Τεύχος 423

Εκδόσεις της Εστίας

ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ

ΟΙ ΚΗΠΟΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ «Δεν είναι λίγο το κατόρθωμα να κινήσει σ’ ελληνικό χώρο πρόσωπα του αστυνομι­ κού διηγήματος που συνηθίσαμε να βλέ­ πουμε τυλιγμένα με τις ομίχλες της Δύσης.» ΣΤΡΑΤΗΣ ΤΣΙΡΚΑΣ

ΜΑΡΙΑ ΖΑΟΥΣΗ

ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ Στα «Πορτοκάλια» θα βρείτε αυτό που ίσως θα θέλατε να ζήσετε. Στην «Αποθήκη» μέρος από τον εαυτό σας. Στη «Φλογέρα» τη μο­ ναξιά της μεγαλούπολης. Στα «Καλλυντικά» μια γυναίκα που, σε πείσμα της ζωής, δεν το Βάζει κάτω. Στα είκοσι ένα διηγήματα του τόμου, η Μαρία Ζαούση καταφέρνει να επικοινωνήσει με τρόπο αποτελεσματικό και άμεσο με τον αναγνώστη.

e-mail: info@ hestia.gr

h ttp ://w w w .h e s tia .g r

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΠΙΚΑΙΡΙΚΑ

3 Bestseller 4 Βραχυγραφίες 1 2 Ψηφιακόςκόαρος Ηλεκτρονικάλεξικά Γράφει η Τιτίκα Δημητρούλια Η Παρεμβατικά

Τα πουλιά και οι ξόβεργες

ή τα Βραβεία Λογοτεχνίας και οι διασυνδέσεις τους Γράφει ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ No 423, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2001 ISSN 1106 1383 Σύνταξη: 33.01.313 Λογιστήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315,33.01.241 Fax: 33.01.315 Ιδρυτής: Περικλής Αθαναοόπουλος Διευθυντής: Ηρακλής Παπαλέξης Σύνταξη: Γιώργος Γαλήτης, Κατερίνα Γρυπονηοιώτου, Βασίλης Καλαμαράς Λάμπρος Κουλελής Ηρακλής Παπαλέξης Βάοω Σπάθή Υπεύθυνη οικονομικών: Βάοω Σπάθή Συνδρομές: Αθαναοία Σπάθή Διαφημίσεις: Ηρακλής Παπολέξης Επιμέλεια - Διόρθωση: /Ifvia Μαζαράκη, Μοποινα Ράμμου Σελιδοποίηση - Διαχωρισμοί: Μαρία Ιαχαριουδάκη, τηλ. και fax: 38.21.700 Φιλμ ■Μοντάζ: ΜΥΡΙΚΗ Γραφικές Τέχνες Ιωοδάχου Πηγής 36, τηλ.: 38.44.265-38.12.373 Εκτύπωση: Α. Πρίφτης & Υιοί ΟΕ, Σωνιίρου 6, τηλ.: 5232323 Βιβλιοδεσία: Α. Σαλτοριάδης & ΥιοίΟ.ί, Κορίνθου 10, Καματερό, τηλ. & fax: 2311970 Διανομή: Πρακτορείο διανομής τύπου Ευρώπη ΑΕ, Αμφιαράου 15-17, τηλ.: 5199900 Ιδιοκτησία: Γιώργος Γαβαλάς & ΣΙΑ ££ Εκδότης: Γιώργος Γαλάντης Κεντρική διάθεση: Αθήνα: «διαβάζω», Α. Μεταξύ 26, Αθήνα 106 81, θεοσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο «Κέντρο του βιβλίου», Λαοοάνη 9, τηλ. 237.463 Καλλιτεχνική επιμέλεια Σύνθεση εξωφύλλου: Μαρία Ιαχαριουδάκη Το διαβάζω στον κυβερνοχώρο: http://book.cubre.gr.

ο Αλέξης Ζήρας

17 Ευκαιρίας δοθείσης Η «μαιευτική» του Σωκράτη και τα αβγά του φιδιού Γράφει ο Βαγγέλης Πανταζής

ΞΕΝΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ

2 0 Ξένο βιβλίο Επιμέλεια: Ηλίας Μαγκλίνης 2 2 Σύγχρονοι ξένοι συγγραφείς Αέολι Γύάιατερ (1956-) Γράφει

συγγραφέων

η Χρύσα Σπυροπούλου 2 4 Πορτρέτα ξένων

Τοαρλς Μόργκαν (1894-1958)

Γράφει η Χρύσα Σπυροπούλου

ΑΡΘΡΟ

2 5 Η πληρότητα του πλάγιου λόγου Γράφει ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

2 8 Χρηστός Χρυσόπουλος Ζω συνειδητά σ' ένα ιδεατό «εργαστήρι λογοτεχνίας» Τη συνέντευξη πήρε ο Ηλίας Μαγκλίνης

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ: Λογοτεχνικά Βραβεία 2001 4 0 Εισαγωγικό

4 9 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ 6 2 ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ 7 9 ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ 9 1 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ 9 9 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Π 3 ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΔΕΛΤΙΑ 1 2 1 Βιβλιογραφικό 1 2 7 Κριτικογραφία 1 4 3 ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ

Α ρχαία Ε λληνική Γ ραμματεία «Οι Ε λ λ η ν ε ς »

15/ 9/2001 1 1 /1 0 /2 0 0 1

Κ

Μ. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ Δυο φορές Έ λληνας

Τα εμπορικότερα βιβλία του μήνα, σύμφωνα με τα στοιχεία που μας παραχώ­ ρησαν τριάντα βιβλιοπώλες απ'όλη την ίλλάόα, δηλώ­ νοντας ο καθένας τους τεοοερα βιβλία που είχαν τις περισσότερες πωλήοεις.

2.

Μ. ΚΟΥΝΤΕΡΑ Η άγνοια

εστία

3.

ΟΥ. ΕΚΟ Μ π αουντολίνο

ε λ λ η ν ικ ά γραμματα

4.

Α. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

5.

Θ.ΧΑΛΟ

6.

Ε. ΟΜΗΡΟΛΗ Μοιράιδα. Μια μοίρα οαν νεράιδα α . α . λ ιβ α ν η ς

Βαρκάριοσα της χίμαιρας καλεντης

Ούτε το όνομά οου γκο βο ςτης

ΣΤ. ΠΡΕΣΦΙΛΝΤ Οι πύλες της φω τιάς 7 . Γ.

κέδρος

ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ Ο Τούρκος στον κήπο

8.

Ρ. ΠΙΛΤΣΕΡ Το άγριο θυμάρι

9.

Μ.ΑΤΓΟΥΝΤ Ο τυ φ λ ό ς δολοφ όνος Ν. ΘΕΜΕΛΗΣ Η ανατροπή

πατακης κ α ςτα ν ιο τη ς

ωκεανιδα ωκεανιδα

κέδρος

Λ. NT. ΜΠΕΡΝΙΕ Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι 10.

ψ υχο γιό ς

Α. ΑΟΞΙΑΔΗΣ Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ

κ α ςτα ν ιο τη ς

11. Ν. ΘΕΜΕΛΗΣ Η αναζήτηση ΚΕΔΡΟΣ

ΤΖ. ΡΟΟΥΛΙΝΓΚ Ο ΧάριΠότερ και το κύπελλο της φωτιάς 12.

Τ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Οι τρεις χήρες

ψυχογιο ί

καςτανιοτης

Β. NT. ΧΑΝΣΕΝ - Τ. ΧΙΘ Ποιος σκότωσε τον Όμηρο

κάκτος

Τα στοιχεία παραχώρησαν τα βιβλιοπωλεία: Αβηνά-ΚορυΙαλλύς, Αριστοτεληξ-Αβήνα, Αρκτουρεη-Επάρτη, ΒαγιονάκηζΑθήνα, Αοκψάκηζ-Ηράκλειο, ΑαΙώνη-Γιάννινα, ΙηριχΆηζ-θεοοάονίκη, Ειρρός-Αράρα, Ελευβεροιιίόκικ-Αβήνα, ΕνίοχώραΑβηνα, Εοτία-Αβήνα, Ζαφειρίοιι-Νεα A im , Θεωρία-Ζάκυνβος Ιανός-θεοσαλονίκη, ΙίαίονΑντρον-Ραφήνα, btro-Αβήνα, ΜαβεΚαλλιβία, Μεβενπηζ-Πάτρο, Νεστωρ-Κατερίνη, Ό ρ η ρ ο φ Η (Ιαράρετρος-Χολαρή Πατάκης-ΑΟιjva, Περγαρηνη-θεοοαλονίκη Πλαίαιο-Νάξοι, Πλήβων-Πλατεία Αρερικήι, Πολπώ-Αβήνο, Πρίορο-Πιιραιάζ, Σάκης-Κεα Ιριίρνη, ΤοΑεντρο-Ράίος, Φελοιίρηξ-Παλαιό Φάληρο

3

SUPER MARKET ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΩΝ

fcd

Οι εκδόσεις «Σαββάλα» εξέδωσαν δελ­ τίο Τύπου μέσα από ί ο οποίο εκφρά­ ζεται η άποψη όχι αφημένα στην τύχη τους και με μόνο σύμμαχο το ρομαντι­ σμό για τους λίγους φίλους που τους έχουν απομείνει τα βιβλιοπωλεία της γειτονιάς παλεύουν ενάντια στα πολυ­ καταστήματα και τα super market. Κιν­ δυνεύει, συνεχίζει το δελτίο Τύπου, να χαθεί η προσωπική επαφή με το βι­ βλιοπώλη. Σύμφωνα πάντα με τις εκδόσεις «Σαβ­ βάλα», πρέπει να μπει ένας φραγμός στα «εργοστάσια ανούσιας γνώσης και φλύαρης διασκέδασης και να δοθεί πίσω στο βιβλίο αυτό που του έχουν στερήσει, την παιδικότητα, την αθωότητα και την καλή κρίση. Κρίση που το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς και η επαφή με το βιβλιοπώ­ λη μπορεί να προσφέρει και να προάγει». Προσφάτως οι εκδόσεις «Σαββάλα» αρνήθηκαν την πώληση σχολικών βιβλίων, την οποία θεωρούν καθοριστική για την επιβίωση των βιβλιοπωλείων της γειτο­ νιάς, σε μεγάλο πολυκατάστημα παιχνιδιών, γεγονός που πιθανόν να τους δημι­ ουργήσει νομικά προβλήματα. Αντίθετα, ως βασικό στοιχείο της διαφημιστικής καμπάνιας επέλεξαν το σλόγκαν «2002 σκέψεις για να προτιμήσετε το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας», που θα προωθηθεί με πληρωμένες καταχωρίσεις σε μεγάλες εφημερίδες πανελλαδικής κυκλοφορίας, ενώ γίνονται προσπάθειες να προβληθεί σε τηλεοπτικούς σταθμούς σποτ με το ίδιο μήνυμα. Οι άγραφοι νόμοι της αγοράς είναι πράγματι σκληροί. Το βιβλίο, όσο και αν το θε­ ωρούμε πνευματικό αγαθό, δε θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Έχουμε ω­ στόσο την αίσθηση ότι η ζωή προχωράει, είτε μας αρέσει είτε δε μας αρέσει. Για παράδειγμα, σε ξένες πόλεις και πρωτεύουσες συνυπάρχουν τα καταστήματα παιχνιδιών με βιβλία, τα βιβλιο-πολυκαταστήματα με τα συνοικιακά βιβλιοπωλεία και κυρίως με τα βιβλιοπωλεία που πωλούν μεταχειρισμένα βιβλία (σε πολύ κα­ λές τιμές, οε αντίθεση με τα ανάλογα βιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι στα οποία η ασυδοσία των κατόχων τους έχει ξεπεράσει κάθε όριο). Μάλιστα, μεγάλα βιβλιο­ πωλεία (όπως είναι εδώ ο Ελευθερουδάκης ή ο Πατάκης) παρέχουν χώρους ανά­ γνωσης και ανταλλαγής απόψεων με καφέ και φαγητό. Μόνο απρόσωπα δεν εί­ ναι, από αυτή την άποψη. Στα πιο οργανωμένα από αυτά τα βιβλιοπωλεία, ο αρ­ μόδιος υπάλληλος είναι πολύ καλά ενημερωμένος για τον τομέα που καλύπτει. Την ίδια στιγμή, συμμεριζόμαστε την ανησυχία των εκδόσεων «Σαββάλα», καθώς η ελληνική βιβλιαγορά είναι ένας χώρος περιορισμένος και ήδη παρατηρείται κο­ ρεσμός. Τα συνοικιακά βιβλιοπωλεία είναι τα πρώτα θύματα αυτής της κατάστα­ σης και χρειάζεται προσοχή. Μέσα από αυτό το πρίσμα, υπάρχει ανάγκη για διατή­ ρηση κάποιων ισορροπιών και όχι για άγονη κινδυνολογία ή άτοπη εξιδανίκευση μιας εποχής που έτσι κι αλλιώς αποτελεί παρελθόν.

4

«ΖΙΓΚ ΖΑΓΚ» ΣΤΗΝ ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ Κι όμως, το μοναδικό, ίσως, βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου που δεν περιέχει ίχνος τολμηρών περιγραφών και σκηνών, το βραβευμένο με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και το αντίστοιχο λογοτεχνικό βραβείο του διαβάζω Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές («Κέδρος») κατηγορήθηκε ως πορ­ νογράφημα. Το ζήτημα δημιουργήθηκε μετά την επερώτηση στη Βουλή του βουλευτή της Ν.Δ. κ. Πέτρου Τατούλη. 0 εν λόγω βουλευτής ενο­ χλήθηκε επειδή οι σχολικές βιβλιοθήκες εμπλουτίστηκαν με το βιβλίο της Έ. Σωτηροπούλου. Όταν ρωτήθηκε από την εφημερίδα Το Βήμα, η συγ­ γραφέας δεν έκρυψε την έκπληξή της: «Μήπως ο κ. Τατούλης είναι Ταλιμπάν; Αλλιώς είναι προφανές ότι δεν έχει διαβάσει το βιβλίο μου». Η συνέχεια της φαιδρής αυτής υπόθεσης είναι άγνωστη και μάλλον δε θα υπάρχει. Εκτός αν ο κ. Τατούλης ανακαλύψει ένα άλλο βιβλίο της Έ. Σωτηροπού­ λου, τη Φάροα, διότι τότε ποιος τον πιάνει. Εκεί, κύριε Τατούλη μας, γίνονται τα α­ νομολόγητα. Μην το διαβάσετε όμως, γιατί δε θα αντέξετε αυτό το πλήγμα. Ξεχάοαμε φαίνεται τους «λαπάδες ποιητές» και ασχολούμαστε με τους «πορνο­ γράφους» πεζογράφους.

S H O R T LI ST ΚΑΙ Κ Ρ Α Τ Ι Κ Α Β Ρ Α Β Ε Ι Α Πρώτη φορά φέτος ανακοινώθηκε από την κριτική επιτροπή των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας κατάλογος με τα επικρατέστερα ονόματα βιβλίων, αυτό που στην Αγγλία και την Αμερική, στο Booker και οτο Pulitzer αντίστοιχα, είναι γνωστό ως short list. Η θέσπιση αυτού του καταλόγου είναι ένα θετικό βήμα σε ό,τι αφορά στο θεσμό των Κρατικών Βραβείων γενικότερα. Μακάρι να θεσπιστεί και μια long list, με τα βιβλία που ξεκινούν την «κούρ­ σα» από την αρχή (άποψη ηου έχει εκφράσει και η Λώρη Κέζα από το Βήμα, στο φύλλο της 7ης Οκτωβρίου). Χαρακτηριστικό είναι πάντως ότι πέρυσι, όπως και φέτος, υπήρξαν διαρροές στον Τύπο που μόνο προβλήματα είχαν προκαλέσει και σε κριτές και σε κρινόμενους. Η θέσπιση του καταλόγου με τα επικρατέστερα βιβλία είναι ένα βήμα μπροστά και για έναν ακόμα λόγο: μειώνο­ νται οι «βυζαντινισμοί» και αυξάνεται η διαφάνεια που τόσο ανάγκη έχει ο θεσμός. Διότι και τις προηγούμενες χρονιές είχαμε άτυπους «καταλόγους», οι οποίοι όμως δίνονταν στον Τύπο «κάτω απ' το τραπέζι». Οι φήμες οργίαζαν και οι εκδοχές ήταν άπειρες. Είναι καιρός επιτέλους τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας να αποκτήσουν την αίγλη και τη σημασία που τους αρμόζει. Φυσικά υπάρχουν και διαμετρικά αντίθετες απόψεις επί του ζητήματος. 0 συνεργάτης μας και μέ­ λος της Επιτροπής Κριτικών στα Λογοτεχνικά Βραβεία του διαβάζω, Αλέξης Ζήρας, στα «Παρεμβα­ τικά» (σ. 14) βλέπει με διαφορετικό τρόπο τη δημοσιοποίηση της τελικής λίστας. Οφείλουμε να φι­ λοξενήσουμε την άποψή του θεωρώντας ότι ο δημόσιος διάλογος κανένα θεσμό δεν έχει βλάψει.

5

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΤΡΑΝΟΥΛΗ 2001 Απονεμήθηκε φέτος για πρώτη φορά το λογοτεχνικό βραβείο Τρανούλη: ένα χάλκινο μετάλλιο, αναμνηστικό δίπλωμα και δέκα εκατομμύρια δραχμές. Μοιράστηκε όμως σε δύο Έλληνες συγγραφείς: τον Αντώνη Σιμιτζή για το μυθιστόρημα Αν αγαπάς («Άγκυ­ ρα») και τη Λεία Βιτάλη για το μυθιστόρημα Το παραμύθι του μεγάλου φόβου («Καστανιώτης»). Η εκδήλωση της απονομής πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Intercontinental την Κυ­ ριακή 7 Οκτωβρίου, στις εφτά το βράδυ. Σ' αυτήν παρευρέθησαν συγγραφείς, άνθρω­ ποι των γραμμάτων και των τεχνών, φίλοι της Πνευματικής Εστίας του Παναγιώτη Τρα­

Λιία Βιτάλη

6

νούλη. Η βραδιά ξεκίνησε με ρεσιτάλ τραγουδιού της Αλίκης Καγιαλόγλου. Συνολικά κρίθηκαν εκατόν οχτώ βιβλία από δύο επιτροπές. Η πρώτη επιτροπή επέλεξε πέντε βιβλία τα οποία θεώρησε επικρατέστερα και η δεύτερη επιτροπή έπρεπε να επιλέξει ένα από τα πέντε βιβλία: Αν αγαπάς του Αντώνη Σιμιτζή, Το παραμύθι του μεγά­ λου φόβου της Λείας Βιτάλη, Ευτυχώς που δεν γεννήθηκα όμορφη («Ψυχογιός») του Κωνσταντίνου Καρακάση, Αυτή η αργή μέρα προχωρούσε («Πόλις») της Νίκης Αναστασέα, Ο κάβος του Αγίου Αγγέλου («Καστανιώτης») της Ελένης Σαραντίτη. Έγινε γνωστό ότι τα μέλη της επιτροπής δε γνωρίζονταν μεταξύ τους, έτσι ώστε να εί­ ναι αδιάβλητος ο διαγωνισμός.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΕΚΔΟΤΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ

European Educational Publishers Group (EEPG) ονομάζεται στα αγγλικά ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Εκδοτών Εκπαιδευτικών Βιβλίων. Ο EEPG ιδρύθηκε το 1991 με δώδεκα εκδοτι­ κούς οίκους-μέλη, από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες. Την Ελλάδα εκπροσωπούν οι εκδό­ σεις «πατάκη». Ένας εκδοτικός οίκος από κάθε ευρωπαϊκή χώρα εκλέγεται μέλος του EEPG. Αυτοί οι εκδοτικοί οίκοι πρέπει να έχουν ειδικευθεί στον τομέα των βιβλίων για την εκπαίδευση, των σχολικών βιβλίων και άλλων εκπαιδευτικών υλικών.

0 EEPG θεσμοθέτησε πέρυσι τα Βραβεία Καλύτερου Σχολικού Βιβλίου. Στόχος των βρα­ βείων αυτών είναι να προωθήσουν την ποιότητα στον τομέα έκδοσης του σχολικού βι­ βλίου και να προσφέρουν την αναγνώριση στους καλύτερους εκδότες, συγγραφείς, ε­ πιμελητές και γραφίστες αυτών των βιβλίων από κάθε ευρωπαϊκή χώρα. Κάθε μέλος του EEPG που συμμετέχει στο διαγωνισμό στέλνει ένα αντίγραφο του σχο­ λικού βιβλίου που έχει επιλέξει μαζί με συνοδευτική επιστολή, στην οποία εξηγεί τους λόγους επιλογής του συγκεκριμένου βιβλίου. Κάθε βιβλίο αξιολογείται στις παρακάτω κατηγορίες: Περιεχόμενο/Π ρόγρα μμα σπουδών, Εμφάνιση/Σχεδιασμός, Τιμή/Προώθηση. Οι συμμετοχές κρίνονται από όλα τα μέλη του EEPG, από τα συνεργαζόμενα μέλη, κα­ θώς επίσης και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ποιότητας, που αποτελείται από πέντε μέλη τα οποία έχουν αναπτύξει τις αρχές ποιότητας για την Ε.Ε. Ο συνολικός αριθμός βαθμών που συγκεντρώνει κάθε βιβλίο καθορίζει τους νικητές του διαγωνισμού. Στους τρεις πρώτους νικητές απονέμονται Χρυσό, Αργυρό και Χάλκινο Βραβείο. Τα αποτελέσματα του διαγωνισμού ανακοινώνονται στη Διεθνή Έκθεση Βιβλί­ ου της Φρανκφούρτης, στο περίπτερο του EEPG (Hall 6.0 A 926), την πρώτη μέρα λει­ τουργίας της έκθεσης (οι γραμμές αυτές γράφονται πριν από την Έκθεση στη Φραν­ κφούρτη). Στην εκδήλωση είναι προσκεκλημένοι οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ. Για πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε: EEPG Central Office Box 3095 S - 750 03 UPPSALA Tel.: +4618123114 Fax.: +4618125533 e-mail: eepg@mbox200, swipnet.se

7

ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ Α Π Ο Τ Ι Μ Η Σ Η ( Α π ο σ π ά ο μ α τ α από τ ο ν η μ ε ρ ή ο ι ο τ ύ π ο ) «Η Ελλάδα ξεπέραοε τις προοδοκίες ρας», δήλωνε χαρακτηριστικά χθες ο διευθυντής της Έκθεσης κ. Λορέντοο Ρούπολφ, ενώ την ίδια στιγμή, ο επί 25ετίας προκάτοχός του Πέτερ Βάιτχας έλεγε πως πρόκειται «για την καλύ­ τερη παρουσία τιμώμενης χώρας την τελευταία 25ετία». Πόλυ Κρημνιώτη, Αυγή, 11.10.01

Φ Ρ Α Ν Κ Φ Ο Υ Ρ Τ Η 2 0 0 1 : Η Ε Λ Λ ΑΑ Α Τ Ι Μ Ω Μ Ε Ν Η Χ ΩΡΑ

Ο γερμανικός Τόπος υποδέχτηκε με θετικά ή ενθουσιώδη σχόλια την πα­ ρουσία της Ελλάδας ως τιμώμενης χώρας, στην 53η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης. To Forum άρεσε, εντυπώσιασε, χειροκροτήθηκε που είναι υπερσύγχρονο, δεν είναι κιτς και δεν έχει κίονες και ίχνος κόμπλεξ κατωτερότητας. Δήμητρα Ρουμποόλα,'Έθνος, 11.10.01 ...η Ελλάδα κέρδισε στη Φρανκφούρτη τις πρώτες εντυπώσεις και έκανε μια γοητευτική είσοδο στη διεθνή σκηνή χάρη στο εμπνευσμένο, ατμοσφαιρικό και ζωντανό κέντρο των εκδηλώοεών της: το FORUM, που πιστοποιεί ότι ξένοι και Έλληνες μπορούν να ξεπεράοουν το «σύνδρομο του Ζορμπά». Μ ικέλα Χαρτουλάρη, Τα Νέα, 10.10.01 Οι γνωρίζοντες τη γερμανική πραγματικότητα λένε ότι η προβολή της ελληνικής παρουσίας στον γερμανικό Τύπο ήταν ισότιμη με τις άλλες τιμώμενες χώρες, με τη διαφορά ότι αυτή η παρουσία εί­ ναι ταυτόχρονα και η πρώτη γνωριμία των Γερμανών αναγνωστών με το ελληνικό βιβλίο, αφού ε­ λάχιστα πράγματα γνώριζαν μέχρι σήμερα για την ελληνική λογοτεχνία. Ό λγα Σελλά,

Καθημερινή,

11.10.01

Με ένα υπέροχο περίπτερο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εκδοτών Βιβλιοχαρτοπωλών (ΠΟΕΒ) και ένα αισθητικά προχωρημένο της εθνικής μας αντιπροσωπείας οτο Φόρουμ, η Ελλάδα ουγκεπρώνει τα βλέμματα όλων στην 53 Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης [ . . . ] Τριάντα χρόνια προσπα­ θούσε ο ελληνικός εκδοτικός κόσμος να φτάσει αυτά τα επίπεδα και φέτος βλέπει το όνειρό του να γίνεται πραγματικότητα. Γ. Ν. Μπαοκόζος,

Εξπρές,

11.10.01

Εξαιρετικές είναι οι εντυπώσεις μας από το υπερσύγχρονο Forum που εγκαινίασε η Ελλάδα ως τιμώ­ μενη χώρα. [ . . . ] Η Ελλάδα των κλασικών χρόνων, του Βυζαπίου, του Ρομαντισμού, του Β ' Παγκο­ σμίου Πολέμου, η σύγχρονη Ελλάδα παρουσιάστηκε μέσα από μια σειρά εκθέσεων στις οποίες κ υ ­ ριαρχούσε η υψηλή τεχνολογία και το Διαδίκτυο. Σαφώς αναβαθμισμένο από αισθητικής πλευράς αλλά και χωρητικότητας το Εθνικό Περίπτερο των Ελλήνων εκδοτών, οι οποίοι αν κρίνουμε από ορισμένες αλλαγές που έκαναν στον εκθεσιακό τους χώρο, αρχίζουν να προοαρμόζοπαι στους κανόνες του διεθνούς μάρκετινγκ. Μ άνια Ιτόικο υ,

8

Επενδυτής,

13.10.01

TO E K E B I Σ Τ Ο Δ Ι Α Δ Ι Κ Τ Υ Ο To Εθνικό Κέντρο Βιβλίου ανανέωσε τη δομή και το περιεχόμενο του δικτυακού τόπου του και δημιούργησε ένα μόνιμο δίαυλο πληροφόρησης, επικοινωνίας και διαλόγου με τους φορείς του βιβλίου, τον Τύπο και το ευρύτερο κοινό. Με κύριο μέλημα τη χρηστικότητα, το ΕΚΕΒΙ παρουσιάζει την α­ ναδιάρθρωση του κόσμου του. Στην προσπάθεια αυτή χρησιμο­ ποιήθηκε ένα μέρος από τον ήδη υπάρχοντα κόμβο, ωστόσο προστέθηκε νέο υλικό, όπως τα καινούρια αρχεία εκδοτών, βι­ βλιοπωλών, μεταφραστών και βιβλιοθηκών.

0 κόμβος του ΕΚΕΒΙ φιλοξενεί πλέον τις ιστοσελίδες του Κέ­ ντρου, όπως την ιστοσελίδα για το έτος Εμπειρικού ή το δίκτυο ανάγνωσης ReadingEurope.

0 χρήστης έχει από την πρώτη ήδη σελίδα πανοραμική εικόνα του υλικού στο οποίο έχει πρόσβαση. Οι εκδηλώσεις, π.χ., κατα­ λαμβάνουν περίοπτη θέση. Στο πλαίσιο της πολιτικής του ΕΚΕΒΙ για την προβολή του ελληνι­ κού βιβλίου στο εξωτερικό, το Ithaca κατέχει επίσης περίοπτη θέ­ ση στον κόμβο, με την ηλεκτρονική πλέον δυνατότητα εγγραφής συνδρομητών. Στο άμεσο μέλλον θα προστεθεί η λίστα επικοινωνίας με την ο­ ποία το ενημερωτικό υλικό και οι προσκλήσεις θα αποστέλλονται ηλεκτρονικά σε όλους όσοι από τους συνεργάτες και φίλους του ΕΚΕΒΙ διαθέτουν σύνδεση με το Διαδίκτυο. Η προβολή του κόμβου με τη διασύνδεσή του με άλλους αντί­ στοιχους κόμβους και δικτυακές πύλες του εξωτερικού αποτελεί επίσης ένα σχέδιο που θα ολοκληρωθεί σύντομα. Τέλος, δεδομένου ότι η αναδιάρθρωση του κόμβου αυτού απο­ σκοπεί στην πιο έγκαιρη και πιο αποτελεοματική επικοινωνία του ΕΚΕΒΙ με τους ανθρώπους του βιβλίου, δίνεται η δυνατότητα ά­ μεσης ηλεκτρονικής επικοινωνίας (information@ekebi.gr).

Ικήαο της Ιωάννας Καρυοτιάνη

9

m Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α Τ Α

7 ZE

»

ΘΕΜΑΤΑ

Λ

Βιολογία ·Α ρ. 203

Εξπρεσιονισμός ·Α ρ. 208

Αγιον'Ορος·Αρ. 68

Βυζάντιο ·Α ρ. 129

Εξωτισμός ·Αρ. 314

Αισθητισμός ·Α ρ. 349

Βραβεία λογοτεχνίας 1995 ·Αρ. 364

Επιθεώρηση Τέχνης ·Α ρ. 67

Αιώνας (ο) που φεύγει ·Α ρ. 382

Βραβεία λογοτεχνίας 1995 ·Αρ. 365

Επικοινωνιολογία ·Α ρ. 348

Αιώνας (ένας) συγγραφείς, 1900-2000

Βραβεία λογοτεχνίας 1996 ·Αρ. 375

Επιλεκτική βιβλιογραφία Χριστουγέπων

•Αρ. 403 Αλληλογραφία ·Α ρ. 170

Βραβεία λογοτεχνίας 1997 ·Αρ. 386 Βραβεία λογοτεχνίας 1998·Αρ. 398

Αμερικανική πεζογραφία (σύγχρονη)

•Αρ. 253 Επιλογή Βιβλίων 1986-87 ·Αρ. 172 Επιστήμες (κοινωνικές) ·Α ρ. 222

•Αρ. 237

Επιστήμες στον κόσμο μας · Αρ. 220

Αμερικανοεβραίοι συγγραφείς ·Α ρ. 367

Γαλλική επανάσταση ·Αρ. 216

Επιστημονική φαπαοία ·Αρ. 220

Αμερική των μειονοτήτων ·Αρ. 394

Γαλλική ποίηση τα τάευταία 60 χρόνια

Ερωτισμός και πορνογραφία · Αρ. 341

Αναγνώσεις και κείμενα · Αρ. 234

•Αρ. 310

Αναχρονισμός στον αιώνα μας · Αρ. 283

Γενιά των Μ πήπικ·Αρ. 64*

Ανθρωπολογία (κοινωνική) ·Α ρ. 323

Γερμανόφωνο θέατρο ·Α ρ. 70

Ετερότητα στην ελληνική λογοτεχνία •Αρ. 417

Ανολοκλήρωτοι έρωτες ·Αρ. 261

Γεωπολιτική και στρατηγικές ·Αρ. 331

Η

Αντίσταση και λογοτεχνία · Αρ. 58*

Γλώοοα και Δημοτικό σχολείο ·Α ρ. 345

Ήχος (ο) της εικόνας ·Α ρ. 329

Αρχαία λυρική ποίηση · Αρ. 107*

Γλωοοολογία·Αρ. 144

Ασθένειες των συγγραφέων ·Α ρ. 281

Γνωοιακές επιστήμες · Αρ. 408

Αστικό ελληνικό μυθιστόρημα ·Αρ. 338

Γραφές και υπογραφές γυναικών ·Α ρ. 401

Αστυνομική λογοτεχνία ·Αρ. 86

θάλααοα και ταξίδια ·Α ρ. 244 θέατρο (νεοελληνικό) · Αρ. 89

Αυτοβιογραφία ·Α ρ. 155

Δ

θέατρο και παιδί ·Αρ. 214

Αυτόχειρες (οι) στη λογοτεχνία ·Αρ. 284

Δεκαετία το υ '60 ·Α ρ. 308

θεολογία ·Α ρ. 251

Αφήγηση και παραμύθι ·Αρ. 363

Διακοπές και βιβλίο ·Α ρ. 196

Θεσσαλονίκη ·Α ρ. 128

Διακοπές. Εκδότες προτείνουν 460 βιβλία

θεωρία του Χάους ·Α ρ. 409

Β

•Αρ. 244

Βιβλία για το καλοκαίρι ·Αρ. 148

Διανοούμενοι και εξουσία ·Α ρ. 186

Βαλκάνια ·Α ρ. 402

Δοκίμιο ·Αρ. 117

Ιστορικό μυθιστόρημα ·Α ρ. 291

Έγκλημα - Απόπειρες ερμηνείας ·Αρ. 239

κ

Βιβλίο και στρατός ·Α ρ. 146

Ιταλική λογοτεχνία ·Α ρ. 76

Βιβλία Α ' εξαμήνου 1992 ·Α ρ. 292 Βιβλία Β'εξαμήνου 1992 ·Αρ. 303 Βιβλία Α'εξαμήνου 1993 ·Α ρ. 316

Εθνικισμός ·Α ρ. 322

Κινηματογράφος και ιστορία ·Α ρ. 266

Βιβλία Β'εξαμήνου 1993 ·Α ρ. 328

Εθνικισμός σήμερα ·Α ρ.4 18

Κινηματογράφος (θεωρία) ·Α ρ. 317

Βιβλία Α'εξαμήνου 1994 ·Αρ. 340

Εκπαίόευση - Δημόσια και ιδιωτική

Κινηματογράφου (χρόνια) ·Αρ. 353

Βιβλία (185) που αξίζει να διαβάζετε •Αρ. 409 Βιβλίο - η αγοραστική συμπεριφορά του κοινού ·Α ρ. 224 Βιβλίο και εικονογράφηση ·Αρ. 248

•Αρ. 247

Κοινωνία και κράτος ·Α ρ. 233

Ελληνικά γράμματα στη Γερμανία ·Α ρ. 368

Κοινωνιολογία·Αρ. 119

Ελληνικά μπεστ οέλερ του 19 90 · Αρ. 252

Κοινωνιολογία της ούμρονης οικογένειας

Ελληνική πεζογραφία (μία συζήτηση) •Αρ. 376

Βιβλίο και νέες τεχνολογίες ·Α ρ. 188

Ελληνικό παραμύθι ·Α ρ. 130*

Βιβλίο και φυλακή ·Α ρ. 99

Εξουοία και κοινωνία ·Α ρ. 276

•Α ρ.241 Κουλτούρα (η) της αμφισβήτησης •Α ρ.352 Κόμικς ·Αρ. 217*

Κριτική ·Α ρ. 184

Όνειρο (το) οτη λογοτεχνία · Αρ. 240

Κυπριακά γράρματα ·Α ρ. 123*

Όραμα (το) στη λογοτεχνία ·Α ρ. 263

Τηλεόραση και παιδί · Αρ. 262

Οργισμένοι νέοι - Δεκαετία του '50

Τιμή και ηροπή·Αρ. 351

Λ

•Αρ. 302

λαϊκό αισθηματικό μυθιστόρημα ·Αρ. 100

Όρια (τα) του μυθιστορήματος ·Α ρ. 373

Λαϊκό τραγούδι ·Α ρ. 362

Όψεις του λαϊκού πολιτισμού · Αρ. 404

Τρέλα και κοινωνία ·Α ρ. 272 Τσιγγάνοι: Ρομ, Μανούς και Σιντέ, Καλέ •Αρ. 374

Λαογραφία ·Α ρ. 245 Λατινοαμερικάνικη Λογοτεχνία ·Α ρ. 59*

Υ

Π

Λογοτεχνία τηςΑργεπινής ·Α ρ. 315

Παραλογοτεχνία·Αρ.354

Λογοτεχνία και ζωγραφική ·Α ρ. 321

Παιδί και δημιουργικότητα ·Α ρ. 361

Λογοτεχνία (η) και το κακό ·Α ρ. 289

Παιδί και περιβάλλον · Αρ. 325

Λογοτεχνία και κινηματογράφος ·Α ρ. 75

Παιδική λογοτεχνία (θεωρία και κριτική)

Λογοτεχνία και φωτογραφία ·Α ρ. 271

•Αρ. 346

Λογοτεχνικό βιβλίο και παιδί ·Α ρ. 242

Μ Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας · Αρ. 194

Υπερρεαλισμός (ελληνικός) ·Α ρ. 120 Υπερρεαλισμός και έρωτας ·Α ρ. 335 Υποτροφίες συγγραφέων · Αρ. 371

Φ Φεμινιστικό έντυπο (ελληνικό) · Αρ. 198

Παιδικό βιβλίο ·Α ρ. 94*

Φετίχ της γραφής ·Α ρ. 360

Παιδικό βιβλία '86-'87 ·Αρ. 180

Φετιχιομός·Αρ.301

Παιχνίδι και παιδί ·Α ρ. 236

Φιλέλληνες (σύγχρονοι αγγλόφωνοι)

Περιπλάνηση στη λογοτεχνία ·Α ρ. 282

Μεσαίωνας ·Αρ. 288 Μεσοπόλεμος και πεζογραφία ·Α ρ. 279 Μεταμοπέρνο·Αρ.254 Μεταπολεμική ελληνική λογοτεχνία •Αρ. 380

Φιλοσοφία της ιστορίας ·Α ρ. 344

Πολιτισμός και κουλτούρα ·Αρ. 195

Φιλοσοφία και φύση ·Α ρ. 339

Πράγα των συγγραφέων ·Α ρ. 209

Φινλανδικά γράμματα ·Αρ. 114

Πρωτοπορείες και κινήματα ·Α ρ. 270

Φουτουρισμός ·Αρ. 141

Πως να διαβάζουμε ·Α ρ. 359

Μετάφραση ·Αρ. 156*

•Α ρ. 164

Πολιτική γελοιογραφία ·Α ρ. 268

Φρόιη (επίγονοι) ·Α ρ. 65*

Πρωτοχρονιές του Μεσοπολέμου ·Α ρ. 370

Μικρασιατικός ελληνισμός ·Α ρ. 74*

X

Μοναξιά και λογοτεχνία ·Α ρ. 280

Χιούμορ ·Α ρ. 124

Μουσική και λογοτεχνία ·Α ρ. 185 Ραδιόφωνο και τηλεόραση ·Α ρ. 215 Ρεαλισμός ·Αρ. 250

Ν

Ρ οκ·Α ρ.219

Νέα Υόρκη (η) στη λογοτεχνία ·Αρ. 296

Ρομαντισμός· Αρ. 225

Νέο Μυθιστόρημα ·Α ρ. 189

Χιούμορ και παιδική λογοτεχνία · Αρ. 336 Χιπισμός ·Α ρ. 341 Χόλιγουντ (το) οτη λογοτεχνία ·Αρ. 332 Χρονογράφημα ·Α ρ. 293 Χωρισμός ·Α ρ. 366

Νέοι και λογοτεχνία · Αρ. 232 Ψ

Ο

Σενάριο (το) ·Α ρ. 290

Ψυχανάλυση (το λυκόφως) ·Α ρ. 264

0ιδίπους·Αρ.350

Σημειωτική ·Α ρ. 71 *

Ψυχανάλυση και λογοτεχνία ·Α ρ. 163

Οικολογία και πολιτική ·Α ρ .3 18

Στρουκτουραλισμός ·Αρ. 227*

Ψυχανάλυση και πολιτική · Αρ. 343

Ολλανδικά γράμματα (σύγχρονα) ·Αρ. 84

Συμβολισμός ·Α ρ. 333

Ψυχανάλυση και ψυχοθεραπεία ·Αρ. 342

Ολοκαύτωμα ·Α ρ. 400

Σχολή της Φρανκφούρτης ·Α ρ. 405

Ψυχιατρική και ψυχανάλυση ·Α ρ. 210

Ομοιοπαθητική ·Αρ. 221

Σώμα (το) στο λόγο και στην τέχνη

Ψυχογλωσσολογία ·Α ρ. 238

Ομοφυλοφιλία ·Α ρ. 246

•Αρ. 307

Ψυχολογία (κοινωνική) ·Α ρ. 255

' Τα τεύχη που οημειάνονται με αστερίσκο έχουν εξαντληθεί.

γρ ά φ ε ι η ΤΙΤΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ

Ηλεκτρονικά λεξικά την παρούσα περιήγηση θα αναφερθούμε στον παράδεισο των Πεζικών, τα οποία σε μορφή cd-rom ή, ακόμα καλύτερα, δωρεάν στο Διαδίκτυο έχουν διευκολύνει τη ζωή χρηστών πολλών κατηγοριών, μαθητών, εκπαιδευτικών, μεταφραστών, αλλά και δη­ μοσιογράφων και όλων όσοι έχουν να κάνουν με πολύγλωσση πληροφόρηση και τεκμη­ ρίωση και αναζητούν εναγώνιος έναν όρο ή μια λέξη, λιγότερο ή περισσότερο συνηθι­ σμένη.

Ι

ΨΗΦΙΑΚ

Χωρίς την παραμικρή φιλοδοξία εξαντλητικής καταγραφής, διαπιστώνουμε ότι ο Παγκό­ σμιος Ιστός μάς προσφέρει πάρα πολλά και πολλών ειδών λεξικά, γλωσσάρια, θησαυ­ ρούς και βάσεις ορολογίας (σε μια κατηγορία των οποίων έχουμε ήδη αναφερθεί): έντυ­ πα λεξικά που πλέον προσφέρονται και σε ηλεκτρονική μορφή, με συνδρομή ή δωρεάναμιγώς ηλεκτρονικά λεξικά, οι όροι «συγγραφής» των οποίων συνήθως δεν αναφέρονταιγλωσσάρια για προσωπική χρήση που περνούν κάποια στιγμή στο Διαδίκτυο- βάσεις δε­ δομένων, η διαχείριση των οποίων τις περισσότερες φορές ανήκει σε κάποιο εκπαιδευτι­ κό ίδρυμα, σε κάποιο φορέα ή θεσμικό όργανο και στις οποίες δε θα σταθούμε εν προκειμένω.

12

Τέλος, υπάρχουν πάρα πολλοί κατάλογοι λεξικών, οι οποίοι επίσης χωρίζονται σε κατη­ γορίες, αφού ορισμένοι απ' αυτούς έχουν γίνει από ιδιώτες και άλλοι από πανεπιστημια­ κά ιδρύματα, άλλοι από απλούς σπουδαστές και μεταφραστές και άλλοι από ειδικούς ε ­ πιστήμονες. Τα προβλήματα επομένως που ανακύπτουν όταν κάποιος θέλει να συμβου­ λευτεί ένα λεξικό στο Διαδίκτυο είναι δύο ειδών: α) στην περίπτωση που δε συμβουλεύ­ εται την ηλεκτρονική μορφή ενός έντυπου, έγκυρου λεξικού ή μια έγκυρη βάση δεδομέ­ νων, αλλά αναζητεί μέσα από καταλόγους το λεξικό που του χρειάζεται, τις περισσότε­ ρες φορές διαπιστώνει ότι συνήθως δε γίνεται η βασική διάκριση μεταξύ λεξικών και γλωσσάριων και β) δεν μπορεί πάντα να ελέγξει την εγκυρότητα της απάντησης που του ηροτείνεται. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο όλοι όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με τη γλώσσα είναι προτιμότερο να επιλέγουν προσεκτικά το λεξικό που θα χρησιμοποι­ ήσουν και να αποφεύγουν τις εύκολες λύσεις που συναντούμε σε πολλές ιστοσελίδες λεξικών, τύπου «βάλτε τη λέξη που αναζητείτε, ορίστε η απάντηση», χωρίς όμως περαι­ τέρω πληροφόρηση περί του σχετικού λεξικού. Αντιθέτως, οι λύσεις αυτές είναι πολύτι­ μες γι' αυτούς που θέλουν να κατανοήσουν απλώς σε γενικές γραμμές ένα κείμενο. Οι όποιες επιφυλάξεις, ωστόσο, δε θα πρέπει να μας εμποδίζουν να χρησιμοποιούμε και να εκμεταλλευόμαστε στο έπακρο αυτό το θησαυρό γνώσης που μας προσφέρεται. Πλέον στο Διαδίκτυο τα έντυπα λεξικά είναι ουκ ολίγα- και πολύ περισσότερα τόσο τα αμιγώς ηλεκτρονικά λεξικά όσο και τα γλωσσάρια και οι κατάλογοι λεξικών και γλωσσά­ ριων, οι βάσεις ορολογίας. Ενώ είναι εντυπωσιακοί οι συνδυασμοί γλωσσών που προσφέρονται, αφού πέραν των γνωστών και περισσότερο ή λιγότερο ομιλούμενων γλωσ­ σών έχουμε και λεξικά και γλωσσάρια διαλέκτων, από την καταλανική ως τη σουαχίλι και αναφέρομαι και πάλι σε πολύ γνωστές διαλέκτους, ενώ στο Διαδίκτυο συναντούμε πλήθος αγνώστων. Ενδεικτικά λοιπόν θα αναφέρουμε ορισμένους καταλόγους λεξικών που έχουν συνταχθεί από πανεπιστήμια:

1. www.arts.cuhk.edu.hk/Ref.html (Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ, όπου βρίσκει κανείς και κινεζικά λεξικά. Για να τα διαβάσει πρέπει να αποδεχτεί την πρόταση που αυτομάτως του γίνεται να κα­ τεβάσει τις κινεζικές γραμματοσειρές, αν δεν τις έχει ήδη εγκατεστημένες).

2. http://www-math.uni.paderbom.de/dictionaries/ Dictionaries.html (Πανεπιστήμιο του Paderborn. Σημαντική συλλογή και γερμανικών λεξικών).

3. http://www.uwasa.fi/termino/collect (Πανεπιστή­ μιο του Vaasa στη Φινλανδία. Ορολογική προσέγ­ γιση, σημαντική λόγω των σκανδιναβικών γλωσ­ σών που περιλαμβάνονται).

4. http://www.bbifh.koeln.de/labor/bir/thesauri_ new/indexen.htm (Πανεπιστήμιο της Κολονίας, με έμφαση στους θησαυρούς).

5. http://sslmit.unibo.it/ss/salsi/tradu (Πανεπιστήμιο της Μηολόνια).

6. http://thorplus.lib.purdue.edu (Πανεπιστήμιο Purdue, Ιντιάνα). Τέλος, θα πρέπει να αναφερθούμε ειδικά στα ελλη­ νικά λεξικά που συναντούμε στο Διαδίκτυο. Σε αρκε­ τά δίγλωσσα λεξικά υπάρχουν πια τα ελληνικά. Έχουμε όμως διαθέσιμο στο Διαδίκτυο το λεξικό του Τριανταφυλλίδη, το Αντίστροφο λεξικό και το Επίτομο λεξικό της μεσαιωνικής ελληνικής δημώ­ δους γραμματείας του Ε. Κριαρά, τα οποία μεταξύ άλλων μας προσφέρει ο κόμβος του Κέντρου Ελλη­ νικής Γλώσσας, με ευθύνη του κ. I. Ν. Καζάζη. Τέ­ λος, να σημειώσουμε ότι υπάρχουν αρκετά λεξικά της αρχαίας ελληνικής, όπως το γνωστό LidellScott, και να σημειώσουμε επίσης το λεξικό της Και­ νής Διαθήκης. Στη Βίβλο και στα σώματα κειμένων θα επανέλθουμε στο μέλλον. □

13

από τονΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Τα π ο υ λ ι ά και οι ξ ό β ε ρ γ ε ς ή τα Βραβεία Λ ο γ ο τ ε χν ί α ς και οι δ ι α σ υ ν δ έ σ ε ι ς τ ο υ ς «Ένα "ασιχτίρΊ.,.Ι Ρέω... στα Κρατικά Βραβεία. Στους φορείς των Κρατικών Βραβείων. Στις επιτροπές των Κρατικών Βραβείων, και σ' όλες αυτές τις κοπρισμένες συνειδήσεις, που είναι έτοιμες να υποκύψουν σ' οποιαδήποτε πίεση και να βραβεύσουν όποιον τύχει.» Τάκης Σινόπουήος, περ. Σήμα, 17, Μάιος-Ιούνιος 1977

ν κάποιος έχει εντυπωσιαστεί από την οξύτητα των χαρακτηρισμών που ειπώθηκαν εδώ και είκοσι τέσσερα ολόκληρα χρόνια από τον Τάκη Σινόπουλο, σπεύδω να του πω ότι μπροστά στα όσα έχουν κατά καιρούς καταμαρτυρήσει άλλοι επί του θέματος, αυτοί μοιάζουν με λόγια κατηχητόπουλων στην κυριακάτικη σύναξή τους. Ωστόσο, πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι όσο απομακρυνόμαστε από τις παλαιότερες εποχές των δημόσιων δια­ ξιφισμών για τα λογοτεχνικά ήθη τόσο και βλέπουμε τους οργισμένους τόνους να πέφτουν, τις «παλικαριές» να θεωρούνται γραφικές -και ως εκ τούτου εμπόδιο για την υποστήριξη της υπο­ ψηφιότητας- και τις υστερικές εκρήξεις ύστερα από μια πιθανή αποτυχία περιορισμένες στα εν οίκω. To savoir vivre λοιπόν έχει αλλάξει θεαματικά, αν όχι στην ουσία -που παραμένει πάντοτε η φήμη συν, εσχάτως, τα πέντε εκατομμύρια-, τουλάχιστον στα επιφαινόμενα. Όμως, προσο­ χή, το ότι η τακτική επιβάλλει, ας πούμε, την αξιοπρεπή αποδοχή της ενδεχόμενης ήττας δε σημαίνει πως η προσωπική ψυχική περιπέτεια μένει ανεξόφλητη. Διαγκωνισμοί, κλαυθμοί, ικε­ σίες, απειλές, μικροεκβιασμοί, πολλές φορές προς διάφορες κατευθύνσεις - ε, όλα αυτά έχουν συχνά το κόστος τους. Γιατί ακόμα και σ' αυτές τις επικείμενες βραβεύσεις, του 2001, οι «γνωρίζοντες» πρόσωπα και πράγματα μπορούν να διαβεβαιώσουν ότι κάποιες εξάρσεις μανιοκαταθλιπτικής φύσεως δε θα αποφευχθούν τελικά. Συνεπώς, δεν αποκλείεται ορισμένοι υποψήφιοι προς βράβευση να πάνε να κλάψουν στον ώμο κάποιου «τυχερού» μέλους της επιτροπής, με την αναμενόμενη φοβερή απαίτηση: «να δω τώρα τι φίήος είσαι!». Αυτό, πράγματι, είναι δίλημμα! Πώς μπορείς να αποδείξεις ότι είσαι φίλος ενός υποψήφιου και ταυτόχρονα να νίπτεις τας χείρας σου για το αν βραβευθεί ή όχι; Και όμως, μπορείς. Εδώ και λίγο καιρό έχουμε τη μαγική λέξη και την απάντηση: short list. Δηλαδή τη δημοσιοποίηση της ημιτελικής -για να χρησιμοποιήσουμε ποδοσφαιρικούς όρους- φόσεως του ντέρμπι των βραβείων. Και προς τι αυτή η περικαλλής και πολλά υποσχόμενη short list; Εδώ τα πράγματα σοβαρεύουν: επινοήθηκε «για Ιναΐ προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνω­ στικού κοινού και Ιναΐ πυροδοτήσει γόνιμους διαλόγους και λοιπές ζυμώσεις, έκτων οποίων ο θεσμός Ιτων βραβείων! θα εξέλθει ενισχυμένος», αναφέρει το ανάλογο σκεπτικό της επιτρο­ πής. Τι «διαλόγους» και «ζυμώσεις» εύχεται η επιτροπή για βιβλία που έχουν κατά τεκμήριο

Α

Μ

κάνει τον πρώτο κύκλο της δημόσιας ζωής τους και έχουν κριθεί, εκτιμηθεί και ίσως λησμονηθεί, ειλικρινά δεν ξέρω. Όπως δεν ξέρω με ποιο μαγικό ραβδί θα αλλάξει το αναγνωστικό κοινό και θα στρέφει το ενδιαφέρον του σε βιβλία για τα οποία αδιαφόρησε εδώ και έναν ενάμιση χρόνο. Υποθέτω όμως ότι αυτές οι απορίες θα μου μείνουν. Μήπως λοιπόν αυτή η καινοτομία του βραχέως καταλόγου επινοήθηκε ως άλλοθι του αμαρτήμα­ τος της διαρροής το οποίο διαπράττουν ξανά και ξανά κάποιοι από τους καθισμένους στο μακρό­ στενο τραπέζι της οδού Ρεθύμνου; Δηλαδή, για να το πούμε λιγότερο κομψά, μήπως έτσι θεσμο­ θετείται πλέον η διαρροή; Αν θυμάμαι καλά, ανάμεσα στα ευεργετήματα της short list που επέσειαν οι όοοΙτθΓόπληκτοι θιασώτες της ήταν και ο περιορισμός της διαρροής των δεδομένων, αφού έτσι ο καθείς θα μπορούσε να μάθει με ποια υλικά μαγειρεύει η επιτροπή. ΤΙ από όλα αυτά πραγμα­ τοποίησε και τι ανέκοφε η εφαρμογή της λίστας; Φοβάμαι, όχι πολλά. Αντίθετα, επειδή, όπως μου έλεγε και η γιαγιά μου, το χούι εγκαταλείπει τελευταίο τον άνθρωπο -και τούτο το λέω αναφερόμενος σε διαρρέοντες και διασπείροντες τα διαρρεόμενα- και οι πιέσεις προς τα μέλη της επιτρο­ πής έγιναν αφόρητες και οι διαγκωνισμοί κορυφώθηκαν και, τέλος, ο τζόγος μέσω των αλλεπάλ­ ληλων δημοσιευμάτων έγινε από διασκεδαστικός νοσηρός. Πέρυσι τέτοια εποχή περίπου είχα επιοημάνει -ίσως με κάποια υπερβάλλουσα αιχμηρότητα-το ανώφελο κάποιων φημολογούμενων βελτιώσεων στο θεσμό των Κρατικών Βραβείων αλλά και την ανάγκη μιας αλλαγής νοοτροπιών σε όλους όσοοι κινούνται μέσα ή γύρω από τις πρακτικές των επιτροπών. Τώρα, η νεαρά δημοσιογράφος πρωινής εφημερίδας που -αλίμονο!- παρεξήγησε τις τότε πατρικές μου νουθεσίες έρχεται και μας πληροφορεί (7.10) ότι δεν πταίει ο κυνηγός αν τα πουλάκια πετούν και τιτιβίζουν τα μυστικά τους. Εγώ όμως ξέρω ότι τα πουλάκια που τιτιβίζουν περισοότερο είναι εκείνα που κάθισαν στην ξόβεργα και τώρα κελαηδούν στο κλουβί για να βγά­ λουν το μεροκάματό τους. Ε, κι όσο για ξόβεργες και κλουβιά και ανταποδόσεις, όλοι μας κάτι ξέρουμε... □

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Ο

SCRI ΡΤΑ

Μ Υ Θ Ι Σ Τ Ο Ρ Η Μ Α

ΤΟΥΡΜΠΓΙΕΡΝ ΣΕΒΕ

ΦΛΕΓΟΜΑΙ Μετάφραση: ΓΡΗΓ. Ν. ΚΟΝΔΥΛΗΣ Ο Σέβε έχει γλώσσα, ταμπεραμέντο και καλλιτεχνική φαντασία - ιδιότητες που τον καθιστούν ικανό να φέ­ ρει εις πέρας την ταύτισή του μ ε τον Μαγιακόφσκι. Το λιγότερο που μπορώ να πω είναι: εντυπωσιακό!

Afconbladet Έξοχος αφηγητικός ρεαλισμός, ευέλικτη πρόζα, φα­ ντασία, χρώματα και διασκεδαστικοί συνδυασμοί!

Dagens Nyheter

p m Α Σ Κ Λ Η Π ΙΟ Υ ΙΟ · Α Θ Η Ν Α 10680 · Τ Η Λ .: 3 6 Ι6 .5 2 8 · FAX : 3 6 Ι6 .5 2 9

15

Σώιη Τριανταφΰήήου

Φτωχή Μάργκο Μυθιστόρημα

Το καινούριο βιβήίο ins Σώιη$ Τριανιαφύήήου. Μια ιστορία για την εφηβεία, το ροκ εν ροή, to Aos Άνιζεήε$ ins δεκαειία5 ίου '90. Η περιπέτεια ins ενηήικίωση 5, μια τοιχογραφία ins αμερικανική5 Koiviavias. Μια μηιροποήιτική ιραγωδία.

ΕΚ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΠΑΤΑΚΗ

www.patakis.gr

Ι Ε

Ο Λ Α

Τ Α

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΑΤΑΚΗ; ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 65, Τ.Κ . 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.: 010.38.11.850 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΛΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16, Τ.Κ . 106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.; 010.38.31.078 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ν.ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ 122,Τ .Κ .56534, Τ Η Λ .:0310.70.63.54-5

γ ρ ά φ ει ο ΒΑΓΓΕΛΗ! ΠΑΝΤΑΖΗΣ

Κύμινα που γράφονται μι αφορμή ίνα βιβ\ίο

Η «ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ ΚΑΙ ΤΑ ΑΒΓΑ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ (για τα 2.400 χρόνια από το θάνατο του φιλοσόφου)

ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ

«Αν ο πολιτισμός μας πρόκειται να επιζήσει, πρέπει να αποβάλουμε τη συνήθεια να εκδηλώνουμε απεριόριστα σεβασμό απέναντι στους μεγάλους άνδρες. Οι μεγάλοι άνδρες μπορεί να διαπράζουν μεγάλα σφάλματα». Καρλ Πόπερ

ίθισχαι στις επετείους να εκφωνούμε λόγους μόνο πανηγυρικούς. Είθισται στις τι­ μητικές εορτές να λέμε ό,τι καλύτερο μπορούμε να σκεφτούμε για το τιμώμενο πρόσωπο. Είθισται για τους νεκρούς να λέμε μόνο καλά λόγια - ιδίως όταν έχουν καταδικαστεί οε ένα θάνατο που θεωρούμε άδικο. Είθισται να επαινούμε αυτούς που επαινούν όλοι: δε διατρέχουμε τον κίνδυνο να βρεθούμε από την πλευρά των χαμένων. Είθισται να ταυτιζόμαστε με τους μεγάλους άνδρες του πνεύματος: γινό­ μαστε έτσι ομοτράπεζοι τους και -προπάντων- επαινώντας το έργο τους απαλλασ­ σόμαστε από τον κόπο να το μελετήσουμε. Ζητώ συγγνώμη που θα παραβώ τα έθη και θα εκστομίσω για τον Σωκράτη κάποιες σκληρές, πιστεύω όμως δίκαιες, κρίσεις, που κρατάω στην άκρη της γλώσσας μερικές δεκαετίες, από τότε που μελετούσα στο Γυμνάσιο τους Διαλόγους του μεγάλου μαθητή του Πλάτωνα. Τρία πράγματα μου έκαναν εντύπωση από τότε. Το πρώτο ήταν η κακοπιστία που χαρακτήριζε τη μαιευτική του Σωκράτη. Σε όλους τους διαλόγους προσποιείται τον αφελή και τον ανόητο και στους περισσότερους απ' αυτούς εμφανίζεται υποκριτικά να συμφωνεί με τους συνομιλητές του, με προ­ φανή πρόθεση να τους οδηγήσει σε αδιέξοδο ωθώντας τους βήμα βήμα στις ολισθη­ ρές όχθες της δικής του σκέψης. Τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί αποτελούν μνη­ μεία σοφιστείας, της οποίας η ποιότητα, με τα σημερινά τουλάχιστον μέτρα, είναι παιδαριώδης. Αν οι αντίπαλοί του χαρακτηρίζονταν σοφιστές, ο τίτλος του κορυφαί­ ου σοφιστή θα έπρεπε να αποδοθεί στον Σωκράτη. Κανένας δεν ήταν περισσότερο ι-

[

17

κανός απ' αυτόν στη διαστροφή των απόψεων των συ­ νομιλητών του. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή του η τάση συμπεριλήφθηκε στο κατηγορητήριό του1. Το δεύτερο ήταν η βαθύτατη δυσπιστία του απέναντι σ' αυτό που αποτελούσε την πεμπτουσία της δημοκρατίας εν γένει, και ιδιαίτερα της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ένα σταθερά επανερχόμενο μοτίβο του Σωκράτη ήταν η πε­ ποίθησή του πως η διακυβέρνηση της πολιτείας θα πρέ­ πει να είναι έργο των ειδικών και όχι των πολλών. Όπως για ένα ζευγάρι παπούτσια θα πρέπει κανείς να απευ­ θυνθεί στον τοαγκάρη και για ένα τραπέζι στον επιπλο­ ποιό, έτσι η διοίκηση και διαχείριση της πολιτείας θα πρέπει να ανήκει στους ειδικούς γι' αυτό το έργο. Προ­ σοχή: ο Σωκράτης δε λέει πως για τη διαχείριση των κοινών πρέπει να επιλέγουμε τους αρίστους -ποιος ά­ ραγε θα 'χε αντίρρηση σ' αυτή την κοινοτοπία;- αλλά πως οι «ειδικοί εις το να κυβερνούν» έχουν το δικαίωμα να το κάνουν ακόμη και ερήμην της κοινότητας των πο­ λιτών, η οποία ενδεχομένως πλανάται ή και «ασθενεί». (Περιττό να επιμείνουμε πως η θέση ότι κάποιοι άλλοι μπορούν να ξέρουν καλύτερα από μας το δικό μας κα­ λό, έμμονη ιδέα όλων των «σωτήρων», δεν είναι μόνο ως προς τις συνέπειές της επικίνδυνη, είναι και στη ρίζα της εσφαλμένη. Εξάλλου, η παραβολή του ασθενούς που πρέπει ακόμη και παρά τη θέλησή του να υποβλη­ θεί σε θεραπεία υπό καταστολήν δεν είναι πρωτότυπη επινόηση του Παπαδόπουλου ή του Πινοσέτ. Στην αρ­ χαιότερη γνωστή εκδοχή της είναι δημιούργημα του Σω­ κράτη. Βεβαίως, δεν ισχυριζόμαστε ότι οι προαναφερόμενοι και άλλοι δικτάτορες ήταν φανατικοί αναγνώστες των σωκρατικών διαλόγων. Απλώς οι φιλοσοφικές ιδέες διαχέονται, αναμεταδίδονται και επιδρούν χωρίς κανείς πια να έχει συνείδηση της πατρότητάς τους.) Η δυσπι­ στία του Σωκράτη απέναντι ακόμη και στην ικανότητα των πολιτών να επιλέγουν τους σωστούς κυβερνήτες αντιστρέφει τον κανόνα της δημοκρατίας: δεν είναι πια οι πολίτες που επιλέγουν τους κυβερνήτες τους, είναι οι κυβερνήτες που επιλέγουν το λαό που θα κυβερνή­ σουν. Βεβαίως, στο στόχαστρο του Σωκράτη βρισκόταν καταρχήν ο διαδεδομένος στην Αθήνα θεσμός της επι­ λογής αξιωματούχων με κλήρωση μεταξύ των ελεύθε­ ρων πολιτών (κι αυτό ήταν το μεγαλείο της αθηναϊκής δημοκρατίας: πίστευαν πως κάθε ελεύθερος πολίτης ή­ ταν ικανός να αναλάβει και να διεκπεραιώσει ένα έργο που αφορούσε ολόκληρη την πόλη). Τα βέλη του όμως έφταναν πολύ μακρύτερα: στην καρδιά του δημοκρατι­ κού ιδεώδους. Το τάχα σοφό μα αφελές και επικίνδυνο ιδανικό του, ο «φιλόσοφος κυβερνήτης», ή η τάξη των «σωτήρων», που θα διοικούσε την πολιτεία ερήμην των πολιτών στο όνομα του Λόγου και της Ηθικής, ήταν φυ­

18

σικό να θελήσουν να το υλοποιήσουν οι μαθητές του. Και κάποιοι απ' αυτούς το επιχείρησαν. Το τρίτο που μου έκανε εντύπωση ήταν πως σχεδόν κα­ νένας νεότερος μελετητής της φιλοσοφίας δε διαμαρ­ τύρεται για τη συγκεκριμένη στάση και πολιτική του Σω­ κράτη. Ακόμη και οι σκληρότεροι επικριτές της πολιτικής θεωρίας του καλύτερου μαθητή του, του Πλάτωνα -ο Μπέρτραντ Ράσελ και ο Καρλ Πόπερ, για παράδειγμα-, όχι απλώς αφήνουν ανέπαφο τον Σωκράτη, μα και τον φέρνουν ως υπόδειγμα φιλοσοφικής και πολιτικής σε­ μνότητας2. Προφανώς εξέλαβαν το αγαπημένο του πύ­ θιο μότο «εν οίδα ότι ουδέν οίδα» ως διακήρυξη φιλο­ σοφικής ταπεινοφροσύνης, ενώ στην πραγματικότητα αποτελούσε βέλος κατά των σοφιστών που διακήρυσ­ σαν ότι κατείχαν κάποιες βαθύτερες από τις τρέχουσες φιλοσοφικές γνώσεις και ταυτόχρονα υπεκφυγή απένα­ ντι στην ενδεχόμενη δική τους κριτική. Η αμπελοφιλοσοφική, φτηνή και αφόρητη ηθικολογία του -που από τη φύση της ρέπει προς την καταστολή- του επέτρεπε α­ νέξοδα το ρόλο του τιμητή των πάντων. Η «μαιευτική» του Σωκράτη είχε στόχο τον εξευτελισμό των σοφιστών, οι οποίοι, όχι τυχαία, ήταν υπερασπιστές των δημοκρατικών ιδεωδών. 0 ίδιος ήταν απέναντι τους άτρωτος, τόσο γιατί δεν προέβαλλε σαφείς θέσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο όσο και γιατί προοιμιακά αποποιόταν τη δυνατότητα να παρουσιάσει τέτοιες θέσεις. 0 αγνωστικισμός του, για τον οποίο τόσο τον θαυμάζει ο Πόπερ, μοιάζει να είναι περισσότερο θέ­ μα πονηρής και συχνά κακόπιστης τακτικής παρά ου­ σίας. Εντούτοις η αρνητική-κριτική φιλοσοφική του στά­ ση δεν υπήρξε στείρα. Μπορεί να κλωσούσε ξένα αβγά -μόνιμος συνδαιτυμόνας σε τραπέζια άλλων και μόνι­ μος συζητητής πάνω σε ιδέες άλλων, συστηματικός συνομιλητής-φιλόσοφος «της προσκολλήσεως»-, σχεδόν όλα τους όμως υπήρξαν καρποφόρα κατά ένα μοιραίο τρόπο: ήταν τα αβγά του φιδιού που θα στρέφονταν κα­ τά της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ασφαλώς δεν είναι τυ­ χαίο ότι πολλοί από τους Τριάκοντα Τυράννους, με πρώ­ το και καλύτερο τον αρχηγό τους Κριτία, που εξόντωσε εκατοντάδες Αθηναίους, υπήρξαν μαθητές του. Το ότι ο Κριτίας δέχτηκε κάποτε την κριτική του5δεν ακυρώνει τούτο τον ισχυρισμό: κανένα πραξικόπημα και καμία ε­ πανάσταση δεν άφησαν ανέπαφους τους πνευματικούς τους πατέρες. Η δίκη και η καταδίκη του Σωκράτη ασφαλώς δεν είναι άσχετη με τις συνέπειες της πολιτικής του διδασκαλίας και την πολιτεία των μαθητών του. Οι απολογίες που διασώθηκαν δεν είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικές, καθώς εί­ ναι γραμμένες από δύο φανατικούς μαθητές του, με προφανή σκοπό να καταδικάσουν τους δικαστές και να

αθωώσουν τον κατάδικο. Όπως και στους πλατωνικούς διαλόγους, οι απόψεις των αντιπάλων του Σωκράτη φτάνουν σε μας αποσπασματικές και διαστρεβλωμένες. Μια ακόμη αιτία αβεβαιότητας αποτελεί το ίδιο το κατη­ γορητήριο, που ενδέχεται να μην περιείχε τα αληθινά κί­ νητρα της καταδίκης. Όπως σωστά επισημαίνει ο Ράσελ4, η πραγματική αιτία της δίκης του Σωκράτη, το ότι υπήρξε δάσκαλος των Τριάκοντα Τυράννων, δεν μπο­ ρούσε να προβληθεί εξαιτίας της γενικής αμνηστίας που κάλυπτε τα αδικήματά τους, θα έπρεπε, λοιπόν, να επι­ νοηθούν κάποιες άλλες κατηγορίες. Αδίκημα που επέ­ συρε την ποινή του θανάτου ήταν η αθεΐα. Προσπάθη­ σαν, λοιπόν, να στηρίξουν την καταδίκη του σ' αυτήν καθώς και στην κατηγορία για διαφθορά των νέων. Η α­ ναγκαστική αναντιστοιχία κατηγορητηρίου και καταδίκης έκανε εύκολο το έργο των υπερασπιστών του Σωκράτη καθώς και εκείνων που ακόμη μιλούν για άδικη απόφα­ ση. Ήταν πανεύκολο για τον Ξενοφώντα να αποδείξει πως άδικα ο Σωκράτης κρίθηκε ένοχος για διαφθορά της νεολαίας, όταν ένας από τους κατηγόρους του, ο Λύ­ κων, συνοδεύει ο ίδιος το νεαρό γιο του στο σπίτι του ε ­ πίδοξου εραστή του5. Στην πραγματικότητα οι Αθηναίοι δεν έδιναν δεκάρα για τέτοιες «παραβάσεις». Το ότι η μη ομολογημένη πραγματική βάση της καταδίκης βρίσκεται στην πολιτική διαφθορά των νέων, αποδεικνύεται και α­ πό τις απολογητικές αναφορές του Ξενοφώντα στον Κριτία και τον Αλκιβιάδη6, δύο επιφανείς μαθητές του Σωκράτη που, για να παραφράσουμε τα λόγια του Καβάφη, «έβλαψαν εξίσου την Αθήνα».

2.400 χρόνια μετά την εκτέλεση του Σωκράτη είναι και­ ρός να απονείμουμε δικαιοσύνη σ' αυτούς που τον εί­ χαν τότε καταδικάσει. Αγαπούσαν την επισφαλή Δημο­ κρατία τους περισσότερο απ' αυτόν που ονειρευόταν να τη δει παραδομένη εν λευκώ στα χέρια των «ειδικών εις το να κυβερνούν». Και είχαν κατανοήσει πολύ καλά τις ολέθριες συνέπειες της πολιτικής του φιλοσοφίας, κάτι που δε φαίνεται να συνειδητοποιούν οι σημερινοί θαυ­ μαστές του. □

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 «και τον ήττω λόγον κρείττω ηοιών», Πλάτ. Απολογία 19.

2. Βλ. K. Πόπερ, Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της, «Δωδώ­ νη» 1980,1.1, σ. 30, όπου και η εντελώς αβάσιμη διαβεβαίω­ ση πως «η διδασκαλία του Πλάτωνα βρίσκεται σε άμεση α­ ντίθεση προς τη σωκρατική».

3. Πλάτ. Απολογία 33c-d.

4. Μη. Ρόσελ, Ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας, «Αρσενίδης», σ.

166.

5. Ξενοφ. Συρπόσιον Ι.2.

6. Ξενοφ. ΑπομνημονεύματαA. II. 12.

Τάσος Καλοΰτσας

Τ Ο ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ [ Δ ιη γ ή μ α τ α

]

συγγραφική μέθοδος του Κ αλούτσ α

Η

είναι αθόρυβη και υπόγεια: οι κεν­

τρικές, α λλά και οι παράπλευρες θεματι­ κές γραμμές του, δεν τονίζονται και δεν προ­ βάλλονται εκ συστήματος και σπεύδουν να αναδυθούν σ τη ν επιφ άνεια χωρίς καλά κα­ λά να το πάρουμε είδηση. Σ ε μια τέτοια προοπτική, γίνεται φανε­ ρό π όσ ο απατηλός είναι ο ρεαλισμός του Κ αλουτσα, μια και τα πά ντα στις συνθέ­ σεις του κρύβονται ή υπονοούνται κάτω από ένα συνειδητά αδιάφορο ή ουδέτερο τέμπο. ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Ε Π ΙΣ Η Σ

Κ ΥΚ ΛΟ Φ Ο Ρ Ο ΥΝ

• ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΙΟ ΑΜΑΞΙ • ΤΟ ΚΕΛΕΠΟΥΡΙ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ ΝΕ Φ Ε ΛΗ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6 · ΑΘΗΝΑ Ι0680 Τηλ. 3607.744 · fax 3623.093 · e-mail: nefeli-p@otenetgr

19

επιμέλεια: Η Μ ΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ

Ο αιώνας των γενοκτονιών φράση «Ο αιώνας ίων άκρων» του Χόμησμηαουμ είναι πασίγνωστη. Αιώνας πολέμων και μαζικών φόνων. Ενδεικτικός λοιπόν ο τίτλος του εξαιρετικά ενδιαφέροντος βιβλί­ ου του Samuel Totten, του William S. Parsons και του Israel W. Charny: Αιώνας γενο­ κτονίας. Αφηγήσεις αυτοπτών μαρτύρων και κριτικές απόψεις (Century o f Genocide. Eyewitness Accounts and Critical Views, «Garland Publishing», Inc.). Πρόκειται για συλλογικό έργο το οποίο συνδυάζει τις αναλύσεις δεκαεπτά με­ λετητών με τις μαρτυρίες αυτοητών μαρτύρων. Το βιβλίο χωρίζεται σε δεκατέσσερα κεφάλαια, περιλαμβάνει πρόλογο, εισαγω­ γή, ένα επίμετρο για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το αν οι ακρότητες που έλαβαν χώρα εκεί συνιστούν γενοκτονία. Όπως είναι ευνόητο, το πρώτο ζήτημα με το οποίο έρχεται κανείς αντιμέτωπος είναι ο ορισμός της γενοκτονίας. Η πατρότη­ τα του όρου ανήκει σε έναν Πολωνοεβραίο πρόσφυγα, τον Ραφαήλ Λέμκιν. Αυ­ τός ένωσε δύο ελληνικές λέξεις για να γεννηθεί, το 1944, ο τόσο χρησιμοποιη­ μένος όρος. Ύστερα από αρκετές συζητήσεις, το 1948 τα Ηνωμένα Έθνη θέ­ σπισαν τη Συνθήκη περί Γενοκτονίας, η οποία όμως και πάλι δεν έλυσε βασικά προβλήματα ορισμού. Προσφάτως στη χώρα μας έγιναν πολλές συζητήσεις σχετικά με το αν ο διωγμός των Ελλήνων της Μικρός Ασίας ήταν γενοκτονία. Η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να μη θεωρήσει τα θλιβερά εκείνα γεγο­ νότα γενοκτονία πυροδότησε αλυσιδωτές αντιδράσεις. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα θέμα που δε λύνεται μέσα σε δύο γραμμές και, επιπλέον, η α­ ναφορά στα γεγονότα εκείνα ως μη γενοκτονία δε σημαίνει ότι δεν επρόκειτο για φρικαλεότητες. Για να ξαναγυρίσουμε στο βιβλίο, αυτό περιλαμβάνει αναφορές και αναλύσεις για τη γε­ νοκτονία των Χερέρος το 1904 στη νοτιοδυτική Αφρική από τους Γερμανούς αηοικιοκράτες· για το λοιμό που προκάλεσε το σοβιετικό κράτος στην Ουκρανία το 1932-35- για τις μετατοπίσεις εθνών επίσης από τους Σοβιετικούς κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πο­ λέμου (ένα από αυτά τα έθνη ήταν οι Τσετσένοι)· για το εβραϊκό ολοκαύτωμα, καθώς και το ολοκαύτωμα των τσιγγάνων, των παραπληγικών και των διανοητικά καθυστερημένων από τους ναζί για την εξόντωση των κομμουνιστών της Ινδονησίας από το στρατιωτικό κράτος και παρακράτος το 1965- για τη σφαγή των κατοίκων του Ανατολικού Τιμόρ (πρώ­ ην πορτογαλικής αποικίας) κατόπιν εισβολής του στρατού της Ινδονησίας το 1975- για τις μαζικές σφαγές των αμάχων του Μπανγκλαντές από τον πακιστανικό στρατό το 1971 ■για τη σφαγή της φυλής Τούτοι από τη φυλή Χούτου στο Μπουρούντι το 1972- για τη σφαγή του άμαχου πληθυσμού της Καμπότζης από τους Κόκκινους Χμερ το 1975. Υπάρχουν ό­ μως και λιγότερο εκτενείς αναφορές στη γενοκτονία των Ινδιάνων της Αμερικής, των Αβορίγινων και των Μαορί της Αυστραλίας, των Παπούα κ.ά. Αφήσαμε τελευταίο το κεφάλαιο για τη γενοκτονία των Αρμενίων κυρίως λόγω της επί­ μονης άρνησης της Τουρκίας να παραδεχθεί το παρελθόν της. Για τους συγγραφείς του τόμου όμως δεν τίθεται θέμα - όπως δεν τέθηκε και για έναν άλλο, διάσημο, κύριο: στους τοίχους του Μουσείου Ολοκαυτώματος της Ουάσινγκτον μπορεί να διαβάσει κανείς ένα απόσπασμα από λόγο του ΧΙτλερ στο Ράιχσταγκ, όταν προσπαθούσε να δικαιολογή­ σει την αναγκαιότητα της «λύσης του εβραϊκού προβλήματος»: «Εξάλλου», κατέληγε, «ποιος θυμάται σήμερα τη γενοκτονία των Αρμενίων από τους Τούρκους;». Αναρωτιέται κανείς πώς να αισθάνονται οι Τούρκοι επισκέπτες του Μουσείου όταν διαβάζουν αυτά τα λόγια, γραμμένα στη δεκαετία του '30. □

Η

20

Συνηθισμένοι άνθρωποι ή απλώς κτήνη; ριν από τρία περίπου χρόνια ο Αμερικανοεβραίος καθηγητής Ιστορίας του Χάρβαρντ Daniel Goldhagen ηροκάλεσε αντιδράσεις με το σημαντικό βιβλίο του Οι πρόθυμοι εκτελεστές του Χίτλερ. Οι απλοί Γερμανοί και το Ολοκαύ­ τωμα (κυκλοφορεί οτα ελληνικό από τις εκδόσεις «TerzoBooks»). Για τον Goldhagen, το Ολοκαύτωμα δεν το έκαναν οι ναζί αλλά οι Γερμανοί. Ωστόσο, ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Pacific Lutheran της Ουάσινγκτον Christopher R. Browning, ειδικός σε θέματα Ολοκαυτώματος και συνεργάτης της 24τομης επίσημης ιστορίας του Ολοκαυτώματος του Yad Vashem, εξέδωσε ένα εξίσου σημαντικό βιβλίο το οποίο θα μπορούσε να είναι ο αντίλογος στην ά­ ποψη του Goldhagen. Τίτλος του: Συνηθισμένοι άνθρωποι. Το 101 Τάγμα Εφέ­ δρων Αστυνομίας και η Τελική Λύση στην Πολωνία (Ordinary Men. Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland, «Harper Perennial»). Πρόκειται για την ιστορία ενός ειδικού τάγματος αστυνομικών που συστάθηκε από Γερμανούς και Αυστριακούς οι οποίοι, είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω της α­ στυνομικής τους ιδιότητας, δε συμηεριλήφθηκαν στις τάξεις του κανονικού γερ­ μανικού στρατού. Ωστόσο, το καθεστώς τούς χρησιμοποίησε για «ειδικές απο­ στολές». Στην ουσία, μετέτρεψε ένα τάγμα αστυνομικών σε εκτελεστικό από­ σπασμα. Οι ομάδες αυτές ανέλαβαν δράση στα μετόπισθεν του γερμανικού στρατού λίγο μετά την εισβολή στη δυτική Πολωνία το 1939. Η αποστολή τους ήταν η εκκαθάριση ε­ βραϊκών πληθυσμών από τις πόλεις και τα χωριά που καταλάμβανε ο γερμανικός στρατός. Οι εκκαθαρίσεις αυτές μετατράπηκαν σε ένα ατελείωτο λουτρό αίματος: σκαμμένοι λάκ­ κοι, γυναικόπαιδα, άρρωστοι και ηλικιωμένοι εκτελέστηκαν μαζικά είτε με πολυβόλα είτε με μία σφαίρα στον αυχένα. Η αλήθεια είναι ότι και οι αναφορές του Goldhagen στο Τάγμα 101 είναι αρκετά εκτενείς. Κατά τον Browning, όμως, είναι μονομερείς. 0 τελευταίος μίλη­ σε με πολλούς από τους άνδρες εκείνου του Τάγματος, επιζήσαντες και αυτόπτεις μάρτυ­ ρες που βρίσκονται ακόμα εν ζωή. Το συμπέρασμά του είναι ότι δε διέπρατταν όλοι τους αυτές τις φρικωδίες με τον ενθουσιασμό που τους καταλογίζει ο Goldhagen. Πολλοί ήταν εκείνοι που αρνήθηκαν εξαρχής να συμμετάσχουν, αρκετοί εγκατέλειψαν στην πορεία, οι περισσότεροι ήταν διαρκώς μεθυσμένοι με βότκα (που τους χορηγούσαν για ευνόητους λόγους οι ανώτεροι τους), ενώ κάποιοι από αυτούς δεν ξεπέρασαν ποτέ τα ψυχολογικά προβλήματα που κληρονόμησαν από εκείνη την εποχή.

0 Browning δεν αναλαμβάνει να υπερασπιστεί τους συγκεκριμένους Γερμανούς ή τους Γερμανούς γενικότερα, αλλά να αποκαταστήσει την ιστορική αλήθεια. Είναι καχύποπτος προς την εμπάθεια του Goldhagen, ο οποίος φαίνεται να ακολουθεί μια πάγια, υπερα­ πλουστευτώ αμερικανική τακτική «από δω οι καλοί - από δω οι κακοί», λες και βρισκόμα­ στε σε έναν κόσμο αγγέλων και δαιμόνων χωρίς τίποτα το ενδιάμεσο. Εν ολίγοις, στο εξαι­ ρετικό αυτό βιβλίο ο Browning θίγει δύο ζητήματα: πώς ένα καθεστώς μπορεί να μετατρέ­ ψει έναν απλό, συνηθισμένο άνθρωπο σε φονιά και πόσο αντιφατική είναι η ίδια η ανθρώ­ πινη φύση. Φυσικό, δεν τίθεται ζήτημα: και αυτοί που μετάνιωσαν για τα ειδεχθή εκείνα ε­ γκλήματα παραμένουν ένοχοι. Το θέμα όμως είναι να κοιτάξει κανείς και λίγο πίσω από αυ­ τή την ενοχή, να την εξερευνήσει. Αυτό φαίνεται να διαφεύγει από τον ευφυή, κατά τα άλλα, Goldhagen. □

Π

21

γ ρ ά φ ει η ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΛΕΣΛΙ ΓΚΛΑΙΙΤΕΡ Μ . ΒΡΕΤΑΝΙ Α

(1 9 5 6 - )

AtZA I I A A AIZ ItK

Ένο χα nd ixvtotu

σύγχρονη βρετανική λογοτεχνία καλύπτει ευρύ φάσμα προβληματισμών της σύγ­ χρονης κοινωνίας, χωρίς να είναι όμως απλοϊκά ο καθρέφτης της. Αξιοποιεί, ωστό­ σο, υπόγειες, ακόμα και εμβρυϊκές ψυχικές στάσεις αλλά και κοινωνικές εκφράσεις, και τις αποδίδει με διάφορες αφηγηματικές μορφές. Πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις εναλ­ λάσσονται με τις τριτοπρόσωπες, ενώ δοκιμιακού τύπου αφηγήσεις δίνουν τη θέση τους σε αποσπασματικές αλλά και σ' εκείνες που εκ πρώτης όψεως φαίνονται κλασικές. Συγγραφείς όπως οι Martin Amis, Ian McEwan, Julian Barnes, Peter Ackroyd, Kazuo Ishiguro, Graham Swift, Jeanette Winterson κ.ά. έχουν επιτύχει να αποκτήσουν, παρ' ό­ λες τις πρωτοτυπίες σε θέματα ύφους, ευρύ αναγνωστικό κοινό. Τα θέματα και οι τρόποι έκφρασης είναι πολλά, σε αριθμό συναγωνίζονται τις διαθέσεις του ατόμου, και όπως είχε παρατηρήσει ο Χένρι Τζέιμς το 1884 στο έργο του Η τέχνη της μυθοπλασίας, η επιτυχία του διαφορετικού στο μυθιστόρημα έγκειται στο βαθμό που αυτό αποκαλύπτει έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης, ξεχωριστό από εκείνον των άλ­ λων. Ο κινηματογράφος, η μουσική, η τηλεόραση επηρέασαν τη γραφή των σύγχρονων Βρετανών συγγραφέων -και όχι μόνο-, πολλοί από τους οποίους στράφηκαν και στο φανταστικό είδος, το παράλογο και το παράδοξο. Ωστόσο, μέσα από πολυσχιδείς δια­ δρομές αναζήτησης θεμάτων και ύφους υπάρχουν συγγραφείς, όπως η Λέσλι Γκλάιστερ, οι οποίοι δημιουργούν ένα κράμα παραδοσιακού και σύγχρονου τρόπου αφήγη­ σης, καθώς αυτή σπάει όταν παρεμβάλλονται οι αφηγήσεις άλλων προσώπων ή ο χρό­ νος παύει να έχει τη συνέχειά του. Η Γκλάιστερ συνθέτει στα μυθιστορήματά της ολοκληρωμένους χαρακτήρες, οι οποίοι

■

προσπαθούν να επιβιώσουν μέοα στο σκοτάδι της καθημερινότητας, ενώ κυριευμένοι από τις εμμονές τους απομακρύνονται από τον έτερο και περιθωριοποιούνται. Οι ήρωές της είναι ευ­ αίσθητοι, ευάλωτοι, ενίοτε αφελείς, αδύναμοι να αντιμετωπίσουν τη σκληρή πραγματικότη­ τα. Οι φαντασιώσεις τους είναι τόσο ισχυρές, που γίνονται ρυθμιστές της καθημερινότητάς τους. 0 προσωπικός αιωρούμενος κόσμος τους τους απομονώνει από τους άλλους, ενώ το νοσηρό συνθέτει καταστάσεις παράδοξες αλλά και βαθιά ανθρώπινες. Στο τελευταίο της μυ­ θιστόρημα Now you see me (Τώρα με βλέπεις, 2001) η ηρωίδα αναδύεται από την περιφέ­ ρεια της αστικής κοινωνίας για να εισχωρήσει στο ατομικό σκοτάδι, εκεί όπου το πραγματικό συγχέεται με το πλαστό και το φανταστικό, ενώ οι ψευδαισθήσεις συναγωνίζονται τα γεγονό­ τα. Η περίπτωση της πρωταγωνίστριας του μυθιστορήματος, καθώς τα όρια του αληθινού και του παράδοξου είναι δυσδιάκριτα, θυμίζει ήρωες της Ρουθ Ρέντελ, και θα μπορούσε γι' αυτό το λόγο να δει κανείς το βιβλίο Τώρα με βλέπεις ως ένα ψυχολογικό θρίλερ, αλλά όχι μόνο. Γιατί ακόμα περισσότερο είναι ένα σχόλιο για την παθολογία των σύγχρονων κοινωνιών. Οι ή­ ρωές της είναι εκφράσεις και νύξεις διάφορων κοινωνικών ρευμάτων. 0 αυθεντικός, γρήγο­ ρος αφηγηματικός λόγος κρατά τον αναγνώστη σε εγρήγορση. ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ: Trick or Treat, Digging to Australia, Limestone and Clay, Sheer Blue Bliss, Easy Peasy, Now you see me.

To μυθιστόρημα Easy Peasy (1997) κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» (2001) με τον τίτλο Ένοχα παιχνίδια. □

ΒΑΝΙΑ ΚΑΤΕΛΑΝΗ ΚΟΥΛΕΫ Η Roll s

Royce

και

to

χαμένο

θαύμα

Πόσο η τύχη και πόσο η εκλογή στη ζωή μας. Πέντε πε­ ρίεργα θανατηφόρα δυστυχήματα. Ανθρώπινο λάθος ή πεπρωμένο; Τ ο βιβλίο είναι ήδη ένα καλό δείγμα κοσμοπολίτικου μυθιστορήματος. Κ ι ένα δείγμα καλού μυθιστορήματος γενικά. Η συγγραφέας μπορεί να στήνει άνετα αδρές, ακόμα και σπαρταριστές εικόνες και σκηνές ζωής. ...Τα προσόντα του βιβλίου που είναι μια ζωντανή μαρ­ τυρία για τη ζωή και τον πολιτισμό της σύγχρονης ελλη­ νικής Διασποράς ή ενός μέρους της (των μεσοαστών ή αστών και διανοουμένων), πολύ πιο διαφορετικό βέ­ βαια από εκείνον προγενέστερων εποχών. Μ. Γ. Μερακλής Περιοδικό Η ΛΕΞΗ

Ε

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

Ι

Σ

Γ

Κ

Ο

Β

Ο

Σ

Τ

Η

23

γ ρ ά φ ει η ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΑΟΥ

Τ Ι Α Ρ Α Σ Μ Ο ΡΓΚΑΝ Μ. Β Ρ Ε Τ Α Ν Ι Α

(1 894-1 958)

Άγγλος μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγ­ γραφέας και κριτικός Τσαρλς Μόργκαν λη­ σμονήθηκε γρήγορα από τους κριτικούς, τους εκδότες και τους αναγνώστες. Δεν τον α­ ναφέρουν πια οι πρόσφατες γραμματολογίες, και μόνο οι φανατικοί αναγνώστες γνωρίζουν το έργο του. Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1919, όταν εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα με τον τίτλο Η αίθουσα των όπλων (The Gunroom), αλλά μόλις το 1925 προσέλκυσε το ενδιαφέρον των αναγνωστών το βιβλίο του Το όνομά μου εί­ ναι Λεγεών (My Name is Legion), στο οποίο -ό ­ πως και στα επόμενό του- κυριαρχεί η εμμονή του σχετικά με τη σύγκρουση του πνεύματος και της ύλης. Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις ο Μόργκαν αναφέρει αποσπάσματα από διάφορα έργα του Πλάτωνα και φαίνεται ότι τείνει σε ένα είδος μυστικισμού, προς έναν κόσμο στον οποίο η «ανθρώπινη ψυχή αφού έχει γνωρίσει πρώτα τις διάφορες πραγματικότητές του, έπειτα εισχωρεί στο σώμα», για να αποδοθεί κάπως ελεύθερα ένα σχετικό απόσπασμα από τον Φαίδρο. Και ενώ κατά την περίοδο της συγγραφικής παραγωγής του Μόργκαν εμφανίζονται ση­ μαντικές μορφές της βρετανικής λογοτεχνίας που καταξιώνονται διεθνώς, όπως ο Χάξλεϊ, ο Φόρστερ, η Γουλφ, ο Γκρέιβς, ο Γκριν, ο Όργουελ, ο Γκόλντιγκ κ.ά., ο ίδιος παραμέ­ νει στη σκιά επιμένοντας να ακολουθεί την κλασική μορφή της αφήγησης, η οποία όμως διακρίνεται για την κομψότητά της. Επιπλέον, οι ήρωές του παρουσιάζουν στατικότητα και δείχνουν να μην ξεπερνούν τα όρια της εποχής και της κοινωνίας τους. Αν και θα πρέ­ πει να τονιστεί σ' αυτό το σημείο ότι ορισμένοι χαρακτήρες του Μόργκαν δεν παρουσιά­ ζονται επίπεδοι· κάθε άλλο. Αναλύονται τα κίνητρα των ηράξεών τους και οι ψυχολογι­ κού τύπου παρατηρήσεις ή οι υπαινιγμοί ρίχνουν φως στις προσωπικότητες των ηρώων, τους οποίους απασχολούν θέματα όπως ο έρωτας, ο θάνατος και η ουσία της τέχνης. Συχνά, ωστόσο, κάποιες σχηματοποιήσεις και γενικεύσεις παρουσιάζουν μονοδιάστατους ανθρώπινους τύπους, μια αδυναμία του συγγραφέα που πιθανόν να ευθύνεται για το γε­ γονός της γρήγορης λήθης του ονόματος του.

I

Έργα του συγγραφέα: Πορτρέτο μέσα σ' έναν καθρέφτη (Portrait in a Mirror, 1929), Η κρήνη (The Fountain, 1932), Sparkenbroke (1936), To ταξίδι (The Voyage, 1940), To άδειο δωμάτιο (The Empty Room, 1941), Η ιστορία του δικαστή (The Judge's Story, 1947) κ.ά. Στα ελληνικά δεν κυκλοφορεί κανένα βιβλίο του. □

24

του Α ρ χ ι ε π ι ο κ ό π ο υ

Αυστραλίας

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ

Η τ ϊλ Η Ρ ο τ Η τ Α τ ο υ τταΑΓΙο Υ

ΛΟΓΟΥ

ν υπάρχει ένας νόμος που ισχύει απολύτως, δηλαδή ανεξαιρέτως, στον παρόντα κόσμο της αενάου ρευστότητας, είναι ο νόμος της σχετικότη­ τας, όπως τον είχε διατυπώσει ο Πλάτων, πριν από την όλως εξειδικευμένη σχετική θεωρία του Αϊνστάιν τον 20ό αιώνα. Κατά τη γενική πλατώνεια διατύπωση του νόμου της σχετικότητας, ό,τι διαπιστούται ως δεδομένο «στα­ θερό» προσδιορίζεται πάντοτε από κάποιες συγκεκριμένες συνθήκες. Γι' αυτό ήθελε ο Πλάτων να γνωρίζει πάντα το «εν τίνι σχέσει», ώστε να μπορεί να ε­

Α

λέγχει την ορθότητα της αποφάνσεως. θέλοντας και εμείς εδώ να γράψουμε επιλεκτικά κάποιες θεμελιώδεις «αρετές» του πλάγιου λόγου, θα μιλήσουμε για μερικά χαρακτηριστικά του γνωρίσματα -όχι αορίστως και γενικώς αλλά τελείως συγκεκριμένα- που τον διαφοροποι­ ούν ριζικά από το ευθύ λόγο, και έτσι θα έχουμε δηλώσει την καθορίζουσα σχέση. Όταν από τον τίτλο ήδη προαναγγέλλουμε ότι τα χαρακτηριστικά αυτά συναποτελούν ένα θετικό δυναμικό που αναδεικνύει τον πλάγιο λόγο «πλήρη», ή τουλάχιστον πληρέστερο από το λόγο τον ευθύ, δεν εννοούμε ασφαλώς μια υπεροχή λογικο-φιλοσοφικού χαρακτήρα, αλλά μάλλον ηθικο-πνευματικής φύσεως και αξίας. Είναι προφανές ότι, για τον ορθό λόγο (ratio recta) της φιλοσο­ φικής σκέψεως, ο ευθύς λόγος της Γραμματικής είναι προσφυέστερος και πει­ στικότερος από τον πλάγιο λόγο, της εσωστρεφούς τρόπον τινά νοητικής πο­ ρείας, που γι' αυτό ακριβώς παραμένει για τους άλλους δαιδαλώδης. Κάποτε μάλιστα και σκοτεινός, ήγουν αινιγματικός και γριφώδης. Είναι εντούτοις χαρακτηριστικό του διαλεκτικού τρόπου, με τον οποίο ανα­ πτύσσεται η πορεία του ανθρώπινου πνεύματος και πολιτισμού γενικώς, το γε­ γονός ότι κατά τους νεότερους χρόνους, μετά την αποχαλίνωση και ηθική χρε­ οκοπία του ορθολογισμού, και των πάσης φύσεως θετικιστικών εφαρμογών του, επακολούθησαν κατά τον 20ό αιώνα -παραλλήλως μάλιστα και με το θρίαμβο της τεχνολογίας- οι θεωρίες της «σχετικότητας» και της «απροσδιορι­ στίας» αφενός, αφετέρου δε και η προσφάτως περιλάλητη θεωρία περί «χά-

25

ους». Είναι πρόδηλο όχι και οι τρεις αυτές θεωρίες βρί­ σκονται ασφαλώς εξ ορισμού εγγύτερα προς τους «υ­ παινιγμούς» και τις προοπτικές του πλάγιου λόγου, παρά προς τις αξιώσεις που θέτει πάντοτε ο λόγος ο ευθύς, σχεδόν υπό το πνεύμα μιας τυφλής και άτεγκτης αιτιο­ κρατίας. Ιδιαίτερα μάλιστα ως προς την ξενίζουσα θεωρία περί χάους, η οποία ενδιαφέρεται να δείξει -εν αντιθέσει προς τη μέχρι τούδε κρατήσασα αρνητική αντίληψημάλλον τη θετική και δυναμική κυρίως πλευρά της πραγματικότητας που όριζε μέχρι πρότινος η αποτρό­ παια έννοια και λέξη, μπορούμε απερίφραστα και πολύ συνοπτικά να πούμε τούτο: μια τέτοια θεωρία παύει α­ σφαλώς να ξενίζει από τη στιγμή που θα λάμβανε κα­ νείς σοβαρά υπόψη την ετυμολογική σύσταση του ό­ ρου. Εφόσον δηλαδή ο όρος «χάος», στην πάντοτε ακριβολόγο γλώσσα των Ελλήνων, συνδέεται άμεσα με το ρήμα «χαίνω», είναι πολύ φυσικό να αναμένουμε απ' αυτή την αποφατικά ερμητική λέξη μια απείρως ανοικτή δυνατό­ τητα, δηλαδή πλήθος δυνατοτήτων. Ακριβώς όμως αυ­ τό το πλήθος των δυνατοτήτων δεν επιτρέπει την άρση της α-οάφειας και της συν-χύσεως, αλλά αντιθέτως υ­ παινίσσεται σταθερά -ως αποσιωπούμενος πληθυντι­ κός-το ανεξάντλητο περιεχόμενο του «χάους». Μην ξε­ χνούμε άλλωστε ότι και του όρου «σύγχυσις» (συν+χύσις) η ετυμολογία αρχικώς και κατά λέξη σημαίνει τη «χύσιν» συγχρόνως στην ίδια δεξαμενή, πολλών και πολλαχόθεν ρευμάτων. θα γίνει ίσως ακόμη σαφέστερη η αισιοδοξία και οι θετι­ κές προοπτικές που υπαινίσσεται η περί χάους θεωρία, αν θυμηθούμε τη στοιχειώδη, λεκτική και όχι μόνο, αντί­ θεση «χαώδους» και «ακριβούς». Το χαώδες, παρά τον εκ πρώτης όψεως τρόμο, ή του­ λάχιστον την ανησυχία, που εμπνέει η μέσα απ' αυτό δηλούμενη απροσδιοριστία του αγνώστου, είναι φανε­ ρό ότι με την, έστω και ατάκτως, εκδηλούμενη ή και μό­ νο συνυπονοούμενη ποικιλία του αφήνει ανοικτούς τους ορίζοντες για ελπίδα, στην ύπαρξη του σκιώδους μεν αλλά θαλερού, όπως περίπου η «όαση» μέσα στο κατάξερο και αιχμηρό τοπίο της ερήμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο ορθολογισμός και η «ακρί­ βεια» που χαρακτηρίζουν τον ευθύ λόγο είναι «τοπίο» μονότονο και αδιέξοδο για την ψυχή, αφού όντας ακαρι­ αίο και απόλυτο δεν αφήνει προοπτικές για περαιτέρω «κρατούμενα». Με άλλα λόγια, μέσα στις άτεγκτες και μέχρις αφορήτου γυμνότητας σαφείς γραμμές του «τε­ τραγώνου», θα ήταν σχεδόν τερατώδες, αν δεν αισθα­ νόταν ο άνθρωπος ένα ασήκωτο βάρος «δουλείας» μαζί και «ανασφάλειας».

Έτσι περίπου βίωοαν το κάθε είδους «κατεστημένο», το «καθιδρυματικό», ίσως ακόμη και το «μνημειώδες», του­ λάχιστον οι πρωτεργάτες του σουρεαλισμού και όλων των συναφών κινημάτων του 20ού αιώνα. Γι' αυτό και με κάθε δυνατό μέοο και τρόπο επιδίωξαν τη ρήξη των στενών και τυραννικών ορίων του ορθολογισμού. Κατά συνέπεια θα μπορούσαμε, με κάποια ίσως δόση υ­ περβολής, να μιλήσουμε εδώ επιγραμματικά για το οάσε/οντου χαώδους και το ασφυκτικόν του ακριβούς! Μήπως ακριβώς αυτή η αιχμηρότητα του ακριβούς έκα­ με και τη λαϊκή γλώσσα -την τόσο εκφραστική της ευαι­ σθησίας του θυμόσοφου λαού μας- να ονομάζει «ακρι­ βό» το δαπανηρό και «φθηνό» εκείνο που βρίσκεται ήδη στα όρια της «φθίνουσας» ακρίβειας; Για να γίνουν σαφέστερα τα ανωτέρω λεχθέντα, δε θα ήταν άσκοπο να δούμε ένα πολύ απλό παράδειγμα πλάγιου λόγου συγκρίνοντάς το με την αντιστοιχία του σε λόγο ευθύ. Η κοινότατη πρόταση «Δώσε μου, σε παρακαλώ, ένα ποτήρι νερό» είναι ευθύς λόγος, σαφέστατος και κρυ­ στάλλινος. Δεν αφήνει τη δυνατότητα να κινηθεί η σκέ­ ψη, ούτε για ριπή οφθαλμού, δεξιά ή αριστερά, πάνω ή κάτω, θα λέγαμε ότι καθηλώνει αμέσως σαν κεραυνοβολισμός τη σκέψη, εφόσον όλα έχουν εκφραστεί κατη­ γορηματικά: το αίτημα, ο Οιτών, ο προς ον απευθύνεται το αίτημα, ακόμη δε και το συγκεκριμένο αντικείμενο του αιτήματος. Αυτός όμως ακριβώς ο «κλειστός κύκλος» γίνεται σχε­ δόν «κλοιός» που πάει να πνίξει τον ακούοντα. Η δήθεν αθώα ένδεια, που εκφράζει ένα «αίτημα» ή μαρτυρεί μια εφεκτική «στατικότητα», μεταβάλλεται αθορύβως εις το αντίθετό της, οπότε ενεργεί ως απαράγραπτη δεσμευτικότητα, αν μη και «επιθετικότητα». Γι' αυτό και η Γραμ­ ματική ορθώς ονομάζει μια τέτοια φράση «Προστακτι­ κή». Και τούτα όλα ισχύουν τόσο πιο πολύ όσο απλούστερο και πιο κοινότοπο είναι το αίτημα. Το «ποτήριον ψυχρού ύδατος», που είπε και ο Χριστός. Η στατικότητα λοιπόν της σαφήνειας δίνει στη μορφή της διατυπωθείσης «προτάσεως» όχι χαρακτήρα «προ­ τακτικό», αλλά «προστακτικό», έστω και αν μεσολαβεί «διπλωματικά» το ρήμα «παρακαλώ». Έτσι όμως, η διατυηωθείσα επιθυμία δε μένει μια ουδέτερη «πρό-ταση», δηλαδή έκφραση που απευθύνεται στη διακριτική ελευ­ θερία του παραλήπτη, αφήνοντάς του δημοκρατικά την ευχέρεια να ανταποκριθεί ή όχι. Το ως δυνατότητα προτεινόμενο γίνεται σχεδόν εντολή. Και αυτός που «εντέλλεται» είναι προφανές ότι ομιλεί πια από θέσεως ισχύος, εφόσον ευρίσκεται «εν τέλει». Προϋποθέτει δηλαδή, ως ήδη παρόν, το προς ο κατατείνει τέλος, σχεδόν ως εφαπτόμενο το ζητούμενο.

Η ίδια πρόταση σε πλάγιο λόγο θα μπορούσε να έχει πολλούς τρόπους διατυπώσεως. Ένας απ' αυτούς είναι ασφαλώς και ο ακόλουθος: «Θα 'ταν σπουδαίο ένα πο­ τήρι νερό». Εδώ βλέπουμε ότι ο λόγος δε δεσμεύεται σε μια κατεύθυνση, ούτε σε συγκεκριμένο χρόνο, ούτε αναφέρεται από ορισμένο ομιλούντα σε ορισμένο ακρο­ ατή. Την πρόταση απασχολεί, κατά κύριο λόγο, μόνο το «αντικείμενο» στο οποίο αποβλέπει («ένα ποτήρι νερό»). Τα «υποκείμενα» κι όοα άλλα μεσολαβούν μένουν ανοι­ κτά, δηλαδή «υπο-θετικά», κυριολεκτικά στη σκιά, ως προς το ποιος ζητά νερό, από ποιον το περιμένει και υ­ πό ποιους όρους «θα ήταν σπουδαίο»! Με το να μένουν μετέωρες και απροσδιόριστες όλες αυτές οι θεμελιώδεις παράμετροι της φράσεως δε δε­ σμεύουν διόλου τη σκέψη σε μια κατάσταση συγκεκρι­ μένη, δηλαδή σε μια οριστικά δεδομένη «κατεύθυνση». Μένουν ανοικτές όλες οι δυνατότητες, και ο λόγος, με το να μην είναι διόλου υποχρεωτικός, αποκτά πράγματι χαρακτήρα «προ-τάσεως». Σ' αυτήν ακριβώς την αοριστία του πλάγιου λόγου έγκει­ ται κυρίως η συχνά παραθεωρούμενη και οπωσδήποτε αδικημένη «πληρότητά» του. Αυτή όμως η πληρότητα εξηγεί το γιατί ο πλάγιος λόγος σχεδόν ποτέ δε μας πληγώνει (επειδή δεν έχει αιχμηρές αμεσότητες ή απο­ λυτότητες), ενώ σχεδόν πάντα μας στεγάζει, κατά κά­ ποιο τρόπο, και μας παρηγορεί, κατά το λόγο του Απο­ στόλου Παύλου «η αγάπη πάντα στέγει» (Α' Κορ. 13,7). Εκθέτοντας αυτές τις ερασιτεχνικές δοκιμές -πόνω στη φιλολογικο-φιλοσοφική προβληματική του λόγου- προς εκλεκτό φίλο και δεινό φιλόλογο, «εισέπραξα» τη συ­

επί του παρόντος τουλάχιστον, ένα τόσο ιερό θέμα, ό­ πως είναι η υφή και τα νοούμενα του ανθρώπινου λό­ γου, δηλαδή του τιμιότερου δώρου που έδωσε ο θεός στον άνθρωπο. □ 0 ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ «ίνα η υπερβολή της δυνάμεως ή του Θεού και μη εξ ημών» Β' Κορ. 4.7 Είναι ίο ιερώτερο σχήμα της γλώσσας το να λέει κάτι και να 'ναι σα να μην το 'πε αφήνοντάς το μετέωρο σε μόνιμη αμφισβήτηση, σ' ένα κλίμα γενικής αναμαρτησίας. Δεν υπάρχει θεοπρεπέστερη συμπεριφορά από το να ψελλίζεις κάτι και συγχρόνως να το παίρνεις πίσω σα να μετάνιωσες που πήγες ν' ακουμπήσεις το Άρρητο. ΓΓ αυτό τώρα επικαλείσαι με βαθύτερη συντριβή την προηγούμενη ισορροπία που ίσως διατάραξες ώστε να μείνει πάλι ο τελευταίος λόγος στο θεό το Άλφα και Ωμέγα της αλήθειας.

γκλονιστική δήλωσή του: «Τώρα μου αποκαλύπτεις μια νέα πλευρά της αξίας των 'Πλατωνικών Διαλόγων'!». Ενθαρρυνόμενος, τόλμησα να προσθέσω: «Και όχι μόνο. Αλλά και των Μύθων. Και των Παροιμιών. Και των Παρα­ βολών». Εντούτοις, όσα ελέχθησαν μέχρι τούδε φαίνεται να είναι απλώς περιφερειακά και δευτερεύοντα στοιχεία στην α­ ναζήτηση της ουσιαστικής υπεροχής τ ου πλάγιου λό­ γου. Το βαθύτερο πυρήνα της διαφοράς τον συνιστά η ευλάβεια και το δέος που ο πλάγιος λόγος αποπνέει μπροστά στο μυστήριο του θείου. Το μυστήριο αυτό ως γνωστόν «χαρτογράφησε», ούτως ειπείν, καθοριστικά ο R udolf Otto, με το διφυή χαρακτήρα του, ως tremendum ή fascinosum, το είχε υμνητικά διατυπώσει ήδη ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, ο και δικαίως γι' αυτό αποκληθείς θεολόγος, στη βιωματική διαλεκτική του αρρήτου. Και το άρρητο βέβαια επιβάλλει εξ ορισμού σιωπή, αντί οποιουδήποτε λόγου. Αυτή τη σιωπή των «ι­ χθύων» προσπάθησε ο γραφών να ψελλίσει προ ετών στο παρακάτω ποίημα, με το οποίο θα ήθελε να κλείσει,

27

ΧΡΗΣΤΟΙ ΧΡΥΣΟΠΟΥΛΟΣ τη σ υ ν έ ν τε υ ξη πήρε ο

ΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΙ

Από το πρώτο κιόλας βιβλίο του, το μυθιστόρημα Ο βομβιστής του Παρθενώνα, ο Χρήοτος Χρυοόπουλος προαέλκυαε το ενδιαφέρον της κριτικής. Ήταν ωοτόοο με τη Σουνυάτα κυρίως, αλλά και με το Μανικιουρίστα που ακολούθησε, που η κριτική επιβεβαίωσε οτο νεαρό συγγραφέα αυτό που είχε διαγνώοει όταν έκανε το πρώτο βήμα στην πεζογραφία: δεινός στιλίστας, συγ­ γραφέας με προοεγμένη ^ώσσσ και έντονη ατμόσφαιρα γεμάτη μυστικά και υπαινιγμούς, και διεθνές αλλά όχι κοομοπολίτικο σκηνικό. Στα τριάντα τρία του χρόνια ο X. Χρυοόπουλος έχει ήδη εκδώοει πέντε βιλία. Η εζέλιζή του αναμένεται με εν­ διαφέρον. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μας δίνει τις δικές του απαντήοεις σε κάποια ερωτήματα που προέκυψαν ύοτερα από την ανάγνωση του έργου του.

28

Ιω

συνειδητά

σ'ενα ιδεατό «εργαστήρι λογοτεχνίας»

Είσαι τρ ιά ντα τρ ιώ ν χρ ό ν ω ν κ α ι έχεις ήδ η εκ δώ α ει π έντε β ιβλία. Δ ε οε φ οβ ίζει α υ τή η υπερπαραγωγή, ο κίνδυ νο ς της επ ανάληψ ης ή το υ κορεσμού; Η λογοτεχνία αποτελεί το συνεκτικό ιστό όλων των δραστηριοτήτων μου. Τα τελευταία χρόνια ζω συνειδητά σ' ένα ιδεατό «εργαστήρι λογοτεχνίας». Έτσι, δε διαχειρίζομαι κάποια συγγραφική εικόνα ή καριέρα, αλλά υποτάσσομαι σ' έ­ ναν εσωτερικό ρυθμό συγγραφής. Η συχνότητα έκδοσης των βιβλίων μου ακο­ λουθεί τον ίδιο ρυθμό γιατί αποτελεί μέρος μιας ενιαίας διαδικασίας. Την έκδο­ ση ενός έργου την αντιλαμβάνομαι ως ένα στάδιο της διαμόρφωσής του με άλλους όρους και όχι ως την οριστική του κατάληξη. Άλλωστε, εξακολουθώ να περιτριγυρίζομαι από σπαράγματα όλων των βιβλίων μου, και τα προηγούμενα βιβλία βρίσκουν τρόπους να συνομιλούν με ό,τι γράφω κάθε δεδομένη στιγμή. Κάθε έργο επιβάλλει τους δικούς του ρυθμούς, απαιτεί διαφορετικό χρόνο ωρίμανσης, ανταγωνίζεται τις υποχρεώσεις της καθημερινότητας και γίνεται μέλημα ενός εκδότη. Κι εγώ ο ίδιος αλλάζω από χρόνο σε χρόνο. Τίποτε δε δια­ σφαλίζει ότι θα συνεχίσω να γράφω με την ίδια ένταση ή ότι θα εξακολουθή­ σω να γράφω. Η λογοτεχνία είναι δρόμος αντοχής και μπορεί κόλλιστα να εγκαταλείψω σε κάποιο σημείο της διαδρομής. Τότε, θα πάψω να είμαι δρομέας,

Η λογοτεχνία είναι δρόμος αποχής και μπορεί κόλλιστα να εγκαταλείψω σε κάποιο σημείο της διαδρομής. Τότε, θα πάψω να είμαι δρομέας, θα ξαναγίνω θεατής

θα ξαναγίνω θεατής. Μ ίλ η ο έ μ ου για τα δ ιαβάομ ατά οου, τις επιρροές οου. Κ ρίνο ντας από τα μέχρι τώ ρα β ιβ λία σου, σε έχ ει επ ηρεάσει π εριοοότερο η ξένη λο γ ο τεχ ν ία παρά η εγ­ χώ ρ ια. Ω οτόοο, υπ άρ χουν κάπ οιοι σ ύγχρ ονο ι'Ε λληνες ουγγρ αφ είς, ζώ ντες κ α ι τεθ νεώ τες, τω ν οποίων το έργο π αρακολουθείς;

29

Αυτή η ερώτηση είναι ιδιαιτέρως καλοδεχούμενη. Χαίρομαι να μιλώ για άλλους συγγραφείς. Εξαρτώμαι από άλλους συγγραφείς, για να μπορέσω να 3ρω τη δική μου φωνή και να προστατευτώ από τη φιλαρέσκεια που με πολιορκεί. Κατ' αρχάς, υπάρχει μια ομάδα συγγραφέων που σταδιακά αποκτά νέα μέλη, και εί­ ναι η ομάδα εκείνων που το έργο τους το αντιμετωπίζω ως μια συμπαγή λογο­ τεχνική πρόταση και επανέρχομαι σ' αυτό επανειλημμένα. Το έργο αυτών των συγγραφέων το προσεγγίζω σαν να ήταν ένα βιβλίο. Οι Έλληνες αυτής της ο ­ μάδας είναι ο Ροΐδης, ο Καχτίτσης, ο Ιωάννου και ο Μάριος Χάκκας. Από ζώντες πεζογράφους, θα συμπεριλάμβανα τον Ηλία Παπαδημητρακόπουλο. Οι ξένοι είναι ο Μπόρχες, ο Κάφκα και ο Χράμπαλ, ο Μπουλγκάκοφ, ο Μπρεχτ, ο Χόθορν, ο Ντε Κουίνσεϊ, ο Λιούις Κάρολ, ο Γκι Ντε Μοπασάν, ο Πόε και ο Λάβκραφτ, Ο μανιχιουρίστας

ο Μίλοραντ Πάβιτς και ο Ζορζ Περέκ. Οι ποιητές είναι οι Μπλέικ, Μπάιρον, Ουέρντσγουερθ, Μάρλοου και ο Τάσος Λειβαδίτης. Εκτός λογοτεχνίας θα ήθελα να συμπεριλάβω τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, τη Χάνα Άρεντ και τον σερ Τόμας Μπράουν. Μια άλλη κατηγορία περιλαμβάνει μεμονωμένα βιβλία στα οποία θα ήθε­ λα να αναφερθώ με σεβασμό, όπως είναι το Η ζωή και οι πεποιθήσεις του κυρί­ ου Τρίοταμ Σάντι του Λόρενς Στερν, το Χειρόγραφο της Σαραγόσα του Γιαν Ποτότσκι, το Κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου, το Βιβλίο του μαξιλαριού της Σέι Σονάγκον και, πάνω απ' όλα, η Ανατομία της μελαγχολίας του Ρόμπερτ Μπέρτον. Όταν γράφω, επιλέγω με σχολαστικότητα τα βιβλία που διαβάζω και αντιμετω­ πίζω τα αναγνώσματα αυτά ως πηγές δανείων και έμπνευσης. Όλα τα παραπά­

Χαίρομαι να μιλώ για άλλους συγγραφείς. Εξαρτώμαι από άλλους συγγραφείς, για να μπορέσω να βρω τη δική μου φωνή και να προστατευτώ από τη φιλαρεοκεια που με πολιορκεί

νω θα μπορούσαν να αποτελέσουν και μια μικρή αναγνωστική πρόταση από μέρους μου, μαζί με τον Δον Κιχώτη, το Μπέογουλφ και την ισλανδική Λαξντάιλα Σάγκα. Γράφεις κάπ ου οτο

Μανικιουρίοτα

ό τι ο κεντρ ικός ήρωας, ο Φίλιππος, είναι «πα-

ραουρρένος ο το ν οραματικό κόομο του». Το ίδιο όμως θα μπορούοαμε να πούμε για το μ υο τικ ιο τή π λάνη τα α λ λά κ α ι τη μικρή κοπ έλα της

Σουνυάτα.

Γενικά οι ή-

ρω ές οου είναι μεν καθ ημ ερ ινοί άνθρωποι, τη ν ίδια οτιγμή όμως έχ ο υ ν κ ά τ ι το εξω π ραγματικό, θ α έλεγ ες πως το έγκλημ α κ α ι η κ ά θ ε είδους π αρ έκκλιση β ρ ί­ σ κο ντα ι οτο επ ίκεντρο το υ προβληματιομού οου; Η ερώτησή σου με έκανε να επιβεβαιώσω ότι δεν μπορώ να ορίσω το εξω­ πραγματικό, γιατί δεν μπορώ να αντιληφθώ την πραγματικότητα με σαφείς ό ­ ρους. Εγώ ο ίδιος ζω ως παρατηρητής. Στα τριάντα τρία μου, δεν οδηγώ, περ­ πατώ διαρκώς στην Αθήνα σαν πλάνητας, δεν έχω σταθερή δουλειά, ούτε εξα­ σφαλισμένο εισόδημα, δεν κατέχω σπίτι και δεν έχω φτιάξει οικογένεια. Βιώνω την πραγματικότητα ως αναπαράσταση, σαν αφήγηση ή κινηματογραφική ται­ νία. Αυτή η επιλογή δεν αποτελεί αξιολογική κρίση. Με τον ίδιο τρόπο αντιλαμ­ βάνομαι και μια ζωή που θεμελιώνεται σε ό,τι ορίζει την καθ' ημάς πραγματικό­ τητα (δουλειά, σπίτι, οικογένεια κ.λπ.). Έτσι, η παρέκκλιση και το έγκλημα απο­ τελούν υπερβολές, καταλήξεις ή διαφοροποιήσεις καθημερινών συμπεριφο­ ρών. Δεν εξαιρούνται της κανονικότητας. Όμως, με ενδιαφέρουν μόνο ως περι­ στάσεις που αποκαλύπτουν βαθύτερα, θεμελιώδη κίνητρα, αντιφάσεις και πε­ ποιθήσεις. Για τους ήρωές μου δεν υπάρχουν παραδεδεγμένα. Αντιμετωπίζουν τη ζωή ως υποκειμενική επιλογή, και τα ζητήματα ηθικής που προκύπτουν ε­ ντάσσονται σ' αυτή με διαλεκτικό τρόπο.

30

Τα βιβλία οου χαρακτηρίζονται από ρια διάχυτη μυατικοπάθεια, μια κρυψίνοια. Είναι ένας κόσμος σιωπών, απουσίας αλλά και έντονης εσωτερικής έντασης. Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο οτο μυαλό οου όταν οργανώνεις το υλικό οου ή το στοιχείο αυτό προκύπτει αβίαοτα; Συμβαίνουν και τα δύο. Τα βιβλία μου αποτελούν αποτυπώσεις του ποιος είμαι. Υπάρχουν σε αυτά εκτεταμένα εξομολογητικά κείμενα και πλήθος περιπτώσε­ ων αυτοαναφοράς. Αν αυτό δε γίνεται άμεσα αντιληπτό, είναι γιατί παρεμβαί­ νουν αλλεπάλληλες μεταμφιέσεις. Αυτό νομίζω αποτελεί προσωπική μου ανά­ γκη αλλά και αισθητική επιλογή. Υπάρχει όντως μυατικοπάθεια και κρυψίνοια. Συνειδητοί μηχανισμοί συγκάλυψης και ενστικτώδεις αποσιωπήσεις. Αυτό ίσως πηγάζει από την πεποίθησή μου ότι δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τα πράγμα­ τα στην ολότητά τους. Δεν πιστεύω στην ύπαρξη καθολικών παραδειγμάτων. Η φύση και οι άνθρωποι κρύβονται. Αγνοούν και οι ίδιοι την ολότητά τους, που άλλωστε βρίσκεται υπό διαρκή διαμόρφωση. Στο έργο μου, κάθε συνείδηση εί­ ναι ατελής και μόνη. Αυτή η αλήθεια γίνεται πολλές φορές αντιληπτή ως κρυψίνοια ή απομονωτισμός.

Η κριτική οε έχει χαρακτηρίσει «δεινό στιλίστα». Συμφωνείς με αυτό το χαρακτηριομό; Είναι όντως η έμφαση οτο ύφος μία από τις προτεραιότητές οου ως συγγραφέα; θίγεις ένα ζήτημα που με απασχολεί πολύ, γιατί με ενδιαφέρει η ειδολογική

Για τους ήρωες μου

κατάταξη του λογοτεχνικού έργου. Η σχέση φόρμας και περιεχομένου είναι κα­ θοριστικής σημασίας στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τη λογοτεχνία. Δίνω μεγάλη βαρύτητα στη φόρμα (στη δομή και στο ύφος) και δεν μπορώ να την ξεχωρίσω από άλλα στοιχεία της αφήγησης, όπως την πλοκή, το υπόβα­ θρο των ιδεών ή τα θέματα. Αντιμετωπίζω όλα τα παραπάνω στοιχεία από κοι­ νού, ως μέρη ενός όλου. Και το όλον, που είναι το τελικό έργο, αποτελεί κάτι περισσότερο από απλό άθροισμά τους. Ένα επιτυχημένο έργο αφήνει περιθώ­ ρια για πολλαπλές συνέργειες ανάμεσα στα στοιχεία αυτά. Πιστεύω ότι η καλ­ λιέργεια ύφους είναι έγνοια όλων των δημιουργών, και στην περίπτωση της λογοτεχνίας εκφράζεται μέσω της γλώσσας.

Το Ιουνυάτα διαδραματίζεται οε μια αμερικανική κωμόπολη οτις αρχές της δε­ καετίας του '50, ενώ ο Μανικιουρίστας οτη ούγχρονη Πράγα. Το γεγονός ότι τα δύο τελευταία βιβλία οου διαδραματίζονται οτο εξω τερικό και οι χαρακτήρες δεν είναι'Ελληνες σημαίνει κάτι; Η επιλογή αυτή ήταν μια βαθύτερη ανάγκη οου ή στοχεύεις συνειδητά οε ένα «παγκόσμιο» κοινό; Αφορά, επ έλει, το ελληνικό κοινό μια τέτοια επιλογή;

Αντιμετωπίζουν " ΐΜ

ως υποκειμενική επιλογή, και τα ζητήματα ηθικής που προκύπτουν εντάοοονται ο'α υτή με όιαλεκτικό τρόπο

'Οταν γράφω δε συνομιλώ με το κοινό. Άλλωστε, δεν το γνωρίζω. Όταν γράφω συνδιαλέγομαι με κείμενα που με οδηγούν, καθώς εξερευνώ την ανθρώπινη κατάσταση και την ανατέμνω με εργαλείο τη λογοτεχνία. Η αφετηρία μου είναι απολύτως προσωπική. Έτσι, τα βιβλία μου δε φεύγουν από μένα στοχεύοντας τον αναγνώστη, αλλά παραμένουν εξ ανάγκης αδρανή, θέλω να είναι σκαλο­ πάτια εισόδου προς έναν κόσμο σκέψης. Υπό αυτή την έννοια, αφορούν αυ­ τούς και αυτές που θα τα προσεγγίσουν ως ανοιχτές πόρτες. Εντέλει, οδηγούν

31

(μέσω μιας τσέχικης πόλης ή διαμέσου της Αμερικής) προς τα θεμελιώδη ερω­ τήματα: το θάνατο, τον έρωτα, τη διαπλοκή ονείρου και πραγματικότητας, την τέχνη, τη θεότητα. Οι τόποι στα βιβλία μου είναι αρχετυπικές τοποθεσίες. Κα­ τασκευασμένοι, μη τόποι. Μια πόλη, αδερφή της Πράγας. Μια φανταστική πολί­ χνη της Αμερικής. Σκέφτομαι ότι οι ήρωές μου θα μπορούσαν να συναντηθούν με τον Στοππάκιο Παπένγκους στη φανταστική Γάνδη. Οι τόποι μου είναι τόποι χτισμένοι από βιβλία, κι εγώ αντιμετωπίζω την πραγματικότητα ως μια αφήγη­ ση που επιδέχεται άπειρες ερμηνείες. □

Οι τόποι μου είναι τόποι χτισμένοι από βιβλία, κι εγώ αηιμετωπί(ωτην πραγματικότητα ως μια αφήγηση που επιδέχεται όπειρεξ ερμηνείες ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ 0 Χρήατος Χρυσόπουλος γεπ ήθηκε το 1968 οτην Αθήνα. Έχει α­ σχοληθεί ρε τη ρετάφραοη, ενώ έχει προσκληθεί οε κέντρα συγ­ γραφέων οτη Σουηδία, οτην Τσεχία, οτις ΗΠΑ και οτην Ισλανδία.

ΒΙ ΒΛΙ ΟΓΡΑΦΙ Α 1 . 0 βομβιστής του Παρθενώνα, «Ανατολικός», Αθήνα, 1996 2. Οι συνταγές του Ναπολέοντα Δελάστου, «Οδυοοέας», Αθήνα, 1997 3. Σουνυάτα, «Οδυοοέας», Αθήνα, 1999 4. The Black Dress/To μαύρο φόρεμα (δίγλωσσο αγγλικάελληνικά, «RCIPP Editions», Νιου Τζέροεϊ, 2000) 5 . 0 μανικιουρίατας, «Οδυοοέας», Αθήνα, 2000

32

Α νδρεας Σαρτης Ο θεμέλιος μύθος

Τ ι σ υνδέει ά ρ α γ ε έναν π ρ ώ ιμ ο Κ ρη τικό κομμ ουνισ τή τ ω ν α ρχ ώ ν τ ο υ α ιώ να , μ ια γ υ ν α ίκ α π ο υ

υποκύπτει

σ τ ο κ ά λ ε σ μ α τ ο υ β ο υ ν ο ύ τ ό τ ε π ο υ κ ρ ίν ε τ α ι τ ο π ρ ό σ ω π ο τη ς μ ετα π ο λεμ ικ ή ς Ε λ λά δ α ς , ένα νέο π ο υ π ε ρ ίμ ε ν ε τη μ ε τα π ο λ ίτε υ σ η γ ια ν α μ ά θ ει ό τι η α ­ γ ά π η δεν είνα ι α ν α γ κ α σ τικ ά α τομικ ή υπ όθ εσ η κ ι έ ­ να ν α κ ό μ α ν ε ό τερ ο π ο υ χ ά νε ι κ ά θ ε π ρ ο σ ω π ικ ή κ α ι σ υ λ λ ο γ ικ ή ψ ε υδα ίσ θη σ η μ ε τ ο γ ύ ρ ισ μ α τ ο υ α ιώ να ; Τ ο α ίμ α , π ρ ώ τ α

α π ’ ό λα . Α λ λ ά κ α ι η αίσ θησ η ό τι

η Ισ το ρ ία είνα ι ένα π ο τά μ ι σ το ο π ο ίο οι « α π λ ο ί ά ν ­ θ ρ ω π ο ι» κ ο λ υ μ π ά ν ε δ ίπ λ α - δ ίπ λ α σ τις μ υ θ ικ ές τη ς μ ο ρ φ ές - κ ι ίσ ω ς τε λ ικ ά ε π ιπ λ έ ο υ ν κ α λ ύ τε ρ α .

εκδόσεις

Π Ο

Λ Ι Σ

ΟΜΗΡΟΥ 32, ΤΗΛ.: 36 43 382, FAX: 36 36 501, e-mail: polis@ath.forthnet.gr

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ Χ ΡΗ ΣΤΟ Σ Λ Α ΖΟ Σ

Terry Southern

Η ΠΑΝΩΛΗΣ ΚΑΙ Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

Blue Movie

a

Στην ανθρώπινη ιστορία ανήκουν γεγονότα, τα οποία σφράγισαν την εποχή τους τόσο έντονα, ώ­ στε δημιούργησαν αναμνήσεις

μυθιστόρημα

H mo αιίτχιουμορισπκό, ερωτικάκαι καυτά σάτυρα τουΧόλιγουντ που έχετε διαβάσει. πανωληζ που ο, γενεές τ,ς θυμούνται με χοροί φρίκη. Στη μεσαιωνική καθώς Ένας πολυβραβευμένος σκηνοθέ­ και στη νεότερη ευρωπαϊκή ιστο­ της αποφασίζει να γυρίσει το από­ λυτο Blue M ovie (ερωτική ταινία). ρία φρικιαστικά οράματα ανι[1 χνεύουν τη ματωμένη, φριχτή Ηθοποιοί, παραγωγοί, συνεργάτες, ® πορεία του μεγαλύτερου ίσως στούντιο και ...το Βατικανό μπλέ­ πρωταγωνιστή της κοινωνικο-οικουν στην πιο τρελή και απίστευτη κονομικής εξαθλίωσης των ευρωπαϊκών πληθυσμών: του σάτυρα του κόσμου του κινηματο­ «Μαύρου Θανάτου», της γνωστής πανούκλας (ή πανώλης). γράφου. Πάνω σ’ ένα κατακόκκινο φόντο που ’χει χρωματιστεί από «Η σατυρική γραφή του Terry Southern καθηλώνει, προκατο αίμα των εκατομμυρίων θυμάτων του, στην κορφή ενός. λεί, συναρπάζει». Norman Mailer ψηλού λόφου φτιαγμένου από τα εκατομμύρια κόκκαλα των «Ο Terry Southern είναι ο πιο έξυπνος και πνευματώδης συγ­ νεκρών καγχάζει ο Μαύρος Θάνατος. Καγχάζει τα επινίκια γραφέας της γενιάς μας». Gore Vidal πάνω στην άγνοια, τη δεισιδαιμονία, τη φρίκη των ανθρώπι­ νων αδυναμιών, την ηθική και τη σωματική ασυδοσία.

O KA KURA KA KUZO

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΤΣΑΓΙΟΥ

DAVID AMBROSE

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ μυθιστόρημα, β' έκδοση

1 Ιοια η σχέση του με την τέχνη, τη θρησκεία, την καθημερινή ζώη; Πόσο έχε, επηρρεάοε, τη ?0™ S T λογοτεχνία και την αρχιτεκτονι­ κή; Ποια η συμβολή του στην εξέλιξη του Ανατολικού πολιτι­ σμού; Ποια η σύνδεσή του με το Ζεν και το Ταό; Πότε και JSL πώς έφτασε σιη Δύση; Το Βιβλίο τού Τσαγιού μιλάει για όλα αυτά και αποκαλύπτει πώς ένα απλό αφέψημα δημιούργησε τη δική του φιλοσο­ φία στην Κίνα και την Ιαπωνία, και πώς ταυτίσθηκε με τη

«λατρεία του όμορφου έτσι όπως αναδεικνύεται μέσα από την καθημερινότητα». Ταυτόχρονα είναι και μια από τις πρώτες απόπειρες επικοι­ νωνίας και έκκλησης για κατανόηση της διαφορετικότητας

Ο Ρικ Χάμάτον είναι επιτυχημέ­ νος επιχειρηματίας, έχει μία όμορ­ φη γυναίκα και έναν υπέροχο γιο. Μια μέρα, ενώ βρίσκεται στη μέ­ ση μιας συνάντησης, ένα πολύ έ­ ντονο προαίσθημα θανάτου της γυναίκας του σε τροχαίο ατύχημα τον οδηγεί στον τόπο του δυστυ­ χήματος. Εκεί τον περιμένει το με­ γαλύτερο σοκ της ζωής του. Η γυναίκα του, π ου πριν από λίγο φαινόταν νεκρή, τώρα είναι ζωντανή και προσπαθεί να τον πα­ ρηγορήσει... Αλλά γιατί τον φωνάζει Ρίτσαρντ; Κω γιατί αρνείται 6ώ έχουν έναν γιο; Ένα πρωτότυπο culr μυθιστόρημα που θα σας καθηλώσει με την απρόβλεπτη εξέλιξή του. Ένα συναρπαστικό θρίλερ που συνδυάζει σύγχρονες επιστη­ μονικές θεωρίες της κβαντικής θεωρίας για παράλληλους κό­ σμους και εναλλακτικές πραγματικότητες με την αγωνία, το ψυχολογικό δράμα και την περιπέτεια.

Π ε ριοδικ ό κο ε κ δ ό σ ε ις Α Ν Α Τ Ο Λ ΙΚ Ο Σ Αποστολοπούλου 64, 152 31 Χάλι |δρι, Τ ηλ: 6775.147, email: apt@x-treme.gr

Εκδόσεις Ψ Υ Χ Ο Γ Ι Ο Σ για αναγνώ στες Οοοβν Kofltj

ΛΡΤΒΜΗΣ TflOYJI

με απαιτήσ εις

Αν υποθέσουμε ότι ένα και μόνο άτομο διαθέτει τις ικανότητες του Τζέιμς Μποντ, του φιλόσοφου Αριστοτέλη και του Μπιλ Γκέιτς, τότε έχουμε μπροστά μας τη φυσιογνωμία που θα μείνει στη μνήμη μας ως ο άνθρωπος-φαινόμενο! Μεγαλοφυΐα ή τρελός, ο Αρτέμης Φάουλ είναι ο τελευταίος «καυτός» ήρωας της νεανικής λογοτεχνίας.

Ένα βιβλίο με τεράστια παγκόσμια απήχηση που θα ξετρελάνει τους φίλους του Χάρι Πότερ !

Ένα ανατρεπτικό παραμύθι για μικρούς και μεγάλους. Ποια είναι η μικρή Μαρίκα; Από πού εμφανίστηκε μια μέρα ξαφνικά στη ζωή του Άρτσιμπαλντ; Και γιατί εκείνος την κρατάει κοντά του και δεν προσπαθεί να βρει την οικογένειά της;

Ο Μάρτιν μεγαλώνει στο Μπέλφαστ με τους καθολικούς θετούς γονείς του. Παρά τη φτώχεια τους, είναι μια αγαπημένη οικογένεια. Όταν μαθαίνει ότι είναι υιοθετημένος, κλονίζεται...

Π

Σ ε μια μικρή πόλη του Καναδά, παρακολουθούμε τη ζωή τριών γενεών της οικογένειας Τσέιμπερς. Καθώς τα χρόνια περνούν, οι δεσμοί αλλοιώνονται ή γίνονται πιο δυνατοί, τα συναισθήματα δοκιμάζονται, και ο καθένας στέκει απέναντι στο δικό του πεπρωμένο. Βραβείο Giller 1999

Μαυρομιχάλη 1 ,1 0 6 79 Αθήνα · Πεσμαζόγλου 5 (Στοά Βιβλίου), 105 59 Αθήνα Τηλ.:3302234-6, 3618654 Fax.:3302098 · http:www.psichogios.gr I2I e-mail: psicho@otenet.gr

μελέτες

Ε. Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ

ΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΗ «ΦΟΝΙΣΣΑ» ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ

Γ. ΦΑΡΙΝΟΤ-ΜΑΛΑΜΑΤΑΡΗ

Α Φ Η Γ Η Μ Α ΤΙΚ Ε Σ Τ Ε Χ Ν ΙΚ Ε Σ ΣΤΟΝ

Ψυχαναλυτικό δοκίμιο

ΠΑΠΑ ΔΙ Α ΜΑ ΝΤ Η 1887-1910

♦ ΚΕΔΡΟΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥΜΑΣ · ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΛΠΠΑ

Κ υκ λο φ ο ρ ε ί σ ε δε ύ τερ η έκ δο ση η π ρ ώ τ η α-

Μ ε α φ ε τη ρ ία τ α τ ε λ ε υ τ α ία λ όγια τ η ς φ όνισ-

φ η γη μ α τολο γικ ή μελέτη για τ ο σ ύ ν ο λ ο τ η ς

σ α ς («ω! ν ά τ ο π ρ ο ικ ιό μου!»), ο α ν α γ ν ώ ­

δ ιη γ η μ α το γρ α φ ία ς τ ο υ

σ τ η ς ξα να ρ χίζε ι τ ο βιβλίο τ ο υ Π α π α δια μ ά -

Π α π α δ ια μ ά ντη

με

σ υ μ π λ η ρ ω μ α τικ ή βιβλιογρ α φ ία ω ς τ ο 19 99.

ντη . Έ χ ο ν τα ς ήδη δο νη θ εί α π ό τη μουσική

Ο χ ρ ό νο ς , ο χ ώ ρ ο ς , ο λό γ ο ς και τ ο π ρ ό σ ω π ο

τ ο υ Σκια θίτη, δ ια β ά ζει τη ν α π ή χ η σ η σ τ ο ν

εξετόιζον τα ι σ ε έν α μεγόιλο α ριθ μ ό γ ν ω σ τ ώ ν

ίδιο τ ο υ τ ο ν ε α υ τ ό ω ς α ν α γ ν ώ σ τη , σ ε γ λ ώ σ ­

και α γ ν ώ σ τ ω ν διηγημόιτω ν. Έ τσ ι, α να σ κ ε υ ά -

σ α ψ υ χ α ν α λυ τικ ή . Κ ά τω α π ό τ ο φ ω ς ενός

ζο ν τα ι οι α ρν η τικ ές κρίσεις, κ α τ ο χ υ ρ ώ ν ο ­

μ υ θ ισ το ρ ή μ α το ς α γ ρ υ π ν ία ς , είναι ο ψ υ χ α ­

ντα ι ορ ισ μ ένες α ν α π ό δ ε ικ τ α θ ε τικ ές α π ο τ ι­

ν α λ υ τικ ό ς λ ό γ ο ς εκείνος π ο υ φ ω τ ίζ ε τ α ι - ο

μ ή σ εις και π ρ ο β ά λλει η «μ ονα δικότητα » και

λόγος τ ο υ Π α π α δ ια μ ά ντη είναι φ ω ς .

η α ξία τ ο υ Π α π α δ ια μ ά ντη .

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

♦

Κ Ε Δ Ρ Ο Σ

w w w .kedros.gr* kedros@ otenet.gr

ελληνι κή π ε ζ ο γ ρ α φ ί α

Η σ υ γ γ ρ α φ έ α ς π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί σ ε δ ια φ ο ρ ε τ ι­

Έ ξ ι ισ τ ο ρ ίε ς π ο υ ε κ τ υ λ ίσ σ ο ν τ α ι σ τ η δ ιά ρ ­

κ έ ς ε π ο χ έ ς κ α ι α ν ά μ ε σ α σ ε δ ια φ ο ρ ε τ ι κ ά

κ ε ια τ η ς δ ικ τ α τ ο ρ ία ς σ τ ο Β ε ρ ο λ ίν ο . Ο ι π ρ ω ­

π ρ ό σ ω π α δ ύ ο ε ρ ω τ ικ έ ς σ χ έ σ ε ις π ο υ η μ ια

τ α γ ω ν ισ τ έ ς , ό λ ο ι α ν ά μ ε σ α σ τ α ε ίκ ο σ ι κ α ι τ α

π α ρ α λ λά ζει τη ν άλλη. Ο ρόλος τη ς τ ο υ π α ­

τ ρ ιά ν τ α , ζ ο ύ ν ε τ ι ς δ υ σ κ ο λ ίε ς τ η ς ξ ε ν ιτ ι ά ς κ α ι

ρ α τ η ρ η τ ή π ο υ , ω σ τ ό σ ο , δ ε ν ε ίν α ι α μ έ τ ο χ ο ς ,

ο ρ ισ μ έ ν ο ι τ η ς π ο λ ιτ ικ ή ς κ α τ α ξ ίω σ η ς μ έ σ α

ε ίν α ι κ α ίρ ιο ς . Σ υ χ ν ά ε π ε μ β α ίν ε ι σ τ η ν ε ξ έ λ ιξ η

σ τ ο σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ο π λ α ίσ ιο τ η ς π ό λ η ς π ο υ ε ί­

τ ω ν δ ύ ο υ π ο θ έ σ ε ω ν , ά λ λ ο τ ε μ ε τ ύ ψ ε ις κ α ι

ν α ι μ ο ιρ α σ μ έ ν η σ τ α δ ό ο .

ά λ λ ο τ ε μ ε β ε β α ιό τ η τ α ό τ ι , α π ο κ α λ ύ π τ ο ν τ α ς

Κι ε κ ε ί μ έ σ α ο ι έ λ λ η ν ε ς μ ε τ α ν ά σ τ ε ς ζ ο ύ ν ε τ η

σ τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς α υ τ ά π ο υ δ ε ν έ β λ ε π α ν ο ι ίδ ιο ι,

δ ικ ή τ ο υ ς π ρ ο σ ω π ικ ή μ ο ν α ξ ιά , κι ε ν ώ ό λ α

σ υ ν τ ε λ ο ύ σ ε σ ε κ ά π ο ια λ ύ σ η . Τ ο θ έ μ α , ό π ω ς

σ τρ έ φ ο ν τ α ι γ ύ ρ ω α π ό τ η ν π ά λ η γ ια τ η ν

κ α ι σ ε ό λ α τ α ά λ λ α β ιβ λ ία τ η ς Ν . Η σ α ΐα , ε ί­

π τώ σ η τη ς χ ο ύ ν τα ς , οι ά ν θρ ω π ο ι έχ ο υ ν α ­

ν α ι η α ν α ζ ή τ η σ η τ η ς α λ ή θ ε ι α ς κ α ι η σ τ ιγ μ ή

κ ό μ η τ η ν έ ν τ ο ν η φ ό ρ τ ισ η τ η ς γ ε ν ιά ς τ η ς Α ­

τ η ς , α π ο κ ά λ υ ψ ή ς τ η ς . Σ τ ο τ έ λ ο ς δ ια κ ρ ίν ε ι

ν τ ίσ τ α σ η ς .

κ ά ν ε ις ό τ ί ή π ρ α γ μ α τ ικ ή π ρ ω τ α γ ω ν ίσ τ ρ ια ε ίν α ι η α φ η γ ή τ ρ ια .

w w w .kedros.gr* kedros@ otenet.gr

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Α. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Δ. ΣΕΡΒΟΣ

Εμπειρίες ένοπλων αγώνων Το ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ χαι 1940-1950 ποιοι φοβούνται την αλήθεια

ΤΡ. ΓΕΡΟΖΗΣΗΣ

ΑΡ. ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ

Ανταρτόπουλο στο ΔΣΕ

Ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Πελοπόννησο. 1946-1949

m

m

Μ :

*»*«(,

m

Σ. ΤΣΑΜΠΗΣ

Ν. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Γ. ΠΡΙΟΒΟΛΟΣ

Γ.ΜΑΥΡΙΚΟΣ

Στο δρόμο του καθήκοντος και της τιμής

Το φαινόμενο Τσιτσάνης

Ο δρόμος ως το Θιάκι

Το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, 1918-1948

Β. ΛΙΟΓΚΑΡΗΣ

Π.ΜΠΙΚΟΣ

Ένα συνηθισμένο περιστατικό

Καθώς μεγαλώναμε...

Λ.ΓΚΙΓΙΟΥ

Μ.ΣΟΛΟΧΟΦ

Το Σπίτι του Λαού

Η μοίρα ενός ανθρώπου

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕΒΕ Σόλωνος 130,106 81 Αθήνα, Τηλ.: 3820835,3823649, Fax: 3813354, http:Avww.sep.gr, e-mail: info@sep.gr Κεντρική διάθεση: Μαυροκορδάτου 3, Τηλ.: 3829835,3808132, Fax: 3829814 Βιβλιοπωλεία: 1. Αθήνα, Μαυροκορδάτου 3, Τηλ.: 3829835,3829814.

2. Θεσσαλονίκη, Μπακατσέλου 3 & Εγνατία 65, Τηλ.: 031283810. 3. Γιάννενα, 28ης Οκτωβρίου 19, Τηλ.: 0651 38090

™

= = —

E uV T oynv

Η σ κ έ ψ η '/ λ

< * V < * 6 p o \* v \

^ Λ θ ιε ρ ώ σ ε ι to

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ,

« δ ίΛ ρ Α ζ ίΜ » έ ν Λ

νέο

γ ί ν ε ι 6 \ i i « s π ρ Α ξ η νι « π ι θ υ γ ι ί Λ y u n s χ ρ ε ι Α σ Τ η ν : ε i v o i s

CM

eVt^Ti ^As π ρ ο ϊ Τ ο ι ρ ί Λ ^ ί Λ ί . " Π ρ ό θ ε σ ή v « \n v \V ε ί ν < η ι έ ν Λ

ε τ ή σ ιο

θ ε σ ρ ιό , τ λ

ε ί χ ε ν ιρ ιρ ιΑ σ ε ι π ρ ιν λ π 6 ε π τ Α χ ρ ό ν ιΛ . Γ ι λ

νΛ

o p 6 \c p n p o s x p 6 v o s

Α τ ο ι ν ο θ ε σ ρ δ ί tuv Ρ ρ Λ β ε ύ < τ ε ι « ν

ε ν τ υ π ι » « π Λ ^ δ π υ ρ ο τ έ χ ν η ς , λ Λ Λ Α γ α Λ ο υ σ ίΛ σ Τ ιν ιή σ υ -

ν ε ισ φ ο ρ Α τ ο υ π ε ρ ιο δ ικ ο ύ σ τ η ν υ π η ρ ε σ ίΛ τ ο υ ς Λ ο ύ

ε Α Ρ η ν ιν ιο ύ Λ ο γ ο τ ε χ ν ι ­

(εκδοτική παραγωγή του 2000)

κ ο ύ β φ Λ ίο υ .

40

Αυτό το σ*οπό εξΑΛΛου, ρε ΑΛΛλ γ ι έ σ Λ , υπνιρετεί επί 15 * ρ ό ν ΐ Λ Κ λ ι νι έκδοση του «δίΛβΑζι*». "Πρόθεσή ς 5 Eni<yv\s ήΤΛν νι Λποφυγή Tns γιίνιηση$ APPiwV βρΛβεύσει«ν. Η επιΛογή iwis έριοιοιζε ρε \*ονόδρο^ο. θέΛ«ι\*ε ένΛ θεσ\»ό που νι ειδοηοι6s δίΛφορΛ του us npos τ λ ΑΛΛλ βρΛβείΛ Θλ A t o i V : λ ) h ΛπόΡυτη δίΛφΑνεΐΛ, ρ ) τ λ ποίοτι^Α ι ρ λ ι \i6vo νιριτΑριΛ λ π 6 τοι οποίοι Θλ προέ^υπΤΛν τ λ ΡρΛΡευρνένΛ βφΡίΛ Κ λ ι γ) νι Λξίνιση *ρόνο γ ε το *ρόνο τ λ ΛογοτεxVifcA ΡρλΡειλ του «δΐΛβΑζι«» νΛ προσθέτουν fcupos <τγλ * λ ΛΑ ΛογοτεxVifcA ΡφΛίΛ ν^Λΐ (ttous συγγρΛφείί t o u s . Με Λυτέί Tis προϋποθέσει προσεγγίσΛ^ε τλ εγν^υρότερΛ ονόςΤΛ στο χώρο fns \ppiTi\P-As. ΕυζητήσΛ^ε γιε 6pous Tis προθέσειε * λ ι t o u s σκοπού* W*s * λ ι γΐΛ το «ιδιότυπο» t u s Λειτουργά t v is EniTponAs -δε Θ λ συνέρχεΤΛΐ iws σ ώ ς- * λ ι iws εν: τούτου Tus δΐΛδιν:ΛσίΛ5 t v is βρΑβευση*. ΚΑθε i^Aos tvis EniTponAs Κριτικών Θ λ ςτέθετε εγγρόιφίΜε * λ ι ενυπογρΑipiws Tis προτΑσει5 του nPApws ΛΐΤιοΡογηγιένε$ στο περιοδικό. Στη συνέχείΛ, το «δίΛρόιζίΜ», \ιε δίΛδι^Λσίεί npApous δίΛφΑνεκίκ, Θ λ επεξεργΛΙόΤΛν Tis προτΑσειί * λ ι γ ε Λυτό τον τρόπο γΐΛ V-Αθε ςτηγορίΛ Λογοτε­ χνικού βφΛίου Θ λ προέ^υητε το ΡρΛΡείο. 'Opous όσουί πΡησιΑσΛγιε δέχθη^Λν \*.ε θέρ\*η Tis προτόισειε puns συ\*φι«νι«ντΛ5 κ λ ι στο επίςκο ση­ μείο t v is δνιριοσίευσνι5 t w v επιΛογών t o u s σε ειδικό τεύχοε του περιοδι­ κού. £’ Λυτό το πΡΛίσίο Λειτουργούν iws σήγιερΛ * λ ι οι δύο επιΤροπέ$. Την πρώτη χρονιΛ, το IW , έξι χρόνιΛ πριν δηΡΛδή, Λπονεγνήθηςν τλ πρώΤΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ Του «δίΛρΛζΐΜ», τλ οποιλ συνέηεσΛν, διόΛου τυχΛίΛ, γιε τη συγιπΛήρι*ση Tns πρώ-ms ειΐηοσΛετίΛ5 συνεχού$ icu^ΡοφορίΛ5 του περιοδικού. ΔιπΛή γιορτή: γιορτή γενεθΛίι»ν \ρ·λ ι εγ^ΛίνίΛσ^Λ. Τότε ΡρΛρεύτη*Λν τλ νίΛΡύτερΛ ΡογοτεχνιΥΐΛ ρφΡίΛ που *υ*ΛοφόρησΛν στο >ci«po Tns ΤΤοίηση5, του ΜυθισΤορήρΛΤο5 Υ: λ ι του ΑιηγήρίΛΤοε. Τη δεύτερη χρονιΑ, το ΗΤ?, 6>α jciwpis \c«AnoiES επιφυΛΑξε^ ν:Λΐ Λντιδρ<ήσει$ ορισ\*.ένΐΛ»ν ρεΛών Tns EniTponAs Κριτικών, προσθέσΛρε «γ γ λ ήδη υΠΛρ^οντΛ Ρ ρ λ Ρ ε ι λ , γΐΛ πρώτη φορΑ στην ιστορίΛ t w V ΡρΛΡείι«ν, υ ι λ ι το ΒρΛΡείο ΤΤρίΜΤοε^φΛνιζόριενου ΤΤεξογρΑφου. Ο xp6vos pAs δι^Λίι«σε γι’ Λυτή τη ρηξιν-έΛευθη πρι»»τοΡουΛίΛ. Νέοι, Αξιοι ηεξογρΑφοι ΡρΛΡεύτην^Λν.

Έτσι Ανοιξε ένοι$ vios δρόμο$, Aβοιτοί iws τότε, γιοι Ayvw<rTous συγγροιcpeis. £ήμεροι ποΛΛοί εκδοτικοί οίκοι ψΑχνουν γιοι νέεί ipwvis icon ΑΛΛοι έχουν <\δκ δπμιουργήσει <τειρέ5 πρίΑΐτοεμφοινιξόμενι«ν πεξογρΑφηιν. Αν, έ<τΤΐΜ icon εΑΑχισΤοι, έχουμε συμβΑΛει στπ δπμιουργίοι ενό5 νέου τοπίου στοι εκδοτιΚΑ vktis πρΑγμοίτοι, νιώθουμε υπερήφοινοι. Η βρΑβευσπ icon μόνο κΑθε χρόνο ενόί πρυττοεμφοινιζόμενου ν^ιΛού συγγροκρέοι οιππχεί icon tis προιγμοιτικέί μο« διοιθέσειί. Απόδειξή κοη η φετινή βρΑβευσπ. Τρίοι χρόνιοι μετΑ, το \<m , οινοιγγείΑοιμε δυο νέεί πρι«τοβουΑίε5: τη διεύpuVirvi ths πεντ^εΛουί Επιτροπή* Κριτικών με δύο νέοι μέ/Jn, ώστε οι βροιβεύσει* νοι είνοη πιο οιντιπροσι*πευτικέ$ icon Voι εΚφρΑξετοη ευρύτερο φΑσμοι οιπόψει^ν, icon τη σύστοισπ μΐο« νέοιs πεντοι^εΛούί ΕπιΤροπήί, η ο­ ποίοι νοι οιπονέμει στο εξήί δύο νέοι βροιβείοι: Βροιβείο ΤΐοηδιΚού icon Βροιβείο ΕφπβιΚού Βιβλίου. Οι εξοιγγεΑίε* προιγμοιτοποιήθπκοιν thV επόμενπ xpoViA, το 1000- Ekt6s οιπό τον Βοιγγέ/Jn Αθοινοισόπου/Jo, τον ΑΛέξπ Ζήροι, THV ΕΛισΑβετ ΙήοτξιΑ, τον Μισέ/) ΦΑιί icon τον ΒοιγγέΛπ ΧοιτζπβοισιΑείου, τοι δύο μέΑπ ths επτοιμεΛού*, πΛέον, EniTponns Κριτικών ήτοιν icon ποιροι^ένουν η ΤιτίΚοι Δ*ιμ*ιΤρούΛιοι icon ο ΙήώσΤοιχ RoipoiiciiTiois. Η δε νέοι πεντοιμεΛή* Επιτροπή που συστΑθπΚε γιοι τοι βροιβείοι ποηδιΚών icon εφπβιΚών βιβΛίΐλίν ( η οιπονομή Αρχισε οιπό πέρσι) είχε icon εξοιΚοΛουθεί Voi έχει ws μέΛπ τπν ΑΛεξΑνδροι Ζερβού, τη Μένπ ΙήοινοίτσούΛπ, τον ΜΑVo 1ήοντοΛέι»»ν, τον ΓιΑννπ £. ΤΤοίποιδΑτο icon τη Bilcu ΤΤΑτσίου.

\\έ<*

Βρ^ιβδί*

Φέτοί, επειδή δεν εφπσυχΑζουμε, είμοιστε έτοιμοι νοι οινοιγγείΛουμε δύο νέεί πρηιΤοβουΛίετ. ΤΤρώτον: Τ η θέσπισπ ενόί νέου βροιβείου, το οποίο συμηΑπρώνει τοι ήδπ υπΑρχοντοι: Το Βροιβείο ^olciy*.ioo- Ύστεροι οιπό τη σύμφι«νΗ γνώμπ 6/JiwV TiwV ν-εΡιλν ths Επιτροπήί Κριτικών, θοι οιπονεμπθεί τον επόμενο χρόνο, το 2001· Δεσμευόμοιστε, 6niws icon στο ποιρεΛθόν, νοι υλοποιήσουμε οιυτή τπν υπόσχεσπ. Δεύτερον: Τ η θέσπισπ icon ενόί ΑΑΑου, ενό* όγδοου, βροιβείου γιοι πρώτπ φορΑ στπν ιστορίοι TiwV βροιβεύσει*»ν. ΙήΑτι οινΑΛογο ήδπ έχουμε πρΑξει V-οιι με το Βροιβείο Ήρι»τοεμφοινιζόμενου ΤΤεζογρΑφου. Το Βροιβείο ΙήοιΑύτερου Ξένου ΒιβΛίου. Ένοι βιβ/Jio το οποίο πρέπει νοι συνδυΑζει δύο στοιχείοι οιποιροιίτπτοι γιοι τη βρΑβευσπ. Αφενόί νοι ηΛπροί Tis προϋποθέσει εv6s ΚοιΛού βιβλίου icon, οιφετέρου, η οιηόδοσή του, η μετΑφροισή του στοι ε/WnVilcA, νοι μπν προδίδει, οιΛΛΑ νοι υππρετεί ns ηροθέσει* του συγγροιφέοι icon νοι οινοιδεικνύει τη ΛογοτεχνιΚότπτοι του Κειμένου. Γι’ ο ι υ τ ό ο ι π ο η τ ε ί τ ο η φ υ σ ι Κ Α

η

σ ύ σ Τ ο ισ π μ ι ο ΐ ί ν έ ο ι s ε π ιΤ ρ ο π ή ί Κ ρ ι Τ ιΚ ώ ν , η

ο π ο ί ο ι θ ο ι η ο ι ρ ο ι Κ ο Α ο υ θ ε ί ε κ τ ο υ σ ύ ν ε γ γ υ ί th V ε κ δ ο τ ι κ ή π ο ιρ ο ι γ ι ^ γ ή τ ο υ σ ύ γ -

41

xpoVou ξ έ ν ο υ βιβΡ ίου <rm v Ε Ρ Ρ Α δ α . "Π ρ ό κ ειτα ι γ ια μ ια φιΡ όδοξη προσπΑθ ε ια , η ο π ο ία α π α ιτ ε ί χ ρόνο, Κ α τΑ Ρ Ρ η Ρ η π ρ ο ετο ιμ α σ ία Κ α ι υποδομή γ ιο ι ν α υΡ ο η ο ιη θ εί.

Έ

§ ι

* p 6 V i*

y *£ T *

£ τ η δ ιΑ ρ Κ ε ια τ ω ν έ ξ ι χ ρ ό ν ω ν που το « δ ια β Α ζ ω » μ ε σ υ ν έ π ε ια β ρ α β εύ ε ι τ α Κ α Ρ ύ τερ α Ρ ο γ ο τεχ ν ιΚ Α β ιβ Ρ ία , ποιοι σ υγ κ Ρ ίν ο ν τε $ π α ρ ά γ ο ν τ ε ϊ κ Α ν ο υ ν τ α β ρ α β ε ία του π εριοδικού ν α ε ί ν α ι α ξ ιό π ισ τ α Κ α ι w s εν: τούτου α π ο δ εΚ τΑ από

tous

αν θ ρ ώ π ο υ ί του βιβΡ ίου; "Π ιστεύουμε

βοΡή που

Tous

ε ξ α σ φ α Ρ ίζ ο υ μ ε μέσ ω

ποδο^νίί

tous

έ ν α χρ όνο νι υποδοχή

n i« s

πρώτο ε ί ν α ι η προ-

T n s cVi 6h/)\m<tks tus a n o V o y n h S , tks u -

από η Ρ εΚ τρ ο ν ιΚ Α Κ α ι έν τυ π α μ έ σ α ,

Tns

δ ια φ ή μ ισ ή $

tous

επ ί

« r r is

σ εΡ ίδ ε5 του π εριοδικού. Δ εύτερ ο Κ α ι σ η μ α ν τ ικ ό τ ε ρ ο ε ί ν α ι

tous

από το α ν α γ ν ω σ τ ικ ό Κ ο ιν ό . Δ εδ ο μ ένο υ ό τι τ α β ρ α β ευ μ έν α

β ιβ Ρ ία ε ί ν α ι β ιβ Ρ ία που Κ υ κ Ρ ο φ ό ρ η σ α ν το ν π ροηγούμενο χρ όνο , ά ρ α ε ν n o p p o is

έ χ ο υ ν δ ια γ ρ ά ψ ε ι

tviV

έκδ ο τή

tous

π ο ρ εία , α ν α θ ε ρ μ α ίν ο υ μ ε μ ε

Τι$ β ρ α β ε ύ σ ε ι το εν δ ια φ έ ρ ο ν του Κ οινού, τ α φ έρ ν ο υ μ ε Κ α ι η ά Ρ ι

< rrv iV

π ιΚ α ιρ ό τμ τα . Δ ε ν ε ί ν α ι Ρ ίγε5 ο ι π εριπτώ σει5 τω ν α ν α τυ π ώ σ εω ν μ ε τΑ β ρ α β ε ύ σ ε ι. Τ ρ ίτ ο ν ,

η

έμπραΚΤνι απ οδοχή του θεσ μ ο ύ απ ό

tous

εT is

χορηγού5.

k A 0 8 χ ρ όνο 6Ρο Κ α ι π ερισ σ ό τερ ο ι ε μ π ισ τε ύ ο ν τα ι το « δ ια β Α ζ ω » Κ α ι τ α β ρ α β ε ία του, γ ίν ο ν τ α ι 6po Κ α ι π ερισ σ ό τερ ο έ ν θ ε ρ μ ο ι υπ οστηρ ιΚ τέ$ μ α $ . Απόδειξνι ο ι « υ ΐο θ ε σ ίε 5 » τω ν β ρ α β είω ν ( s 0 0 - 0 0 0 δρχ. γ ια κ Α θ ε β ρ α β ευμ έ­ ν ο απ ό xopuyoOs 6m«s το E k E B I, το E A A H N lk o Φ Ε Σ Τ ΙΒ Α Λ , B o o k S . g r , η E EH E A,

h

to

GREEk

Ε Σ Π Τ κ α ι η Ε Τ Α ΙΡ Ε ΙΑ Σ Υ Γ ΓΡ Α Φ Ε Ω Ν )·

As υπ ογραμμίσουμε ό τι σ α ρ Α ν τ α τ ρ ε ιί ε κ δ ο τ ικ ο ί ο ίκ ο ι, α Ρ Ρ Α Κ α ι νι ΤΤοΕΒ, ο £ Ε Β Α Κ α ι ο £ E k B , ο ι σ τ ε ν ο ί σ υ γ γ εν εί5 μ α $ , μ α 5 σ τη ρ ίζο υν μ ε

Tis

χο-

ρηγίε5 TOUS.

Ε η ίσ νυ , ποΡ ύτιμοι σ υμ π α ρ α σ τΑ τε5 ε ί ν α ι το Υ Π Ο Υ Ρ Γ Ε ΙΟ Τ Υ Π Ο Υ k A l ΜΜ Ε, νι Ο ιν ο π ο ιία Τ Τ ΑΤΤΑΝ ΤΩ Ν ΙΟ Υ,

το

π ε ρ ιο δ ικ ό Θ Ε Α Τ Η £ , το β ιβ Ρ ίο π ω Ρ είο

Ε Υ Ρ ΙΠ ΙΔ Η Σ "Πρέπει

r iD o s

ν α τ ο ν ίσ ο υ μ ε ό τι γ ια πρώτνι φορΑ ο ι χ ο ρη γο ί ε π ιΚ ο ιν ω ν ία $

τ ω ν A O r o r E Y N lk O N Β Ρ Α Β Ε ΙΩ Ν 2 0 0 1 ε ί ν α ι : ο τνιΡ εο η τιΚ ό 5 σ τα θ μ ό 5 ALPHA, νι ε φ η μ ε ρ ίδ α Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ο Τ Υ Π ΙΑ Κ α ι το έ ν θ ε τ ο B IB A lo e H k H , οι ρ α δ ιο φ ω ν ικ ο ί σ τα θ μ ο ί 1·?Η Κ α ι £ Τ Α θ Κ θ £ 10|.*5.

T o u s ε υ χ α ρ ισ το ύ μ ε 6pous θ ερ μΑ . Ε υ χ α ρ ισ το ύ μ ε επ ίσ ν ^ ΘερμΑ το φ ίΡ ο ΤΤαύΡο Τ σ ίμ α , που γ ια Τρίτη σ υ ν ε χ ή x p o V iA π α ρ ο υ σ ία σ ε τ α β ρ α β ε ία του « δ ια β Α ζω » , Κ α ι τη Λ ιζ έ τ α k a p n μ έ p n , που μ α 5 τ ίμ η σ ε γ ια δ εύτερ η φορΑ μ ε τ η ν π α ρ ο υ σ ία fn s .

42

62

βιβλίαπουαξίζει ναδιαβάσετε

Εξήντα δύο συνολικά τίτλοι βιβλίων, από την εκδοτική παραγωγή του 2000 επιλέχθηκαν και από τις δύο Επιτροπές Κριτικών του διαβάζω: οι δεκαπέντε ποιητικές συλλογές, τα δεκατέοοερα μυθιστορήματα, οι δέκα συλλογές διηγημά­ των, τα πέντε βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων, τα έντεκα παιδικό και τα επτά εφηβικά βιβλία συνιστούν το πανόραμα των καλύτερων λογοτεχνικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν το 2000. Αυτός είναι και ο λόγος που οας τα συ­ στήνουμε όλα χωρίς επιφυλάξεις, ανεξαρτήτως βραβεύσεων. Πάντως, τρία σημεία από το ούνολο των προτάσεων και των δύο Επιτροπών Κριτικών πρέπει να επιοημάνουμε: ΠΡΩΤΟ: Για το Βραβείο Μυθιστορήματος οι προτάσεις της επταμελούς Επιτροπής Κριτικών για πρώτη φορά ιοοψήφισαν οε δύο βιβλία: στο βιβλίο του Νίκου θέμελη Η ανατροπή και στο βιβλίο της Ιωάννας Καρυστιάνη Κουστούμι οτο χώμα. Έτσι φέτος απονέμονται δύο ισάξια βραβεία στην κατηγορία του μυθιστορήματος. ΔΕΥΤΕΡΟ: Δεν απονέμεται το Βραβείο Εφηβικού Βιβλίου διότι από τις προτάσεις της πενταμελούς Επιτροπής Κριτικών παιδικών και εφηβικών βιβλίων δεν πλειοψήφισε κανένα από τα προτεινόμενα βιβλία. Γεγονός που δείχνει, ενδεχομέ­ νως, τη φτωχή οε ποιότητα παραγωγή εφηβικών βιβλίων την περσινή χρονιά. ΤΡΙΤΟ: Οι προτάσεις της Επιτροπής Κριτικών των παιδικών και εφηβικών βιβλίων ανέδειξαν ένα άλλο πρόβλημα το ο­ ποίο στους κύκλους των αοχολουμένων ουξητείται επί μακράν. Υπάρχουν ευκρινή όρια, για κάποιες περιπτώσεις βι­ βλίων, που διαχωρίζουν τα παιδικά από τα εφηβικά βιβλία; Αυτό τον προβληματισμό ενισχύουν μερικές από τις προτά­ σεις των μελών της Επιτροπής. Ένα μέλος της Επιτροπής Κριτικών προτείνει για Βραβείο Παιδικού Βιβλίου Το ο κ \α β ί της Ξένιας Καλογεροπούλου, ενώ δύο άλλα μέλη της (το ένα για βραβείο και το άλλο ως άλλη πρόταση) προτείνουν το ίδιο βιβλίο ως εφηβικό. Το γεγονός της διάστασης των απόψεων των μελών της Επιτροπής στερεί το Βραβείο Εφηβι­ κού Βιβλίου οτο Σ κ λ α β ί και θέτει εκ νέου προς ουξήτηοη το ξήτημα των ορίων μεταξύ παιδικού και εφηβικού βιβλίου.

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ: Κλεμμένη ιστορία (Κέδροε)

r a

n

s

n

ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ: Η ανατροπή (Kefipos) ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ: Κουστούμι στο χώμα (Καστανιώτηε)

ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ: Το τραγούδι των Σειρήνων (Ν εφ έλη )

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΠΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΙΔΗΣ: Οι τέσσεριε τοίχοι (Το Ροδακιύ)

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ: Το μισό πιθάρι (Ελληνικά Γράμματα)

ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Δεν απονέμεται

43

Δημοσιεύουμε, τέλος, συγκεντρωτικούς πίνακες στους οποίους περιλαμβάνονται με αλφαβητική οειρά όλες ανεξαιρέτως οι προτάσεις των Επιτροπών Κριτικών. Οι προτάσεις αυτές ας θεωρηθούν και προτάσεις για ανάγνωση και μελέτη.

TTolHiH 1. Ορέστης Αλεξάκης: Μου γνέψουν (Καστανιώτης) 2 . Γιώργος Βέλτσος: Ψιλά γράμματα (Πλέθρον) 3. Ζέφη Δαράκη: Το σώμα δίχως αντικλείδι (Νεφέλη) 4 . Ιουλίτα Ηλιοπούλου: Από το ένα στο δύο (Υψιλον) 5. Αλέξανδρος Ίσαρης: θ α επιστρέφω φωτεινός (Άγρα) 6 . Παναγιώτης Κερασίδης: Το ζώο ζει (ΓαΒριηλίδης) 7 . Μαρία Κυρτξάκη: Μαύρη θάλασσα (Καστανιώτης) 8 . Ηλίας Λόγιος: Πράξη υποταγής (Ερατώ) 9 . Μάρκος Μέοκος: Ψιλόβροχο (Νεφέλη) 10. Γιώργος Μπλάνας: Η απάντησή του (Νεφέλη) 11. Κώστας Γ. Παπαγεωργίου: Κλεμμένη ιστορία (Κέδρος) 12. Τίτος Πατρίκιος: Η αντίσταση των γεγονότων (Κέδρος) 13. Ζάκης Ζερέφας: Τρεις γάτες δρόμος (Κέδρος) 14. Νίκος Φωκάς: Γο μέτρο της κραυγής μας (Υψιλον) 15. Θανάσης Χατξόπουλος: Κελί (Το Ροδακιό)

Μ Υ Θ ΙΣ Τ Ο Ρ Η Μ Α 1.

2.

3.

4.

Θανάοης Βαλτινός: Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο δεύτερο. Βαλκανικοί - '2 2 (Ωκεανίδα) Γιώργης Γιατρομανωλάκης: Χτην κοιλάδα των Αθηνών (Κέδρος) Νένη Ευθυμιάδη: Οι τυχοδιώκτες (Ελληνικά Γράμματα) Νίκος θέμελης: Η ανατροπή (Κέδρος)

5. Ιωάννα Καρυστιάνη: Κουστούμι στο χώμα (Καστανιώτης) 6 . Δημοσθένης ΚούρτοΒικ: Η νοσταλγία των Δράκων (Εστία) 7 . Γιάννης Κιουρτσάκης: Εμείς οι Άλλοι (Κέδρος) 8 . Γιώργος Ζκαμπαρδώνης: Γερνάω επιτυχώς (Κέδρος) 9 . θωμάς Ζκάσσης: Ελληνικό σταυρόλεξο (Πόλις) 10. Περικλής Ζφυρίδης: Μεταμόσχευση νεφρού (Καστανιώτης) 11. Γεράσιμος Τσάκαλος: Τζοτζό θέλω να με λένε (Καστανιώτης) 12. Ζώτη Τριαντάφυλλου: Το εργοστάσιο των μολυβιών (Πατάκης) 13. Θανάσης Χειμωνάς: Σπασμένα ελληνικά (Κέδρος) 14. Χρηστός Χρυσόπουλος: Ο μανικιουρίστας (Οδυσσέας)

44

Δ ΙΗ Γ Η Μ Α 1. Στέλλα Βογιατζόγλου: Περνώντας Βιαστικά ανάμεσα τους (Κέδρος) 2 . Θοδωρής Γκόνης: Τα πορτοκάλια της παλαιάς Επίδαυρου και άλλα διηγήματα (Άγρα) 3 . Τάσος Καλούτσας: Το τραγούδι των Σειρήνων (Νεφέλη) 4 . Γιάννης Καισαρίδης: Συναντήσεις και ενοχές (Κέδρος) 5. Κώστας Μαυρουδής: Οι κουρτίνες του Γκαριμπάλντι (Νορέλη) 6 . Τάλης Νικηφόρου: Νόστος (Νέα Πορεία) 7 . Μανόλης Ξεξάκης: Σονάτα κομπολογιών (Νεφέλη) 8 . Ζωή θ . Ζπυροπούλου: Εννιά γυναίκες (Ελληνικά Γράμματα) 9 . Βασίλης Τσιαμπούσης: Η γλυκιά Μπονάρα (Κέδρος) 10. Τάσος Χατζητάτσης: Στη σφενδόνη (Εντευκτήριο)

π Ρ ο τ ο Ε Μ Φ Α Ν ι ζ ο μ Ε ν ο ς : τ τ £ ζ .ο Γ Ρ Α Φ ο £ 1. Τατιάνα Αβέρωφ: Το ξέφωτο (Κέδρος) 2 . Βασιλική Κάππα: Η δίαιτα της ύαινας (Καστανιώτης) 3 . Παντίλής Κοντογιάννης: Συνεπιβάτες (Καστανιώτης) 4 . Θανάσης Τριαρίδης: Ο άνεμος σφυρίζει στην Κουπέλα (Πατάκης) 5. Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης: Οι τέσσερις τοίχοι (Το Ροδακιό)

•Π Α ΙΔ ΙΚ Ο

Β ΙΒ Λ ΙΟ

1. Πόλυ Βασιλάκη: Φαντασματάκια χρώματα (Πατάκης) 2 . Σοφία Ζαραμπούκα: Γάτες κ ι αρκούδες εμπνευσμένες από μεγάλους ζωγράφους (Πατάκης) 3 . Σταύρος Ζαφορίου: Το καρναβάλι των ζώων (Σύγχρονοι Ορίζοντες) 4 . I. Α. Ιωαννίδης: Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου (Πατάκης) 5 . Ξένια Καλογεροπούλου: Το σκλαβί (Κέδρος) 6 . Χρήστος Μπουλώτης: Και να μου πεις για τα παιχνίδια σου! (Ελληνικά Γράμματα) 7 . Φυλλιώ Νικολούδη: Το χαρούμενο λιβάδι (Ελληνικά Γράμματα) 8 . Γιώτα Παρθενίου: Μ η κρύβεσαι... Βα σε βρω (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων) 9 . Σειρά Τα ελληνικά (Κώστας Ε. Πούλος) (Παπαδόπουλος) 10. Βαγγέλης Τασιόπουλος: Ο καλικάντζαρος που έχασε το δρόμο του (Σύγχρονοι Ορίζοντες) 11. Φωτεινή Φραγκούλη: Το μισό πιθάρι (Ελληνικά Γράμματα)

Ε Φ Η Β ΙΚ Ο

Β ΙΒ Λ ΙΟ

1. Χαρά Γιαννακοπούλου: Το νησί που ταξιδεύει (Ελληνικά Γράμματα) 2 . Ντίνος Αημόπουλος: Ο Βάνκα και τ ' αδέσποτα (Καστανιώτης) 3 . Βαγγέλης Ηλιόπουλος: Έτοιμος από καιρό (Πατάκης) 4 . Ξένια Καλογεροπούλου: Το σκλαβί (Κέδρος) 5 . Βεατρίκη Καντζόλα-Σαμπατάκου: Δ ε Βέλω να μου λένε τι να κάνω (Ελληνικά Γράμματα) 6 . Κώστια Κοντολέων: Το κίτρινο φουστάνι (Πατάκης) 7 . Μαριάννα Σπανάκη: Πράσινες και μπλε τιράντες (Κέδρος)

Η απονομή των ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ 2001 έγινε στις 29 Οκτωβρίου οτο Γαλλικό Ινοτιτούτο. Την εκδήλωση παρουσίασε ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας. Τραγούδησε η Λιζέτα Καλή μέρη.

45

Το διαβάζω ευχαριστεί θερμά xous xopnyous ins εκδήΟωσηε για την απονομή των

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ 2001

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

φ

Ενοςις Συντακτον ΠεριοδικούΤυπου

Ε λ λ η ν ικ ό Φ

ε σ τ ιβ ά λ

^ ' £ ταιρεια ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

ΒΙ ΒΛΙΟΥ

ΟΙΝΟΠΟΙΙΑ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΥΠΟΥ & ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

xous xopnyous επ ικοινω νώ :

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

lous : ΕΚΔΟΣΕΙΣ

©

(J)

t Α Γ Ρ Α

ca

b h

gk So iik o Os oikous :

- 0 A \ i^ i j O inI-

ΕΚΔΟΙΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ

^

m e d ic a l ®rb

EC

m

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

p ifiic H

(®) Εκδοτικός Οίκος Ο Μ Ε Λ Ι Σ Σ Α

Κ ο χ λ ία ς

Φ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

| ΕΚ Λ ΟΣ Ε. ζ|

m ΝΤΟΥΝΤΟΥΜΗ

εκ δ ό σ ε ις

ΠΟΛΙΣ εκδοτικές επιχειρήσεις

Τ0 Ρ Ο Δ Α Κ Ι0 φ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣΓ. ΣΟΚΟΛΗΣ&Σιαε.ε.

.

1 m m m

εύΰίττίάχς

mm

Σύγχρονη Εποχή Εκδοτική Α Ε Β Ε

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Ο δολοφόνος

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΝΙΩΤΗΣ

Το γκαζόν του μπαμπά

Άννα, τώρα κοιμήσου^ ΚΟΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΊ^ΟΡΠΟΥ

ά γ γ ελδχΓ

β®

ΦΦΦ

ΟΦ

βίΦ β^ φ φ Φ Φ βνφ

Αθήνα: Γ. Γενναδίου 6, Τ.Κ. 106 78, Τηλ./Fax: 3817826 l··

J

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Στοά Ορφέως, Στοά Βιβλίου, Πεσμαζόγλου 5, Τ.Κ. 105 59, Τηλ.: 3211246 Θεσσαλονίκη: Μοναστηριού 183, Τ. Κ. 546 27, Τηλ.: (031) 500035-9, Fax: (031) 500034 Πάτρα: Μαιζώνος 1 & Καρόλου 32, Τ.Κ. 262 23 Τηλ.: (061) 620384, Fax: (061) 272072

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001

ΚΟΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΠΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία (Κέδροι ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ Ο Ι Π Ο ΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ • • • • • • • • • • • • • • •

Ορέστης Αλεξάκης: Μ ου γνέφοιιν (Καστανιώτης) Α. Ζήρας Γιώργος Βέλτοος: Ψιλά γράμματα (Πλέθρον) Τ. Δημητρούλια Ζέφη Δαράκη: Το σώμα δίχως αντικλείδι (Νεφέλη) Α. Ζήρας Κ. Καρακώτιας Ιουλίτα Ηλιοπούλου: Απά το ίν α ατο δύο (Ύψιλον) Α. Ζήρας ΑλέξανδροςΊοαρης: Θα επιστρέφω φ ω τεινός (Αγρα) Τ. Δημητρούλια Παναγιώτης Κεραοίδης: Το ζώο ζει (Γαβριηλίδης) Α. Ζήρας, Μ. Φάις Μαρία Κυρτξάκη: Μ αύρη Θάλαοοα (Καοτανιώτης) Α. Ζήραε Ηλίας Λόγιος: Πράξη υποταγής (Ερατώ) Μ. Φάις Μάρκος Μέσκος: Ψιλόβροχο (Νεφέλη) Α. Ζήρας, Κ. Καρακώτιας, Μ. Φάις Γιώργος Μπλάνας: Η απάντησή του (Νεφέλη) Τ. Δημητρούλια, Κ. Καρακώτιας, Μ. Φάις Κώοτας Γ. Παπαγεωργίου: Κλεμμένη ιοτορία (Κέδρος) Β. Αθαναοάπουλοε. Τ. Δημητρούλια. Α. Ζήρας. Ε. Κοτέιά. Μ. Φάις, Β. Χατίηβααιλείοα Τίτος Πατρίκιος: Η αντίοταοη τω ν γεγο νότω ν (Κέδρος) Κ. Καοακώτιαε. Μ. Φάις Σάκης Σερέφας: Τρεις γάτες δρόμος (Κέδρος) Β. Αθανααόπουλος, Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Μ. Φάις Νίκος Φωκάς: Το μέτρο της κραυγής μας (Ύψιλον) Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Κ. Καρακώτιας, Μ. Φάις, Β. Χατζηβαοιλείου Θανάσης Χατξόπουλος: Κ ελί (Το Ροδακιό) Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Κ. Καρακώτιας

49

Bawsflns ABavaaonouflos

Στο δεύτερο, η παραβίαση/προώθηση πραγματοποι­ είται μέσω σημασιολογιών αποκλίσεων που δίνουν την εντύπωση του μη λογικού ή του παράλογου - ε ­ ντύπωση, όμως, η οποία μετά την ανίχνευση του μη­ χανισμού της μεταβίβασης του νοήματος (ή, αλλιώς, της μεταφοράς στην ευρύτερη σημασία της) διαλύε­ ται μέσα από την αποκάλυψη της παρουσίας μιας μη προφανούς σημασίας. Ένα παράδειγμα: «Ένα βράδυ, εκ εί που καθόταν/άκουσε μια τριχωτή σκιά/να γρατζουνάει από το μέρος της κουζίνας./Ήταν σκοτάδι, ήταν χειμώνας, μέρες τώρα/η αγάπη πλήθαινε μέσα στο σ π ίτι/νοα τίμ ιζε πολύ τα φ α γητά /ζέστα ινε τα ντουβάρια, στραγγάλιζε μαλακά/όποιον ερχόταν ακά­ λεστος, βαθιά στον ύπνο». Οι μεταφορές του Κώστα Παηαγεωργίου δεν κάνουν μεγάλα νοηματικά άλματα, δε συσχετίζουν τα εντε­ λώς ανόμοια: βασίζονται στην ομοιότητα των δύο ό­ ρων που οδηγούνται σε συνάντηση, και με τον τρόπο

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΙΊΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία m m )

αυτό έχουν μια ήπια μεταφορική λειτουργία, ανάλο­ γη με εκείνη της παρομοίωσης: «Δεν είχα ε ξ άλλου α­ κόμα εγώ κατοικηθεί από νεκρούς αλλά και να είχα πώς θα το ήξερα χωρίς σημάδι επάνω μου θανάτου τίποτα εντελώς- εκτός μία ελιά που όλο μεγάλωνε διαρκώς - μια μαύρη λέγαν του σογιού που απλώνο­ ντας αργά μ ε τον καιρό με σκέπαζε το μαύρο της νη­ σί σαν από ηφαίστειο με εκρήξεις κι άπλωνε όλο τη λάβα του». «Με ήχο σχισίματος χαρτιού χωρίστηκα

ολλά αξιόλογα βιβλία ποίησης κυκλοφόρη­ σαν το 2000. Ξεχώρισα δύο από αυτά: το Κλεμμένη ισ τορία του Κώοτα Παηαγεωργίου

Π

και το Τρεις γάτες δρόμος του

Σάκη Σερέφα

Και τα δύο χαρακτηρίζονται για την παρα­

γωγή του νοήματος μέσω της συνηθισμένης, κατ' αρχάς, τακτικής της δημιουργικής παραβίασης της γλώσσας. Στο πρώτο, η παραβίαση ή προώθηση ή ε­ ξώθηση πραγματοποιείται μέσω γραμματικών απο­ κλίσεων, οι οποίες όμως δεν αναφέρονται στη μορ­ φολογία, δηλαδή στη γραμματική της λέξης, αλλά στο συντακτικό (δηλαδή οτη γραμματική των τρόπων με τους οποίους οι λέξεις οργανώνονται σε συστή­ ματα μέσα στις προτάσεις). Ένα παράδειγμα: «Παρ' όλη την απόσταση εγώ ερεθίστηκε το σώμα μου στη σκέψη ότι πώς γίνεται ωραία γριά μες στην ασκήμια της και μάλιστα νεογέννητη και αβάφτιστη με ακόμα τ ' όνομα - δεν πρόλαβε δεμένο γύρω απ' τον αστρά­ γαλο μην τύχει και χαθεί αβάφτιστη έτσι μέσα στους νεκρούς. Όταν αεράκι πυρετού αλλά τόσο δροσερό στα ξαφνικά τη χλόη των σπλάχνων μου ανατάραξε με υγρή δροσιά δακρύων που δεν -».

50

απ' το τίποτα και υπάρχω σκέφτηκα - χωρίς να υπάρ­ χω αλλά με νου τρεχούμενου νερού τη μέρα εκείνη όταν μ ε τράβηξαν να βγω από το έλος του αίματός μου όλοι οι νεκροί- ζώο ασχημάτιστο απ' τα σπλάχνα τους και στάζοντας διαρκώς.» «Τι μαλακό γυαλί η κοι­ λιά και τι αφαλός- βυθός που διάνυσαν τροφές από άλλα δόντια πάντα μασημένες.» Στα παραπάνω απο­ σπάσματα οι μεταφορές εμφανίζονται να έχουν λει­ τουργία ανάλογη με εκείνη της παρομοίωσης: η ελιά μοιάζει με μαύρο ηφαιστειογενές νησί ηουόλο μεγα­ λώνει, η γέννηση (το πέρασμα από το τίποτα στην ύ­ παρξη) γίνεται με τον ήχο του σχισίματος του χαρτι­ ού, η σκέψη μοιάζει τρεχούμενο νερό, η κοιλιά είναι σαν μαλακό γυαλί (παρομοίωση που διατυπώνεται ως μεταφορά: «τι μαλακό γυαλί η κοιλιά»), αλλά είναι και «βυθός που διάνυσαν τροφές...» (πραγματική με­ ταφορά).

0 Σ. Σερέφας, αντίθετα, χρησιμοποιεί παρομοιώσεις που λειτουργούν ως μεταφορές ή, αλλιώς, χρησιμο­ ποιεί μεταφορές που διατυπώνονται ως παρομοιώ­ σεις: «Τι είσαι; φώναξε, αλαφροπάτησε ως εκεί, και να/εμπρός του ένας γκρίζος ποντικός/τραγάνιζε λίγο

σκοτάδι απάνω στο τραπέζι./Πέθανες, του φιθύρ ιο ε /κ α ι σήκωσε μια μάχαιρα να τον λιανίσει./Όμως τότε είδε κάτι που τον παραξένεφε:/έτοι όπως ροκάνιζε η σιχασιά το σκότος γύρω της/έμοιαζε σα να ξήλωνε μια μαύρη φόρδα/μια μαύρη πέτσα που είχε ρίξει, λες, η τόση αγάπη/σ' ολόκληρο το σπίτι./Είδα λοιπόν, κάτω απ' τη μαύ­ ρη πέτσα/βρώμικο χώμα σπαρμένο στο τραπέζι/-μόλις που είχανε δειπνήσει-/ένα κομμάτι λ ί­ πος να λιώνει στο ποτήρι/ δόντια ριγμένα εδώ κι

Βύρων Λ εοντάρης

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

εκεί αντί για φίχουλα/τούφες μαλλιά («Ένα βράδυ εκεί που καθόταν»), «Όλα ήτανε σαν ανοι­

ΒύρωνΛεοντάρης

χτό β ιβ λ ίο /εκ εί που κατρακύλαγε η π λαγιά/ ο βράχος βάραγε κουτουλίδια στο τοπίο/(...1 Το μ ε­ σημέρι βόσκαγε σκότος πάνω στις κορτόνες/που λάμφαν σαν οθόνες/χάζεφα λίγο μέσα τους κάτι θολές εικόνες/ ξάφνου μύρισε μουνί ο ουρανός/ κι αγάπησα τα πάντα.» («Στον Κόκκινο Βρόχο»),

Κ Ε ΙΜ Ε Ν Α Γ Ι Α ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Η διατύπωση της μεταφοράς ως παρομοίωσης εί­ ναι δυνατή, επειδή οι μεταφορές του Σάκη Σερέφα δεν είναι μικρής κλίμακας, αλλά σύνθετες εικόνες/φάκελοι, και αυτό που σε πρώτη ματιά πα­ ρουσιάζεται ως παρομοίωση είναι μέρος μιας σύνθετης μεταφοράς (που στην περίπτωση του πρώτου παραθέματος («Ένα βράδυ εκεί που κα­ θόταν») είναι εκείνη της αυταπάτης του έρωτα και της νιότης). Το νόημα στο οποίο στοχεύουν οι παραπάνω δια­ φορετικοί (αλλά και παραπλήσιοι) μηχανισμοί πα­ ραγωγής του ποιητικού νοήματος είναι άραγε α­ νάλογα διαφορετικό (ή παραπλήσιο); Στην Κλεμμένη ιστορία ο εφιάλτης είναι ο πόρος ή η πύλη μέσα από την οποία ο ομιλητής του ποι­ ήματος πηγαίνει και έρχεται από τον εαυτό του στους άλλους. Οι ναρκωμένες αισθήσεις και η απολιθωμένη συνείδηση κατορθώνουν να αντιστα-

Δ

οκίμια του ποιητή Βύρωνα Λεοντάρη για τη ν προβληματική και τη ν προβληματι­

κότητα της ποίησης, τη ν εν κινδυνω υπό­

στασή της, τα όρια και τα αδιέξοδά της, την ανάδυσή της μέσα α πό τη ν αυτοαναίρεσή της, τη ν αυθεντικότητά της και τ η ν συμβα­ τικότητα της «μετουσίωσης» - ποιητικοποίησης τη ς πραγματικότητας. Τ ο άβατο της

θούν στη μέθη/νάρκη/απώλεια που κυκλοφορεί

π οίη ση ς μέσω τη ς θεωρίας και τη ν π ρ ο ­

με το αίμα, μόνο με ένα αντίδοτο: κάποια σκληρά οράματα που φωτίζουν τα θεμελιώδη μυστήρια της ζωής. Η ποίηση του Κώστα Παπαγεωργίου εί­ ναι το ανάλογο της κραυγής τρόμου που θέλουμε να βγάλουμε ή νομίζουμε πως βγάζουμε, ενώ

σέγγισή της από δρόμους ποιητικής βίωσης.

στην πραγματικότητα οι φωνητικές χορδές και τα χείλια μας είναι ένα ασφυκτικό πέτρωμα - ακρι­ βώς όπως και το τοπίο γύρω μας. Αλλά και στο Τρεις γάτες δρόμος η σκληρότητα του οράματος (που συχνά γίνεται αγριότητα του ομιλητή του ποιήματος) αποτελεί το αντίδοτο του εφιά λτη, δηλαδή το αντίδοτο της φιμωμένης κραυγής, της

Κ ι ακόμα, θέματα ιδεολογίας της ποίησης και τη ς ποίησης ως ιδεολογίας, πρόσληψ ης, ανάγνωσης και παρανάγνωσής της.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΝΕΦΕΛΗ

ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6 · ΑΘΗΝΑ 10680 ΤΗΛ. 3607.744 · FAX 3623.093 E-mall: nefeli-p@otenet.gr · www: nefeli-books.gr

51

Κώστας Κοντοδήμος

0 ΓΙΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΘΑ ΘΕΛΑΤΕ ΝΑ ΕΧΕΤΕ [ μυθιστόρημα

]

Ε ίνα ι έ ν α λ υ ­ πημένο, σ κε­ π τικό β ιβλίο Ο γιος πον δεν θα θέλατε να έχετε, ένα βιβλίο που β εβ α ιώ ν ει ό τ ι . ο π εζο γρ ά φ ο ς Κ ώ στας Κ ο­ ντο δ ή μ ο ς είχε τ η ν τόλμη μ ιας αναθεωρητικής σ κ έ ψ η ς ικα νής ν α β λ έ π ε ι το σύνο λο τω ν π ρα γμ ά τω ν μ έσ α σ τα α π ο σ π ά σ μ α τα τους. Το δ ια β ά ζεις και κάμ π ο σες σ τιγμ ές ε ίνα ι σ α ν ν ’ ακο ύς ένα α π ό κείνα «τα π ερίεργα τραγούδια, λυπ ημ ένα π ά ντ α , π ο υ α κο ύνε οι Έ λλη νες α κό­ μα κα ι το πρω ί. Ί σ ω ς γ ι’ α υτό δ εν μ ιλάνε πολύ ό τ α ν ξυπ νά νε. Π ρ ο π ο νο ύνται σ τη λύπη», ένα α π ό κείνα τ α τρ α γο ύδ ια π ο υ ο ι σ τίχο ι τους, πλα γιογρ α φ η μ ένοι, διεμβολίζουν το κείμενο, α λ λ ά γ ια ν α το σ υνα ρ μ ό σ ο υν κι όχι ν α τ ο κερμ α τίσο υν. Α υτή η κο υβέντα γ ια τ α «λυπημένα τρ α γο ύδια τ ω ν Ε λλήνων» θ α μπο ρούσε ίσ ω ς ν α απ οτελέσ ει τ ο ν π υ ρ ή να γ ια μια νέα , αντιζορμπαϊκή, «φυλετική μυθολογία». Α λλά τελικά δεν σ υμ β α ίνει κά τι τέτο ιο σ το βιβλίο, ίσ ω ς ε­ πειδή ο Κ οντοδήμος ε μ π ισ τεύ ετα ι μέχρι τ έ ­ λο υς τη λύπ η, τη λύπ η το υ, κι όχι το ίνδ αλμ ά της. Κ ι ε ίνα ι κρίμα π ο υ ο κόσμος τη ς γρ α φ ή ς το υ λ ιγ ό σ τεψ ε τό σο α π ότομα, α φ ή ν ο ντ α ς ω ­ σ τό σ ο π ίσ ω ω ρ α ία σ ημ άδια. ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΝΕΦΕΛΗ

ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6 · ΑΘΗΝΑ 10680 ΤΗΛ. 3607.744 · FAX 3623.093 E-mail: nefeli-p@otenet.gr · www: nefeli-books.gr

52

γλώσσας/σιωπής - δηλαδή της γλώσσας που εί­ ναι σιωπή. Συγκρίνοντας ία δύο έργα ως προς την ποιητική τους όχι τεχνικά αλλά αξιολογικά, πρέπει να πα­ ρατηρήσουμε πως γενικώς η σημασιολογική από­ κλιση, ως μηχανισμός παραγωγής νοήματος, είναι σημαντικότερη από τη γραμματική. Από την άπο­ ψη αυτή, ο Σάκης Σερέψας υπερτερεί του Κώστα Παπαγεωργίου. Αυτή, ωστόσο, η υπεροχή ως προς την ποιητική γραμματική δεν είναι ανάλογη του συνολικού ποιητικού αποτελέσματος, το ο ­ ποίο γενικώς δεν είναι μόνο συνέπεια της γραμμή ς/διαλεκτικής του νοήματος, αλλά και της γραμμής/διαλεκτικής της αίσθησης (ή της συγκί­ νησης) που δίνει το ποίημα. Ως προς το δεύτερο στοιχείο, εκτιμώ πως υπερέχει η ποίηση του Κώ­ στα Παπαγεωργίου, ίσως επειδή μέσα από τις συ­ γκρατημένες μεταφορές της αποδίδει ένα όραμα πιο εύθραυστο, πιο αυτοκαταστροφικό και «κατα­ ραμένο» - και γι' αυτό το λόγο προτείνω τη βρά­ βευση της Κλεμμένης ιστορίας. □

Γιώργος Βέλτσος: Ψιλά γράμματα (Πλέθρον)

ΑλέξανδροςΊοαρης: θα επιοτρέψω φωτεινός (Άγρα)

Γιώργος Μπλάνας: Ηαπάντησή του (Νεφέλη)

Ιάκης Σερέφας: Τρεις γάτες δρόμος (Κέδρος)

Νίκος Φωκάς: Τομέτρο της κραυγής μας (Ύψιλον)

Θανάσης Χατζόπουλος: Κελί (Το Ροδακιό)

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΠΡΙΊΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία m m ) ο 2000, η συγκομιδή της ποίησης υπήρξε πλούσια. Πολλές οι νέες συλλογές παλαιών και νέων ποιητών, αρκετές οι πολύ καλές, ό­ πως: Το μ έτρ ο της κραυγής μας του Ν ίκου Φωκά, Θα επιοτρέψω φ ω τεινός του Α λέξαν­ δρου Ίσαρη Κ ελί του Θανάση Χατζόπουλου, Η απά­ ντησή του του Γιώργου Μπλάνα, Ψ ιλά γράμματα του Γιώργου Βέλτσου, Τρεις γάτες δράμος του Σάκη Σερέφα. Για το Βραβείο Ποίησης, όμως, προτείνω την Κλεμμένη ιστορία του Κώοτα Γ. Παπαγεωργίου, επειδή θεωρώ ότι με το τελευταίο του ποίημα -πρόκειται για ενιαίο ποίημα και όχι για συλλογή- ο Κ. Γ. Παπαγεωρ­ γίου υπηρετεί μια οριακή μορφή εντελεχούς ποίησης, το βάθος της οποίας της επιτρέπει να απεκδύεται τα παραδοσιακά μορφικά χαρακτηριστικά της ποιητικότητας. Μ ονόλογος-διάλογος με τα πράγματα, η Κλεμμένη ιστορία συγχωνεύει το σώμα και την ύπαρ­ ξη με την ανόργανη ύλη και τον κόσμο έως ότου ο χρόνος ολοκληρώσει την περιφορά του και η ζωή ταυτιστεί με το θάνατο -και το αντίστροφο-, η διάρ­ κεια με τη στιγμή, η λέξη με την εικόνα και το ερωτη­ ματικό με την ταυτότητα. Με εικόνες εκρηκτικές, που αντλούν τη δύναμή τους από την παραδοξότητα αλ­ λά και τη ρευστότητά τους, με λέξεις δεξιοτεχνικά παραποιούσες, λέξεις της μέθης, του αλκοόλ αλλά

Τ

και του κενού και του ιλίγγου, ο Κ. Γ. Παπαγεωργίου αναδημιουργεί την πραγματικότητα με ένα λόγο γα­ λήνια σπαρακτικό, όπου η ποίηση αναγεννάται διαρ­ κώς στο περίγραμμα της αβεβαιότητας και της απο­ ρίας.

□

53

Τό σώ μα δ ίχω ς α ν τ ικ λ ε ίδ ι

Μ

ΖΕΦΗΔΑΡΑΚΗ:

Μ ΑΡΙΑ ΚΥΡΤΖΑΚΗ:

Το σώμα fiixws αντικλείδι M a n )

Μαύρη θάλασσα (Κασιανιοπικ) ν δε με ξεγελάει ιδιαίτερα η όρασή μου, νο­ μίζω ότι οι προσχώσεις του σύγχρονου ποιη­ τικού λόγου έχουν αρχίσει και επεκτείνονται σε ένα μεγάλο μέρος του φανταστικού της νεότερης πεζογραφίας μας! Η μεταφυσική ε ­ νατένιση, η εισβολή του παράδοξου και η εγκατάστασή του στο χώρο του αληθοφανούς, η αμφίλογη στάση αρκετών πεζογράφων που εμφανίστηκαν στο γύρισμα του 2000 απέναντι στην έννοια του χρόνου αλλά και α­ πέναντι στη γραμμική ακολουθία της ρεαλιστικής αφή­ γησης. Όλα αυτά ασφαλώς δεν είναι μόνο ενδείξεις, αλλά μάλλον τεκμήρια που πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη και που μας διαμηνύουν ότι, επιτέλους, κάτι το ενδιαφέρον συντελείται στον πάντα -για μένα- ανοιχτό χώρο μεταξύ της ποίησης και της πεζογραφίας. Κάποι­ ες ωσμώσεις ευαισθησιών, θα δούμε... Πάντως, στην ποίηση οι περισσότερες ενδιαφέρουσες φωνές έχουν πια αποκτήσει το δικό τους στίγμα, τη δι­ κή τους οντότητα. Και τούτο, όχι μόνο ως λόγος που αρθρώνεται και εζακτινώνεται γύρω από έναν πυρήνα τον οποίο αναγνωρίζουμε στους ολοκληρωμένους ποι­ ητές. Αλλά και ως λόγος που χρησιμοποιεί κατ' επανά­ ληψη, από συλλογή σε συλλογή, ορισμένα πάγια στοι­ χεία που συγκροτούν, όπως πιστεύω, στις πιο εξέχουσες περιπτώσεις, ένα είδος ευδιάκριτης ποιητικής μυ-

Α

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΠΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία (m m )

54

θολογίας. Στο Σώμα δίχως αντικλείδι me Ζέφης

Δαράκη

ο θερμός, λυρικός λόγος της διατηρεί νωπό το σπα­ ραγμό για το ανεκπλήρωτο, αυτό που δεν μπορεί να εκφραστεί, αλλά αυτή τη φορά κατορθώνει με εξαιρε­ τικά λιτά μέσα να αποδώσει και τη μεταιχμιακή αμφιση­ μία του ονείρου - βασικής συνθήκης στο ρομαντικό της κόσμο. Η νοσταλγία για μια πατρίδα περισσότερο ονει­ ρική επανέρχεται και στη Μαύρη θάλαοοα της Μαρίας Κυρτζάκη, όμως σ' αυτή τη συλλογή της η τελετουργι­ κή ανάπτυξη του ερωτικού λόγου αποκτά μια ουσιώδη, σαρκική συνάφεια και σχέση με τη βαθύτερη γνώση της ουσίας των πραγμάτων. Και αν η πραγματογνωσία αποτελεί βασικό άξονα στην ποίηση της Μ. Κυρτζάκη, στην Κλεμμένη ιστορία του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου τα πράγματα όπως και οι ανθρώπινες μορφές αλλάζουν διαρκώς το σχήμα τους, εξαλλάσσοντας το σκοτεινό πυρήνα τους διαλύονται και ανασυντάσσονται με μια υδραργυρική ροηκότητα, αν και δεν εγκαταλείπουν ποτέ αυτό το αριστοτεχνικά σκηνοθετημένο κολαστήριο που ο ποιητής εμψυχώνει με τρυφερότητα και στοργή στα είκοσι τελευταία χρόνια. Ισόμοιρη, ωστόσο, θεωρώ πως είναι εδώ και η ποίηση του Νίκου Φωκά Το μέτρο της κραυγής μας επαναλαμβάνει την ήδη από τον Πο­ ταμό Κοόύμα (1997) ευδιάκριτη τάση του να ενοφθαλ­ μίζεται στο στοχαστικό του λόγο ερωτήματα οντολογικής φύσεως, δημιουργημένα από απροσδόκητες ε ­ κλάμψεις της καθημερινής ζωής. Και κλείνω με Το ζώο ζ ιι του Παναγιώτη Κερασίδη, όπου ο πυκνός λόγος με τις ταχύτατα εναλλασσόμενες εικόνες του δημιουργεί ένα δαιμονικό ρυθμό στις εκκενώσεις της ποιητικής φα­ ντασίας, και με το Κ ελί του Θανάση Χατζόπουλου όπου διακρίνεται αρκετά καθαρά πια η σταθερή εγκατάλειψη των «κλειστών» συμβόλων της προγενέστερης ποίησής του και η δημιουργία ενός ρομαντικού κόσμου όπου συνυπάρχουν το υψηλό και το γήινο, το αγγελικό αλλά και το φασματικό των νεκρών ψυχών. Πάντως, το Ψιλύβροχο του Μάρκου Μέσκου, μια αναμύθευση της μακεδονικής ενδοχώρας, μας δείχνει πό­ σο το φυσικό τοπίο έχει τη μαγική ικανότητα να εγκαθί­ σταται στη φαντασία του ποιητή, κάνοντας τα χρώματα και τα στοιχεία του μέρη και μέλη της εσωτερικής του βιογραφίας. Αλλά και οι συλλογές: του Ορέοτη Αλεξάκη Μου γνέψουν, όπου πραγματοποιείται υποδειγματικά η συνένωση της ρυθμικής παραδοσιακής φόρμας και του σύγχρονου λυρικού αισθήματος, του Σάκη Σερέφα Τριις γάτες δρόμος, και της Ιουλίτας Ηλιοποάλου Από το ένα οτο δύο, όπου η απέκδυση από τους υψηλούς τό­ νους των προηγούμενων συλλογών της δεν έχει μειώ­ σει την αναζήτηση του ωραίου ως ουσίας του κόσμου, είναι στα κεκτημένα αυτής της χρονιάς. □

0 Arisons Znpos πρόιεινε επίαηε

Ορέστης Αλεξάκης: Ιουλίτα Ηλιοποάλου: Μου γνέφουν (Καστανιώτης) Από το ένα οτο δυο(Ύψιλον)

Παναγιώτης Κερασίδης: Το ζώο ζει (Γαβριηλίδης)

Μάρκος Μέοκος: Ψιλόβροχο (Νεφέλη)

Σάκης Σερέφας: Τρεις γάτες δρόμος (Κέδρος)

Νίκος Φωκάς: Τομέτρο της κραυγής μας (Ύψιλον)

Θανάσης Χατζόπουλος: Κελί (Το Ροδακιό)

55

από πρώτο χέρι,/έχοντας όμως κάθε φορά να διαπε­

K a u n a s K o p n K iiin o s

ράσω/ κι άλλα στεγανά που μένουν μέσα μου». Με λιτή αλλά ακριβολόγα εκφορά, με λέξεις απλές αλ­ λά καίριες αναπλάθονται εικόνες τρομακτικές, ανασύρονται ονόματα σκοτωμένων συντρόφων και αντι­ πάλων ή νεκρών φίλων που στοιχειώνουν ακόμα το παρόν. 0 εμφύλιος, ένα κορυφαίο γεγονός, σε κοινωνικοπολιτικό αλλά και προσωπικό και συνειδησιακό επίπεδο, δεν έχει φύγει ακόμα από την οπτική του

• T .

ποιητή («τώρα φαίνονται από μακριά/σαν αποτυχη­ μένες κινήσεις του σκακιού,/τ' άσπρα πιόνια εμείς, οι αντίπαλοι τα μαύρα/κι όλοι μαζί στρατιώτες στην α­ χανή σκακιέρα/για μια παρτίδα που άλλοι την απο­

Ή αντίσταση των γεγονότων

φάσιζαν, αλλού»), που καταθέτει την αδυναμία και το δέος μπροστά στην ιστορία και την κίνησή της («ό­ μως το ξέρουμε, καμιά δύναμη δεν μπορεί/να καταρ­

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ:

Η αντίσταση των γεγονότων (Κέδροε)

γήσει αυτό που έγινε./Όλο το παιχνίδι πάντα παίζε­ τα ι/σ' αυτό που ετοιμάζεται να συμβεί»). Ο σε πρώτο πρόσωπο ενδοποιητικός αφηγητής όμως δεν ήταν α­ μέτοχος παρατηρητής, αντίθετα πίστεψε κι αυτός στο όραμα που πυροδότησε τον αιώνα και τώρα ξα­ ναδιαβάζει το παρελθόν και βλέπει αμήχανα το μέλ­ λον, «Ίσως γιατί το μέλλον, αφού το πίστεψα/φωτει­ νό στον ερχομό του από δρόμους/που του είχαμε

ποιητική παραγωγή του 2000 ήταν αρκετά σημαντική και μας έδωσε συνθέσεις όπως: Το οώμα δίχως αντικλείδι της Ζέφης Δαράκη, Ψιλόβροχο ίο υ Μάρκου Μέοκου, Η αντίοταοη τω ν γεγονότων του Τίτου Πατρι­ Το μ ίτρ α της κραυγής μας του Νίκου Φωκά, Η

Η

κίου,

απάντησή τούτου

Γιώργου Μπλάνα,

Κ ελί ίου

Θανάση

Χατζόπουλου Ανάμεσά τους ξεχωρίζει π συλλογή Η αντίσταση των γεγονότων του Τίτου Πατρικίου. Οι θεματικές και τα νοήματα που διαπερνούν τα ποιήματά της και ο τρό­ πος άρθρωσής τους συγκροτούν ένα στοχαστικό λό­ γο, τώρα στο τέλος της χιλιετίας και στο γύρισμα του αιώνα, για όσα ο ποιητής προσέλαβε και προσλαμβά­ νει ακόμα στην πολυκύμαντη διαδρομή του: για το χαμένο, μ' ανείπωτο κόστος, όραμα ενός άλλου κό­ σμου και τα παιχνίδια της ιστορίας, για τα προσωπικά ποικίλα βιώματα, για τον άνθρωπο και τα κάθε είδους ερωτήματα της ζωής, για την ίδια την ποιητική πρα­ κτική. 0 μηχανισμός της μνήμης ενεργοποιείται συνε­ χώς: «Όσο με κατοικεί η μνήμη επανέρχομαι/σ' αυτά που έγιναν σ' αυτά που είδα,/είτε σ' αυτά που ξέρω

56

προδιαγράφει, /τ ο είδα κι εγώ να γίνεται άφεγγο/κι έπειτα πάλι να δείχνει σαν να φέγγει/όμως αλλιώτικα απ' τις παλιές προβλέψεις». 0 άνθρωπος και ο ποιη­ τής σ' αυτή τη διαδρομή δεν ήταν και δεν είναι αντι­ μέτωπος μόνο με την ιστορία. Η «ανθρώπινη κατά­ σταση» με τις ποικίλες εκφάνσεις της, μαζί με τις δι­ κές του εμπειρίες και ενδοσκοπήσεις, τον απασχολεί διαρκώς: οι σχέσεις με τους άλλους και η αλήθεια τους («Συναντιόμαστε σαν τα παγόβουνα/όχι επειδή έχουμε πια παγώσει/άλλα γιατί από τα όσα δείχνου­ με/κρύβουμε απείρως περισσότερα/κάτω από την ε ­ πιφάνεια»), οι έρω τες και οι γυναίκες («Η ομορφιά των γυναικών που άλλαξαν την ζωή μας/βαθύτερα κι από εκατό επαναστάσεις/δεν χάνεται, δεν σβήνει με τα χρόνια/όσο κι αν φθείρονται οι φυσιογνωμίες/όσο κι αν αλλοιώνονται τα σώματα»), το δέος των γηρα­ τειώ ν και του θανάτου («Τρέμουλο των γερόντων που α ν α π ο λ ο ύ ν /το απόκρυφο βάθος της ζωής τους/σιωπές των γερόντων που μας επιτηρούν»), 0 Τ. Πατρίκιος, κουβαλώντας το βάρος των γεγονό­ των πάνω απ' το μισό το αιώνα που έφυγε, όπου «Όλα ήταν μέσα στο παιχνίδι/του αιώνα που ψυχορραγάει ακόμα/ή μάλλον όχι, ήταν η αντίσταση των γεγονότων», και μπροστά στην αβέβαιη και αμήχανη αρχή ενός άλλου, στοχάζεται και εκθέτει την άποψή

Ελισάβετ Κοιζιά

0 Kuwios Kopai((i)iias πρότεινε emails

Ζέφη Δαράκη:

Μάρκος Μέσκος:

Το οώμα δίχως αντικλείδι (Νεφέλη)

Ψιλόβροχο (Νεφέλη)

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΠΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία (κέδροι

ια το Βραβείο Ποίησης προτείνω την Κλεμμέ­ νη ιστορία του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου Έχο­ ντας ως θέμα του τον κύκλο της ανθρώπινης ζωής, το εκτενές αυτό ποίημα σε πεζό αντι­ λαμβάνεται τη ζωή και το θάνατο σαν μια ι­ στορία ηπιότατων και βίαιων μεταλλαγών οι οποίες εκφράζονται μέσω της συνειρμικής ροής και μέσω της διαταρανμένης σύνταξης του κειμένου. Τα πολ­ λαπλά μοτίβα του κειμένου επανέρχονται συνεχώς σε αδιάκοπες μορφικές παραλλαγές δημιουργώντας έντονο μουσικό αποτέλεσμα. Η φωνή του Κ. Παπαγεωργίου αντλεί τις θεματικές και τους ρυθμούς της α­ πό ένα ευρύτατο πεδίο της παράδοσης: μέσα στη φράση της ανακαλύπτουμε έτσι σπαράγματα από τον οιδιπόδειο μύθο, από τον τρόπο της ομηρικής σύντα­ ξης, από τη σεφερική Κίχλη, από τη Γυναίκα της Ζάκυθος και τους Ελεύθερους Πολιορκημένουςτου Διονύ­

Γ

σιου Σολωμού. □ του για την ποιητική πράξη και τη σχέση της με τον κόσμο: «Επισκοπώντας τα πράγματα που έχουν ήδη γίνει/η ποίηση φάχνει γι' απαντήσεις/σ' ερωτήματα που ακόμα δεν έχουνε τεθεί». □

57

Μισεί) Oms

0 Μισέλ ®ois πρόιεινε επίσηε

'4 ^

Παναγιώτης Κεραοίδης: Τοζώο ζει (ΓαβριηΧίδης)

ΗΧίας Λόγιος: Πράξη υποταγής (Ερατώ)

Ψιλάβροχο (Νεφέλη)

Ηαπάντηοή του (Νεφέλη)

Τίτος Πατρίκιος: Ηαντίσταση των γεγονότων (Κέδρος)

Σάκης Σερέφας: Τρεις γάτες δρόμος (Κέδρος)

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ:

Κλεμμένη ιστορία m m )

α πλέον αξιοσύστατα ποιητικά βιβλία της πε­ ρασμένης λογοτεχνικής χρονιάς είναι: Το ζώο ζ α του Παναγιώτη Κερασίδη, Πράξη υποταγής του Ηλία Λόγιου, Η απάντησή του του Γιώρ­ γου Μπλάνα, Ψιλάβροχο ίου Μάρκου Μέσκου, Κλεμμένη ιοτορία του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, Τρεις γάτες δρόμος του Σάκη Σερέφα Το μέτρο της κραυγής μας του Νίκου Φωκά και του Τίτου Πατρικίου Η αντί­ σταση τω ν γεγονότων

Τ

Προτείνω για το Βραβείο Ποίησης την Κλεμμένη ιστο­ ρία του Κώστα Παπαγεωργίου. Πρόκειται για μια α­ φηγηματική σύνθεση που υπερασπίζεται ταυτόχρονα την προζαϊκή ελευθερία και την ποιητική πύκνωση. Πάνω απ' όλα όμως, πρόκειται για ένα κρίσιμο κείμε­ νο τόσο για την αυτοβιογραφία όσο και για τη γραφή του συγγραφέα. Η μητέρα ως ανεξερεύνητο, δαιμονικό, αισθησιακό πρόσωπο βρίσκεται από κέντρο της μυθολογίας και της εκφραστικής του γιου-αφηγητή. Διασαλευμένη σύνταξη, συνειρμική αίσθηση της μνή­ μης, λεκτικοί κραδασμοί συνθέτουν ένα κείμενο που, αν και χτίστηκε φράση φράση, έχεις την αίσθηση πως γεννήθηκε μονοκόμματο.

58

□

Νίκος Φωκάς: Τομέτρο της κραυγής μας (Ύψιλον)

Baweflns Χαιζηραιπλειοο

σύνταξη, έντονα συνειρμική λειτουργία της μνήμης και της έκφρασης, ισχυρή εσωστρέφεια, αυξημένη χρήση της μεταφοράς, συμβολοποιημένες καταστά­ σεις της καθημερινότητας, όπως και αντικείμενα που αποκτούν σωματική υπόσταση ή σωματικά μέλη που μετατρέπονται σε αντικείμενα. Δουλειά μιας ώριμης και ακέραιης καλλιτεχνικής συνείδησης, η Κλεμμένη ιστορία συνοψίζει ιδανικά (να πω παραδειγματικά;) έ ­ να πολύχρονο λογοτεχνικό εγχείρημα.

AiHIss προιάσεκ:

Η

Κ λεμμένη ισ το ρ ία στήνεται γύρω από ένα κεντρικό πρόσωπο: το πρόσωπο μιας γερασμένης μητριαρχικής φιγούρας, που κυο­ φ ορεί και συνάμα κυοφορείται στα μάτια του αφηγητή, καθώς ο ίδιος προσπαθεί α-

κατάπαυστα να ορίσει τη σχέση του μαζί της. Και η ο­ ρατή και ταυτοχρόνως αόρατη αυτή φιγούρα γεννιέ­ ται κάθε τόσο και πεθαίνει, μεταφέροντας την πένθι­ μη ανάσταση και την ανθηρή σήψη της (ένα αειθαλές γήρας) στο κορμί του αφηγητή, ο οποίος από ένα ση­ μείο και πέρα μπλοκάρεται στους χρόνους της και α­ νταλλάσσει τη θέση του με τη δική της, για να δημιουργηθεί στο τέλος ένα απολύτως συμπαγές κράμα: θάνατος και ζωή, νιότη και γηρατειά ή ερωτική επιθυ­ μία και συναισθηματική στέγνια μπαίνουν στον ίδιο ε ­ ξοντωτικό ντορό και αγγίζουν τα όρια μιας σχεδόν μπεκετικής ύπαρξης, που είναι έτοιμη να χάσει τα πά­ ντα. Να συμπληρώσω ότι σε κράμα, αυτή τη φορά κράμα γραφής, μας παραπέμπει και ο τίτλος του βι­ βλίου: η πρόζα αφηγείται μια ιστορία κλεμμένη από την ποίηση και η ποίηση οδηγεί στη νοηματική εξάρ­ θρωση και στο γλωσσικό σπασμό μια ιστορία κλεμμέ­ νη από την πρόζα, με διαταραγμένη και ασθματική

Νίκος Φωκάς: Το μέτρο της κραιιγής μας (Ύ ψ ιλον) Δηλώνω αμέσως τα βασικά στοιχεία της ποιητικής συλλογής του Νίκου Φωκά: αποδραματοποιημένος και εγγενώς λυρικός λόγος, μακρά και κατά στάδια α­ νάπτυξη του ποιητικού μύθου (χωρίς να διαφαίνεται για μεγάλο διάστημα ο πυρήνας του), ρεαλιστική και κάθε άλλο παρά υπερβατική ή συμβολική εικονοποιία, εκ συστήματος αποφυγή της υποβλητικής ή της υ­ παινικτικής ατμόσφαιρας και, εν κατακλείδι, αιφνίδια αποκάλυψη του κεντρικού μηνύματος, το οποίο με ό­ σα σοφά έχουν προηγηθεί βρίσκει αμέσως το συγκι­ νησιακό του αντίκρισμα. Ένας σε κάθε περίπτωση θα­ λερός ποιητής, τον οποίο (αξίζει, φαντάζομαι, τον κό­ πο να το θυμίσω) η Κριτική Επιτροπή των Λογοτεχνι­ κών Βραβείων του διαβάζω έχει τιμήσει για το προη­ γούμενο βιβλίο του. □

0 BawEfins ΧαιζηβασιΒείου πρόιεινε επίσηε

τής κραυγής μας

Νίκος Φωκάς; Τομέτρο της κραυγής μας (Ύψιλον)

59

ευχαριστεί θερμά ious xopnyous ins εκδήΑωσηε για την απονομή των

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΝ ΒΡΑΒΕΙΠΝ 2001

1 ■

B H L J S g r e e k fc><*o k %. g r

—

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

m

ΕΝ ΩΣΙΣ ΣΥΝ ΤΑ Κ ΤΩ Ν ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

■ ■ ■

1---

1

Ε λ λ η ν ικ ό Φ

ε σ τ ιβ ά λ

*

W ggm ft);*' ^ ‘«i#

Ι^ Ι^ Ι

W m J IB

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΧΑΡΤΟΠΩΛΩΝ

ΕΝΩΣΙΣΣΥΝΤΑΚΤΩΝ 1ΙΕΡΟΔΙΚΟΥΙΥΠΟΥ

^ '£

τ α ιρ ε ια

ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

« ·Η |Α

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΟΙΝΟΠΟΙΙΑ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗ

ious

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΥΠΟΥ & ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

xopnyous επικοινωνώ:

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

($TcJk{3 gg^

iousεκδοτικούς oikous:

ι

©

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

(||)

Α Γ Ρ Α

- H A X k l i O isI -

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ

o m fk ( M & & !

m e d ic a l ©ft/

Έ

H EC

&

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ρ γ π κ η

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΛΕΝΤΗΣ

) Κ ο χ λ ία ς

Εκδοτικός Οίκος ^ Μ Ε Λ Ι Σ Σ Α

Θ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

|I κ « ο I > . ζ I

ΝΤΟΥΝΤΟΥΜΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

παρατηρητής

Η Β Β εκδοτικές επιχειρήσεις

ΤΟ Ρ Ο Δ Α Κ ΙΟ φ

1

εκ δ ό σ ε ις

π ό λ ις

Σύγχρονη Εποχή Ε κδοτική Α Ε Β Ε

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣΓ. ΣΟΚΟΛΗΣ&Σιαε.ε.

A

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001 62

3ρ<*βείο Μ υθιστορ^ν^τ°5

ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ:

Ηανατροπή(κεδροε) ΠΡΟΤΑΒΗΚΑΝ ΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ • Θανάσης Βαλτινός: Συναξάρι Αντρεα Κορδοπάτη. Βιβλίο δεύτερο. Βαλκανικοί ■'22 (Ωκεανίδα) Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Μ. Φάις • Γιώργης Γιατρομανωλάκης: Στην κοιλάδα των Αθηνών (Κέδρος) Μ. Φάις • Νένη Ευθυμιάδη: Οι τυχοδιώκτες (Ελληνικά Γράμματα) Α. Ζήρας • Νίκος Θέμελης: Η ανατροπή (Κέδρος) Τ. Απυητρούλια. Κ. Καοακώτιας. Ε. Κοτίιά, Β. Χατζηβαοιλείοα, Μ. Φάις • Ιωάννα Καρυστιάνη: Κουστούμι οτοχώμα (Καοτανιώτης) Τ. Απιιπτρούλια, Κ. Καοακώτιαε. Ε. Κοτίιά. Μ. Φάις. Β. Χατίπβαοιλείου • Δημοσθένης Κούρτοβικ: Η νοσταλγία των Δράκων (Εστία) Β. Αθαναοάπουλος. Τ. Δημητρούλια, Κ. Καρακώτιας. Μ. Φάις

(/\ηονέ\λεΤΛΐ ισΑξι^ι Vuni <rr<n δύο βφ/)ί«η)

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ:

Κουστούμι στοχώμα (κααιονιώιη$)•* • Γιάννης Κιουρτσάκης: Εμείς οι Ά λλοι (Κέδρος) Α. Ζήρας • Γιώργος Σκαμπαρδώνης: Γερνάω επιτυχώς (Κέδρος) Τ. Αημητρούλια, Μ. Φάις • θωμάς Σκάοοης: Ελληνικό σταυρόλεξο (Πόλις) Α. Ζήρας, Μ. Φάις • Περικλής Σφυρίδης: Μεταμόσχευση νεφρού (Καστανιώτης) Α. Ζήρας • Σώτη Τριαντάφυλλου: Το εργοοτάοιο τω ν μολυβιώ ν (Πατάκης) Β. Αθαναοόπουλοι Τ. Αημητρούλια • Γεράοιμος Τοάκαλος: Τζοτζό θέλω να με λένε (Καοτανιώτης) Α. Ζήρας • Θανάοης Χειμώνας: Σπασμένα ελληνικά (Κέδρος) Μ. Φάις, Β. Χατζηβασιλείου • Χρηστός Χρυοάπουλος: Ο μανικιουρίστας (Οδυσοέας) Α. Ζήραε

63

BawEflns ABovaopnouflos

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ KOYPTOBIK:

ΣΠΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ:

Η νοσταλγία ίων Δράκων (Εστία)

Το εργοστάσιο των μολυβιών aioianns)

ολλά και πολύ διαφορετικά μεταξύ τους ήταν τα ενδιαφέροντα μυθιστορήματα του 2000, και για τον αξιολογικό προσδιορισμό τους α­ παιτείται μια ανάλογη ποικιλία κριτηρίων. Μέ­ σα σε αυτή την ποικιλία προτίμησα ένα κριτή­ ριο που αφορά στο μυθιστόρημα από την εποχή του Δια­ φωτισμού έως και το Μεταμοντερνισμό: το κριτήριο της επιτυχημένης ενσωμάτωσης της γνώσης μέσα στη μυθο­ πλασία. Την επιλογή αυτή επέβαλε η παρουσία δύο μυθι­ στορημάτων: Το ιρ γοατόοιο τω ν μολυβιώ ν της Σώτης Τριαντάφυλλου και Η νοσταλγία τω ν Δράκων mu Δημο­ σθένη Κούρτοβικ, τα οποία προτείνω για βράβευση. Στο συσχετισμό των δύο βιβλίων οδηγεί η παρουσία αρκετών κοινών στοιχείων: η πορεία στην Ευρώπη (ή και στην Αφρική, στο Εργοστάσιο), ο κοσμοπολιτισμός του στόρι, η κατάληξή του σε μια λανθάνουσα ερωτική σχέση ανά­ μεσα σε έναν εξηντάρη και μια εικοσάρα. Εκτός, όμως, α­ πό τα κοινά δευτερεύοντα στοιχεία, στο συσχετισμό οδη­ γεί και η κοινή έντονη παρουσία της Ιστορίας και γενικό­ τερα της γνώσης (που στην περίπτωση του Δ. Κούρτοβικ συχνά γίνεται καθαρά επιστημονική). Η έντονη παρουσία της γνώσης (είτε ιστορική είτε επιστημονική είναι αυτή) φέρνει στην επιφάνεια το πιο ουσιαστικό από τα κοινά α­ νάμεσα στα δύο μυθιστορήματα στοιχεία: τη σχέση μυ­ θοπλασίας και εγκυκλοπαιδισμού ή, ακριβέστερα, την α­ φομοίωση του δεύτερου από την πρώτη.

0 εγκυκλοπαιδισμός συνιστά συνήθως αρνητική επισή­ μανση, αλλά μέσα στο πλαίσιο του ελληνικού μυθιστο­ ρήματος των ημερών μας αποκτά αρκετές θετικές συν­ δηλώσεις, επειδή έχει αποδειχθεί πως αποτελεί το πιο ι­ σχυρό αντίδοτο του αυτοβιογραφισμού, ο οποίος ακόμη και στην πιο λανθάνουσα μορφή του είναι μια από τις αι­ τίες καχεξίας του μυθιστορηματικού είδους - παρ' όλη την πλούσια σχετική παραγωγή. Συνηθίσαμε σε συγγρα­ φείς που άμεσα ή έμμεσα εξομολογούνται και ξεχύσαμε μια βασική αρχή του κλασικού μυθιστορήματος, σύμφω­ να με την οποία το μυθιστόρημα μέσα από την ιστορία της ζωής πολλών προσώπων δίνει την ιστορία του αν­ θρώπου, όχι μόνο στη χρονική αλλά και στη διαχρονική διάστασή της, δηλαδή την ιστορία του ανθρώπου ως μία μέσα στο χρόνο έκφραση της ανθρώπινης φύσης. Ο αυτοβιογραφισμός συρρικνώνει την πολυφωνία, και με τον τρόπο αυτό η επική διάσταση του μυθιστορήματος περι­ στέλλεται σε ένα επιμέρους συστατικό της: στο στοιχείο της ατομικής περίπτωσης, που θυσιάζει το επικό για να κερδίσει το μελοδραματικό. Τα μυθιστορήματα αυτού του είδους θέλουν να δείξουν πως πιστεύουν στην αξία του υποκειμενικού, παραγνωρίζοντας το γεγονός πως το διυποκειμενικό δεν αναιρεί αλλά αναδεικνύει το υποκει­ μενικό σε ολόκληρο το φάσμα του και μέσα στο πλέγμα των αμοιβαίων σχέσεων.

Π

64

Στα δύο προτεινόμενα μυθιστορήματα το ατομικό βίωμα

δεν το οικειοποιείται μια περσόνα του συγγραφέα, αλλά οδηγείται προς την προσωπική εμπειρία, με απώτερη προοπτική τη διαπροσωπική γνώση. Η σχετικότητα της α­ νάγνωσης της Ιστορίας προκαλεί τον προβληματισμό των δύο συγγραφέων, ο οποίος στον Δ. Κούρτοβικ είναι σαφής και σταθερός, ενώ στη Σ. Τριανταφύλλου είναι χα­ λαρός και περιστασιακός: στην τελευταία τα άτομα απο­ τελούν τον άξονα του υπαρκτού, ενώ τα ιστορικά γεγο­ νότα και πρόσωπα συνθέτουν ένα δυναμικό σκηνικό, και στον πρώτο η Ιστορία αποτελεί τον άξονα, ενώ τα πρό­ σωπα αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές αντιλήψεις και όψεις της. Η αφήγηση της Σ. Τριανταφύλλου βασίζεται σε μια χαρι­ τωμένη απλοποίηση των συναισθημάτων, η ψυχογράφηση των χαρακτήρων είναι διακριτική και ανάλαφρη ανά­ γοντας την ψυχολογία των χαρακτήρων σε μια φανερή ή λανθάνουσα παιδικότητα. Αυτό, ωστόσο, γίνεται στη δια­ γραφή των περισσότερων χαρακτήρων, κάνοντας φανε­ ρό πως αποτελεί ιδιότητα όχι μόνο των χαρακτήρων αλ­ λά και του αφηγητή. Η αφήγηση, αντίθετα, του Δ. Κούρτοβικ γίνεται τυπική ή και τυποποιημένη στη σοβαρότητά της - αν και αυτό τις περισσότερες φορές οφείλεται στη διακειμενικότητά της: για να αποδώσει το ύφος του α­ στυνομικού ή του γοτθικού μυθιστορήματος πρέπει να αναπαραγάγει τα τυπικά χαρακτηριστικό τους, αλλιώς η προβολή της διακειμενικής λειτουργίας θα χαθεί.

0 ιδεολογικός πλούτος της ιστορίας του μυθιστορήματος του Δ. Κούρτοβικ, σε συνδυασμό με τη διακειμενική λει­ τουργία της αφήγησης, περιορίζει την εξατομικευτική προοπτική των χαρακτήρων, ενώ στη Σ. Τριανταφύλλου συμβαίνει το αντίθετο. Αυτό αποκαλύπτει τη διαφορά των δύο σε ό,τι αφορά στους σκοπούς της αφήγησης και στον προσανατολισμό της μυθοπλασίας: ο Ίων Δρακάς του Δ. Κούρτοβικ δεν μπορεί να συγκριθεί με τον Στέφα­ νο Ασημάκη της Σ. Τριανταφύλλου. 0 πρώτος αποτελεί μια συνείδηση που είναι φορέας κάποιων ιδεών, ενώ ο δεύτερος συνιστά μια διαθεσιμότητα απέναντι στη ζωή, η οποία αποτελεί το υλικό και τον παράγοντα για τη δια­ μόρφωση μιας συνείδησης και μιας ιδεολογίας. Στη Νοσταλγία μια υπόθεση αρχαιοκαπηλίας εξελίσσεται σε αναζήτηση του κινήτρου στον πρώτο ανθρώπινο φό­ νο, και με τον τρόπο αυτό ένα αστυνομικό αίνιγμα γίνεται επιστημονικό πρόβλημα και η υπόθεση της κλοπής μιας μούμιας ανάγεται σε ένα θέμα της συγκριτικής ψυχολο­ γίας: τη βία. Η μυθοπλασία στηρίζει μια προσπάθεια αναστοχασμού της Ιστορίας, της εμπειρίας της βίας και του τρόπου με τον οποίο ερμηνεύει ο άνθρωπος το θέμα της βίας. Η φυσιολογία της επιθετικής συμπεριφοράς, ωστό­ σο, ουσιαστικά εξετάζεται στο επίπεδο της δράσης των χαρακτήρων που συμμετέχουν στην προσπάθεια της πα-

Κώστας Μαυρουδής

ΟΙ ΚΟΥΡΤΙΝΕΣ ΤΟΥ ΓΚΑΡΙΜΠΑΛΝΤΙ

Τ α κ ε ίμ ε ν α π ο υ α π α ρ τ ίζ ο υ ν τ ο β ιβ λ ίο θ α μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α χ α ρ α κ τ η ρ ισ το ύ ν ω ς έ ν α ιδ ιό ­ τ υ π ο ο δ ο ιπ ο ρ ικό . Ε ίνα ι σ η μ ειώ σ ε ις -μ ε κά θε μ ο ρφή λ ό γ ο υ - ε νό ς κ α τ α γ ρ α φ έ α εντ υ π ώ σ ε ω ν π ο υ α να τρ έχ ει σ ε μ ια μεγάλη π α ρ α κ α τα θή κ η . Μ ε ιμ π ρ εσ ιο ν ισ τικ ή ό σ ο κ α ι λο γική επ εξερ ­ γ α σ ία τ ο υ υλικο ύ, η δια δ ρ ο μ ή α υ τ ή π α ρ ά γ ε ι λό γο π ο υ ά λ λ ο τ ε έχει τ ο χ α ρ α κ τή ρ α α φ η γ ή ­ μ α τ ο ς ή χρ ο νικο ύ, ά λ λ ο τ ε μο ρ φ ή π ο ιη τ ικ ή ς «σ π ο υδ ής» ή ε υ σ ύ ν ο π το υ σ το χ α σ τ ικ ο ύ α φ ο ρ ισμ ο ύ. Γ ρ α φ ή π ο υ τ α μ ιε ύ ε ι τ η ν έκ π λη ξη κα ι τ ο σ α ρ κ α σ μ ό , κ α ι ο π ω σ δ ή π ο τ ε α ν α δ ε ικ νύ ει τ ο ν π ν ευ μ α τικ ό χ α ρ α κ τή ρ α τ ω ν π ρ α γ μ ά τω ν. Ο ι κουρτίνες τον Γκαριμπάλντι ε ίν α ι μ ια π ι­ να κο θ ήκ η πρ ο σ ώ π ω ν, τό π ω ν , γ ε γο νό τω ν π ο υ τ α ενο π ο ιε ί έ ν α χ α ρ α κ τη ρ ισ τικ ό κ α ι δ ια ρ κώ ς δ ια θ έσ ιμ ο βλέμμ α. ^s^s)

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

Ν Ε Φ ΕΛΗ

ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ 6 · ΑΘΗΝΑ 10680 ΤΗΛ. 3607.744 · FAX 3623.093 E-mail: nefeli-p@otenet.gr · www: nefeli-books.gr

65

I960

απο το

m m o M O tP A T O E

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΠΑΠΑΑΗΜΑ

Με αγάπη και συνέπεια οι εκδόσεις Παπαδήμα εργάστηκαν ώστε o k και περισσότεροι νέοι να γνωρίσουν την κλασική παιδεία και τον πολιτισμό. Οι προσπάθειες συνεχίζονται με ένα πλήρες και οργανωμένο βιβλιοπωλείο, με εκδόσεις ποιότητας και πάντα με τις καλύτερες τιμές.

• ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ-ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΑΗΜ. Ν, ΠΑΠΑΑΗΜΑ 66

ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΠ 8 ΑΘΗΝΑ 106 79 ΤΗΑ. 36 Π 318 - 36 42 692

ραπάνω ερμηνείας, αναδεικνύοντας εκεί κίνητρα και τά­ σεις, εξωτερικούς λόγους και εσωτερικές αιτίες που συ­ ναντιόνται στο ευρύτερο επίπεδο της Ιστορίας, του πολι­ τισμού, της θρησκευτικής και πολιτικής μυθολογίας. Ο Δ. Κούρτοβικ κάνει φανερή την πίστη του στην Ιστορία ως προβολή του πλέον φαντασιωτικού κομματιού του παρό­ ντος στο παρελθόν και στο ότι η αντικειμενικότητα δεν α­ ποτελεί υποταγή οτα γεγονότα, αλλά έναν από τους τρόπους ερμηνείας τους: το ιστορικό γεγονός εφευρί­ σκεται και συγκροτείται μέσω υποθέσεων και συλλογι­ σμών και η σχετική πραγμάτευσή του ουσιαστικά αποτε­ λεί μια κατασκευή του. Ένα αφανές αλλά καθοριστικό μοτίβο της Νοαταήγίας αποτελεί η διαπίστωοη πως οι άνθρωποι ερμηνεύουν τον εαυτό τους και την ιστορία τους σύμφωνα με την ιστορική τους κατάσταση. Αυτό το κάνουν με έναν τρόπο που προβάλλεται ως απόλυτος, αλλά αποδεικνύεται πως είναι σχετικός - παρ' όλη, ό­ μως, τη σχετικότητά του, οι συνέπειές του είναι απόλυ­ τες. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να παρατηρήσω πως η διεκδικούμενη από πολλές (εθνικές ή θρησκευτικές) ομά­ δες μούμια του Ίβυκου αποκαλύπτει ένα φετιχισμό των γεγονότων που είναι ανάλογος του ερωτικού φετιχισμού της συλλογής χρησιμοποιημένων από πόρνες εσωρού­ χων του Εκ. Τα δύο μυθιστορήματα υπερβαίνουν το χαρακτήρα τους ως παράλληλου ταξιδιού μέσα στο χώρο και στο χρόνο, χάρη στην παρουσία πολλών επιπέδων ανάγνωσης. Η νοσταλγία προσδιορίζει ένα από αυτά: στο μυθιστόρημα του Δ. Κούρτοβικ είναι η νοσταλγία της άγριας, βίαιης αν­ θρώπινης φύσης, αλλά παράλληλα με μια αυθεντική υ­ πέρβασή της. Στο μυθιστόρημα της Σ. Τριανταφύλλου υ­ πάρχει μια ανάλογη νοσταλγία: εκείνη της αθωότητας της ανθρώπινης φύσης, που μέσα στο κοινωνικό περι­ βάλλον της σύγχρονης εποχής εκδηλώνεται ως αδυνα­ μία προσαρμογής και ως εύθραυστος ψυχισμός. Η Σ. Τριανταφύλλου φαίνεται να έχει αφεθεί σε αυτή τη νο­ σταλγία, ενώ ο Δ. Κούρτοβικ δείχνει να περιμένει το θαύ­ μα: μια καμπή της ανθρώπινης Ιστορίας ή της ανθρώπι­ νης συμπεριφοράς. Το Εργοστάσιο, παράλληλα με τη διαδρομή στην Ιστορία από το 1866 έως τις παραμονές του Β' Παγκόσμιου Πο­ λέμου, δίνει μια σειρά αποτυχημένων -δηλαδή αταίρια­ στων- ζευγαριών, μέσα από την οποία διακρίνεται η γε­ νεαλογία ενός ευαίσθητου, εύθραυστου, αυθεντικού, δημιουργικού, αφοπλιστικά αθώου μυθιστορηματικού χα­ ρακτήρα. Γενάρχης αυτού του τύπου είναι ένας ανδρικός χαρακτήρας, ο Στέφανος Ασημάκης, για να συνεχιστεί στην επόμενη γενιά με ένα γυναικείο (Αλίσια) και έναν αν­ δρικό χαρακτήρα (Μάρκος), και να καταλήξει με ένα γυ­ ναικείο χαρακτήρα (Λουίζα). Το σταδιακό πέρασμα της

Ε κ δ ό σ ε ις Π ο ιό τ η τ α ς ευαισθησίας -ως του μόνου παρήγορου στοιχείου στην Ιστορία- από έναν ανδρικό σε ένα γυναικείο χαρακτήρα, αντιστοιχεί σε μια συγκινησιακή κλιμάκωση της αφήγη­ σης, αλλά και σε μια ψυχολογικά βαθύτερη και ακριβέ­ στερη διαγραφή των χαρακτήρων. Η σειρά των ιδιόρρυθ­ μων χαρακτήρων στο Εργοστάσιο συνθέτει μια διαχρονι­ κή τοιχογραφία εξατομικευμένων χαρακτήρων, και σε σύ­ γκριση με αυτούς τα πρόσωπα στη Νοσταλγία δείχνουν τυπικά, επειδή ο Δ. Κούρτοβικ δεν ασχολείται τόσο με πρόσωπα όσο με ιδέες.

0 λόγιος αναγνώστης συναρπάζεται από τη μυθοπλασία του Δ. Κούρτοβικ, η οποία αφομοιώνει την Ιστορία και τη γνώση σε μια αφήγηση που εξασφαλίζει τον πραγματο­ λογικό χαρακτήρα της χάρη σε αυτή την αφομοίωση. Αλλά και εκείνος ο αναγνώστης που δε διακρίνει αυτά τα στοιχεία, μένει ικανοποιημένος από το καθαρά μυθοπλα­ στικό μέρος της ιστορίας. Η αφήγηση εμφανίζεται ως ρεαλιστική χάρη σε αυτή την πραγματολογική θεμελίωση και όχι μέσω της εκμετάλλευσης της σημειολογίας του ρεαλιστικού λόγου. Αυτό, άλλωστε, θα ήταν δύσκο­ λο λόγω του προγραμματικού διακειμενικού χαρακτήρα του μυθιστορήματος, μέσα στο οποίο μεταξύ άλλων εν­ σωματώνονται και τρόποι που -συμβατικά τουλάχιστονείναι αντιρεαλιστικοί, όπως εκείνος του γοτθικού μυθι­ στορήματος ή του εσωτερικού μονόλογου. Πρόκειται για έναν «επιστημονικό» αφηγηματικό ρεαλισμό που, σε ό,τι αφορά στη δική μας πεζογραφική παράδοση, τον βρί­ σκουμε στον ρομαντικό Ραγκαβή, στον ηθογράφο Βιζυηνό και στον οξυδερκή -δηλαδή υπεράνω σχολώνΡοΤδη. Σε αυτούς το πραγματολογικό αποτελεί ένα δια­ προσωπικό ρεαλιστικό στοιχείο, ένα ρεαλισμό όχι μιας ο­ μάδας ανθρώπων, ενός τόπου ή μιας εποχής, αλλά του ανθρώπου: ένα ρεαλισμό που δεν εξαρτάται απόλυτα από τον τοπικό και χρονικό προσδιορισμό, αλλά τον υ­ περβαίνει. Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο μυθιστορήματα εντοπίζο­ νται στη γενικότερη αίσθηση που δίνουν, η οποία εξαρτάται από τη συγκινησιακή κλιμάκωση της ιστορίας, αλλά και από την ανοιχτή ή κλειστή έκβασή της. Σε ό,τι αφορά στην έκβαση, η Σ. Τριανταφύλλου με το Εργοστάσιο των μολυβιών δίνει ένα ακόμη αφηγηματικό δοκίμιο της απώ­ λειας, ενώ ο Δ. Κούρτοβικ με τη Νοσταλγία των Δράκων αφήνεται σε έναν οπτιμισμό που είναι συνεπής με την πί­ στη στη δύναμη της λογικής αλλά και του καλού. Αν κά­ ποιος βασιστεί στις αναλογίες ή ομοιότητες των δύο μυ­ θιστορημάτων, τότε θα έβρισκε τη Νοσταλγία να υπερτε­ ρεί του Εργοστάσιου. Αν, όμως, βασιστεί στις παραπάνω διαφορές, τότε θα ξεχωρίσει το μυθιστόρημα της Σ. Τριανταφύλλου, επειδή ο διανοητισμός του Δ. Κούρτοβικ δεν ευνοεί τη συγκινησιακή κλιμάκωση. □

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ.ΜΩΡΑΪΤΗΣ Εκπαιδευτικός - Συγγραφέας

Ο ΠΑΛΑΜΑΣ ΠΟΥ ΔΕ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΜΟΡΑΓΓΗΣ

Ο Π αλα μ ώ ζ που Si διδάωαται στην ίκπα(8ΐυση

Ο Παλαμάς δεν είναι απλώς ποι­ ητής, είναι προσωπικότητα πνευ­ ματικόν ηγέτη που καλλιέργησε και πρόβαλε πνευματικές, ηθικές και κοινωνικές αξίες που έχουν διαπαιδαγωγητικη δύναμη.

Σχήμα 8° με 254 σελίδες και 8 εικόνες εντός κείμενου

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Πολιτισμό και την Παιδεία

Ιπποκράιους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

67

Τπίκα Δημητρούλια

Η ανατροπή

τειες που χαρακτηρίζονται από ένα ιδιότυπο σασπένς, αφού στη μοίρα των ηρώων καθρεφτίζεται η μοίρα ε ­ νός κόσμου που τελειώνει και ενός άλλου που, δειλά αλλά αποφασιστικά, ξεπροβάλλει. Αρθρώνει όμως και ένα βαθιά πολιτικό λόγο για τη διαλεκτική πορεία της ι­ στορίας και την ιδιαιτερότητα του ελληνισμού, που α­ φορά εξίσου στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλ­ λον. □

ΗΤπίκαΔημητρούλιαπρότεινεonions

A

r ^ l

ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ:

Η ανατροπή (M m ) εταξύ των πολλών, καλών μυθιστορημά­ των, αναφέρω το Κουστούμι στο χώμα της Ιωάννας Καρυστιάνη, τη Νοσταλγία τω ν Δράκων ίου Δημοσθένη Κούρτοβικ, το Γιρνάω ιπ ιτ υ χ ώ ς τ ου Γιώργου Σκαμπαρδώνη, το Εργοστάσιο τω ν μολυβιώ ν της Σώτης Τριαντάφυλλου. Προτείνω όμως για το Βραβείο Μυθι­ στορήματος την Ανατροπή του Νίκου θέμελη θεωρώ­ ντας το ώριμο έργο, άξια συνέχεια της Αναζήτησης και πρόδρομο πολλών καλών για την ελληνική πεζογρα­ φία.

Μ

Κρατώντας το μίτο τη Αναζήτησης και μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από την αντρική στη γυναικεία πα­ ρουσία, ο Νίκος θέμελης μας αφηγείται το βίο και την πολιτεία μιας γυναίκας, η οποία δεν μπορεί να ανατρέ­ ψει βεβαίως τα ταμπού της εποχής της, αλλά μπορεί να τα ακυρώσει. Ερωτευμένη, ελεύθερη, δημιουργική, η Ελένη ακολουθεί, κατά παράβασιν ως γυναίκα, το βη­ ματισμό της ιστορίας σε μια ευρεία περιοχή, κατοικημένη από τον ελληνισμό της διασποράς. Το μείζον ενδια­ φέρον της πολύσημης Ανατροπής συνίσταται στη συ­ ναίρεση του προσωπικού στοιχείου με το ιστορικό και του εθνικού με το οικουμενικό με τρόπο που μαρτυρά ευαισθησία και γνώση. Μυθιστόρημα κλασικό, όπως η Αναζήτηση, η Ανατροπή μάς χαρίζει ήρωες που παρα­ μένουν ανεξίτηλα χαραγμένοι στη μνήμη μας, περιπέ­

68

Θανάσης ΒαΧτινός:

Ιωάννα Καρυστιάνη:

Συναξάρι Αηρία Κορδοπάτη. Βιβλίο ίιιίτιρο. Βαλκανικοί- 7?(ί)κεανίδα)

(Καοτανιώτης)

Κουοτούμι ατο χώμα

Δημοσθένης Κούρτοβικ:

Γιώργος Ικαμπαρδώνης:

Η νοσταλγία των Δράκων

Γιρνάω ιπιτυχώς

(Εστία)

(Κέδρος)

Σώτη Τριαντάφυλλου: Το ιργοοτάοιο των μολυβιών (Πατάκης)

Aflcfos Znpas

ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ:

Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη

ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΡΥΣΟΠΟΥΛΟΣ:

Ο pavuaouplaras

(Οδυσσέαε)

Βιβλίο δ εύιερο. Βαλκανικοί - ’22 (Ωκεανίδα)

ιατρέχοντας το δεύτερο βιβλίο από ίο Συναξά­ ρι Αντρέα Κορδοπάτη του θανάοη ΒαΑτινού, εί­ ναι αδύνατο να μη διακρίνουμε τη συνειδητή εκ μέρους του συγγραφέα εκχώρηση ενός μέ­ ρους τουλάχιστον της μυθοπλασίας, έτσι ώ­ στε ο αναγνώστης να συμπράττει στο χτίσιμο του αφη­ γηματικού ιστού, αλλά και να σχηματίζει πολλές φορές τη δική του εκδοχή για τα νοήματα της Ιστορίας. Από την πλευρά αυτή, μάλιστα, νομίζω ότι ο θ. Βαλτινός συνέθε­ σε το πιο πολυεστιακό, πολυφωνικό και ταυτόχρονα α­ νατρεπτικό, ως τεχνική, αφήγημα, στο βαθμό που κομ­ μάτιασε τη συμβατική μορφή του μυθιστορηματικού παζλ και εκμηδένισε τις όποιες διαφορές ανάμεσα σε βασικά και δευτερεύοντα πρόσωπα. Πολυεστιακής μορ­ φής είναι και η νουβέλα του Δημήτρη Νόλλα Φωτεινή μαγική, μολονότι εδώ τα περισσότερα μέλη της οικογέ­ νειας που μαζεύονται στο κοινό τραπέζι της Πρωτοχρο­ νιάς δεν έχουν αποδεσμευθεί από ερωτήματα σχετικά με την ιθαγένειά τους σ' έναν κόσμο ο οποίος γίνεται ό­ λο και πιο ακατανόητος, όλο και πιο παρακινητικός σε α­ ποδράσεις. Αντίθετα, 0 μανικιουρίοτας του Χρήστου Χρυσόπουλου είναι ένας ακόμα φυγόκοσμος στην πλού­ σια σχετική πινακοθήκη ενός νέου συγγραφέα δοσμένου κυριολεκτικά στην περιγραφή ανθρώπων κατοικημένων από εμμονές και ιδεοληψίες. Επηρεασμένος από την πα­

ράδοση του γοτθικού αφηγήματος, ο X. Χρυσόιπουλος μας εισάγει στον περίκλειστο κόσμο των προσώπων του βαθμιαία, χρησιμοποιώντας αριστοτεχνικά ένα λόγο γε­ μάτο υπαινιγμούς, νύξεις και ποιητικές μεταφορές, έτσι ώστε να μεταμορφώνει και, τελικά, να αθωώνει το νεα­ ρό του ήρωα, ο οποίος εγκληματεί για να κρατήσει δική του την απόλυτη ομορφιά. Πολύ ενδιαφέρον βρήκα, τουλάχιστον ως ηρος την αρχι­ τεκτονική σύνθεση και την εσωτερική συνύφανση των α­ φηγηματικών γλωσσών, στο μυθιστόρημα του Θωμά Σκάσοη Ελληνικό οταυρόλιξο, ένα βιβλίο εξίσου πολυεστιακό με εκείνο του θ. Βαλτινού. Αντίθετα, το Εμάς οι Άλλοι του Γιάννη Κιουρτσάκη, χωρίς να προσφεύγει σε ανατρεπτικές τεχνικές, παρακολουθεί τις διαφορετικές μορφές οι οποίες συναπαρτίζουν τη μία και μοναδική ο­ ντότητα ενός εαυτού -για να θυμηθούμε και την προυστιανή μέθοδο- που ποτέ δεν είναι ο ίδιος, μα και ποτέ δεν είναι αυτός και μόνο. Και, τέλος, να υπενθυμίσω το πέρασμα μέσα στο 2000 τεσσάρων μυθιστορημάτων που για διαφορετικούς λόγους το καθένα είναι στα κεκτημένα της εκδοτικής χρονιάς. Αναφέρομαι στους Τυχοδιώκτις της Νένης Ευθυμιάδη, π οποία έχει πια δημιουρ­ γήσει ένα δικό της μοιραίο σύμπαν με γοργούς αφηγη­ ματικούς ρυθμούς και πυκνή ατμόσφαιρα που προετοι­ μάζει και κορυφώνει την έλευοη κάποιου καταλυτικού

69

0Artels Znpos πρότεινε emons

Νένη Ευθυμιάδη:

Γιάννης Κιουρτοάκης:

Οι τυχοδιώκτη

Εμείς οι 'Αλλοι

(Ελληνικό Γράμματα)

(Κέδρος)

θωμάς Σκάοσης:

K a u n a s KapoKCiinas

Περικλής Σφυρίδης:

Ελληνικό σταυρόλεξο

Μεταμόσχευση νεφρού

(Πόλις)

(Καστανιώτης)

ΓεράοιμοςΤοάκαλος: Τζοτζό θέλω να με λένε

(Καστανιώτης)

κάθε φορά γεγονότος. Το χρονικό Μεταμόσχευση νεφρού του Περικλή Σψυρίδη, ένα συναρπαστικό αφήγημα που μιλάει απόλυτα εξ ονόματος της πραγματικότητας, και το βιβλίο του Γεράσιμου Τσάκαλου Τζοτζό θέλω να με λέ ­ νε, ένα μυθιστόρημα μου με εντυπώσιασε κυρίως με την απόδοση της ζωικής δύναμης και της ανάγκης για συνε­ χή περιπλάνηση ενός άντρα που αισθάνεται να μην ανή­ κει πουθενά. □

70

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ:

Κουστούμι στο χώμα (κασιανκΜ

κό σχόλιο για την ιδεολογική κατάσταση στο τέλος του αιώνα, μετά τη γενικευμένη κρίση όλων των πα­ ραδοσιακών συστημάτων ιδεών. Η αβεβαιότητα, η α­ νασφάλεια και η ισοπέδωση γεννούν την ανάγκη της κοινότητας και της ένταξης την οποία όμως καλύ­ πτουν πλέον ο ανορθολογισμός και η μεταφυσική με την κατασκευή αναγωγικών μύθων, ακόμη και με τη χρήση της προϊστορίας. Στη μούμια, κάθε σέχτα προ­ βάλλει μια αναδιατύπωση των «μεγάλων αφηγήσε­ ων» που διέτρεξαν τον αιώνα, με τα γνωστά βέβαια αποτελέσματα: το ναζιστικής έμπνευσης μύθο των ε ­ κλεκτών, τον πληβειακό μύθο των απόκληρων, τον εθνικιστικό μύθο της καθαρής καταγωγής. Σ' αυτό το αφηγηματικό και νοηματικό πλαίσιο σκιαγραφούνται οι χαρακτήρες των δύο ηρώων και δοκιμάζονται και οι μεταξύ τους σχέσεις, σχέσεις έντασης, μαθητείας, «πατρικής» προστασίας αλλά και ανεκδήλωτης ερωτι­ κής επιθυμίας. 0 Δημοσθένης Κούρτοβικ, από τη γεω­ γραφική και θεματική απόσταση της μυθοπλασίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ:

Η νοσταλγία ίων Δράκων (Εστία)

του, βλέπει κριτικά την ελληνική κοινωνία, αντιμετω­ πίζει ψύχραιμα το πολλαπλό φορτισμένο παρελθόν της, αλλά ειρωνεύεται και πολλές φαιδρές όψεις του παρόντος. Στο Κουστούμι σ το χώμα, η

Ιωάννα Καρυστιάνη,

με α­

φορμή την εξιστόρηση μιας κρητικής βεντέτας και τα μυθοπλασία της Ν ο σ τα λ γία ς τω ν Δ ρ ά κ ω ν

Η

εκδιπλώνεται γεωγραφικά σε αρκετές πό­ λεις της Ευρώπης, και στην Ελλάδα βέβαια, θεματικά δε κινείται σ' ένα σχετικά οικου­ μενικό σύστημα παραστάσεων, ιδεών και

συμπεριφορών. Οι δύο ήρωές της, ένας ηλικιωμένος αρχαιολόγος και μια νεαρή και όμορφη αστυνομικός, αναζητούν σχεδόν σε όλη την Ευρώπη μια προϊστορι­ κή ανθρώπινη μούμια που είχε κλαπεί από ένα υπο­ τυπώδες μουσείο στην Αθήνα. Τη μούμια όμως τη διεκδικούν πολλοί. Παραθρησκευτικές οργανώσεις, παλιά μεσαιωνικά τάγματα, άλλες σέχτες, όλες με πανευρωπαϊκές διακλαδώσεις, με ιδεολογήματα, φα­ νατισμούς, μύθους, συμβολισμούς και επιδιώξεις, υ­ πεισέρχονται στην αναζήτηση με βίαιες συχνό πρα­ κτικές. Ο συγγραφέας, χρησιμοποιώντας και συνδυά­ ζοντας πολλά λογοτεχνικά είδη, όπως το αστυνομικό και περιπετειώδες μυθιστόρημα, το πανεπιστημιακό αφήγημα, την ταξιδιωτική περιγραφή, το φιλοσοφικό και ανθρωπολογικό στοχασμό και παραδοσιακούς αλ­ λά και μοντερνιστικούς αφηγηματικούς τρόπους, δια­ χειρίζεται ικανοποιητικά το πλούσιο υλικό του και δη­ μιουργεί τελικά ένα ευρηματικό και πρωτότυπο μυθι­ στόρημα. Ταυτόχρονα διατυπώνει και ένα αλληγορι-

όσα διαδραματίζονται γύρω απ' αυτήν, κοιτάζει και ανασυνθέτει μια ορισμένη κοινωνία και την παράδοσή της αλλά και τις καταιγιστικές αλλαγές του παρόντος. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί το εύρημα της επιστρο­ φής του ήρωό της, ενός διάσημου επιστήμονα στο χώρο της ιατρικής έρευνας, από την Αμερική στο γενέθλιο τόπο του, ένα χωριό στο οροπέδιο των Σφακίων, έπειτα από τριάντα σχεδόν χρόνια. Εκεί όμως, μαζί με τη μικρή κοινωνία, τους οικείους του και κυ­ ρίως την ηλικιωμένη μάνα του, τη φύση, τα τοπία και τις μνήμες της παιδικής του ηλικίας, έρχεται αντιμέ­ τωπος και με την τραγική μοίρα της οικογένειάς του στο πρόσωπο ενός συνονόματου μακρινού του ξαδέλφου, μαζί με τον οποίο είναι οι τελευταίοι επιζώντες των οικογενειών τους έπειτα από μια βιαιότατη μεταξύ τους βεντέτα και μια αλυσίδα διαδοχικών φό­ νων από το 1949 και ύστερα. Η μυθοπλασία συγκρο­ τείται γύρω από την αιματηρή και φορτισμένη από τις αντιλήψεις και τις απαιτήσεις μιας κουλτούρας και μιας παμπάλαιης παράδοσης σχέση των δύο ξαδέλφων. Η αφήγηση είναι γραμμική και ο χρόνος παρο­ ντικός, με συχνές όμως επιστροφές στο παρελθόν, με τις οποίες συμπληρώνεται σιγά σιγά η μέχρι τώρα ζωή του ήρωό της, αλλά και η ιστορία της άγριας βε­

7/

ντέτας μεταξύ των δύο συγγενικών οικογενειών. Η τρυφερότητα και η νοσταλγία εναλλάσσονται με τις περιγραφές των φόνων, η αγωνία είναι έντονη για την τελική έκβαση της σχέσης των δύο ξαδέλφων, οι

νούνται, καταγράφει με εμμονή μορφές της οικονο­ μίας και θεσμούς της κοινωνίας, τονίζει τις προσπά­ θειες των Ελλήνων αστών για τη δημιουργία εκπαι­ δευτικών υποδομών στην υπόδουλη ακόμα Μακεδο­

ανατροπές και οι αποκαλύψεις τονώνουν τη μυθο­ πλαστική ανέλιξη και πλοκή. Η συγγραφέας πλάθει

νία, αναδεικνύει τον αστικό πολιτισμό και την κίνηση

τους χαρακτήρες πειστικά και αναδεικνύει τις πολιτι­ σμικές και τις πολλές άλλες διαφορές τους. Τελικά τα δύο ξαδέλφια υπερβαίνουν την αναγκαιότητα της συνέχισης της βεντέτας και της παράδοσης και ο ήρωας επιστρέφει στην Αμερική συμφιλιωμένος με τον τόπο και το παρελθόν του. Η I. Καρυστιάνη σχε­ δόν δεν κρατά καμιά απόσταση από τα δρώμενα, συ­ μπάσχει με τους ήρωές της, προσεγγίζει με σεβασμό ριζωμένες συμπεριφορές και νοοτροπίες, περιγράφει τελετουργίες και πρακτικές, απομυθοποιεί όμως τα ι­ δεολογήματα και τους φορείς τους και εκθέτει με ρε­ αλισμό τα αποτελέσματά τους: το θάνατο, τον εξανδραποδισμό, την ερήμωση. Η συγγραφέας περιγρά­ φει ακόμα και σχολιάζει υπαινικτικά τις αλλαγές στην οικονομία και στον τρόπο ζωής, την άναρχη τουριστι­ κή ανάπτυξη, την επιδίωξη του πλουτισμού και τη σταδιακή ανατροπή των παραδοσιακών ηθών. Ένας στοχαστικός λόγος για το νόστο, τη βία και το θάνα­ το, την πολιτισμική συνέχεια αλλά και τις ανατροπές της.

0 Ν ίκος Θέμελης, στην Α νατρ οπ ή , επιτυγχάνει μια πλατιά και πολυπρόσωπη σύνθεση, στην οποία αναπλάθεται η κρίσιμη περίοδος των μεγάλων κοινωνι­ κών ανατροπών των αρχών του 20ού αιώνα, καθώς και η κίνηση του ηαροικιακού ελληνισμού στη συγκυ­ ρία αυτή. Οι βασικοί του ήρωες, ο θωμάς και η Ελένη, που τους συναντάμε και στο πρώτο του μυθιστόρημα, την Αναζήτηση, διαρρηγνύουν τους δεσμούς τους με το μικρόκοσμο, τις καθυστερημένες νοοτροπίες των τουρκοκρατούμενων ακόμα τόπων τους και την κυ­ ρίαρχη ηθική και εγκαθίστανται στην Οδησσό, όπου δημιουργούν οικογένεια, πλουτίζουν με τις εμπορικές επιχειρήσεις και εντάσσονται στην κοινωνία της ελλη­ νικής ομογένειας και της πόλης συνολικά. Η ιστορία ό­ μως εισβάλλει ορμητικά στη μυθοπλασία και ανατρέ­ πει τα πάντα και φυσικά και τις ζωές των ηρώων της: ο γιος τους δολοφονείται στην ταραγμένη εθνοτικά Μακεδονία, ο ίδιος ο θωμάς βρίσκει το θάνατο στην ε­ πανάσταση του 1905, οι επιχειρήσεις καταστρέφονται και χρεοκοπούν και η Ελένη μόνη της πλέον προσπα­ θεί να επιβιώσει σ' έναν ανδροκρατούμενο κόσμο. 0 συγγραφέας, παράλληλα με τα πάθη των ηρώων του, περιγράφει τους χώρους και τις πόλεις όπου αυτοί κι­

η

των ιδεών, χωρίς όμως να συσκοτίζει το υπόβαθρο της εκμετάλλευσης και της εξαθλίωσης τότε των μα­ ζών. Παρακολουθεί την εμφάνιση του κομμουνιστικού κινήματος, τη μεγάλη ανατροπή που αυτό επέφερε και την έναρξη του πρωτόγνωρου κοινωνικού πειρά­ ματος που όμως οδηγήθηκε στην ακύρωση και τη διά­ ψευσή του. Σ' αυτό το πολυεπίπεδο αφηγηματικό και νοηματικό πλαίσιο κινούνται οι ήρωες του μυθιστορή­ ματος, φορείς συχνά ιδεών και πρακτικών, καθόλου ξεροί και σχηματικοί αλλά ζωντανοί, με πάθη και αντι­ φάσεις. Ξεχωρίζουν βέβαια ο θωμάς και η Ελένη, που συχνά λειτουργούν ως προσωπεία του συγγραφέα, τις απόψεις του οποίου μεταφέρουν στη μυθοπλασία.

0 θωμάς, πέρα από τα άλλα χαρακτηριστικά του, με τις αντιλήψεις και τη δημιουργικότητά του, συγκροτεί το πρότυπο του φιλελεύθερου αστού των αρχών του 20ού αιώνα. Ουσιαστικά όμως, πρωτεύοντα ρόλο έχει στην αφήγηση η Ελένη, ο χαρακτήρας της οποίας και οι μεταμορφώσεις της σκιαγραφούνται αδρά από το συγγραφέα. Μια κοπέλα από μια υπόδουλη ελληνική κωμόπολη, με θέληση και πάθος για μόρφωση και ε ­ λευθερία, σπάει τους φραγμούς και τις συμβάσεις και διαμορφώνεται σε μια εξαιρετικά καλλιεργημένη αστή, που μάλιστα μόνη αυτή από τον κύκλο της αφουγκράζεται τη βουή της ιστορίας και τις νέες αντι­ θέσεις. Η Ελένη καταλήγει τελικά στην Αθήνα, όπου και συναντά την υπόλοιπη οικογένειά της, το μυθιστό­ ρημα τελειώνει με την παρακμή των ελληνικών πα­ ροικιών και ο Ν. θέμελης, στα πρότυπα των παλιών κλασικών μυθιστορημάτων, δημιουργεί μια τοιχογρα­ φία προσωπικών και κοινωνικών παθών και αποτυπώνει μια ακόμη στιγμή της μακρόσυρτης ιστορικής διάρ­ κειας.

□

Η ανατροπή

J t

Α

ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ:

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ:

Η ανατροπή (Κέδροι

Κουστούμι στο χώμα (κασιανκΜ

πό την πλούσια συγκομιδή μυθιστορημάτων του έτους 2000 προτείνω για βράβευση τα έρ­ γα του Νίκου Θέμελη Η ανατροπή και της Ιωάν­ νας Καρυστιάνη Κουοτούμι ατοχώμα, μυθιστο­

από τις καλύτερες στιγμές του. Ταυτόχρονα ο συγγραφέ­ ας διαπλέκει με μαστοριά το δημόσιο με το ιδιωτικό, το γενικότερο με το ειδικότερο, το ευρύτερο με το στενό.

ρήματα δύο πεζογράφων που εμφανίστηκαν στα γράμματα σε σχετικά ώριμη ηλικία. Με αφετηρία τα τουρκοκρατούμενα ηπειρωτικά Ζαγόρια και τη μακεδονική Σιάτιστα του 19ου αιώνα, Η ανατροπή του Νίκου θέμελη μαζί με το προηγούμενο μυθιστόρημά του, την Αναζήτηση, εξιστορούν τις περιπέτειες των η­ ρώων καθώς αναπτύσσουν τη δράση τους στις περιοχές του μείζονος ελληνισμού - τα μικρασιατικά παράλια, τη χερσόνησο του Αίμου και τη Νότιο Ρωσία. Βρισκόμαστε στο γύρισμα του αιώνα, στην περίοδο των μεγάλων τε­ χνολογικών, ιδεολογικών και αξιακών ανατροπών που, σφραγίζοντας άτομα και κοινωνίες, άλλαξαν δραματικά τη ροή της ευρωπαϊκής ιστορίας και ολόκληρης της αν­ θρωπότητας. Το επίτευγμα του Νίκου θέμελη στο δεύτερο μυθιστόρη­ μά του είναι ότι δημιουργεί έναν ισχυρό περιγραφικό ρυθμό που, αγκαλιάζοντας τα πρόσωπα και τις ομάδες, καλύπτοντας τις απομακρυσμένες μεταξύ τους κοινότη­ τες και τις ευρύτερες γεωγραφικές περιφέρειες, συνέχει το διασκορπισμένο ελληνισμό παρουσιάζοντάς τον μέσα από την προσωπική ιστορία των ηρώων του, σε μερικές

Στρέφοντας με αποφασιστικότητα την πλάτη τους στο παλιό, αποκόπτοντας αποφασιστικά τον ομφάλιο λώρο που τους συνδέει με τα οπισθοδρομικά ήθη της συντη­ ρητικής οικογένειας, οι δύο ήρωες της Ανατροπής θα ξε­ κινήσουν μια νέα ζωή που στηρίζεται στις πρωτόγνωρες αρχές της αμοιβαίας κατανόησης και αξιοπρέπειας. Στο Κουστούμι στο χώμα οι ήρωες της Ιωάννας Καρυστιάνη κινούνται ανάμεσα στο υπερσύγχρονο αμερικανι­ κό ερευνητικό κέντρο καταπολέμησης του καρκίνου Φρέντερικ και την ερημική και απόκοσμη ορεινή περιοχή των βάρβαρων ελληνικών Σφακίων, όπου επιβιώνει η οπισθοδρομική παράδοση της αιματηρής βεντέτας. Τι θα συμβεί όταν ο διεθνώς αναγνωρισμένος για την κα­ ταπολέμηση του καρκίνου Έλληνας ερευνητής του Φρέντερικ ξαναγυριζει ύστερα από τριάντα χρόνια στην πα­ τρίδα για να βρεθεί μπροστά στο συνονόματο ξάδελφο φονιά του πατέρα του; Το δεύτερο μυθιστόρημα της Ιω­ άννας Καρυστιάνη έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός ψυ­ χολογικού θρίλερ με μεγάλο σασπένς. Ως εξαιρετικά εξασκημένος άνθρωπος που επί χρόνια δούλεψε με μικρο­ σκόπια και μεγεθυντικούς φακούς, ο ερευνητής του Φρέντερικ θα μετατραπεί στο κακοτράχαλο οροπέδιο της πα-

13

ίριδας του σε ένα διεισδυτικότατο παρατηρητή. Μόνο που εδώ δεν παρακολουθεί πια τη φονική μανία ανεξέ­ λεγκτων κυττάρων αλλά την ακατανόητη συμπεριφορά ανθρώπων στην ψυχή των οποίων έχει ενσταλαχθεί μί­ σος πολλών δεκαετιών. Η σημασία του βιβλίου έγκειται στο ότι, εκτός από το α­ κατανόητο έθιμο της ξεπερασμένης βεντέτας, μιλάει

Μ Α Ν Ν Α ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ:

Κουστούμι στο χώμα (καστανΜ πό τη μυθιστορηματική σοδειά του 2000 ξεχώ­ ρισα τα εξής βιβλία: Συναξάρι Αντρεα Κορδοπάτη. Βιβλίο δεύτερο. Βαλκανικοί - '22 του Θανά­ ση Βαλτινού, Η ανατροπή του Νίκου θέμελη, Κουστούμι στο χώμα τη ς Ιωάννας Καρυοτιάνη, Η νοοταλγία των Δράκων του Δημοσθένη Κούρτοβικ, Γερ­ νάω επιτυχώς του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, Η κοιλάδα των Αθηνών του Γιώργη Γιατρομανωλάκη, Το Ελληνικό αταυράλεξο ίου Θωμά Σκάσση και Σπαομίνα ελληνικά του Θα­

Α

νάση Χειμωνά Προτείνω για το Βραβείο Μυθιστορήματος το Κουστούμι στο χώμα της Ιωάννας Καρυοτιάνη. «Το ερώτημα δεν εί­ ναι ποιος μπορεί τελικά να σκοτώσει, το ερώτημα είναι ποιος δεν μπορεί να σκοτώσει;» Η σιωπηρή αναρώτηση του πρωταγωνιστή, στο τελευταίο μυθιστόρημα της Ιω­

74

ταυτόχρονα για κάτι πολύ πιο τετριμμένο και καθημερινό: με δεδομένο ότι σε μια διαμάχη ποτέ δεν ευθύνεται η μία μόνο πλευρά, πώς βάζουμε τέρμα σε ένα μίσος, μι­ κρό ή μεγάλο, που μας καταδυναστεύει τη ζωή και πώς περιστέλλουμε τα ανεξέλεγκτα αισθήματα εκδίκησης τα οποία, τυφλώνοντας, παρασύρουν όχι μόνο στην εξό­ ντωση του Άλλου αλλά και στην αυτοκαταστροφή; □

άννας Καρυοτιάνη, Κουστούμι στο χώμα, αναδεικνύεται κομβική. Καθώς η συγγραφέας δεν προσπαθεί να ανασυστήσει το διάκοσμο της σφακιανής βεντέτας. Η I. Καρυοτιάνη σκάβει στα φονικά ένστικτα που όλοι κρύβουμε μέσα μας. Αδιαφορώντας για τις ετοιμοπαρά­ δοτες κανονιστικές προσεγγίσεις της βίας (μεταφυσικές ή κοινωνικές). Ποια είναι τα εργαλεία της γι' αυτή την ανασκαφή; Η ιλιγγιώδης ομορφιά των Λευκών Ορέων. Οι με­ θυστικές μυρωδιές της τσικουδιάς και της ρίγανης. Η α­ βάσταχτη σιωπή των ζωντανών και η σφοδρή μοναξιά των νεκρών. Η δίδυμη ερμηνεία του κόσμου. Η αντιδραματική γλώσσα που διακριτικά χωνεύει τη λαϊκή θυμοσο­ φία. Ο αναγνώστης, όταν αφήσει να καθίσει μέσα του ό­ λος αυτός ο κουρνιαχτός της ενδογαμικής βίας, θα αι­ σθανθεί ότι το καταπατημένο ου φονεύσεις, που ενώνει παρά χωρίζει το Ρουσαίικο, υποστηρίζει το δικαίωμα μιας συμβίωσης, τον αντικατοπτρισμό μιας Ελλάδας που αρνείται να μπει στο περιθώριο, στο πρόσωπο μιας άλλης Ελλάδας, που θυμάται όλα αυτά που ο σύγχρονος βίος σαρώνει. □

m i n

ΟΜισελ (Dais πρότεινε snians

Θανάσης Βαλτινός: Συναξάρι Γιώργης Γιατρομανωλάκης: Απρεα Κορδοηάτη. Βιβλίοδεύτε- Στην κοιλάδα τωνΑθηνών ρο. Βαλκανικοί- 72 (Ωκεανίδα) (Κέδρος)

ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ:

Η ανατροπή m m s) Νίκος θέμελης: Ηανατροπή (Κέδρος)

Δημοσθένης Κούρτοβικ: Η νοσταλγία τωνΔράκων (Εστία)

Γιώργος Σκαμπαρδώνης: Γερνάωεπιτυχώς(Κέδρος)

θωμάς Ικάσσης: Ελληνικάσταυρόλεξο (Πόλις) IOANNA ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ:

Κουστούμι στο χώμα (Καστανιών) I I

θανάοης Χειμώνας: Σπαορένα ελληνικά

Νίκος θέμελης Η ανατροπή (Κέδρος) Η ανατροπή γοητεύει τον αναγνώστη της τόσο με την πανοραμική της κίνηση σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη (Βερολίνο, Βιένη, Τεργέστη, αλλά και Κων-

75

σταντινούπολη, θεσοαλονίκη ή Οδησσός) όσο και με τα ολοζώντανα χρώματα των ανθρώπων της και των πολιτειών της (από τα κρίσιμα ιστορικά και πολιτικά γεγονότα ως τις διασκεδάσεις και τα μικροαντικείμενα του καθημερινού βίου ή τις εξαιρετικά παραστατι­ κές λεπτομέρειες των οικονομικών συναλλαγών και των πάσης φύσεως εμπορικών δραστηριοτήτων). 0 Νίκος θέμελης κατορθώνει με το δεύτερο βιβλίο του (το πρώτο, Η αναζήτηση, κυκλοφόρησε το 1998) κάτι πολύ δύσκολο: να ακουστεί το ιδεολογικό του μήνυ­ μα, το οποίο δεν είναι άλλο από τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής, της κοινωνικής και της επαγγελματικής ελληνικής ζωής, μέσα από ένα πολυεπίπεδο ιστορικό μυθιστόρημα, που τηρεί με τον καλύτερο τρόπο τους κανόνες του είδους (μεγάλη χρονική απόσταση από την υπό ανάπλαση εποχή, πλασματικά πρόσωπα μέ­ σα σ' ένα ιστοριογραφικά τεκμηριωμένο περιβάλλον και τοιχογραφική προβολή όλων σχεδόν των αφηγη­ ματικών σκηνών), στερεώνοντας παράλληλα τον κορμό του σε δύο φλογερούς και βαθιά σαρκικούς έ­ ρωτες - έρωτες που ξέρουν να ταλανίζουν εξίσου την ψυχή με το σώμα. Και θα πρέπει ακόμη να επισημάνουμε στην Ανατροπή τον άρτιο γλωσσικό της ορ­ γανισμό, με τον εμφανώς έρρυθμο τόνο του, που θυ­ μίζει την υπόγεια μουσική των μυθιστορημάτων του Σκαρίμπα ή του Μπακόλα, την αυστηρή και κεντρικά ελεγχόμενη συνθετική της οικονομία, όπως και το βή­ μα προς βήμα αφηγηματικό της σχεδιασμό. Χωρίς αμ­ φιβολία, ο Ν. θέμελης αναδεικνύεται σε μυθιστοριογράφο με σοβαρές δεξιότητες, αλλά και πολλά υπο­ σχόμενες προοπτικές.

Ιωάννα Καρυστιάνη:

Κουστούμι στο χώμα (Καστανιώτης)

Αφήνοντας την Άνδρο και τις περιπέτειες των ναυτι­ κών της οικογενειών, που την απασχόλησαν στη Μι­ κρά Αγγλία (1997), η Ιωάννα Καρυστιάνη περνά με το Κουστούμι στο χώμα στο χρονικό μιας σειράς διαδο­ χικών φόνων, όπου οι πάντες (δολοφονημένοι, δολο­ φόνοι, αλλά και συγγενείς από τις δύο πλευρές) μετατρέπονται σε θύματα και συνάμα υποχείρια μιας ά­ τεγκτης μοίρας. Την αφήγηση εν προκειμένω πριμο­ δοτούν δύο στοιχεία: το ένα είναι η δεξιοτεχνική α­ ποφυγή κάθε μελοδραματισμού, μολονότι ο μελο­ δραματισμός μοιάζει περίπου σύμφυτος με ένα τ έ ­ τοιο θέμα, και το άλλο η καθ' ολοκληρίαν απουσία σχολιασμού (έστω και έμμεσου ή διά της πλαγίου υ­ ποβεβλημένου) των πράξεων ή των προθέσεων των πρωταγωνιστών. 0 αναγνώστης αντικρίζει σε όλη τη διάρκεια της ανέλιξης της πλοκής δύο αντίθετους, αλλά απολύτως ισότιμους κόσμους, οι οποίοι αντι­

76

στοιχούν και σε δύο πολύ στέρεα πλασμένους χαρα­ κτήρες, που ζουν με εντελώς πειστικό τρόπο τα πάθη τους, αποκαλύπτοντας γρήγορα την τεράστια ψυχική τους δύναμη και το απώτερο συνειδησιακό τους βά­ θος. Ας σημειωθεί εδώ με έμφαση ότι όποτε αναλαμ­ βάνει ο αφηγητής έναν επεμβατικότερο ρόλο, δεν το κάνει για να φορτίσει με οιαδήηοτε ηθική ή ιδεολογι­ κή ένταση την ιστορία του, αλλά, εξ αντιστρόφου, για να υποδείξει τα εξωτερικά, τα αντικειμενικά (αν μπορώ να το πω έτσι) κίνητρα των βουτηγμένων στο αίμα των προσωπικών διαφορών ηρώων του. Και υπό αυτή την έννοια, το μυθιστόρημα της I. Καρυστιάνη διασφαλίζει διπλό κέρδος: τα πρόσωπα διατηρούν στο ακέραιο την ατομικότητά τους, ενόσω ο κοινωνι­ κός τους περίγυρος φωτίζει πεντακάθαρα τις ενέργειές τους, όπως εμφανίζονται στην προοπτική ενός πολλαπλά τραυματισμένου, αλλά και εγγενώς τραυ­ ματικού χώρου.

Αλλη πρόταση:

Θανάσης Χειμώνας: Σπασμένα ά λ η ν ικ ά (Κέδρος) Ό,τι προκύπτει σε πεντακάθαρη μορφή από το μύθο των Σπασμένων ελληνικών είναι η υπαρξιακή και η δραματική τύχη των ηρώων τους: η επώδυνη διαμόρφωση του συ­ νειδησιακού τους πεδίου και, ως εύλογο αποτέλεσμα, ο υψηλός βαθμός της αυτοκατανόηοής τους διαμέσου των ρόλων στους οποίους εξαναγκάζονται από την κοινωνική τους θέση και την οικονομική ή τη φυλετική τους κατα­ γωγή. Και οπωσδήποτε δε συμβαίνει καθημερινά στη σύγχρονη πεζογραφία μας να δημιουργεί τέτοιες προο­ πτικές και, το κυριότερο, να αποδεικνύεται ικανή να ανταποκριθεί άμεσα στις απαιτήσεις τους. □

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Η σύγχρονη εκδοτική παρουσία στα ελληνικά γράμματα

Ε Υ Γ Ε Ν Ι Α

Φ Α Κ Ι Ν Ο Τ

ISBN 960-03-3097-2, σελ. 360, 4.500 δρχ,. € 13,21

Π οιος σκό τω σε τον Μ όμπυ Ν τικ; Ως πού μπορεί να φτάσει μια πόλη χωρίς ιστορία, προκειμένου ν’ αποκτήσει μύθο και να γραφτεί ένα βιβλίο άξιο να προσελκύσει την προσοχή και το ενδιαφέρον; Μέχρι και να σφετεριστεί ιστορίες πασίγνωστες, όπως αυτές του Μόμπυ Ντικ και ι Γκιούλιβερ;Ναι, Με δομή αστι μυθιστορήματος. Με σαρκασμό και ειρωνεία. Με αγάπη και τρυφερότητα. Ένα σχόλιο πάνω στη σύγχρονη Ελλάδα, στο ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και στη λαχτάρα που έχει κάθε άνθρωπος ή κάθε πόλη να έχει ιστορία.

Ζαλόγγου 11,106 78 Αθήνα, 12? 330.12.08 w w w .k a s ta n io tis .c o m , e-mail:info@kastaniotis.com

ΕΤΟΣ

Α Λ Ε Ξ Α Ν Δ Ρ Ο Υ Π Α Π Α Δ ΙΑ Μ Α Ν Τ Η (1851-1911) 150 χρόνια από τη γέννησή του, 90 χρόνια από το θάνατό του

Δύο ξεχωριστές εκδόσεις που αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές του μεγάλου έλληνα διηγηματογράφου

Φ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ *

*

«

*

°

I

Ε .

Σ »

www.metaixmio.gr ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001

3 ρ * φ ε ίο

Τ Α Σ Ο Σ

Κ Α Λ Ο Υ Τ Σ Α Σ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ

ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ:

Τοτραγούδι τωνΣειρήνων (Νεφέλη) • Στέλλα Βογιατζόγλου: Περνώντας βιαστικά ανάμεσα τους (Κέδρος) Α. Ζήρας • Θοδωρής Γκόνης: Τα πορτοκάλια της παλαιός Επίδαυρου και άλλα διηγήματα (Αγρα) Μ. Φαις • Γιάννης Καιοαρίδης: Συναντήσεις και ενοχές (Κέδρος) Β. ΑΒαναοόπουλος. Τ. ΔημητρούΧια, Α. Ζήρας. Μ. Φάις, Β. Χατζηβασιλείου • Τάοος Καλούτοας: Το τραγούδι των Σειρήνων (Νεφέλη) Α. Ζήραι Κ. Καοακώτιαε. Ε, Κοτίιά. Μ. Φάκ. Β. Χατζπβαοιλείου. Β. ΑΒαναοόπουλος, Τ. Δημητρούλια • Κώοτας Μαυρουδής: Οι κουρτίνες του Γκαριμπάλντι (Νεφέλη) Α. Ζήρας, Μ. Φάις, Β. Χατζηβαοιλείου • Τόλης Νικηφόρου: Νόστος (Νέα Πορεία) Α. Ζήρας • Μανόλης Ξεξάκης: Σονάτα κομπολογιών (Νεφέλη) Α. Ζήρας • Ζωή Θ. Σπυροπούλου: Εννιά γυναίκες (Ελληνικά Γράμματα) Α. Ζήρας • Βασίλης Τοιαμπούοης: Η γλυκιά Μπονόρα (Κέδρος) Κ. Καρακώτιας. Ε. Κοτίιά, Β. ΑΒαναοόπουλος, Μ. Φάις, Β. Χατζηβαοιλείου • Τάοος Χατζητάτοης: Στη σφενδόνη (Εντευκτήριο) Τ. ΔημητρούΧια. Α. Ζήρας

79

Bayyeflns ABavaaonoufios

και της ιστορίας: μια ιδανική εκδοχή της αφηγηματι­ κής επιλογής του Καιοαρίδη θα γινόταν δυνατή μέσω μιας ακριβούς αναλογίας και αντιστοιχίας ιστορίας και ύφους. Η υφολογική ομογενοποίηση των ιστοριών κουράζει και αποδυναμώνει την αρχική θετική εντύ­ πωση. Γοητευμένος από τα πρόσωπα, τις καταστάσεις και τα πράγματα της ζωής, ο Καισαρίδης τα αποδίδει με μια μυθοποιητική αφηγηματοποίησή τους που συχνά κα­ ταφεύγει στους χαλαρούς τρόπους της ποιητικής έκ­ φρασης, αναδεικνύοντάς τους σε τρόπους αφήγησης χάρη στη συγκινησιακή ακρίβεια της έκφρασης - η ο­ ποία ακρίβεια είναι αποτέλεσμα μιας καίριας αναλογίας/αντιστοιχίας ανάμεσα σε ένα συγκινησιακά φορ­ τισμένο νόημα και στη συγκεκριμένη διατύπωσή του. Αυτή η διατύπωση, ενώ εμφανίζεται να έχει ποιητική χροιά, αξίωση, προοπτική, αυτοτέλεια, σκοπό, λ ει­ τουργεί αφηγηματικά επειδή η ποιητικότητά της δεν αναστέλλει αλλά προωθεί την αφήγηση. Χαρακτηρι­

εχώρισα τρεις συλλογές διηγημάτων: του Γιάννη Καιοαρίδη Σ υ ν α ν τ ή ο ιις κ α ι ε ν ο χ ές , του Τάσου Καλούτοα Το τραγούδι τ ω ν Σ α ρ ή ν ω ν και του Βασίλη Τσιαμπούση Η γ λ υ κ ιά Μ π ονόρα Από αυτά προτείνω για βράβευση το πρώτο, επειδή διακρίνεται από τα άλλα δύο ως προς την εκφραστική του αξίωση. Στην πεζογραφία σπάνια η αφήγηση γίνεται έκφραση. Στα διηγήματα του Καιοαρίδη την αφήγηση συνιστά μια έκφραση ακροθιγής, ακροβατική, φασματικά χορευτική, αλλά νοηματικά ολοκληρωμένη μέσα από διακριτικούς υ­ παινιγμούς. Τον τόνο και τις καμπές στην ιστορία και την αφήγησή της δίνει ένας συναισθηματικός ιμπρε­ σιονισμός, που κι αυτός αποδίδει τη συγκίνηση πιο ο­ λοκληρωμένα από μια πιθανή ρεαλιστική αφήγηση. Αυτό γίνεται φανερό όταν κάνουμε τη σχετική σύ­ γκριση με την αστική ηθογραφία του Καλούτσα και

στικό της ποιητικής προοπτικής της πρόζας του απο­ τελ εί η περιστασιακή γραφολογική απόκλιση του κει­ μένου, σύμφωνα με την οποία η αφήγηση σε ορισμέ­ να σημεία εγκαταλείπει τη συνηθισμένη για τον πεζό λόγο οπτική πάνω στο χαρτί οργάνωση του κειμένου, για να πάρει τη χαρακτηριστική διάταξη του ποιήμα­ τος σε στίχους/γραμμές. Το σκηνικό στις Συναντήσεις είναι -όπως και στα διη­ γήματα του Καλούτσα και του Τσιαμπούση- ηθογρα­ φικό, αλλά αυτός ο χαρακτήρας του αποτελεί συνέ­ πεια της φυχογράφησης των χαρακτήρων, η οποία κάνει το σκηνικό ψυχογραφικό. Η αναίρεση του ηθο­ γραφικού χαρακτήρα στην αρχή ήταν ευχάριστη έως και ανακουφιστική, αλλά η συνεχής επανάληψή της και κυρίως η κλιμάκωσή της με έκανε να νοσταλγώ τον αυτάρεσκο ωμό ρεαλισμό των διηγημάτων του Καλούτσα και του Τσιαμπούση. Παρ' όλη, όμως, την ανάγκη να ξεφύγω από τη μεταφυσική τοξίνωση της ποιητικής πρόζας του Καιοαρίδη, τελικά κατέληξα σ' αυτήν, επειδή ο απροσδιόριστος, χωρίς σαφή περι­ γράμματα χώρος συνάντησης ζωντανών και νεκρών έχει μια (έστω και ψευδαισθησιακή) ευρυχωρία, αντί­ θετα από τη στενότητα και τον κλειστό ορίζοντα του ανανεωμένου αστικού ηθογραφισμού. 0 Καισαρίδης

του Τσιαμπούση, οι οποίοι αποδίδουν τα πρόσωπα με καθαρά περιγράμματα, αλλά με μια συγκινησιακή ατονικότητα που προκαλείται από το είδος του αφηγη­ ματικού ρεαλισμού τους. Μειονέκτημα, ωστόσο, του Καιοαρίδη αποτελεί η σταθερή εφαρμογή αυτού του εκφραστικού τρόπου, άσχετα από τις κάθε φορά δια­ φορετικές συγκινησιακές απαιτήσεις των χαρακτήρων

δίνει τις καταστάσεις και τα πρόσωπα χωρίς περί­ γραμμα·. το περίγραμμα σχηματίζεται από τις ψυχο­ λογικές αποχρώσεις, δηλαδή από το αρνητικό της ει­ κόνας. Είναι κάτι που δε δίνεται απευθείας, ως το θε­ τικό της εικόνας (όπως στον Καλούτσα και τον Τσιαμπούση), αλλά σχηματίζεται αποσπασματικά/επιλεκτικά από ένα συγκινησιακό περιεχόμενό του.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑ1ΣΑΡΙΔΗΣ:

Συναντήσει και evoxes ikespos)

Ι

Οι τρεις συλλογές αντιπροσωπεύουν δύο ακραίες εκ­ δοχές. Εκείνη του Καλούτσα και του Τσιαμπούση είναι πιο ορθόδοξη και νόμιμη. Τον περιχαρακωμένο κόσμο των πράξεων, σκέψεων, επιθυμιών των καθημερινών ηρώων τους ο Καισαρίδης τον ανοίγει, συχνά δίνο­ ντας του προοπτική ή, αντίθετα, δημιουργώντας του ρωγμές. Αυτή η διεύρυνση της προοπτικής της καθη­ μερινής δράσης, η οποία προσπαθεί, τουλάχιστον, να αποφύγει τον υποβιβασμό της αφήγησης σε μια μυ­ θοποίηση, αποτελεί ένα πλεονέκτημα του Καισαρίδη. Επιμένω στο θέμα της αφηγηματικής απόδοσης, ε ­ πειδή πιστεύω πως οι ειδικές απαιτήσεις της διηγηματογραφίας (δηλαδή αυτές που την αναδεικνύουν σε ιδιαίτερο είδος αφηγηματικής τέχνης) έχουν μεγά­ λη σχέση με τους αφηγηματικούς τρόπους (ή, αλ­ λιώς, με την έκφραση της αφήγησης) και όχι μόνο με το μυθοπλαστικό της αντίκρισμα στο επίπεδο της ι­ στορίας, της πλοκής και της χαρακτηρολογίας. Η λο­ γοτεχνική αξίωση του διηγηματογράφου περιορίζεται επικίνδυνα, όταν η αρχή της αφηγηματικής συντομίας (η οποία καθορίζει το διήγημα, διακρίνοντάς το από το μυθιστόρημα κυρίως) υποβιβάζεται στην παρου­ σίαση ενός ξεχωριστού (που μπορεί να κυμαίνεται α­ νάμεσα στο ιδιόρρυθμο και στο γραφικό) χαρακτήρα ή περιστατικού. □

Τιιίκα Δημητρούδια

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙΣΑΡΙΔΗΣ:

Συναντήσει και ενοχέε (m m )

0 Boyveflns ABavaaonourlos πρόιεινε emails

ΤΟΤΡΑΓΟΥΔΙΤΩΝΣΕΙΡΗΝΩΝ

Τάαος ΚαΧούτσας:

Βασίλης Τοιαμπούοης:

Το τραγούδι των Σειρήνων

Η γλυκιά Μπονόρα

(Νεφέλη)

(Κέδρος)

ΤΑΣΟΣ ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗΣ:

ΣΤΠ σφενδόνη (Εντευκτήριο)

Τ

ο 2000 ήταν αρκετές οι συλλογές διηγημά­ των που ξεχώρισαν και θα ήθελα να σταθώ ι­ διαιτέρως στο Τρ αγούδ ι τ ω ν Σ ε ιρ ή ν ω ν του Τάσου Καλούτσα θεωρώντας όμως ισάξιες δύο συλλογές, τις Σ υ ν α ν τ η θ ε ίς κ α ι ε ν ο χ ες

81

του Γιάννη Καιααρίδη και Σ τη σ φ ε ν δ ό ν η του Τάσου Χοτζιράτση προτείνω και τις δύο νια το βραβείο Λιπ-

ΑΗέξπς Znpas

νήματος. Οι επτά μικρότερες ή μεγαλύτερες ιστορίες του Γιάν­ νη καισαρίδη αφορούν οτην παράδοξη, μάταιη ενίοτε συνάντηση ανθρώπων που θα έπρεπε να έχουν ζήσει μαζί και διαφορετικά, Με μετέωρες τις ενοχές της ε ­ κούσιας ή ακούσιας αυτής κατασπατάλησης, οι ήρωές του συναντούν τον άλλο ή τον παρελθόντα εαυτό τους σε επτά ιστορίες ομόλογες και συναφείς, που υ· πογείως συνήθως, αλλά και μεγαλοφώνως ενίοτε, συνομιλούν μεταξύ τους, 0 Γιάννης Καισαρίδης επι­ τυγχάνει να ενσωματώσει το θαυμαστό και το παρά­ δοξο με φυσικότητα στην καθημερινότητα, επιτρέπο­ ντας παράλληλα στο συναίσθημα να πλημμυρίσει τα κανάλια της μνήμης, να δημιουργήσει νέες οδούς ε ­ πικοινωνίας. Εμμένοντας στο συνδηλωτικό φορτίο της γλώσσας και συνδυάζοντας την επιλογή του με τη ρεαλιστική περιγραφή των γεγονότων, ο Καισαρίδης μάς δίνει μια γνήσια ποιητική εικόνα-βίωμα. Ο Τάσος Χατζητάτσης δικαιώνει τις προσδοκίες που γέννησε το πρώτο του βιβλίο χαρίζοντάς μας έντεκα μεστές ιστορίες, στις οποίες το προσωπικό και συλ­ λογικό παρελθόν μπλέκεται με το παρόν και το συλ­ λογικό ασυνείδητο συναιρείται με τις προσωπικές ο­ δύνες. Καταγράφοντας την πραγματικότητα στις πολ­ λαπλές της εξακτινώσεις, καθηλώνοντας ακόμη και τις ενδεχόμενες, ανεστραμμένες μορφές της, ο Χα­ τζητάτσης επιτυγχάνει μια λειτουργικότατη συμπύ­ κνωση της γλώσσας, ομόλογη της έντασης που δια­ περνά τις ιστορίες του και ατόφια μεταδίδεται στον αναγνώστη, μέσα από μια υποδειγματική αφηγηματι­ κή οικονομία, όπου το μείζον διασταυρώνεται με το έλασσον σε μία αναδιαπραγμάτευση του εγώ και του εμείς. □

ΠΑΝΝΗΣ ΚΑΙΣΑΡΙΔΗΣ:

Συναντήσει και ενοχέε m m )

ΗΤιηκαΔημηιρουλιαπροιεινεεπίσηε ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ:

Το τραγούδι των Σειρήνων m ^ m Τάοος ΚαΧούτσας: Το τραγούδι των Σειρήνων

(Νεφέλη)

82

υψηλή τέχνη του διηγήματος εμφάνισε και πάλι πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Και ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι έρχονται να συνεισφέρουν σ' αυτό το ιδιαί­ τερα δύσκολο αφηγηματικό είδος νέοι αλλά

Η

ταλαντούχοι πεζογράφοι, αδιαφορώντας για την αγο­ ραία εξομοίωση του πολυσέλιδου με το σημαντικό. Εί­ χα χαιρετήσει λόγου χάριν προ τριετίας Το χρονικό μιας πρεμιέρας του Γιάννη Καισαρίδη, μια συλλογή διηγημάτων ποιητικού ρεαλισμού. Οι πρόσφατες Συνα­ ντηθείς και ενοχές του επαναβεβαιώνουν την παρου­ σία ενός συγγραφέα που δε συνομιλεί μόνο με τον κό­ σμο της παπαδιαμαντικής αμεσότητας, αλλό, αντλώ­ ντας από το ταμείο της συλλογικής μνήμης, δημιουρ­ γεί ήδη ένα σύμπαν που αντικαθιστά τις εξαρτημένες από τη χρονική στιγμή σχέσεις των ανθρώπων με τον αδιαίρετο χρόνο των ουσιαστικών τους αισθημάτων. Συγγενής, από μια ορισμένη άποψη, με τον κόσμο του Καισαρίδη είναι ο κόσμος του Τόοου Καλούτοα. Στο Τραγούδι των Σειρήνων ξαναβρίσκουμε τον ιδιόμορφο, μινιμαλιστικό εστιασμό του σε ιστορίες που μοιάζει να αποδίδουν όψεις της καθημερινής ζωής, αν και τούτο δεν οφείλεται στις ίδιες τις ιστορίες όοο στην τεχνική της αφήγησής τους. Κρατώντας συνεχώς μια λεπτή ι­ σορροπία ανάμεσα σ' αυτό που φαίνεται και σ' εκείνο που υπονοείται, σπάει σε ορισμένα σημεία την κρού­ στα της εξ αντικειμένου παρατήρησης και αφήνει τον αναγνώστη να δει τα βαθύτερα, ζωτικά πάθη των προ­ σώπων του. Η άσκηση του Κώστα Μαυρουδή στην πρόζα είναι πο­ λύχρονη, και μόνιμη είναι στα πεζά του η διπλή ταυτό­ τητα, του αφηγητή και του σχολιαστή, αναλογώντας στο έξω και στο μέσα της κάθε ιστορίας του. Επίσης, στις Κουρτίνες του Γκαριμπάλντι, μια σειρά αναστοχασμών και αναμνήσεων, η συμβολή του ποιητή είναι καίρια. Κατευθύνει κυριολεκτικά το «θλιμμένο βλέμμα» του ακίνητου περιηγητή ή του αφηγητή που ρεμβάζει στην καρδιά της φαινομενικότητας των πραγμάτων, α­ ναδημιουργώντας έτσι ένα τοπίο, ένα κτίριο ή και το ί­ διο το παρελθόν και το παρόν ενός τόπου. Αλλά και τα πεζά που συγκρότησαν τη Σονάτα κομπολογιώντ ου Μανόλη Ξεξάκη από την ίδια πρώτη ύλη κατάγονται. Διαπλέουν σε μια ατμόσφαιρα μελαγχολίας, η οποία δεν οφείλεται μόνο στο ότι αναδημιουργούν όψεις μιας ζωής που πέρασε, μα και στο ότι προσπαθούν να αποκρυσταλλώσουν στη ροή του χρόνου την αδιά­ σπαστη, γενεαλογική γραμμή της μνήμης του συγγρα­ φέα. Στην ανεξάντλητη κοίτη των ενθυμήσεων προ­ στρέχει και ο Τόλης Νικηφόρου στο Νόστο όπως και π Στέλλα Βογιατζόγλου στα πεζά της Περνώντας βιαοτικά ανάμεοά τους, ή ο Τόοος Χαζτητάτσης Στη Σφενδό­ νη, περισσότερο θερμά και παραμυθητικά η δεύτερη, περισσότερο δραματικά οι άλλοι δύο, ενώ η Ζωή Θ. Σπυροπούλου στις Εννιά γυναίκες συνθέτει με ζωντάνια το συλλογικό πορτρέτο της ανώνυμης Ελληνίδας. □

83

Kaunas KapaKLJtiflS

ΤΑΣΟΣ Κ Α Λ Ο YT Σ Α Σ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ

ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ:

ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΑΜΠΟΥΣΗΣ:

Το τραγούδι των Σειρήνων (Νειρελη)

Η γλυκιά Μπονόρα m m )

ύπαρξη του συμβάντος του θανάτου και στα εννέα διηγήματα της συλλογής του Τάοου Καλούτοα προσδίδει σ' αυτή μια συγκε­ κριμένη ατμόσφαιρα και μια ορισμένη θέα­ ση των πραγμάτων. 0 συγγραφέας προσεγ­ γίζει ρεαλιστικά το θάνατο, εμφανίζοντάς τον ως ένα τραγικό, ξαφνικό ή αναμενόμενο γεγονός της ζωής, με τις όποιες αιτίες του, τις συνέπειές του ή τις τελε­ τουργίες που το συνοδεύουν, με τις στάσεις των αν­ θρώπων απέναντι του, χωρίς να το φορτίζει με οποιοδήποτε μεταφυσικό ή συμβολικό νόημα. Πριν και με­ τά την έλευσή του, οι ήρωες των διηγημάτων, άν­ θρωποι απλοί, προερχόμενοι κυρίως απ' το απέραντο μικροαστικό αρχιπέλαγος, πειστικότατοι και υπαρκτοί στη μυθοπλαστική τους ανάπλαση, ζουν και πονούν με τα κάθε είδους προβλήματά τους, παρατηρούν και σχολιάζουν τα ιδιωτικά και δημόσια συμβαίνοντα, ό­ πως ακριβώς παρατηρεί και σχολιάζει τους ίδιους και ο συγγραφέας στις αφηγήσεις του. Παρά τη συχνά τραγική έκβαση των διηγήσεών του και παρά την ο­ λοφάνερη συμπάθεια με την οποία αντιμετωπίζει τους ήρωές του, ο Τ. Καλούτσας αποφεύγει την υ­ περβολή και εκφέρει μια χαμηλών τόνων αφήγηση, κρατώντας την αναγκαία απόσταση από τα δρώμενα. Ανασύρει έτσι, αναδεικνύει και παρατηρεί τις απο­ χρώσεις και την ποικιλία των συναισθημάτων, τη βιαι-

Η

84

ότητα πολλές φορές των συμπεριφορών, αλλά και τους χώρους κίνησης και ζωής ενός ολόκληρου, σχε­ τικά γκρίζου και θλιβερού κόσμου. Τα διηγήματα ό­ μως δεν είναι θλιβερά. Εξαιρετικά αναγνώσματα και μεστά νοημάτων, με την ακρίβεια της γλώσσας τους, την εντυπωσιακή τους αφηγηματική οικονομία και το διάχυτο στοχασμό τους, αναπλάθουν και τονίζουν υ­ παρκτές εκδοχές της ζωής. Η συλλογή του Βασίλη Τοιαμπούοη αποτελείται από έντεκα διηγήματα, σχετικά ετερόκλητα στη θεματική τους, στους αφηγηματικούς τους τρόπους, στην τυ­ πολογία των ηρώων τους, αλλά και στους τόπους και χρόνους εκτύλιξής τους. Οι ήρωες των διηγήσεων, άνθρωποι των βόρειων ελληνικών επαρχιών κυρίως, παρατηρούν και βιώνουν τις αλλαγές των καιρών και των ηθών, κυνηγούν τον έρωτα, κυρίως στη σαρκική του εκδοχή, γνωρίζουν συνήθως τις άσχημες και ε­ νίοτε κωμικοτραγικές πλευρές της ζωής, αυτοσαρκάζονται συχνά και ζουν και κινούνται στη Δράμα, στη θεοσαλονίκη, αλλά και στη Βουλγαρία και στη FYROM (απομεινάρια της προσφυγιάς του Εμφυλίου που βα­ σανίζονται απ' το νόστο ή έχουν παραιτηθεί και αφεθεί πλέον) και στο Βερολίνο ακόμα. (To «Berlin», το τελευταίο διήγημα της συλλογής, είναι ένα μικρό α­ φηγηματικό αριστούργημα. 0 Β. Τσιαμπούσης ζωντα­ νεύει και αναπλάθει εξαιρετικά πειστικά χαρακτήρες

και καταστάσεις, κυρίως της λεγάμενης περιφέρειας, συνθέτει πολύπλοκες αφηγήσεις, μέσα στα όρια πά­ ντα του διηγήματος (και αυτό είναι σημαντικό επί­ τευγμα), με ανατροπές και απρόβλεπτες εξελίξεις, α­

ντιμετωπίζει με έκδηλη συμπάθεια και με ειρωνική οι­ κειότητα τους ήρωές του και όσα αυτοί υφίστανται και βλέπει τη ζωή και τον κόσμο από μια «αγνή» ακό­ μα σκοπιά, κυρίως από την πλευρά των χαμένων. □

Ελισ ά β ετ Κ ο ιζιό

ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ:

ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΑΜΠΟΥΣΗΣ:

Το τραγούδι των Σειρήνων iH m m

Η γλυκτά Μπονόρα m m )

Γ

ια το Βραβείο Διηγήματος προτείνω τις συλλο­ γές δύο ώριμων Βορειοελλαδιτών πεζογράφων: Το τραγούδι τω ν Σ α ρ ή ν ω ν του Τόοου Καλούτοα και το Γλυκιά Μ πονόρα τ ου Βασίλη Τσια-

μπούση.

Καταφεύγοντας στο γνωστό χαμηλόφωνο τόνο του, ο Τάσος Καλούτσας εισάγει στο Τραγούδι των Σειρήνων τη θεματική του θανάτου. Με τον ίδιο ταπεινό τρόπο που οι παλαιότεροι ήρωές του βίωναν την άχρωμη καθημερινότητά τους, με τον ίδιο οεμνό τρόπο έρχονται και οι ήρωές της νέας συλλογής αντιμέτωποι με το α­ κατανόητο γεγονός της ανθρώπινης φθοράς και της ο­

ριστικής απώλειας. Χωρίς να εξανίστανται ή να βαρυγκομούν αποδέχονται το Μέγιστο Μάθημα. Ετη Γλυκιά Μπονόρα ο Βασίλης Τσιαμπούσης αφήνει ε ­ λεύθερα το μεγάλο, άγνωστο ρεύμα που ορίζει την αν­ θρώπινη μοίρα να τον καθοδηγήσει στην ιχνογράφηση των ηρώων του και ταυτόχρονα επιτρέπει στο συναί­ σθημά του να ξεχυθεί χωρίς να φοβάται ότι θα ξεφτίσει σε ανεξέλεγκτο συναισθηματισμό. Εκ προοιμίου ηττημένοι, οι ήρωές του εμφανίζονται ανυπεράσπιστοι όχι μόνο απέναντι στην κακιά τους τύχη, αλλά και απέναντι στην αγαθοσύνη και την αφέλεια που τους διακρίνει, συνθήκη που πολλαπλασιάζει τη συγκίνηση. □

85

Μ ισ έλ O m s

ρίζουν τους ήρωες του Καλούτσα αντικατοπτρίζο­ νται, σε μορφικό επίπεδο, με την αργή, ηδονικά νω­ θρή εξέλιξη της πλοκής. Σ' αυτή την αφηγηματική βραδύτητα συνεπικουρεί, όπως είναι φυσικό, και η γλώσσα: απρόσκοπτη, τεχνηέντως «φυσική», χωρίς εξάρσεις. □

0Μισεί) Φ αιε προιεινε επιση$

ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ:

Το τραγούδι ίων Σειρήνων (ΝεφέΑη)

θοδωρής Γκόνης: Τα πορτοκάλια της παλαιός Επίδαυρου και άλλα διηγήματα (Άγρα)

Γιάννης Κοιοαρίδης: Συναντήσεις και ενοχές (Κέδρος)

Κώστας Μαυρουδής: Οι κουρτίνες του Γκαρψπάλντι (Νεφέλη)

Βασίλης Τσιαμηούοης: Ηγλυκιά Μπονόρα (Κέδρος)

ι συλλογές διηγημάτων που βασάνισαν τα κριτήριά μου είναι: Συναντήσεις και ενοχές («Κέδρος») του Γιάννη Καιοαρίδη, Το τρ α ­ γούδι τω ν Σειρ ήνω ν του Τάοου Καλούτσα και Γλυκιά Μπονόρα ίου Βασίλη Τοιαμπούση, του θοδωρη Γκόνη Τα πορτοκάλια της παλαιός Επί­ δαυρου και άλλα διηγήματα και του Κώοτα Μαυρουδή Οι κουρτίνις του Γκαρψπάλντι

Ο

Προτείνω για Βραβείο Διηγήματος τη συλλογή του

Τάοου Καλούτσα Το τραγούδι τω ν Σειρήνων. Αν για τον Κάψκα το τραγούδι των Σειρήνων είναι η α­ πόλυτη αιωπή ίανατρέποντας την ομηρική εκδοχή), για τον Τάσο Καλούτσα Το τραγούδι των Σειρήνων εί­ ναι ένας ήρεμος μελαγχολικός τόνος πάνω στον ο­ ποίο κουρδίζεται η φαινομενικώς ακύμαντη ζωή των ηρώων του. Οι ήρωες του διηγηματογράφου οπανίως διαρρηγνύ­ ουν το οικογενειακό κέλυφος. Αρρώστιες, ανεκπλή­ ρωτοι έρωτες, ανατροφοδοτούμενες έριδες, ματαιω­ μένες προσδοκίες συγκροτούν ένα ασφυκτικό περι­ βάλλον, όπου η μόνη έξοδος είναι ο θάνατος. Γι' αυ­ τό στα διηγήματα -ακόμη και στα πιο σπαρταριστάσυναντάμε μια μεγάλη βεντάλια απευκταίων συμβά­ ντων. Η αδράνεια και η αναποφασιστικότητα που χαρακτη­

86

Buyyr.ilns Xmznfinuulciou

ΤΑ ε Ο ε Κ Λ Λ Ο Υ Τ £ Λ £ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ

γητής του είναι αδιάκοπο πορών στα δρώμενο, ολλά οι συνέπειές τους δεν τον αφορούν ποτέ - ισχύουν δε κάθε περίπτωση μόνο γιο τους άλλους, κι έτσι ο ί­ διος μεταμορφώ νεται οδιόροτο σε ένα είδος αδιά­ ψευστου μάρτυρα, που καταθέτει χωρίς φόβο και χω­ ρίς πάθος τα ντοκουμέντα του, αφήνοντας τους υπό­ λοιπους να κρίνουν και να αποφασίσουν τόσο για την ηθική τους σημασία όσα και για το κοινωνικό τους ε ­ κτόπισμα,

AAflgfnpratoeii;

ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΖΑΣ;

Το ιρογού&ι των Σειρήνων « a m ιαβάζονταςκανείςσ ε μια ηρώ ΐη προσέγγι­ ση τον Τάοο Καλουτοα είναι πιθανόν να σχη­ ματίσει την βντύπωση πως ηθογραφεί (τα θ έμα τά το υ α ντλο ύ νται από το ν κλειστό χώρο χαι τους βραδείς ρυθμούς τη ς πβαιφέρειας) ή πως εφαρμόζει έναν ευθύγραμμο ρεαλιομό, χωρίς ξεχωριστές οτιγμές και εντάσεις, που πεδιορίζεται ο ι μια φωτογραφική απίικόνιοπ τπς καθη­ μερινότητας. Προσικτικότιρη, εντούτοις, μ ελέτη τπς γραφής του θα κομίοει, όπως κι αν την κοιτάξουμε, ε ­ ντελώ ς διαφορετικά ευρήματα. Η συγγραφική μέθο­ δος του Τ. Καλούτσα είναι αθόρυβη και υπόγεια; οι κεντρικές, άλλο και οι παράπλευρες θεματικές γραμ­ μές του δεν τονίζονται και δεν προβάλλονται εκ συ­ στήματος, και σπεύδουν να βγουν οτπν επιφάνεια χωρίς καλά καλά να το πάρουμε είδηση, Και σε μια τέτοια προοπτική γίνεται, πιστεύω, εύκολα φανερό πόσο απατηλός είναι ο ρεαλισμός του Τ. κσλούτσα, μια και τα πάντα στις συνθέσεις του κρύβονται ή υπο­ νοούνται κάτω από ένα συνειδητά αδιάφορο ή ουδέ­ τερ ο τέμπο, που κρατάει το ν τόνο σε όλο το μήκος τπς αφήγησης. Με έναν αυτοβιογραφικό παρατηρη­ τή, ο οποίος σπανίως αυτοβιογραφέίται, ο Τ. Καλούτοας δημιουργεί την ιδανική συνθήκη για την αντικει­ μενική θέαση και ακρόαση των ιστοριών του; ο αφη­

Δ

Βασίλης Τοιαμπούσης: Η γλυκιά Μ ηονόρα (Κέδρος) Ο βασίλπς τοιαμπούσης χειρίζεται με άνεση τα θέμα­ τά του, χωρίς να φωνάζει ποτέ το μήνυμά τους; δου­ λεύει αφανώς την τεχνική του, δίχως τερτίπια και επι­ δεικτικά σουσούμια, με μια απλότητα, ωστόσο, π ο­ ποία μόνο τυχαία δεν είναι, και τα χαρακτηριστικά του αυτά φαίνονται πολύ καθαρά και στην καινούριο συλ­ λ ογή διηγημάτω ν του - καλύτερα, ίσως, από κάθε άλλη φορά. Το δράμα της καθημερινής ύπαρξης εί­ ναι, όπως κι αν το ζυγίσουμε, η προνομιακή περιοχή της Γήυκιάζ Μπονόρας, που αποτελεί, το επαναλαμ­ βάνω, τη ν ω ριμότερ η μέχρι σήμερα δουλειά το υ Τοιαμηούση, δηλώνοντας ένα συγγραφέα κι ένα έργο πορείας, Γιάννης Καιοαρίδης: Ιυ ν α ν τή ο ιις και ivojf/ς (Κέδρος) Τα περισσότερα από τα πρόσωπα στις Συναντήσεις και ενοχές ανήκουν στον ά λλο κόσμο, κι αν βάζουν το πόδι τους στο δικό μος είναι μόνο για ένα λόγο για να ζητήσουν ένα αντίδοτο για την καραβοτσακιομένπ κοι τόσο μάταιο σηαταλπμένη ζωή τους, Και ο Γιάννης καιοαρίδης καταφέρνει όχι μόνο να βρει τη δικαιοσύνη για τους ήρωές του, αλλά και να μας δώ­ σει θαυμάσιες (γεμάτες υποβλητικά χρώματα και α­ τόφια ηοίποη) σελίδες οτο σύνολο σχεδόν τω ν διη­ γημάτων του - διηγήματα που αναδεικνύσυν ένα βι­ βλίο με υψηλή εσωτερική θερμοκρασία κι ένα δημι­ ουργό με προχωρημένη γραφή και ώριμη συνείδηση. Κώστας Μαυρουδής: Οι κουρτίνις του Γ καρψ ηά\ντι (Νεφέλη) Το βιβλίο του Κώστα Μαυρουδή δεν ανήκει ο' αυτή την περιοχή, αλλά δύσκολα θα μπορούσε να τοποθε­ τηθεί, έστω και κατά παραχώρηση, οπουδήποτε α λ ­ λού, ενόσω η παράλειψή του θα παραγνώριζε ένα σε κάθε περίπτωση άξιο έργο, οι θεμελιώδεις γραμμές που διατρέχουν τις Κουρτίνες του Γκαριμηάήντι είναι τρεις; η ηρουοτική αίσθηση της μνήμης, ενισχυμένη

87

Τα έργα του Νίτσε σε καινούριες μεταφράσεις του Ζήση Σαρίκα: • Γενεαλογία της ηθικής • Η θέληση για δύναμη • Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα • Πέρα από το καλό και το κακό • Το λυκόφως των ειδώλων Ίδε ο άνθρωπος - Αντίχριστος

από μια διάθεση προβολής των παιδικών ή των εφη­ βικών εμπειριών στο πολιτικό και το κοινωνικό πλαί­ σιο της εποχής τους, ο αποφθεγματικός στοχασμός γύρω από την τέχνη, που γίνεται αντιληπτή ως μια μορφή εσωτερικής θέασης και συναίσθησης του κό­ σμου και, τέλος, η συνεχής επιμονή στη σημασία του ταξιδιού, διαμέσου του οποίου ο παρατηρητής επα­ νασυγκροτεί κάθε τόσο την καλλιτεχνική, αλλά και την ατομική του ταυτότητα. □

• Νταίηβιντ Ρήσμαν, Το μοναχικό πλήθος • Καρλ Πολάνυι, Ο μεγάλος μετασχηματισμός • Λιούις Μάμφορντ, Η ιστορία των ουτοπιών • Μαρία - Λουίζα Μπερνέρι, Περιήγηση στην Ουτοπία • Μάρτιν Μπούμπερ, Μονοπάτια στην Ουτοπία

0 Bayveflns Χαιζηβασιλείου πρόιεινε επίσηε

• Καζιμίρ Μάλεβιτς, Η τεμπελιά, πραγματική αλήθεια του ανθρώπου • Λαφάργκ, Το δικαίωμα στην τεμπελιά • Χρ. Τσολάκης, Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική (δύο τόμοι) • Ν. Μουτσόπουλος, Διαδρομή αυτογνωσίας (δύο τόμοι) • Γ. Χουρμουζιάδης, Λόγια από χώμα Τα βιβλία του Κ. Τομανά για τη Θεσσαλονίκη

Γιάννης Καισαρίδης: Συναντηθείς και ενοχές (Κέδρος)

Κώστας Μαυρουδής: Οι κουρτίνες του Σκαρψπάληι (Νεφέλη)

• Αργύρης Παυλιώτης, Ολέθριος δεσμός • Εντουάρ Ντυζαρντέν, Έδρεψε δάφνες • Ετέλ Αντνάν, Περί πόλεων και γυναικών • Άνα Νόθακ, Οι ατυχίες της ψυχής • Λώρενς Στερν, Αισθηματικό ταξίδι • Τόμας Μπέρνχαρντ, Οι φτηνοφαγάδες • Γιαν Νέρουντα, Ιστορίες από τηνπαλιά Πράγα • Πιέρ - Πάολο Παζολίνι, Μυθοπλασία • Στέφανος Μπαλής, Μαθηματικά και ποίηση • Χριστίνα Φλόκα, Η φαρμακογνωσία του Οδυσσέα Ελύτη • Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου, Επιλογές και σύνολα. Ποιήματα (1965-95) • Μ,Μπουρλάς, Ελληνας, Εβραίοςκαι αριστερός • Άρεντ, Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς • Ιβάν Ιλλιτς, Γισ τις ανάγκες του ανθρώπου • Τζέρυ Μπράουν, Η άλλη Αμερική • Ν. Κον, Αγώνες για την έλευση της χιλιετούς βασιλείας του Θεού • Π. Μπράντλιτζερ, Άρτος και θεάματα • Ζαν Μπωντριγιάρ, Η καταναλωτική κοινωνία • Πωλ Βιριλιό, Η πληροφορική βόμβα

37003 Σκόπελος

88

Τηλ 0424-23277,23283 031-263363

Βασίλης Τοιαμπούσης: Η γλυκιά Μπονόρα (Κέδρος)

w w w .hestia.gr

©T.D.R.

Η ΑΓΝ Ο ΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Γ. Η. ΧΑΡΗΣ

*

'

info@ hestia.gr

-

*

Το μεγάλο βιβλιοπωλείο των βορείων προαστίωνΣτους τέσ σ ερ ις όροφ ους του ΕΥΡΙΠ ΙΔ Η ΣΤΗ ΣΤΟΑ θα β ρ είτε:

I

80.000 τίτλους β ιβλίω ν όλων των Ελληνικώ ν Εκδοτικώ ν Οίκων κ α ι όλων των κατηγοριών, ακόμη κα ι των πλέον ε ξε ιδ ικ ε υ μ έν ω ν In te rn a tio n a l B oo kstore (lite ra tu re , art, m usic, a rch ite ctu re , in te rio r design, co m p ute r, m a rke tin g , m anagem ent, food and d rin ks, ch ild re n books, CD ROM) Πλήρες τμήμα χαρτικώ ν, σχολικών, ειδώ ν ζω γρ α φ ική ς κα ι hobby, αναλωσίμων η λεκτρ ονικο ύ υπολογιστή ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ C A F i στον πρώτο όροφο κ α ι την αυλή του Β ιβλιοπω λείου Π ρονομιακή κάρτα μ έλους (εκπτώ σεις κα ι ενημέρω σ η για τις δρασ τηριότητές μας) Παρουσιάσεις βιβλίων για ενηλίκους και παιδιά - εκθέσ εις ζω γρ α φ ική ς κ α ι φω τογραφ ίας χ ές ωράριο λ ειτο υ ρ γία ς

Δωρεάν αποστολή ■

εντός 24 ωρών στο νομό Α ττικής για παραγγελίες ποσού άνω των 10.000 δρχ. Για την υπόλοιπη Ελλάδσ και τις χώρες της Ε.Ε. με χρέωση πιστωτικής J κάρτι * ^ α ς ή μ ε αντικαταβολή (τα έξοδα αποστολής. χρεώνονται' , ονταισύμφων ιω ν ά με τον ισχύσντα τιμοκατάλογο των ΕΛΤΑ).

Μπορείτε να μας δώσετε την παραγγελία σας με ένα από τους παρακάτω τρόπους τηλεφωνικά (στα τηλέφωνα 680 0644-646 εσωτ. 1) με την αποστολή e-m ail στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@evripidis.gr με fax στο 680 0647

Ανδρέα Παπανδρέου 11 εντός στοάς (πρώην Βασ. Κωνσταντίνου) 152 32 Χαλάνδρι Τηλ.: 680 0644-6 Fax: 680 0647,www.evripidis.gr e-mail: info@evripidis.gr

ΠΈΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001

3 ρ < * β ε ίο Τ Τ ρ \Α » τ ο £ \λ φ < 3 ΐν ιζ 6 ^ ε ν ο υ Τ Τ εξο γ ρ Λ φ ο υ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΝΙΔΗΣ:

Οιιέσσβρκτοίχοι (τοροοακιύ) ΠΡΟΤΑΗΗΚΛΝ ΙΑ ΙΙΙΙ1ΛΙΛ ΓΗΝ ΙΙΙΗΙΙΟΓΜΦΑΝΙΖΟΜΙ Νί)Ν III /(ΗΡΑΦΙΙΝ • Τατιάνα ΑβΙραφ: to ξ ίφ Μ Ο (Κίδρ&ς) k V m . Μ, Φάις • Βασιλική Κόππα: H SlOitO της ύαινας (Καστανιώτΐ)ς) S. Αθονβσσπσυλσς • Παντελής Κανταγιόννης: Ϊ Μ ί φ τ ί ς (Καστανιώτης) ΐ. Δημήτρβύλιΰ, Μ. Φάις « Θανάσης Τριαρίδης; Ο ό ν ψ ς οφαρίζιι Οτην Kouneka (Πατάκης) Β. ΑθονασόΠουλσς • Βαγγέλης Χ βίξηγιπ νν% Οι τ ίο ο ψ ς τοίχοι (Τα Ρσδοκιά) IL AflawrtnoiAoc Τ. Αήμίρρούλκι,

Κ.

Madid, Μ J k I.tehMilM

91

Boyysans ABovaaonouflos

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΝΙΔΗΣ:

Οι ιέσσερκ τοίχοι

(To Ροδοκιο)

ρεις είναι οι συγγραφείς που με την πρώτη τους εμφάνιση δίνουν πολύ δυναμικό παρών: ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης, με τους Τεσοερις τοίχους, ο Θανάσης Τριαρίδης, με το Ο άνεμος σ φυρίζει σ τη ν Κουπελα και η Βασιλική Κόππα, με τη Δίαιτα της ύαινας Ο 0. Τριαρίδης δίνει ένα μυθι­ στόρημα που συνδυάζει το λυρικό αισθησιασμό, την α­ φέλεια του παραμυθιού, την υπερβολή του αισθητι­ σμού, το άνθος της νοσηρότητας με το βαρύ άρωμά του. Επιχειρεί μια αποδόμηση των παραμυθιών ανάλο­ γη με εκείνη της Carter: δεν αποδομεί τα παραμύθια ό­ πως η Αγγλίδα συγγραφέας, αλλά κορφολογάει από τη μυστηριακή γοητεία τους, μαγεμένος περισσότερο πα­ ρά μαγικός. Μεθυσμένος από την ηδονή του αισθησια­ κού αφανισμού, γητεμένος από ένα είδωλο αισθησια­ σμού και διαφθοράς, μαγεμένος από ένα φάσμα γυναι­ κείας ομορφιάς που συνδυάζει σε ακαταμάχητη αναλο­ γία τη γοητεία του σωματικού κάλλους με εκείνη της σωματικής αναίρεσης, κάνει μια πρόζα που δε στοχεύει σε ένα μεταμοντερνισμό τύπου Carter, αλλά προς την υπερβολή της έκφρασης του αισθητισμού. Μέσα στον Άνεμο ακούγεται η ηχώ από τον Πέδρο Καζάς του Κόντογλου (και μέσω αυτού ο Πόε), από την Αιοδική Γη του Ηλία Βενέζη, την Eroica του Κοσμά Πολίτη, το Και

Τ

92

με το φως του δύκου επανέρχονται της-Ζυράννας Ζατέλη, τον Παδαιό των Ημερώντου Παύλου Μάτεσι. Η αφήγηοη της Βασιλικής Κόππα βρίσκεται στο άλλο ά­ κρο: είναι νηφάλια, διεισδυτική αλλά και σκληρή. Η μυθοποιητική προοπτική της αναπτύσσεται στο πλαίσιο ε ­ νός ανατρεπτικού συσχετισμού των δύο βασικών ενστί­ κτων. 0 συσχετισμός τους επιχειρείται στο επίπεδο της αισθηματικής δυναμικής τους, στη δυνατότητα της υ­ πέρβασης της ευχαρίστησης ως δευτερεύουσας, ωμής λειτουργίας: οι πράξεις του φαγητού και του έρωτα παύουν να είναι δυσβάσταχτες, χάρη στη νοηματοδότηοή τους από τη γεύση και την ηδονή. Η προτεινόμενη δίαιτα είναι εκείνη της ύαινας που τρώει το θύμα της ζωντανό, αφαιρώντας του χωρίς βιασύνη τις σάρκες, αλλά χωρίς αγριότητα, ζητώντας από αυτό ένα είδος αναγνώρισης και αποδοχής. Η βιαιότητα αλλά και ο κό­ πος τού να τρως ή να τρώγεσαι είναι ανάλογα της ε ­ ρωτικής πράξης: πρόκειται για έναν κανιβαλισμό αν­ θρώπινο, γεμάτο πόνο κι ερωτική πολιορκία. Η δίαιτα της ύαινας κατορθώνει να συνδυάσει τα δύο ένστικτα (της αναπαραγωγής και της θρέψης) όχι α­ πλώς σε μια συνύπαρξη, αλλά σε μια συνεργασία, ξεπερνώντας έτσι τη μονομερή κυριαρχία του ενός πάνω στο άλλο - μια κυριαρχία που μπορεί να καταλήξει σε κάποιο από τα αρνητικά αποτελέσματα του πάθους: σε μία από τις πολλές μορφές της σωματικής και διανοητι­ κής «παχυσαρκίας». 0 πρωταγωνιοτής της Δίαιτας ανα­ ζητά την τέχνη του σώματος παραβιάζοντας τα ιστορικώς αποδεκτά όρια, πιστεύοντας πως η γνήσια τέχνη δε δημιουργείται μέσα σε κατάσταση αυτάρκειας, αλλά σε καταστάσεις απόλυτης ανάγκης.

0 Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης διακρίνεται για μια αλάνθα-

στη αίσθηση συγχρονισμού της αφήγησης. Αυτό που κάθε φορά λέγεται από τον αφηγητή ή, κυρίως, από το χαρακτήρα, βρίσκεται στη σωστή θέση, εμφανίζεται στο καίριο χρονικό σημείο. Περιστασιακά παρατηρείται μια υπερβολική ψυχολογική ανάλυση κάποιων ενεργειών των χαρακτήρων, αλλά συνολικά η πραγματική ρεαλιστική διάσταση της αφή­ γησης βρίσκεται στη σωστή ψυχογράφηση, σε μια πραγματιστική απόδοση της ψυχολογίας των χαρακτή­ ρων. Αυτή η απόδοση εξισορροπεί το υπερφυσικό στοιχείο, αναδεικνύοντας αυτό σε συστατικό του ρεα­ λισμού, ενώ παράλληλα υπηρετεί το νόμο της αγω­ νίας. Στα τρία μυθιστορήματα παρατηρούνται ορισμένα κοι­ νά χαρακτηριστικά: (1) Η παρουσία του υπερφυσικού στοιχείου (που μόνο στους Τέσσερις τοίχους αφομοιώ­ νεται αποτελεσματικά από τη μυθοπλασία. (2) Η ύπαρ­ ξη εξατομικευμένων μυθιστορηματικών χαρακτήρων,

ιιίκα Δημηιρουλιο

οι οποίοι κινούνται ανάμεσα στον ενδιαφέροντα έως εκκεντρικό χαρακτήρα: ο «εξωτισμός» του χαρακτήρα αντικαθιστά τον εξωτισμό του τόπου στον Χατζηγιαννίδη, ενώ στη Β. Κόππα και τον θ. Τριαρίδη οι δύο εξωτι­ σμοί περιστασιακά υπάρχουν παράλληλα. (3) Η διαφο­ ρετική (έως προσβλητική, επαναστατική, ανατρεπτική) στάση απέναντι στη ζωή, η οποία αποκτά τη μεγαλύτε­ ρη αληθοφάνεια μέσα στο μυθιστόρημα του Β. Χατζηγιαννίδη. (4) Η αφηγηματική οξυδέρκεια, η οποία στον Β. Χατζηγιαννίδη φαντάζει φυσική, στη Β. Κόππα δείχνει πως είναι αποτέλεσμα προσπάθειας, ενώ στον θ. Τριαρίδη αναλώνεται στην προσπάθεια αναγωγής στο υ­ περφυσικό, στη «μάγευση» της ιστορίας αλλά και της μυθοπλασίας. Από τις παραπάνω συγκρίσεις γίνεται φανερό πως στα συγκεκριμένα, τουλάχιστον, σημεία το μυθιστόρημα του Β. Χατζηγιαννίδη Οι τέσσερις τοίχοι υπερέχει, και γι' αυτό προτείνω τη βράβευσή του. □

του διηγήματος. Το βιβλίο όμως που προτείνω για το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου είναι το μυθιστόρημα Οι τεο σερ ις το ίχ ο ι του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη Έργο ολοκληρωμένο παρά τις ελάσσονες ασυμμετρίες του, το μυθιστόρημα του Β. Χατζηγιαννίδη ξεκινά με το πλεονέκτημα της πρωτοτυπίας: η συνταγή για το περίφημο αγγελικό μέλι, που θα μπορούσε να το κατατάξει στην υποκατηγορία των «έργων γεύσης και γευσιγνωσίας», αποτελεί στην πραγματικότητα τον πυ­ ρήνα ενός αστυνομικού μυθιστορήματος. Τα πρόσωπα με τα ανθέων σημαντικά ονόματα Ροδακής, Νεκταρί-

Η Τιιίκα Δημητρούλια πρόιεινε επίσηε

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝ1ΑΗΣ:

Οι ιέσσερκ τοίχοι (τοΡοδακιο)

Α

πό τα βιβλία των πρωτοεμφανιζόμενων συγ­ γραφέων που κυκλοφόρησαν το 2000 ανα­ φέρω τον Π. Κοντογιάννη με τους Συνεπιβά­ τες και την Τατιάνα Αβέρωφ με το Ξε'φωτο ως

Παντελής Κοντογιάννης: Συνεπιβάτες (Καστανιώτης)

Τατιάνα Αβέρωφ: Το ξέφωτο (Κέδρος)

αξιόλογες πρώτες προσπάθειες στο χώρο

93

τσα, Ρόζα είναι απαλλαγμένα από το ειδικό βάρος της καθημερινότητας- κινούνται σε εξωτερικούς χώρους του παραμυθιού και εγκλείονται με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο σε ένα λαβύρινθο. Ένα λαβύρινθο από πέ­ τρα, όπως η φυλακή του Ροδακή, από ανομολόγητες

Kcjjqiqs Kapaiounas

πράξεις, όπως η Νεκταρίτσα, από αιμομικτικές διαστρε­ βλώσεις, όπως η Ρόζα, τέοσερις τοίχους από σκέψεις, ενοχές και εμμονές. Τα υλικό του μυθιστορήματος είναι με προσοχή ζυγισμένα, για να αποφεύγονται οι ανισορ­ ροπίες, ο Β. χατζηγιαννίδης ελέγχει απολύτως τα αφη­ γηματικά του μέσα και κρατά συνειδητό χαλιναγωγημέ­ νη τη σφύζουσα γλώσσα του, προσδίδοντάς της εξαι­ ρετική ένταση. Ένα πρώτο έργο που προοιωνίζεται μακρά και καλή συνέχεια. □

Afters Znpas

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΙΔΗΣ:

Οι τέσσερκ τοίχοι ιτο ροδακιοί ο μυθιστόρημα του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη Οι τίοοιρ ις τοίχοι εκτυλίσσεται σ' έναν απροσδιό­ ριστο χρόνο σ' ένα φανταστικό νησί, με βασι­ κούς ήρωες ένα μοναχικό και παράξενο νέο και μια γυναίκα με τη μικρή της κόρη, που κατα­ φεύγουν σ' αυτόν κυνηγημένες. Κινητήρια ουσία της μυθοπλασίας είναι το φανταστικής γεύσης μέλι που παράγουν οι ήρωες και το οποίο διαχέεται και συνδέει τους αρμούς της αφήγησης αλλά και πυροδοτεί την ε ­ ξέλιξή της με την προσπάθεια πολλών να αποκτήσουν

Τ

ΤΑΤΙΑΝΑ ΑΒΕΡίΙΦ:

Το ξέφωτο m m ο ξ ίφ ω τ ο της Τατιάνας Αβέρωφ προτείνω για Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου. Πρόκειται για μια οικογενειακή οάγκα της ηπει­ ρωτικής ενδοχώρας, που συνάμα χαρτογρα­ φεί ιστορικά και κοινωνικά την έξοδο από έναν κόσμο μεσαιωνικό και την είσοδο σε έναν κόσμο που ολοένα και περισσότερο βλέπει να σβήνουν οι ηθικοί διαχωρισμοί και τα παραδοσιακά στερεότυπα. □

Τ 94

με κάθε μέσο το μυστικό της συνταγής του. Ενώ φαινο­ μενικά απουσιάζει η κεντρική μυθοπλαστική στόχευση, η αφήγηση είναι σαγηνευτική, ενσωματώνει αρμονικά αρκετά λογοτεχνικά είδη, απ' το μαγικό ρεαλισμό ως το φανταστικό και λαϊκό περιπετειώδες μυθιστόρημα, διαθέτει πλοκή και αγωνία, συνεχείς καταλυτικές ανα­ τροπές, υπόγειο και διαβρωτικό χιούμορ, πολλές κατα­ στάσεις στα όρια του παραλόγου. Οι ήρωες εμπλέκο­ νται σε πολλών ειδών περιπέτειες, αναδύουν μια μυ­ στηριώδη ατμόσφαιρα, κινούνται ανάμεσα στην αθωό­ τητα και την ενοχή. Βασικό μοτίβο της αφήγησης είναι ο εγκλεισμός, τον οποίο υφίστανται διαδοχικά οι ήρωές της σε διάφορες εκδοχές, εκπέμποντας και το ανάλογο κοινωνικοπολιτικό και ψυχαναλυτικό (και ενδεχομένως και προσωπικό) συμβολικό νόημα. Ένα πρωτότυπο μυ­ θιστόρημα με λιτά εκφραστικά μέσα αλλά και ιδιαίτερη αφηγηματική γοητεία. □

Ελισάβετ Κοιζια

Μισεί) Φάτε

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΝΙΔΗΣ:

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΝΙΔΗΣ:

Οπέσσεριετοίχοι doροδακιό)

Οιιέσσεριετοίχοι doροδακιό) ια χο Βραβείο Πρωχοεμφανιζόμενου Πεζογράφου προτείνω τους Τίοοιρις τοίχους του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη. Έχοντας το χάρισμα ενός πολύ καλού, ενός παραδοσιακού παρα­ μυθά, ο νέος συγγραφέας δημιούργησε ένα βιβλίο με θέμα την αηόλαυοη και τη χαρά της περι­ πέτειας, της περιπέτειας που βασίζεται στα εξωτερι­ κά αλλά και στα εσωτερικά ψυχικά συμβάντα, στις συμπτώσεις και στα αδόκητα γεγονότα. Το «τι θα γίνει παρακάτω;» συνδυάζεται έτσι με την παράδοξα ποιη­ τική ιστορία δημιουργίας ενός μελιού που η γεύση του είναι ισάξια με το νέκταρ και την αμβροσία που α­ πολάμβαναν στην αρχαιότητα οι ολύμπιοι θεοί. □

Γ

Α

πό τον πληθωρισμό των πρωτοεμφανιζόμενων πεζογράφων ξεχώρισα τη συλλογή διηγημάτων Συνεπιβάτες του Παντελή Κοντογιάννη και το μυθιστόρημα Οι Τίο οιρις τοίχοι του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη

Προτείνω για το Βραβείο Πρωχοεμφανιζόμενου Πεζογράφου το μυθιστόρημα Οι Τέσσερις τοίχοι του Βαγ­ γέλη Χατζηγιαννίδη. Ο συγγραφέας δανείζεται τεχνικές από τη λογοτεχνία

95

Αν ο τριαντατετράχρονος πεζογράφος είχε αποφύγει, ειδικά στο δεύτερο μέρος, να συσσωρεύσει αφηγη­ ματικά τεχνάσματα, θα μιλούσαμε για πραγματικό ε ­ πίτευγμα. Παρ' όλα αυτά, πρόκειται για ένα αξιοσύ­ στατο πρώτο βιβλίο που κωφεύει στις ευκολίες των

της γεύσης, του αλλόκοτου, της περιπέτειας και της ενδοσκόπησης. Πρόκειται για ένα βραδυφλεγές μυθι­ στόρημα όπου, γύρω από την ανακάλυψη ενός θαυ­ ματουργού μελισσοκομικού προϊόντος, συστρέφο­ νται αινίγματα της γραφής, του τόπου, της αυτοπα­ ρατήρησης.

καιρών και, κυρίως, υπόσχεται πολλά. □

ο πρώτο μυθιστόρημα του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη είναι μια παράξενη, εξαιρετικά αργού ρυθμού και συνάμα υψηλής εσωτερικής καύσης περιπέ­ τεια. Πρόκειται για μια περιπέτεια η οποία εξε­ λίσσεται σε απροσδιόριστο τόπο και χρόνο, δια­ θέτει ένα κάποιο αστυνομικό σασπένς (χωρίς, πάντως, να καταλήγει στην αστυνομική λογοτεχνία) και αποφεύγει ως το τέλος τις δραματικές κορυφώσεις. Το σημαντικότε­ ρο στοιχείο στο βιβλίο του Β. Χατζηγιαννίδη είναι, όπως μόλις το είπα, ο παντελώς αποδραματοποιημένος και αποστασιοποιημένος από τα δρώμενα λόγος της αφήγη­ σης, ο οποίος σε συνδυασμό με τις εσκεμμένα επίπεδες μυθιστορηματικές φιγούρες (τα πρόσωπα στους Τίο ο φ ς τοίχους δε συγκροτούν χαρακτήρες, αλλά ούτε και σύμ­ βολα ή ηθικούς και κοινωνικούς τύπους) παράγει ένα βραδυφλεγές, αλλά ευρείας ακτίνας αποτέλεσμα. Η γλώσσα του συγγραφέα δεν έχει αποβάλει ακόμη κάποια τραχύτητα, που κάποτε οδηγεί και σε εμφανή φραστικά ατυχήματα, αλλά η βαθιά αντι-περιγραφική της φύση και ο υπόγεια ειρωνικός της χαρακτήρας αποτελούν, όπως κι αν το κάνουμε, σοβαρό εχέγγυο για τη λειτουργία της, η οποία σε κάθε περίπτωση κατορθώνει να δημιουργήσει ένταση και ατμόσφαιρα. □

Τ

B a y y s f i n s Χ α ιζ η β α ω Α ε ι ο υ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΙΔΗΣ:

Οιιέσσερκτοίχοι (ΤοΡοδακιό)

O η

S

'

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΛΑΝΕΤΑ 1996

ΛΙΙΜΤΑ Σ. ΡΟΜΠΙΝΣΟΙΜ

Αμούτ, η ψυχοφαγος Η «Ψυχοφάγος», που επικεντρώνεται στις έρευνες του άρχοντα Μερέν για τον θάνατο της βασίλισσας Νεφερτίτης, είναι μια δραμα­ τική ιστορία μυστηρίου που αφορά κάποιο φόνο και ανοίγει ένα παράθυρο στην αρχαία Αίγυπτο κατά τρόπο που μπορεί να επιτύ­ χει μόνο ένας δεξιοτέχνης μυθιστορηματογράφος ή ένας τέλειος διηγηματογράφος. Πώς πέθανε η Νεφερτίτη, η σύζυγος του Ακενατών; Ο άρχοντας Μερέν, τα Μάτιajum τα Αφτιά του Φαραείχ » είναι σίγουρος ότι ρ *· , ΕΑι βασίλισσα δολοφονήθη-'·' κε και ότι το χέρι , ■ ':£ΐ που ευθύνεται ανήκει σε κάποιο μέλος των βάσιλικών ανακτόρων.

I

'

Στις σελίδες αυτού του θαυμάσιου μυθιστορήματος εμφανίζονται πρόσωπα γεμάτα αντιφάσεις, χιούμορ, τρυφερότητα, οργή, πάθος και μοναξιά.

1 Αλλά ο έρωτας μας εκπλήσσει και μας συναρπάζει με τις δύο παράλληλες ιστορίες του, σύγχρονες σχεδόν που σχετίζονται χωρίς ποτέ να συμπίπτουν.

\Ψ .

PAfNXAPT ΚΑΙΖΕΡ

Γλυκια μου Ινγκε “

ΦΕΡΝΑΜΤΟ ΣΒΑΡΤΖ

Εξομολόγηση στον ά ν ε μ ο

Ένας άντρας και μια γυναίκα. Οι δρόμοι τους διασ/αυρώνονται Μ τυχαία. Μένουν λίγες μέρες μαζί. Ο έρωτας που φουντώνει ανάμεσά τους θα ^κιναντήσει απίστευτα εμπόδια, έναν παγκό­ σμιο πόλεμο, ένα ολοκαύτωμα, για να επιζήσει στο js τέλος μέσα σε γράμματα. Τα γράμματα είναι μάρτυρες... 'ψ · *1

Η

Ο Βάλτερ και η ανάσταση του G Ο Βάλτερ, ένας προικισμένος νεαρός τρα­ γουδιστής, εγκαταλείπει το σπίτι του, στα δάση της Γερμανίας, και αρχίζει την περιπλάνηση αναζητώντας τη δόξα και τον έρωτα στα στοιχειωμένα τοπία της Ευρώπης του δωδέκατου αιώνα. Η αναμέ­ τρησή του με τη μυστηριώδη Αδελφό­ τητα των Φυλάκων τον οδηγεί στις Σταυροφορίες, σε σύγκρουση με το Δόγη της Βενετίας και, . ‘ τέλος, στην άλωση “άβτερ Hai της ΚωνσταντιΗ au^TaoH νούπολης. Ένας τολ/ r f to u r· μηρός και ευφυής ./ στοχασμός πάνω στους Μεσαι' ωνικούς Χρόνους. ' >

ΕΚΔΟΣΕΙΣΜΠΟΥΚΟΥΜΑΝΗ Μαυρομιχάλη 1 - τ.κ. 106 79 - Αθήνα τηλ: 3618502,3637426 fax: 3630669, www.boukoumanis.gr

ΕΚΑΟΣΕΙΣ "Ηδη

ΑΚΡΙΤΑΣ

κυκλοφορούν

σέ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο Ρ Θ Ο Δ Ο Ξ ΙΑ ·

%

g Λ

·> '

τέταρτη

έκδοση:

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ Δ Ο Υ Κ Α Σ

.%

'

{ ^ jjg y p ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Μόλις

κυκλοφόρησαν:

ΑΝΔΡΑΣ, ΓΥΝΑΙΚΑ: Ο Α Ν Θ Ρ Ω Π Ο Σ

·

Μ ΑΘΗΤΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ

c

·

Η ΤΑΠΕΙΝΩΣΗ

7 * (Τ 1 1 λ \Μ->ΰ~Τ4

t iO m

f jk r m

1—

k

Εφ έσ ου 2 4 ,1 7 1 21 Ν. Σμ ύρ νη,τη λ.: 9314 968,9334 554, fax: 9311 436 Στοά τού Β ιβλίου: Π εσματζόγλου 5 ,10 5 64 ’Α θή να ,τη λ.: 3247 678 Τσιμισκή 5 ,546 25 Θεσσαλονίκη, τηλ. και fa x : 031-540 610 E-mail: akritaspublications@ath.forthnet.gr

■

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001

Β ρ α β ε ίο

Τ Τ ^ ιιδ ιίϋ ο ό Β ι β λ ί ο υ

ΦΩΤΕΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ:

ΤΟμισόΠίθάρΐ (Ελληνικά Γράμματα) ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ • Πόλυ Βασιλάκη: Φαντααματάκιαχρώματα (Πατάκης) Μ. ΚοντοΧέων. Γ. I. Παπαδάτος • Σοφία Ζαραμπούκα: Γάτες κι αρκούδες εμπνευσμένες από μεγάλους ζωγράφους (Πατάκης) Α. Ζερβού • Σταύρος Ζαφειριού: Το καρναβάλι των ζώων (Σύγχρονοι Ορίζοντες) Α. Ζερβού, Γ. Σ. Παπαδάτος • I. Δ. Ιωαννίδης: Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου (Πατάκης) Μ. Κοντολέων. Γ, Σ. Παπαδάτος • Ξένια Καλογεροπούλου: Το οκλαβί(Κέδρος) Α. Ζερβού • Χρηστός Μπουλώτης: Και να μου πεις για τα παιχνίδια σου! (Ελληνικά Γράμματα) Β. Πάτριου • Φυλλιώ Νικολούδη: Τοχαρούμενο λιβάδι (Ελληνικά Γράμματα) Γ. Σ. Παπαδάτος • Γιώτα Παρθενίου: Μη κρύβεσαι... θα σε βρω (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων) Α. Ζερβού • Σειρά Τα ελληνικά (Κώστας Ε. Πούλος) (Παπαδόπουλος) Γ. Σ. Παπαδάτος • Βαγγέλης Τασιόπουλος: Ο καλικάντζαρος που έχαοε το δρόμο (Σύγχρονοι Ορίζοντες) Μ. ΚαναταούΧη • Φωτεινή Φραγκούλη: Το μισό πιθάρι (Ελληνικά Γράμματα) Μ. Κοντολέων. Γ. Σ. Παπαδάτος. Α. Ζερβού

99

ΞΕΝΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Τοσκλαβί (Kespos) Γ

Μ να λαϊκό πολύχρωμο παραμύθι από τη Σύμη δίνει το έναυσμα γι' αυτό το πολυπρόσωπο, ■ ■ γραμμένο σε θεατρική μορφή κείμενο που I διαβάζεται μονορούφι επαληθεύοντας το αΗ Η ριστοτελικό «και άνευ κινήσεως διά του ανα­ γιγνώσκει φανερόν οποίον τι εατίν». Ξεχνώντας λοιπόν την παράσταση μιλούμε απλώς για το κείμενο. Λέει λοιπόν το παραμύθι πως οι δύο γιοι του βασιλιά, ο ένας, ο λίγο κακομαθημένος που μάνα του είναι η βασί­ λισσα, κι ο άλλος, ο πιο προκομμένος, που μάνα του εί­ ναι η σκλάβα του παλατιού, ξεκινούν ένα γεμάτο περι­ πέτειες ταξίδι. Γυρεύουν τη βασιλοπούλα με το γαλά­ ζιο ρόδο που την έχει ερωτευτεί ο γιος της βασίλισσας κι ας την έχει δει μόνο σε ζωγραφιά. Όμως ο αδερφός του, το σκλαβί, ηρωική μορφή αυτοθυσίας που νικάει δράκους για να προστατέψει το βασιλόπουλο, είναι αυ­ τός που κερδίζει τον έρωτα της βασιλοπούλας. Και τι γίνεται στο τέλος; Τελειώνουν όλα με την αγαθή αισιο­ δοξία του παραμυθιού. Δηλαδή το βασιλόπουλο πα­ ντρεύεται τη βασιλοπούλα και ζούνε ευτυχισμένοι και το σκλαβί την αφοσιωμένη ξαδέρφη της και ζούνε κι αυτοί ευτυχισμένοι. Όμως δεν είμαι σίγουρη, γιατί οι α­ φηγητές που είναι και αυτοί ενεργά πρόσωπα του πα­ ραμυθιού δε συμφωνούν κι άλλος λέει πως το σκλαβί έμεινε πάντα με τον καημό κι άλλος ότι κλεφτήκανε με

100

τη βασιλοπούλα, ενώ τα παιδάκια-θεατές και επίσης πρόσωπα του παραμυθιού ρωτάνε και ξαναρωτάνε και παίρνουν αντιφατικές απαντήσεις. Σχολαστικά θα μιλούσαμε λοιπόν για ένα πολυφωνικό παιχνίδι πολλαπλής πρόσληψης ή αλληλοσυγκρουόμενων υποδειγματικών αναγνώσεων που διατρέχει όλό το κείμενο και οδηγεί σ' ένα ανοιχτό τέλος αφήνοντας περιθώρια επιλογών στον αναγνώστη. Πριν φτάσουμε όμως σ' αυτό το τέλος, πολλά πράγματα χωράνε στο βολικό και ευλύγιστο σχήμα του παλιού παραμυθιού. Σπαράγματα από τον αρχαίο μύθο για το μαρμάρωμα των ανθρώπων μετουσιωμένα ήδη στη λαϊκή παράδο­ ση, στίχοι από νανουρίσματα και άλλα τραγούδια, ιστο­ ρίες ενηλικίωσης, ακόμα και μια λιτή και σπαραχτική στην επικαιρότητά της σκηνή προσφυγιάς, καίρια για την εξέλιξη του έργου μ' όλη τη θεληματική, φαινομε­ νική «δυσαρμονία» της με το υπόλοιπο κείμενο. Το μαγικό συνυπάρχει με το τραγικό, αλλά κυρίως το μαγικό και το κωμικό αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοϋπονομεύονται. Το βασιλόπουλο μόλις μαθαίνει πού θα βρει την καλή του συνέρχεται από τον ερωτικό του μαρασμό και ρίχνεται στο φαγητό, ενώ το μαγικό δέντρο, το οποίο αν χτυπήσεις τα χέρια σου, σου φέρ­ νει όλα τα φαγιά και τα καλούδια, βρίσκει πως είναι σαν το παλάτι του, όπου κι εκεί χτυπάει τα χέρια και του τα φέρνουν όλα. Γενικά είναι γνωστή η ικανότητα των ανθρώπων του θεάτρου, όταν γίνονται συγγραφείς, να συλλαμβάνουν συνολικά τους ήρωές τους ως μορφή και ψυχή (βλ. την πρόταση για βράβευση του βιβλίου 0 Βάνκα και τ ' αδέ­ σποται). Κι εδώ οι ήρωες είναι ζωγραφισμένοι με πολύ καθαρά χρώματα. Το βασιλόπουλο εξαγνίζεται τελικά με την απολυτότητα του έρωτά του, το σκλαβί είναι πάντα σκαρφαλωμένο στο βάθρο της παλικαριάς και της αυτοθυσίας του, η βασιλοπούλα δίνει κι αυτή δείγ­ ματα της αυτοθυσίας της... Όμως να πούμε ότι με πε­ ρισσότερη λεπτότητα ακόμη, σχεδόν με λεπτό ψυχο­ λογικό κοντύλι, που θα 'λεγε κι ο Παλαμάς, είναι φτιαγ­ μένοι οι δευτερεύοντες ήρωες, ίσως γιατί είναι απαλ­ λαγμένοι από το δεσμευτικό βάρος της παράδοσης, που έχει ελάχιστα ή καθόλου ασχοληθεί μαζί τους. Τέ­ τοιοι είναι η μοναχική δασκάλα της βασιλοπούλας, ο βασιλιάς που θα 'θελε να ήταν κηπουρός και δίνει όλα τα πλούτη του στον κακό δικτάτορα, η συγκρατημένη στοργική ξαδέρφη... Το σκλαβίτης Ξένιος Καλογεροπούλου είναι ένα σοφό κείμενο για μικρούς και μεγάλους και για ακόμη πιο με­ γάλους, που καμώνεται το παραμύθι. Ένα κείμενο κε­ λαρυστό, διηγημένο λες με παιδική φωνή που ξέρει καλά να κρύβει τη λογιοσύνη και τη μαστοριά του.

Arties npoioaeis: Φωτεινή Φραγκούλη: To μισό πιθάρι (Ελληνικά Γράμματα) Η συγγραφέας μιλάει για τα χρυσά καλοκαίρια των παι­ δικών της χρόνων στο νησί, που μυρίζουν θάλασσα και μυστηριακές αλλοτινές ιστορίες. Τα πάντα δίνονται με τη θαμπάδα της ανάμνησης, μέσα σε μια παραμυθένια αχλύ που εξωραΐζει και συμψηφίζει το χτες με το σήμε­ ρα. Η εξαιρετική εικονογράφηση αποδίδει εκπληκτικά το επιδέξιο παιχνίδι ανάμεσα στο ονειρικό και το πραγ­ ματικό, το χτες και το σήμερα, μ' ένα άλλο παιχνίδι φω­ τός και σκιάς, εναλλαγής ανάμεσα στο ζωηρό χρωματι­ κό στοιχείο και το αέρινο. Μέσα από το εικονοκείμενο προβάλλει εξαϋλωμένη, αλλά μυστικά αισθησιακή, η ελληνική τοπιογραφία κατοικημένη από αγαπημένες μορφές, όπως αυτή του παππού, και άλλες αχνότερες, όπως αυτή του Μυτιλή, του τελευταίου μικρού αλόγου της Μυτιλήνης. Έτσι διηθημένη μέσα από το όνειρο και την ανάμνηση προβάλλει μια σαφής χρονικότητα που προσδιορίζει τη ζωή της συγγραφέως (από τότε που ήταν κοριτσάκι με τον παππού της μέχρι που τη βλέπουμε δασκάλα με τα μαθητάκια της). Η αυτοβιογραφικότητά της στηρίζεται σε μια σβησμένη ιστορικότητα, «τόσο γερά θαμμένη στα θεμέλια, ώστε να μη φαίνεται» που θα 'λεγε και ο Μπαχτίν, ωστόσο δηλώνεται με ένα σύνολο σημαδια­ κών αντικειμένων υπονοώντας αναφορές στο γειτονικό λαό που χωρίζεται από μας με τη θάλασσα. Τοπάκια παιδικά που στέλνονται απέναντι με το κύμα, το πα­ σουμάκι που το ταίρι του έμεινε απέναντι, το μαγικό καμωμένο από θραύσματα αγγείων μισό πιθάρι, που το άλλο μισό βρίσκεται κι αυτό απέναντι... Ένα θαυμάσιο κείμενο με πλούσιους συμβολισμούς και γλώσσα ποιητική, με τη γλύκα της ντοπιολαλιάς που εκφράζει μια ήρεμη συγκινημένη αυτογνωσία.

Ανάλογη τεχνική με διαφορετικά δημιουργικό τρόπο έ­ χει εφαρμόσει τώρα τελευταία ο πολυβραβευμένος και με το Andersen, Antony Browne, στο βιβλίο του Willy's Pictures, όπου ένα πιθηκάκι ζωγραφίζει αντικαθιστώ­ ντας με πιθηκίσιες τις ανθρώπινες μορφές στους πίνα­ κες μεγάλων ζωγράφων. Η ίδια τεχνική ήταν εξαιρετικά διαδεδομένη στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα στη Γαλλία, όταν ανθούσαν τα περίφημα «Salons Caricaturaux»... Ας είναι. Γενικά ο εικονογράφος-παρωδός δείχνει απεριόριστο σεβασμό και ενδιαφέρον στο αφετηριακό αντι-κείμενο. Χρειάζεται να το μελετήσει σε βάθος, αφού θα πραγμα­ τοποιήσει μια «μίμηση με στοιχεία αντίθεσης». Η δημι­ ουργός μάς παραθέτει τις χρωματιστές φωτογραφίες των πινάκων στο τέλος του βιβλίου, προκαλώντας και

Η Αλεξάνδρα Ζερβού πρόιεινε επίσηε

&

Σοφία Ζαραμπούκα: Γάτες κι αρκούδες εμπνευομένες από μεγάλους ζωγράφους (Πατάκης)

Σταύρος Ζαφειριού: Τοκαρναβάλι τωνζώων (Σύγχρονοι Ορίζοντες)

Γιώτα Παρθενίου: Μη κράβεοαι... θα οε βρω (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων)

Φωτεινή ΦραγκούΧη: Τομιοό πιθάρι (Ελληνικά Γράμματα)

Σοφία Ζαραμπούκα: Γάτες κι αρκούδες εμπνευσμένες από μεγάλους ζωγράφους (Πατάκης) Πολύ διασκέδασα μ' αυτό το τρισχαριτωμένο βιβλίο, το βασισμένο στην τεχνική της παρωδίας. Η δημιουργός του παίζει αναπαράγοντας γνωστούς πίνακες Ελλήνων ζωγράφων, κυρίως πορτρέτα, αντικαθιστώντας τα αν­ θρώπινα πρόσωπα με γατάκια και αρκουδάκια. Για κάθε τέτοια δευτερογενή αναπαραγωγή σκαρώνει και μια συμπαθητική ιστορία, όπου ένας από τους ήρωες έχει το όνομα του ζωγράφου και όπου η κάθε δική της ζω­ γραφιά συνδέεται ευφάνταστα και χιουμοριστικά με την αφετηριακή.

ΙΟΙ

ηροσκαλώντας τα παιδιά να τους αναζητήσουν οτην πι­ νακοθήκη ή στο μουσείο όπου βρίσκονται. Παίρνοντας στα χέρια σου το βιβλίο της Σοφίας Ζαραμπούκα αισθάνεσαι σαν ένα σκανταλιάρικο παιδί που ξεφυλλίζει ένα πολύχρωμο βιβλίο με ζωγραφιές αρχί­ ζοντας από το τέλος και προχωρώντας αντίστροφα. Είναι ακόμη σαν να μπαίνουμε σ' ένα μουσείο από την πόρτα του προσωπικού και όχι από την είσοδο για το κοινό, χαμογελώντας πονηρά. Σημασία έχει ότι μπαί­ νουμε μέσα και ακόμη μεγαλύτερη σημασία ότι επι­ πλέον διασκεδάζουμε φοβερά, είτε μικροί είμαστε εί­ τε μεγάλοι.

Γιώτα Παρθενίου: Μ η κρύβεσαι... θα οε βρω (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων) «Τούτα τα κείμενα, δε γράφτηκαν να τ ' αποστηθίσει το παιδί. Να τα αιοτανθεί γράφτηκαν πέρα στο χρόνο» Μακριά από την ευκολία της ομοιοκαταληξίας που επί αιώνες χαρακτηρίζει και ταλανίζει την ποίηση για παι­ διά (όχι δηλαδή ότι από μόνη της η ομοιοκαταληξία είναι κάτι κακό), μακριά από την εξαιρετικά μακρόβια χρησιμοθηρική νοοτροπία των ανθολογίων του 19ου αιώνα που θεωρεί την ποίηση απλώς ένα μέσο για να συγκρατηθούν στη μνήμη «χρήσιμα πράγματα», μα­ κριά από την πρόθεση της απομνημόνευσης ολόκλη­ ρων έμμετρων κατεβατών, επιτέλους πραγματική ποί­ ηση για παιδιά. Ποίηση συναισθηματική, δροσερή, α­ πλή και μυρωδάτη, για να χαρείς ήχους, αισθήματα και εικόνες. Το βιβλιαράκι αυτό με τα ωραία, αν και κά­ πως άνισα, ποιηματάκια του μπορεί να λειτουργήσει μυητικά και αποτελεσματικά για το παιδί, προσκαλώ-

Από το Σκλαβί. Εικονογράφηση too Τάοου Μιοούρα βαιτομίραα)

102

ντας το στην πραγματική ποίηση των ενηλίκων, προκαλώντας το να γράφει και το ίδιο, ή απλώς προσφέροντάς του την αισθητική χαρά: να λειτουργήσει, δη­ λαδή, όπως έλεγε ο Σεφέρης στα παιδιά του Γυμνασί­ ου της Αλεξάνδρειας, όπως θα μπορούσε να κάνει η «Τρελλή Ροδιά» του Ελύτη. Στα ποιήματα αυτά είναι φανερές οι αντηχήσεις από τον Ρίτσο και τον Λειβαδίτη, ενώ το θεματολόγιο, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εί­ ναι απλό, σχεδόν το καθιερωμένο: μια καθαρή, γλυκιά και γνήσια τραγουδιστή φωνή που μιλάει στα παιδιά χαμογελαστά, αισθαντικά και χαμηλόφωνα.

Σταύρος Ζαφειριού: Το καρναβάλι των ζώων (Σύγχρονοι Ορίζοντες) Ένα κείμενο σε στίχους και διαλογική μορφή που πε­ ριέχει και αφηγηματικά μέρη, γραμμένο και εικονογρα­ φημένο με κέφι. Τα ζώα παρουσιάζονται έχοντας τα πάθη και τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων, σ' ένα πο­ λύχρωμο μωσαϊκό, αρθρώνοντας έμμετρο λόγο και συμμετέχοντας σε μια τρελή γιορτή. Είναι διάχυτο το στοιχείο της σάτιρας και ακόμη πιο ενδιαφέρον αυτό της παρωδίας, που διασκεδάζουν πολύ τον αναγνώ­ στη. Κάτι ελάχιστα γλωσσικά ατοπήματα προβληματίζουν λιγάκι, εκτός αν ο συγγραφέας, όπως και ο ήρωάς του, το λιοντάρι, πιστεύει ότι ο... συγγραφέας δέει πι φι/κι αυτό είναι το σωστό/ Αλλάζω τη γραμματική/και το συντακτικό. Όμως το βιβλίο αυτό είναι μια χαρούμενη και μυστικά στοχαστική, πολύχρωμη δουλειά που μπορεί με σχετι­ κή ευκολία να δώσει το έναυσμα για μια κεφάτη σχολι­ κή παράσταση. □

Εκδόσεις Ποιότητας Μένη Κανατσούλη

DENIS RICHARDS ΒαγγέληςΤασιόπουλος Ο

Ιστορικός

κ ο ίλ κ ά ν τ ία ρ θ ς

που έχασε το δρόμο

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ And τη γαλλική εξανάσταση ως το τέλος του 20ου αιώνα Με ειδικό Παράρτημα για την Ελληνική Ιστορία

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ:

0KailiKavizaposπουέχασε 10 δρόμο (Σύγχρονοι Opizoviss) πορεί στη σημερινή εποχή ένας καλικάντζα­ ρος που ξεπηδά μέσα από τα πλήκτρα του υπολογιστή να γίνει φίλος με ένα παιδάκι; Ναι, αρκεί να υπάρχει και να τύχει να τον συναντήσει ο Βαγγέλης Ταοιόπουλος για να μας διηγηθεί την ιστορία του. Μια ιστορία όπου το μο­ ντέρνο με την παράδοση μπορεί να συνυπάρχουν και να δημιουργούν το πλαίσιο για τις κάθε είδους σκανταλιές και διασκεδαστικές περιπλανήσεις των δύο φίλων. Η γλώσσα είναι μοντέρνα, με ιδιαίτερη προσοχή στη χρήση των λέξεων, σε μια αφήγηση χωρίς ίχνος διδακτισμού, με μια λεπταίσθητη ειρωνεία για τις ανορθογραφίες της ζω­ ής μας και τα ψέματα και τις αλήθειες της. Ο καλικάντζα­ ρος, το συμπαθητικό φιλαράκι του αφηγητή, είναι αυτός που ίσως ονειρεύονται όλα τα παιδιά: ο μικρός μάγος που θα τα οδηγήσει στην περιπέτεια. Μόνο που ο μάγος αυτός, όταν πια μεγαλώσουμε, δε μας πολυκάνει παρέα. Μας αφήνει πίσω, για περιπέτειες με καινούριους φίλους, όπως με το μικρό Ηλία, που είναι ο γιος του αφηγητή/συγγραφέα. Βλέπετε, εμείς οι μεγάλοι κάποτε παύουμε να είμαστε παιδιά και αυτό που μας απομένει, όπως αυτό που απέμεινε και στον αφηγητή που στο τέ­ λος της ιστορίας έγινε ενήλικος, είναι να απολαμβάνου­ με, τουλάχιστον, τη νοσταλγία μας. Πολύ ενδιαφέρουσα γραφή, στην οποία γίνονται λεπταίσθητες μετακινήσεις από το ένα αφηγηματικό-ηλικιακό επίπεδο του παιδιού α­ φηγητή στο άλλο του ενήλικου αφηγητή. □

Μ

Μετάφραση Φ. Κ. ΒΩΡΟΣ

Δεμένο με 788 σελίδες, 71 εικόνες εκτός κειμένου και 23 χάρτες

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Προσφορά στον Πολιτισμό

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

103

Mavos ΚονιοΠέων

ΠΟΛΥ ΒΑΣΙΛΑΚΗ:

Φανιασματάκιαχρώματαmms) I . Δ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ:

Τααπομνημονεύματα ενόεαυτοκινήτου(παΜ

ΦΠΤΕΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ:

Τομισόπιθάρι (Ελληνικά Γράμματα) Εισαγωγικό σχόλιο

Δεν έχω στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των νέων εκδόσεων παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2000, αλλά η γενικότερη ε­ ντύπωση που κυριαρχεί είναι ότι αυτές έχουν μάλλον αυξηθεί. Και όταν ένα γεγονός εισπράττεται με κάποιο συγκεκρι-

104

μένο τρόπο, ακόμα κι αν αυτός ο τρόπος τυχαίνει να μην ανταποκρίνεται απόλυτα στην πραγματικότητα, η αίσθηση που προκαλεί δεν μπορεί να μη λαμβάνεται υ­ πόψη. Υπάρχει λοιπόν η εντύπωση ότι εκδίδονται πολλοί τίτ­ λοι. Και αμέσως γεννάται το ερώτημα αν όλοι αυτοί οι τίτλοι έχουν λόγο ύπαρξης, θέλω να πω, αν υπάρχει α­ ντίστοιχα ένα κοινό τόσο δυναμικό που μπορεί να τους απορροφήσει. Τα παιδιά και οι έφηβοι ως αναγνώστες δεν έχουν εξα­ ντλήσει τη δυνατότητα αύξησής τους. Αλλά τόσο οι εκδότες όσο και η πολιτεία δε νομίζω ότι πράττουν το μέγιστο για να βοηθήσουν ώστε να βελτιωθούν οι ανα­ γνωστικές συνήθειες των παιδιών μας. θετικό στοιχείο είναι η δημιουργία και η λειτουργία των πεντακοσίων περίπου βιβλιοθηκών σε αντίστοιχα γυ­ μνάσια όλης της χώρας. Προβληματισμοί για την καλύ­ τερη απόδοση της λειτουργίας τους συνεχώς υπάρ­ χουν, όπως βέβαια και το αίτημα για τη δημιουργία και άλλων βιβλιοθηκών τόσο σε όλη την κλίμακα της δευ­ τεροβάθμιας εκπαίδευσης όσο και στην πρωτοβάθμια. Και στο σημείο αυτό δεν μπορώ παρά να τονίσω το γε­ γονός ότι αυτό που διεθνώς χαρακτηρίζεται ως λογο­ τεχνία young adults (και που στη γλώσσα μας θα μπο­

ρούσαμε να την πούμε λογοτεχνία για νεαρούς ενήλι­ κες αναγνώστες) δε βρίσκει άνετο χώρο ύπαρξης στα δικά μας εκδοτικά και συγγραφικά δεδομένα. Οι Έλλη­ νες έφηβοι αποκόπτονται από την ανάγνωση λογοτε­ χνικών έργων τόσο γιατί το όλο εκπαιδευτικό και γενι­ κότερα κοινωνικό σύστημα δε βοηθά όσο και γιατί δεν υπάρχει στην αγορά πληθώρα έργων που θα τους εν­ διέφεραν. Οι εκδότες διστάζουν, για οικονομικούς λό­ γους, να μεταφράσουν ξένα έργα (μερικά από αυτά γνήσια αριστουργήματα), οι δε συγγραφείς μας μάλλον δεν έχουν ανακαλύψει τους δρόμους μιας συγγραφικής προσπάθειας που θα τους οδηγούν δίπλα στον ψυχικό κόσμο και στα ενδιαφέροντα ενός αναγνώστη 15 έως 18 περίπου χρόνων. Αλλά, επιστρέφοντας στα θετικά της χρονιάς που έφυγε, επισημαίνουμε και τις προσπά­ θειες συλλόγων, βιβλιοπωλών και εκδοτών για τη διορ­ γάνωση εκδηλώσεων σχετικά με το βιβλίο και το παιδί. Εκδηλώσεις σαφώς αναβαθμισμένες σε σχέση με τις α­ ντίστοιχες του παρελθόντος. Αλλά η αύξηση των εκδό­ σεων (που προαναφέραμε) μάλλον προηγείται των α­ ποτελεσμάτων όλων των κινήσεων. Όταν έχουμε πολλά βιβλία να κυκλοφορούν ενώ το κοινό δεν έχει ακόμα αποκτήσει τα κριτήρια ενός υπεύ­ θυνου αναγνώστη, είναι λογικό να δημιουργείται φαι­ νόμενο καταναλωτικής επιφάνειας εκεί που κάποιος θα οραματιζόταν συνθήκες καλλιέργειας σε βάθος. Το σελοφάν του περιτυλίγματος υπερισχύει της τυπω­ μένης σελίδας. Οι συγγραφείς θαυμάζονται για την ικα­ νότητα που τυχόν διαθέτουν να δημιουργούν καλές σχέσεις και όχι για την ποιότητα της γραφής τους. Η ε­ πανάληψη του ευρήματος υπερισχύει της αναζήτησης κάποιου νέου. Και ό,τι θεωρούμε ως ανθοφορία μπορεί τελικά να αποδειχτεί επιδρομή μελίγκρας. Ένα γενικό κλίμα περιγράφω και προβληματισμούς κα­ ταθέτω με την ευκαιρία ενός σημειώματος σχετικού με τα ετήσια βραβεία του περιοδικού διαβάζω. Δύο νομίζω είναι τα κύρια στοιχεία που καθόρισαν τη μορφή της νέας εκδοτικής παραγωγής του 2000. Από τη μια η εδραίωση μιας σειράς εικονογραφημένων βι­ βλίων με κείμενα που είναι διασκευές έργων κλασικών Ελλήνων συγγραφέων και από την άλλη η δυνατότητα που μερικοί εκδοτικοί οίκοι έδωσαν σε νέους συγγρα­ φείς (με αρκετό, λίγο ή και καθόλου ταλέντο), αλλά και σε κάποιους παλαιότερους που ήταν άστεγοι εκδοτικά (άλλοτε δικαιολογημένα και άλλοτε όχι) να βγάλουν τα βιβλία τους, και μάλιστα με πολύ πλούσια, από πλευ­ ράς εικονογράφησης, μορφή. Η πρώτη σειρά -αυτή των διασκευασμένων κλασικών κειμένων- με την επιτυχία που είχε (και η οποία της άξι­ ζε, μιας και οι διασκευές είναι πολύ προσεγμένες και η

όλη έκδοση άρτια) φανέρωσε πως το ενήλικο αγορα­ στικό κοινό των παιδικών βιβλίων κρατά ακόμα τις δια­ συνδέσεις του με τη λογοτεχνική παράδοση - ένα φαι­ νόμενο που προτιμώ να μην προσπαθώ να το ερμηνεύ­ σω, μήτε με λογοτεχνικές αναλύσεις μήτε και με κοι­ νωνικές προεκτάσεις. Το δεύτερο χαρακτηριστικό του 2000 -η κυκλοφορία πολλών βιβλίων νέων και όχι και τόσο αναγνωρισμένων συγγραφέων- μάλλον σύγχυση δημιούργησε τόσο ε ­ ντός των βιβλιοπωλείων όσο και εντός των παιδικών δωματίων. Από εκεί και πέρα, είχαμε νέα βιβλία παλαιότερων ή νε­ ότερων συγγραφέων που έχουν διαμορφώσει το συγ­ γραφικό τους προφίλ και με τα νέα τους κείμενα άλλοι το επιβεβαίωσαν και άλλοι το διεύρυναν, θέλησα να κρατήσω τις προτάσεις μου προς βράβευση ανάμεσα στα έργα εκείνα που διεύρυναν θεματικές και τεχνικές. Όσα επιβεβαίωσαν την όποια ποιότητα ταλέντου των δημιουργών τους σκέφτηκα πως δε θα είχε νόημα να συζητηθεί η διάκρισή τους - οι δημιουργοί τους είναι κατά το μάλλον ή ήττον καταξιωμένοι και αρκετοί από αυτούς πολυβραβευμένοι με τα παλαιότερα έργα τους. Με άλλα λόγια, πιστεύω πως ο θεσμός των βραβείων του διαβάζω θα πρέπει να βοηθήσει τη διάνοιξη νέων δρόμων και όχι την επιβράβευση των ήδη υπαρχόντων. Γι' αυτούς υπάρχουν τα Κρατικά Βραβεία. Κάθε φορά που πρόκειται με κάποιο τρόπο να εκφράσω την κρίση μου για ένα λογοτεχνικό έργο που απευ­ θύνεται σε παιδιά, έχω την απορία αν τελικά εμείς οι ε­ νήλικες κρίνουμε με βάση τα δικά μας κριτήρια και α­ γνοώντας εκείνα που τυχόν οι ανήλικοι μπορεί να έ ­ χουν. θέλω να πω πως στα παιδιά αρέσουν συνήθως έργα που έχουν έντονη δράση και πλούσια πλοκή, απλό λε­ ξιλόγιο και επιφανειακές αναλύσεις χαρακτήρων - στοι­ χεία που αναντίρρητα δεν αποτελούν προϋποθέσεις καλής λογοτεχνίας. Αλλά πιστεύω πως στα παιδιά, καθώς είναι υπό δια­ μόρφωση προσωπικότητες, αξίζει να προτείνουμε όχι μόνο ό,τι τους αρέσει, αλλά κυρίως ό,τι θα έπρεπε να τους καλλιεργεί την αισθητική και να τους εμβαθύνει τον προβληματισμό. Με αυτή τη λογική ξεχώρισα το κείμενο Το μιοό πιθάρι της Φωτεινής Φραγκούλη. Η Φ. Φραγκούλη, με τα τέσσερα μέσα σε μια δεκαετία έργα της, που κυκλοφόρησε αθόρυβα και σεμνά, έχει καταθέσει ένα δικό της τρόπο έκφρασης, θρύλοι και παραδόσεις συνυπάρχουν με καταστάσεις του σήμερα.

105

Και η γραφή της πλούσια σε λέξεις, ποιητική σε εκφρά­ σεις. Και η δομή των κειμένων της (κάτι μεταξύ νουβέ­ λας και παραμυθιού), συχνά χαλαρή, δείχνει να αδια­ φορεί για την εμπορικότητα. Δεν είμαι, λοιπόν, καθόλου οίγουρος πόσο τα έργα της μπορεί να αγαπηθούν από ένα πλατύ παιδικό κοινό. Αλλά κάτι τέτοιο με αφήνει αδιάφορο. Το έργο της αυτό (ένα συνταίριασμα ιστορίας και δια­ προσωπικών σχέσεων) δεν έχει κανένα ψεγάδι. Χαίρε­ σαι να το διαβάζεις και απολαμβάνεις την πλήρη λογο­ τεχνική του υπόσταση. Ένα ακόμα βιβλίο για παιδιά που ξεχώρισα είναι το Φανταοματάκια χρώματα ιης Πόλυς Βαοιλάκη Στο βιβλίο αυτό με κράτησε το εύρημά του. Η Π. Βασιλάκη έχει γράψει μια ιστορία που το μαγικό της στοιχείο είναι εντελώς μοντέρνο. Εδώ τα φαντάσματα δεν έ ­ χουν να κάνουν με χαμένες ψυχές ή παραστρατημένα πνεύματα. Είναι προεκτάσεις της ανάγκης τριών παι­ διών για μια ελεύθερη έκφρασή τους. Μέσα σε μια οι­ κογενειακή ατμόσφαιρα αστικών συνηθειών, η τάση των παιδιών να γεμίσουν με χρώματα και σχέδια ό,τι γύρω τους επαναλαμβάνεται με βαρετή ομοιομορφία πρέπει να πάρει τη μορφή φαντασμάτων που αυτά πλέον θα πράττουν ό,τι το συνειδητό των ίδιων των παιδιών εμποδίζει. Και τα φαντάσματα θα γεμίζουν με σχέδια και χρώματα τους τοίχους, τις πολυθρόνες, τα τραπεζομάντιλα και τα σεντόνια. Οι ενήλικες δυσφορούν, επεμβαίνουν, απαγορεύουν. Τα παιδιά έχουν διά­ θεση να υπακούσουν. Αλλά τα φαντάσματα -η ελεύθε­ ρη έκφραση των αναγκών τους- δεν πρόκειται να εξα­

φανιστούν. Γιατί βέβαια δεν είναι μήτε οι μαρκαδόροι μήτε οι τέμπερες που υποθάλπουν τις αταξίες τους. Αλλά μια γνήσια φωνή εσωτερική που όσο κρατά η παι­ δική ηλικία πάντα θα εκφράζει τα παραγγέλματά της. Η Π. Βαοιλάκη με αυτό το βιβλίο της επιβεβαιώνει μια τάση προς την ποιητική και αφαιρετική έκφραση, ενώ παράλληλα καταφέρνει να συνδυάσει λογοτεχνία με παιδαγωγική. Αναφέρω, τέλος, και το μυθιστόρημα του I. Δ. Ιω αννί-

δη Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου.

0 Ιωαννίδπς, που ξαφνικά μας έφυγε τον Αύγουστο του 2000, υπήρξε ένας ιδιότυπος συγγραφέας. Ξεκινώντας τη συγγραφική του καριέρα με έργα κλασικών δομών και προβληματισμού, σιγά σιγά δημιούργησε ένα καθα­ ρά δικό του συγγραφικό ύφος που κύριο στοιχείο του είχε την προβολή μιας στάσης ζωής βασισμένης στην αξία του ουμανισμού. Και αυτή την αρχή δεν την περιό­ ρισε μόνο στο θέμα των έργων του, αλλά την έκανε και στοιχείο της ίδιας τους της δομής. Το τελευτα ίο του μυθιστόρημα ήταν Τα απομνημο­ νεύματα ενός αυτοκινήτου. Εδώ ο συγγραφέας στην ουσία αφηγείται τη ζωή μέσα από τις περιπέτειες του alter ego του, που δεν είναι άλλο από το παλιό αυτο­ κινητάκι του. Δεν είναι μόνο το διάχυτο χιούμορ που διαπερνά τις σελίδες, δεν είναι μόνο ο αποτελεσματι­ κός τρόπος εξανθρωπισμού μιας μηχανής που δίνουν στο μυθιστόρημα μια δίκιά του ποιοτική απόχρωση. Είναι κυρίως αυτή η προβολή μιας στάσης ζωής που τελικά ξεκινά από το άτομο και καταφέρνει να γίνεται έργο τέχνης. □

Την εκδήΗωση ins anovogns ιων βραβείων στηρίζουν οι:

Η ϊ ·

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ε λ λ η ν ικ ό Φ ε σ τ ιβ ά λ

^ Ε τ α ιρ ε ί α ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

* ΟΙΝΟΠΟΙΙΑ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗ

106

ΕΛΛΗΝΙΚΗΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

^ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

I . Δ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ:

Τααπομνημονεύματαενόε αυτοκινήτου(noranns)

ΦΩΤΕΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ:

Τομισόπιθάρι (Ελληνικά Γράμματα)

Εισαγωγικό σχόλιο Κατά το 2000 εκδόθηκαν αρκετά λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά και νέους. Πολυπληθέστερα ήταν ξανά τα βιβλία για τις μικρές ηλικίες, θα επαναλάβω εκείνο που είχα ση­ μειώσει και κατά τα περσινά βραβεία: ότι όσον αφορά στην ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και νέους, η ραγδαία αύξηση της παραγωγής δε συνεπάγεται και την ανάλογη εξασφάλιση της ποιότητας. Και πάλι παρατηρείται μεγά­ λη ανακύκλωση της παλιάς θεματολογίας δίχως μορφι­ κές, θεματικές ή άλλες ιδεολογικές αναζητήσεις. Και το αναφέρω τούτο, γιατί κατά την ίδια χρονική περίοδο έ ­ χουν μεταφραστεί αρκετά βιβλία της ξένης λογοτεχνίας με πρωτότυπες για τα ελληνικά δεδομένα θεματικές προσεγγίσεις και ανανεωμένες υφολογικές αναζητήσεις. Εδώ θα είχε ενδιαφέρον, μεταξύ άλλων, μια συγκριτική, από την άποψη της κυκλοφορίας, μελέτη. Πάντως ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις. Η ελληνική παιδική λογοτεχνία διέρχεται στο επίπεδο της ποιοτικής εξέλιξης περίοδο κάμψης. Τα αίτια πρέπει να αναζητηθούν. Δεν είναι του παρόντος σημειώματος μέλημα, αλλά νομίζω ότι, αρχι­ κά, είναι απαραίτητο να επιοημάνουμε ένα στοιχείο: αυτό της ακατάσχετης παραγωγής βιβλίων. Αλήθεια, ποιο πο­ σοστό απ' αυτή την παραγωγή, τα τελευταία χρόνια, έχει ξεχωρίσει ή έχει διαχρονικά διασωθεί; Μπορεί κάποιος ν' αναρωτηθεί: προς τι αυτή η παραγωγή; Είναι προς όφε-

λος τελικά του λογοτεχνικού γεγονότος ή του εκδοτικού ή κάποιου άλλου; Επίσης, αν εξαιρέσουμε ελάχιστες πε­ ριπτώσεις, οι Έλληνες ουγγραφείς, αλλά ως φαίνεται και οι εκδότες, δεν προχωρούν σε θέματα πρωτότυπα και τολμηρά. Εμμένουν σε γνώριμα και «σίγουρα» θέματα. Βεβαίως, πιθανόν το αναγνωστικό κοινό και ιδίως εκείνοι που επιλέγουν βιβλία για να διαβάσουν τα παιδιά τους έ­ χουν συντηρητική στάση απέναντι σε ρηξικέλευθα θέμα­ τα. Όμως και το κοινό «διαπαιδαγωγείται» μέσα από τη λογοτεχνία. Και η «σίγουρη» τωρινή οδός δε θα οδηγεί πάντα σε «καλά» εκδοτικά ή άλλα αποτελέσματα. Όσον αφορά στην πλευρά της ποιότητας, ένα καλό και συνεχές λογοτεχνικό υπόστρωμα είναι βέβαιο ότι δια­ μορφώνει «ιδανικές» αναγνωστικές και συγγραφικές συ­ μπεριφορές και εξελίξεις. Μήπως λοιπόν μια τέτοια πραγματικότητα, όπως την περιγράψαμε παραπάνω, ε ­ πηρεάζει ως ένα ικανό βαθμό τη σύγχρονη παραγωγή, με αποτέλεσμα οι αξιόλογες νέες φωνές να είναι ελάχιστες; Παρά το ότι τα λεγόμενο καλά βιβλία συνεχίζουν να εκδίδονται από τους παλιούς αναγνωρισμένους συγγραφείς, εντούτοις, αυτά βρίσκονται σε φθίνουσα συχνότητα. Ωστόσο, οι αναγνωρισμένοι συγγραφείς, πέρα από δύο τρεις περιπτώσεις, εμμένουν σε κλασικές δοκιμασμένες φόρμες και στα αρχικά δικά τους αναγνωρίσιμα στοιχεία,

107

δίχως να παρουσιάζουν τάσεις μορφικής ή θεματικής ε ­ ξέλιξης. Ας προχωρήσω όμως στις προτάσεις μου για τα βραβεία. Η επιλογή που έκανα μεταξύ των βιβλίων για εφήβους και παιδιά είχε, κυρίως, το ακόλουθο κριτήριο: με δεδο­ μένα τα όσα ανέφερα, επέλεξα για βράβευση βιβλία είτε αναγνωρισμένων είτε σχετικά νέων συγγραφέων τα ο­ ποία επιχειρούν να ανιχνεύσουν νέα θέματα είτε μορφής είτε περιεχομένου. Σ' ένα τέτοιο τοπίο φαίνεται να στα­ θεροποιούνται προοδευτικά ορισμένες από τις ελάχιστες νέες φωνές που έχουν δώσει στο άμεσο ή και λίγο μα­ κρινό παρελθόν ικανοποιητικά δείγματα. Έτσι, μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, επέλεξα για εφήβους βι­ βλία τα οποία παρουσιάζουν είτε σύγχρονα θέματα (Ο Βάνκα και τ ' αδέσποτα του Ντίνου Δημόπουλου) είτε μορφικές αναζητήσεις (Έτοιμος από καιρό του Βαγγέλη Ηλιόπουλου). Για μικρότερες ηλικίες ξεχώρισα το βιβλίο του I. Δ. Ιωαννίδη Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου, για την πρωτοτυπία του θέματος και το βιβλίο της Φωτεινής Φραγκοόλη Το μισό πιθάρι, για τη δημιουργική σύζευ­ ξη παράδοσης και σύγχρονης πραγματικότητας. Προτού κλείσω το εισαγωγικό μου σημείωμα, να πω ότι κατά το 2000 εκδόθηκαν επιτυχημένες διασκευές κλασι­ κών συγγραφέων (Σειρά Τα ελληνικά, Κώστας Ε. Πούλος), καθώς και μια εξαιρετική διασκευή λαϊκού παραμυθιού για μεγάλα παιδιά και για εφήβους (Το σκόαβί, της Ξένιας Καλογεροπούλου). Για την πρώτη περίπτωση πιστεύω ό­ τι ο συγγγραφέας Κ. Πούλος κρατήθηκε, και αυτό είναι ε ­ πίτευγμα, υφολογικά στο πρωτότυπο (άλλωστε αυτός ή­ ταν και ο στόχος του), αν και αυτό δε συνιστά πρωτότυ­ πη δημιουργία με την έννοια της πρωτογενούς δημιουρ­ γίας. Για τη δεύτερη περίπτωση, η συγγραφέας έδωσε έ­ να σημαντικό θεατρικό κείμενο. Νομίζω όμως ότι η τελική αποτίμηση ενός θεατρικού έργου δεν είναι τόσο η απο­ τύπωσή του σε χαρτί, όσο κι αν λογοτεχνικά είναι πολύ καλό, αλλά η σκηνική του παρουσία. Το ίδιο ισχύει και για το θεατρικό έργο για παιδιά Το καρναβάλι των ζώων (π «κοινωνία» των ζώων προβάλλεται στην ανθρώπινη κοι­ νωνία) ενός νέου συγγραφέα, του Σταύρου Ζαφειριού θα ήθελα επίσης να σημειώσω δύο ακόμη αξιόλογα βιβλία νέων φωνών για μικρές ηλικίες. Το ένα είναι το ευρηματι­ κό βιβλίο της Πόλυς Βασιλάκη Φαντααματάκια χρώματα (ένα παιχνίδι με τα χρώματα και την παιδική φαντασία), για προαναγνώστες μάλλον, που λειτουργεί περισσότε­ ρο με την εικονογράφηση, και το άλλο η σύγχρονη διαπολιτισμική παραμυθική ιστορία (αποδοχή της ετερότη­ τας) για μικρούς αναγνώστες της Φυλλιώ ς Νικολούδη Το

χαρούμενο λιβάδι Από τα βιβλία που διαβάζονται από μικρές ηλικίες αλλά και από μεγάλα παιδιά, ισάξια για βραβείο είναι τα ακό­ λουθα:

108

Το μισό πιθάρι της Φωτεινής Φραγκούλη είναι μια ιστορία γεμάτη νοσταλγία για ό,τι αθώο εξορίστηκε στη μηχανή της λήθης και από αγάπη για την ευτυχία των «ιδανικών αγαπημένων μορφών» ενός κόσμου που χάνεται, αλλά κι ενός κόσμου που έρχεται και που συμπεριλαμβάνει το Άλλο, που είναι ανάγκη να το αποδεχτούμε. Η συγγραφέ­ ας έχει δώσει στο παρελθόν λίγα αλλά πολύ καλά δείγ­ ματα στη λογοτεχνία για παιδιά. Σ' αυτό το βιβλίο αναφέρεται σε στιγμές από την παιδική ηλικία της κεντρικής ηρωίδας, της Ελένης, στη Λέσβο. Εκεί, παρέα με τον παππού της και τις αφηγήσεις του, κοιτάζοντας πολλές φορές απέναντι, στην Τουρκία, περ­ νούσε ευχάριστα τον καιρό της. Στην ιστορία υπάρχουν και στιγμές από την ενήλικη ζωή της ηρωίδας, η οποία θυμάται τον παππού ως εκείνη την εμβληματική μορφή που της δίνει στοιχεία για να ερμηνεύσει με διαπολιτισμικό τρόπο τον κόσμο. Στοιχεία που έχουν μέσα τους τη

0 Hawns Παπαδάτοε πρότεινε snians

ΠόΧυ Βασιλάκη:

Σταύρος Ζαφειριού:

Φαπαοματάκια χρώματα

Το καρναβάλι των ζώων

(Πατάκης)

(Σύγχρονοι Ορίζοντες)

Φυλλιώ Νικολούδη:

Σειρά: Τα ελληνικά (Κώστας Ε. Πούλος) (Παπαδόπουλος)

Το χαρούμενο λιβάδι

(Ελληνικά Γράμματα)

δύναμη της παράδοοης και της αγάπης και της κατανόη­ σης των λαών μεταξύ τους ιδωμένα με πρωτόγνωρη φρεσκάδα. Που μας καλούν, ιδίως τους ενήλικους ανα­ γνώστες, να ανακαλύψουμε ξανά και να επανενεργοποιήσουμε το παρελθόν μέσα από γενεσιουργό παραδοσιακά στοιχεία. Οι ζωντανοί διάλογοι μέσα από τις συχνές αλλαγές της οπτικής γωνίας και το θαυμάσιο χειρισμό της γλώσσας, μιας γλώσσας ποιητικής, διανθισμένης με ιδιωματι­ σμούς, προσφέρουν άλλοτε μια ευχάριστη «στατικότητα» για να θαυμάσει ο αναγνώστης τις τοπιογραφικές στιγμές του κειμένου και την παράδοση του τόπου μέσα από εγκιβωτισμούς παραμυθιών (εδώ ίσως διακρίνεται μια ανεπαίσθητη χαλαρότητα στη δομή) και άλλοτε μια δημιουργική εγρήγορση για την εξέλιξη των δρώμενων που περιέχουν άσβηστες μνήμες και διαπολιτισμικά μη­ νύματα. Και πάνω απ' όλα την ασύνορη θέαση των πραγμάτων. Που για να τα δεις στέκεσαι στη μια πλευρά και βλέπεις απέναντι: στην πατρίδα του άλλου μας μι­ σού εαυτού. Το δεύτερο βιβλίο είναι το μυθιστόρημα του I. Δ. Ιωαννίδη Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου. Το έργο του συγγραφέα (μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα) έχει σχέση με την ιστορία, την οικολογία, τη διαφορετικότη­ τα, τη φιλία μεταξύ λαών, την απλή καθημερινότητα και τις απαρατήρητες πολλές φορές λεπτομέρειές της. 0 λεπτός χειρισμός του χιούμορ, η διαρκής μορφική ανα­ ζήτηση κυρίως στα μυθιστορήματα και στα διηγήματά του και η πρωτοτυπία των θεμάτων του αποτελούν χα­ ρακτηριστικά του έργου του. Τούτη τη φορά πρόκειται για δύο φίλους, δύο παλιά... αυτοκίνητα που πουλιού­ νται. Το ένα, ο Μπιεν, που είναι και ο αφηγητής του μυθι­ στορήματος, εξιστορεί τις περιπέτειες των μικρών και μεγάλων ταξιδιών, του ίδιου και των αφεντικών του. Το δεύτερο, ο Ριέν, όταν με συγκίνηση ξανασυναντιούνται, αφηγείται στο φίλο του τις όχι και τόσο ευχάριστες περιπέτειές του. Διαβάζοντας αυτό το μυθιστόρημα, ο αναγνώστης κάθε ηλικίας δε θα διασκεδάσει μόνο με το ιδιότυπα λεπτό χιούμορ του συγγραφέα, αλλά θα δει και θα ψαύσει, μέ­ σα από μια γλαφυρή κι ευαίσθητη αφήγηση, από ένα βα­ θύτερο επίπεδο της ψυχής, απ' την πλευρά των... άψυ­ χων, αλλά και στο συμβολικό ανθρώπινο επίπεδο, τη χα­ ρά, τη μοναξιά, την αναζήτηση της νεότητας, τη δίψα για περιπέτεια και για ζωή και γενικά τη θέαση της εφήμε­ ρης αλλά και της στοχαστικής πραγματικότητας. Πρόκειται για το κύκνειο άσμα ενός συγγραφέα, μοναδι­ κού και ιδιόρρυθμου υπηρέτη του λόγου, που παράδο­ ξα, αφηγούμενο προσωπικές του εμπειρίες, αποτελεί συνάμα και φιλοσοφικό στοχασμό και στάση της πορείας του είτε ως δασκάλου σε παιδαγωγικές σχολές είτε ως ανθρώπου και λογοτέχνη!... □

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΠΤΗΣ:

Καιναμουneis γιαταπαιχνίδιασου!(Εαπηνικά Γράμματα) «Φτιάχνουν δικούς τους κόσμους τα παιχνίδια. Και παίζουν μυστικά σ' άλλες ζωές που δεν τις βάζει ο νους σου»

Σ

το βιβλίο αυτό αναγνωρίζουμε μια χαρακτη­ ριστική αντίληψη για τη σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη φύση και το παιχνίδι, το χρόνο

και τις ιδιότητες της παιδικής ηλικίας που α­ ποχωρίζεται τα βιολογικά όριά της για να σηματοδοτήσει τη ζωτική τάση του ανθρώπου να εκφράσει τις επιθυμίες και τις δυνατότητάς του. 0 συγ­ γραφέας, λειτουργώντας εδώ ως «παίκτης», αναδεικνύει με ιδιαίτερη πρωτοτυπία και ευαισθησία το νόη­ μα του παιχνιδιού ως σημαίνουσας μορφής δραστη­ ριότητα που βρίσκεται έξω από τον καθημερινό, συ­ νηθισμένο βίο και παραμένει συνειδητά ελάχιστα συνδεδεμένη με τις υλικές, πραγματικές αναφορές της. Αποτελώντας αυτοσκοπό, το παιχνίδι συνοδεύε­ ται από αίσθημα έντασης και χαράς καθώς απορροφά έντονα και απόλυτα τον παίκτη που παραβιάζει συ­ στηματικά τα τοπικά και τα χρονικά όρια και αποστρέφεται κατηγορηματικά κάθε απόπειρα προσδιορισμού κανόνων. Αναπροσαρμόσιμο ανάλογα με τις περιστάσεις και τα

70 9

δρώντα πρόσωπα, ίο παιχνίδι στις διαδοχικές μεταμ­ φιέσεις του πραγματοποιεί μια νέα κάθε φορά ισορ­ ροπία ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, το ατομικό και το συλλογικό, το εφήμερο και το διαρκές, το ανεκπλήρωτο και το απαγορευμένο. Πρόκειται για ένα σύνολο ηθελημένων παραβάσεων που συνδυά­ ζουν την ελευθερία με την εφευρετικότητα, το πα­

ρελθόν με το παρόν και το μέλλον, το παιχνίδι με τη γραφή. Ο συγγραφέας προτείνει στο έργο αυτό, με επιδεξιότητα και ευστοχία, έναν ορισμό του παιχνιδιού που οδηγεί με προνομιακή βεβαιότητα στην κατάκτηση της γνώσης του κόσμου, εισάγοντας τους αναγνώστες-συμπαίκτες του στον πραγματικό κόσμο της φαντασίας. □

............... .... ___________ _

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣΙΔΜίίΝ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ **** * ΚΑΛΕΝΤΗΣ

medical art/

[

ΕΚΔΟΣΕΙΣ | ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Εκδοτικός Οίκοt ^ Μ Ε Λ Ι Σ Σ Α

\ Χ KATTOF Μ

M3

Φ

—

ΓΔΙΧΛΛΙΠ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

% P lflk H

\ΰ \

0 ,

ΚΕΔΡΟ Σ Εκ λ ο ς ε

------------

>ος

ΝΤΟΥΝΤΟΥΜΗ παρατηρητής t

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

εκδ ό σ εις

IlNJllMiKX ΠΟΛΙΣ

ΤΟ ΡοΔΑΚίό

ϊ Γ. ΣΟΚΟΛΗΣ&Σιαε.ε. ^ ^.ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣΠ.ΧΛΤΖΗΛΑΚΟΣ

110

Άγρας, Τ. · 104 Αίσωπος· 167 Αλεξάνδρου, Α.· 212 Αξιώτη, Μ.· 311 Απολλιναίρ, Γκ. ·231 Αραγκόν, Λ .· 168 Αριστοτέλης · 135 Αριστοφάνης· 72 Αρτώ, Α. · 151 Βαλερί Π.· 183 Βάρναλης, Κ. · 88* Βελενοτινλής, Ρ. ·235 Βενέζης, Η. · 337 Βερλαίν, Π. · 378 Βερν, I.· 105 Βιάν,Μ.·85 Βιξυηνάς, Γ. ·278 Βολταίρος · 177 Βουτυράς, Δ. · 298

θεοτόκης, Κ. · 92 θερβάντες, Μ. ντε · 176 Θουκυδίδης · 191 Ιονέοκο, Ε. · 122 Ίφεν, Ε. · 181 Καβάφης, Κ.Π. ·7 8 ,389 Καζαπζάκης, Ν. · 190,377 Καιρης, θ .· 106 Κόλας, Ν. · 387 Κάλβος, Α .· 140 Καρά, Α .· 110 Καποδίοτριας, I. ·275 Καραγάτοης, Μ. ·258 Καρκαβίτοας, Α. · 306 Καρουξος, Ν. · ,393^

Γέιτς, Ου. Μπάτλερ · 391 Γιουροενάρ, Μ .· 81 Γκαιτε, Γ.Β. · 154 Γκράμοι,Α.·295 Γκρην Γκ. ·267 Γληνος,Δ.·6Γ Γουλφ, Β.· 153

Καοτοριάδής, Κ. · 385 Κενώ, Ρ. · 320 Κερουακ, Τ(. ·249 Κοκτώ, I . · 160 Κολετ·313 Κονδάλης, Π. · 384 Κόντονλου, Φ .· 113 Κοραης,Α.·82 Κούντερα, Μ. · 80* Κρίοτι, Α. · 149 ιυστάλλης, Κ. ·326 Κρυοτάλλης

Δ

Λ

Δάπης·230 Δέλτα, Π .·300 Δουμάς, Α .· 147

Λακάν Ζ. · 126 Λαπασιώτης, Ν. · 95 ΛεβίΣτρως, Κ. · 158 Λειβαδιτης, Τ. ·228 Αεκατοάς, Π.· 166 Λιοτάρ, Ζ.Φ. · 388 Αάρκα, Φ.Γ. · 192 Λουκιανός · 102 Λουπέν,Α.·218 Λώρενς, Ντ. X. · 132 Λωτρεαμόν · 355

Γ

Εγγονόπουλος, Ν .·381 Έκο, 0 .· 145 Έλιοτ, Τ.Σ. · 133 Ελυάρ, Π.· 201 Ελάτης, Οδ. · 362,372

β

.·35 8

τε Σ.·330 Έοοε,Ε.·109 Ζ

Ζενέ,Ζ.·66 Ζτντ, Α. · 206 Ζολά, Ε. · 97 Ο

θεοτοκάς, Γ.· 137

Μαγιακόφοκι, Β. · 121 Μαίηλερ, Ν. · 286 Μακρυγιάννης · 101 Μαλακάοης·357 Μαν, Τ. · 90 κ,Γ.·356 βό·257 ιες, Γκ. Γκ. · 223

Μαρξ, Κ. · 83* Μίλλερ, Α. · 259 Μίλλερ, X. · 273 Μιοίμα, Γ. · 253 Μολιέρος · 179 Μοπαίν,Μ. ντε·304 Μοράβια, Αλ. · 256 Μοριοον, Τ.·406 Ίούίιλ, Ρ.· 199 Iπαλξάκ, 0.πε·60*·416 Μπάροουξ, 0.·383 Μπαρτ, Ρ. · 93 Μπαταιγ, Ζ .· 187 Μπέκετ, Σ .· 115 Μπόρχες, Χ.Λ. · 79 Μπρετόν, Α. · 207 Μπρεχτ, Μ. · 211 Μπωβουάρ, Σ. ντε · 136 Μυριβήλης, Σ. · 309 Μωπαοάν, Γκ. ντε·204 Ν

Ναμπόκοφ, Β.· 162 Νέοι λογοτέχνες· 69,87 Νικολαιδης, Α. ·379 Νίτοε, Φ. · 91 Ντεκάρτ, Ρ. · 369 Ντίκενς, Κ. ·229 Ντεριντά. Ζ. · 397 Ντιντερο· 103 Ντοοτογιέφοκυ, Φ. · 131 Ντυράς, Μ. · 134 Ξενόπουλος, Γ. · 265 Όμηρος · 174 Όργουελ, Τ(. · 226 Ουάιλπ, 0. · 152 ;ό,Β.·111

& ιαμς, Τ. · 139 Παλαμάς, Κ. · 334 Πάλλης,Α.·118 Πεντξίκης, Ν.Γ. · 407 Πάουντ, ί · 178 Παποδιαμάντης, Α .· 165 Παπαντωνίου, Ζ. · 285 Παραμυθάδες · 108* Πεοοόα, Φ. · 390 Πίνδαρος· 294 Πλαθ, Σ. · 396

' Τα τεύχη που σημειώνονται με αστερίσκο έχουν εξαντληθεί.

Πάε, Ε.Ά.·112 Πολίτης, Κ .· 116 Πρεβέρ,Ζ.·73 Ρ

Ράιχ, Β .· 197 Ρεμπώ,Α. ·305 Ρίλκε, Ρ.Μ. · 274 Ρίτοος, Γ. · 205 Ροΐδης, Ε. · 96 Ρουοό, Ζ.Ζ. · 395 Ζ

Σάνδη, Γ. ·327 Σαντ,Μ. ντε·77 Σαρτρ, Ζ. Πωλ · 127 Σεφέρης, Γ.· 142,410 Σιμενόν,Ζ.·202 Σκαρίμπας, Γ. ·269 Σολωμός, Δ .· 213 Σοφοκλής· 243 Στάινμπεκ, Τ. · 173 Σταηάλ · 98 Τίέημς,Χ. ·260 Τςόις, Τ. · 62* Τολοτόι, Α. · 200 Τουαίν,Μ.·252 Τουρνιέ, Μ. ·287 Τοάηλερ, Ρ.· 193 Τοέχωφ, Α .· 169 Τοίρκας, Σ. · 171 Φιτξέραλντ, Φ.Σ. · 138 Φάροτερ, Ε.Μ.·312 Φουκώ, Μ. · 125 Φλωμπέρ, Γ.· 143 Φρόιη, Σ. · 150 X

Χάιηεγκερ,Μ.·161 &399 Χάκκας, Μ. · 297 Χάμμετ, Ν.· 182 Χάρντυ, Τ.·324 Χατίηαργύρης, Κ. ·63 Χατζής, Δ.· 180 Χατζόπουλος,Κ.·319 Χέμιννουεϊ, Ε.· 159 Χιους, Τ. · 396

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2001

Β ρ ^ ιβ δ ίο Ε φ κ β ι^ ο υ

Β ιβ λ ίο υ

Το Βραβείο Εφηβικού Βιβλίου δεν απονέμεται διότι από ns προτάσεκ ins Emiponns Κριτικών δεν πλειοφήφίσε κανένα οπό τα προτεινόμενα βιβλία, γεγονόε που, ενδεχομένωε, υποδηλώνει τη φτωχή σε ποιότητα παραγωγή εφηβικών βιβλίων τη χρονιά που μαε πέρασε.

ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ ΤΑ ΕΦΗΒΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ • Χαρά Γιαννακοπούλου: Το νηοίπου ταξιδιύα (Ελληνικά Γράμματα) Μ, Κονατοούλη • Ντίνος Δημόπουλος: Ο Βάνκα και τ' αδίοποτα (Καστανιώτης) Α. Ζερβού. Γ.Ι. Παπαδάτοε • Βαγγέλης Ηλιάπουλος: Έτοιμος από καιρό (Πατάκης) Μ. Κοντολίων. Γ. I. Παπαδάτοε • Ξένια Καλογεροπούλου: Το σκλαβί(Κέδρος) Μ. Κοντολέων. Γ. Σ. Παπαδάτος

• Βεατρίκη Καντζόλα-Σαμπατάκου: At Βί\ω να μου \ίν ι τι να κάνω (Ελληνικά Γράμματα) Μ. Κονατοούλη • Κώοτια Κοντολέων: Το κίτρινο φουστάνι (Πατάκης) Β. Πάτοιου • Μαριάννα Σπανάκη: Πράοινες και μπλι τιράντις (Κέδρος) Α. Ζερβού

113

ΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ:

ΟΒάνκακαιτ’ αδέσποτα(ΚασιανιιΜ άει ένας χρόνος από τότε που ακούσαμε στις ειδήσεις για κείνο το αγοράκι στη Ρω­ σία που το 'σκάσε από το άσυλο -ένα απ' τα πολλά ρακένδυτα και πεινασμένα παι­ δ ιά - και ζούσε με μια αγέλη αδέσποτων σκυλιών που το προστάτευαν. (Πώς να εξηγήσεις στα δικά σου παιδιά πώς, πότε και γιατί έγινε κάτι τέτοιο.) Έχω την υποψία πως αυτό το περιστατικό έδωσε το έναυσμα γι' αυτό το εξαιρετικό μυθιστόρημα στο συγγραφέα και γνωστό σκηνοθέτη Ντίνο Δημόηουλο. Είναι διεθνώς γνωστή, συνεχώς επαληθευόμενη κι ευεξήγητη η επιτυχημένη σχέση των ανθρώπων του θεάτρου και του κινηματογράφου με το παιδικό βι­ βλίο. Περιορίζομαι να επισημάνω την αίσθηση του α­ πτού και συγκεκριμένου που διατηρούν και όταν γίνο­ νται συγγραφείς, όπως και την οπτική και ακουστική ευαισθησία. Οι ικανότητες αυτές συχνά τους βοηθούν να συλλάβουν τους ήρωές τους με καθαρά περι­ γράμματα ως σύνολο μορφής και ήθους, να τοποθε­ τήσουν τη μυθοπλασία σε σαφέστατα δηλωμένα σκηνικά, αφού τη διευθετήσουν σε ξεχωριστές σκη­ νές ή εικόνες, αλλά και να τη ζωντανέψουν με απο­ καλυπτικούς των χαρακτήρων διαλόγους, χωρίς πολ­ λά σχόλια και παρεμβάσεις. Οι ιδιότητες αυτές, που αναδεικνύονται σπουδαίες α­

Π

7 /4

ρετές όταν το έργο απευθύνεται σε παιδιά, υπάρχουν και στο κείμενο του Ντ. Δημόπουλου, μα νομίζω δεν είναι οι κυριότερες. Το επίτευγμα αυτού του κειμένου είναι ότι κατορθώνει να χωρέσει το «χάος της σύγ­ χρονης ιστορίας», όπως θα 'λεγε κι ο Έλιοτ, αυτή τη σπαρακτική και δυσεξήγητη σημερινή πολιτική πραγ­ ματικότητα μέσα στην καθησυχαστική μορφή του πα­ λιομοδίτικου μυθιστορήματος για παιδιά. Σπεύδω να εξηγήσω ότι χρησιμοποιώ τη λέξη «παλιομοδίτικο» με ευλάβεια, μη βρίσκοντας όρο για να εκφράσω την α­ θωότητα, την παραστατικότητα, την ευγένεια αυτής της γραφής που, μακριά από οποιαδήποτε σύγχρονη συνταγή εκδοτικής επιτυχίας, καθόλου δε φοβάται το συναίσθημα, το ξέσπασμα και τη συγκίνηση. Μιλούμε για μια συγκίνηση καθαρτήρια και ίσως ενεργοποιητική, σαν αυτή που προκαλεί στο παιδί και στον ενήλι­ κα, τηρουμένων των αναλογιών, η συνανάγνωση του Ευτυχισμένου πρίγκιπα του Ό. Ουάιλντ ή των ιστο­ ριών του Έ. Μαλό ή ακόμη και των βιβλίων του Μ. Λουντέμη. Με ειλικρίνεια και λεπτότητα ξετυλίγεται μπροστά μας ο τραγικός πολύπτυχος πίνακας της πρώην Σο­ βιετικής Ένωσης μ' όλη του την αθλιότητα, τη δυ­ στυχία και τη φρίκη... Δείχνει τους ανθρώπους που προσπαθούν να σταθούν όρθιοι μέσα στη λαίλαπα της εγκληματικότητας και της οικονομικής, κοινωνι­ κής και ηθικής κατάρρευσης, θύματα οι ίδιοι, αλλά κι αγωνιστές. Το (πολιτικό) παρελθόν δίνεται με ειδυλ­ λιακές σκηνές, ποιητικότητα αλλά και ειλικρίνεια. Μα­ θαίνουμε ότι σ' αυτή τη χαρούμενη οικογένεια όπου ανήκε ο μικρός Βάνκα, ο νεαρός πατέρας ήταν αν­ θρακωρύχος, αλλα έπαιζε μπαλαλάικα, η όμορφη μάνα ήταν εργάτρια, αλλά χόρευε υπέροχα, όμως οι παππούδες είχαν χαθεί εξόριστοι στη Σιβηρία... Μιλούμε για μια ιστορικότητα που δε βασίζεται στην αναμνηστική γραφή, όπως συνηθέστερα στα ελληνι­ κά παιδικά μυθιστορήματα, αλλά στην επικαιρική πληροφόρηση που είναι βομβαρδιστική και αμείλικτη και η τηλεόραση την παρέχει σε τεράστιες ποσότη­ τες. Ας σκύψουμε με τα παιδιά μας πάνω της, αφού και να θέλαμε, δεν μπορούμε και δεν επιτρέπεται να την κρύψουμε, ας τη στοχαστούμε αναπλασμένη μέ­ σα από τη λογοτεχνικότητα αυτής της γραφής. Είναι σπουδαίο να καταλαβαίνεις με το μυαλό και με την καρδιά σου τι γίνεται στον κόσμο κι εξακολουθώ να πιστεύω ότι το να αισθάνεσαι είναι συχνότερα το πρώτο βήμα για να μάθεις να σκέφτεσαι: Με την Καήύβα του Μπαρμπα-Θωμά είναι γνωστό πως η συγ­ γραφέας αφύπνιζε συνειδήσεις. Κλείνοντας τούτο το βιβλίο ο αναγνώστης, ενήλικος

ή παιδί, παραμένει βαθιά συγκινημένος, άρα δυνάμει καλύτερος άνθρωπος, λιγότερο αδιάφορος πολίτης του κόσμου.

Μένη Κανατσούλη

Μαριάννα Σπανάκι): Πράαινις και μπλε τιράντες (Κέδρος) Τι μπορεί να είναι περισσότερο σκληρό για έναν έφη­ βο από το να χάνει τον πατέρα του από AIDS, ενώ έχει ήδη χάσει τη μάνα του σε δυστύχημα; Το θέμα που επέλεξε η συγγραφέας είναι σκληρό και εξαιρετικά δύ­ σκολο στο χειρισμό του. Το πραγματεύεται με απόλυ­ τη ειλικρίνεια και πειστικότητα, παρουσιάζοντας ένα μωσαϊκό ανθρώπων, καθέναν με τη δική του νοοτρο­ πία και ψυχολογία, που εμπλέκονται σ' ένα σύνολο που ενδιαφέρεται, συμμετέχει, πονάει, αγγίζει το νεα­ ρό πρωταγωνιστή. Η υπόθεση εξελίσσεται μέσα σε α­ στικά σπίτια στην Αθήνα και στο Λονδίνο, αλλά και σε πολυσύχναστους δρόμους και, φυσικά, στους χώρους του νοσοκομείου. Οι ήρωες είναι συμπαθητικές, καθη­ μερινές φιγούρες, αληθοφανείς και αναγνωρίσιμες, χωρίς τίποτα το υπερβολικό και εξεζητημένο, όπως α­ κριβώς και οι διάλογοι. Το τέλος είναι αναμενόμενο, σχεδόν δεδομένο. Ο θάνατος. Κι όμως η συγγραφέας κατορθώνει να τελειώσει μ' ένα μήνυμα ζωής, αφού το επιλογικό κεφάλαιο είναι η συνάντηση του νεαρού πρωταγωνιστή μ' ένα κορίτσι. □

ΧΑΡΑ ΠΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ:

Τονησί πουταξιδεύει (Ελληνικά Γράμματα) είθομαι ολοένα και περισσότερο ότι αν αξί­ ζει ακόμη για κάτι να μιλήσεις στη λογοτε­ χνία είναι τα θέματα για τα οποία, διαχρονι­ κά, μιλούν και ξαναμιλούν οι συγγραφείς, όπως ο έρωτας και η μοναξιά. Και αυτό που έχει σημασία στη λογοτεχνία είναι να μπορείς θέματα τόσο χιλιοειπωμένα να τα βλέπεις με μια καινούρια ματιά. Αυτό είναι το ατού του βιβλίου Το νησί που τα­ ξιδεύει Ένα βιβλίο όλο φρεσκάδα και άρωμα νεότη­ τας και ταυτόχρονα τολμηρό, με μια έννοια, καθώς μιλά για ένα θέμα που συχνά προσπερνιέται στην ε ­ φηβική λογοτεχνία και ακόμη συχνότερα στην παιδι­ κή: τη μοναξιά, τη μοναξιά που είναι ένα συναίσθημα που φοβίζει, αλλά που ταυτόχρονα προσφέρει εμπει­ ρίες, που ενδυναμώνει, που εντέλει μπορεί να χαρί­ ζει πληρότητα. Όλα αυτά πλέκουν τον καμβά της ι­ στορίας γύρω από τη Ναυσικά, της οποίας όλη η ζωή είναι το νερό, μιας και νομίζει πως η μητέρα της ήταν Γοργόνα και ο πατέρας της ένας πατέρας πραγματι­ κός και ολοζώντανος, αλλά που κάθε τόσο, παρ' όλη την αγάπη του γι' αυτήν, την εγκαταλείπει για να μπαρκάρει. Σ' αυτή την πρώτη σκληρή γεύση εγκατά­ λειψης θα προστεθεί και μια δεύτερη, από τη μετακί­ νηση του μικρού αγαπημένου της, του Δήμου, στην Αθήνα. Η Ναυσικά, που έχει μάθει να πολεμά τον πό­

Π

115

γιατί καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στους δύο κινδύνους που την απειλούν: από τη μια το διδακτισμό, από την άλλη το μελό. Χωρίς να γίνεται διδακτι­ κή, αν και αποκαθίσταται η ηθική τάξη, χωρίς να χάνει σε ρεαλισμό, εφόσον οι διαφορές ανάμεσα στους δύο νέους είναι τόσες που εντέλει δεν τις ξεπερνά ο έρωτας, δε στερείται ωστόσο αισιοδοξίας: το μέλλον και η ωριμότητά τους θα δείξουν εάν μπορούν να προχωρήοουν σε μια κοινή μελλοντική ζωή. □

νο της εγκατάλειψης και τη μοναξιά της μέσα από τις καταδύσεις της στα θαλάσσια νερά, μαθαίνει τώρα πια πως η μοναξιά της πραγματικής ζωής δε σημαίνει μόνο προσδοκία της επιστροφής των αγαπημένων, αλλά σημαίνει επίσης το να αφήνεις τόπο για να αγα­ πάς τον εαυτό σου. Όλα αυτά λέγονται μέσα από μια αφήγηση η οποία μοσχοβολάει θάλασσα και που οι λέξεις της ηχούν σαν κελάρυσμα, πότε θυμωμένο και πότε λυρικό.

Βεατρίκη Καντζόλα-Σαμπατάκου: Δί θέλω να μου λ έ ν ι τι να κάνω (Ελληνικά Γράμματα) Αυτό που θεωρώ το πιο ενδιαφέρον στο βιβλίο αυτό είναι το πώς κατάφερε η συγγραφέας του στοιχεία της πλοκής αλλά και των χαρακτήρων που αποτε­ λούν συνήθη κλισέ στην παιδική-εφηβική λογοτεχνία να τα χειριστεί με πρωτοτυπία. Το μοτίβο της προικι­ σμένης και από καλή οικογένεια κοπέλας που γοη­ τεύεται από έναν «αλήτη», ο οποίος όμως στο βάθος είναι καλό παιδί και οδηγήθηκε εκεί που οδηγήθηκε από τη φτώχεια και την αδιαφορία της οικογένειάς του, συνηθίζεται πολύ στη λαϊκή λογοτεχνία γενικό­ τερα. Η αφήγηση γίνεται ενδιαφέρουσα με την περι­ γραφή των συγκρούσεων των γενεών, κυρίως όμως

Την εκδήλωσή ms onovopns των βραβείων στηρίζουν οι:

HH ΕΘΝΙΚΟ | ·

Ε λ λ η ν ικ ό Φ ε σ τ ιβ ά λ

ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

~ ^ - £ τ α ιρ ε ι α ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

Φ

6Το^ ΟΙΝΟΠΟΙΙΑ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗ

116

^Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ο ΤΥ Π ΙΑ

©

Mavos Κονιολέων

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ:

ΞΕΝΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Eioiposαπόκαιρό(llatOKns)

Τοσκλαβί mms)

ύο κείμενα ξεχώρισα. Το θεατρικό έργο της Ξένιος Καλογεροπούλου Το ο κ λ α β ί και το μυθιστόρημα του Βαγγέλη Ηλιόπουλου Έτοι­ μος από καιρό. Η Ξ. Καλογεροπούλου έχει αναγνωριστεί ως μια από τις βασικότερες ανανεώτριες του θεάτρου για παιδιά. Αλλά με το τ ε ­ λευταίο της αυτό έργο, Το σκλαβί, δημιουργεί το τ έ ­ λειο κείμενο του θεατρικού λόγου που απευθύνεται σε παιδιά αλλά και σε κοινό κάθε ηλικίας. Δεν κρίνω την παράσταση, κρίνω το κείμενο. Ένα κείμενο -δια­ σκευή λαϊκού παραμυθιού- που έχει αξιοθαύμαστη σκηνική οικονομία, υπέροχους διαλόγους, ουσιαστι­ κές σιωπές και στέρεα δομημένη εξέλιξη των χαρα­ κτήρων. θεατρική ούνθεση που όχι μόνο ξεφεύγει α­

ρα σχετικά πρόσφατα, αλλά με τρόπο που συνδυάζει τη δυναμική και την ποιότητα πολύ σύντομα καθιε­ ρώθηκε ως μια από τις πλέον σημαντικές νέες πα­ ρουσίες. Το Έτοιμος από καιρό είναι το δεύτερο εφη­ βικό μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε (τα άλλα του έργα είναι για μικρά παιδιά). Χωρίς να έχει τις νεωτε­ ριστικές τάσεις του πρώτου έργου -υπενθυμίζω τον τίτλο, πρόκειται για Το ξύπνημα της φράουλας-, δια­ θέτει δίπλα στην κλασική μορφή του μια ελεύθερη προσέγγιση των συναισθημάτων ενός νέου που ενώ αναζητά το ατομικό του μέλλον, την ίδια ώρα ψαχου­ λεύει το οικογενειακό παρελθόν του. Κρατώντας τις επιφυλάξεις μου για κάποιες σελίδες όπου οι περι­ γραφές των ιστορικών συμβάντων μάλλον αποδυνα­ μώνουν τη ροή της αφήγησης και ξεπερνώντας το σύνδρομο του παλαιότερου που διστάζει να απονείμει γρήγορα εύσχημα σε κάποιον που κάνει τα πρώτα του βήματα, καταθέτω την άποψη μου για τυχόν βρά­ βευση του Έτοιμος από καιρό. □

Δ

πό το αρχικό κείμενο που πάνω του στηρίχτηκε, αλλά υλοποιείται με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι εφάμιλλης ποιότητας. Το κατατάσσω στην κατηγορία του εφηβικού και όχι του παιδικού, γιατί ο τρόπος που έχει γραφ τεί του προσφέρει τόσο πολλά επίπεδα προσέγγισης και τό­ ση πολλαπλότητα απόλαυσης, που στο σύνολό τους απαιτούν έναν αναγνώστη με κάποια πνευματική και καλλιτεχνική προπαίδεια. Το μυθιστόρημα Έτοιμος από καιρό τ ου Βαγγέλη Ηλιόπουλου είναι ένα γνήσιο εφηβικό κείμενο.

0 Β. Ηλιόπουλος ξεκίνησε τη συγγραφική του καριέ-

/77

Hawns Σ. flanafiaios

ΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜ0Π0ΥΛ0Σ:

ΟΒάνκακοι τ’ αδέσποτα (καπανιώιικ)

Α

πό τα βιβλία που έχουν εκδοθεί και διαβά­ ζονται από μεγάλα παιδιά και εφήβους, ξε­ χώρισαν κατά την άποψή μου δύο και τα ο­ ποία είναι ισάξια για βραβείο: Το ένα είναι Ο Βάνκα και τ ' αδέσποτα του Ντίνου Δημόπου-

λου

Ο συγγραφέας είναι από τους εγκυρότερους σκηνο­ θέτες του πάλαι ποτέ ελληνικού κινηματογράφου. Το κύριο θέμα των βιβλίων του για παιδιά (Γα δελφινάκια του Αμβρακικού, Ο μαστρο-Πολύξερος κι η παρέα του, Το γειτονόπουλο του καλοκαιριού, Γράμμα στο Θεό κ.ά.) είναι η παιδική ηλικία, ως δημιουργική δύνα­ μη, ικανή να εμπνεύσει αξίες για την καθημερινότητα, τη συνολικότερη ανθρώπινη πρακτική και, ως ιδεολο­ γική δύναμη, αξίες για μια κοινωνία όπου θα επικρα­ τούν η συνεργασία, η αλληλοβοήθεια, ο σεβασμός της ιδιαιτερότητας του Άλλου. Σ' αυτό το μυθιστόρη­ μα παρουσιάζεται η ιστορία ενός μικρού Ρώσου, του Βάνκα, που οι γονείς του, εξαιτίας της τελευταίας πο­ λιτικής αλλαγής στη χώρα τους και των παρενεργειών της στο κοινωνικό επίπεδο, τον εμπιστεύονται σ' ένα φίλο τους. Η μητέρα του εργάζεται στην Ελλάδα κι ο πατέρας του ως ναυτικός, αφού προηγουμένως έχει πολλαπλώς απειληθεί η ζωή του. 0 μικρός, ύ­ στερα από μια σειρά απίθανων συμπτώσεων, μένει μόνος, στους δρόμους με τ ' αδέσποτα σκυλιά. Περνά

118

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΗΛΙ0Π0ΥΛ0Σ:

Eioiposαπόκαιρόmimm δύσκολες στιγμές, αλλά βρίσκει παρηγοριό στο πλευρό των ζώων. Αναπτύσσεται μεταξύ τους μια σχέση αλληλοπροστασίας. Στο τέλος, αφού πρώτα η ανθρώπινη αγριότητα δείχνει τα ένστικτό της απένα­ ντι σε ανθρώπους και ζώα, θα επικρατήσουν συναι­ σθήματα στοργής ορισμένων ανθρώπων και ο μικρός Βάνκα θα ξαναβρεί τους γονείς του. Η τριτοπρόσωπη αφήγηση είναι γλαφυρή και ρέουσα. Σε ορισμένα σημεία θυμίζει πολύ καλές στιγμές κλα­ σικών μυθιστορημάτων. Ενδιαφέρον από αισθητικής και κυρίως από κοινωνιολογικής πλευράς είναι το τμήμα εκείνο όπου ο μικρός έχει συγκροτήσει με τους σκύλους κυριολεκτικά μια «ιδανική» κοινωνία, πρότυπο για τις ανθρώπινες κοινωνίες, μια κοινωνία κατανόησης, συνεργασίας, αγάπης και αλληλοβοή­ θειας. Η αφήγηση, έχοντας άλλοτε ασθμαίνον κινη­ ματογραφικό ύφος και άλλοτε, με αργό ρυθμό, συ­ μπληρώνοντας τα κενά, αποτυπώνει ανάγλυφα την περιπέτεια του μικρού, παράλληλα εικονογραφώ­ ντας, άλλοτε άμεσα κι άλλοτε έμμεσα, διεισδυτικά πάντως, την κοινωνική και πολιτική περιρρέουσα α­ τμόσφαιρα. Μ' αυτό τον τρόπο ο συγγραφέας αποσυμφορίζει το έντονο συγκινησιακό επίπεδο και συ­ γκρατεί το ρυθμό και την εξέλιξη της πλοκής σε υψη­ λά επίπεδα. Άλλωστε και στο υπόλοιπο έργο του έχει αποδείξει ότι γνωρίζει να κρατά τις ισορροπίες ανά-

μέσα στις ρεαλιστικές εικόνες και σε αφηγήσεις όπου υπερισχύει το συναίσθημα. Κοντολογίς, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα-καταγγελία του σύγχρονου απανθρωποποιημένου κόσμου. Το δεύτερο βιβλίο είναι το επίσης μυθιστόρημα του Βαγγέλη Ηλιόπουλου Έτοιμος από καιρό. 0 συγγραφέ­ ας ξεκίνησε με βιβλία για πολύ μικρά παιδιά και συνε­ χίζει να γράφει παραμυθικές ιστορίες με ήρωα τον Τριγωνοψαρούλη, ένα ψάρι που έχει κάνει την οικο­ λογία... τρόπο ζωής! Γενικά οι ήρωες του Βαγγέλη Ηλιόπουλου, ανεξάρτητα από ηλικία και μορφή, έ ­ χουν κοινά χαρακτηριστικά τα οποία συνδέονται με καταστάσεις και προβλήματα ατομικά ή κοινωνικά του καιρού μας. Σ' αυτό το μυθιστόρημα, ένας νέος, φοι­ τητής της Σχολής Καλών Τεχνών, συμμετέχει σ' ένα φ οιτητικό θίασο που δίνει θεατρικές παραστάσεις στην Αίγυπτο. Εκεί, συνθέτοντας μνήμες από αφηγή­ σεις των γονιών του, συναντώντας γνώριμους της οικογένειάς του, θα ανακαλύψει τις ρίζες του, θα του δοθούν απαντήσεις ουσίας για τη ζωή του και, το ση­ μαντικότερο: η γνώση του παρελθόντος θα τον δέσει με το παρόν και θα του δώσει γενέθλια δύναμη για ν' αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής που ορθώνο­ νται μπροστά του. Είναι ένα μυθιστόρημα, θα έλεγα με στοιχεία αστυνο­ μικής γραφής, που αποπνέει ζωντάνια και ευαισθη­ σία. Ένα πραγματικό οδοιπορικό ζωής που ξεκινάει α­ ντίστροφα: από το σήμερα για να επιστρέφει σ' αυτό. Ενδιάμεσα, περνάει από τα βάθη του καιρού, της μνήμης και της παράδοσης. Η αφήγηση η σχετική με τη συμπλήρωση του «παζλ» για την ανεύρεση της οι­

Αθήνα και στις πόλεις της Αιγύπτου, το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια, όπου είχε ακμάσει στο παρελθόν το ελληνικό στοιχείο. Ίσως αρνητικό σημείο είναι κάποια ιστορικά στοιχεία που θα μπορούσαν να αποφευ­ χθούν γιατί, μεταξύ άλλων, ανακόπτουν το ρυθμό της αφήγησης. Γενικά, η μορφή του μυθιστορήματος είναι ενδιαφέρουσα και όχι συχνή στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους. Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα ενός νέ­ ου συγγραφέα (αυτό είναι το δεύτερό του), θέλω να πιστεύω με μέλλον, ο οποίος βρίσκεται σε μια δημι­ ουργική ανίχνευση θεματική και υφολογική. Τούτο εί­ ναι έκδηλο και από τα «μικρά» του βιβλία και το βρί­ σκω πολύ θετικό. □

ΒίκυΠάταιου

κογενειακής ρίζας του κεντρικού ήρωα εκτείνεται μέ­ σα από συνεχείς αναδρομές. Παρουσιάζεται μέσα α­ πό σκηνές, σε πέντε χρονικά επίπεδα (1966, 1973, 1976, 1986, σήμερα), που διαδραματίζονται στην

ΚΩΣΤΙΑ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ:

Τοκίτρινοφουστάνι (Π ατάκικ)

Δ

ο κάμαρες ήταν όλο κι όλο το σπιτικό μας. Δυο απλές συνεχόμενες κάμαρες, με κεραμίδια στη στέγη. Τα μισά από αυ­

τά σπασμένα από τις νυχτερινές επιδρο­ μές των γατιών, κι η βροχή να στάζει μο­ νότονα στους κουβάδες, που σκορπισμένοι εδώ κι εκεί στα σανιδένια πατώματα γέμιζαν βρόχινο νερό κι υγρούς

119

σοβάδες.» Στο έργο αυτό σκηνοθετείται με τρόπο ιδιαίτε­ ρα ευρηματικό η δυναμική των εσωτερικών συγκρούσε­ ων της ηρωίδας που προσπαθεί να μεγαλώσει στην Αθή­ να των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων και οργανώνεται η αφηγηματική διάρθρωση ενός δικτύου που παραπέμπει στα κυριολεκτικά και συμβολικά νοήματα μιας εύθραυ­ στης και αντιφατικής βιογραφικής εξιστόρησης που συν­ δυάζει το ρεαλιστικό στοιχείο με το ανεξήγητο και το πα­ ράδοξο. Η εγκυρότητα του προσωπικού μύθου συναρτάται από την οπτική γωνία του παντογνώστη αφηγητή που ενεργοποιεί τη διάθλαση των εμπειριών της πραγματικής ζωής και επεξεργάζεται την παραλλαγή τους με αφετη­ ρία την ουσία της αρχέγονης γλώσσας της επιθυμίας. Συμφιλιώνοντας την κοινή μυθολογία με την ατομική, μοναδική περιπέτεια, η συγγραφέας σκιαγραφεί το α ­ προσδόκητο και κωδικοποιεί τη δική της γραμματική που κατεργάζεται όνειρα, πραγματικό γεγονότα και εικόνες

της φαντασίας. Οι μεταπτώσεις του καθημερινού, τα κρυφά ελατήρια της ανθρώπινης συμπεριφοράς, οι παγί­ δες της ιστορίας, ο έρωτας και ο θάνατος, η οδυνηρή πορεία προς την ενηλικίωση ενσαρκώνουν τις αντηχή­ σεις του υλικού της μυθοπλασίας και προβάλλουν στη συνείδηση του αναγνώστη έναν αληθοφανή πίνακα του περιβάλλοντος κόσμου. Η συνοχή της σύνθεσης των διαφορετικών περιοχών της πραγματικότητας που συ­ ντηρεί ο ρεαλιστικός πυρήνας της αφήγησης υπονομεύ­ εται συχνά και αποσυναρμολογείται από την εκτροπή του λόγου προς το αβέβαιο και το ανέφικτο. Με το έργο αυτό η Κώοτια Κοντολέων μάς θυμίζει ξανά ότι η γραφή εξαρτάται από το «πράττειν» και το «λέγειν» και μας προ­ ειδοποιεί με μια εμπιστευτική εξομολόγηση ότι το πραγ­ ματικό νόημα του κειμένου παραμένει λανθάνον, παίζο­ ντας κάθε φορά με τις βεβαιότητες και τις αντιστάσεις του αναγνώστη του. □

Την εκδήλωση ins anovopns των βραβείων στηρίζουν οι εκδοτικοί οίκοι:

®

Ι 1 κ" ρα

---------------------

®

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ

-ΒΑΧκΰΪΜ-

ΑΓΚΥΡΑ

eisggjs

Μ

Ι& Η τή m e d ic a l a r t/

H

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ Εκΰοτ,κός Οίκος Μ Ε Λ Ι Σ Σ Α

(® ) Κ ο χ λ ί α ς

Φ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

m παρατηρητής

Τό ΡοΔΑΚίό εκδοτικέςεπιχειρήσεις ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣΓ.ΣΟΚΟΛΗΣ&Σιαε.ε. Σύγχρονη Εποχή Εκδοτική ΑΕΒΕ

4

Αρ.423 11επτεμβρίου

ε π ι μ ε\εια:

ΕΦΗ

ΑΠΑΚΗ

-

30 Σεπτεμβρίου 2001 Η ταξινόμηση των βιβλίων γίνεται μ ι βάση το γνωστό Δεκαδικό Σύστημα Ταξινόμησης προσαρμοσμένο στην ελληνική βιβλιογραφία. Το Βιβλιογραφικό Δελτίο ουντάσοεταιμετην πολύτιμη συνεργασία του βιβλιοπωλείου της «Εστίας»

wm m m Αείικά ΜΠΑΛΤΑΣX. Λεξικό ανεπτυγμένων εννοιών. Β' έκδοση. Αθήνα, Παπαδήμας, 2001. Σελ. 551. Δρχ. 7.000. ISBN 960-206-275-8.

Γενικ ά ΜΠΑΛΤΑΣ Δ. Β. θέματα Ρωσσικής φιλοσοφίας. Εν Αθήναις, 2001. Σελ. 88. Δρχ. 2.080. ΜΠΑΛΤΑΣ Δ. Β. S. Bulgakoff: 0 Karl Marx ως θρησκευτικός τύπος. Εν Αθήναις, 2001. Σελ. 75. Δρχ. 1.250. ΜΠΙΤΣΑΚΗΣ Ε. Διαλεκτική και νεότερη φυσική. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 2001. Σελ. 568. Δρχ. 4.500.

ISBN 960-2272-72-4. ΨΥΧΟΠΑΙΔΗΣ Κ. Κριτική φιλοσοφία και λογική των θεσμών. Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 266. Δρχ. 5.640.

ISBN 960-05-0986-7.

Αποκρυφιομόε

[

Ιερή Ελλάδα. Επιμ. Ε. Αυλίδου. Αθήνα, Αρχέτυπο, 2000. Σελ. 284. Δρχ. 4.900. ISBN 960-7928-59-5. ΤΡΑΥΛΟΥ Κ. Γ. «τα Λιθικά» του Ορφέως. Αθήνα, Νέα θέσις, 2001. Σελ. 225. Δρχ. 4.160.

Β

Εφαρμοομέ Μ ιμ u χ ο λ ο vi a ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣΑ. Μια περίπτωσις ιδεοφυχαναγκαστικής νευρώσεως με πρόωρες εκσπερματώσεις και άλλα ψυχαναλυτικά κείμενα. Μετ. Α. Σιδέρη. Αθήνα, Άγρα, 2001. Σελ. 279. Δρχ. 5.400. ISBN 960-525-592-8.

ΒΑΝΙΕ Α. Λακάν. Μετ. Γ. Οικονόμου. Αθήνα, Κέδρος, 2001. Σελ. 174. Δρχ. 2.800. ISBN 960-04-1877-2.

BINSWAGER L. - SASS L. Α. - ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ Γ. Παθογραφίες. Αθήνα, Εντροπία, 2001. Σελ. 156. Δρχ. 5.120.

Παραψυχολογία FRANTZIS Β. Κ. Ανοίξτε τις ενεργειακές πύλες του σώματός σας. Μετ. Μ. Μασσάρου. Αθήνα, Σέλας, 2001. Σελ. 256. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-7246-50-0. ΧΕΪΓΟΥΟΡΝΤ Σ. Οοδηγός για την εξέλιξη της ψυχής. Αθήνα, Κέδρος, 2001. Σελ. 252. Δρχ. 2.800.

ISBN 960-04-1865-2.

Γενικά ΚΑΦΦΕΣ Γ. Τι είναι ο πόλεμος; Αθήνα, Παπαζήσης, 2001. Σελ. 256. Δρχ. 4.160. ISBN 960-02-1487-5. ΡΗΣΜΑΝ Ν. Το μοναχικό πλήθος. Μετ. Β. Τομανάς. Σκόπελος, Νησίδες, 2001. Σελ. 544, Δρχ. 7.280.

ISBN 960-8480-77-9. ΡΟΦΕΡ Ξ. Η αλβανική μαφία. Μετ. Γ. Καυκιάς. Αθήνα, Λιβάνης, 2001. Σελ. 205. Δρχ. 5.500.

ISBN 960-14-0419-8.

Πολιτική Παγκοσμιοποίηση. Αισιόδοξη προοπτική ή απειλή. Επιμ. κειμ. X. Ρώμας. Αθήνα, Σαββάλας, 2001. Σελ. 222. Δρχ. 5.800.

ISBN 960-460-592-5. ΔΗΜΗΤΡΟΚΑΛΛΗΣ Γ. Γ. Εγχειρίδιο πολιτικής επικοινωνίας. Αθήνα, Λαβύρινθος, 2001. Σελ. 198. Δρχ. 2.500. ΗΦΑΙΣΤΟΣ Π. Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής

121

κυριαρχίας. Αθήνα, Ποιότητα, 2001. Σελ. 509. Δρχ. 7.500.

ISBN 960-7803-19-1.

Μ. Gurrevitch. Μετ. Δ. Κίκιζας. Αθήνα, Πατάκης, 2001. Σελ. 528. Δρχ. 9.500.

ISBN 960-378-999-2.

ΚΑΖΑΚΟΣ Π. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Η Ελλάδα και το ευρωπαϊκό μέλλον της Τουρκίας. Αθήνα, Σιδέρης, 2001. Σελ. 366. Δρχ. 5.720.

ISBN 960-08-0228-9.

Λαογραφία

ΣΥΡΜΟΠΟΥΛΟΥΓ. Η μαγεία και ο Μωσαϊκός Νόμος οτην πολιτική. Αθήνα, Νέα θέσις, 2001. Σελ. 413. Δρχ. 5.200.

ΒΕΝΑΡΔΟΥ Φ. Τα χοιροσφάγια της Σύρου. Αθήνα, Στάχυ, 2001. Σελ. 152. Δρχ. 2.500. ISBN 960-8032-57-1.

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΗΣ Κ. Υπεράσπιση της πολιτικής του αύριο. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 263. Δρχ. 4.160. ISBN 960-03-3059-Χ.

ΛΕΚΑΚΗΣ Γ. Τάματα και αναθήματα. Αθήναι, Γεωργιάδης, 2001. Σελ. 376. Δρχ. 5.200. ISBN 960-316-112-8.

ΛΑΝΤΑΟΥΕΡ Γ. Έκκληση για σοσιαλισμό. Μετ. Γ. Καραπαπάς. Αθήνα, Τροπή, 2001. Σελ. 221. Δρχ. 3.535.

ISBN 960-91278-1-9.

7ΖΑΚ0ΜΠΙΡ. Το τέλος της ουτοπίας. Μετ. Δ. Λάππας - Δ. Μαργαρίτης. Αθήνα, Τροπή, 2001. Σελ. 304. Δρχ. 3.800. ISBN 960-91278-2-7.

Ο κύκλος που έκλεισε. Επιμ. Σ. Τσιροπινά. Β' έκδοση. Χίος, 2001. Σελ. 301. Δρχ. 10.000.

ISBN 960-86455-0-6.

ΠΡΙΝΑΡΑΚΗΣ Μ. Ε. Κρητικά ανέκδοτα. Αθήνα, Σμυρνιωτάκης, 2001. Σελ. 190. Δρχ. 4.000. ISBN 960-299-325-1. ΦΛΩΡΑΚΗΣΑ. Ε. Οικόσημα Τήνου. Αθήνα, Ερίννη, 2001. Σελ. 122. Δρχ. 3.640.

Οικολογία

ΘΕΤΙΚΕΣ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Η Αστρονομία GRENET Μ. Το πάθος για τα άστρα το 17ο αιώνα. Μετ. Σ. Βλοντάκης. Αθήνα, Παπαδήμας, 2001. Σελ. 384. Δρχ. 5.700. ISBN 960-206-497-8. ΛΕΜ Σ. Τα ημερολόγια των άστρων. Μετ. Γ. Τσακνιάς, Αθήνα, Ποταμός, 2001. Σελ. 440. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-7563-64-6.

Φυσι κή CHERNYΥ. B.-R0STR.M. Το κοτόπουλο από το Μινσκ. Αθήνα, Σαββάλας, 2001. Σελ. 159. Δρχ. 3.300.

ISBN 960-460-447-3.

Βιολογία KITCHERΡ. Οι ζωές που έρχονται. Μετ. X. Γεωργίου. Πάτρα, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, 2001. Σελ. 509. Δρχ. 5.720.

ISBN 960-530-043-5.

ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣI. Μ. Η προστασία του περιβάλλοντος στο Βυζάντιο. Αθήνα, Τυπωθήτω, 2001. Σελ. 133. Δρχ. 2.800.

ISBN 960-8041-90-2.

Τεχνολογία

Δίκαιο

Παι δαγωγι κή

ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Ζ. Τα μυστικά όπλα του Γ Ράιχ. Αθήνα, Επικοινωνίες, 2001. Σελ. 230. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-7872-11-3.

ΠΙΚΡΑΜΕΝΟΣ Μ. Ν. Η βασιλική περιουσία. Αθήνα, Σάκκουλας, 2001. Σελ. 355. ISBN 960-15-0508-3.

Παιδί και κινηματογράφος. Αθήνα, Σαββάλας, 2001. Σελ. 112. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-460-573-9.

ΧΟΛΛΑΝΤ Ρ. Η Βρετανία και ο Κυπριακός Αγώνας. 1954-1959. Μετ. Β. Φωτοπούλου. Αθήνα, Ποταμός, 2001. Σελ. 638. Δρχ. 12.000.

ISBN 960-7563-63-8.

Οι κονομί α ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Σ. Οι κυνηγοί του χρήματος. Αθήνα, Περίπλους, 2001. Σελ. 277. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-8002-23-χ.

DAONINOΑ. Οι νέοι νομάδες. Αθήνα, Οξύ, 2001. Σελ. 174. Δρχ. 2.200.

ISBN 960-8068-76-2.

PASSET R. Μια οικονομία ονειρική. , Μετ. 0. θυμιοπούλου. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001. Σελ. 145. Δρχ. 3.200. ISBN 960-374-112-4.

Μέ σ α Μ α Ι ι κ ή ε Επικοι νωνί α! ΜΜΕ και κοινωνία. Επιμ. J. Curran -

122

Εκπαίδευση Νέες τεχνολογίες της πληροφορίας στη σχολική εκπαίδευση. Αθήνα, Ίδρυμα Μελετών Λαμπράκη, 2001. Σελ. 144. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-370-057-6.

ΓΑΟΙΣΙ Γενικά ΚΑΡΑΝΑΣΤΑΣΗΣ Α. Γραμματική των ελληνικών ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας. Αθήναι, Ακαδημία Αθηνών, 2001. Σελ. 189. Δρχ. 4.160. ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΥΡ. Το Κυπριακό ιδίωμα. Αθήνα, Ιωλκός, 2001. Σελ. 1.400. Δρχ. 21.000. ISBN 960-426-186-χ.

Οι κιακή οικονομία ΒΕΝΑΡΔΟΥΦ. Η κουζίνα της Κιμώλου. Αθήνα, Στάχυ, 2001. Σελ. 141. Δρχ. 2.500. ISBN 960-8032-54-7.

Επιχειρήοειε PAYNE J. - PAYNE S. Μάνατζμεντ. Μετ. Μ. Ανδρέου. Αθήνα, Κριτική, 2001. Σελ. 291. Δρχ. 5.500.

ISBN 960-218-229-6.

ΤΕΧΝΕΣ Γενικά ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ Α. Παλινωδία για τη Μονή Δαφνιού. Αθήνα, Αγρα, 2001. Σελ. 45. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-325-390-1.

Αρχιτεκτονική Art and landscape. Ed. by G. L.

Anagnostopoulos. Τόμοι A'+B'. Athens, Panayotis And Effie Michelis Foundations, 2001. Pag. 351+359.

Drs. 12.480. (Οι δύο τόμοι) ISBN set 960-7578-15-0.

minium lu U o yec ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ A. X. Τα γραμματόσημα της Κρήτης. Αθήνα, Βλαστός, 2001. Σελ. 53. Δρχ. 5.200.

Αρχαίοι ουγγοαΦ lie ΓΚΙΑΚΑΣ Σ. Αρχαία ελληνικά ανέκδοτα. Αθήνα, Σαββάλας, 2001. Σελ. 155. Δρχ. 3.300. ISBN 960-460-590-9. ΑΙΣΧΥΛΟΣ. Αγαμέμνων. Τόμοι Α'+Β'. Β' έκδοση. Εισ.-κείμ.-μετ. Ε. Χατζηανέστης. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 2001. Σελ. 239+460. ΟΜΗΡΟΣ. Οδύσσεια. Ραψωδία υ. Μετ. Δ. Ν. Μαρωνίτης. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 52. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-3673-5. ΠΛΩΤΙΝ0Σ. Εννεάδες. Τόμος ΣΤ’. Εισ.-μετ.-οχόλ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου. Αθήνα, Κάκτος, 2001. Σελ. 694. Δρχ. 7.280. ISBN 960-352-558-8.

AUSTIN R. 0. Βεργιλίου Αινειάδος βιβλίο I. Σχόλια. Μετ,-επιμ. Λ. Τρομάρας. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2001. Σελ. 405.

ISBN 960-12-0967-0. Μe\crcc EDWARDS Μ. Όμηρος. Μετ. Β. Λιαπής -Ν. Μπεζαντάκος. Αθήνα, Ινστιτούτο του Βιβλίου, 2001. Σελ. 477. Δρχ. 9.880. ISBN 960-354-104-4.

ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Ν. Ανθολογία μακεδόνων ποιητών. 1860-1913. Θεσσαλονίκη, Εντευκτήριο, 2001. Σελ. 159. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-7568-17-6.

Ποίηοη ΒΑΓΕΝΑΣ Ν. Σκοτεινές μπαλλάντες. Αθήνα, Κέδρος, 2001. Σελ. 76. Δρχ. 2.800. ISBN 960-04-1913-2. ΓΟΥΔΗΣX. Ανάχουακ. Αθήνα, Τραυλός, 2001. Σελ. 32. Δρχ. 1.300.

ISBN 960-7990-47-1.

ΚΑΖΟΛΗΣ Π. Μπόκα-Λούπο. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2001. Σελ. 192. Δρχ. 3.800. ISBN 960-8196-17-5. ΚΑΚΟΥΡΗΑ. Η κομμένη κεφαλή. Αστυνομικά διηγήματα. Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 286. Δρχ. 3.200.

ISBN 960-05-0983-2.

ΓΟΥΔΗΣX. Ιερή συνεύρεση. Αθήνα, Τραυλός, 2001. Σελ. 208. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-7990-41-2.

ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣΒ.Π.Οιχάρτεςτων ονείρων μας. Κοζάνη, Παρέμβαση, 2001. Σελ. 148. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-7792-10-6.

ΤΣΙΟΥΛΙΑ-ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ Μ. Εσύ, εγώ, κι ο κόσμος. Αθήνα, Το Ροδακιό, 2001. Σελ. 121. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-7360-82-6.

ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΙ. Το νησί. Αθήνα, Το Ροδακιό, 2001. Σελ. 88. Δρχ. 6.240. ISBN 960-7360-81-8.

HERBERTΖ. Η ψυχή του κ. Cogito και άλλα ποιήματα. Μετ. X. Βλαβιανός. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 2001. Σελ. 189. Δρχ. 3.120.

Πιίογραφία Ένα ποτήρι ακόμα. Επιμ. Β. Αργυριάδης. Αθήνα, Ακρίτας, 2001. Σελ. 196. Δρχ. 2.700.

ISBN 960-328-165-4. ΑΛΕΒΙΖΟΣΑ. Το αόρατο άσυλο. Αθήνα, Κέδρος, 2001. Σελ. 184. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-04-1906-χ. ΓΕΡΟΝΤΑΣΑ. Μήπως θυμάσαι τη ΜιμίΛα-Ροζ; Αθήνα, Γαβριηλίδης, 2001. Σελ. 77. Δρχ. 2.080. ΔΡΟΛΑΠΑΣ Δ. Μίμηση αγάπης. Αθήνα, Νεφέλη, 2001. Σελ. 317. Δρχ. 4.680.

ISBN 960-211-574-2. ΕΛΛΗΝΑ Μ. Το στοιχειό της λίμνης. Αθήνα, Εξάντας, 2001. Σελ. 160. Δρχ. 3.120. ISBN 960-256-469-5. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣΑ. Ταξίδι στη Ρωσσία. Αθήνα, Αγρα, 2001. Σελ. 59. Δρχ. 2.900. ISBN 960-325-395-2. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ Π. Τα γυρίσματα του κεραυνού. Αθήνα, Κέδρος, 2001. Σελ. 486. Δρχ. 4.900.

ISBN 960-04-1873-χ. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ Μ. Ηζωή (δεν) είναι ταινία. Αθήνα, Ερμής, 2001. Σελ. 253. Δρχ. 3.640. ISBN 960-320-122-7. ΗΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Β. Αναμνήσεις ενός περιπλανώμενου. Αθήνα, Το Ροδακιό, 2001. Σελ. 120. Δρχ. 3.800.

ISBN 960-7360-65-6.

ΚΟΛΟΒΟΣ Β. Οι Αγίες των ημερών τους. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 361. Δρχ. 4.680. ISBN 960-03-2880-3. ΚΟΥΝΤΟΥΡΑΚΗ Δ. Μην κλαις γιαβρί μου. Αθήνα, Τροχαλία, 2001. Σελ. 181. Δρχ. 3.640. ISBN 960-7809-90-4. ΚΟΥΡΗΣΒ. Η αντίπερα όχθη. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001. Σελ. 123. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-374-136-1. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ Γ. Π. Ανοιχτέ τις πόρτες... (Ανατύπωση). Αθήνα, 2001. Σελ. 110. Δρχ. 4.000. ISBN 960-262-043-4. ΛΑΛΙΩΤΟΥX. Το τραγούδι του αρπιστή. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Αγκυρα, 2001. Σελ. 245. Δρχ. 3.950.

ISBN 960-234-795-3. ΛΙΑΚΟΥΡΗΣ Κ. Τελεμταία διαδρομή. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Αγκυρα, 2001. Σελ. 313. ISBN 960-234-782-1. ΔΟΥΚΑΤΟΥ Ε. Στην ανατολή του ήλιου. Αθήνα, 2001. Σελ. 250. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-85437-3-8. ΜΙΣΣΙΟΣX. Ντομάτα με γεύση μπανάνας. Αθήνα, Γράμματα, 2001. Σελ. 223. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-329-298-2. ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗ Α. Αγαπημένε μου τρομοκράτη. Αθήνα, Λιβάνης, 2001. Σελ. 403. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-14-0408-2. ΠΑΛΛΑΝΤΙΟΥΛ. 0 μάγος. Αθήνα, 2001. Σελ. 134. Δρχ. 2.200.

ISBN 960-9450-2-2. ΠΑΝΑΓΟΣ 0. Συνήθης ύποπτος. Αθήνα,

123

Ελληνικά Γράμματα, 2001 Εελ. 189. Δρχ. 2.600. ISBN 960-393-736-3. ΠΑΝΟΥ 0. Αφνιδίως... και μια επιστροφή. Αθήνα, Το Ροδακιό, 2001. Σελ. 48. Δρχ. 2.000.

ISBN 960-7360-56-7. ΠΡΙΟΒΟΛΟΣ Γ. Οδρόμος ως το Θιάκι. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 2001. Σελ. 240. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-224-886-6. ΣΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Μ. Δώδεκα μήνες, δεκατρία φεγγάρια. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2001. Σελ. 176. Δρχ. 3.600.

ISBN 960-8196-20-5. ΣΟΛΔΑΤΟΣ Γ. Ταξίδι στην Ελλάδα. Αθήνα, Κοχλίας, 2001. Σελ. 252. Δρχ. 3.400. ISBN 960-8228-00-Χ. ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ Γ. Μελάνια μάτια. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Χατζηνικολή, 2001. Σελ. 278. Δρχ. 4.500.

ISBN 960-264-165-7. ΦΑΣΙΛΗ Γ. Το καλοκαίρι της Νεφέλης. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2001. Σελ. 139. Δρχ. 1.900.

ISBN 960-393-744-4. ΧΑΡΤΟΜΑΤΣΙΔΗΣ X. Οι περιπέτειες του Μπράγκα. Αθήνα, Πατάκης, 2001. Σελ. 196. Δρχ. 3.800.

ISBN 960-16-0062-0. ΑΤΓΟΥΝΤ Μ. Οτυφλός δολοφόνος. Μετ. Π. Μοσχοπούλου. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2001. Σελ. 693. Δρχ. 6.800.

ISBN 960-410-192-7.

WAGNER Η. Κ. Αιχμάλωτη στην αγαπημένη χώρα. Μετ. Ε. Γεωργούλια. Αθήνα, Κονιδάρης, 2001. Σελ. 343. Δρχ. 5.200. ISBN 960-392-019-3. ΒΑΘΚΕΘ-ΡΙΑΛ 0. Και τα χρόνια περνούν. Μετ. Κ. Τζωρίδου. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2001. Σελ. 669. Δρχ. 6.800.

ISBN 960-410-204-4. ΒΑΛΖΕΡ Μ. Η υπεράσπιση της παιδικής ηλικίας. Μετ. Κ. Κουτσουρέλης Π. Σιμιτός. Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 518. Δρχ. 6.700.

ISBN 960-05-0985-9.

ERDRICH L. Το μαγικό φίλτρο της αγάπης. Μετ. Ν. Ρούσσος. Αθήνα, Νεφέλη, 2001. Σελ. 343. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-211-590-4.

124

ΙΖΖΟΖ.-Κ. Οι βατσιμάνηδεςτης Μασσαλίας. Μετ. Μ. Κοράντζανη. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 360. Δρχ. 4.990. ISBN 960-375-200-2.

κομμάτι της δυτικής ακτής. Μετ. θ. Τσαπακίδης. Αθήνα, Άγρα, 2001. Σελ. 207. Δρχ. 3.300.

ISBN 960-325-393-6.

ΚΑΖΑΝΩΦΑ. - ΤΟΛΣΤΟΪ A. Ν. - ΜΠΟΥΝΙΝI. Η γραμματική του έρωτα. Αθήνα, Απόπειρα, 2001. Σελ. 142. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-537-037-9.

ΜΟΝΤΕΡΟ Ρ. Η κόρη του κανίβαλου. Μετ. Β. Βακαλοπούλου. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2001. Σελ. 436. Δρχ. 5.200. ISBN 960-221-210-1.

KEMPRECOS Ρ. Μανία καταβρόχθισης. Μετ. Ν. Καλαϊτζής. Αθήνα, Γκοβόστης, 2001. Σελ. 372. Δρχ. 5.000.

ISBN 960-270-871-9.

ΜΠΑΡΚΛΕΫΤ. Ηγυναίκα του εκατομμυριούχου. Μετ, Γ. Σπανδωνής. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2001. Σελ. 599. Δρχ. 5.500. ISBN 960-410-203-6.

KEMPRECOS Ρ. To blues των ψαράδων. Μετ. Δ. Π. Κωστελένος. Αθήνα, Γκοβόστης, 2001. Σελ. 317. Δρχ. 4.200.

ISBN 960-270-869-7.

BATAILLE G. Η μητέρα μου. Μετ. Α. Πέτρα-Συρινιώτη. Αθήνα, Άγρα, 2001. Σελ. 169. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-325-389-8.

ΚΟΟΥΤ. Η λέσχη των τιποτένιων. Μετ. Γ. Τσακνιάς. Αθήνα, Πόλις, 2001. Σελ. 571. Δρχ. 6.500.

ISBN 960-8132-43-6.

BENNIS. Ηλίανθος. Μετ. Φ. Μιχαήλ. Αθήνα, Τραυλός, 2001. Σελ. 366. Δρχ. 5.000. ISBN 960-7990-48-χ.

ΚΟΣΤΑΦ. Βάσανα που 'χει ο έρωτας. Μετ. X. Ντρέκου. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2001. Σελ. 176. Δρχ. 3.600.

ISBN 960-8196-18-3.

BENSAID C. Σ' αγαπώ ζωή. Μετ. Β. Κοκκίνου. Αθήνα, Λιβάνης, 2001. Σελ. 298. Δρχ. 4.000.

ISBN 960-14-0420-1.

ΚΟΥΝΤΕΡΑ Μ. Η άγνοια. Μυθιστόρημα. Μετ. Γ. Η. Χάρης, Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 181. Δρχ. 4.000.

ISBN 960-05-0988-3.

ΜΠΙΡΟΝ Ν. ΝΤΕ. Καρδούλα μου, τι σκέφτεσαι; Μετ, Ρ. ΤουρκολιάΚυδωνιέως. Αθήνα, Ψυχογιός, 2001. Σελ. 307. Δρχ. 4.500.

ISBN 960-274-562-2.

CRAIS R. Ρέκβιεμ στο Λος Άντζελες. Μετ. Π. Ισμυρίδου. Αθήνα, Bell, 2001. Σελ. 480. Δρχ. 2.000.

ISBN 960-450-690-0.

BUISSON L. Μοσχαράκι α λα Μπλανκέτ. Μετ. Τ. Κοροβέση. Αθήνα, Ιστιοφόρο, 2001. Σελ. 173. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-7893-10-7.

ΛΑΠΑΚ Σ. Ταξιδεύοντας με τον έρωτα. Μετ. Μ. Καρρά. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 184. Δρχ. 3.950.

ISBN 960-375-188-Χ.

BULWER-LYTTON Ε. Οι τελευταίες ημέρες της Πομπηίας. Μετ. Ν. Βαρσάκη. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 2001. Σελ. 539. Δρχ. 6.500.

ISBN 960-268-156-Χ.

ΛΕ ΤΟΥΖ Γ. Πες μου κάτι. Μετ. Γ. Κ. Καλαμάντης. Αθήνα, Πόλις, 2001. Σελ. 185. Δρχ. 3.800.

ISBN 960-8132-40-1. ΛΙΤΑΤ. Η μαμά θα σου αγοράσει ένα παπαγαλάκι. Μετ. Ξ. ΛεκατσάΤσομπανάκη. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 2001. Σελ. 247. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-208-68-0.

ΝΑΜΠΟΚΟΦ Β. Χλομή φωτιά. Μετ. Κ. Γκούμα-Μεταξά. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 416. Δρχ. 6.240. ISBN 960-03-2J33-5. ΝΤΕΛΑΛΑΝΤΑ. Η Παναγία κάτω από τη γη. Μετ. Μ. Λυκούδης. Αθήνα, Bell, 2001. Σελ. 392. Δρχ. 4.000.

ISBN 960-620-443-χ.

ίο κ υ ο έ C. Αν το φεγγάρι χαμογελούσε. Μετ. Μ. Αλεβίζου. Αθήνα, Κονιδάρης, 2001. Σελ. 233. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-392-018-5.

ΝΤΕΛΑΡΙ Κ. Οθρίαμβος των ελεφάντων. Μετ. Κ. Κριτσίνης. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 2001. Σελ. 287. Δρχ. 4.160. ISBN 960-208-599-1.

MANCHETTEJ.-P. Το μελαγχολικό

PEPETELA. Η επθυμία της Κιάντα. Μετ.

Μ. Μανιάτογλου. Αθήνα, Κριτική, 2001. Σελ. 121. Δρχ. 1.900.

ISBN 960-218-228-8. ΠΕΤΚΟΒΙΤΣ Ρ. Η μοίρα και τα σχόλια. Μετ. Ρ. Μπριόβιτς. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 473. Δρχ. 7.280. ISBN 960-03-2657-6. ΠΙΛΤΣΕΡ Ρ. Το άγριο θυμάρι. Μετ. Μ. Σακκή. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2001. Σελ. 389. Δρχ. 4.800.

ISBN 960-410-206-0. ΠΡΕΣΦΙΛΝΤΣ. Οι πύλες της φωτιάς. Μετ. Β. Κοκκίνου. Αθήνα, Πατάκης, 2001. Σελ. 544. Δρχ. 6.800.

ISBN 960-16-0061-2. ΡΕΫ Κ. Η παράξενη χημεία του έρωτα. Μετ. Μ. Σακκή. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2001. Σελ. 531. Δρχ. 5.500.

ISBN 960-410-196-Χ. ΡΟΝΤΟ Ν. Αλεξάνδρεια. Μετ. Α. Σπυράκου. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2001. Σελ. 254. Δρχ. 3.850.

ISBN 960-221-211-χ.

CHENNEVliRE Υ. Μ. Τα φτερά του πεπρωμένου. Μετ. Ν. Ντουζέ - Μ. Ρομπλέν. Αθήνα, Λιβάνης, 2001. Σελ. 249. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-14-0411-2. ΣΟΛΤΕΡΤ. θέλω μόνο να σου ανήκω. Μετ. Γ. Τζήμας. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 235. Δρχ. 4.160.

ISBN 960-375-223-1. ΣΓΑΟΥΤ Ρ. Σαμπάνια για τη Φέιθ Άσερ. Μετ. Κ. θεολόγου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 211. Δρχ. 3.640. ISBN 960-03-2824-2. ΤΕΚΙΝ Λ. Τα παραμύθια των σκουπιδιών της Μπερτζή Κριστίν. Μετ. Α. Καρρά. Αθήνα, Εξάντας, 2001. Σελ. 183. Δρχ. 3.120. ISBN 960-256-470-9. ΤΣΑΒΑΡΙΑ Ν. - ΒΑΣΚΟX. Όλα εδώ πληρώνονται. Μετ. Κ. Ηλιόπουλος. Αθήνα, Opera, 2001. Σελ. 249. Δρχ. 4.160. ISBN 960-7073-71-1.

Σελ. 209. Δρχ. 2.910.

ISBN 960-374-078-0. ΦΩΚΝΕΡ 0. Σαρτόρις. Μετ. Ε. Γεωργούλη. Αθήνα, Ίνδικτος, 2001. Σελ. 596. Δρχ. 6.240.

ISBN 960-518-104-5. ΧΕΣΤΛΑΝΤΤ. Μπλε φόβος στα γκρίζα ποντίκια. Μετ. Ε. Κορόμηλά. Αθήνα, Νεφέλη, 2001. Σελ. 46. Δρχ. 1.560.

ISBN 960-211-596-3.

HAYDAR C. Ραντεβού στην αλέα της ομίχλης. Μετ. Β. Κοκκίνου. Αθήνα, Καπάτος, 2001. Σελ. 227. Δρχ. 3.740.

ISBN 960-7253-71-X. HOLMAN S. Η ένοικος του γαλάζιου φορέματος. Μετ. X. Ε. Σακελλαροπούλου. Αθήνα, Λιβάνης, 2001. Σελ. 555. Δρχ. 6.000.

ISBN 960-14-0409-0. ΧΟΠΚΙΝΣΤ. Δικά σου βήματα στην άμμο. Μετ. Κ. Γεωργαλλίδη. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2001. Σελ. 192. Δρχ. 3.800.

ISBN 960-8196-19-1.

Μ ε λ ί τε ( Τα τετράδια αναγνώσεων του Δημητρίου Βικέλα. Επιμ. Α. Αγγέλου - Μ. Βαλάση. Αθήνα, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2001. Σελ. 327. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-7133-87-0. ΚΕΡΑΜΑΡΗ Φ. ΟΖαχαρίας Παπαντωνίου ωςπεζογράφος. Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 359. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-05-0907-7. ΚΟΝΔΥΛΗ-ΜΠΑΣΟΥΚΟΥ Ε. Εισαγωγή στη λογοτεχνία των Αράβων. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2001. Σελ. 516. Δρχ. 6.000. ISBN 960-393-639-1.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΡΥΔΗΣ Σ. X. Θεόδωρου Βρανιανίτη δημοσίου νοταρίου πόλεως και νήσου Κερκύρας οι σωζόμενες πράξεις.

(1479-1516). Αθήνα, Καραβιάς, 2001. Σελ. 133. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-258-083-6.

Μαρτυρίες ΑΜΙΤΣΗΣ Ε. Ν. Η Κωνσταντινούπολή. Αθήνα, Σταμούλης, 2001. Σελ. 604. Δρχ. 8.300. ISBN 960-351-354-7. ΣΓΑΒΕΡΗΣ Η. Γλαροφωλιά. Μακρονήσι 1948-1949. Αθήνα, Φιλίστωρ, 2001. Σελ. 166. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-369-057-0.

Β ι ο γ ο α ί) ί ε c WEICALLΑ. Σαπφώ η Λεοβία. Μετ. Δ. Παπαθανασοπούλου. Αθήνα, Ενάλιος, 2001. Σελ. 404. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-536-077-2. ΟΣΤΕΡ Π. Η επινόηση της μοναξιάς. Μετ. Β. Κυριαζή. Αθήνα, Ζαχαρόπουλος, 2001. Σελ. 279. Δρχ. 3.120. ISBN 960-208-675-0. ΣΕΝΤ-ΕΞΙΠΕΡΙ Κ. Ν. ΝΤΕ. Ηζωή μου με τον Αντουάν. Μετ. Α. Πανούσης. Αθήνα, Εξάντας, 2001. Σελ. 325. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-256-476-8.

Ελληνι κή ι οτορία 0 μίτος της Αριάδνης. Επιμ. Σ. Κανάκη. Ηράκλειο, Ηράκλεια Πρωτοβουλία, 2001. Σελ. 278. Δρχ. 5.000. ΖΕΡΒΗΣ Ν.Ι. Καλαμάτα. Τόμος Α' (1941). Καλαμάτα, 2001. Σελ. 204. Δρχ. 6.240. ISBN 960-9690-3-7.

Έρ γ α

TSYBENK0 0. Το θαύμα της Βαβυλώνας. Αθήνα, Εκάτη, 2001. Σελ. 222. Δρχ. 3.190. ISBN 960-7437-90-Χ.

ΟΥΙΛΙΑΜΣΤ. Vieux carrel θέατρο. Μετ. Μ. Λαϊνά. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 166. Δρχ. 3.600.

ISBN 960-03-3048-4.

FLEMING I. James Bonal. Ο κατάσκοπος που μ' αγάπησε. Μετ. 0. Στέμπιλης. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001.

Το παλίμψηστο του Μάκβεθ. Εισ.-μετ.

Μελ έ τ f

Σ. Βελέντζας. Αθήνα, Άγρα, 2000. Σελ. 67. Δρχ. 2.500.

ISBN 960-325-388-χ.

f

ΘΕΟΔΩΡΟΥΛ. Μακεδονία. Αθήνα, Καλειδοσκόπιο, 2001. Σελ. 163.

ISBN 960-7846-17-6. ΚΟΛΥΜΒΑ Κ. Οία. Αθήνα, Αρμός, 2001. Σελ. 143. Δρχ. 3.000.

ISBN 960-527-197-4.

125

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Ν. Α. Βυζάντιο. Θεσσαλονίκη, Κάδμος, 2001. Σελ. 605. Δρχ. 6.500. ISBN 960-8184-11-8.

Ε. Κορόμηλά. Αθήνα, Νεφέλη, 2001. Σελ. 61. Δρχ. 1.870.

ISBN 960-211-595-5.

ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Ν. ΟΆρείος Πάγος εν ταις αρχαίαις Αθήναις. Αθήνα, Εκάκη, 2001. Σελ. 120. Δρχ. 2.480.

ISBN 960-7437-82-9.

HERON J.-0. Η γέννηση του ιστιοφόρου. Μετ. Α. Εμμανουηλίδου. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 16. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-375-164-2.

ΕΥΘΥΝΗ. Περιοδικό ελευθερίας και γλώσσας. Τεύχη 355,356. Δρχ. 1.000.

ΤΕΛΙΟΣ Γ. Αντάρτες στα Χάσια. Λάρισα, Έλλα, 2000. Σελ. 92. Δρχ. 2.300.

ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑΤΑ. Τεύχος 30. Δρχ. 7.280.

Παγκόομια ιοτορία

HERONJ.-0. Η γέννηση του καραβιού. Μετ. Α. Εμμανουηλίδου. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 16. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-375-163-4.

ΛΑΖΟΣX. Δ. Η πανώήης και ο χάρος του θανάτου. Αθήνα, Ανατολικός, 2001. Σελ. 57. Δρχ. 1.500.

ISBN 960-8429-25-0.

HERON J.-Ο. Η γέννηση του καταμαράν. Μετ. Α. Εμμανουηλίδου. Αθήνα, Μεταίχμιο, 2001. Σελ. 16. Δρχ. 2.600.

ISBN 960-375-162-6.

ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣΔ. Το αόρατο εργοστάσιο της Επανάστασης (1959-1962). Αθήνα, Μαύρη Λίστα, 2001. Σελ. 145. Δρχ. 4.000. ISBN 960-8044-16-2. ΚΟΥΡΤΟΥΑΣ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Η μαύρη βίβλος του κομμουνισμού. Μετ. Α. Εμμανουήλ -Α. Ξύδη. Αθήνα, Εστία, 2001. Σελ. 866. Δρχ. 12.540.

ISBN 960-05-0913-1.

Τα λουτρά της Ελλάδας. Επιμ. Κ. Ζαχαρόπουλος - Η. Μπαρμπίκας. Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 239. Δρχ. 8.320. ISBN 960-03-3057-3.

Ε λι ύ θ ι ρ α αναγνώσματα ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ Μ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Περιβαλλοντική αγωγή για μικρά παιδιά. Αθήνα, Καλειδοσκόπιο, 2001. Σελ. 59. ISBN 960-7846-19-2. ΚΥΓΟΠΟΥΛΟΥΖ. Μια χάρτινη πεταλούδα. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 2001. Σελ. 148. Δρχ. 3.000.

ISBN 960-224-882-3. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗ Μ. Ένα παλιό, πολύ παλιό τρενάκι. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 2001. Σελ. 32. Δρχ. 3.500.

ISBN 960-224-880-7. ΝΥΣΣΕΝ Υ. Βόας ο κανταδόρος. Μετ.

126

ΕΝΔΟΧΩΡΑ. Τεύχος 74. Δρχ. 1.000. ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ. Τεύχος 54. Δρχ. 2.000.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 41.

ΙΑΤΡΙΚΑΘΕΜΑΤΑ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχος 22. Δρχ. 1. ΙΑΤΡΙΚΗ. Μηνιαία έκδοση. Τεύχος 3. ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 34. Δρχ. 3.000. ΚΟΙΝΟΝ ΚΥΠΡΙΩΝ. Τεύχος 2.

ΑΕΡΟΠΟΣ. Τεύχος 39. Δρχ. 1.500. ΗΑΙΓΙΝΑΙΑ. Περιοδική έκδοση. Τεύχος 3. Δρχ. 3.120. ΑΚΤΗ. Τεύχος 47. Δρχ. 1.250. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. ΕΒΕΑ. Τεύχος 7-8. ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ. Εξαμηνιαία έκδοση. Τεύχος 1.

Ελλάδα

ΕΝ ΒΟΛΩ. Τεύχος 2. Δρχ. 1.000.

ΓΡΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ. Τεύχος 36. Δρχ. 1.040. ΔΑΥΛΟΣ. Μηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 236-237. Δρχ. 1.700. ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥΑΘΗΝΩΝ. Τεύχη 474,475. Δρχ. 1. ΔΕΛΤΙΟΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΡΕΥΝΗΣΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣΤΟΥ ΝΕΩΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ. Τόμος 2ος. Δρχ. 6.240. ΤΟΔΕΝΤΡΟ. Τεύχος 114. Δρχ. 1.700. ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου. Τεύχος 422. Δρχ. 2.500. ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Τεύχη 1,2. Δρχ. 1.000. ΔΙΑΔΡΟΜΗ. Μηνιαία έκδοση. Τεύχος 143. ΔΙΑΛΟΓΟΣ. Τεύχος 24. ΔΥΤΙΚΕΣ ΙΝΔΙΕΣ. Τεύχος 4. Δρχ. 1.500. ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ. Τεύχος 59-60. Δρχ. 2.500. ΕΛΛΟΠΙΑ. Περιοδικό για τα εθνικά θέματα. Τεύχος 55. Δρχ. 1.500.

ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Περιοδική έκδοση. Φύλλο 36. Δρχ. 300. ΗΛΕΞΗ. Ελληνική και ξένη λογοτεχνία. Τεύχος 163. Δρχ. 1.000. ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΣΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ. Μηνιαία έκδοση. Τεύχος 32-33. ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ ΝΕΑ. Φύλλο 79. Δρχ. 200. ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχος 1.736. Δρχ. 2.000. ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ. Τεύχος 98. Δρχ. 1.550. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ. Τεύχος 140. ΠΟΡΦΥΡΑΣ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 100. Δρχ. 2.000. ΣΥΓΧΡΟΝΑΘΕΜΑΤΑ. Τεύχος 76-77. Δρχ. 3.000. ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ. Τριμηνιαία έκδοση. Τεύχη 73,74. Δρχ. 2.000.

0 ΤΥΠΟΣ. Μηνιαία δημοσιογραφική επιθεώρησις. Τεύχος 133. Δρχ. 1.000. ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ. Ετήσια έκδοση. Τόμος 22. Δρχ. 2.600. ΧΡΟΝΙΚΑ. Φύλλο 174.

EXITΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ. Τεύχος 32. Δρχ. 700.

HIGHLIGHTS. Τεύχος 8. Δρχ. 1.500.

MEDIAVIEW. Τεύχος 9. Δρχ. 1.000.

POESIA. Τεύχος 153.

LE REGARD CRETOIS. Τεύχος 23.

UNICEF ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ. Τεύχος 45.

kp. 423 επιμέλεια:

1 Αύγουστου 31 Σεπτεμβρίου 2001

ΗΜΑΣ

ΜΑΓΚΜΗΗΣ

1 Αύγουστου 2001 - 31 Αύγουστού 2001 Σ την Κριτικογραφία περιλαμβάνονται όλες οι επώνυμες βιβλιοκριτικές και βιβλιοπαρουσιάοεις των ελληνικών εκδόσεων που δημοσιεύονται οτονημερήοιο και περιοδικό Τύπο

I ΛΕΞΙΚΑ ΚουδουνάρηςΑ.: Βιογραφιών Λεξικόν Κυπρίων 1800-1920 (Α. Ζήρας, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001) Παπαγγέλου Ρ.: Το Κυπριακό Ιδίωμα. Μέγα Κυπρο-Ελληνο-Αγγλικό (και με λατινική ορολογία) Λεξικό (Γ. Ανδρειωμένος Το Βήμα, 19.8.2001) Πλάτης Ν.: Αθωνικό Λεξικό (Φ. Χρονόπουλος Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001) Τσιρόγλου Δ.: Λεξικό αρχαϊστικών φράσεων (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 12.8.2001)

[ΦΜ0Ι0ΦΙ4 Διογένης ο Κυνικός: Αποσπάσματα (Γ. Κορδομενίδης Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 26.8.2001)

r

Καστοριάδης Κ.: Figures du Pensable (Γ. Οικονόμου, Το Βήμα, 19.8.2001) Παπαρίζος Α.: Η ελευθερία ενώπιον του θανάτου (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001) Γκοτλίμπ Α.: Σωκράτης (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 10.8.2001) Μορό Π. Φ.: Χομπς: Φιλοσοφία, επιστήμη, θρησκεία (Π. Τζαμαλίκος, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001)

II

Αναστασίου, Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πόσης Αλβανίας: Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία (I. Βιβιλάκης, Η Καθημερινή, 19.8.2001) Ερνστ Κ.: 0 Σουφισμός (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8.2001) Ντιμεζίλ Ζ.: Η αρχαϊκή ρωμαϊκή

θρησκεία - με υπόμνημα για τη θρησκεία των Ετρούσκων (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001)

ΙΙΙΥΧΑΝΑΛΪΠ

|

Εμπειρικός Α.: Μία περίπτωσις ιδεοψυχαναλυτικής νευρώσεως με πρόωρες εκσπερματώσεις και άλλα ψυχαναλυτικά κείμενα (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 26.8.2001) Ντετί Μ.: Εισαγωγή στην ψυχανάλυση του Λακάν (Ρ. Μπλανσέ, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

\K0IHQHI0A0riA

I

Μάτσα Κ.: Ψάξαμε ανθρώπους και βρήκαμε σκιές... Το αίνιγμα της τοξικομανίας (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 12.8.2001) Νέγκρι Τ.: Βιοπολιτική και αντιεξουσία (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001) Ντελέζ Ζ.: Η κοινωνία του ελέγχου (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001) Πολάνυι Κ.: Ο μεγάλος μετασχηματισμός: οι πολιτικές και κοινωνικές απαρχές του καιρού μας (Δ. Σωτηρόπουλος, Το Βήμα, 19.8.2001) Χάλιντεϊ Φ.: The World at 2000, Perils and Promises (Β. Καπετανγιάννης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

I Π Ο Λ ΙΤ ΙΚ Ε Σ

Ε Π ΙΣ Τ Η Μ Ε Σ

Δερτιλής Γ. Β.: Λερναίον κρότος (Α. Μακρυδημήτρης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001) Εκδ. Σαββάλας-Συλλογικό: Παγκοσμιοποίηση, αισιόδοξη προοπτική ή απειλή; (Α. Δήμου,

127

Ραδιοτηλεόραση, 18.8.2001) (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 2.8.2001)

W I4 1 0

Μαυρογορδάτος Γ.: Ομάδες πίεσης και δημοκρατία (Β. Πεσμαζόγλου, Τα Νέα, 25.8.2001) Πελαγίδης 0.: Πόσο έχει προχωρήσει η παγκοσμιοποίηση; (Γ. Ν. Μπασκόζος, εξπρές, 19.8.2001)

lUOAITIKH

■ --I

Αλιβιζάτος Ν.: 0 αβέβαιος εκσυγχρονισμός και η θολή συνταγματική αναθεώρηση (Δ. Μητρόπουήος, Τα Νέα, 18.8.2001) Ανδρικοπούλου Ε„ Κανκαλάς Γ. (επιμ.): Ονέος ευρωπαϊκός χώρος. Ηδιεύρυνση και η γεωγραφία της ευρωπαϊκής ανάπτυξης (Β. Καπετανγιάννης, Η Καθημερινή, 21.8.2001) θεοφάνουςΑ.: Η Κύπρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο νέο διεθνές περιβάλλον (Β. Καπετανγιάννης, Η Καθημερινή, 21.8.2001) Ιωαννίδης X.: Realpolitik in the Eastern Mediterranean (Ν. Σιώτης, To Βήμα, 12.8.2001) Γούντγουορντ M.: Maestro (A. Παπαρσένου, To Βήμα, 12.8.2001) Μπάμφορντ T.: Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency (Μ. Ευρυβιάδης, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001)

Κωνσταντινίδης Σ.: Οι κυνηγοί του χρήματος. Πώς κερδίζουν και γιατί χάνουν στο Χρηματιστήριο της Αθήνας (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 19.8.2001) (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 12.8.2001) Τάτσος Ν: Παραοικονομία και φοροδιαφυγή στην Ελλάδα (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 26.8.2001) Κρούγκμαν Π.: Η Μεγάλη Κάμψη. Ηεπιστροφή των οικονομικών της ύφεσης (0. Βασιλείου, Η Καθημερινή, 5.8.2001)

128

···

. · ■:

I

ΑνθόπουλοςΧ.: Προστασία κατά του ρατσισμού και ελευθερία της πληροφόρησης. Ένα συνταγματικό δίλημμα (Ε. Καζαλότι, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

Προμαθηματικά (Έ. Γουργιώτου, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Μπλάκλετζ Ν., Χαντ Μ.: Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης (Κ. Σταματάκη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

lA fflrm M fM .

I

ΒασιλογιάννηςΦ., Παπατόλιας Α„ Σκάγκου Μ.: Εργασιακές σχέσεις. Το εγχειρίδιο του εργαζόμενου πολίτη (Σ. Κακουριώτης, Αυγή, 25.8.2001)

Κοτιώνης Ζ.: 44 ιστορίες της αρχιτεκτονικής (Β. Πάγκόλος, Μακεδονία Θεοσαλονίκης, 5.8.2001)

Ρωλς Τ.: θεωρία της δικαιοσύνης (Κ. Μποτόπουλος, Τα Νέα, 4.8.2001)

Πατέοτος Κ.: Το κιβώτιο του μοντέρνου (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσοαλονίκης, 26.8.2001)

[AfAff

I

Ντεμπρέ Ρ.: Η μέγκενη (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 4.8.2001) (Ά. Ελεφάντης, Αυγή, 2.8.2001) Τερκλ Σ.: Life on the Screen, Identity in the age of the Internet (Π. Διαμαντάκου, Τα Νέα, 25.8.2001)

m m m m k

----------1

Τιέρνεϊ Π.: Darkness in El Dorado: How scientists and journalists devastated the Amazon (Κ. Γιαννούτσου, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

m k r o n K H - tm iA T M ] Δεληκανάκη N„ Κοκολάκη P„ Νοϊδου Μ.: Περιβαλλοντική εκπαίδευση στην προσχολική ηλικία (Ε. Φιωτάκη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Εκδόσεις Ποταμός-Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία: Ηφροντίδα του μωρού και του μικρού σας παιδιού (Κ. Δ. Μαλαφάντης, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Καλοδήμος 0.: Ομήρου Ιλιάδα. Ένας νέος τρόπος μεταφραστικής και διδακτικής προσέγγισης (Α. θεοδώρου, ΗΚαθημερινή, 7.8.2001) Σιμός Γ.: Φόβοι της παιδικής ηλικίας (Κ. Δ. Μαλαφάντης, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Τσολάκη Κ.: Παιδαγωγικό υλικό για το Νηπιαγωγείο: Δραστηριότητες Α'

Σακελλαρίου Ειρ.: Μάριο Μπότα Ποιητική της αρχιτεκτονικής (Γ. Πεπονής, Το Βήμα, 19.8.2001)

ΓΙ Μ

ϊαφια

—

]

Μερακλής Μ. Γ.: Παιδαγωγικά της λαογραφίας (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 12.8.2001) Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσαναίων (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 12.8.2001) Νοργκάαρντ Λ.: Δημοτικά ανέκδοτα. Από τις συλλογές του Κερκυραίου Γεωργίου Α. Κοντού (Δ. Κονιδάρης, Το Βήμα, 5.8.2001)

[ΓΠΙΙΜΜΕΙ

— Ί

Αλέξιός Γ.: Λόγος περί ζωής και θανάτου: η ιατρική πράξη ως μορφή αλληλόδρασης στις Μονάδες Εντατικής θεραπείας (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001) Δερτούζος Μ.: Ηανολοκλήρωτη επανάσταση (Γ. X. Παηασωτηρίου, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001) Γκιτόν Ζ.: θεός και επιστήμη (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001) ΜιούρεϊΛ., ΆντριουςΛ.: Τα βρέφη δεν είναι μωρά (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 19.8.2001) ΜπράουνΤ., Ντούγκουιντ Π.: The Social Life of Information (Γ. Ναθαναήλ, To Βήμα, 5.8.2001)

ir fm

i

~~~ί

Μερεσκόφσκι Δ.: Λεονάρντο ντα Βι'ντσι (Τ. θεοδωρόπουλος, τα Νέα, 4.8.2001)

\miit

I

Ζαγκαβιέρου-Βουρβούλη Β.: Η προσφορά της ελληνικής γλώοσας στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών γλωσσών (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Ζαχαριά Α.: Λεξιλογικά γυμνάσματα (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσολον/'κης 19.8.2001)

[ Κ Λ Α ΙΙΚ Η

Φ ΙΜ

0Γ ΙΑ -Λ 0Γ 0Τ Ε Χ Μ \

θεόφραστος: Χαρακτήρες. Αρίστων ο Κείος. Για την αλαζονεία. Σάτυρος. Περί χαρακτήρων (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 26.8.2001) Ιάμβλιχος: Περί του Πυθαγορικού βίου (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 26.8.2001) Ιπποκράτης: Ιατρική δεοντολογία. Νοσολογία (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 26.8.2001)

Βερνάν Ζ. Π.: Το Σύμπαν, οι θεοί, οι Άνθρωποι (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 5.8.2001) (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 12.8.2001)

i,.

~

Βαγενάς Ν.: Σκοτεινές μπαλάντες και άλλα ποιήματα (Γ. Παπακώστας, Η Καθημερινή, 28.8.2001)

η

Προκοπάκη X. (επιμ.): Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου (Δ. Μαλακάσης-Τσέκος, ΗΚαθημερινή, 21.8.2001)

Αποστολίδης Α.: Εγκλήματα στην πανσιόν «Απόλλων» (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 26.8.2001) Αποστόλου Ά.: Έγκλημα στη Μακεδονία (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 12.8.2001) Βαλτινός θ.: Ημερολόγιο 1836-2011 (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 12.8.2001)

Βαρβέρης Γ.: Ποιήματα 1975-1996 (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 30.8.2001)

Βογιατζή-Χαραλάμπη Ειρ.: Πικρό νερό (Ε. Γκίκα, Έθνος, 12.8.2001)

Βέμη Μ.: Φυτά του ύπνου (Γ. Βέης, Η Καθημερινή, 21.8.2001)

Γαβαλά Μ.: Στη δροσιά των κήπων μου (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

Δαράκη Ζ.: Το σώμα δίχως αντικλείδι (Σ. Παντελιά, Αυγή, 30.8.2001) Κατσίμης Σ.: Η παλαιό διαδρομή (Γ. Ματζουράνης, Αυγή, 2.8.2001) Κοβάνης Κ.: Οδός μαρτυρίου και αναπαύσεως (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001)

Κουντουρή Ε.: Έμπυρα σήματα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001)

Βαϊγκάλ Α.: Σαπφώ (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 4.8.2001)

m

Αλεξοπούλου Μ.: Πιο γρήγορα απ'το φως (Γ. Βέης, Η Καθημερινή, 21.8.2001)

Κούρση Μ.: Νομίζουν ότι λείπω (Γ. Ματζουράνης, Αυγή, 2.8.2001)

Σπυρόπουλος Η.: Τα ερωτικά και τα αιμοσταγή του Ηρόδοτου (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 12.8.2001)

m

Ανεμοδουράς Σ.: 0 Μικρός Ήρως (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 5.8.2001) ΑντονάςΑ.: ΟΤρικέφαλος (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 12.8.2001)

Κοροπούλης Γ.: Fin' amor (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 3.8.2001)

Λουκιανού Νεκρικοί και Εταιρικοί διάλογοι (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 19.8.2001)

\m

Σολδάτος Γ. (επιμ.): Ταξίδι στην Ελλάδα (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 26.8.2001) Χριστιανόπουλος Ν.: Ανθολογία Μακεδόνων ποιητών, 1860-1913 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 26.8.2001)

Παυλάκου Δ.: Επίδομα ανεργίας (Γ. Ματζουράνης, Αυγή, 2.8.2001) Τσινικόπουλος Δ.: Τρίστιχα και Χάι Κάι (Γ. Φρέρης, Αυγή, 25.8.2001) ΈλιοτΤ. Σ.: Εγχειρίδιο Πρακτικής Γατικής του Γέρο Πόσουμ (Έ. Χουζούρη, High Lights, 7) Χέρμπερτ Ζ.: ΗΨυχή του κ. Cogito και άλλα ποιήματα (Μ. Τσάτσου, Η Καθημερινή, 12.8.2001)

Γαρυφαλάκη-ΝικολάουΛ.: Παράθυρο στην καθημερινότητα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Γέροντας Ά.: Μήπως θυμάσαι τη Μιμί-Λα-Ροζ; (Κ. Βούλγαρης, 0 Πολίτης, 90-91) Δαλακούρα Β.: 0 πίνακας του Χόντλερ (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 19.8.2001) Δοξιάδης Α.: 0 θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ (I. Σταμέλος, Σύγχρονη Εκπαίδευση, 119) Δούναβη Λ.: Το βυσσινίφουστάνι (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 5.8.2001) (Σ. Κακουριώτης, Αυγή. 25.8.2001) Δρόλαπας Δ.: Μίμηση αγάπης (Μ. θεοδοσοπούλου. Το Βήμα, 12.8.2001) Εμίρης Γ.: Κάψε την Άλλη! (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001) Εξαρχοπούλου Λ.: Παρών και αμέτοχος (Μ. θεοδοσοπούλου. Το Βήμα, 19.8.2001)

[ΠΕΖΟ ΓΡΑΦΙΑ_______

Ευθυμιάδη Ν.: Οι τυχοδιώκτες ΓΑ. Καλογνωμής, Η Καθημερινή, 28.8.2001)

Αλμπαντάκη Π.: Διάλεξε ποια αγάπη θες (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 19.8.2001)

Κακλαμανάκη Ρ.: Οι γόμοι της Ροζαλίας (Κ. Γ. Παπαγεωργίου, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

129

Κατοουλάρης κ.: 0 παραθεριστής (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 12.8.2001) (Χρ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 30.8.2001) Κεσμέτη Ν.: Μαγεμένο χώμα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Κουμανταρέας Μ.: Δυο φορές Έλληνας (Κ. Βούλγαρης, 0 Πολίτης, 90-91) (Γ. Ν. Μηασκόζος, Εξπρές, 5.8.2001) (Χρ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 25.8.2001) Κουμπαρέλη Μ.: Γάντια ύπνου (Ε. Γκίκα, Έθνος, 5.8.2001) Κούτας Β.: Το τανγκό της εξουσίας (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 26.8.2001) Κωνσταντινίδου Τ.: Ανωτέρα βία (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 19.8.2001) Μάρκογλου Π.: Σταθερή απώλεια (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 5.8.2001) (Π. Κουνενάκη, Η Καθημερινή, 19.8.2001) Μαρτινίδης Π.: Παιχνίδια μνήμης (Π. Κουνενάκη, Η Καθημερινή, 12.8.2001) Μηρουντζάκης Ξ.: Η μέρα άρχισε με το αλεύρι (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 12.8.2001) Μυλωνάς Γ.: Μέλι το κορμί της (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001) Ξανθούλης Γ.: 0 Τούρκος στον κήπο (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 5.8.2001) Παμπούδη Π.: Μύθοι για πολύ μεγάλα παιδιά (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 25.8.2001) Πανώριος Μ.: Το καράβι στο βουνό (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 3.8.2001) Παπαϊωάννου Α.: Η απαγορευμένη εικόνα (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Ιούλιος-Αύγουστος 2001) Παυλίδης Γ.: 0 αυτοκράτοραςτου δρόμου (Μ. Πανώριος, Η Καθημερινή, 28.8.2001)

Σοφοκλέους (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 19.8.2001) Σαρή Ζ„ Καρακώστα Μ.: Κλειστά χαρτιά σ. Βασιλειάδου, Ημερήσια, 4.8.2001) (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Σκαμπαρδώνης Γ.: Γερνάω επιτυχώς (Η. X. Παπαδημητρακόπουλος, Ελευθεροτυπία, 3.8.2001)

Άτγουντ Μ.: 0 τυφλός δολοφόνος (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 25.8.2001) Βάλζερ Μ.: Η πηγή (Έ. Χουζούρη, High Ughts, 7) Βενκλέρ Μ.: Ηασθένεια του Σαξ (Έ. Χουζούρη, High Lights, 7)

Σκιαδαρέση Μ.: Και νεκρούς ανασταίνει (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 10.8.2001)

Γέλινεκ Ε.: Οι αποκλεισμένοι (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 10.8 .2001)

Σπουρδαλάκης X.: Α. Φυτοκυάμου (Ε. Βογιατζάκη, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001)

Γκάσκελ Ε.: Κράνφορντ. Η εξάδελφη Φύλλις (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

Συρρή-Στεφανίδου Α.: Εκείνη που έπρεπε να φύγει (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001)

Γκλάίστερ Λ.: Ένοχα παιχνίδια (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 25.8.2001)

Σωτηροπούλου Έ.: Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 5.8.2001) Τομαζάνη Δ.: θηλυκό νόμισμα (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 19.8.2001) Τσιαμπούσης Β.: Η γλυκιά Μπονόρα (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 12.8.2001) Φάις Μ.: Aegypius monachus (Β. Αθανασόπουλος, Η Καθημερινή, 7.8.2001) (Λ. Τσιριμώκου, Το Βήμα, 5.8.2001) Χατζηαντωνίου Κ.: Το βιβλιστής μέλαινας χολής (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001) Χιλιαδάκη Δ.: Το σπασμένο πρόσωπο (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Ψαρρού-Λιατοπούλου Μ.: 0 καθρέφτης του Άσχημου (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) ΆκροΤντ Π.: Τα χειρόγραφα του Πλάτωνα (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001)

Ρέγκου-Σγούρου Ε.: Άλλοι τόποι, άλλες εποχές (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001)

Άνσγουορθ Μ.: Χάνοντας τον Νέλσον (Έ. Χουζούρη, High Lights, 7)

Ρηγάτος Γ.: Οάνθρωπος του Σοφοκλέους & ο άνθρωπος της

ΆνταμςΤ.: Στη σκιά της αγωνίας (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 18.8.2001)

130

ΆντριτςΊ.: Ηδεσποινίδα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 5.8.2001)

Εβέτ Ζ. Μ.: Μόνη μας επιλογή το Μαύρο (Έ. Χουζούρη, High Ughts, 7) Ζοφρέ Ρ.: Κάτι σαν έρωτας (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 5.8.2001) ΙζζόΖ. Κ.: Οι βστσιμάνηδες της Μασσαλίας (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 19.8.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 26.8.2001) (Φ. Φιλίππου, ΤΟΒήμα, 26.8.2001) ΚαμίΑ.: Πανούκλα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001) Κανταρέ I.: Μια πόλη χωρίς διαφημίσεις (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 3.8.2001) Κόου Τ.: Η λέσχη των τιποτένιων (Α. Παπαδοπούλου, Το Βήμα, 12.8.2001) Κούντερα Μ.: Η άγνοια (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 26.8.2001) Λαπάκ Σ.: Ταξιδεύοντας με τον έρωτα (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 26.8.2001) Λέμηερτ Μ.: Crazy (Έ. Χουζούρη, High Ughts, 7) ΛεΤουζΓ.: Πες μου κάτι (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 5.8.2001) Μέιλερ Ν.: Οι γυμνοί και οι νεκροί (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 12.8.2001) Μέισινγκ X.: Το Άγραφον Δόγμα

(Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 26.8.2001)

ΠίνσονΤ.: Βραδείας καύσεως (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 2.8.2001)

Μίρκοβιτς Τ.: Σκοτάδι σημαίνει σκοτάδι (Γ. Ξενάριος, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

Πρέσφιλντ Σ.: Οι πύλες της φωτιάς (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 12.8 .2001)

Κεραμάρη Φ.: 0 Ζαχαρίας Παπαντωνίου ως πεζογράφος (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 26.8.2001)

Μάγκα Ν.: 0 πυρετός της τουλίπας (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

Ρέζα Γ.: Λόγια που δεν είπαμε ποτέ (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001)

Μπασούκου Ε.: Εισαγωγή στη Λογοτεχνία των Αράβων Βασιλειάδου, Ημερήσια, 25.8.2001)

Μοντέρο Ρ.: Η κόρη του Κανίβαλου. Η κρυφή ζωή διάσημων γυναικών (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 12.8.2001)

Ρουσό Ζ. Ζ.: Αιμίλιος, ή περί αγωγής (Σ. Αποστολίδης, Ελευθεροτυπία, 31.8.2001)

Σαρδελής Κ.: 0 ασάλευτος ταξιδιώτης και η μοναξιά του προφήτη (Ε. Ν. Μόσχος, Η Καθημερινή, 14.8.2001)

Μούλις X.: Η διαδικασία (Γ. Μπράμος, Η Καθημερινή, 19.8.2001)

ΣάμπατοΕ.: Πριν το τέλος (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 5.8.2001)

Κέρναν Ά.: 0 θάνατος της λογοτεχνίας ΓΑ. Ελεφάντης, Αυγή, 2.8.2001)

Μπα Α.: Στα όνειρα πάντα η Αφρική (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8.2001) (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 2.8.2001)

Τανιζάκι Τ.: Το ημερολόγιο ενός τρελού γέρου (θ. Σκάσσης, Ελευθεροτυπία, 3.8.2001)

ΜπατάιγΖ.: Η μητέρα μου (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 5.8.2001)

Τάροου Σ.: Οι νόμοι των πατέρων μας (X. Σπυροπούλου, Η Καθημερινή, 14.8.2001)

Μπίλερ Μ.: Γη των πατέρων και των προδοτών ΓΕ. Χουζούρη, High Lights, 7)

Τεκίν Λ.: Τα παραμύθια των σκουπιδιών της μπερτζή κριστίν (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 4.8.2001) (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 17.8.2001)

Μηρόν ντε Ν.: Καρδούλα μου, τι σκέφτεσαι; (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 19.8.2001)

Τεομπάλντι Π.: Ηχωματερή (φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 12.8.2001)

Μπροχ X.: Βιργιλίου θάνατος (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 12.8.2001)

Τσαβαρία Ν„ Βάσκο X.: Όλα εδώ πληρώνονται (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

ΝτέιβιντσονΤ.: Ιμάμ μπαϊλντί (Σ. Παπασπύρου, Ελευθεροτυπία, 26.8.2001)

Φενό Ε.: Όπου γίνεται λόγος για το σκάκι, την πανουργία του Κασπάροφ, την προοπτική, τα ερωτικά παιχνίδια, τις Σκέψεις του Πασκάλ και τον Μίλαν Κούντερα (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 25.8.2001)

Ντιζαρντέν Ε.: Έδρεψε δάφνες (Μ. Τσάτσου, Η Καθημερινή, 26.8.2001) Οντάατζε Μ.: Το φάντασμα της Ανίλ (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 26.8.2001) 'Οτε Ζ. Π.: Η σεξουαλικότητα σε ένα πιάτο θαλασσινά (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 19.8.2001) ΟυρμπένΖ. Ν.: Στην ακροθαλασσιά (Φ. Δρακονταειδής, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001) Πεπετέλα: Ηεπιθυμία της Κιάντα (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 5.8.2001) (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 24.8.2001)

σ.

Δρακονταειδής Φ.: Μνήμη και μνήμη (Κ. Καρακώτιας, Αυγή, 25.8.2001) Ζώρας Γ.: Αυσονία (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001) Μόσχος Ε. Ν.: Αποδημίες και σκιαγραφίες (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέψη, Ιούλιος-Αύγουστος 2001) Παπαστράτου Δ.: Ανιχνεύσεις (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001) Εντσενσμπέργκερ X. Μ.: Πολιτική και πολιτισμός (Κ. Γάλλος, Η Καθημερινή, 7.8.2001) Κέρναν Ά.: 0 θάνατος της λογοτεχνίας (Α. Παναγόπουλος, Η Καθημερινή, 7.8.2001) Μούζιλ Ρ.: Περί βλακείας ίΤ. θεοδωρόηουλος, Τα Νέα, 18.8.2001) Μπρικνέρ Π.: Αέναη ευφορία (Ε. Γκίκα, Έθνος, 26.8.2001)

Χάιμς Τ.: Χαμός στο Χάρλεμ (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 26.8.2001) ΧαΤντάρ Κ.: Ραντεβού στην αλέα της ομίχλης (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 5.8.2001) Χόπκινς Τ.: Δικά σου βήματα στην άμμο (Ν. Βατόπουλος, Η Καθημερινή, 18.8.2001) Χόφμαν Ά.: Επανάσταση για την κάβλα της (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 24.8.2001)

Εκδόσεις Άγρα-Συλλογικό: Το παλίμψηστο του «Μάκβεθ» (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 17.8.2001) <Ό. Σελλά, Η Καθημερινή, 11.8.2001) Φωτόπουλος Β.: 100 χρόνια Εθνικό θέατρο (I. Βιβιλάκης, Η Καθημερινή, 5.8.2001) Μιούλερ X.: Δύστηνος άγγελος ΓΕ. Χουζούρη, High Lights, 7)

131

Ρίτσαρντ T.: To ακραίο σημείο χης παράστασης (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 10.8.2001)

μορφές. Venticinque secoli dopo Γ invezione della Democrazia (Κ. Σουέρεφ, To Βήμα, 5.8.2001) (Κ.Σουέρεφ, To 5ήμσ, 26.8.2001)

Φόρτιερ Μ.: Theory Theatre, An Introduction (B. Πούχνερ, Τα Νέα, 25.8.2001)

ii n m

ι

ΣιρινελίΖ.: Τα παιδιά του Αλέξανδρου (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 26.8.2001)

Βελεστινλής P.: Άπαντα τα σωζόμενα (Ρ. Αργυροπούλου, Το Βήμα, 12.8 .2001)

Τανγκ I., Μπέιλι Φ.: Πορνογραφία. Η κρυφή ιστορία του πολιτισμού (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 26.8.2001)

Διβάνη Λ.: Ηεδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδας (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001)

Φερό Μ.: Πώς αφηγούνται την ιστορία στα παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση. 4.8.2001)

Νικορέτζος Δ.: Κόπανος - ο Ρωμηός της Σμύρνης (Γ. Σταματόπουλος, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001) Οικονομάκης Ρ.: Νίσυρος. Ιστορία και αρχιτεκτονική (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 26.8.2001) Παπαδογιαννάκης Ν.: Κρητικό Ιατροσόφιον του 19ου αιώνα (Μ. Τρούλης, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001) Πιπερίγκου-Κυριαζή Ειρ.: Παναγία Προυσιώτισοα (Ν. Κοκκινάκη, Η Καθημερινή, 14.8.2001) Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Καλαμπάκας: Η Καλαμπάκα μέσα από την ιστορία της (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 12.8.2001)

Βαρβαρούση Λ.: Ένα φίδι τρομερό. Ένας καλόκαρδος καρχαρίας (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2) Βασιλάκη Π.: Φαντασματάκια χρώματα (Λ. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2) Γιαλουράκη Σ.: Χρυσές Μυκήνες (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2) (Δ. Κωστίδης, Σύγχρονη Σκέφη, Ιούλιος-Αύγουστος 2001)

ΛυμηερόπουλοςΔ.: Πεθαίνουν και οι αθάνατοι (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 18.8.2001)

Γιαλούρη Ά.: Στην αρχαία Αθήνα Πέντε νέοι και ο κόσμος τους (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2)

Ματζουράνης Γ.: Όπου κι αν είμαι, ξένος (Κ. Καρακώτιας, Αυγή, 25.8.2001)

Ρηγόηουλος Ρ.: Αδέρφια, αδέρφια... (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001)

132

Βακάλη-Συρογιαννοπούλου Φ.: Αχ, αυτή η αλεπού! (Λ. ΠέτροβιτςΑνδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2)

Κληρόπουλος Ν.: Σαράντα χρόνια μετά νιάτα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001)

Σπανδωνής Γ.: Νικόλαος Πλαστήράς. Ηχαμένη ευκαιρία της Ελλάδας (Κ. Κονιολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 26.8.2001)

Γκρέκο Ε. (επιμ.): Η αρχαία ελληνική πόλη - θεσμοί, κοινωνία και αστικές

Σαιντ-Εξυπερί Κ. ντε: Η ζωή μου με τον Αντουάν: Το τριαντάφυλλο θυμάται (Κ. Κονιολέων, Αδέσμευτος Τύπος, 5.8.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 12.8.2001)

Βάλσαμος Σ.: Δάκρυ και ελπίδα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 12.8.2001)

Πορφύρης Κ.: Ενθυμήματα - Όσα έζησα, όσα είδα, όσα άκουσα (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001)

Γκίμπον Έ.: Η παρακμή και η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 12.8.2001)

Πέτκοβιτς Ρ.: Η Μοίρα και Σχόλια (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001)

Αλιμπραντής Ν.: Πατρική γη (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 12.8.2001)

Σακελλαρίου Μ. Β.: ΗΑθηναϊκή Δημοκρατία (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 19.8.2001)

ΧαραλάμπουςΔ.: Ιστορία του διδασκαλικού συνδικαλισμού στην Κύπρο (1898-1960) (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 19.8.2001)

(Δ. Κωσιίδης, Σύγχρονη Σκέφη, Ιούλιος-Αύγουστος 2001) Μπροχ X.: Ψυχική αυτοβιογραφία (θ. Γεωργίου, Ελευθεροτυπία, 10.8.2001)

Γκέρτσου-Σαρρή Α.: Σαπφώ (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2) Γρηγοριάδου-Σουρέλη Γ.: Τέλος δεν έχει η αγάπη (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2) Δημητρούκα Α.: 0 τζίτζικας ο τζίτζι... τζικ (0. Χορτιάτη, Διαδρομές, 2)

Χαμπιάνοβιτς-ΤζούροβιτςΛ.: Μνήμες γυναικών (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 4.8.2001)

IΒ ΙΟ Γ Ρ Α Φ ΙΕ Ι-Α Υ Τ Ο Β ΙΟ Γ Ρ Α Φ ΙΕ Ι Γερμανός Φ.: Το αντικείμενο (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001) ΠαρασκευόπουλοςΣ.: Ένας φωτισμένος Κληρικός

[

Εκδόσεις Άμμος: Οι Μικροί Φωτογράφοι πάνε διακοπές (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Εκδόσεις Αποσπερίτης: Χαρούμενες διακοπές (Π. Κολοκυθά, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Εκδ. Βολονάκη: Χρωματίζω και μαθαίνω: 0 βυθός (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Ευπραξιάδου Α.: Μεγάλα ελληνικά παραμύθια. Μύθοι και ιστορήματα με τη γλώσσα του παραμυθιού (θ. Χορτιάτη, Διαδρομές, 2) Ηλιόπουλος Β.: Η βαλίτσα με τις τρεις τσαγιέρες (Λ. ΠέτροβιτςΑνδρουτσοηούλου, Διαδρομές, 2) Ηλιόπουλος Β.: Τριγωνοψαρούλης εναντίον Μεγάλου Καρχαρία (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Καραγκούνη Α.: Εγώ ο λύκος (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2)

Πασσιά Α., Μανδηλαράς Φ.: Ρίγκι το μυρμήγκι, διακοπές στην παραλία (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

της θάλασσας (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Πατεράκη Γ.: ΗΑρχόντισσα του Αιγαίου (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 5.8.2001)

Γουάντελ Μ.: Η πλατιά μεγάλη θάλασσα (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2) (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Πιέρρου Ν.: Ζώα της θάλασσας (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Γκρεγκουάρ Κ.: 0 Μπούμπης και η Ψιψίνα (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Ρεκαλίδου Γ.: Στη χώρα του ουράνιου τόξου (θ. Χορτιάτη, Διαδρομές, 2)

Καντίν Α„ Παλαιέ Κ.: 0 κλέφτης του κολατσιού (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Σακκά-Νικολακοπούλου Ν.: Μίλων ο Κροτωνιάτης (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2)

Λόντον Τ.: Στην άκρη του δάσους (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2)

Κοκκινόηουλος Ε.: 0 Σκοτεινούλης, ο Οξυγονούλης και πώς σώθηκε η Γη (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Σακελλαρίου X.: Το παιδί και η αρκούδα (Μ. Τζαφεροπούλου, Διαδρομές, 2)

Μέρφι Τζ.: Ητελευταία πιπίλα (Β. Δ. Αναγνωστόπουλος, Διαδρομές, 2)

Κόνι Σ.: Ποιος είναι... στην παραλία; (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Σίνου Κ.: Οι ιερές γάτες (Α. Βαρελά, Διαδρομές, 2)

ΜπάσεντΦ.: Οικογένεια Τιρμπουσόν (Π. Κολοκυθά, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Κούτρα Μ.: Αστέρια τ' ουρανού (Β. Δ. Αναγνωστόπουλος, Διαδρομές, 2)

Συγγραφείς του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου: θα 'θελα τόσα να σου πω, μπαμπά, θα 'θελα τόσα να σου πω, μαμά! (Λ. ΠέτροβιτςΑνδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2)

Λαλούμη-Βιδάλη Ε.: Ανακαλύπτω τα γράμματα (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Μάστορη Β.: «Απορίες παιδιών»; θάλασσα: Γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή; (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Μάστορη Β.: Ποιος είναι μες στον... καθρέφτη; 0 «ψεύτικος» ήλιος και άλλες αλήθειες; (Λ. ΠέτροβιτςΑνδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2) Μουρίκη Κ.: Τα καμώματα της αταξίας και η επανάσταση της αλφαβήτας (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2) Μπατζόγλου Α.: Ιστορίες από την Οδύσσεια (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2) Παράσχου Σ.: θαλασσινό σχολείο (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Παράσχου Σ.: 0 Πίκο, το σκατζοχοιράκι, πάει σχολείο. Οι χαμστερομικρούληδες Ράμπο και Μάμπο. Ποιον αγαπάει η μαμά; Δεν υπάρχουν δράκοι, σου λέω! Μια αγκαλιά για την ψιψινούλα (Β. Δ. Αναγνωστόπουλος, Διαδρομές, 2)

Τριβιζάς Ε.: Ο θαλασσογιατρός (Π. Κολοκυθά, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Τσιλιμένη Τ.: Με ένα φι και πι φτιάχνω παραμύθια (Β. Δ. Αναγνωστόπουλος, Διαδρομές, 2)

Μπερνάρ Φ.: Το κίτρινο τρένο (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Ντέιβις Τζ.: Το χαρούμενο καραβάκι (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Ρέτα Κ., Χόλαντ Κ., Χάμηινγκερ Ρ., Όηγκεναρτ Β., Κάουφμαν Α., Μόζερ Ε„ Κλετίτσκα Φ. Σ.: Ταξίδι στη Βενετία (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22)

Χορτιάτη θ.: Παράμυθο άλφα βήτα (Β. Δ. Αναγνωστόπουλος, Διαδρομές, 2) Χούνος Ν.: θαλασσινή περιπέτεια (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Χριστούλα-Πατελοδήμου Ε.: Το θεατράκιτου μύλου (θ. Χορτιάτη, Διαδρομές, 2) Χρυσοχόος Β.: Καλοκαίρι (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 22) Χωρεάνθη Ε.: Εκεί που τελειώνει ο ουρανός (Λ. ΠέτροβιτςΑνδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2)

Αναγνωστόπουλος Β. Δ.: Το φάντασμα της Πορτίτσας (Ν. Τσιμπίδας, Το Σχολείο και το Σπίτι, 6-7) Δικαίου Ε.: Τα κοριτσάκια με τα ναυτικά (Λ. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2) Παπαμόσχου Η.: Τα χθες του έρωτα (Λ. Ψαραύτη, Διαδρομές, 2) Τζώρτζογλου Ν.: Το Ρηνιώ του θύμιου (Λ. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Διαδρομές, 2)

Ψαραύτη Λ.: Οι άγγελοι του ουρανού (Ε. Σαραντίτη, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001)

Χατζηβασιλείου Βασ.: Μυθιστορία της αρχαίας ελληνικής μουσικής και των μουσικών οργάνων (θ. Χορτιάτη, Διαδρομές, 2)

Γκέι Μ. Λ.: Στέλλα το αστέρι

Πενάκ Ν.: Το μάτι του λύκου

133

(Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές, 2)

(Β. Αθανασόηουλος, Ελευθεροτυπία, 17.8.2001)

Τέμπερλεϊ'Α.: 0 Χάρρυ και οι σακαράκες (Γ. Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Διαδρομές 2)

Γεωργίου Λ.: Υεμένη, ορεινή και αέρινη & σιους δρόμους της Κίνας (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 24.8.2001)

Ορδόλης Κ.: Αθηναίοι (Ν. Βατόπουλος, Η Καθημερινή, 19.8.2001)

ΝισανιάνΣ., Νισανιάν Μ.: Εύξεινος Πόντος. Ταξιδιωτικός οδηγός για τη Βόρεια Τουρκία (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεοσαλονίκης, 5.8.2001)

Φραγκιάς Α.: Ένα βιβλίο είναι ένα απλωμένο χέρι προς χαιρετισμό

Μετρονόμος: Τεύχος 2 (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8.2001)

Νέα Πορεία: Απρίλιος-Ιούνιος 2001 (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001) 0 Μέντωρ: Σχέδιο Μπασάνο & Ερρίκος Σλήμαν (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 2.8.2001) Περίηλους: Τεύχος 50 (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8.2001)

I

Σαχτούρης Μ.: Ποιος είναι ο τρελός λαγός. Συνομιλίες (Κ. Γ. Παπαγεωργίου, Ελευθεροτυπία, 24.8.2001)

Μάραθα: Επετηρίδα 1999-2000 (Η. Νικολούδης, Η Καθημερινή, 14.8.2001)

Νέα Εστία: Ιούλιος-Αύγουστος 2001 (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 2.8.2001) Ελευθερίου Μ.: Ενθύμιον Σύρου (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 18.8.2001)

Νικόλαος Ιερομόναχος: Άγιον ΌροςΤο υψηλότερο σημείο της γης (Σ. I. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 26.8.2001)

ΖήραςΑ. (επιμ.): Ητέχνη της γραφής στον 20ό αιώνα (Έ. Χουζούρη, High Lights, 7)

Κολοβός Ν.: Κινηματογράφος - Ητέχνη της βιομηχανίας (Φ. Λαμηρινός, ΗΚαθημερινή, 12.8.2001)

Μακρή και τον Τζούλιο Καΐμη (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001)

Εικαστική Παιδεία: Τεύχος ΙουλίουΑυγούστου (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001)

Πόρφυρας: Τεύχος 100 (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001)

Εξωτερικά θέματα: Φάκελος Μέση Ανατολή (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 2.8.2001)

Φιλολογική: Αφιέρωμα στη μετάφραση των Αρχαίων Ελληνικών στο Ενιαίο Λύκειο (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8 .2001)

Έρευνα: Τεύχος 18 (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 11.8.2001) θέσεις: Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2001 (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001) Μακρυνίτσα: Αφιέρωμα στον Κίτσο

Journal of Oriental and African Studies: Τεύχος 10 (Η. Νικολούδης, Η Καθημερινή, 14.8.2001) Ithaca: Αφιέρωμα oto Στρατή Τσίρκο (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 25.8.2001)

I Ιεπημβρίου 2001 - 31 Ιιητιμβρίου 2001

Παπαγεωργίου Κ.: Ομηρικό λεξικό. Ορθογραφικό, ερμηνευτικό, εγκυκλοπαιδικό (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης 2.9.2001) Πλατής Ν.: Αθωνικό λεξικό (I. Μ. Χατζηφώτης, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 26.9.2001)

Δημητρακόπουλος Μ.: 0 Η. C. Cadamer και το ερμηνευτικό φαινόμενο (Γ. Βαγιανός, Η Καθημερινή, 9.9.2001)

134

Κουσούλης Σ.: ΗΑριστοτέλεια Συλλογιστική (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) Μανιάτης Γ.: Η μεταβολή και η ταυτότητα στη φιλοσοφία του Ηράκλειτου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) Νεχαμάς Α.: Ητέχνη του βίου. Σωκρατικοί στοχασμοί από τον Πλάτωνα στον Φουκό (Π. Κοντός, Νέα Εστία, Σεπτ. 2001) (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) Ψυχοπαίδης Κ.: Κριτική φιλοσοφία και λογική των θεσμών (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 16.9.2001)

Κρίστεβα Τ.: Μαύρος ήλιος. Κατάθλιψη και μελαγχολία (Ε. Κουτριάνου, Η Καθημερινή, 11.9.2001) Λόουρι Μ., Σάιρ Ρ.: Εξέγερση και μελαγχολία. 0 Ρομαντισμός στους αντίποδες της νεωτερικότητας (Φ. Τερζάκης, Η Καθημερινή, 4.9.2001) Μισέλ Ζ. Κ.: Η διδασκαλία της αμάθειας (Λ. Προγκίδης, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) Μπερλίν Α.: Οι ρίζες του ρομαντισμού (Φ. Τερζάκης, Η Καθημερινή, 4.9.2001) Μπερνέρι Μ. Λ.: Περιήγηση στην

Ουτοπία (Α. Κοντοχρήστου, αντί, 21.9.2001)

ψυχοκοινωνιολογία (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Μπόιμ Ε.: The Future of Nostalgia (N. Σιώτης, To Βήμα, 30.9.2001)

ΐποΛίηκΕΐ i n n u M i

Νάτζελ T.: Η θέα από το πουθενά (0. Γεωργίου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Τζακόμπι Ρ.: Το τέλος της ουτοπίας (Κ. Νούλας, αντί, 6.9.2001)

Αλιβιζάτος Ν.: 0 αβέβαιος εκσυγχρονισμός και η θολή συνταγματική αναθεώρηση (Δ. Σωτηρόπουλος, αντί, 21.9.2001)

Χόιντεγκερ Μ.: Επιστολή για τον ανθρωπισμό ΤΑ. Καλογνωμής, διαβάζω, 421)

Βατικιώτης Π. Γ.: Ισλόμ και κράτος (Μ. Παηαγιαννίδου, Το Βήμα, 30.9.2001)

\ m ir n

· '> > ; · ·

Πεντάκης Γ. (επιμ.): Το Ιερό Κοράνιο (Μ. Παηαγιαννίδου, Το Βήμα, 30.9.2001) Γκόντι Μ.: θρησκεία και αλήθεια, οικονομία και ηθική (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 23.9.2001) Ερνστ Κ.: Σουφισμός. Η φιλοσοφία και η πρακτική της μυστικής παράδοσης του Ισλόμ (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 21.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 23.9.2001) Ντανιέλ Ζ.: Ο θεός είναι φανατικός; (Β. Ρούβαλης, Ελευθεροτυπία, 26.9.2001)

Εμπειρικός Α.: Μια περίπτωσις ιδεοψυχαναγκαστικής νευρώσεως με πρόωρες εκσπερματώσεις και άλλα ψυχαναλυτικά κείμενα (Τ. Βασιλειάδου, Ημερήσια, 29.9.2001)

m m m 'o n T Μαρβόκης Α., Παρσάνογλου Δ., Παύλου Μ.: Μετανάστες στην Ελλάδα (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 9.9.2001) ΓκίντενςΆ.: Οι συνέπειες της νεωτερικότητας (I. Λαμπίρη-Δημάκη, Το Βήμα, 30.9.2001) ΜακΚρόν Ν.: Η κοινωνιολογία του εθνικισμού (θ. Βασιλείου, διαβάζω, 421) Μεσονέβ Ζ.: Εισαγωγή στην

I

Κερίδης Δ., Τριανταφύλλου Δ.: Greek-Turkish Relations in the era of globalization (Α. Κούρκουλας, TOΒήμα, 16.9.2001) Πρεζβάρσκι Ά.: Δημοκρατία και αγορά. Πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις στην Ανατολική Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική (Ν. Δεμερτζής, Η Καθημερινή, 23.9.2001) Τσόμσκι Ν.: Η κουλτούρα της τρομοκρατίας (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 28.9.2001) Φρίντμαν Τ.: To Lexus και η ελιά (Α. Μπιρμπίλη, Men, 1.9.2001)

L . Δενδρινού Μ.: Η εκλογική πολιτική στο ελληνικό πολιτικό σύστημα: Εσωτερικές και ευρωπαϊκές παράμετροι, 1974-2000 (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 421) Διαμαντούρος Ν.: Πολιτισμικός δυϊσμός και πολιτική αλλαγή στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης (I. Λαμπίρη-Δημάκη, Το Βήμα, 16.9.2001) Μάζης I.: Γεωγραφία του Ισλαμιστικού Κινήματος στη Μέση Ανατολή. Μυστικά ισλαμικά τάγματα και πολιτικοοικονομικό Ισλάμ στη σύγχρονη Τουρκία (Μ. Παηαγιαννίδου, Το Βήμα, 30.9.2001)

Ένωση Ελληνικών Τραπεζών: Ένα νόμισμα για την Ευρώπη. Από το ήλεκτρο στο ευρώ (Μ. Ντεκάστρο, Το Βήμα, 16.9.2001)

I

Καραμπελιός Γ.: 0 προφήτης, το πετρέλαιο και ο Κορμοράνος (I. Μ. Χατζηφώτης, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 29.9.2001) Καλοηίσης Γ.: Πού πάμε; (I. Μ. Χατζηφώτης, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 29.9.2001) ΚωνσταντινίδηςΣ.: Οι κυνηγοί του χρήματος (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 9.9.2001) Γκάλμπρεϊθ Τ. Κ.: Μια σφαιρική άποψη για την οικονομία (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 23.9.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 16.9.2001) Κότερ Τ.: Ηγέτης στις αλλαγές (Σ. Ντάλης, διαβάζω, 421) Μπρεσόν A.: La cite marchande (Σ. Περεντίδης, Τα Νέα, 22.9.2001) Ρόντινσον Μ.: Ισλόμ και καπιταλισμός (Μ. Παηαγιαννίδου, Το Βήμα, 30.9.2001)

IOPfANOlH-IIOIKHIH

]

Κατσιρίκου Α.: Σύγχρονες τάσεις στην οργάνωση και διοίκηση των Βιβλιοθηκών (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 16.9.2001) \Μ Ι κουράνΤ., Γκιούρεβιτς Μ.: μμε και κοινωνία (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 9.9.2001) Ντεμηρέ Ρ.: Η μέγγενη (Κ. Κατοουλάρης, Το Βήμα, 16.9.2001)

Γέσιου-Φαλτσή Π.: Δίκαιο αναγκαστικής εκτελέσεως (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 16.9.2001) Παπαγρηγορίου Β.: Οι υγρότοποι διεθνούς ενδιαφέροντος. Η διεθνής σύμβαση του Ramsar και η ελληνική έννομη τάξη (Β. Λουμπρίνης, Τα Νέα, 4.9.2001)

m M Tm om Πανούσης Γ.: Φυσιογνωμική.

135

Μια σύγχρονη εγκληματολογική προσέγγιση (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 23.9.2001)

Κριαρά (Σ. Μοσχονάς, Η Καθημερινή, 18.9.2001) Γκάτσος Α.: Γλωοσάρια του Αρχείου της Κοινότητας Ύδρας (1779-1832) (Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Η Καθημερινή, 4.9.2001)

Ροφέρ Ξ. (οε συνεργασία με τον Στεφάν Κερέ): Αλβανική μαφία. Μια απειλή για την Ευρώπη (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 2.9.2001)

Χατζητάκη-Καψωμένου X.: θησαυρός νεοελληνικών αινιγμάτων (Ε. Αυδίκος, Εήευθεροτυπία, 14.9.2001)

Φορντ Τζ.: 0 φυσιογνωμιστής (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα 23.9.2001)

M EM

Χρηστίδης Α. Φ.: Ιστορία της ελληνικής γλώσσας: από τις αρχές έως την ύατερη αρχαιότητα (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 30.9.2001)

I

Τσιμπιρίδου Φ.: Les Pomak dans la Thare grecque. Discours ethnique et pratiques socioculturelles (K. Γιαννακόπουλος, To Βήμα, 23.9.2001)

ΙίΠΙΠΗΜΕΙ

|KMIIKHΦ ΙΛΟΛΟΓΙΑ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ| I

Τζελεπίδης Π.: Νοήμονα συστήματα (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 9.9.2001)

Utoiffjwftt Μέι Κ., Σπόουφερθ Ά.: Greece Oxford Archaelogical Guides (Δ. Δαμάσκος, Η Καθημερινή, 16.9.2001)

Εθνικός Οργανισμός Κοινωνικής Φροντίδας-Κέντρο βρεφών «Μητέρα» (Κ. Δ. Μαλαφάντης, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Γκρέκο Ε.: Αρχαιολογία της Μεγάλης Ελλάδας (Ν. Ντόκας, Εήευθεροτυπία, 7.9.2001)

Λίντκε Β„ Πλομπ Μ., Ρούγκερ'Α.: Vermeer and the Delft School (Ν. Δασκαλοθανάοης, To Βήμα, 30.9.2001)

Νάκου Ειρ.: Τα παιδιά και η ιστορία (Κ. Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 421)

Μαρίας Φ.: 0 Γκρέκο και η τέχνη της εποχής του. Τα σχόλια στους «Βίους» του Βαζάρι (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 16.9.2001)

Τάφα Ε.: Ανάγνωση και γραφή στην προσχολική εκπαίδευση (Έ. Γουργιώτου, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Μποσέτι Ε., Γκουλφιέρ Σ„ θιριέ Α.: 0 σχολικός ψυχολόγος, το παιδί και οι γονείς του (Φ. Βρεττός, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Ζιώγας Π.: Εμμανουήλ Κριαράς. Βιογραφικά εργογραφικά (Σ. Μοσχονάς, Η Καθημερινή, 18.9.2001)

Στόπαρντ Μ.: Γνωρίστε το παιδί σας (Κ. Δ. Μαλαφάντης, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Φατούρος Δ. (επιμ.): 44 ιστορίες αρχιτεκτονικής (Κ. Νούλας, αντί, 6.9.2001) Φέσσα-Εμμανουήλ Ε.: Νέα ελληνική αρχιτεκτονική (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 20.9.2001)

136

Ηρόδοτος: Πολύμνια - Η εβδόμητων Ιστοριών του Ηροδότου του Αλικαρνασέως (Δ. I. Ιακώβ, Η Καθημερινή, 23.9.2001) Ιάμβλιχος: Περί του Πυθαγορικού βίου (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 23.9.2001) Σόλων: Frammenti dell' opera poetica (Δ. I. Ιακώβ, To Βήμα, 16.9.2001) Τούλιους Μ.: Cicero pro rabirio postumo (Σ. Πριόβολου, Τα Νέα, 1.9.2001)

Καραμπότοος Α.: Παράγοντες και εκτιμήσεις της σχολικής ετοιμότητας (Κ. Σταματάκη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

ΐΜ Μ ΙΤΰίΜ

Ηρόδοτος: Οκτώ νουβέλες και τέσσερα ανέκδοτα (Γ. Γιατρομανωλάκης, Το Βήμα, 9.9.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 30.9.2001)

I

Κέντρο Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων: Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα - Αρβανίτικα, Βλάχικα, Γλώσσες της μειονότητας της Δυτικής Θράκης, Σλαβικές διάλεκτοι της Μακεδονίας (Σ. Λέτσιος, αντί, 6.9.2001) Λαμπράκη-Παγανού Α.: ΕργογραφΓα Εμμανουήλ Κριαρά (Σ. Μοσχονάς, Η Καθημερινή, 18.9.2001) Μαστροδημήτρης Π. Δ.: Το συγγραφικό έργο του Εμμανουήλ

Χάνσον Ν., Χιθ Τ.: Ποιος σκότωσε τον Όμηρο; (Μ. Στάικου, Επενδυτής 8.9.2001)

ΙΛΙΜΜΠΗ- ·;··-<·*ΓΗ ΓούτσοςΔ. (επιμ.): Ο λόγος της μετάφρασης. Ανθολόγιο μεταφραστικών θεωριών (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεοοαήονίκης 2.9.2001) Ιλίνσκαγια Σ. (επιμ.): Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στον καθρέφτη της ρωσικής ποίησης (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 27.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Εήευθεροτυπία, 28.9.2001)

\HQim

~Ί

Αλεξοπούλου Μ.: Πιο γρήγορα από το φως (Ν. Δαββέτας, Το Βήμα 2.9.2001) Αξιώτη Μ.: Ποιήματα (Β. Καραλής, διαβάζω, 421) Βαγενάς Ν.: Σκοτεινές μπαλάντες και άλλα ποιήματα (Μ. Τσάτσου, Η Καθημερινή, 2.9.2001)

Βάτζιας Μ.: Συνεργούντοςτου καιρού (Φ. Ζαμπαθά-Παγουλάτου, (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 13.9.2001)

28.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001)

Γιαννάκος Κ.: Η ιερή μοναξιά (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης 6.9.2001)

—

Δημουλά Κ.: Ήχος απομακρύνσεων (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 6.9.2001) (Ε. Τρισόν-Μισλάνη, αντί, 21.9.2001)

1

Κεραμεύς Δ.: Βρώμικη πόλη (Λ. Πανταλέων, διαβάζω, 421) Κολύμβα Κ.: Οία, τόπος και ιστορία (Κ. Σχινά, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Αλεβίζος Ά.: Το αόρατο άσυλο (Ε. Κοτζιά, Η Καθημερινή, 23 9.2001)

Κορτό Α.: Στοιχειωμένος (Τ. Βασιλειάδου, Ημερήσια, 8.9.2001)

Αντωνοπούλου Κ.: Μακρινές συναντήσεις (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001)

Κουμανταρέας Μ.: Δυο φορές Έλληνας (Ε. Γκίκα, Έθνος, 9.9.2001)

Ζαμπαθά-Παγουλάτου Φ.: Ξημέρωσε νύχτα (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης 6.9.2001)

Αριστηνός Γ.: 0 δολοφόνος (Η. Γιούρης, Νέα Εστία, Σεπτ. 2001)

(Π. Μπουκάλας, Η Καθημερινή, 18.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001)

Κακναβάτος'Ε.: Ακαρεί (Φ. ΖαμπαθάΠαγουλάτου, Ριζοσπάστης 20.9.2001)

Βαλτινός θ.: Ημερολόγιο 1836-2011 (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 2.9.2001)

Κυριλλίδης Β.: Αναστρέψιμα υλικά (Μ. Πανώριος, Η Καθημερινή, 18.9.2001)

Κεραμιδής X.: Τελευταία υπόσχεση (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 20.9.2001)

Βαμβουνάκη Μ.: 0 Ντάνκαν γυρεύει τον θεό (Ε. Γκίκα, Έθνος 2.9.2001)

Κωνσταντινίδη Τ.: Ανωτέρα βία (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001)

Κερασίδης Π.: Το Ζώο ζει (Α. Ελευθεριώτης, Νέα Εστία, Σεπτ. 2001)

Βασιλικός Β.: Τα καμάκια (I. Μ. Χατζηφώτης, (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 19.9.2001) (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 16.9 .2001)

Μαντζουράνης Γ.: Όπου κι αν είμαι, ξένος (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001)

Γκάκας Γ.: Κάσκο (Β. ΝικολαΤδης, Εήευθεροτυπία, 28.9.2001)

Μηλιώρη Π.: Τα χρόνια που δυνάστευε ο Λέων (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 23.9.2001)

Κοντός Γ.: Περιμετρική (Δ. Μητρόπουλος, Τα Νέα, 8.9.2001) Λάνταβος Κ.: Αντίνοο εν Κασσιώπη (Ε. Χωρεάνθη, Η Καθημερινή, 11.9.2001) Λουκάς Σ.: Η πιο μεγάλη χώρα (Μ. Λαμπαδαρίδου-Πόθου, Η Καθημερινή, 4.9.2001) Μαρινάκη Ε.: Πλανόδιος άνεμος (Ν.Δαββέτας,Γο Βήμα, 2.9.2001) Μήτρας Μ.: Η παράδοξη οικειότητα του αγνώστου (Μ. Τσάταου, Η Καθημερινή, 2.9.2001) Μπούκλη Ε.: Ποιητικόν αίτιον (Ν.Δαββέτας,Γο βήμα, 2.9.2001) Παναγιωτούνης Π.: Επιτομή 11 (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης 6.9.2001) Σταυράκη Φ.: Τα επί γης (Μ. Κορνήλιος, Ριζοσπάστης 20.9.2001) Τουπογιάννης Σ.: Ένας άνεμος που δεν ξαναγύρισε (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης 6.9.2001) Γκίνσμπεργκ'Α.: Ουρλιαχτό (Κ. Νούλας, αντί 21.9.2001) Πάουντ'Ε.: Κατάη (Ε. Χωρεάνθη, Η Καθημερινή, 11.9.2001) Χέρμπερτ Ζ.: Η ψυχή του κ. Cogito (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα,

Δαλακούρα Β.: 0 πίνακας του Χόντλερ (Π. Κουνενάκη, Η Καθημερινή, 9.9.2001) (Τ. Μενδράκος, Αυγή, 6.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 16.9.2001) Εμίρης Γ.: Κάψε την άλλη! (Λ. Πανταλέων, διαβάζω, 421) Ευθυμιάδη Ν.: Οι τυχοδιώκτες (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 1.9.2001) Ζουργός I.: Αποσπάσματα από το βιβλίο του ωκεανού (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Καλογιάννο 0.: Ιστορίες από τις Γραφές (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001) ΚαλούτσαςΤ.: Το τραγούδι των Σειρήνων (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 9.9.2001) Κατσουλάρης Κ.: 0 παραθεριστής (Δ. I. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 6.9.2001) Καφαντάρης Κ.: Μέγας δημιουργός. Η όμορφη περίπτερού (Χρ. Παηαγεωργίου, Αυγή, 20.9.2001)

Μανταδάκη Σ.: Το κάλεσμα (Γ. Βέης, Η Καθημερινή, 25.9.2001)

Μήτσου Α.: Σφήκες (Γ. Βέης, Νέα Εστία, Σεπτ. 2001) Μούστου Π.: Κατάσταση εκτάκτου ανάγκης (Ε. Γκίκα, Έθνος, 9.9.2001) Μπάκας X.: Φρύνη, η εταίρα της Θήβας (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) Ντόκας X.: Σόλο Τόλιο (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001) Ομηρόλη Ε.: Μοιράιδα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 23.9.2001) (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001) Πανώριος Μ.: Το καράβι στο βουνό (Λ. Πανταλέων, διαβάζω, 421) Πετσετίδης Δ.: Τροπικός του Δέοντος (Γ. Δ. Παγανός, διαβάζω, 421) Πιπίνου Τ.: Η γυναίκα της σκιάς (Ε. Γκίκα, Έθνος 16.9.2001) Πρίφτη Λ.: Η Νεφερτίτη στο αμόνι του ήλιου (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 30.9.2001) Σκαμπαρδώνης Γ.: Γερνάω επιτυχώς

7 57

(Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 23.9.2001) Σκάσσης θ.: 0 βαλσαμωμένος γάτος (Μ. θεοδοσοπούλομ, Εποχή, 16.9.2001) Σταυροπούλου-Τσιμιγκάχου Μ.: Άργησα πολύ να ζήσω (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001) Τσιαμπούσης Β.: Η γλυκιά Μπονόρα (Π. Σφυρίδης, διαβάζω, 421).

Γκαλεάνο Ε.: Ένας κόσμος ανάποδα. Το βιβλίο των εναγκαλισμών (Π. Μπουκάλας, Η Καθημερινή, 25.9.2001) Γκάσκελ Ε.: Κράνφορντ. Η εξόδελφη Φίλλις (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 2.9.2001) Γουλφ Τ.: Hooking up (A. Παπαδοπούλου, Το Βήμα, 23.9.2001)

Τσίκρας Α.: Μάτζικ θα πει μαγεία (Ε. Κοτζιά, Η Καθημερινή, 30.9.2001)

Δουμάς Α.: Περί Ορέξεως (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 2.9.2001)

Φάις Μ.: Aegypius monachus (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 9.9.2001)

Έκο Ου.: Μπαουντολίνο (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 2.9.2001) (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001)

Χαρτοματοίδης X.: Οι περιπέτειες του Μπρέγκα (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 2.9.2001) Χατζηδημητρίου Ν.: Απόντος του παραλήπτου (Γ. Βέης, Η Καθημερινή, 25.9.2001) Αμπλερ Έ.: βρόμικη ιστορία (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001)

Έρικσον Σ.: Οι κήποι του φεγγαριού (Μ. Πανώριος, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) ΖιντΑ.: θησέας. Κορυντόν (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 28/9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 2.9.2001)

Άτγουντ Μ.: 0 τυφλός δολοφόνος (Α. Βασιλάκου, Μετρά, 1.9.2001) (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001)

Ιζζό Ζ. Κ.: Οι βατσιμάνηδεςτης Μασσαλίας (Δ. Ρουμηούλα, Έθνος, 8.9.2001) (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001) (Α. Φωτοπούλου, Nemecls, 1.9.2001)

Αρές Ν.: Πόπερ (Δ. Μαστρογιαννίτης, Officiel, 1.9.2001)

Ιζζό Ζ. κ.: Solea (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001)

Ασένσι Μ.: Σαλόνι από κεχριμπάρι (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001)

Κάσλερ Κ.: Ηανακάλυψη της Ατλαντίδας (I. Μ. Χατζηφώτης, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτοη, 19.9.2001)

Βάλζερ Μ.: Η υπεράσπιση της παιδικής ηλικίας (Κ. Νούλας, αντί, 21.9.2001)

Κάφκα Φ.: Το κτίσμα (Κ. Νούλας, αντί, 21.9.2001)

Βόργκας Φ.: Ειδικός απεσταλμένος (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Κιουρέιοι X.: Μεσάνυχτα όλη μέρα (Λ,Κέζα, Το Βήμα, 30.9.2001)

Βόλπι X.: Αναζητώντας τον Κλίνγκσορ (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 2.9.2001) (θ. Σκάσσης, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Κούντερα Μ.: Η άγνοια (Ν. Μπακουνάκης, Mane Claire, 1.9.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 2.9.2001) (Π. Μπουκάλας, Η Καθημερινή, 11.9.2001) (Κ. Νούλας, αντί, 6.9.2001) (Δ. Ρουμηούλα, Έθνος, 1.9.2001)

Γαμπόα Σ.: Το να χάνεις είναι ζήτημα μεθόδου (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001) Γέλινεκ Ε.: Οι αποκλεισμένοι (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 23.9.2001) Γκάιμαν Ν., Αμάνο Γ.: Οι κυνηγοί των ονείρων (Μ. Πανώριος, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

138

Λαχίρι Τ.: Διερμηνέας ασθενειών (Δ. I. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 13.9.2001) Λεμ Σ.: Τα ημερολόγια των άστρων (Κ. Σχινά, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001) Λόρενς Μ.: Το παιχνίδι του θεού

(Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001) Μααλούφ Α.: Λέων ο αφρικανός (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001) Μακ Ντόναλντ Μ.: Περίπατος φαντασμάτων (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 23.9.2001) Μανσέτ Ζ. Π.: Το μελαγχολικό κομμάτι της Δυτικής Ακτής (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 2.9.2001) (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001) Μανφρέντι Β. Μ.: Η επιστροφή από την Τροία (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 30.9.2001) Μισόν π.: Βίοι ελάσοονες (Κ. Βελισσάρη, Το Βήμα, 23.9.2001) Μονταλμπάν Μ. Β.: Και ο θεός μπήκε στην Αβάνα (Δ. Ρουμηούλα, Έθνος, 29.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Μουγκόν Μ.: Το τέλος της πόλης (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 9.9.2001) Μούτις Α.: Ητελευταία σκάλα του Τραμπ Στήμερ (Δ. Μαστρογιαννίτης, Officiel, 1.9.20001) Μπα Α.: Στα όνειρα πάντα η Αφρική (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσοαλονίκης, 9.9.2001) Μπατάιγ Ζ.: Η μητέρα μου (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 28.9.2001) (X. Σπυροπούλου, Η Καθημερινή, 11.9.2001) Μπένετ Ρ.: Ουδέτερος παρατηρητής (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001) (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001) Μπέντφορντ Μ.: Η μαγεία είναι γένους θηλυκού (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 23.9.2001) ΜπλίοετΛ.: Εκκλησιαστής (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 16.9.2001) Μπρινκ Α.: Το δικαίωμα του πόθου (Δ. Μαστρογιαννίτης, Officiel, 1.9.2001) (X. Σπυροπούλου, Η Καθημερινή, 30.9.2001) Ναμπόκοφ Β.: Χλωμή φωτιά (Κ. Νούλας, αντί, 6.9.2001)

Ντενεβί Μ.: Η Ροοάουρα απόψε στις δέκα (Δ. Μαστρογιαννίτης, Officiel, 1.9.2001) Ντοστογιέφσκι Φ.: Αναμνήσεις από to υπόγειο (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Ογκόουα Γ.: 0 παράμεσος (Η. Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 30.9.2001) Όστερ Π.: Η επινόηση ιης μοναξιάς (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 2.9.2001) Ουελμπέκ Μ.: Plateforme (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 23.9.2001) Πάλιν Μ.: Η πολυθρόνα του Χέμινγουεϊ (Κ. Κονιολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 16.9.2001) Πεπετέλα: Η επιθυμία της Κιάντα (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτοη, 9.9.2001) Πούσκιν Α.: Το ταξίδι στο Ερζερούμ (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 29.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Ρέντελ Ρ.: Το δέντρο με τα χέρια (X. Επυροπούλου, διαβάζω, 421) Ρίχλερ Μ.: 0 Σόλομον Γκάρσκυ ήταν εδώ (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001) ΡόμπερτςΤ. Μ.: Το μελαγχολικό κομμάτι της δυτικής ακτής (Έ. Χουζούρη, High Lights, 1.9.2001) Σαραμάγκου Ζ.: Η ιστορία της άγνωστης νήσου (Γ. Ξενάριος, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Σέβε Τ.: Φλέγομαι (Τ. Δημητρούλια, Το Βήμα. 9.9.2001) Σέμπρουν X.: Αντίο φως της νιότης (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 27.9.2001) (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 22.9.2001) Σεμπρούν X.: Unsre alizu kurzen Sommer (Κ. θ. Καλφόπουλος, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001)

2.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 30.9.2001)

(I. Μ. Χατζηφώχης, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 19.9.2001)

ΤζελούνΤ. Μ.: Μια εκτυφλωτική απουσία φωτός (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) (Κ. Σχινά, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001) (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 23.9.2001)

Λυκιαρδόπουλος Γ.: Μετασολωμικάμορφές και ιδέες στα Επτάνησα κατά τα τέλη του 19ου αιώνα (Σ. Ροζάνης, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Τολστόι Λ.: Αλμπερτ και Λουκέρνη (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Τουρνιέ Μ.: 0 δράκος (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 23.9.2001) (Γ. Ν. Μηασκόζος, Εξπρές, 30.9.2001) Τριμέιν Ρ.: Το ακριβό μυστικό της καρδιάς μου (Δ. I. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 20.9.2001) Τρουέμπα Ν.: Είκοσι χιλιάδες λεύγες μεθυσμένου ταξιδιού (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 16.9.2001) Φόκνερ 0.: Σαρτόρις (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) (Κ. Νούλας, αντί, 6.9.2001) (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 21.9.2001) Χάρτλι Λ. Π.: 0 σοφέρ της Λέδης Φράνκλιν (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 9.9.2001) Χόηκινς Τ.: Δικά οου βήματα στην άμμο (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 9.9.2001)

Σκαρπέλος Γ.: Ιστορική μνήμη και ελληνικότητα στα κόμικς (Τ. Δημητρούλια, Το Βήμα, 16.9.2001) Σταφυλάς Μ.: Ζαχαρίας Παπαντωνίου. Τα θεία δώρα των εμπνεύσεών του (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 16.9.2001) Κέρναν Α.: 0 θάνατος της λογοτεχνίας (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 22.9.2001) Μπαχτίν Μ.: Ζητήματα της ποιητικής του Ντοστογιέφσκι (Γ. Αράγης, Νέα Εστία, Σεπτ. 2001)

Λεοντάρης Β.: Κείμενα για την ποίηση (Ν. Δαββέτας, Το Βήμα, 16.9.2001) Μαλεβίτσης X.: Οι αγραυλούντες. Νυχτερινή περιπέτεια (Νικ. Λυκ. Φορόπουλος, διαβάζω, 421) ΠαναγόπουλοςΑ.: Παλίμψηστο και άλλα (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001) Πελεγρίνης θ. (επιμ.): Η εκδίκηση (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 23.9.2001)

ΒαλούκοςΣ.: Η κωμωδία (Β. Βέργου, αθηνόραμα, 28.9.2001)

Στεργιόηουλος Κ.: Περιδιαβάζοντας (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Γιούρης Η.: Η ποιητική του Ν. Γ. Πεντζίκη (Ε. Κουτριάνου, διαβάζω, 421)

Κλεμέντ Κ., Κρίστεβα Τ.: Το θήλυ και το Ιερό (Έ. Κασίμη, αντί, 6.9.2001)

Κεραμάρη Φ.: 0 Ζαχαρίας Παπαντωνίου ως ηεζογράφος (Μ. θεοδοσοπούλου. Το Βήμα, 16.9.2001)

ΣερφατίΤ.: Το αίμα της γοργόνας (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001)

Καραγιάννης Μ.: Η αισθητική της ιθαγένειας (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 2.9.2001)

Σοάρες Γ.: Ποιος σκότωσε τον Ζετούλιο Βάργκας; (Α. Βασιλάκου, Μετρό, 1.9.2001)

Κοκκινίδης Δ. Π.: Βιβλιογραφία Ροζέ Μιλιέξ (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 27.9.2001)

ΤεκίνΚ.: Τα παραμύθια των σκουπιδιών (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές,

Κονδύλη-Μηασούκου Ε.: Εισαγωγή στη λογοτεχνία των Αράβων

Λέβι Π.: Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 30.9.2001) Μαγνύ Κ. Ε.: Η προϋπόθεση της γραφής (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 6.9.2001) Μούζιλ Ρ.: Περί βλακείας (Κ. Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 9.9.2001) Μπρικνέρ Π.: Η αέναη ευφορία (Γ. X. Παπασωτηρίου, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 2.9.2001)

139

Πίρες Ζ. Κ.: De profundis, Αργό βαλς (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 421) Σάμπατο Ε.: Άνθρωποι και γρανάζια (Γ. X. Παπασωτηρίου, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001)

Καζάκος Π.: Ανάμεσα σε κράτος και αγορά: οικονομία και οικονομική πολιτική στη μεταπολεμική Ελλάδα, 1944-2000 (Β. Πεσμαζόγλου, Τα Νέα, 22.9.2001) (Δ. Σωτηρόπουλος, Το Βήμα, 9.9.2001)

Βελεστινλής Ρ.: Τα Ολύμπια (Ά. Ταμπάκη, Το Βήμα, 9.9.2001)

Καλπουρτζή Ε.: Συγγενικές σχέσεις και στρατηγικές ανταλλαγών. Το παράδειγμα της Νάξου το 17ο αιώνα (Μ. θεοδοσοπούλου, διαβάζω, 421)

Εκδ. Άγρα-συλλογικό: Το παλίμψηστο του Μάκβεθ (Λ. Τσιριμώκου, Το Βήμα, 2.9.2001) (Β. χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 16.9.2001)

Κόφας Α., Παπαγεωργίου Π.: 0 Συνοικισμός Ευαγγελικών της Κατερίνης (1925-2000) (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 6.9.2001)

Μανούοακας Μ., Πούχνερ Β.: Ανέκδοτα στιχουργήματα του θρησκευτικού θεάτρου του ΙΖ' αιώνα (I. Βιβιλάκης, Η Καθημερινή, 2.9.2001)

Κουσκουβέλης Η.: Η στρατηγική διάσταση της πυρηνικής αποτροπής στον Ψυχρό Πόλεμο (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 16.9.2001)

Αλμπίνι 0.: Προς Διόνυσον (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 16.9.2001)

Μαργαρίτης Γ.: Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (Α. Μαραγκόπουλος, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001)

Κάτσνερ Μ.: Pier Paolo Vergerio and the Paulus (Β. Πούχνερ, Τα Νέα, 15.9.2001) Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης: Λεξικό του θεάτρου (Ειρ. Μουντράκη, αντί 6.9.2001) Σαίξπηρ 0.: Η κωμωδία των παρεξηγήσεων (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 50.9.2001) Χάρτνολ Φ„ Φάουντ Π.: Λεξικό του θεάτρου (I. Βιβιλάκης, Η Καθημερινή, 25.9.2001)

Αυγηπίδης Κ.: Τα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα της Οδησσού (1816-1956) (I. Μ. Χατζηφώτης, Ελεύθερος Τύπος, 16.9.2001) Βιβλιοπωλείον της Εστίας-συλλογικό: Η Μαύρη Βίβλος του Κομμουνισμού Εγκλήματα, Τρομοκρατία, Καταστολή (Τ. θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 1.9.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 16.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 50.9.2001) Βλαχογιάννης Γ.: Ιστορική ανθολογία (Κ. Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 421)

140

Μάρκου Γ.: Η αρχαιοελληνική συμβολή στη διαμόρφωση της Ευρώπης τον Μεσαίωνα (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 25.9.2001) Μαυρίκος Γ.: Το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα 1918-1948. Δυο γραμμές σε διαρκή αντιπαράθεση (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 16.9.2001) Παπαϊωάννου Α.: Η απαγορευμένη εικόνα. Διώκτες και ιεροκτόνοι του Νίκου Ζαχαριάδη (Κ. Νούλας, αντί, 21.9.2001) Παπαστρατής 0.: Οι Εβραίοι του Διδυμότειχου (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 25.9.2001) Ριζάς Σ.: Η Ελλάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, 1961-1964 (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.9.2001) Ρωμανός Κ.: Το ελληνιστικό Ισλάμ (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 50.9.2001) Σταμπολίδης Ν., Τοσούλας Γ.: Αιγαιοπελαγίτες ολυμπιονίκες της αρχαιότητας (X. Κιοσσέ, Το Βήμα, 50.9.2001) Αντονέλι Λ.: Κερκυραϊκά. Ricerche su

Corcira alto-arcaica tra lonio e Adtriatico (Κ. Σουέρεφ, To Βήμα, 2.9.2001) Κανφορά Λ.: To μυστήριο Θουκυδίδης (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραοη, 8.9.2001) (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.9.2001) Λιούις Μ.: Οι Ασσασίνοι. Μια ριζοσπαστική αίρεση του Ισλάμ (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 50.9.2001) ΜπροντέλΦ.: Γραμματική των πολιτισμών (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28.9.2001) Ντάλριμπλ 0.: Ταξίδι στη σκιά του Βυζαντίου (Δ. I. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 27.9.2001) Ουίλκς Τ.: Οι πρώτοι λαοί των Βαλκανίων (I. Μ. Χατζηφώτης, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 19.9.2001) ΡάβενσκροφτΤ.: Η απόκρυφη ιστορία του Ναζισμού (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 8.9.2001) (Κ. Παπαγιώργης, αθηνόραμα, 14.9.2001) Ρίτσαρντς Ν.: Ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 9.9.2001) Ρόζενμπαουμ Ρ.: Ερμηνεύοντας τον Χίτλερ (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 16.9.2001) ΡομιγίΖ. ντε: Η αρχαία Ελλάδα σε αναζήτηση της ελευθερίας (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 27.9.2001) Σαχίντι Σ. Τζ.: Αναλυτική ιστορία του Ισλάμ (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 50.9.2001) Τανγκ I.: Πορνογραφία: Η κρυφή ιστορία του πολιτισμού (Π. Τατσόπουλος, Τα Νέα, 8.9.2001) Χόμησμπαουμ Έ.: Η εποχή των Αυτοκρατοριών 1875-1914 (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.9.2001)

m rnm

----- 1

Ελεφάντης'Α.: Minima MemorialiaΗ ιστορία του παππού μου (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9.9.2001)

Λιβιεράτος Δ.: Το αόρατο εργοστάσιο της επανάστασης (Σ. Κακουριώτης, Αυγή, 20.9.2001) (Κ.Σάρρας, Ελευθεροτυπία, 9.9.2001) Σέρβος Δ.: Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται την αλήθεια (Κ. Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 421) Στάβερης Η.: Γλαροφωλιά. Μακρονήσι 1948-49 (Ν. Γεωργακάκης, Αυγή, 6.9.2001) Τσοτσώνης Β.: Γιώργος Βουβαλέσας - «Μικρόβιο». 0 διανοητής, ο οραματιστής, ο ηρωικός αγωνιστής (Α. Ελληνούδη, Ριζοσπάστης, 13.9.2001)

Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 7.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 16.9.2001)

Χρ.: Το πρώτο μου βιβλίο: η Αλφαβήτα (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Κη-Φοξ Κ.: Κωνσταντίνος Γεράκης. ΟΥπουργός των Μουσώνων (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.9.2001)

Τορόση Ε„ Χρηστάκη Φ.: Το δέντρο μετά κεχριμπάρια (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 30.9.2001) (Π. Κρημνιώτη, Αυγή, 20.9.2001)

Μαραντόνα Ν. Α.: Εγώ, ο Ντιέγκο αποφάσισα να τα πω όλα (Κ. Παηαγιώργης, αθηνόραμα, 21.9.2001) Μεσαντιέ Ζ.: Ξανθίππη, η σύντροφος του Σωκράτη (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 1.9.2001)

Φυτσίλης Β.: Στους δρόμους του αγώνα (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 13.9.2001)

Σεντ-Εξιπερί Κ. ντε: Η ζωή μου με τον Αντουάν (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 29.9.2001) (Κ. Σχινό, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Σεμπρούν X.: Αντίο, φως της νιότης (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 22.9.2001)

Σοβέλ Ζ.: Λουκρητία Βοργία (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 1.9.2001)

Σεμπρούν X.: Αντίο, φως της νιότης. Η γραφή ή η ζωή. 0 νεκρός που μας χρειάζεται. Το μεγάλο ταξίδι. Τι ωραία Κυριακή! (0. Βαρών-Βασάρ, Το Βήμα, 30.9.2001)

Γρηγόρη-Σεφεριάδη X.: Γραμμές, γραμμούλες, γράμματα (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Τζούντο Τ.: Κοσσυφοπέδιο. Πόλεμος και εκδίκηση (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 23.9.2001) (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 16.9.2001) (Φ. Χρονόπουλος, Ελεύθερος Τύπος, 23.9.2001)

\ m m \ iim M m m \ Αθανασιάδη Π.: Ιουλιανός. Μια βιογραφία (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 8.9.2001)

Ζούρας Π.: Το ψέμα και η συγνώμη (Π. Κολοκύθα, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Καραδέδου-Πατρινάκου Τ.: Τραγουδώ την Αλφαβήτα (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Κουλουμπή-Πόλμου Β.: Με τις κούκλες πίσω απ' τη σκηνή (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Βρεττάκος Ν.: Οδύνη (Κ. Δ. Μαλαφάντης, διαβάζω, 421)

Μουσείο Ελληνικής Παιδικής Τέχνης: Σχήματα, χρώματα, υλικά για ένα δάσος (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Κιαπόκας Μ.: 0 μέγας ιατρός Ιπποκράτης ο Κώος (Α. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 29.9.2001)

Παμπούδη Π.: Μύθοι για πολύ μεγάλα παιδιά (Κ. Παηαγιώργης, αθηνόραμα, 21.9.2001)

Μαμάης Α.: Σοφία Βέμπο, η φωνή της Ελλάδας (Κ. Παηαγιώργης, αθηνόραμα, 14.9.2001)

Πρασσιά Α., Μανδηλαράς Φ.: Η ιστορία του κοπετόν Κωνσταντή (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Αρένας Ρ.: Πριν πέσει η νύχτα (Β. Βέργου, αθηνόραμα, 28.9.2001) (Δ. Χουλιαράκης, Το Βήμα, 23.9.2001)

Ρώσση-Ζαΐρη Ρ.: αβγ... ω αλφαβητάρι τρελό! (Α. Πουλή, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Βόιγκαλ Ά.: Σαπφώ η Λεσβία (Ν.

Στεργιοπούλου Ν., Μαραγκοπούλου

Τριβιζάς Ε.: Η παρεούλα της γαλάζιας γάτας (Π. Κολοκυθά, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Τσιλιμένη Τ.: Τα καραμελόδεντρα (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Τσιμούλης 0.: Η Τσιλινίδα, το ποντικάκι και τα κατορθώματα του Κουτσοκόκορα (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Χατζηκοκολάκη Σ„ Διαμαντή-Μελετίου Β.: Επαγγέλματα παλιά που δεν υπάρχουν πια... (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Άνχολντ Κ. & Λ.: Ζώα και ζωάκια παντού (Π. Κολοκυθά, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Καντίν Μ„ ΦλόρενςΛ.: Η πριγκίπισσα σίφουνας (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Μούγκενταλερ Ε.: 23+1 πρόβατα (Μ. Βρεττού, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) ΜπάετενΛ., Κούντσλερ-Μπένκε Ρ.: Άλλο για το νηπιαγωγείο; (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23) Μπάριτς Μ.: Το τραγούδι του ποταμού (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 30.9.2001) Ντρούιν Έ.: Δραστηριότητες για το νηπιαγωγείο (Α. Ναδάλη, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, 23)

Αδαμόπουλος Α.: 0 Σιμιγδαλένιος (Γ. Σ. Παπαδάτος, διαβάζω, 421) Γρηγοριάδιου-Σουρέλη Γ.: Τέλος δεν έχει η αγάπη (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 23.9.2001) Δημόπουλος Ν.: Γράμμα στο θεό (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 30.9.2001)

141

Ιωαννίδης I. Δ.: Τα απομνημονεύματα ενός αυτοκινήτου (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 23.9.2001) Λάλα-Κριστ Δ.: Ένας μικρός θεός περίσσεψε (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 20.9.2001) Ρις Σ.: Η μικρή μάγισσα (Β. Ρούβαλης, διαβάζω, 421)

I

\Τ Α .: Ι Α Ι Ο Τ ΙΚ Α - Ο ύ Ο ΙΠ Ο Ρ ΙΚ Α Εκδ. Καστανιώτης: Τα λουτρά της Ελλάδας. Περιηγητικός οδηγός (Λ. Κέζα, ΓοΒήμα, 2.9.2001)

Εμπειρικός Α.: Ταξίδι στη Ρωσία (Γ. Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 2.9.2001)

Μαρίνος Π.: Κείμενα δημοσιευμένα και ανέκδοτα (Α. Κακούρη, Αυγή, 6.9.2001)

I

Αδάμ-Βελένη Π. (επιμ.): Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 23.9.2001)

Π

Μότσαρτ Β. Α.: Αλληλογραφία (Κ. Σχινό, Ελευθεροτυπία, 14.9.2001)

Παπανδρέου Α.: Μαγειρέματα (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 30.9.2001)

Μέγα Π.: Παιδικά πάρτι (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος - Μήτση, 30.9.2001)

I d P fl/M - f fl/f ly M fd f l

Κούκου Ε.: Ιωάννης Καποδίστριας, Ρωξάνη Στούρδα (Β. θεοδωρόπουλος, Η Καθημερινή, 25.9.2001)

Εκδ. Πατάκη: Στο φούρνο. Συνδυαστική διατροφή από την Ιταλία (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος ■ Μήτοη, 30.9.2001)

Δερβένης Κ.: 0 άρχοντας των κεραυνών (Α. Βασιλάκου, Μετρά, 1.9.2001)

Ρολέν 0.: Πορτ-Σουδάν (Κ. Κοντολέων, Αδέσμευτος Τύπος Μήτση, 30.9.2001) (Κ. Νούλας, αντί.

21.9.2001)

ΙΑΜΜΟΓΡΑΦΙΙ

ν. I

Δεληβοριά Β.: Φυτολόγιον. Άνθη αμάραντα και Δένδρα αγλαόκαρπα (I. Βιβιλάκης, Η Καθημερινή, 30.9.2001)

Λόρεν Σ.: Συνταγές και αναμνήσεις (θ. Τσιχλάκη, Το Βήμα, 9.9.2001)

Εκδ. Κοχλίας: Ταξίδι στην Ελλάδα (Φ. Χρονόπουλος, Εήεύθερος Τύπος, 16.9.2001)

\ m ΤΙΚΑ ΙϊΝίΑΡΙΟΝ

\ΜΙΡ0ΦΚη

Αναγκαστικές προσγειώσεις: Τεύχος 32 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001) Αούτονταφε: Επιθεώρηση του Διεθνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 15.9.2001) Άρδην: Γένοβα 2001 (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 20.9.2001) Γιατί: Τεύχος 313-314 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεοσαλονίκης, 9.9.2001) Διαβάζω: Αφιέρωμα στον Ανδρέα Εμπειρικό (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 20.9.2001) Δυτικές Ινδίες: Τεύχος 40 (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 3.9.2001)

Εκδόσεις Τοπίο: Η Ελλάδα του Πάρι Πρέκα (Α. Δανιήλ, Η Καθημερινή, 25.9.2001) Ελευθερίου Μ. (επιμ.): Ενθύμιον Σύρου: Ένα νησί μια ιστορία (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001)

142

Εδεσσηνός: Τεύχος 1 (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 3.9.2001) Ενδοχώρα: Τεύχος 74 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001) Εντευκτήριο: Τεύχος 54 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001)

ΗΛέξη: Αφιέρωμα στον Κυριάκο Χαραλαμπίδη (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001) Κοινωνία πολιτών: Πολίτες εν δράσει (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 3.9.2001) Μακρινίτσα: 0 καηετάν Στέργιος Μπασδέκης (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 3.9.2001) Μνημείο και ηεριβάλλον-Επιστημονική περιοδική έκδοση για την αρχιτεκτονική κληρονομιά και το περιβάλλον: Τεύχος 6 (Μ. θερμού, Το Βήμα, 16.9.2001) Μουσικολογία: Τεύχος 14 (Ν. Δοντάς, Η Καθημερινή, 9.9.2001) Μουσικός Λόγος: Τεύχος 2 (Ν. Δοντάς, Η Καθημερινή, 9.9.2001) Νέα Εστία·. Αφιέρωμα στον Παναγιώτη Κονδύλη (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9.9.2001) Περίπλους: Τεύχος 50 (Β. Πάγκαλος,· Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001) (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 17.9.2001) Πλανόδιον: Τεύχος 32 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 30.9.2001) Πνευματική ζωή: Άγνωστο κείμενο Ν. Καζαντζάκη (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 17.9.2001) Πολιτιστικά Δρώμενα (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001) Συγχρό: Τεύχος 1 (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 17.9.2001) Τα νέα του ΕΛΙΑ: Τεύχος 58 (Μ. θεοδοσοηούλου, Εποχή, 23.9.2001) Το Δέντρο: Αφιέρωμα στη γενιά του 430 (Β. Πάγκαλος, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 9.9.2001) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 9.9.2001) Exit στην Κέρκυρα: Τεύχος 32 (Μ. θεοδοσοηούλου, Εποχή, 23.9.2001) Historein: A Review of the Past and Other Stories (X. Κουλούρα To Βήμα, 2.9.2001) Odyssey: Αφιέρωμα στον βιότοπο των Πρεσπών (Σ. Μαυροειδής, Αυγή, 20.9.2001)

Το διαβάζωδημοσιεύει επιστολές εφόσον είναι ενυπόγραφες. Η σύνταξη του περιοδικού διατηρεί

ΤΑ ΤΟΥ «ΔΑΙΜΟΝΟΣ»

το δ ικ α ίω μ α -ό τα ν το κρίνει σ κό π ιμο -να συντομεύει τα κείμενα.

Λευκωσία, 4 Αυγούστου 2001 Αγαπητοί επιμελητές, Σας γράφω με αφορμή τη δημοσίευση του άρθρου μου «Ο 'φιλολογικός κοσμοπολι­ τισμός' του Ν. Επισκοπόπουλου: Η εξαγγελία μιας θεωρητικά θεμελιωμένης Ιστορίας της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας», στο τεύχος 419 (Ιούνιος 2001), ο. 101-106. Επειδή παρατήρησα ότι ο δαίμων του τυπογραφείου έκανε ένα «θαύμα» με τις σημειώσεις, θα ήθελα να σας παρακαλέσω να δημοσιευτεί η παρούσα επιστολή για ευνόητους

ΑΛΛΗΛ r

Αρχίζοντας θα έπρεπε να πω ότι το πρόβλημα εντοπίζεται μόνο στις σημειώσεις και αφορά κυρίως στην αρίθμηση, στην παράλειψη μίας και σε έκπτωση δύο γραμμών από μία άλλη. Πιο συγκεκριμένα, στο κείμενο η αρίθμηση των εκθετών δεν αντιστοι­ χεί με αυτή των σημειώσεων του τέλους. Επαναλαμβάνεται δύο φορές ο εκθέτης 2, ενώ μετά τη λέξη «πεσιμισμό» στη σελίδα 101 έπρεπε να υπάρχει ο εκθέτης 3. Με τον ίδιο τρόπο οι εκθέτες 3 ,4 ,5 ,6 ,7 και 8 του κειμένου αντιστοιχούν στους εκθέτες 4 ,5 ,6 ,7 ,8 και 9 των σημειώσεων του τέλους. Κατόπιν, ο εκθέτης 9 του κειμένου (μετά τη φράση «πρωτογενών ανθρώπων...») δεν αντιστοιχεί σε καμία σημείωση τέλους. Η σημείωση προφανώς έχει εκπέσει και για το λόγο αυτό την παραθέτω: Τα πλάγια στοιχεία δικά μου. 0 Επισκοπόπουλος πιστεύει ότι η σύγκριση αναδεικνύει ομοι­ ότητες και διαφορές, ανάλογα με τον τόπο και την ιδιοσυγκρασία του λαού ή ομάδας λαών (π.χ. Βόρειοι), και αφορά στο περιεχόμενο, τη μορφή ή και τα δύο. Διαχωρίζοντάς τα, τονίζει παράλληλα ότι η ίδια υπόθεση μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετική μορφική πραγμάτωση. Στις 18.10.1894 τονίζει ότι μπορεί κάποιος να λέει το ίδιο πράγμα πολλές φορές αλλά να διαφέρει στη μορφή. Επίσης, από τη σημείωση 7 του τέλους (Ο Carlyle επιμένει...) έχουν εκπέσει τα παρα­ κάτω, τα οποία πρέπει να τοποθετηθούν μετά την παρένθεση (Carlyle..., 31): Για τη θεωρία του Goethe και για τη θέση του απέναντι στους «Αρχαίους» και τους «Μοντέρνους» [=ρομαντικούς], βλ. Lacoue - Labarthe Ph. & Nancy J. - L., The Literary Absolute, The Theory of Literature in German Romanticism (μτφρ. Ph. Barnard - Ch. Lester), Νέα Υόρκη, «State University of New York Press» 1988,95. Οι εκθέτες 10-20, όπως και 22, αντιστοιχούν κανονικά στις σημειώσεις του τέλους, αλλά η σημείωση 21 στο κείμ ενο έχει εκθέτη 29 και αντί τη λέξη «συλλογή» (άρθρων) έχει τοποθετηθεί η λέξη «αλλαγή», ενώ ο σωστός τίτλος της συλλογής είναι G6nie Europ6en. Με εκτίμηση Νίκος Μαυρέλος

143

ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΑΙΑΝΟΣ (1884-1951)

50 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Γράφουν οι: Κώστας Μπουρναζάκης: Χρονολόγιο 'Αγγέλου Σικελιανού Ανέκδοτα κείμενα 'Αγγέλου Σικελιανού Αννα Σικελιανού: Ο Αγγελος Σικελιανός Κώστας Ανδρουλιδάκης: Η Δελφική ιδέα και ο Αγγελος Σικελιανός

Μ ϋΠ

Μιχάλης Πιεοής: Σικελιανός - Σ εφ έρ ης Βαγγέλης Αθανασόπουλος: Εξιχνίαση μιας ποιητικής (πρόθεσης) (Σχόλια στον Πρόλογο του Λυρικού Βίου) Βρασίδας Καοαλής: Οι τραγωδίες του 'Αγγέλου Σικελιανού

Ρεπορτάζ: Φρανκφούρτη 2001. Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα Επίσης σιο επόμενο τεύχος: • Κριτικές και παρουσιάσεις 30 νέων βιβλίων. Τα best seller του μήνα. Ξένο βιβλίο. Ευκαιρίας δοθείσης. Παρεμβατικά. Εξώστης. Βραχυγραφίες. Βιβλιογραφικά Δελτία κ.ά.

Το διαβάζω στον κυβερνοχώρο: http://book.culture.gr

πό/ετε TiPft i m

p

o

m

$ Μ

r n

m

φ & ξβ § >

ΚΑΙ ΚΕΡύΙΣΤΕ ΤΡΙΑ ΤΕΥΧΗ Για£ναχρόνο(11τεύχη-τοtvaδιπλό)πληρώνετε

α ν τ π ί£ θ θ 0 μόνο

16000

δ ρ χ . (64,56 €) δ ρ χ . (46,96 €)

Σπουδαστική 14.000 δρχ. (41,09 €) Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 26.000 δρχ. (76,30 €) ΕΕαμηνιαίεε: Συνδρομές Εσωτερικού: 9.000 δρχ. (26,41 £) Σπουδαστική: 8.000 δρχ. (23,48 £) ΣΥΔΡΟΜΕΣ ΚΥΠΡΟΥ Ετήσια: 27.000 δρχ. (79 €) Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 37.000 δρχ. (109€) ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΥΡΩΠΗ: Ετήσια: 90 $ ΗΠΑ. (95,08 €) Βιβλιοθήκες-Ιδρύματα: 130 $ ΗΠΑ (137,34 €) ΑΜΕΡΙΚΗ & ΛΟΙΠΕΣ ΧΑΡΕΣ: Ετήσια: 100 $ ΗΠΑ. (105,65€) Βιβλιοθήκες-Ιδρύματα: 140 $ ΗΠΑ(147,90€) Παλιά τεύχη: Δεκαπενθήμερα και μηνιαία: 2.000 δρχ. (58,70£) Εμβάσματα: στη διεύθυνση: Α. Σπάθή, Ανδρ. Μεταξά 26,10681 Αθήνα, τηλ. 33.01.239, τηλ. & fax 33.01.315.

Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με θέμα τις νευροεπ ιστημες. Ο Μπεν, φοιτητής στην Οξφόρδη, πείθεται με δόλιο τρόπο από τον ΤΟ καθηγητή του των νευροεπιστημών να συμμετέχει σ’ ένα ΤΟ Υ ερευνητικό πείραμα που μελετά τη γέννηση των ΕΚΤΩΡ ΜΑ Κ Ν Τ Ο Ν Α Λ Ν Τ συναισθημάτων. Με την καινούργια φιλενάδα του την Κάρα, ο Μπεν ταξιδεύει στο Μαντάνζι ένα θέρετρο στην ακτή της Κένυας για να λάβει μέρος στο πείραμα. Αρχικά η παραμονή τους στην Αφρική μοιάζει περισσότερο με ειδυλλιακές διακοπές, όμως σύντομα ο Μπεν ανακαλύπτει ότι τα πράγματα δεν είναι πάντοτε όπω ς φαίνονται.

ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΜΥΑΛΟΥ

Ε Κ Δ Ο

Σ Ε I Σ

♦

Κ

Ε

Δ

w w w .kedros.gr * k edros@ otenet.gr

Ρ

Ο