες στρατιωτικοί (Σ. ΠαΤόιμπιν Κολμ: Χένρι Τζέιμς, ο δάσκαλος (Α. Μαντόπαγεωργίου, Μακεδονία της Κυριακής, 10.6.07) γλου, Ελευθεροτυπία, 8.6.07) Λιάκος Αντώνης: Πώς το παρελθόν γίνεται ιστο­ Fraser Antonia: Μαρία Αντουανέτα, το ταξίδι Ε. ρία; (Η. Νικοήακόπουλος, Τα Νέα, 2.6.07) Μπαλωτή, Διαβάζω, 06/07) Φρήμαν Τσαρλς: Τα άλογα του Αγίου Μάρκου (Δ.

Veloso Gaetano: Brasil, μια ιστορία μουσικής και ε­ Μουσμοάτης, Ιστορία, 06/07) πανάστασης (Ν. Μπακουνάκης, Το Βήμα της Κυ­ Χατζηιωσήφ Χρήστος - Παπαστρατής Προκόπης ριακής, 9.6.07)

140

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

[ Δ I A B A Ζ Ο 1

ΚΡ Ι Τ Ι ΚΟΓ Ρ ΑΦΙ ΑΛ

ΜΕΛΕΤΕΣ Δάλλας Γιάννης: Μανόλης Αναγνωστάκης ποίηση και ιδεολογία (Κ. Παπαγεωργίου, Αυγή της Κυρια­ κής, 17.6.07) Κακήαμανάκη Ρούλα: Η γυναίκα χτες και σήμερα (Ε. Χουξούρη, Ραδιοτηλεόραση, 2.6.07) Κροντήρη Τίνα: ΟΣαιξπηρ σε καιρό πολέμου 19401950 (Σπ. Κακουριώτης, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07) Λιαρόπουλος Λυκούργος: Οργάνωση υπηρεσιών και συστημάτων υγείας (Γ, Μπασκόζος, Εξπρές της Κυριακής, 17.6.07) Μπουφέα Αλεξάνδρα: Τα λογοτεχνικά περιοδικά της Κατοχής (Γ, Μπαλούρδος, Αυγή της Κυριακής, 10.6.07) Παπαγεωργίου Δημήτρης: Μια «άλλη» Κυριακή, «τρέήα» και «αρρώστια» στα ελληνικά γήπεδα (Κ. Χριστόπουλος, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07) Σιαμπουλός Συμεών: Πηγές της πεζογραφίας του Γιάννη Σκαρίμπα (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθερο­ τυπία, 15.6.07)

Σιαυρίδης Σταύρος (επιμ.): Μνήμη και εμπειρία του χώρου (Σ. Κονταράιος, Ελευθεροτυπία, 22.6.07) Τζούμα Άννα: Εκατό χρόνια νοσταλγίας, το αυτοβιογραφικό αφήγημα έθνος (Α. Λαμπρόπουλος, Καθημερινή, 26.6.07) Τσιβάκου Ιωάννα: Προσφορά και ανταπόδοση στις κοινωνικές σχέσεις (Ζ. Μηλιοπούήου, Διαβάζω, 06/07) Φιήοκύπρου Έλλη: Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελάτης, η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης (Δ. Μουσμούχης, Διαβάζω, 06/07) Colovic Ivan: Από τις κερκίδες στα χαρακώματα (Κ. Χριστόπουλος, Αυγή της Κυριακής 17.6.07) De Romilly Jacqueline: Η έξαρση της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα (Δ. Μουσμούχης, Ιστορία, 06/07) Detienne Marcel: Οι αρχαίοι Έλληνες και εμείς. Μια συγκριτική ανθρωπολογία της αρχαίας Ελλά­ δας (Α, Ροβάχσου, Τα Νέα, 16.6.07, κ. Καχσουλάρης, Τύπος της Κυριακής 17..6.07)

Το ΔΙΑΒΑΖΩ στην επαρχία Οι φίλοι μας στην επαρχία μπορούν να βρίσκουν to ΔΙΑΒΑΖΩ σε όλα τα Κέντρα Τύπου τα οποία υποστηρίζουν τη διακίνηση και την προβολή του. Αγρίνιο: Βότση 15 και Πλατεία Δημοκρατίας - Αίγινα: Σπύρου Ρόδη & Πηλέως - Ακρατα: Π.Ε.Ο. Αθηνών Πατρών - Αλεξανδρούπολη: Λεωφ. Δημοκρατίας 563 - Αλμυρός Βόλου: Ερμού 130 Αμφιλοχία: Νικολάου Στρατού 27 - Αρτα: Σκουφά 34 - Βόλος: Πολυμερή 124 & Λαρίσης 182 ■ & Ορμυλίου 23Α - 2ας Νοεμβρίου 123 - Βόλος-Ν. Ιωνία: Λεωφόρος Ειρήνης 16 - Βόνιτσα: Ελ. Βενιζέλου 63 ■ Ελευθερούπολη: Ιουστινιανού 8 - Ερέτρια: Φιλοσόφου Μεναδήμου 40 - Ζάκυνθος: Πλατεία Αγ. Μάρκου - Ηγουμενίτσα: Πλατεία Δημαρχείου 1 - Ιωάννινα: Γρ. Σακκά 13 - Ιστιαία - Καβάλα: Ερυθρού Σταυρού 34 ■ Καλαμάτα: 23ης Μαρτίου 6 - Καλλονή Μυτιλήνης - Κατερίνη: Ειρήνης 2 - Κάτω Αχάία: Αγ. Ιωάννου 74 - Κοζάνη: Γωνία Αριστοτέλους & Τζόνσον - Κομοτηνή: Πλατεία Ειρήνης 42 Κόρινθος: Εθν. Αντιστάσεως 12 - Κως: Βασ. Παύλου 2 - Λήμνος: Μύρινα - Λιβαδειά: Μπουφίδου 24 Λίμνη Εύβοιας: Αγγ. Γοβίου - Λουτρά Αιδηψού: Ερμού 68 - Λουτρά Ωραίας Ελένης: Λ. Επιδαύρου 256 - Λουτράκι: Πλ. 25ης Μαρτίου ■ Μάλια Κρήτης: Υπολοχαγού Ζαχαριάδη 1 - Μεσολόγγι: Χαριλάου Τρικούπη 26 - Μοίρες Κρήτης - Μύκονος: Αγ. Τριάδος 25 - Μύτικας: Αγ. Νικολάου - Ναύπακτος: Πλατεία Φαρμάκη (Λιμάνι) - Νέα Αγχίαλος Βόλου: Ελευθερίας 43 - Νεμέα: Λεωφ. Κωνσταντίνου 48 Ξάνθη: Καραολή & Σμύρνης & Βασ. Κων/νου 80 - Ξυλόκαστρο: Ιωάννου Ιωάννου 123 ■ Ορεστιάδα: Βασιλέως Κων/νου 152 - Πάργα: Μπάγκα 16 ■ Πάτρα: Περιοχή Περίβολό - Πτολεμάίδα: Βασιλέως Κωνσταντίνου 2 - Πυργί Εύβοιας - Ρέθυμνο Κρήτης: Μοάτσου 46 ■ Σάμος-Πυθαγόρειο: Λυκούργου Λογοθέτη ■ Σαμοθράκη: Λιμάνι Καμαριώτισα - Σελιανίτικα Αχάίας - Σκόπελος - Σκιάθος: Νυμφώνων & Παπαδιαμάντη - Σκύδρα-Πέλλας: Πλατεία Ελευθερίας - Σπέτσες: Ντάπια - Τήνος: Βασ. Κωνσταντίνου 1 - Τρίπολη: Πλατεία Αγ. Βασιλείου 3 - Φλώρινα: Μεγάλου Αλεξάνδρου 1 - Χαλκίδα: Φαρμακίδου 14 - Χίος: Ελ. Βενιζέλου 9 - Ψαχνά: Μητροπόλεως 4

] Ρ Α Φ Ι Α

[

Meskell Lynn (επιμ.): Η αρχαιολογία στο στόχα­ στρο (Α. Παναγόπουλος, Καθημερινή, 5.6.07) ■ Migeotte Leopold: Η οικονομία των ελληνικών πό­ λεων από την αρχαϊκή περίοδο μέχρι τους μυκη­ ναϊκούς χρόνους (Στ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυ­ πία, 15.6.07) Taguieff Pierre - Andre: ο μύθος των«Σοφών της Σιών» (Α. Πανταζόπουλος, Ελευθεροτυπία, 22.6.07, Ε. Γαζή, Το Βήμα της Κυριακής, 24.6.07)

Yalom Irvin: Η μάνα και το νόημα της ζωής, ιστο­ ρίες ψυχοθεραπείας (Σ. Νικολαΐδου, Τα Νέα, 16.6.07)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Owen Robert: Μια νέα θεώρηση της κοινωνίας (θ. Βασιλείου, Καθημερινή της Κυριακής, 3.6.07) Vise David and Malssed Mark: Η ιστορία του Google (Λ. Κέξα, To Βήμα της Κυριακής, 24.6.07)

ΧΡΟΝΙΚΟ Watson Peter - Todeschini Cecelia: Η συνομωσία Μέντιτσι (Α. Αποστολίδης, Τα Νέα, 2.6.07)

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Μπονχριγιάρ Ζαν: Πρόκληση και αμφισβήτηση (Κ. Λυμπέρη, Ελευθεροτυπία, 15,6.07) Mlnois George: Η ιστορία της αθεΐας (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 9.6.07)

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΠΑΙΔΕΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Αλιβιζάτος Νίκος: Πέρα από το 16, τα πριν και τα μετά (Στ. Τσούπρου, Διαβάζω, 06/07)

Κάππος Κώοτας: Η επανάσταση που έρχεται (Γ, Μπασκόζος, Εξπρέςτης Κυριακής, 10.6.07) Μαλκι'δης Θεοφάνης: Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις (Φ. Πανταζής, Αδέσμευτος Τύπος Κυριακής, 17.6.07) Ρενώ Αλαίν: Τι είναι δίκαιη πολιτική (Γ. Σιακαντάρης, Ελευθεροτυπία, 8.6.07) Σημίτης Κώοτας: Η δημοκρατία σε κρίση; (Γ, Σιακαντάρης, Ελευθεροτυπία, 22.6.07) Συρίγος Αγγελος: Σχέδιο Ανάν (Δ. Μουομούτης, Ι­ στορία, 06/07) Mancur Olson: Η λογική της συλλογικής δράσης (Κ. Κωστόπουλος, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07)

Αλιβιζάτου Λιλή: Από τα παιδιά του πολέμου στον κόσμο των παραμυθιών. Ζωγραφιές από τον παι­ δικό θάλαμο, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο 1945-1948 (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα της Κυριακής, 17.6.07) Καραβία Μαρία: Το ημερολόγιο του Λονδίνου (Ε. Χουζούρη, Ραδιοτηλεόραση, 23.6.07) Σκοπούλη Γεωργία: Αυτές που 'γίναν ένα με τη γη (Γ. θεοχάρης, Αυγή της Κυριακής, 17.6.07)

ΛΕΥΚΩΜΑΤΑ

Φλωμηέρ Γουσταύος: Ταξίδι στην Ελλάδα (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 26.6.07) Φον Χόφμανσταλ Ούγκο: Στιγμές στην Ελλάδα (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 26.6.07)

Βασίλης Βασιλικός: 290 (Α. Σταμάτης, Βραδυνή, 16.6.07) Ευαγγελάτος Κώοτας - Μοοχόπουλος Γεώργιος: Προσωπογραφίες και συνθέσεις 17ος - 20ός αιώ­ νας (Δ. Μοσχονάς, Διαβάζω, 06/07) Χαραλαμπίδου Βάνα: Τόποι του μύθου και της ιστορίας (Στ. Τσούπρου, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07) Mario Vitti: Γραφείο με θέα (Γ. Μύαρης, Αντί, 29.6.07, Δ. Μουομούτης, Ιστορία, 06/07) Stierlin Henri: Μνημεία της αρχαιότητας. Η ιστορία μας από ψηλά (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα της Κυ­ ριακής, 10.6.07)

ΜΑΡΤΥΡΙΑ

ΤΑΞΙΔΙ

ΘΕΑΤΡΟ Μένανδρος: Σαμία (ειοαγ. - κειμ.- μεταφρ.υπομν.: Χριστίνα Δεδούση) (Ν. Μπεζαντάκος, Κα­ θημερινή, 12.06.07)

ΚΟΜΙΚΣ Αποστολίδης Τάοος - Ζογλοπίτου Ηλέκτρα: Χαμέ­ νο φάσμα (Β. Ζωγράφου, Αυγή της Κυριακής, 24.6.07)

ΜΟΥΣΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ■ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Αναγνωατοπούλου Διαμάντη - Τζαβάρας Θανάσης: Ψυχαναλυτικές αναψηλαφήσεις στο έργο του Ανδρέα Εμπειρικού (Δ. Καραμολέγκου, Διαβάζω, 06/07)

14a

Λάσκαρις Μηάμηης: Punk, η ιστορία μιας επανά­ στασης (Γ. Κολοβός, Καθημερινή της Κυριακής, 3.6.07) Ευσταθιάδης Γιάννης: Το δεύτερο βιβλίο με τις αντιστίξεις (Δ. Χαρίτος, Αντί, 29.6.07)

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ .2007

1 ** : i : * t £ d b t J & L . '■

Η ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΓΗ ΣΚΟΤΩΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Προστατεύουμε το βιβλίο όταν δεν επιτρέπουμε σε φωτοτυπικά καταστήματα, σε Ιδρύματα Ανώτερης και Ανώτατης εκπαίδευσης, σε σχολεία, φροντιστήρια και βιβλιοθήκες VO αναπαράγουν -χωρίς άδειατο περιεχόμενο των βιβλίων.

φατοτυπηςη-ψηφιοποιηςη-αποθηκι^ ςη

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ .osdel.gr, info@osdel.gr, Τηλ.: 210 3626056

Έφυγε ο εκδότης

Μιχάλης Γρηγόρης φυγε αθόρυβα μέσα στο καλο­ καίρι (21 Ιουλίου 2007), σε ηλι­ κία 75 χρόνων, ένας από τους παλιότερους και αγαπητότερους εκδότες και βιβλιοπώλες, ο Μιχάλης Γρηγόρης. Την τελευταία δεκαετία είχε αποσυρθεί από την ενεργό δράση, εξαιτίας ενός εγκεφαλικού που τον είχε πλήξει. Ή τα ν ο άνθρω­ πος που έβαλε τα θεμέλια του συν­ δικαλισμού στο χώρο των εκδοτών, όταν το τοπίο ήταν εντελώς διαφο­ ρετικό από το σημερινό. Ο λευκαδίτικης καταγωγής Μιχάλης Γρηγόρης γεννήθηκε το 1931 στον Αστακό Ακαρνανίας, όπου ο πατέ­ ρας του υπηρετούσε ως καθηγητής. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθη­ νών την επιστήμη της Θεολογίας. Ο

Ε

150

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

αείμνηστος καθηγητής Βασ. Βέλλας, εκτιμώντας τα προσόντα του και την επιμέλειά του, τον προσέλαβε, αμέσως μετά το τέλος των σπου­ δών του, ως πανεπιστημιακό του βοηθό. Στη θέση αυτή εργάσθηκε επί αρκετά έτη με συνέπεια και ζή­ λο. Κατά διαστήματα δίδαξε ως βο­ ηθός καθηγητού βιβλική εβραϊκή γραμματεία. Υπήρξε συνεργάτης της Θρησκευτικής Εγκυκλοπαίδειας και διάφορων θεολογικών περιοδι­ κών, καθώς επίσης και επιμελητής εκδόσεων. Ω ς μέλος του (Παγκοσμί­ ου) Συνδέσμου Ορθοδόξων Νεο­ λαιών, έλαβε μέρος σε πολλά συνέ­ δρια στο εξωτερικό. Θ α μπορούσε να συνεχίσει με επιτυχία την πανε­ πιστημιακή του καριέρα, αν δεν είχε το «σαράκι» για το καλό βιβλίο που τον οδήγησε στον εκδοτικό χώρο. Ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια είχε αρχίσει να εκδηλώνεται αυτή η κλίση. Αρχισε να τυπώνει σε πολύ­ γραφο τις σημειώσεις των καθηγη­ τών και να τις κυκλοφορεί μεταξύ των φοιτητών (τότε τα συγγράμμα­ τα ήταν δυσεύρετα και πανάκριβα). Οι πρώτες τυπωμένες εκδόσεις κυ­ κλοφόρησαν με την επωνυμία «Η περιστερά». Το πρώτο βιβλίο αυτής της σειράς ήταν η μελέτη του καθη­ γητή της Θεολογικής Σχολής Β. Ιωαννίδη Η καινή εντολή της αγά­ πης. Στη συνέχεια, με την επωνυμία Εκ­ δόσεις Γρηγόρη, ο εκδοτικός οίκος, που τον γνωρίσαμε στον βιβλιόδρομο της Σόλωνος, άρχισε να πλουτί­ ζεται με εκατοντάδες εκλεκτών τί­ τλων και με εκτεταμένη θεματολο­ γία, όπως π.χ. θεολογία, κλασική

φιλολογία, παιδαγωγική, εκπαίδευ­ ση, σχολικά βοηθήματα ποιότητος, λεξικά, λαογραφία κ.ά. Χαρακτηριστικά όλων των εκδόσε­ ων Γρηγόρη υπήρξε η ποιότητα (περιεχομένου και εκτυπώσεως), σε σημείο που πολλοί τίτλοι να αποτε­ λούν πραγματική προσφορά στην επιστήμη και στα ελληνικά γράμμα­ τα. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικά: Σύνταγμα θείων και ιερών κανόνων των Ράλλη και Ποτλή (εξάτομο), Τα λαογραφικά της Λευκάδας του γυ­ μνασιάρχη Πανταζή Κοντομίχη (επτάτομο), Γλώσσες και διάλεκτοι της Ευρώπης του γλωσσολόγου Νι­ κολάου Κοντοσόπουλου (δίτομο). Δύο βιβλία έχουν τιμηθεί με βρα­ βεία: Το ένα στη Διεθνή Έκθεση της Φραγκφούρτης και το άλλο από την Εταιρεία Χριστιανικών Γραμμάτων. Παράλληλα με την εκδοτική του δραστηριότητα ο Μιχάλης Γρήγο­

Η

ρης προσέφερε τις υπηρεσίες, την πείρα και τις γνώσεις του ως γενι­ κός γραμματέας του Συλλόγου Εκ­ δοτών Βιβλιοπωλών Αθηνών από το 1980 έως το 1982 και ως μέλος του Δ.Σ. στην Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών - Βιβλιοπωλών από το 1980 έως το 1984 και στην ΟΕΒΑ κατά το ίδιο χρονικό διάστημα. Διετέλεσε επίσης μέλος και αντιπρόε­ δρος του Οργανισμού Εκδόσεως Δι­ δακτικών Βιβλίων, όπου προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες και, όπως π ά ­ ντα, με ζήλο και συνέπεια. Η κηδεία του έγινε στις 23 Ιουλίου, όπου λίγοι παλιοί συνδικαλιστές του εκδοτικού κόσμου (ανάμεσά τους ο Γιώργος Δαρδανός και ο Δημήτρης Παπαδήμας) τον αποχαιρέ­ τισαν από το Νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής. ■

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Ιουνίου

2007

από την 1η Σεπτεμβρίου 2007, βρίσκεται στο Διαδίκτυο στη διεύδυνση www.biblionet.gr και προσεχώς στη διεύδυνση www.diavazo.gr

Μι α

συνεργασί α

του Δ Ι Α Β Α Ζ Ω

με το Ε Κ Ε Β Ι

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

151

Ένα βιβλιοπωλείο προπύργιο γνώσης στη Σύρο Νόσος Χρισΐογιαννόπουλος

Σύρος, ένα νησί με λογοτεχνικές παραδόσεις

152

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

ον Σεπτέμβριο, όταν τα περισ­ σότερα θέρετρα αδειόίζοον και τα κυκλαδονήσια ανασαίνουν μετά την αυγουστιάτικη επιδρομή των Αθηναίων, η Σύρος συνεχίζει να ζει στους ρυθμούς του καλοκαιριού. Πρώτον, γιατί κατά την περίοδο της αιχμής δεν κατακλύζεται από διψασμένους για διασκέδαση και επίδειξη πρωτευουσιάνους, όπως η Μύκονος ή η Σαντορίνη. Δεύτερον, γιατί όσοι παραθεριστές αποζητούν την ηρε­ μία και την ξεκούραση, κατά την ίδια περίοδο της αιχμής, θα προτιμήσουν πιο γαλήνια νησιά, την Κίμωλο ή την Φολέγανδρο. "Ετσι, η Σύρος παραμέ­ νει τον Αύγουστο η βάση για το στα­ θερό πληθυσμό της (των περίπου 30.000 κατοίκων) και ο προορισμός για κείνους που επιθυμούν ένα συν­ δυασμό αστικής ατμόσφαιρας και νησιωτικής φρεσκάδας. Κι ο ερχομός του ημερολογιακού φθι­ νοπώρου, με τον Σεπτέμβριο, δεν

Τ

ταράζει ιδιαίτερα τα νερά του νη­ σιού. Η ζωή συνεχίζεται με ανεπαί­ σθητες μεταβολές, καθώς οι μόνιμοι κάτοικοι συνεχίζουν τις ασχολίες τους και οι επισκέπτες εντάσσονται χωρίς καθόλου αναταράξεις στην καθημερινότητα· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που, σε πείσμα όλων εκείνων που θα εύχονταν το αντίθετο, συμβιούν χωρίς αναταράξεις οι δυο δογ­ ματικά αποκλίνουσες κοινότητες της Σύρου, οι καθολικοί με τους ορθόδο­ ξους. Οι εκθέσεις ζωγραφικής στην Ερμούπολη διαδέχονται η μία την άλλη, βραδιές πνευματικές (εντάξει, και γαστριμαργικές) οργανώνονται συ­ χνά και η κίνηση των βιβλιοπωλείων συνεχίζεται, με αυτονόητη έξαρση σε εκείνα που προσφέρουν τα είδη πρώτης ανάγκης στους μαθητές, οι οποίοι επιστρέφουν στα θρανία. Τετράδια με πολύχρωμα εξώφυλλα, γραφικά εργαλεία όλων των ειδών και, φυσικά, φανταχτερές και σινιέ σχολικές (;) τσάντες στολίζουν τις βιτρίνες και αποσπούν τα παιδικά βλέμματα από τα παρακείμενα βι­ βλία. «Αυτή είναι η φυσιογνωμία της επο­ χής που ζούμε σήμερα, κύριε Σταθόπουλε. Της εποχής του εντυπωσια­ σμού, της λάμψης και της επιφα­ νειακής προσέγγισης, αλλά και της αδιαμφισβήτητης ευμάρειας!» Οι συνειδητά προκλητικές αυτές φράσεις πετυχαίνουν διάνα το στό­ χο τους. Ο γεραρός βιβλιοπώλης αντιδρά αυτοστιγμεί. «Η γυναίκα μου κι εγώ αρνούμεθα να υποκύψουμε και να ακολουθήσουμε τον συρμό. Το βιβλιοπωλείο παραμέ­

νει αμιγώς βιβλιοπωλείο. Και έτσι θα παραμένει όσο ζούμε!» Είναι δύσκολο να αναφερθεί κάποιος στο παραδοσιακό στέκι του Στάθη Σταθόπουλου χωρίς να κατηγορηθεί για αντιγραφή και επανάληψη: έχουν γραφεί τόσα γι' αυτό και έχει παραλάβει τόσα βραβεία ο ιδιοκτή­ της του, που το βιβλιοπωλείο του εί­ ναι γνωστό σε όλη τη βιβλιόφιλη Ελ­ λάδα. «Το ίδρυσε ο πατέρας μου, ο Γεώρ­ γιος Σταθόπουλος, στα 1912». «Σε έξι χρόνια, δηλαδή, θα οργανώ­ σετε μεγάλη γιορτή, έτσι δεν είναι;» «Αν ζω». «Σας το εύχομαι με όλη μου την καρ­ διά. Γιατί, μπορεί ήδη να έχετε πατή­ σει τα ογδόντα, αλλά την ορθοστα­ σία στο μαγαζί ούτε που την κατα­ λαβαίνετε. Θ α σας ζήλευαν πολλοί συνάδελφοί σας. Πείτε μου, όμως, πόσα βιβλιοπωλεία έχει η Σύρος;» «Λυπάμαι, αλλά δεν θεωρώ συναδέλ­ φους αυτούς που έχουν μετατρέψει το κατάστημά τους σε εμπορικό, με όλα τα άλλα είδη στο πλάι των βι­ βλίων!» Ο λόγος του μοιάζει υπερβολικά σκληρός, στο πρώτο του άκουσμα. Πίσω από τη σκληρότητα, ωστόσο, κρύβεται παράπονο και θλίψη για την εξέλιξη: να χρειάζεται προσφυ­ γή στα χαρτικά και στα σχολικά για να μπορέσουν να επιβιώσουν τα βι­ βλιοπωλεία! «Ας είναι· μιλήστε μου για τη δουλειά σας». «Η δουλειά μου, όπως την έμαθα από τον πατέρα μου και όπως θα ε­ πιθυμούσα να την μεταδώσω στα παιδιά ή στα εγγόνια μου, στηρίζε­ ται σε μια βασική προϋπόθεση: στην αγάπη προς τα βιβλία. Στη διάθεση να τα κρατήσεις στα χέρια σου, να τα ψαύσεις και να τα ξεφυλλίσεις. Δεν είμαι αντιδραστικός απέναντι

στην όποια νέα τεχνολογία, στην ευ­ χερέστερη αναζήτηση μέσα από το Internet ή στη χρήση αποτελεσματι­ κότερων μεθόδων κατάταξης βιβλί­ ων. Επιμένω, ωστόσο, πως το περιε­ χόμενο το προσεγγίζει καλύτερα ο αναγνώστης όταν γυρίζει μία-μία τις χάρτινες σελίδες· όχι όταν κάνει να παρελαύνουν μηχανικά στα μάτια του τα κείμενα μέσα από φωτεινές οθόνες!» «Οπότε, φαντάζομαι, αισθάνεστε ι­ διαίτερη ικανοποίηση όταν αγοράζο­ νται τα βιβλία. Κι αυτό, ανεξάρτητα από την αυτονόητη οικονομική συνέ­ πεια». «Προφανώς. Εγώ είμαι πρόθυμος και να δωρίσω ακόμα, προκειμένου να διαδοθεί το διάβασμα». «Στατιστικά, τι πουλιέται περισσό­ τερο, κύριε Σταθόπουλε;» «Λογοτεχνία. Κυρίως οι διαχρονικοί συγγραφείς: Μυριβήλης, Καραγάτσης, Καζαντζάκης... Λιγότερο οι σύγχρονοι και οι ξένοι. Έπειτα, έχου­ με τα ιστορικά που αγοράζουν πε­ λάτες από μια ηλικία και πάνω. Λ, ξέχασα, και τα λευκώματα έχουν μεγάλη ζήτηση. Για δώρα».

^συλλογή* T0U βιβλιοπώλη Στάθη Σταθόπουλου

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

153

Γ

δ

ι

α

β

α

ζ

ω

]

■. Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Ε Σ

Από ιη συλλογή Σταθόπουλου

154-

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

«Σπάνια κομμάτια; Που να μην είναι μόνο για εκθεσιακή παρουσίαση, αλ­ λά και για πούλημα;» «Υπάρχουν και τέτοια. Αυτά που αφορούν το νησί μας. Του Τιμολέοντος Αμπελό Η Ιστορία της Σύρας· του Ανδρέα Δρακάκη Η Σύρος επί Τουρκοκρατίας· του συντοπίτη μας Μάνου Ελευθερίου Ενθυμιον Σύρου, αξιολογότατο συλλεκτικό κομμάτι...» Ο σεβάσμιος βιβλιοπώλης σταμα­ τάει, κουνώντας το κεφάλι του. Το βλέμμα του στρέφεται προς το π ά ­ τωμα. Αποφεύγω να του διακόψω το στοχασμό. Καλύτερα έτσι. Γιατί μπορεί ο στοχασμός αυτός να μην εί­ ναι άμοιρος συγκινησιακής φόρτισης. Τον αφήνω και ανεβαίνω ακροποδη­ τί στον πρώτο όροφο. Το αναγνω­ στήριο. "Ενα μεγάλο τραπέζι, φορ­ τωμένο με περιοδικά και με βιβλία κι εφημερίδες. Τα καθίσματα γύρω του επίσης. Για να αφοσιωθεί κάποιος στο κείμενο που τον ενδιαφέρει, σκέ­ φτομαι, πρέπει να διαθέτει ανεπτυγ­ μένη αφαιρετική ικανότητα. Σε αντίθεση, όμως, από την ακατα­ στασία των επίπλων (που, πάντως, δεν συνιστά στοιχείο απωθητικό για τον επισκέπτη), τις βιβλιοθήκες ένα γύρω τις διακρίνει απόλυτη τάξη. Εκ­ δόσεις για τις Κυκλάδες, λογοτεχνικά έργα, ιστορικά, έργα Ελλήνων πολιτι­

κών. Σταχυολογώ: Π. Κανελλόπουλου, Ιστορία του ευ­ ρωπαϊκού πνεύματος. Μ. Δρεττάκη, Έκπτωση αξιών και απαξίωση θεσμών. Γ. Α. Μαγκάκη, Ίχνη του χθες με το βλέμμα στο αύριο. Γ. Καψή, Γεννηθήτω Δημοκρατία. Α. Ανδριανόπουλου, Λουτρό αίματος στο Νότο. Β. Πολύδωρα, Η μείζων Αθήνα. Παραδίπλα, τόμοι πολλοί σχετικοί με την ελληνική ιστορία: Βυζάντιο, Επα­ νάσταση του '21, Βαλκανικοί Πόλε­ μοι, "Επος του '40, Εθνική Αντίσταση, Μακρόνησος, Κύπρος. Πιο πέρα, πλειάδα έργων που καλύ­ πτουν ποικίλους τομείς της επιστή­ μης, από τις μάστιγες των ναρκωτι­ κών και του AIDS μέχρι τις ευεργετι­ κές συνέπειες της σωστής καλλιέρ­ γειας της γης. Βιβλία από τους εκδοτικούς οίκους «Ζωή», «Σωτήρ», «Φως», «Αποστολική Διακονία», σε ειρηνική συνύπαρξη με τα Άπαντα των Αένιν και Στάλιν. «Μήπως μπορώ να σας βοηθήσω σε κάτι;» ακούγεται πίσω μου η φωνή του Στάθη Σταθόπουλου. «Όχι, ευχαριστώ. Ή, μάλλον ναι, δώ­ στε μου ένα φύλλο χαρτί να κρατή­ σω μερικές σημειώσεις. Μου είναι τε­ λείως αδύνατον να συγκρατήσω όσα βλέπω στο κατάστημά σας». «Είστε πολύ ευγενικός, μα υπερβάλ­ λετε. Απλώς θέλω να επιτελώ σω­ στά το έργο που έχω αναλάβει. Και, ξέρετε; Εδώ πίσω έχω στοιβαγμένες κι άλλες καρέκλες, πολλές, καμιά ογδονταριά, για να έχω τη δυνατό­ τητα να οργανώνω βιβλιοπαρουσιάσεις. Έτσι, αποκλείεται να ισχυριστεί κανείς ότι η Σύρος είναι επαρχία. Τί­ ποτα δεν έχει να ζηλέψει από την πρωτεύουσα. Αδικο έχω;» Συγκατανεύω. Πώς θα μπορούσα, άλλωστε, να διαφωνήσω; ■

Η βλακεία είναι μια ιδιότητα υπερταξική, υπερεθνική και διαπολιτισμική, που ενδημεί στις πέντε ηπείρους του πλανήτη. Διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. Με τη διαρκή παρουσία της και την επιρροή της στις πράξεις και στις ενέργειες ανθρώπων και λαών καταλήγει να σχεδιάζει αυτό τούτο το ιστορικό γίγνεσθαι της ανθρωπότητας. Κάτι που γίνεται ακόμη εμφανέστερο αν αναλογιστούμε ότι, στην αιώνια διαπάλη μεταξύ ευφυΐας και βλακείας, εκτός από τον κόσμο των εκ γενετής και των εκ παιδείας βλακών, σχεδόν δεν υπάρχει ούτε και ευφυής άνθρωπος, που να μην έχει διαπράξει στη ζωή του μερικές από τις λεγάμενες «βλακείες». Όλα αυτά αποτελούν το θέμα της πρωτότυπης και ανατρεπτικής σατιρικής πραγματείας του Θόδωρου Καρζή, όπου, μέσα από μια οιονεί «ιστορία της βλακείας», αναδεικνύεται και παρελαύνει το κωμικοτραγικό καρναβάλι του σύγχρονου κόσμου.

ΠΕΡΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΟΒΑΡΟΥ ΚΑΙ ΑΣΤΕΙΟΥ

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΑΣΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΑΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

0 αναγνώστης αυτής της εκλογής από τις επιφυλλίδες του Θανάση θ. Νιάρχου θα αντιληφθείότι, πέρα απάτην εβδομαδιαία παρουσία του στην εφημερίδα και την υποχρέωσή του να γεμίζει τη στήλη, βγαίνει μια καθόλου αποσπασματική εικόνα της καθημερινής εξαθλίωσης που περνά από δίπλα μας απαρατήρητη, ή που θέλουμε να μην την παρατηρούμε. [...] Δεν πρόκειται για ένα απλό ρεπορτάζ το οποίο ασκεί ένας ευσυνείδητος δημοσιογράφος, ούτε για την εκλεκτική ματιά ενός ποιητή -έχει άλλωστε θητεύσει στην Ποίηση-, αλλά για μια αλληλουχία γεγονότων της οποίας το εύρος ξεπερνά το αστυνομικό δελτίο και γίνεται νωπογραφία, γκράφιτι, καταγγελία, θα πίστευε κανείς ότι στη θέση ενός αριστοκρατικού Μονταίνιου έχουμε έναν λαϊκό συγγραφέα που απεικονίζει τον ανθρώπινο πόνο στις πιο πεζές εκφάνσεις του, συλλογίζεται πάνω σ' αυτόν για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «αυτοί που βασανίζονται μας μαθαίνουν τα περισσότερα». ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ

Κ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Του δρόμου... # 2 0 ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ Έτος ίδρυσης: 1961 Έκταση πυρήνα: 3.816 εκτ.

Πληροφορίες: Δασαρχείο Πάρνηθας, ΑΥαρνές. Τηλ.: 210-24.34.061-3, Fax: 210-24.34.064

Ο Εθνικός Δρυμός Πόιρνηθας ιδρύθη­ κε με σκοπό τη διατήρηση της πλού­ σιας άγριας χλωρίδας και πανίδας, σε απόσταση 40 χιλιομέτρων βόρεια της Αθήνας, με όινετη προσπέλαση από ασφαλτόδρομους. Το υψομετρι­ κό εύρος του Δρυμού αρχίζει από τα 400 περίπου μέτρα (νότιο όριο «Με­ τόχι») και φτόινει στις ψηλότερες κο­ ρυφές του βουνού, την «Καραμπόλα» (1.413 μ.), το «Όρνιο» (1.350 μ.), το «Ξεροβούνι» (1.120 μ.), το «Αυγό» (1.150 μ.), τον «Αέρα» (1.160 μ.) κ.ά. Η μεγαλύτερη έκταση του δρυμού καλύπτεται από δάση κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica). Οι

To re\ww

λεητρο

jcpATf^Te Τ Ο να

για

KpeviA^reiTE ^

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΔΕΝΤΡΟ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΓΙΑ ΝΑ ΚΡΕΜΑΣΤΕΙΤΕ

150

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

χαμηλότερες περιοχές, κάτω των 800 μ., καλύπτονται από χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis) και θάμνους της τυπικής μεσογειακής βλάστησης (πουρνάρι, κουμαριά, ρούδι, αριά, φιλίκι κ.λπ.). Η χλωρίδα της Πάρνη­ θας, αρκετά πλούσια (ξεπερνά τα 1.000 είδη), είναι χαρακτηριστική των βουνών της νότιας Ελλάδας. Δεν υπάρχουν συστηματικές - ολο­ κληρωμένες μελέτες για την πανίδα του Δρυμού, που κυρίως αποτελείται από κοινά ή ευρέως εξαπλωμένα στον ελλαδικό χώρο είδη με εξαιρετι­ κό ενδιαφέρον για τους παρατηρη­ τές πτηνών, εξαιτίας της γειτνίασης της Πάρνηθας με την Αθήνα. Η Πάρνηθα είναι το μοναδικό βουνό της Ελλάδας όπου υπάρχουν ελάφια του είδους Cervus elaphus. Σε έκταση 1.200 στρεμμάτων του Δρυμού λει­ τουργεί εκτροφείο θηλαστικών ειδών θηραμάτων (ελαφιών και ζαρκαδιών) για εμπλουτισμό και άλλων περιοχών. Η Πάρνηθα προσφέρει στους αναρριχητές αξιόλογα αναρριχητικά πε­ δία, όπως το «Αρμα» στο μοναστήρι των Κλειστών, το «Φλαμπούρι», το «Μεγ. Αρμένι» κ.λπ., λόγω των ασβεστολιθικών βράχων. Υπάρχουν ορει­ βατικά καταφύγια που λειτουργούν τα Σαββατοκύριακα και μπορούν να προσφέρουν διανυκτέρευση και ξε­ κούραση στους οδοιπόρους της Πάρνηθας. Αόγω της κοντινής από­ στασης από την Αθήνα η Πάρνηθα έχει πολύ καλό οδικό δίκτυο, με ασφαλτόδρομους, με αστική και υπεραστική συγκοινωνία από την νότια περιοχή Αχαρνών. ■

A n ' τη ζωή μας μπορούν ν' αφαφεθοόν χιλιάδες μέρες, χωρίς να την αλλάξουν θεαματικά. Υπάρχουν όμως καί κάποιες, ελάχιστες είναι η αλήθεια, που, ανεκλείψουν, η ζωή μας γίνεται μια άλλη. Έ ξι τέτοιες μέρες καθορίζουν την πορεία και του ήρωα του βιβλίου: 0 Θεόδωρος, που γεννιέται για τη μουσική, απ' την ορφάνια καιτην ένδεια οδηγείται σταδιακά στη δόξα καιστα πλούτη. Γνωρίζει την αποθέωση στη Δύση καιτην Ανατολή. Γίνεται ίνδαλμα χιλιάδων γυναικών, παραμένοντας ωστόσο δέσμιος ενός κρυφού έρωτα. Ενώ όμως βρίσκεται στο απόγειο της δόξας του, η Τύχη για άλλη μια φορά προετοιμάζει τη μεγάλη ανατροπή. Εμπνευσμένη απ' τα γυρίσματα αυτής ακριβώς της Τύχης, η Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη δημιουργεί ένα πανοραμικό μυθιστόρημα, όπου σε πρώτο επίπεδο εξιστορεί την πολυκύμαντη διαδρομή ενός καλλιτέχνη, ενώ, σε ένα δεύτερο και πιο ουσιαστικό, καταδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της «αρχέγονης θεάς» στη ζωή των ανθρώπων.

ΑΠΟ ΤΗΝ,ΑΝΟΔΟ ΣΤΗΝ ΠΤΩΣΗ: ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ ΟΠΟΥ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ Η ΤΥΧΗ ΟΤΑΝ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΟ ΘΡΙΛΕΡ

0 Σταμάτης, ένας πενηνταπεντάρης δημοσιογράφος, καταρρέει μπροστά στα μάτια της νεαρής γυναίκας του. Συντετριμμένος από μια αναπάντεχη απώλεια, εγκαταλείπει την οικογενειακή εστία. Τότε η Περσεφόνη ξεκινάει ένα μακρύ ταξίδι πάνω και κάτω απ’ τη γη, προκειμένου να τον ξαναβρεί. Στο μεταξύ η ζωή της έχει ήδη αναστατωθεί από τις νυχτερινές επισκέψεις της νεκρής μητέρας της αλλά και από την κρυψίνοια της μικρής της κόρης. Και η δοκιμασία της εγείρει ερωτήματα που βυθίζουν σταδιακά τον αναγνώστη σε μια απρόβλεπτη ψυχολογική περιπέτεια: Πώς συνδέονται αυτά τα περίεργα φαινόμενα μ' ένα παλιό χειρόγραφο της μητέρας της; Γιατί όποιος διαβάζει τρομακτικά κείμενα κινδυνεύει να αιχμαλωτιστεί στην πλοκή τους; Ή μήπως δεν φταίνε τόσο τα βιβλία, όσο ο πειθαναγκασμός; Ένα μυθιστόρημα μυστηρίου για την υπνωτιστική συναισθηματική πίεση που ασκεί πάνω μας η οικογενειακή μας ιστορία και, ταυτόχρονα, ένα ψυχογραφικό θρίλερ για τη βασανιστική σχέση κάθε μητέρας και κόρης.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Σπ ύρ ο υ Κα κουρκσχη

ερινό προείκασμα του μέλλοντος, ενός μέλλοντος άνυδρου και αβίωτου, στις «ολόμαυρες ράχες» της χερσονήσου του Αίμου... Αυτή η «ενοχλητι­ κή αλήδεια», που όλοι είδαν χωρίς να δέλουν και να την παραδεχδούν, δεν πρόκειται να ξεφύγει από το έρκος των οδόντων των κυΒερνώντων -δ α ομι­ λούν για το μέλλον των συντάξεων, όχι όμως και για το μέλλον το ίδιο... πυρ ...στη λογοτεχνία! Αν το έργο της Λιλής Ζωγράφου είναι εξοβελιστέο από τη Μέση Εκπαί­ δευση, γιατί όχι και μια σειρά άλλα, «...εξίσου, ίσως, επικίνδυνα» κείμενα νεοελληνικής λογο­ τεχνίας να μην παραδοθούν στο πυρ το εξώτερον; Αυτό αναρωτιέται στο εισαγωγικό του ση­ μείωμα ο εκ Κερκύρας λογοτεχνικός ΠΟΡΦΥΡΑΣ, στο 123ο «φυλλάδιό» του. Και με αφορμή το περιστατικό των ενοχλήσεων που υπέστη καθηγητής που δίδαξε το συγκεκριμένο κείμενο στο Αρσάκειο, αποφαίνεταί: «Καλό θα ήταν να... απαλειφθεί μια δια παντός από τα σχολικά προ­ γράμματα η λογοτεχνία. Βοήθεια!» Καθώς όμως το καλό περιοδικό δεν είναι... σχολικό εγχει­ ρίδιο, συνεχίζει με, όπως πάντα, ενδιαφέροντα μελετήματα για τον Π. Σούτσο, τον Σολωμό (φυσικά), τον Καζαντζάκη, τον Σεφέρη, τον Μπέκετ, αλλά και μια παρουσίαση της εξιχνίασης * εγκλημάτων στο αστυνομικό μυθιστόρημα, από τον καθηγητή Εγκληματολογίας Γιάννη Πανούση. [ΠΟΡΦΥΡΑΣ, Τ.θ. 206, 491 00 Κέρκυρα, χηλ.: 26610-31923, dimkonidarisOyahoo.gr]

W

πυρά ένθεν κακείθεν συγκέντρωσε ο νέος νόμος-πλαίσιο για τα πανεπιστήμια, που με τη σει­ ρά του πυροδότησε μία, εντέλει, δυνητικά γόνιμη συζήτηση για τα κακώς κείμενα του δημό­ σιου πανεπιστημίου -αυτά που σχεδόν κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί... Σε αυτόν τον διάλογο επιδιώκει να παρέμβει, προκειμένου να τον αναθερμάνει και να τον προχωρήσει, το αφιέρωμα του τεύχους 17-18 της Επιθεώρησης Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, που διευθύνει ο καθηγητής του Παντείου Ηλίας Κατσούλης και κυκλοφορεί με τη φροντίδα των εκδόοεων A. Ν. Σάκκουλα. Σε αυτό, επιχειρείται να αναλυθεί «μια κατάσταση που επί τρεις δε­ καετίες είχε παγιωθεί και είχε αποκόψει τα ελληνικά πανεπιστήμια από τις ευρύτερες εξελίξεις που συντελούνταν στην κοινωνία και στη γνώση [...] που είχε μεταβάλει τα πανεπιστήμια σε κλειστούς αυτοαναφερόμενους οργανισμούς». Ας κρατήσουμε και μια, συναφή, «επί του πιεστηρίου» αποστρο­ φή του Η. Κατσούλη για τη «δίκη του Παντείου»; «θα χρειαστεί χρόνος για να αναδειχτεί και να εξουδετερωθεί ολόκληρο το «βαθύ Πάντειο», [...! για να επουλωθούν οι πληγές που δημιούργησε»... καθ. Η. Καχαούλης, Πάνχειο, Λ. Συγγρού 136, 176 71, Αθήνα, www.media.uoa.gr/sas] πυρκαγιά το 1917 κατέστρεψε το ιστορικό κέντρο της πόλης, την προίκισε όμως με ένα σύγ­ χρονο (τότε) πολεοδομικό σχεδιασμό. Η πλημμυρίδα της μεταπολεμικής αστυφιλίας τον έπνιξε μέσα σε μια «θάλασσα» πολεοδομικής αναρχίας -για να σωθούν μονάχα νησίδες ιστο­ ρικής αρχιτεκτονικής, όπως η Πάνω Πόλη. Στη συμβίωση σύγχρονων κτιρίων με ένα τέτοιο ιστορικό περιβάλλον αναφέρεται η μελέτη του Δ. Ζυγομαλά στον τόμο 22 της Τετραμηνιαίας θεσσαήονίκειας έκδοσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ, που υπό τη διεύθυνση του Ευάγγελου Χεκίμογλου εκδίδει η Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος. Πρόκειται για μια εξαιρετικά φροντισμένη έκδοση, υποδειγματική τόσο λόγω του φορέα που τη στηρίζει όσο και εξαιτίαςτου «έκκεντρου»-σε ό,τι αφορά τη βιβλιαγορά- χώρου παραγωγής της... Απάτην υπόλοιπη ύλη ξεχωρίζουμε το απάνθισμα του Γ. Αναστασιάδη για την παρουσία του αυτοκινήτου στη λογοτε­ χνία της πόλης, τη μελέτη για την επιφανή εβραϊκή οικογένεια Κόβο (Μ. Faraggi) και τις «θεωρίες συνωμοσίας» γύρω από την άλωση της Θεσσαλονίκης το 1430 (X. Παπαδόπουλος). [ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ, Φράγκων 6-8, 546 26, Θεσσαλονίκη, χηλ.: 2310-551.754, www.peebe.gr]

158

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007

a liacEre του Κώστα Καναβούρη

Δύστυχο χώμα έρα μεσημέρι εκεί που τελειώνει η Κορινθία κι αρχίζει η Αργολίδα. Λίγο πριν και λίγο μετά; Δεν έχει σημασία. Μάλλον τίποτα δεν έχει σημασία καθώς το αυτοκίνητο φεύγει και δεν ξέρεις ούτε από πού φεύγει ούτε πού πηγαίνει. Το μόνο που έχει σημασία είναι ο βόμβος του φωτός που ξεσηκώνει σμήνη ατέλειωτα τετύγων σ' ένα όργιο πένθους, ενώ στο βάθος η θάλασσα ήσυχη και αδιάφορη απο­ δέχεται θέρος και πένθος με την μέγιστη πληρότητα: εκείνη της χορτασμένης από αίμα γνώσεως. Α, ναι, το καλοκαίρι είναι ιδανικό σ' αυτό τα μέρη. Υπάρχουν κι άλλα βεβαίως μέρη όπου το μεσημέρι του καλοκαιριού είναι ιδανικό, όμως τώρα εδώ (αυτό το ρευστότατο «εδώ» οαν διατρητικό όργανο που πάει μέσα βαθιά στις οπισθέλ­ κουσες δυνάμεις των πληγών) μοιάζει η δυστυχία την σωστή της ώρα στον σωστό τόπο. Το αυτοκίνητο φεύγει και τίποτα δεν υπάρχει. Το αυτοκίνητο δεν απομακρύνε­ ται από κάπου και δεν πλησιάζει πουθενά. Έτσι φευγαλέα, καθώς οι στιγμές της ακι­ νησίας διαδέχονται η μια την άλλη, μπορείς να κατανοήσεις την δυστυχία. Γιατί απλώς είναι εδώ και είναι μεσημέρι καλοκαιριού που δεν έρχεται από πουθενά και δεν πάει πουθενά. Φεύγουμε. Φεύγει ο τόπος. Τίποτα δεν είναι ίδιο και γι' αυτό τίποτα δεν αλλάζει. Σταθερή, οτεκόμενη η ακίνητη δυστυχία μας, παίζοντας με τα ρημάδια των βράχων χωρίς να ικετεύει, αφού οι ικέτες έχουν σφαγεί σ' αυτόν τον τόπο κι έχουν σφαγεί ιδανικά κι η δυστυχία έχει στα δάχτυλά της ένα φυλλαράκι ελιάς. Και ξέρει: «θέλει δύστυχο χώμα η ελιά... Το δράμα της ποιότητας», που είχε πει κι ο Νίκος Καρούζος.

Μ

Το δράμα της ποιότητας λοιπόν. Αυτό το μέγα πένθος απ' όπου αναβλύζει το φως και σκάζει μεριές-μεριές το έδαφος της δυστυχίας μας για να φυτρώσει η ελιά και να ερημώσουν κάποτε -πρώτα ο Θεός- τα εκκλησάκια του πουθενά, για να μην είναι άβατον το μαύρο φως. θέλει δύοτυχο χώμα η ελιά. Αλλιώς πώς; Αλλιώς από πού και για πού; Αφού αυτή η ώρα δεν είναι εποχή, είναι απειλή. Το βλέπεις- δεν υπάρχει ησυχία, δεν γίνεται να υπάρξει ησυχία. Υπάρχει μονάχα το αντίτιμο της απειλής για να το αντιλαμβάνεσαι φευγαλέα- περισσότερο δεν αντέχεται το δύστυχο το χώμα το δράμα της ποιότητας που ζητάει ευθύνες με το λεπίδι στο χέρι. Και ψάχνει την πλη­ γή για να χτυπήσει ακριβώς εκεί. Και είναι γνωστό ότι όποιος ψάχνει βρίσκει: μια σταγόνα λεπτεπίλεπτου λαδιού για το αόρατο φως που καίει στο δράμα της ποιότητας, σ' όλο το χώμα όταν συνορεύει με τον θάνατο. ■

Στο επ ό μ εν ο τ ε ύ χ ο ς του Δ ΙΑΒΑΖΩ , Ο κτώ βριος 2007, αφιέρωμα:

Στον Νίκο Εγγονόπουλο

Ένας άντρας και ο μικρός γιος του διασχίζουν μια ερειπωμένη χώρα σέρνοντας ένα καρότσι με πράγματα που αποτελούν τη μόνη τους περιουσία. Σκοπός τους να φτάσουν στη θάλασσα. Στο δρόμο τους θα συναντήσουν άλλους κουρελήδες σαν αυτούς, που είναι διατεθειμένοι να κάνουν τα πάντα για να βρουν μια σκουριασμένη κονσέρβα και λίγο νερό για να επίζήσουν. Στο τραγικό φινάλε του ταξιδιού τους μια νέα μέρα, μια νέα χώρα, μια νέα ζωή θα φανεί στον ορίζοντα.

Το νέο μυθιστόρημα ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους Αμερικανούς συγγραφείς, που βραβεύτηκε με το Βραβείο Πούλιτζερ 2007-

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΚΟΡΤΟ

ΤΟ ΝΕΟ Μ ΥΘ ΙΣΤΟΡΗΜ Α ΤΟΥ ΣΗ Μ ΑΝ ΤΙΚΟ Υ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ Α Μ Ε Ρ ΙΚ Α Ν Ο Υ ΣΥΓΓΡΑΦ ΕΑ

Κ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΟΤΗ w w w .k a s t a n i o t i s .c o m

Μ ε τά τη Λογοτεχνία... τώ ρα γράφ ουμε Ιστορία, Γλώσσα, Μαθημ

...για την Εκπαίδευση! <9ι m<? 6b^ocnu ζκηαύζνηκιΑν κ « ι jfw »λζςn c ϊβΰμΑίεc

η^βτα6ζf ζηχέα( M

kedrosedu.com

M /s w

ΚΕΔΡΟΣ Ε Κ Π Α ΙΔ Ε Υ Σ Η

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Κ Ε Δ Ρ Ο Σ Γ. Γενναδίου 3, 106 78 Αθήνα | Τηλ.: 210 3809712 | e-mail: edu @ k e d ros.gr