Τεύχος 413

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ ΠΡΠΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 15 Bestseller 16 βραχυγραφίες 21 Εξώστης Γράφει ο Γιάννης Δεληολάνης ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ No 413, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2000 ISSN 1106-1383 Σύνταξη: 33.01.313 Λογιατήριο: 33.01.241 Διαφημίσεις: 33.01.313 Συνδρομές: 33.01.315,33.01.241 Fax: 33.01.315 Ιδρυτής: Περικλής Αθαναοάπουλος Διευθυντής: Ηρακλής Παπαλέξης Σύνταξη: Γιώργος Μ άντης, Κατιρίνα Γρυπονησιώτου, Boat,\ης Καλαμαράς, Λάμπρος Κουλελής, Βάοω Σπάθή. Υπεύθυνη οικονομικών: Βάοω Σπάθή Συνδρομές: Αθαναοία Σπάθή Διαφημίσεις: Ηρακλής Παπαλέξης Επιμέλεια - Διορθώσεις: Ο.-Ά. Νικολάου Σελιδοποίηση - Διαχωρισμοί: Μαρία Ιαχαριουδάκη, τηλ. και fax: 38.21.700 Φιλμ-Μοντάζ: ΜΥΘΙΚΗ Γραφικές Τέχνες Ιωοδόχου Πηγής 36, τηλ.: 38.44.265-38.12.373 Εκτύπωση: Λ. Πρίφτηςί ΥιοίΟΕ, Σωνιέρου 6, τηλ.: 5232323 Βιβλιοδεσία: Μ. Φουντουλάκης, Παπανικολή 13, Αιγάλεω, τηλ.: 5987432 Διανομή: Πρακτορείο διανομής Τύπου Ευρώπη ΑΕ,Αμφιαράου 15-17,τηλ.: 5199900 Ιδιοκτησία: Γιώργος Γαβαλάς & ΣΙΑ LE. Εκδύτης: Γιώργος Γαλάπης Κεντρική διάθεση: Αθήνα: (διαβάζω», Α. Μεταξά 26, Αθήνα 106 81, Θεσσαλονίκη: Βιβλιοπωλείο eΚέντρο του βιβλίου», Λαασάνη 9, τηλ. 237.463 Καλλιτεχνική επιμέλεια Σύνθεση εξωφύλλου: Μαρία Ιαχαριουδάκη Το διαβάζω ατον κυβερνοχώρο: http://book.cullure.gr.

26 Αιχμές Απολογισμοί και διακρίσεις Γράφει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος

28 Παρεμβατικά Τακρατικά βραβεία και ο Τύπος Γράφει ο Αλέξης Ζήρας 32 Ξένο βιβλίο Επιμέλεια: Ηλίας Μαγκλίνης

35 Ευκαιρίας δοθείσης Ιδεολογία και επιστήμη Γράφει ο Βαγγέλης Πανταζής ΑΡΘΡΟ;

3 ? Αμερικανοί οτο Παρίσι: Το τέλος της αθωότητας Γράφει η Άννα Αεοποτοπούλου ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

46 Γεράοιμος Τοάκαλος: Αγαπώ κάποιες εξαιρεθείς. Τι'αυτούς γράφω Τη συνέντευξη πήρε η Πόλυ Κρημνιώτη ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ 1900

56 Ιωάννης Κονδυλάκης 0 θείος ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ Μ ΗΝΑ; Λογοτεχνικά Βραβεία 2000

5? Εισαγωγικό

65 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ 8 3 ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ 9 7 ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ 113 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ 1 2 3 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 3 3 ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΔΕΛΤΙΑ 141 Βιβλιογραφικό 1 4 8 Κριτικογραφία

J 5 6 ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ

n ft/ L T t Τ Α Ρ Α

iw

a

p

o

m

m

i

i

&

Κ Α Ι Κ Ε Ρ ύ Ι Σ Τ Ε T P (A T E V X tt

Για ένα χρόνο (11 τεύχη - το ένα διπλό) πληρώνετε

αντί ϋ θ θ θ ' δρχ. μόνο 1 6 .0 0 0 δρχ. Σπουδαοτική14.000δρχ. Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 26.000 δρχ. Εξαμηνιαίες Συνδρομές εσωτερικού: 9.000 δρχ. Σπουδαοτική: 8.000 δρχ. ΣΥΔΡ0ΜΕΣ ΚΥΠΡΟΥ Ετήσια: 19.000 δρχ. Σπουδαοτική: 17.000 δρχ. Βιβλιοθήκες - Ιδρύματα: 26.000 δρχ. ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ Συνδρομές εξωτερικού: 90 δολ. ΗΠΑ. Σπουδαοτική: 85 δολ. ΗΠΑ βιβλιοθήκες-Ιδρύματα: 130 δολ. ΗΠΑ. Παλιά τεύχη Δεκαπενθήμερα και μηνιαία: 2.000 δρχ. Εμβάσματα οτη διεύθυνση: Α. Σπάθή, Ανδρ. Μεταξά 26,10681 Αθήνα, τηλ. 33.01.239, τηλ. & fax 33.01.315.

L. Sterne Τρίστρομ Σάνιι H. F ielding j Top Τζόουνς (2 τ ι . ) 1

S. B utler m Η Κοινή Ανθρώπινη Mom N. Hawthorne

B

To Σπίτι με τα Εφτά Ac β ζ

A .-R . Lesage. Ζιλ Μπλας j G. Verga Μαστρο-Ντον Τζε^ Α .Κ . ΧΡΙΣΤΟΔί Εισαγωγή στον «Μά|

του Herman M elvil

Η. Melville Ατ ζ

Τζάκετ

toy,

S ir ρ Αρθούρου

1MELSHAUSEN

)πλικίσιμος

f. B roch Ιίου θάνατος ν

οελιδοί™

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Ε Υ Γ Ε Ν Ι Α

Φ Α Κ Ι Ν Ο Υ

ΤΟ ΕΒΔΟΜΟ ΡΟΥΧΟ Μυθιστόρημα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΑΣΙΝΗ Μυθιστόρημα

ΖΑΧΑΡΗ ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ Μυθιστόρημα

Η ΜΕΡΟΠΗ ΗΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΣΧΗΜΑ Μυθιστόρημα

ΕΚΑΤΟ ΔΡΟΜΟΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ Μυθιστόρημα

ΔΩΔΕΚΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

% —

“

Jg r

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΟΤΗ

ΓΡΑΦΕΙΑ: Ζαλόγγου 11, 106 78 ΑΘΗΝΑ ■ ■ M k . ΤΗΛ.; 330.12.08-F A X :382.25.30

w w w .k a s ta n io tis .c o m e -m ail: in fo @ k a s ta n io tis .c o m

οελίδοί™

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

: Ο μεγάλος θυμός ;

ΝΤΟΡΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Μ ε τα μάτια του έρωτα Μυθιστόρημα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ΕΙΚΟΣΤΗ ΕΚΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΠΤΗ

? * E C

ΓΡΑΦΕΙΑ: Ζαλόγγου 11, 106 78 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.; 330.12.08 - FAX: 382.25.30

w w w .k a s ta n io tis .c o m e -m ail: in fo @ k a s ta n io tis .c o m

οεΧι8 (χ~

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΚΑΣΤΑΝΙΠΤΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

? *> E C

ΓΡΑΦΕΙΑ: Ζαλόγγου 11, 106 78 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 330.12.08 - FAX: 382.25.30

w w w .k a s ta n io tis .c o m e -m ail: in fo @ k a s ta n io tis .c o m

σελίδα

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ΕΙΚΟΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θεατρίνοι «υδρόφιλοι» χαι ερωτικά ανησυχούντες ανέλαβαν να χαράξουν νοερά την περιπέτεια μιας νοσταλγικής τουρνέ που κράτησε πέρα από τα επιτρεπτά και τα ανθρώπινα. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ ΓΡΑΦΕΙΑ: Ζαλόγγου 11, 106 78 Α Θ Η Ν Α

ΤΗΛ.: 330.12.08 - FAX: 382.25.30

w w w .k a s ta n io tis .c o m e -m a il: in fo @ k a s ta n io tis .c o m

e <

CL

o PSI

To Ξέφωτο είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στα τέλη του 19ου αιώνα, στο τουρκοκρατούμενο ακόμα Μέτσοβο ms Ηπείρου. Στη δίνη των πολιτικών και κοινωνικών αντιθέσεων, δύο νέοι αγωνίζονται να βρουν το δρόμο tous... Αναζητούν το δικό tous Εέφωτο στη ζωή, εκείνο που θα tous οδηγήσει πέρα από ία διλήμματα και ns συγκρούσεις πέρα κι από τα βουνά ms παιρίδαδ.

Το άρθρο που αναθέτει στη Μαρίνα ο διευθυντήβ του περιοδικού, ms δίνει μια θαυμάσια ευκαιρία για ένα ταΕίδι φυγήδ στην Κρήτη. Εκεί αυτό που κυρίωβ τη σαγηνεύει είναι ο τοπικόδ θρϋλοβ των Δροσουλιτών. Ο πλουβ npos το νησί μετατρέπεται σε βασανιστικό απολογισμό ms προσωπικήε ins πορείας Ησχέση ms με τον Σέργιο, ταλαντούχο συγγραφέα, η παλιά φοιτητική παρέα, τα νεανικά tous οράματα...

Είναι η κόρη ενόδ χαρτοπαίχιη. Το ανάλογο περιβάλλον διαμόρφωσε και το δικό ins χαρακτήρα. Λούμπεν στοιχεία αρκετοί φίλοι του πατέρα ms μεγαλοαστοί οι συγγενείς Άτομα (os επί το πλείστον εκκεντρικά. Μερικοί xiopis oiiias ras φρέναβ καθώδ λέγανε και με πολλέδ ιδιαιτερότητεδ. Άσε τώρο από αυτοκτονίεβ, απόπειρεβ κι αλλόκοτεδ συμπεριφορέδ. Ο θάνατοδ κυκλοφορούσε με μεγάλη άνεση. Γι’ αυτό οι ήρωεδ πρόσωπα έΕω από τα καθιερωμένα πρόσωπα, κινηματογραφικά.

Λένε πωβ η μοίρα pas είναι ο χαρακιήραβ pas. Η μοίρα ms Μάγδαβ σημαδεύτηκε όταν, σε δυστύχημα, έχασε τον πατέρα ins. Ήταν εφτά χρονών τότε, κι έμεινε με τη μάνα ms, ένα αλλοπρόσαλλο άτομο, που πάλευε να ζήσει, τσαλαβουτών™ ανεύθυνα, σε νερά δύο πόντων. Ζωή σπασμωδική, αυτοκαταστροφική από ένα μυστικό βαρύ, ανομολόγητο ορίζει τα βήματά ms, μέχριβ ότου, αγγίζονταβ το μηδέν, η μεγάλη εξομολόγηση θα γίνει επιτέλους και η πορεία για το φωβ θα αρχίσει.

ZE

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ Φ Κ w w w . k e d r o s . g r *

Ε

Δ

Ρ

k e d r o s @ o t e n e t . g r

Ο

Ο paipos xpums Εεπήδησε σαν ορυκτό κι εκπλήρωσε ένα παλιό, γλυκό μου όνειρο: ιστορίεε +ποιήματα +μικρέε επιγραφέε NEON - φράσειε, γραμμένεε σε Ξεχασμένα μέσα σε κωλότσεπεε χαρτιά +χρωματιστέε ζωγραφιέε στο πίοω μέροε από πακέτα τσιγάρων (ΔΕΛΦΟΙ ΦΙΛΤΡΑ, δεν Ξέρω αν κυκλοφορούν πια), κι όλα αυτό τουρλού, δηλαδή μαγειρεμένα μαζί!

Otes oi iatopies που πιάνει αία δίχτυα του έναε μοναχικόε αλιέαβ. lotopies με ουχνά απρόοπτο τέλοε, που κινούνται σιη λεπτή αλλά ευδιάκριτη νραμμή μεταΞύ του κόομου των πέντε αισθήσεων και ενόε άλλου όπου τα πάντα μπορεί να συμβούν.

■ ■

Πώε έναε άνθρωποε γίνεται συγγραφέαε ύστερα από μια μακριά υπαρΞιακή περιπλάνηση, στο Παρίσι και στην Αθήνα τηε εικοοιπενταετίαε 1960-1985, και πώε, μαζί μ’ αυτόν, αλλάζει μέσα του και γύρω του ο κόσμοε. Ένα μυθιστόρημα μαθητείαε - μυητικό ταΞίδι του ήρωα στην Ευρώπη και την Ελλάδα, στην ταυτότητα και την ετερότητα, στον πολιτισμό του χιεε και τη σημερινή κατάσταση του ανθρώπου μέσα στο παγκόσμιο χωριό.

Τέλοε του αιώνα. Μια ολόκληρη γενιά χαμένη, ψάχνει προσανατολισμό, ζητάει το μανιφέστο τηε. Η Λυδία, ο Φώτηε, ο Ποσειδώναε, τρειε έφηβοι, μαζί. Οι Ολυμπιακοί αγώνεε πλησιάζουν, θα στήσουν μια δουλειά για να επιβιώσουν, πέρα απ’ τουε κανόνεε. Ήρωεε ωμοί, δε διστάζουν, Ξεχύνονται. Ο λόγοε τρυπάει, οι ήρωεε οριακοί, οι κατασιάσειε ακραίεε. Η Μπλε καρδιά είναι μια κραυγή, βουτάει στο ρεαλισμό. 0 τρόποε ζωήε είναι η αφορμή, η ίδια π ζωή είναι η αιτία.

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ Φ Κ W IA M λζ

k f i r i r n s .

d r *

Ε

Δ

Ρ

k e d r o s @ o t e n e t . g r

0

Σ

ΙΎΑΥΡΟΖ ko*rtoyffT*ML

i n iuopoya fjiWCui 91 ifwpvH ■ %»— · §

-

|

Οι ήρωεβ ίου βιβλίου είναι χαρακπίρεε οριακοί.

'Evas έμποροδ όπλων, μια λαϊκή τραγουδίστρια, έναδ Koopmos αρχιτέκτοναδ, ο πρόεδροβ pias μεγύληε κατασκευαστικήδ εταιρίαβ. Κάτωαπό το βάροε των γεγονότων, θα μπλεχτούν στα δίχτυα απανωτών συμπτώσεων, ενώ οι μύθοι και οι προκαταλήψείδ θα έρθουν να ζητήσουν το μερίδιό tous μέσα σ’ ένα παιχνίδι του αλλόκοτου.

Τα διηγήματα Στα διώροφα έμεναν οι όμορφες ία έγραψα όηωδ γράφω και ία τραγούδια μου, με μια διάθεση, να εκφραστώ με λίγα λόγια. Αυτό δεν είναι εύκολο, για μένα όμωδ είναι ζήτημα αισθητικήβ. Στα τραγούδια μου δεν υπήρΕα «έΕυπνοδ» συνθέτην Δεν Εάφνιασα και δεν εντυπώσιασα. Η ίδια διάθεση διαπνέει κι αυτά τα διηγήματα. Σ.Κ.

Β Β

1J

Μόρα

Σέ π

jfllV ftlW

|

>

*

'Evas έρωταδ θα γίνει αιτία για τη νεαρή αφηγήτρια να αντιμετωπίσει τη οεΕουαλική τηδ διαφορετικότητα. Η πορεία ins npos την αυτογνωσία περιλαμβάνει πολλά σιάδια και πολλέδ γυναίκεδ, ενώ ο πόνοδ που τη συνοδεύει οχεδόν σε κάθε ms βήμα πρόκειται τελικά να m λυτρώσει. Το Μόνο γυναίκες είναι μια ερωτική ιστορία που διεισδύει ans πιο κρυφέδ πτυχέδ ins προσωπικόιηταδ των ηρωίδων ins, επιχειρώνταδ να διερευνήσει μέσα από μια ομοφυλοφιλική οπτική γωνία, τα όρια ms αχέαπδ pas με τον άλλο.

|2

Β Β

Β Ε

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

Ι

Σ

Νύχια ημισελήνου και η Αριάδνη δραπετεύει απ’ την αγκαλιά του νεαρού αγαπημένου. Περιπλανόται και πλανΰται. Ζητάει να γοητευτεί. Ωδ τη στιγμή που η καταιγίδα ενόδ ύπουλου Μαΐου θα οδηγήσει την Αριάδνη στο ατελιέ Tns οδού θεωρία?, το ατελιέ ενόδ ηδυπαθούδ ζωγράφου... Εκεί, μεε στο ημίφακ και μέσα ans σκιέδ, θα γεννηθεί η Ερωμένη...

*

Κ

Ε

Δ

Ρ

Ο

m > >

Ε

Μια καθημερινή γυναίκα μονολογεί, αφηγείται, παραληρεί. Για tis φοβίεε, τιε εμμονέε ins, τον κλεμμένο έρωτα, tis φοβερέε γέννεε τηε, τιε ενοχέε, το πεθαμένο τηε μωρό. Διαοχίζονταε την τραγωδία, την ειρωνία των πραγμΰτων, η γυναίκα αυτή με την εμπειρική σοφία και το ζωικό πάθοε, τοακισμένη έστω, με κέρδοε την απώλεια, μπορεί να επιβιώνει. Γερνάει επιτυχώε.

Με τιε έντεκα ιστορίεε που απαρτίζουν τη νέα συλλογή διηγημάτων του, ο Β. Τ. διευρύνει τα όρια τηε μυθοπλασίαε του τόοο ωε προε το χώρο όοο και ωε προ τη γωνία τηε οπτικήε του. Χωρίε να αφήνει ανεκμετάλλευτο το «κοίτασμα» των προσωπικών του αναμνήσεων, οι εμπνεύσειε του γίνονται τώρα πιο επικαιρικέε και αντλούνται όλο και πιο πολύ από τη μεγάλη επαρχία του κόσμου.

0 Μπούληε και ο Μητσάραε, κάθε μέρα δώδεκα με μία το μεσημέρι έπιναν τον καφέ τουε στο καφενεδάκι τηε πλατείαε θεάτρου. Έναε καλοντυμένοε και ευγενικόε κύριοε, τιε τελευταίεε μέρεε και ακριβώε την ίδια ώρα, έπινε τον καφέ του σχεδόν δίπλα τουε. Εκείνο το τελευταίο Σάββατο, ο καλοντυμένοε κύριοε τουε είπε και καλημέρα. Του ανταπέδωσαν την καλημέρα και, φυσικό, με το αθώο τουε μυαλό δεν ήταν δυνατόν να φανταστούν ποτέ ότι μοναδικόε σκοπόε αυτού του κυρίου ήταν να τουε κλέψει τα νεφρά για να τα πουλήσει.

Το τηλεφώνημα ενόε φίλου και η απροσδόκητη συνάντηση με μια αινιγματική γυναίκα στο αεροδρόμιο έφτασαν να τινάΕουν στον αέρα την εύθραυστη ισορροπία που με τόσο κόπο είχε επιτύχει τον τελευταίο καιρό ο Μιχόληε. Ο οκοτεινόε ψυχισμόε του θα έρθει στην επιφάνεια Εανά κι ο ίδιοε εκιόε ελέγχου θ’ αρχίσει μια Εέφρενη πορεία κυνηγώνταε αληθινά φαντάσματα ο’ επικίνδυνουε δρόμουε. Τα Σπασμένα Ελληνικά είναι η αφήγηση ενόε παθιασμένα ερωτευμένου νέου.

Κ

Δ

Ο

Σ

Ε

Ι

Σ

w w w . k e d r o s . S r

♦

Κ

Ε

Δ

Ρ

k e d r o s @ o t e n e t . g r

Ο

Σ

θ

>

A n t h o n y D . S m it h

ΕΘΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ΕΘΝΙΚΗ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Για ποιο λόγο οι άνθρωποι νιώθουν για το έθνος τους μια αφοσίωση ανάλογη με αυτή που νιώθουν για την οικογένεια, τον τόπο, την τάξη και τη θρησκεία τους; Πότε η υγιής αίσθηση της εθνικής ταυ­ τότητας μεταμορφώνεται σε δηλητηριώ­ δη εθνικισμό; Ποιες είναι οι εθνοτικές ρ ίζ ε ς των πολυπληθών σύγχρ ονω ν συγκρούσεων; Είναι δυνατόν να δημιουργηθούν έθνη «βάσει σχεδίου» μετά την κατάρρευση αποικιακών ή πολυεθνι­ κών αυτοκρατοριών; Και τι ακριβώς εί­ ναι το έθνος;

ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Οδνσσέας - Ιστορία ΑΝΔΡΕΑ ΜΩΡΑΪΤΗ 3 -1 1 4 7 1 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 36.24.326, 36.25.575 - FAX 36.48.030 ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ: ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ - ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ 5 - 105 64 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 32.12.111 http://www.vlvliopolis.gr - e-mail: odisseas@otenet.gr

H u g h P o u lto n

ΗΜΙΨΗΛΟ, ΓΚΡΙΖΟΣ ΛΥΚΟΣ ΚΑΙ ΗΜΙΣΕΛΗΝΟΣ Εθνικισμός και δημοκρατία στην Τουρκία Ο Poulton εξετάζει τον εθνικισμό ως πολιτική ιδεολογία και καταγράφει την πορεία του από τις πρώτες εκδηλώ­ σεις του στην Οθωμανική Αυτοκρατο­ ρία μέχρι τις ανταγωνιστικές εθνικι­ στικές τάσεις που δρουν στην Τουρ­ κία: τονκοσμικό/ανπθεοκρατικό εθνι­ κισμό, την Τουρκοϊσλαμική Σύνθεση, τον παντουρκισμό, τον φονταμεντ ολι­ σμό και τους εθνικισμούς των μειονο­ τήτων, ιδιαίτερα τον κουρδικό.

ΤΟ ΑΚΡΙΒΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΟΥ Ο δεκατριάχρονος Λούις ερωτεύεται τη συγγραφέα μεσαιωνικών «ροζ» ρομάντζων Βαλεντίνο Γκαβρίλ. Η αγωνιώδης προσπάθειά του να της φανερώσει τον έρωτά του μένει μετέωρη, όταν η Βαλεντίνο εξαφανίζεται μυστηριωδώς. Δ εν του μένει πια παρά να λύσει το μυστήριο και να κερδίσει την καρδιά της. Χρήστος Χρυσόπουλος Χ

ρηστός

Χ

ρτςο π ο υλο ς

0 μ α ν ικ ω υ ρ ίσ τ α ς

Ε κ δ ό σ εις Ο λ ϊ ς ς ε λ ς

0 ΜΑΝΙΚΙΟΥΡΙΣΤΑΣ Έ νας μοναχικός άνδρας, ένα ς μονομανής, χτίζει γύρω του ένα παραισθητικό, ερμητικό σύμπαν. Λατρεύει τα χέρια. Θα βρει μοιραίο σύντροφο στο πρόσωπο ενός εξίσου μοναχικού νεαρού από εκείνους που στερούνται την ακοή και την καθαρή ομιλία, μα μιλούν με τα χέρια. Μια σκοτεινή νουβέλα που εξερευνά έναν παράξενο κόσμο έμμονων ιδεών και φετιχιστικών απολαύσεων. Μια ιστορία σχεδόν τρομαχτική.

Λούις Νόρνταν ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΑΣΤΡΑΠΗΣ Ο δωδεκάχρονος Ληρόυ προσπαθεί να καταλάβει το κορμί του και τους γύρω του, ενώ βροντές κι αστραπές μοιάζουν να τον σημαδεύουν. Κάποτε τον πετυχαίνουν. Και καθώς συνέρχεται από το χτύπημα της φύσης, συνειδητοποιεί τις ομοιότητες της ουράνιας εκκένωσης με το συναισθηματικό φορτίο που κουβαλάει ο ίδιος.

Λογοτεχνία από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΑΥΣΣΕΑΣ

Ρόουζ Τριμέιν

Α ρχαία Ε λ λη νικ ή Γ ραμματεία «Ο ι Ε λ λ η ν ε ς »

15/ 10/2000 14/ 11/2000 Το ιμπορικότιρα βιβλία

L I. ΚΑΡΥΙΤΙΑΝΗ Κουστούμι οτο χώμα 2 . ΓΚ.ΞΙΝΓΚΓΙΑΝ Το βουνό της ψυχής

καςτανιοτης νεα σύνορα

του μήνα, ούμφωνα μι τα

3 . Ν. ΘΕΜΕΛΗΣ Η ανατροπή

οτοιχιία που μας παραχώ­

4 . I . ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Το εργοοτάσιο των μολυβιών

ρησαν 30 βιβλιοπώλις, απ' όλη την Ελλάόα, δη­ λώνοντας ο καθένας τους τέοοιρα βιβλία που ιίχαν τις πιρισσότιρίζ πωλήοιις.

κέδρος πατακης

5 . Ι.ΑΑΙΕΝΤΕ Κόρη της μοίρας ωκεανιδα Ν. ΘΕΜΕΛΗΣ Η αναζήτηση κέδρος 6 . Τ.ΑΒΕΡίΙΦ Το ξέφωτο κέδρος Α. ΠΑΠΑΔΑΚΗ Σαν χειμωνιάτικη λιακάδα

καλεντης

7 . Φ. ΓΕΡΜΑΝΟΣ Το αντικείμενο καςτανιοτης Ρ. ΠΙΛΤΣΕΡ Χειμερινόηλιοστάσιο ωκεανιδα 8 . Ζ.ΣΙΝΟΥΕ Το αγόρι της Φλάνδρας

ψυχογιός

9 . Μ. ΒΑΜΒΟΥΝΑΚΗ Το τραγούδι της μάσκας φιλιππ ο της Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα. Ανθολόγηση ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ πατακης NT. ΓΚΕΤΖ Το Θεώρημα του παπαγάλου πόλις Μ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ Οι τοξικές ενώσεις του αρσενικού πατακης 10. Μ. ΡΕΖΑΝ Με νοσταλγία... για μια ζωή έτσι, χωρίς πρόγραμμα Ε.ΣΑΡΑΝΤΙΤΗ Ο κάβος του Αγίου Αγγέλου καςτανιοτης Ε.ΣΟΛΔΑΤΟΣ Ένας άνθρωπος παντός καιρού αιγοκερως "V" The Mafia Manager περιπλους

πατακης

11. Ο.ΑΒΡΑΜΙΑΗΣ Με τα μάτια της ψυχής ωκεανιδα I. ΚΑΠΑΝΤΑΗ Η Φλώρια των νερών καςτανιοτης Λ. NT. ΜΠΕΡΝΙΕ Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλλι ψυχογιός I. ΟΡΓΚΑΝ Στην ακτή του Βοοπόρου εξαντας 12. Φ. ΡΟ0 Παντρεύτηκα εναν κομμουνιστή πόλις Ο.ΑΒΡΑΜΙΑΗΣ Ο δρόμος του φεγγαριού εμπειρία εκδοτική

Τα οτοιχώ παραχώρησαν τα βιβλιοπωλεία: Αθηνά-Κορυίαλλόξ. Αλε(ανόρήξ-Καλλιΰέα. Αριατοτέλης-ΑΒήνα. Αρκτούροφάρτη. Βαγιονάκηφήνα. Γονιού-Ααιίριο. Αωάώνη-Τιόηινα. Ειρρόζ-Αράρα. Ελευθερουίάκηζ-Αβήνα. Ενίοχώρα-Αθήνα. Εοτίο-AOijva. ΕαριπίΙηξ ατη Ετοά-ΧαλόνΙρι. Ζαφειρίου-Νέα Λιόαια. Ζηριχίάηζ-θεοοαλονίκη. Θεωρία-Ζάκυνθοξ. θηοαιιροφιιλάκιο του Π νεύρατοφζ. Ιανάξ-θεοοολονίκη. Κόκκινοξ-Ηράκλειο. Λοξίοζ-θεοοαλονίκη. Μότι-Κατερίνη. Μ εΰενίτηφ τρα. Μιχολάς-Αθηνα. Μποοτάνογλοο-Πειραιάς. Ό ρηροφλοξ. Παιάκηξ-Αβήνα. Π α ρ ά ρ ετρ οφ λαργόξ. ίΙολιτείΰ-ABijva. ΕάκηφαΣρύρνη. IύγχρονηΈκφραση-Αιβαίειά.. Φαλοάρης-Π. Φάληρο.

15

ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Μέσα σε ένα γενικό κλίμα διαρροών (εφ. «ΤΟ ΒΗΜΑ»), φημών και παραιτήσεων Πακης Μενδρόκος), ανακοινώθηκαν τα φετινά Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας. Η επι­ τροπή, αποτεήούμενη από τους Γιάννη Παπακώστα (πρόεδρος), Δημήτρη Αγγελάτο (αντιπρόεδρος), Κατερίνα Κωστίου, Αλέξανδρο Αργυρίου, Μάριο Μαρκίδη, Δη­ μήτρη Νόλλα, Στρατή Χαβιαρά, Στρατή Πασχάλη (μέλη), απένειμε τα εξής βραβεία:

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ: Χριστόφορος Λιοντάκης: Με το φως («Καστανιώτης»). Μέχρι την τελική ψηφοφορία έ ­ φτασαν ακόμα οι ποιητικές συλλογές: Οπόταν πλάτα­ νος του Παντελή Μπουκάλα, Το πνεύμα της άμυνας του Τάσου Δενέγρη και Ο άγγελος της ιστορίας του Χά­

ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ­ ΤΟΣ: Έρση Σωτηροπούλου: Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές

8

§

I

(«Κέδρος»). Ως την τελική ψηφοφορία: Ο θίασος των Αθηναίων τ ου Βασίλη Γκουρογιάννη και Ο κάβος του Αγίου Αγγέλου της Ελένης Σαραντίτη.

§

!

I I

£

1

ρη Βλαβιανού.

ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ: Μΐσέλ Φάις: Απ' το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες («Καστα­ νιώτης»). Ως την τελική ψηφοφορία: Των κεκοιμημένων του Δημήτρη Μίγγα και Τα φαντάσματα του Γιορκ του Χριστόφορου Μηλιώνη.

ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΟΚΙΜΙΟΥ: Ευγέ­ νιος Αρανίτσης: Σε ποιον α­ νήκει η Κέρκυρα; («Κέ­ δρος»). Ως την τελική ψηφοφορία: Οδόσηματου Βαγγέ­ λη Χατζηβασιλείου, Εποχικά της Μάρης θεοδοσοπούλου, 0 φιλόσοφος, ο πολιτικός και ο τύραννος: Για την πολιτική σκάφη του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη του Κοσμά Ψυχοπαίδα

ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ: Γιώρ­ γος Βέης: Ασία, Ασία («Κέ­ δρος»), Ως την τελική ψη­ φοφορία: Η κοίτη του χρό­ νου του Αναστάση Βιστωνίτη και Το χρονικό της μεγά­ λης νύχτας τ ου Μιχάλη Πα­ πακωνσταντίνου.

ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ: στον πεζογράφο Ανδρέα Φραγκιά.

16

I

Και ενώ ο περισσότερος κόσμος χαιρέτισε την απόφαση της σουηδικής Ακαδημίας να αηονεμηθεί το φετινό Νόμπελ λογοτεχνίας στον άγνω­ στο στη Δύση Κινέζο συγγραφέα Γκάο Ξινγκγιάν, οι δηλώσεις κάποιων συμπατριωτών του και, κυρίως, κάποιες φήμες περί της καθαρότητας της βράβευσης, ήρθαν να αμαυρώσουν (ως ένα βαθμό) το κύρος του θεσμού. «Το βραβείο Νόμπελ της λογοτεχνίας υπαγορεύεται από υστερόβουλα πολιτικά κίνητρα και δεν αξίζει να το σχολιάσουμε», δήλωσε στις 13 Οκτωβρίου το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών. Την ίδια στιγμή, λέγεται ότι αρκετοί από τους ομότεχνούς του, που δεν εγκατέλειψαν την Κίνα όπως ο Ξινγκγιάν, συμφωνούν λίγο πολύ με τους ιθύνοντες του Υπουργείου Εξωτερικών της χώρας τους, όχι βέβαια επειδή τάσσονται με το καθεστώς, αλ­ λά επειδή θεωρούν ότι Κινέζοι συγγραφείς όπως ο Ξινγκγιάν, που έχουν καταφύγει στη Δύση, αγνοούν την πραγματικότητα που διαμορφώθηκε στον τόπο τους μετά τις δραματικές εξελίξεις του 1989. Από την άλλη, κυκλοφόρησαν έντονες φήμες ότι ο Σουηδός Γκόραν Μάλμκβιστ, μέλος της σουηδικής Ακαδημίας και ειδικός στην κινεζική γλώσσα και λογοτε­ χνία, έπαιξε ύποπτο ρόλο στη μετεγγραφή του Κινέζου συγγραφέα από έναν εκδοτικό οίκο της Σουηδίας σε έναν άλλο (στον οποίο ο Μάλμκβιστ έχει συμφέ­ ροντα), αφήνοντας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων να διαρρεύσει ότι ο Ξινγκγιάν είναι το φαβορί για το Νόμπελ. 0 ίδιος ο Μάλμκβιστ αρνείται την κα­ τηγορία λέγοντας μάλιστα ότι «θα ήταν χαζός να κάνει κάτι τέτοιο», η εκπρόσω­ πος της Ακαδημίας τον κάλυψε λίγο πολύ, τονίζοντας όμως ότι τα μέλη της «πρέπει να είναι πολύ προσεκτικά», αλλά ο Γερμανός υπουργός πολιτισμού Μίκαελ Νάουσμαν, δήλωσε ότι η όλη ιστορία αποτελεί πλήγμα για τη φήμη της σουηδικής Ακαδημίας. «Η εκκεντρικότητα των αποφάσεων της Ακαδημίας ενο­ χλούσε ανέκαθεν τον κόσμο. Η εκκεντρικότητα, σε συνδυασμό με το οικονομικό συμφέρον, επισκιάζει την αξιοπιστία του θεσμού». Φαίνεται ότι δεν είμαστε οι μόνοι «ειδικοί» στους βυζαντινισμούς και τις βαλκανι­ κού τύπου συνωμοσίες. Όχι πως αυτό θα έπρεπε να μας παρηγορεί...

ΤΑ « Α Ν Ι Σ Χ Υ Ρ Α Ψ Ε Υ Δ Η » ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ Ισχυρά αποδεικνύονται τα Ανίσχυρα ψεύδη του Ορέοτη Χαηκιόπουδου του Ανδρέα Μά­ τσου («Καστανιώτης», 1995, 6η έκδοση). Μετά το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, την επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά στην ΕΤ1 και τη θετική αποτίμηση της κριτικής, το βιβλίο μεταφράστηκε φέτος στα αγγλικά από τους Thom Nairn και Dionysia Zervanou και κυκλο­ φορεί από τις εκδόσεις «Dionysia Press». Ένα ακόμα ελληνικό βιβλίο λοιπόν κυκλοφορεί στο εξωτερικό και ευχόμαστε να έχει κάθε επιτυχία.

17

ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΚΟ ΝΚΟ ΥΡ Στον Ζαν-Ζακ Σιλ απονεμήθηκε φέτος το Βραβείο Γκονκούρ 2000 -η ανώτατη λογοτεχνική διάκριση της Γαλλίας- για το μυθιστόρημά του Ίνγκριντ Κάβεν, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Γκαλιμάρ». Το βιβλίο του Σιλ επελέγη στον έκτο γύρο της ψηφοφορίας με τέσσερις ψήφους έναντι τριών. Γεννημένος το 1941 στη Μασσαλία, ο Σιλ έχει στο ενεργητικό του τρία ακόμη βιβλία και θεωρείτο συγγραφέας της αβάν-γκαρντ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 70. Το.βραβευμένο μυθιστόρημα (με το οποίο επανήλθε στη λογοτεχνία ύστερα από είκοσι τέσσερα χρόνια) έχει ως θέμα την ζωή της Ίνγκριντ Κάβεν, ηγερίας του Φασμπίντερ, και αποτυπώνει μία ολόκληρη εποχή: από την ομάδα ΜπάαντερΜάινχοφ, τον Άντι Γουόρχολ, την Μπέτι Ντέιβις και τον Ιβ Σεν Λοράν μέχρι τα δημιουργικά όσο και ταραγμένα χρόνια του Φασμπίντερ κατά τη δεκαετία του 7 0 . Η ίδια η Κάβεν δήλωσε πρόοφατα στη «Λιμπερασιόν»: «Σήμερα μπορώ να πω στον κόσμο που με ρωτά για το παρελ­ θόν μου: Διαβάστε το βιβλίο αυτό. Τα λέει με πολύ λιγότερα ψέμματα απ' ό,τι θα μπορούσα ποτέ να τα διηγηθώ εγώ».

0

Ο Λ Υ Μ Π Ο Σ

Τ Ο Ν

Θ Ε Ο Ν

Πολύς λόγος έχει γίνει -και γίνεται- για το εκτυφλωτικό, το σεφερικό «αγγελικό και μαύρο φως» των αιγαιοπελαγίτιων νησιών, αφήνοντας στο περιθώριο ελλαδικά τοπία, τα οποία επίσης δεν στερούνται μετα­ φυσικής, Ένα από αυτό τα σχεδόν υπερβατικά τοπία είναι ο Όλυμπος . του Δωδεκάθεου. Όσοι δεν έχουν ηεριηγηθεί τον μαγικό αυτό τόπο έ­ χουν την ευκαιρία να πάρουν μία γερή γεύση μέσα από ένα πολυτελές

φωτογραφικό δίγλωσσο λεύκωμα με τίτλο Όλυμπος. Μύθος και φως α­ πό τις εκδόσεις «Ντουντούμη». Καρπός μακροχρόνιων επιτόπιων περι­

πλανήσεων του Αιμίλιου Μαρουσούλη, ορειβάτη και ερασιτέχνη φωτο­ γράφου, και του αδελφού του Ανδρέα, επαγγελματία φωτογράφου, το βιβλίο αποτυπώνει τη φανερή και την απόκρυφη μαγεία του βουνού σε όλες τις εποχές και με κάθε είδους φυσικό φωτισμό, Το έργο, με το συνδυασμό πλούσιου πληροφοριακού υλικού και εξαίρε­ των φωτογραφιών, καλύπτει ένα σημαντικό κενό στη βιβλιογραφία για έναν τόπο που, λόγω της σημασίας του στην ελληνική μυθολογία αλλά και λόγω της σπουδαιότητας του οικοσυστήματος του ως μοναδικού

μνημείου της φύσης, διαθέτει διεθνή ακτινοβολία και προσελκύει κάθε χρόνο πλήθος περιηγητών από όλον τον κόσμο.

18

ΠΑΙΔΙΚΑ-ΕΦΗΒΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

γράφ ει ο

ΓΙΑΝΝΗΣ I . ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ

Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ Μερκούριος Αυτζής, Το τραγούδι του κότσυφα Εικον.: Λ. Βαρβαρούση Αθήνα, Μίνωας, 2000. Σελ. 104 Τι έγινε όταν οι άνθρωποι έκαναν τα πάντα για να χαλάσουν ένα δάσος Τα ζώα αντιδρούν με τη φυγή. Μετοικούν και δημιουργούν ένα άλλο λειτουργικό οικοσύστημα. Μια ενδιαφέρουσα παραμυθική ιστορία της λεγάμενης «οικολογικής» θεματολογίας. Με γρήγορη αφήγηση, κα­ λό χειρισμό της γλώσσας, ζωντανούς διαλόγους. (Γισ αναγνώστες από 8 ετών)

ΜΑΤΑΙΟΣ ΚΟΠΟΣ Ανδρέας Καρκαβίτσας, Το γιούσουρι Απόδοση: Κώστας Πούλος Εικον.: Ν. Ανδρικόπουλος Αθήνα, Παπαδόπουήος, 2000. Σελ. 30 Ένα ακόμη βιβλίο της γνωστής πλέον σειράς. Με προσεγμένο λόγο, χαρακτηριστική εικονο­ γράφηση. Πρόκειται για ένα άρτιο συνολικό αποτέλεσμα. Η υπόθεση αναφέρεται στο γιού­ σουρι, το παράξενο, με μυθικές και μαγικές διαστάσεις, δέντρο της θάλασσας, που μάταια προσπάθησε ένας ναυτικός να το υποτάξει. (Για αναγνώστες από 9 ετών)

ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Κλέμεντ Κλαρκ Μουρ, Η νύχτα των Χριστουγέννων Εικον.: Μ. Στίβενσον Μτφρ.: Μ. Αγγελίδου Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ. 36 Μια ευαίσθητη και ανάγλυφη εικονο-ποιητική αποτύπωση των ημερών των Χριστουγέννων, όπως αυτή που παρουσιάζουμε, με πρωταγωνιστές τον Αϊ-Βασίλη και μια οικογένεια αρκού­ δων, είναι πάντα ευπρόσδεκτη από μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. (Γό αναγνώστες από 5 ετών)

ΑΝΤΙΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ Μαρκ 0' Σάλλιβαν, Άγγελοι χωρίς φτερά Μτφρ.: Ηλίας Μαγκλίνης Αθήνα, Πατάκης, 1999. Σελ. 232 Ένα πολυσημικό μυθιστόρημα με περιπέτεια και αγωνία, που μιλά για τη φιλία, την ειρήνη και την ελευθερία με πρωταγωνιστές που κινούνται ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Το ναζιστικό περιβάλλον και η τύχη ενός συγγραφέα περιπετειών που δεν θέλει να υποταχθεί σ' αυτό, αλλάζουν μορφή από την παρέμβαση των ηρώων του που συμμετέ­ χουν στη φαντασιακή εξέλιξη της πλοκής. Η μετάφραση είναι υποδειγματική.

(Για αναγνώστες εφήβους και μεγάήους)

19

Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

ΤΟ

ΚΤΗΜΑ

Α Π Ο

ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ

Φαίνεται ότι δεν είναι μόνον οι εκδότες που ασχολούνται με βιβλία. Προσφάτως το Κτήμα Χατζημιχάλη, γνωστό στους λάτρεις του οίνου για την υψηλής ποιότητας οινοπαραγωγή του, εξέδωσε δύο καλαίσθητα και ιδιαίτερα προσεγμένα λευκώματα με θέμα -τι άλλο;-το κρασί. Για την ακρίβεια, το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε από το Κτήμα Χατζημιχάλη ήταν το Αμπελουργείν και τώρα ακολούθησαν τα Αγγεία του ποτού. Χοίρε και Πίει και το Οίνος και

νόμισμα στην αρχαία Ελλάδα. Στο λεύκωμα Τα αγγεία του ποτού αναπτύσσονται από τον Πόνο Βαλαβάνη, επίκουρο κα­ θηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών, οι περί το κρασί συνήθειες των αρχαίων ημών προγόνων. Επίσης, περιγράφονται από τον αρχαιολό­ γο Δημήτρη Κουρκουμέλη 34 αγγεία-αριστουργήματα, που βρίσκονται σήμερα σε 16 μου­ σεία ανά τον κόσμο. Η φωτογράφηση των αγγείων έγινε από τα ίδια τα μουσεία και το κά­ θε αγγείο το συνοδεύει η ιστορία του, που είναι στηριγμένη σε πλούσια βιβλιογραφία. Τη διεύθυνση της έκδοσης είχε ο Δρ. Στέλιος Παπαδόπουλος, εθνολόγος-μουσειολόγος. Το Οίνος και νόμισμα στην αρχαία Ελλάδα φωτίζει τους στενούς δεσμούς των αρχαίων Ελλήνων με τον οίνο, όπως αυτοί αποτυπώνονται με ζωηρότητα στις όψεις των νομισμά­ των. Στο πρώτο μέρος ο διάσημος Γερμανός καθηγητής Ρ. R. Franke παρακολουθεί και αναλύει την ιστορική διαδρομή του κρασιού και του νομίσματος, από τον 6ο έως τον 2ο π. X. αιώ­ να. Στο δεύτερο μέρος η αρχαιολόγος-νομισματολόγος Ειρήνη Μαραθάκη παρουσιάζει και σχολιάζει 83 όψεις σπουδαίων νομισμάτων, που έχουν άμεση σχέση με την άμπελο και τον οίνο. Στις 168 σελίδες του βιβλίου, περιέχονται 140 εκπληκτικής απόδοσης εικόνες. Ας σημειωθεί ότι και τα δύο λευκώματα κυκλοφορούν σε αυτόνομες εκδόσεις και στα αγ­ γλικά. Ελπίζουμε αυτή η σπουδαία προσπάθεια να έχει την ανταπόκριση που της αξίζει και οι υπεύθυνοι του Κτήματος Χατζημιχάλη να συνεχίσουν με ακόμα μεγαλύτερο μεράκι.

ΒΡΑΒΕΙΟ

Ρ Ε Ν Ο Ν Τ Ο

Το Βραβείο Ρενοντό απανεμήθηκε στον Αχμαντού Κουρούμα (χρ. γένν.: 1927) για το βιβλίο του Ο Αλλάχ δεν είναι υποχρεωμένος (Εκδόσεις «Σέιγ»). Ο Κουρούμα κατάγεται από την Ακτή του Ελεφαντο­ στού και στο συγκεκριμένο βιβλίο διηγείται την ιστορία ενός ανήλικου στρατιώτη οτην Αφρική, φέρνο­ ντας στο προσκήνιο την τραγωδία του πολέμου της Νιγηρίας, όπου μικρά παιδιά αναγκάστηκαν να πάρουν στα χέρια τους καλάζνικοφ και να πολεμήσουν. Ας σημειωθεί ότι ο Κουρούμα έχει γράψει και θεατρικά έργα, υπηρέτησε στον γαλλικό στρατό στη διάρκεια του πολέμου στην Ινδοκίνα, σπούδασε στο Παρίσι και στη Λιόν, ενώ στη δεκαετία του '60 εξορίστηκε στην Αλγερία. Σήμερα ζει στο Καμε­ ρούν και σε γενικές γραμμές θεωρείται αιρετική φωνή. Πριν από λίγες ημέρες έδωσε στη δημοσιότη­ τα την παρακάτω δήλωση, σχετικά με την πολιτική κατάσταση της χώρας του: «Οι άνθρωποι της Ακτής είναι έτοιμοι να θυσιαστούν για τη δημοκρατία. Αυτή είναι μια ιδέα πολύ χρήσιμη για όλους τους κατοίκους της Αφρικής».

20

Η σύγκρουση s e r i a l

k i l l e r s

Δυο διάσημα μυθιστορήματα, δύο πολυαναμενόμενες ταινίες σ υγκρούονται α υ τόν το χειμώνα, στο πεδίο τω ν εντυπώ σεω ν τουλάχιστον, καθώ ς το ένα φιλμ έρχεται από τις ΗΠΑ και το ά λλο από τη ία λ λ ία : το πρώτο είναι το Hannibal του Ρ ίν τλ εϊΣ κ ο τ, η συνέχεια της διάσημης Σιωπής των Αμνών, το δεύτερο είναι τα Κόκκινα Ποτάμια το υ Μ α τιέ Καοβίτς, ήδη γνωστά ως η γα λλ ικ ή... Σιωπή των

Αμνών.

To Hannibal, βασισμένο στο τρίτο μυθιοτόρημα του Τόμος Χάρις με τον ...μεγαλοφυή κανίβαλο Χάνιμπαλ Α έκτερ ανάμεσα στους βασικούς χα ρακτήρες, είναι η λο γ ικ ή (χολιγ ουν τια ν ή) συνέχεια της

Σιωπής, που είχε σαρώσει τα Όσκαρ πριν από 9 χρόνια και είχε επανακαθορίσει το είδος του θρίλερ για τη δεκα ετία το υ '9 0 . Τα Κόκκινα Ποτάμια, βασισμένα σ την ομ ότιτλη κα ι διεθνώ ς επιτυχημένη νουβέλα του la v Κριστόφ Γκρανζέ, είναι η τέτα ρ τη ταινία του Μ α τιέ Κασοβίτς, του περισσότερα υ­ ποσχόμενου σύγχρονου Γάλλου σ κη νο θ έτη ’ μια ακριβή παραγωγή (9 5 εκ. φράγκα), που ήδη ξεκί­ νησε με πολύ κα λή (αν και όχι θριαμ βευτική) πορεία στα ταμεία της χώρας της. Παρά τη γ α λλική τους γλώσσα, τα Ποτάμια έχ ο υν παγκόσμιες β λέψ εις κα ι δημ ιουργούν σ κέψ εις: φαίνεται ό τι ο κα λύτερος τρόπος για να ανταγω νιστο ύν οι «πατριώτες» του ευρω παϊκού σινεμά Γάλ­ λοι το Χόλιγουντ είναι να του μοιάοουν. Μπορεί, σ τ' αλήθεια, να τους κατηγορήσει κανείς; Όχι, μα αν σ κεφτείς ότι χω ρίς τη Σιωπή δεν θα υπήρχε ένα Seven και χω ρίς το τελευτα ίο δεν θα υπήρχαν τα Κόκκινα Ποτάμια, οι τυμπανοκρουσίες για το φιλμ του Κασοβίτς α κούγονται αυτόμ ατα πιο μου­ ντές, και συμπεράσματα προκύπτουν αβίαοτα όχι μόνο για τον (εκ τω ν προτέρων) άνισο α νταγω νι­ σμό τω ν δύο ταινιών, αλλά και για εκείνο ν του ευρω παϊκού σινεμά και του Χόλιγουντ. Έναν αγώνα εντυπώ σ εω ν που, πριν ακόμα δει κα νείς το Hannibal, δείχνει να έχει κ ρ ιθ ε ί’ ακόμη περισσότερο, καθώς τα Ποτάμια θα εξελίσσονται στη ...γα λ λικ ή επιτυχία της χρονιάς.

21

V Π Ο

Ε Κ Δ Ο Σ I Ν : Π A Τ A Κ Η I

Σύμφωνα με ίο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων «Πατάκη» μέσα στο μήνα Δεκέμ­ βριο θα κυκλοφορήσουν οι εξής τίτλοι: Ελληνική πεζογραφία • Αλέξανδρος Αθωνίτης: Λάλον ύδωρ (μυθιστόρημα). Τέσσερα περίπου χρόνια μετά τη Συνείδηση της αιωνιότητας ο Α. Αθωνίτης επανέρχεται με ένα ακόμα μυθιστόρημα, το οποίο αφορά στην ιστορία ενός μεγαλοεφοπλιστή, που ζει στο Λονδίνο και ο οποί­ ος αναλαμβάνει να μεταβάλει μόνος του το ρου της παγκόσμιας ιστορίας.

• Στέφανος Δάνδολος: Και φόρεσαν χειροπέδες στα πουλιά (μυθιστόρημα). Κεντρικός ήρωας του βιβλίου ένα διαζευγμένος σαραντάρης, επιτυχημένος δικηγόρος, ο οποί­ ος, μολονότι αισθάνεται ότι ζει μια μάλλον συντηρητική ζωή και ότι είναι συμβιβα­ σμένος, εμπλέκεται σε μια σκοτεινή υπόθεση αυτοκτονίας, με πολιτικές και παραπο­ λιτικές προεκτάσεις. Επιπλέον, πιστεύει ότι είναι... πουλί.

• Μπάμπης Τσικληοόπουλος: Στην άκρη της πόλης (μυθιστόρημα). Η ιστορία του Παραοκευά, ο οποίος αγάπησε δύο πρόσωπα με πάθος στη ζωή του: τη γυναίκα του Μαρία και το Ριχάρδο τον Τρίτο, πρόσωπο που κάποια μέρα θα ήθελε να παίξει στο θέατρο. Το δράμα της ζωής του κορυφώνεται ένα Μεγάλο Σάββατο, όταν βρίσκει στο κρεβάτι τη γυναίκα του με τον καλύτερό του φίλο. Από τη στιγμή εκείνη ξεκινά μια σκοτεινή ιστορία, όπου τον πρώτο λόγο τον έχει ένας πληρωμένος εκτελεστής. Σύγχρονη ξένη λογοτεχνία • Μαοιάννε Φοέντοικσον: 0 Σιμόν και οι βαλανιδιές (μετάφραση: Βούλα Τζεβελέκη). Το δεύτερο μυθιστόρημα της Φρέντρικσον που κυκλοφορεί στα ελληνικά, μετά τις Κό­ ρες τηςΧάννα. Κεντρικός ήρωας είναι ο μικρός Σιμόν, εβραίος στην καταγωγή, υιοθε­ τημένος από μία οικογένεια εργατών. 0 Σιμόν μεγαλώνει στο Γκέτεμποργκ τις παρα­ μονές του β' παγκοσμίου πολέμου και έρχεται σιγά σιγά αντιμέτωπος με την απειλή του ναζισμού.

• Μποίνα ΣΒιτ: Με μπρίο (μετάφραση: Λόιοκα Αβαγιανού). Η ιστορία ενός συγγραφέα ουγγρικής καταγωγής, ο οποίος γράφει μια ερωτική ιστορία που βίωσε ο ίδιος. Η ανα­ πάντεχη γνωριμία του με μια ξανθιά κοπέλα θα αλλάξει τελείως τη ζωή του.

• Τζέιν Συάιλί: Μου, οι περιπέτειες ενός επαρχιακού πανεπιστημίου (μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου). Ιστορίες ανθρώπων που ζούνε στο campus ενός επαρχιακού τεχνικού πανεπιστημίου στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ, οι οποίες μπλέκονται σε ένα μωσαϊκό καταστάσεων - σάτιρα της πολιτικής της ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης της δεκαε­ τίας του '80. Δεν λείπουν επίσης οι φόνοι, οι έρωτες και οι αντιζηλίες.

• Μάοιο Βάονκας Γιόοα: Μητριάς εγκώμιο (μετάφραση: Χριστίνα θεοδωροπούλου). Ένα μυθιστόρημα που σηματοδοτεί την τρίτη περίοδο του έργου του μεγάλου Πε­ ρουβιανού συγγραφέα, που προσπαθεί να θέσει σε διάλογο διαφορετικούς πολιτι­ σμούς και μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, καταφέρνοντας να δώσει έτσι στην αφή­ γηση μια διάσταση οικουμενικότητας. Το «τρίγωνο» ανθρώπινων χαρακτήρων που βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας αποτελείται από την αισθησιακή δόνια Λουκρητία (η μητριά), τον δον Ριγομπέρτο (ο εκκεντρικός σύζυγος) και το γιο του (ο μικρός Φοντσίτο). Ένα πολύπλευρο μυθιστόρημα με αναφορές στη μυθολογία, την ιστορία, την τέχνη γενικότερα -αλλά και ειδικότερα, αφού στη δράση εμπλέκονται συγκεκρι­ μένα έργα τέχνης.

η

• Σοφία Κινσέλλα: Ψωνίζω, άρα υπάρχω (μετάφραση: Αλεξάνδρα Κονταξάκη). Ένα ξε­ καρδιστικό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα σχετικά με μία νέα οικονομική συντάκτρια σε μεγάλη εφημερίδα, που δεν της λείπει τίποτα αλλά και όλα. Το βιβλίο διαβάζεται α­ πνευστί. Κυκλοφόρησε πριν από ένα μήνα στην Αγγλία και έχει ήδη κατακτήσει την τρίτη θέση στον πίνακα των μπεστ οέλερ των Sunday Times.

• Τιμ Λοτ: 0 γάμος του Φράνκι Μπλου (μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου). Η μεγάλη ανατροπή σε μία μπακουροπαρέα, όταν ένα από τα μέλη της αποφασίζει μέσα σε μια νύχτα να παντρευτεί. Το βιβλίο απέσπασε το βραβείο Whitebread 1999.

• Σαίάυα Πεοοέοα: Από τό τε χορεύω ακόμα (μετάφραση: Κώστας Αρβανίτης). Ένα διασκεδαστικό και αισιόδοξο βιβλίο από μία συγγραφέα από την Κεϋλάνη, που αναφέρεται στη φιλία και τα βιώματα της παιδικής ηλικίας: το Λονδίνο της περιόδου 19661979, το ροκ, ο ρατσισμός, ναρκωτικά, έρωτες και περιπέτειες συνθέτουν μερικά από τα βασικά στοιχεία του βιβλίου.

• Αλεσσάντοο Μπαοίκκο: Όνειρα από γυαλί (μετάφραση: Λένα Ταχμαζίδου). Σε μια γω­ νιά της Ευρώπης τον 19ο αιώνα, σε μια φανταστική πόλη, διάφοροι χαρακτήρες βιώνουν παράξενα, παράδοξα, μαγικά και αλλόκοτα πράγματα, σε ένα βιβλίο με θεαμα­ τική δομή και γραφή. Ο Μπαρρίκο, συγγραφέας του επιτυχημένου μυθιστορήματος

Μετάξι, είναι ένας γνήσιος παραμυθάς.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙ ΣΜΟΙ Ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» προκηρύσσει λογοτεχνικό διαγωνισμό πεζογραφίας, ποίη­ σης και δοκιμίου. Οι διακρίσεις για το κάθε σκέλος του διαγωνισμού είναι Βραβείο και Έπαινος. Τα έργα που θα υποβληθούν πρέπει να είναι αδημοσίευτα και δημιουργήματα ενός και μόνον συγγραφέως. Στο διαγωνισμό δεν μπορούν να συμμετάσχουν όσοι έχουν λάβει Βραβείο (και όχι Έπαινο) σε προηγούμενο διαγωνισμό του Συλλόγου. Τα πεζογραφήματα πρέπει να έχουν την μορφή διηγήματος ή μυθιστορήματος. Τα έργα πρέπει να παραδοθούν στη Γραμματεία του Συλλόγου μέχρι 29-12-2000, το αργότερο, σε τρία αντίτυπα. Να συνοδεύονται από φάκελο, μέσα στον οποίο θα περιέχεται το ονοματεπώνυμο του συγγρα­ φέα και επί του φακέλου να αναγράφεται το ψευδώνυμο και ο τίτλος του έργου. Ο κάθε υποψή­ φιος μπορεί να συμμετάσχει μόνο σε ένα από τα τρία τμήματα του διαγωνισμού. Οι ποιητικές συλλογές πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον 10 ποιήματα. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν από την Επιτροπή Κρίαεως σε δημόσια συνεδρία στην αίθουσα Κ. Παλαμά του Φ. Σ, «Παρνασσός» την Τρίτη 12 Ιουνίου 2001 και ώρα 19.00. Για περισσότερες πληροφορίες μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να απευθύνονται στη Γραμματεία του Συλλόγου (Κα Αικατερίνη Σαμίου, τηλ. 322-1917),

23

Βιριόν Γκράτσι

Λουθία Ετσεμπαρρία

Τ ρελοί σ το ν Π α ρ ά δ εισ ο

Η Μ π εα τρίθ κ αι τ α ο υ ρ ά ν ια σ ώ μ α τα

Μ Ο Τ οι περιπέτειες ενός επαρχιακού πανεπιστημίου

Μετάφραση: Χρηστός Ζαρκαλής

Μετάφραση: Χριστίνα Θεοδωροποόλου

Μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου

μ υ θ ισ τό ρ η μ α

μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α

Για την Μπεατρίθ, την ηρωίδα του βιβλίου αυτού, που χάρισε στην Ισπανίδα συγγραφέα επιτυχία αντί­ στοιχη με εκείνη της Μάιρας Παπαθανασοπούλου, ο έρωτας δεν καθο­ ρίζεται από το φύλο. Έτσι, εκείνη μπορεί να συνδεθεί με μια άλλη γυναίκα και παράλληλα να έχει ερωτική σχέση με έναν άνδρα. Αυτά συμβαίνουν στο γκρίζο Εδιμβούργο, όπου η ηρωίδα καταφεύγει για σπουδές μετά από μια καταπιεσμέ­ νη εφηβεία στους κόλπους μιας τυ­ πικής οικογένειας της Μαδρίτης.

Το βιβλίο αυτό είναι οι ιστορίες των ανθρώπων που ζουν στο campus ενός επαρχιακού τεχνικού πανεπι­ στημίου στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ, εξειδικευμένου στις αγροτικές σπουδές. Μια παρέα πέντε φοιτη­ τριών, ο πρύτανης και η γραμματέας του, ένας νεοφιλελεύθερος καθηγη­ τής με πολλές φιλοδοξίες και καμία αναστολή, καθώς και πολλοί άλλοι, μπλέκονται σε ένα μωσαϊκό που σατιρίζει την πολιτική της ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης κατά τη δεκαετία του ’80, όταν οι περικοπές στα κονδύλια για την εκπαίδευση οδήγησαν στη χειραγώγηση της επι­ στημονικής έρευνας από τα συμφέ­ ροντα των μεγάλων επιχειρήσεων.

μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α Το μυθιστόρημα Τρελοί στον Παρά­ δεισο είναι το πρώτο βιβλίο του Βιριόν Γκράτσι που εκδίδεται στα ελληνικά, αφού πρώτα ο συγγρα­ φέας ξεχώρισε στη Γαλλία, καθώς ο ιστορικός οίκος Γκαλιμάρ εξασφά­ λισε τα δικαιώματα του έργου του για όλο τον κόσμο. Στο Τρελοί στον Παράδεισο ο Βιριόν Γκράτσι διηγείται την ιστορία του Σπόρου, όπως τον λένε εδώ, Αλ­ βανού καθηγητή αγγλικών και πα­ τέρα ενός παιδιού, που ήρθε στην Ελλάδα σε αναζήτηση διεξόδου. Το οδοιπορικό του ανθρώπου αυτού καθορίζει σε ίσες δόσεις η τύχη και η φύση του. Μέσα από μια ιστορία που διαβάζεται μονορούφι ο ανα­ γνώστης ανακαλύπτει ένα μεγάλο συγγραφέα.

Τζέιν Σμάιλυ

ΣΕ Ο Λ Α ΤΑ Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α • ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΑΤΑΚΗ: ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 65,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3811850 • ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3831078 • ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ 122, ΤΗΛ. (031) 706354-5 · www.patakis.gr

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

κυκλοφορούν από τις

ΠΑΤΑΚΗ

Μάνος Κοντολέων

Στέφανος Δάνδολος

Μπάμπης Τσικληρόπουλος

Ιστορία Ε υνούχου

Και φόρεσαν χειροπέδες στα πουλιά

Στην άκρη της πόλης

μ υ θ ισ τό ρ η μ α

μ υ θ ισ τ ό ρ η μ α

μ υ θ ισ τό ρ η μ α

Παιδί ακόμα ήταν όταν γνώρι­ σε τον τρόμο του βιασμού και τη σκληρότητα της εξουσίας. Αλλά ήταν ένα παιδί προικι­ σμένο και αποφασισμένο να επιζήσει. Κι έπειτα, στα χρόνια της ύστε­ ρης εφηβείας του, την ώρα που ετοιμαζότανε να επικοινωνήσει με τον έρωτα, του στερήσανε την έκφραση της αρσενικής του ταυτότητας. Αλλά ακόμα κι έτσι - ανάπηρος σεξουαλικά ήθελε να ζήσει. Κι είχε καταλά­ βει πως, αν έπρεπε να επιβιώ­ σει, ο ασφαλέστερος τρόπος ήταν να μετατραπεί από υ ποτε­ λή σε άρχοντα. Μα πίσω από το παγερό πρό­ σωπο του ευνούχου, τα πάθη καιροφυλαχτούσαν και α π α ι­ τούσαν την πραγμάτωσή τους. Κι έτσι βρέθηκε αντιμέτωπος με τον έρωτα και το θάνατο.

0 Σόλων Παλαιολόγος, ο ήρωας του Και φόρεσαν χειροπέδες στα πουλιά, έχει τις εξής ιδιό­ τητες: είναι διαζευγμένος, υπήρξε στο παρελθόν επιτυχη­ μένος δικηγόρος, είναι μόλις σαράντα χρονών· επίσης, είναι πουλί, ή τουλάχιστον έτσι νομί­ ζει. 0 ίδιος αναπλάθει με χιού­ μορ και ειρωνεία την αποτυχη­ μένη του εμπειρία ως άντρα και εξιστορεί τα τρομερά συμβάντα μιας ζωής που, όπως ισχυρίζε­ ται, σπαταλήθηκε άδοξα μέσα από ένα σωρό συμβιβασμούς. Θα εμπλακεί στην περίεργη υπόθεση της αυτοκτονίας της Ντρένκα Φιούρι-Πράβντα, κό­ ρης του Αλβανού υπουργού Εσωτερικών, και θα βρεθεί στο επίκεντρο μιας παρακρατικής συνωμοσίας.

0 Παρασκευάς δύο πράγματα αγάπησε στη ζωή του με πάθος. Τη γυναίκα του Μαρία και τον Ριχάρδο τον Τρίτο, που κάποια μέρα ήθελε να παίξει στο θέα­ τρο.

I » » »

Α πόγευμα Μεγάλου Σαββάτου βγήκε να πάρει λαμπάδες και βεγγαλικά για την Ανάσταση. Όταν επέστρεψε, βρήκε στο κρεβάτι τη γυναίκα του μαζί με τον καλύτερό του φίλο, το Θωμά. Μέσα στην παραζάλη του σκεφτόταν μόνο δυο π ράγ­ ματα: να τη σκοτώσει ή να σκο­ τωθεί ο ίδιος. Καθώς η Μαρία ήταν έγκυος, απέκλεισε την πρώτη περίπτωση και προσέλαβε τον εκτελεστή του, ο οποίος συμφώνησε να τον σκοτώσει τη μέρα και την ώρα που το θύμα θα επέλεγε.

Ε Ο Λ Α ΤΑ Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Α ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΑΤΑΚΗ: ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 65,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3811850 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3831078 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ 122, ΤΗΛ. (031) 706354-5 · www.patakis.gr

Η έρευνα, που έχει ξεκινήσει τ ο «διαβάζω »εδώ και αρκετούς μήνες, με θέμα τους συγγραφείς και τα βιβλία που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα, έφερε στην επιφάνεια μια κυριολεκτικώ ς κωμικοτραγική περίπτω ση ομογενο ύς συγγραφ έα από την Αυστραλία, για την οποία το περιοδικό έγραψε αναλυτικώς οτο προηγούμενο τεύ­ χος. θα ευχόμουν να πρόκειται για κακόβουλη και κακόγουστη φάρσα εις βάρος του συγγραφέα, αλλά τα δεδομένα που ανακοινώθηκαν στις σελίδες του «διαβάζω» με κάνουν να πιστέψω ότι δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Η μωροφιλοδοξία και η πάντα ανικανοποίητη λαχτάρα καλλιτεχνών και συγγραφέων για προβολή και διακρίσεις δεν είναι καινούριο φαινόμενο. Έχω την εντύπωση ότι απλώ ς έχει μεγαλύτερη συχνότητα από άλλοτε και εντονότερες, περισσότερο ακραίες, εκδηλώσεις απ' ό,τι στο παρελθόν. Το περιστατικό που σχολιάζω συνέπεσε χρονικώς με την ανακοίνωση των κρατικών βραβείων λογοτεχνίας, για τα οποία κυκλοφόρησαν αρκετές χαρακτη­ ριστικές λεπτομέρειες που αφορούσαν όχι τόσο τους επικρατέστερους για κάθε λογοτεχνικό είδος, όσο «συγγραφείς» που αγωνιούν κάθε χρόνο για μια διάκριση και πασχίζουν με κάθε τρόπο να την αποκτήσουν. Η νοοτροπία αυτή, που οδηγεί σε ποι­ κίλες εμπλοκές και αγκυλώσεις, έχει πιθανότατα εμποδίσει και απολογισμούς άλλου

I—

1

τύπου: Ποια είναι τα καλύτερα πεζογραφήματα του λήγοντος αιώνα μας; Ποια είναι τα καλύτερα ποιητικά βιβλία; Ποιοι συγγραφείς και ποια έργα, εκτός λογοτεχνίας, μπορούν να θεωρηθούν κλασικά για τον ελληνικό 20ό αιώνα; Μια σχετική έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο χρόνο από απογευματινή εφημερίδα έφερε στο φως εντελώς ετερόκλητες και αλλοπρόσαλλες απαντήσεις. Το 1950, όταν βρισκόμασταν στα μισό του αιώνα, το γαλλικό περιοδικό «Nouvelles Litteraires» είχε κάνει ανάλογη έρευνα για τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της περιόδου 1900-1950. Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν τα εξής (με τη σειρά των ψήφων που πήρε κάθε προτεινόμενος): Αϊνστάιν, Μπερξόν, Προυστ, Ντεμπισί, Ζιντ, Βαλερί, Μπρολί, Φρόιντ, Πικάσο, Κλοντέλ. Κανένα από τα ονόματα αυτά δεν είναι σήμερα λησμονημένο. Πολύ συχνά οι ποικιλώνυμες διακρίσεις και βραβεύσεις ξε­ χνιούνται και θάβονται στο πέρασμα του χρόνου, αν η συνολική προσφορά του καλ­ λιτέχνη, του συγγραφέα, του επιστήμονα δεν αντέχει η ίδια στο χρόνο. (0 άγνωστος στους λογοτεχνικούς κύκλους Μπρολί θεωρείται από τους σημαντικότερους φυσι­ κούς του αιώνα μας. Το 1929 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής). □

26

D ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ ς V '^ φ

W xf

* AΜ nr Q d M o o a ,«* η < Ιραρυ8ΐώ ν·* j i «

r%

Ιστορίες γοητευτικές αλλά και αστείες όπου στροβιλίζονται σ ’ έναν ξέφρενο χορό οι Χ ίλιες και Μία Νύχτες.

i $ 8p ^

1:

Μια περιπέτεια στο'· ωκεανό της απόλυτης ελευθερίας. . ■

Οι κάτοικοι του Ρέντγουολ ετοιμάζουν μια μεγάλη γιορτή χω ρίς να γνωρίζουν το φοβερό κίνδυνο που τους απειλεί. Ο Κλούνι μ ε τη στρατιά του

ΚΑΤΡΙΝ ΚΛ€ΜΑΝ

βαδίζει αποφασισμένος να σπείρει γύρω του την καταστροφή. Ποια θα είναι η τύχη του Ρέντγουολ;

Κ οιμή σου ... κι u n i Ο νειρευτός

Η ισ τ ο ρ ία τ ο υ ;

Δυο γυναίκες συναντιούνται στο προσκεφάλι ενός άντρα. Η μία είναι η Ελφρίντε,

Η πραγματική ιστορία της υπέροχης και μοναδικής Αθηνάς, που ξεκίνησε αρχόντισσα από ένα ελληνικό νησί για να ταξιδέψει σε κόσμους μακρινούς και να γνωρίσει ανθρώπους απλούς αλλά και βασιλιάδες, καλλιτέχνες και τυχοδιώκτες.

η σύζυγός του, και η άλλη η Χάνα, η μαθήτρια και ερωμένη του.

για αναγνώστες με απαιτήσεις

■

Μαυρομιχάλη 1 ,1 0 6 79 Αθήνα · Πεσμαζόγλου 5 (Στοά Βιβλίου) 105 59 Αθήνα Τηλ.:3302234-6, 3618654 Fax.:3302098 · http:www.psichogios.gr Κ Ι e-mail:psicho@otenet.gr

από τονΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Τα κρατικά βραβεία και ο Τύπος m m

λείνοντας τα «Παρεμβατικά» του προηγούμενου μήνα, με θέμα τα σχολικά βιβλία και τις διάφορες περιπέτειες της διδακτέας ύλης, σκόπευα να ολοκληρώσω σήμερα με ορισμένες σκέψεις μου για το ρόλο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και το κατά πόσο συναινεί, μαζί βέβαια με ορισμένους από τους συγγραφείς των βιβλίων, σε έναν ήδη μακροχρόνιο σχεδιαομό αποβλάκωσης των μαθητών της μέσης εκπαίδευσης. Καθώς όμως με πρόλαβαν τα τεκταινόμενα, τελεοθέντα και επιγενόμενα των Βραβείων Λογοτεχνίας του ΥΠ.ΠΟ., αναβάλλω για τον Ιανουάριο τη συνέχεια του δίπτυχου. Άλλωστε, ο νουνεχής αναγνώστης πιστεύω ότι θα αντιληφθεί πως τα δύο θέματα συνδέονται απελπιστικά. Πρώτα πρώτα, σπεύδω να πω ότι δεν βρήκα τώρα την ευκαιρία, όντας εκτός επιτροπής, να επισημάνω χαιρέκακα κάποιες δυσλειτουργίες της, νομικές καί θεσμικές. Προ διετίας, όταν ήμουν ακόμα μέλος, είχα διατυπώ σει (Επίλογος 1998 ) τις ενστάσεις μου, τόσο για την ευκολία με την οποία επι­ κρίνονταν -συνήθω ς κατά το δοκούν- οι αποφάσεις της από ορισμένους δημοσιογραφικούς κύκλους, όσο και για τη δυσκαμψία με την οποία αντιμε­ τωπίζει το υπουργείο το θέμα της σύνθεσης των επιτροπών, επιλέγοντας κατ' εξακολούθηση ως μέλη συγγραφείς και πανεπιστημιακούς που έχουν μια πολύ περιορισμένη γνώση της εν τω γίγνεσθαι λογοτεχνίας.

I f f

Φυσικά, δεν είχα την απαίτηση να ανατρέξουν στο κείμενο του Επιλόγου τα πόσης φύσεως δεσποινάρια που επιδίδονται στο σπορ της τηλεφωνικής κατασκοπίας, προσπαθώντας να βρουν τον ασθενή κρίκο των επιτροπών, ώστε να υποκλέψουν τα τελικά της αποτελέσματα μια ή δυο μέρες νωρίτε­ ρα από τη δημόσια ανακοίνωσή τους, ενημερώνοντας έτσι, υποτίθεται, το διψαλέο για «πρωτιές» κοινό τους. Σιγά, κορίτσια, τη δημοσιογραφική επιτυ­ χία! Είχα όμως την απαίτηση από οξυδερκείς ανθρώπους, όπως ο Νίκος Μπακουνάκης που, σημειωτέον, τον είχα ήδη ξεχωρίσει από την εποχή που έγραφε στο «Πάνθεον», να μη συντάσσονται και, πολύ περισσότερο, να μη δίνουν άλλοθι και θεωρητική κάλυψη σε ανάλογα φαινόμενα, που δεν έχουν ουσιαστικό αλλά αποκλειστικά και μόνο αγοραίο νόημα. Το ότι επιδίδεται συστηματικά, τουλάχιστον από γενέσεω ς του ενθέτου των Βιβλίων, στο σχολιασμό διαφόρων όψεων της λειτουργίας των Βραβείων Λογοτεχνίας του ΥΠ.ΠΟ., υποστηρίζοντας με εμμονή ορισμένες θέσεις, δεν είναι φυσικά προς ψόγον. Το αντίθετο. Έστω και αν μιλάμε σε διαφορετικό μήκος κύμα­ τος. Το πρόβλημα για μένα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο σχολιάζει, ένα κράμα αλαζονείας και έπαρσης, που αρκετές φορές τον έχει παρασύρει σε αμετροέπειες τόσο χονδροειδείς (ας πούμε, το άκομψο σχόλιό του για τα φετινά βραβεία: Βιβλία, 5 Νοεμβρίου 2000), ώστε να υποθέσει κανείς ότι γίνονται με την πρόθεση να προκαλέσουν. Ας δούμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Μετά το κρούσμα της αυθαίρετης, μονομερούς επιλογής ορισμένων και μόνο δημοσιογράφων που θα κάλυπταν το συγκροτημένο ουσιαστικά από

28

to team των «Νέων Εποχών» συνέδριο της Σμύρνης για τον Σεφέρη, ήρθαν καπάκι, ένα δεκαπενθήμενο περίπου προ της αναγγελίας των αποτελεσμάτων των Βραβείων Λογοτε­ χνίας του ΥΠ.ΠΟ., τα δημοσιεύματα της ίδιας εφημερίδας, τα οποία σκόπευαν ευθέως στην υποβολή ορισμένων επιλογών προς τα μέλη της επιτροπής. Ανεξάρτητα από το αν έπιασαν ή όχι οι υποβολές αυτές και ανεξάρτητα από το αν η ταυτόχρονη παραίτηση του Τάκη Μενδράκου από την επιτροπή υπονοούσε ή όχι κάποιες ανάλογες προσπάθειες εμφανούς και παρασκηνιακού επηρεασμού όσων μελών η επάρκεια είναι συζητήσιμη, ένα είναι το βέβαιο: ότι έχουμε να κάνουμε με μια επίδειξη επηρμένης συμπεριφοράς που εκπορεύεται από την ίδια οικογένεια εντύπων και έχει εκδηλωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν. Ας μην ξεχνάμε, λ.χ„ τη διάλυση της επιτροπής επί υπουργίας θάνου Μικρούτσικου, όταν διέρρευσαν πάλι τα αποτελέσματα και δημοσιεύτηκαν στα «Νέα». Πρόκειται άραγε για πολιτική που προωθείται από τις συγκεκριμένες εφημερίδες ή απλώς για σύγκλιση των φιλοδοξιών της γενιάς του ελληνικού new journalism; Και αν δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο, τότε πώς εξηγείται ότι κάθε φορά διοχετεύονται οι «αποκαλύ­ ψεις» προς την ίδια κατεύθυνση; Μήπως στις ά λλες εφ ημερίδες υπάρχει δημοκρατικό έλλειμμα και ο εκάστοτε «ασθενής κρίκος» των επιτροπών φροντίζει με τον τρόπο του να λάμψει η αλήθεια αποκλειστικά και μόνο από τους πλέον διαπρύσιους κήρυκές της; Δεν αποκαλύπτω τίποτε το καινούριο λέγοντας ότι τα δεινά της επιτροπής ξεκίνησαν από τον τρόπο που συγκροτήθηκε. Με τις επιλογές που παρέκαμψαντ ον καθ' ύλην υπεύθυνο του ΥΠ.ΠΟ. και δυστυχώς είχαν ως βασικό κριτήριο τις φιλικές συναναστροφές. Με δυσλει­ τουργίες που φάνηκαν εξαρχής και που προκαλούσαν συνεχείς τριβές και διενέξεις στις συνεδρίες της επιτροπής. Εύλογο διπλό ερώτημα: πού, λοιπόν, βρίσκονταν τότε όλοι αυτοί που αποκαλύπτουν συνήθως τα κακώς κείμενα ως αυτόκλητοι τοποτηρητές της κοι­ νής γνώμης; Είχε σταματήσει η ροή των συγκοινωνούντων δοχείων ή, απλούστερα, έκρι­ ναν ότι τότε δεν υπήρχε λόγος για αποκαλύψεις; Αν κρίνουμε από τα όσα ακολούθησαν, το ενδιαφέρον του δημοσιογραφικού lobby άρχισε να εξάπτεται από τη στιγμή που μεταμορ­ φώθηκε σε «είδηση» η διαρροή των αποτελεσμάτων των ψηφοφοριών, έτσι ώστε να ληφθεί το μήνυμα ότι ο παντογνώστης «Μεγάλος Αδελφός» έχει παντού αφτιά και, συνε­ πώς, οι εναπομείναντες ξεροκέφαλοι καλά θα κάνουν να ευθυγραμμιστούν με τον, εμμέ­ σως πλην σαφώς, προτεινόμενο «κανόνα»! Άλλωστε, όπως ανέφερε ο Νίκος Μπακουνάκης, υπερασπιζόμενος με ύφος cool την παμπάλαιη ηθική του καρότου: «Ο ρόλος των

επιτροπών είναι να κρατούν μυστικές τις αποφάσεις τους, ώ στε να τις αφήσουν να διαρρεύσουν τα ίδια τα μέλη τους. Ο ρόλος των εφημερίδων όμως είναι να αποκαλύπτουν». (Βιβλία , 8 Οκτωβρίου 2000, σ.2). Καμία αντίρρηση. Να αποκαλύπτουν όμως τι; Μήπως κάποια είδηση που θα είναι επωφε­ λής για το δημόσιο συμφέρον; Μήπως κάποια πλεκτάνη που θέτει σε κίνδυνο ζητήματα εθνικής σημασίας; Νομίζω ότι αυτό που τελικά υπερασπίζονται ορισμένοι δημοσιογράφοι, τόσο της έντυπης όσο και της ηλεκτρονικής ειδησεογραφίας, ως «αποκάλυψη της αλήθει­ ας», δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα προπέτασμα της βαθύτερης επιδίωξής τους να ορίζουν, να ελέγχουν, να κατευθύνουν. Όσο περισσότερο αναγκάζονται από την ίδια τη δυναμική των μαζικών μέσων να επινοούν «ειδήσεις» (γιατί αυτό που καταναλώνεται και ζητείται είναι ακριβώς το ρήγμα στην καθημερινή ανυπόφορη ομοιομορφία), τόσο περισ­ σότερο είναι αναγκασμένοι να δημιουργούν θέματα, οξύνοντας και προκαλώντας την υπο­ τροπή διαφόρων παθογόνων συμπτωμάτων του δημόσιου και του Θεσμικού μας βίου. Γι' αυτό και δεν πιστεύω ότι η προτεινόμενη ανακοίνωση, από την επιτροπή, της «τελικής λίστας» των υποψηφίων προς βράβευση πρόκειται να αλλάξει σε κάτι αυτό το ετήσιο κρυ­ φτούλι της αλήθειας και του ψεύδους. Οι πιέσεις θα είναι ακόμα πιο έντονες και η διαδικα­ σία φορτωμένη με ακόμα μεγαλύτερο άγχος. □

29

Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ Α

Θοδωρης Γκονης ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

CHARLES BAUDELAIRE ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ ΓΕΝΙΚΑΠΕΡΙ ΤΟΥΚΩΜΙΚΟΥ ΣΤΙΣ ΠΛΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

Γ Ρ

Α

(f) ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Εξελίξεις, τάσεις, Κ. Τουμασάτος προοπτικές Σύμβαση Σένγκεν της ελληνικής οικονομίας

Σ. Βαλσάμος Δάκρυ και ελπίδα

Κ. Αυγητίδης Η Ρωσία και ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας του ελληνικού λαού

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕΒΕ Σόλωνος 130,106 81 Αθήνα, Τηλ.: 3820835,3823649, Fax: 3813354 http:Avww.sep.gr, e-mail: info@sep.gr Κεντρική διάθεση: Μαυροκορδάτου 3, Τηλ.: 3829835,3808132, Fax: 3829814 Βιβλιοπωλεία:

2.

1. Αθήνα, Μαυροκορδάτου 3, Τηλ.: 3829835,3808132 Θεσσαλονίκη, Μπακατσέλου 3 & Εγνατία 65, Τηλ.: 031 283810 3. Γιάννενα, 28ης Οκτωβρίου 19, Τηλ.: 0651 38090 4. Λάρισα, Σκαρλάτου Σούτσου 7, Τηλ.: 041 531818

επιμέλεια:

ΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ

Η δουλεία ανά τους αιώνες την ιστορική, κατά βάοη, μελέτη του ΔουΠεία (Slavery, εκδ. «Blackwell», σελ. 174 -ένα βιβλίο που ανήκει σε μία μεγάλη σειρά «Νέες προοπτικές στο παρελθόν» [«New Perspectives on the Past»] του συγκεκριμένου εκ­ δοτικού οίκου, η οποία πραγματεύεται ζητήματα όπως «Πείνα», «Βασανιστήρια» κ.ά.), ο Ντέιβιντ Τόρλεϊ (David Torley) κάνει μία μεγάλη αναδρομή στην ιστορία της δουλείας, από την αρχαία Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι τη μακραίωνη παράδοση της δουλείας σε χώρες της Αφρικής και, βέβαια, την Αμε­ ρική από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία αναπτύχθηκε το ε ­ μπόριο των Αφρικανών, τβ οποίο έληξε με τη δυναμική παρέμβαση του Αβραάμ Λίνκολν και, βέβαια, τον αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Ο Τόρλεϊ διερευνά τις συνθήκες δουλείας στη σύγχρονη εποχή. Πέρα από τα κρούσματα που παρουσιάζονται σε χώρες του Τρίτου Κόσμου ή σε χώρες του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού, μελετά τις νέες μορφές εκμετάλλευσης που, ό­ πως και η ιμπεριαλιστική πολιτική της Δύσης μετά το τέλος της αποικιοκρατίας, στην ουοία αποτελούν συνέχεια ή αναπροσαρμογή της παραδοσιακής δουλείας. Παραθέτοντας απόψεις και σχόλια από παλαιότερους αλλά και σύγχρονους με­ λετητές, ο συγγραφέας δεν καταγράφει απλώς την προέλευση και την εξέλιξη του φαινομένου, αλλά προχωρά ακόμα πιο πέρα, εξετάζοντας τις κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες της εκάστοτε εποχής και τόπου, που ευνόησαν την ανάπτυξη της δουλείας, και σε ποιο βαθμό κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει εφικτό σήμερα. Επί­ σης, λαμβάνοντας υπόψη τη ρευστότητα όχι μόνον εννοιών αλλά και καταστά­ σεων στη σημερινή μετα-μεταμοντέρνα εποχή, ο Τόρλεϊ κάνει λόγο για την ίδια την ετυμολογική έννοια της δουλείας καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι, όπως τόσα άλλα πράγματα, έτσι και η δουλεία σήμερα δεν έχει μόνο το νόημα που εί­ χε κάποτε. Καλό θα ήταν, δηλαδή, όταν γίνεται αναφορά στο συγκεκριμένο θέ­ μα, να είναι κανείς πολύ περισσότερο υποψιασμένος και να μη φέρνει στο μυαλό του εικόνες με αλυσίδες και μαστίγια.

Χ

Πρόκειται λοιπόν για μία εξαιρετική εισαγωγή στο θέμα αυτό, που δίνει το περι­ θώριο σε οποιονδήποτε να εντρυφήσει σε ένα τεράστιο πρόβλημα που πολλοί θεωρούν, λανθασμένα, ότι δεν είναι σημερινό. Εξάλλου, μελετώντας τη δου­ λεία, κατά βάθος, μελετά κανείς, από μια πλάγια σκοπιά, θεμελιώδη ζητήματα της ανθρώπινης ελευθερίας. Ο Ρουσό, ως γνωστόν, το είχε γράψει πολύ καλά πριν από διακόσια και πλέον χρόνια: «Ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος και περνά όλη την υπόλοιπη ζωή του αλυσοδεμένος». □

32

Τεχεράνη, 4 Νοεμβρίου 1979 ■ ■ ■ ( όσοι άραγε θυμούνται ότι στις 4 Νοεμβρίου 1979 μία ο■ ■ μόδα από Ιρανούς φοιτητές κατέλαβε την Αμερικανική Η I πρεσβεία, συλλαμβάνοντας πενήντα δύο από τα εξήντα ένα μέλη του προσωπικού, τα οποία κρατήθηκαν όμηροι για 444 ημέρες; Όλα συνέβησαν .κατά τη διάρκεια της «ιερής» Ισλαμικής Επανάστασης του Αγιατολάχ Χομεϊνί και την πτώση του Σάχη της Περσίας, ενός πάμπλουτου τυράννου που έχαιρε προστασίας από τις ΗΠΑ. Εύλογο λοιπόν το μίσος των Ιρανών προς τους Αμερικα­ νούς, αφού οι μνήμες από τη μεγάλη ανατροπή της κυβέρνησης του Μοχάμεντ Μοσαντέχ το 1953, η οποία είχε προηγουμένως κοινωνικοποιήσει την πετρελαιοβιομηχανία της χώρας, προκαλώντας την αγανάκτηση της Μεγάλης Βρετανίας και των ΗΠΑ, ήταν νωπές. Με τη βοήθεια της CIA και την υποστήριξη των «Τάιμς» της Νέας Υόρκης που διέδιδαν ότι ο Μοσαντέχ ήταν σοβιετικός πρά­ κτορας, ο Σάχης ανέλαβε τότε την εξουσία πραξικοπηματικά. Το 1979 είχε έρθει πια ο καιρός να απαλλαγεί η χώρα από την τυραν­ νία του και τα γεγονότα, που έφεραν τον Αγιατολάχ Χομεϊνί στην εξουσία, αποτέλεσαν ένα γερό χτύπημα στην ήδη εύθραυστη κυ­ βέρνηση του τότε προέδρου Τζίμι Κάρτερ. Χρειάστηκε να έρθει ο Ρόναλντ Ρέιγκαν στον Λευκό Οίκο για να επιτύχει την απελευθέ­ ρωση των πενήντα δύο Αμερικανών της πρεσβείας. Όταν συνέβη αυτό, ο οκταετής πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν και το Ιράκ είχε ήδη ξεκινήσει, ε ­ νώ η κυβέρνηση Χομεϊνί είχε εγκαθιδρύσει μια νέου τύπου τυραννία, θρησκευ­ τικού φανατισμού και ακραίας τρομοκρατίας.

Αγιατολάχ Χομεϊνί

Όλα αυτά, αλλά και άλλα πολλά σχετικά με την πορεία του Ιράν από το 1979 έως σήμερα, καταγράφει στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μαρτυρία της η Μασουμέχ Εμπτεκάρ (Massoumeh Ebtekar). Τίτλος του βιβλίου: Κατάληψη στην Τεχεράνη {Takeover in Teheran, εκδ. «Talonbooks»). Η Εμπτεκάρ κατέχει πολύ υψηλή θέση σήμερα στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και από πολιτική άποψη έ ­ χει τοποθετηθεί υπέρ των μεταρρυθμιστών. Η Εμπτεκάρ ήταν ανάμεσα στους φοιτητές που εισέβαλαν στην πρεσβεία της Αμερικής το 1979 και για πρώτη ί­ σως φορά έχουν την ευκαιρία αναγνώστες από τη Δύση να πληροφορηθούν για τα συγκλονιστικά γεγονότα της εποχής από ανθρώπους που τα έζησαν α­ πό πρώτο χέρι και που ανήκουν στην πλευρά των Ιρανών. Έχοντας απόλυτη συναίσθηση ότι η κατάληψη της πρεσβείας ήταν μία λανθασμένη επιλογή, η Εμπτεκάρ ξεκαθαρίζει ωστόσο ότι ήταν μία πράξη ενθουσιασμού και λαϊκής οργής και όχι ενορχηστρωμένη από τους μουλάδες που θα έπαιρναν την ε ­ ξουσία. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι το βιβλίο δύσκολα βρήκε εκδότη στον δυτικό κόσμο και χρειάστηκε η μεσολάβηση του Αμερικανού δημοσιογράφου και συγ­ γραφέα Φρεντ Ριντ (ο μόνος Αμερικανός δημοσιογράφος που του παρείχαν ά­ δεια οι Ιρανοί να επισκέπτεται τη χώρα τους), ο οποίος συνάντησε τη συγγρα­ φέα στην Τεχεράνη, για να βρεθεί στέγη σε ένα βιβλίο που παρουσιάζει την άλλη πλευρά του νομίσματος αποδίδοντας συνάμα τον «αέρα της αλλαγής» που αρχίζει να πνέει σιγά σιγά στην καταπονημένη αυτή χώρα. □

33

ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Το Βιβλιοπωλείο Πολιτεία

(ΓΙΑ Ο Λ Η Τ ΗΝ Ε Λ Λ Α Δ Α Κ Α Ι ΤΗ Ν Ε.Ε.) σας περιμένει με 3 καταστήματα, Οπουδήποτε στην Ελλάδα ή σε χώρα-μέλος της Ε.Ε. και αν 4 εξειδικευμένα τμήματα, 230 θεματικές μένετε, σας ταχυδρομούμε - το αργότερο την επομένη μέρα από την γνωστοποίηση της παραγγελίας σας - όποια βιβλία βιβλιοθήκες και 60.000 τίτλους βιβλίων. θελήσετε. Για να μας παραγγείλετε τα βιβλία που χρειάζεστε, αρκεί ένα τηλεφώνημα, φαξ, e-mail, ή μία επιστολή σας. Τα βιβλία θα σας αποσταλούν στις ίδιες χαμηλότερες τιμές Π ά ντα μ ε τ ις χ α μ η λ ό τ ε ρ ε ς τ ιμ έ ς και με τους ίδιους όρους που ισχύουν και στα καταστήματα μας (για τις αποστολές εσωτερικού: δυνατότητα πληρωμής με Στο 80% των τίτλων, τελική τιμή των την παραλαβή των βιβλίων ή με χρέωση της πιστωτικής σας βιβλίων είναι πάντα η γνωστή κάρτας, έξι (6) και δώδεκα (12) άτοκες μηνιαίες δόσεις κλπ.). Παραγγελίες εσωτερικού αξίας πάνω από 5.000 δρχ. ασυναγώνιστα χαμηλότερη Τ ΙΜ Η αποστέλλονται χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση εξόδων Β ΙΒ Λ ΙΟ Π Ω Λ Ε ΙΟ Υ Π Ο Λ ΙΤ Ε ΙΑ . Στα αποστολής - ενώ μένετε πάντα κερδισμένοι από τις τιμές Βιβλιοπωλείου Πολιτεία. Για παραγγελίες εσωτερικού αξίας βιβλία που εμπίπτουν στον νόμο περί μικρότερης των 5.000 δρχ. τα έξοδα αποστολής είναι 950 δρχ. Για “ενιαίας τιμής”, τελική τιμή είναι πάντα τις αποστολές εξωτερικού είναι απαραίτητη η χρέωση πιστωτικής κάρτας και δεν ισχύουν οι άτοκες δόσεις, ισχύουν όμως πάντα οι η κατώτατη επιτρεπόμενη. τιμές του βιβλιοπωλείου μας χωρίς καμία προσαύξηση. Τα έξοδα ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ θεωρούμε τα βιβλία αποστολής, για το εξωτερικό, καθορίζονται από τον ισχύοντα τιμοκατάλογο των ΕΛΤΑ. που διατίθενται σε τιμή

Ό λο ίο χρ ό νο μ ε προγράμμ ατα έ ξ ι (6) κ α ι δ ώ δ εκ α (12) ά το κ ω ν μ η ν ια ίω ν δ ό σ εω ν . Στο βιβλιοπωλείο μας ο ι τελικές τιμές αναγράφονται στα βιβλία κ α ι είναι Α Κ Ρ ΙΒ Ω Σ Ο Ι ΙΔ ΙΕ Σ όταν κάνετε χρήση της πιστωτικής σας κάρτας. Μ ε τα προγράμματα ΕΞΑΜ ΗΝΩ Ν ΚΑΙ ΔΩΔΕΚΑΜ ΗΝΩΝ Α Τ Ο Κ Ω Ν Δ Ο Σ Ε Ω Ν - εφ'όσον διαθέτετε τις αντίστοιχες πιστωτικές κάρτες (VISA, M A S T E R C A R D , D IN ER S , A M E R I C A N E X P R E S S ) - έχετε τη δυνατότητα να μοιράσετε την εξόφληση του λογαριασμού σας σε έ ξι μήνες (ανεξάρτητα από την α ξία της αγοράς σας - χωρίς υποχρεωτικό όριο), κ α ι σε δώδεκα μήνες (για αγορές πάνω από 30.000 δρχ.) χωρίς καμία επιβάρυνση κ α ι χωρίς καμία απολύτως διαφοροποίηση στις τιμές μας.

iw

iiw

r i·

»

*ϊα Α α Τ £ 1 0 (

τουλάχιστον -50% έως -80% χαμηλότερα από την τιμή καταλόγου. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΕΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΕΑΕ (ΓΙΑ Α Θ Η Ν Α -ΠΕΙΡΑΙΑ Κ Α Ι ΠΡΟΑΣΤΙΑ) Εμείς χαιρόμαστε ιδιαίτερα να σας βλέπουμε στους χώρους του βιβλιοπωλείου μας να ψάχνετε στα ράφια, να ξεφυλλίζετε τα βιβλία και να μπορούμε να σας εξυπηρετήσουμε. Ξέρουμε όμως ότι πολλές φορές σας είναι εξαιρετικά δύσκολο να κλέψετε χρόνο, ενώ γνωρίζετε ποιά βιβλία σας χρειάζονται. ΓΓ αυτή την περίπτωση οργανώσαμε την αποστολή βιβλίων από το Βιβλιοπωλείο Πολιτεία στον χώρο σας. Ενα απλό τηλεφώνημα, φαξ ή e-mail αρκεί για να παραλάβετε - στις επόμενες 24 έως 48 ώρες - όποια βιβλία θελήσετε στην πόρτα του σπιτιού ή του γραφείου σας. Οι συνεργάτες μας θα σας φέρουν τα βιβλία σας στις ίδιες χαμηλότερες τιμές και με τους ίδιους όρους που ισχύουν και στα καταστήματα μας (δυνατότητα πληρωμής με την παραλαβή των βιβλίων ή με χρέωση της πιστωτικής σας κάρτας, έξι (6) και δώδεκα (12) άτοκες μηνιαίες δόσεις κλπ.) Παραγγελίες αξίας πάνω από 5.000 δρχ. αποστέλλονται χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση εξόδων αποστολής - ενώ μένετε πάντα κερδισμένοι από τις τιμές Βιβλιοπωλείου Πολιτεία. Για αποστολές εκτός μικρού δακτυλίου αξίας μικρότερης των 5.000 δρχ., τα έξοδα ταχυμεταφοράς εό

Κ είμενα που γρά φοντα ι

R ic h a r d L e w o n tin

γρα φ είο Β Α Γ Γ Ε Λ Η Σ Π Α Ν Τ Α Ζ Η Σ

μ ε αφ ορμή ενα β ιβλίο

Η Β ιο λ ο γ ία ω ς Ιδ ε ο λ ο γ ία : Το Δ ό γ μ α τ ο υ D N A Προλογίζει ο Καθηγητής Κώστας Κριμπάς

r

ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

υτό που προβάλλεται ως το κατ' εξοχήν γνώρισμα της επιστήμης, που τη διακρίνει από οποιαδήποτε άλλη πνευματική κατασκευή (μύθο, θρησκευτικό δόγμα, πολιτική ιδεολογία κ.λπ.), είναι η ενασχόλησή της με τις φυσικές ουσίες (οντότητες ή δυνά­ μεις) που είναι δυνατό να ανιχνευθούν και να ερευνηθούν με τα αισθητήρια όργανα και τις τεχνητές τους προεκτάσεις. Το ιδεολογικό στοιχείο θεωρείται εξ ορισμού αποκλεισμένο από το επιστημονικό πεδίο. Επιμένουμε τόσο πολύ σ' αυτή την διαβεβαίωση, ώστε λησμονούμε πως δεν πρόκειται για διαπίστωση, αλλά για αίτημα, ένα αίτημα που για πολλούς επιστημονικούς κλάδους αποτελεί ένα πολύ απόμακρο ακόμη ιδανικό. Μας διαφεύγει το ότι η επιστήμη δεν κατοικοεδρεύει σε κάποιον υπερβατικό χώρο. Απο­ τελεί κοινωνική δραστηριότητα. Είναι έργο συγκεκριμένων ανθρώπων, που ζουν σε συ­ γκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον και ενεργούν υπό τους ειδικούς περιορισμούς του. Οι επιστήμονες είναι μέλη της κοινωνίας, αναπνέουν τη γενικότερη πνευματική ατμόσφαι­ ρα που την τυλίγει και σκέπτονται και ενεργούν μέσα σ' αυτήν. Είναι εμποτισμένοι με την κυρίαρχη ιδεολογία της -με την ευρύτερη έννοια του όρου. Βεβαίως, ορισμένοι επιστημονικοί κλάδοι, αυτοί που ερευνούν τα καθαρώς υλικά αντικεί­ μενα, έχουν επιτύχει να αποκαθαρθούν από κάθε άμεσα ορατό ιδεολογικό ή δεοντολο­ γικό στοιχείο. Αυτό που βλέπει ο φυσικός επιστήμονας στο μικροσκόπιο ή στο τηλεσκό­ πιο είναι το ίδιο το αντικείμενο. Σωστά, λοιπόν, θα αναρωτηθεί κανείς: πού βρίσκεται εδώ το ιδεολογικό στοιχείο; Η απάντηση είναι πολύ απλή: στην πίσω πλευρά του μικροσκοπί-

Ε

Α

Το γνωσιακό πεδίο είναι ανοιχτό προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, οι επιστήμονες όμως προχωρούν οε συγκεκριμένες κάθε φορά κατευθύνσεις, που καθορίζονται από εξωτερι­ κούς προς την επιστήμη παράγοντες. Η έρευνα του όντος προδιαγράφεται από το δέον. Επιθυμούμε να ερευνήσουμε αυτόν ή εκείνο τον τομέα, γιατί μας συγκινεί ή γιατί προσ­ δοκούμε να αντλήσουμε κάποιο περισσότερο απτό όφελος. Η κινητήρια δύναμη πίσω απ' οποιαδήποτε έρευνα είναι η επιθυμία, στενός συγγενής της ιδεολογίας. Το πράγμα όμως δεν σταματά εκεί. Η έρευνα του φυσικού κόσμου με τα άμεσα ανθρώπινα αισθη­ τήρια έχει προ πολλού σχεδόν πλήρως εξαντληθεί. Όσο το βεληνεκές των φυσικών επι­ στημών επεκτείνεται στον μακρόκοσμο και τον μικρόκοσμο, το κάθε βήμα απαιτεί πλέον έναν συνήθως δυσπρόσιτο, ειδικά κατασκευασμένο και ακριβό εξοπλισμό. Για την ακρί­ βεια, έρευνα σ' αυτούς τους τομείς δεν μπορεί πλέον να γίνει χωρίς ένα ευρύ και στενά περιπλεγμένο δίκτυο εξοπλισμών. Αυτά δεν μπορούν πλέον να τα διαθέτουν οι φτωχοί Δονκιχώτες της επιστήμης. Ποιος τομέας της φυσικής έρευνας θα προχωρήσει, προς τα

35

πού θα προχωρήσει, οε τι θα στοχεύει, πού θα σταματή­ σει, τι θα παράγει και σε ποιον θα το προσφέρει, είναι θέ­ ματα που καθορίζονται απ' αυτούς που διαθέτουν στους ερευνητές τους πανάκριβους μηχανισμούς έρευνας. Η κι­ νητήρια δύναμη της επιστήμης είναι εξωεπιστημονική. Και έχει να κάνει με συμφέροντα και επιθυμίες, ό,τι δηλαδή α­ κριβώς αποτελεί την πρώτη ύλη της ιδεολογίας. Σε επιστήμες που έχουν ως άμεσο αντικείμενο την κοινω­ νία ή τον άνθρωπο (ιστορία, κοινωνιολογία, ψυχολογία, οι­ κονομία κ,λπ.), το ιδεολογικό στοιχείο είναι σχεδόν αδύνα­ το να διαχωριστεί από το οντολογικό. Τα υποκείμενα είναι ταυτόχρονα και αντικείμενα. Εξάλλου ο άνθρωπος δεν εί­ ναι απλό φυσικό αντικείμενο. Εκείνο που κυρίως τον χαρα­ κτηρίζει και τον διακρίνει από τα άλλα σώματα του κό­ σμου, μέσα στον οποίο κινείται, είναι οι επιθυμίες, οι προσ­ δοκίες, οι φόβοι, οι ελπίδες, οι πεποιθήσεις. Αυτά αποτε­ λούν την ουσία της ύπαρξής του. Η υπαγωγή του ανθρώπου σε αντικείμενο της επιστήμης σημαίνει συνυπαγωγή και όλων αυτών των συνιστωσών σε αντικείμενά της. Οποιαδήποτε απόπειρα αποκάθαρσης του δεοντολογικού στοιχείου δεν είναι εδώ απλώς αδύνα­ τη. Είναι επιστημονικά εσφαλμένη, καθώς προσαρμόζει το ανοικονόμητο «αντικείμενό» της στους περιορισμούς των εργαλείων της και οδηγεί στην αντιμετώπιση του ανθρώ­ που ως κοινού υλικού αντικειμένου. Η φαινομενική ουδε­ τερότητα αυτής της αντίληψης είναι βαθύτατα και επικίν­ δυνα ιδεολογική. Όταν βλέπουμε τον άνθρωπο ως βιολο­ γική μηχανή, τον «χειριζόμαστε» ως μηχανή και στην πρά­ ξη. Όταν τον θεωρούμε αντικείμενο, τον μεταχειριζόμαστε ως αντικείμενο. Για την ακρίβεια, μόνο αν τον δούμε έτσι, θα μπορέσουμε να τον αντιμετωπίσουμε ανάλογα: «Για να δούμε το γιατί» προκαλούνται οι διανοητικές καθυ­ στερήσεις και άλλες ανωμαλίες και ασθένειες «θα κάνουμε

μιαν αναλογία ανάμεσα στην κληρονομικότητα και τη λ ε ­ πτή δομή ενός ρολογιού», γράφει ο πατέρας της «Κοινωνιοβιολογίας» Edward Wilson. «Η μορφή της ανάλυσης με την οποία μπορούν να μελετηθούν αποδοτικότερα ονομά­ ζεται γενετικός τεμαχισμός. Σε μια τέτοια κατάσταση και παρά τις ιατρικές επιφυλάξεις, τα άτομα θα πρέπει να εξε­ ταστούν από κοντά για να εξακριβωθεί το διαφοροποιημέ­ νο τμήμα του εγκεφάλου... Έτσι θα χαρτογραφηθεί η δυ­ σλειτουργία των τμημάτων της μηχανής. Δεν πρέπει να πέφτουμε σε συναισθηματικές παγίδες χαρακτηρίζοντας όλη την διαδικασία ψυχρή.. V . Πόσο μακριά μπορεί να μας οδηγήσει αυτή η παραπλανη­ τικά «ουδέτερη» ιδεολογική στάση, αν δεν τη συγκρατεί έ­ να επίσης ιδεολογικό φρένο; Η περίπτωση του «ιατρού» Μένγκελε και των «υπανθρώπων» (Τσιγγάνων, Εβραίων, διανοητικά καθυστερημένων, ομοφυλοφίλων κ.λπ.), που χρησιμοποιούσε ως πειραματόζωα στη Γερμανία του Γ' Ράιχ, είναι χαρακτηριστική μα όχι και μοναδική. Από καιρού εις καιρόν έρχονται στη δημοσιότητα ανατριχιαστικές πλη­ ροφορίες για επιστημονικά πειράματα Αμερικανών, κυρίως,

36

επιστημόνων -εκεί, βλέπετε, είχε τη μεγαλύτερη άνθηση ο μπιχεϊβιορισμός και εκεί βρήκαν περισσότερο πρόσφορο έδαφος οι ιδέες του «ξεπλυμένου» ναζιστή εθολόγου Lorenz, αναγνωρισμένου προπάτορα της επίσης αμερικάνι­ κης ιδεολογο-επιστήμης της «Κοινωνιοβιολογίας»2-σε ανύ­ ποπτες κοινωνικές ομάδες, κυρίως «κατωτέρων» μειονοτή­ των. Το όνειρο όλων των «μαλακών» επιστημών -των επιστη­ μών που έχουν αντικείμενο τον άνθρωπο- ήταν να απο­ κτήσουν τη στερεότητα και σαφήνεια των φυσικών επι­ στημών. Δεν θα το πετύχουν παρά μόνον αν μετατρέψουν τον άνθρωπο σ' αυτό που πιστεύουν πως είναι: φυσικό α­ ντικείμενο, πιο περίπλοκο από τα άλλα, όχι λιγότερο αντι­ κείμενο όμως από κείνα. Η δυνατότητα αυτή διαγράφεται ήδη καθαρά στον ορίζοντα. Η φυσική έρευνα τελευταία κυκλώνει ταχύτατα και πολιορκεί στενά αυτόν το στόχο. Η κερκόπορτα βρέθηκε στο μικρόκοσμο, το σημείο όπου συ­ γκλίνουν η έμβια με την άβια ύλη. Η αποκρυπτογράφηση του DNA έχει εξελιχθεί σε μια τεράστια επιχείρηση, όπου η σύμπραξη ερευνητικών κέντρων, χρηματοδοτικών οργανι­ σμών και πολιτικής εξουσίας γίνεται ολοένα και πιο στενή. Συμφέροντα και ιδεολογία είναι στενά συνυφασμένα με το ερευνητικό πάθος των επιστημόνων. Η ουδετερότητα της επιστήμης δεν είναι απλώς ανύπαρκτη εδώ. Κάτι χειρότε­ ρο: αποτελεί το καλύτερο ιδεολογικό κάλυμμα, κάτω από το οποίο προωθείται η εμπορική ή εξουσιαστική εκμετάλ­ λευση των δυνατοτήτων που παρέχει ή θα παράσχει στο μέλλον η έρευνα και ο έλεγχος των γονιδίων. Δεν είναι α­ σφαλώς τυχαίο το ότι η γνώση που αποκτιέται έχει ήδη δεσμευθεί ως πνευματική και υλική περιουσία των φορέων που χρηματοδοτούν την έρευνα. Ούτε το ότι την πανηγυ­ ρική ανακοίνωση της αποκωδικοποίησης την έκαναν δύο από τους πολιτικούς ηγέτες που κυβερνούν σήμερα τον κόσμο: ο πρόεδρος των Η.Π.Α. Μπιλ Κλίντον και ο πρωθυ­ πουργός της Αγγλίας Τόνι Μπλερ. Με δεδομένα τα εγγενή προβλήματα που ενέχει ένα τέ­ τοιο εγχείρημα και τις κοινωνικές συνθήκες υπό τις οποίες επιχειρείται, το όνειρο μιας καθαρής «επιστήμης» του αν­ θρώπου ενδέχεται να εξελιχθεί σε εφιάλτη. Είναι όμως παρήγορο σημάδι και ευτύχημα το ότι κάποιοι από τους κο­ ρυφαίους επιστήμονες της γενετικής, όπως ο Lewontin3, έ­ χουν αναλάβει να μας ξυπνήσουν από το λήθαργο, στον ο­ ποίο μας έχει ρίξει το παραμύθι της τάχα ουδέτερης επι­ στήμης, που υπνωτιστικά επίμονα επαναλαμβάνεται στις μέρες μας. □ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Ed. Wilson, Για την ανθρώπινη φύση, εκδ. «Σύναλμα» 1998, σελ.

59.

2. Βλ. Ed. Wilson, ό.π., σελ. 237.

3. Βλ. το συνοπτικό και βαθύ βιβλίο του Richard LewonLin με τίτλο Η Βιολογία ως Ιδεολογία: ΤοΔόγμα του DNA, που κυκλοφόρησε πρόσφατα (Φθινόπωρο 2000) και στη χώρα μας σε μετάφραση Σπύρου Σφενδουράκη από τις εκδόσεις «Σύναλμα».

A A A I Ν

ΝΑΝΤΩ

Α ρ χ α ιο λ ο γ ία το ν μηδενός Μ Υ Θ ΙΣ Τ Ο Ρ Η Μ Α

Η ανακάλυψη μια μεγάλης υπόγειας νεκρόπολης στα δυτικά της Αλεξάν­ δρειας αποκαλύπτει την ύπαρξη μιας αρχαίας σέκτας με την επονομασία Λ ά τ ρ ε ι ς τ ο υ Μ η δ ε ν ό ς . Τα τεκμήρια (πραγματικά ή φανταστικά;) αυτής της λατρείας χωρίς αντικείμενο, που προκάλεσε τη δίωξη και την εξόντω­ ση της σέκτας από τις χριστιανικές φρουρές, γίνονται πηγή μιας ιλιγγιώδους μεταφυσικής περιπέτειας. Ο Αλαίν Ναντώ συνυφαίνει με τέχνη τα νήματα του αρχαίου θρύλου και της αστυνομικής ιστορίας για να ανασύ­ ρει τις πιο απίστευτες αλήθειες μέσα από τα ερείπια του παρελθόντος. ^

εκδόσεις

ΜΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΟΛΩΝΟΣ 133,106 77 ΑΘΗΝΑ τπλ. 3806 305, 3821 813 fax 3838 173, e-mail: alexcom@otenef.gr ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΣΤΗ ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΠΕΣΜΑΖ0ΓΑ0Υ 5/ΣΤΑΔΙ0Υ 44,105 64 ΑΘΗΝΑ, τπλ. 3311 719

ΤΑΚΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣίαΤΗΣ

ΑΤΡΙΟΝ

m

Ο Τάκης Βαρβιτσιώτης εισάγει στην περιοχή της σύγχρονης ελληνικής

Πρόκειται για τη δεύτερη έκδοση της ποιητικής συλλογής του Γιάννη Κοντού με έργα των: Χρίστου Καρά, Γιώργου Λαζόγκα, Γ ιάννη Μιχαηλίδη, Δημήτρη

ποίησης μια έξοδο αυθεντική προς τη θεία έλλαμψη με τη συνδρομή της ενόρασης και της αυθορμησίας.

Μυταρά, Αλέκου Φασιανού, Νίκου Χουλιαρά και Γιάννη Ψυχοπαίδη.

■ ■

Το νευρικό σημείο

Το πέρασμα του χρόνου

Ελαφριά σφυράκια ξυπνάνε τα νεύρα μου. Έρχεσαι και ξαναφεύγεις σαν φωτεινή επιγραφή.

Ήμασταν λέει σ’ ένα μουσείο μέσα στ’ όνειρο ξάφνου ανοίγει από μόνη της κάποια πόρτα «εδώ είναι η Αίθουσα του Χρόνου»

Ι

Φ

Κ

Ε

Δ

Ρ

Ο

Ι

της Α Ν Ν Α Σ

Αμ έ ρ ι μ ν ο ι

Δ ΕIΠ Ο ΤΟ Π Ο ΥA Ο Υ

σίτο τταριςιι:

T o TiAos Tus <*0im6t*vT«s

^

to βιβλίο της Η Αυτοβιογραφία της Άλις Β. Τόκλας, υποδυόμενη τη φίλη και ισόβια σύντροφο της Άλις, η Γκέρμε το απέριττο στιλ της: «Κι έτσι

^■ ^0 τρουντ Στάιν έγραφε

άρχισε η ζωή μας σ το Παρίσι Και καθώς, ως γνωστόν, όλοι οι δρόμοι οδηγούν εκεί, βρεθήκαμε όλοι στο Παρίαι. Μπορώ, λοι­ πόν, να σας πω τι συνέβη όσο ήμουν κι εγώ ένα από τα μέλη της παρέας». Η πιο αξιομνημόνευτη έξοδος των Αμερικανών στο Πα­ ρίσι σημειώθηκε στο διάστημα ανάμεσα στους δύο παγκόσμιους πολέμους, τότε που το πιο προοδευτικό πολιτιστικό κέντρο της Αμερικής, το Γκρίνιτς Βίλατζ, έμοιαζε «ξεπερασμένο» στα μάτια των ανερχόμενων νέων συγγραφέων. Μεταξύ αυτών ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ και ο Σκοτ Φιτζέραλντ, που είχαν πολύ ζωηρές φαντα­ σιώσεις για το Παρίσι, «την πόλη του φωτός» και «τα νέα σύνο­ ρα». Οι συγγραφείς αυτοί δεν ήταν οι πρώτοι που ανακάλυψαν το Πα­ ρίσι και διαπίστωσαν ότι όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν εκεί. 0 Ουάσινγκτον Έρβιν ήταν ο πρώτος ανεπίσημος πρεσβευτής του νέου κόσμου στον παλιό, ο Χόθορν και ο Μαρκ Τουέιν είχαν ήδη ανα­ φερθεί στην ανωτερότητα της ζωής στην Ευρώπη και, βέβαια, ο Χένρι Τζέιμς και οι ζωγράφοι Ουίσλερ και Σάρζεντ είχαν από καιρό επισημάνει στον πνευματικό κόσμο της Αμερικής ότι ο εκπατρισμός αυτός ή­ ταν λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό φαινόμενο. Για τους διανοούμενους αυτούς του 19ου αιώνα η Αμερική ήταν απλούστατα πολύ επαρχιακή, πρωτόγονη και αγροτική, ανίκανη να εμπνεύσει δημιουργικότητα. Η δεκαετία του 1920 στις Ηνωμένες Πολιτείες πλαισιώθηκε στο ξεκίνημά της από τον πόλεμο και στο τέλος της από το κραχ. Βγαίνοντας από τα ερείπια του πολέμου η δεκαετία αυτή προσέβλεπε σ' ένα μέλλον ευημερίας, καθώς παρείχε αρκετή σταθερότητα ώστε να εξελιχθεί ομαλά η διαδικασία του εκ­ συγχρονισμού, που είχε ήδη αρχίσει με την αλλαγή του αιώνα. Κάθε νέα ανα* Η Δρ. Άννα Δεσποτοπούλου είναι Λέκτορας στο Τμήμα Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου της Βοστόνης.

39

κοίνωση οικονομικών μεγεθών επιβεβαίωνε το «νόμο της επιτάχυνσης», όπως τον είχε ονομάσει ο Χένρι Άνταμς, καθώς ο νέος οικονομικός και κοινωνικός ιστός της Αμερικής διαμορφωνόταν από τη σταθερή αύξηση

αρνητική στάση των συμπατριωτών τους προς κάθε ένδειξη πρωτοτυπίας και κάθε μορφή δημιουργικής γραπτής ή πλαστικής έκφρασης. Τι ήταν, λοιπόν, αυτό που προσέλκυσε τους Αμερικα­

του πλούτου, του πληθυσμού, της βιομηχανικής ι­ σχύος, των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη ενός πανε­ θνικού δικτύου μεταφορών και επικοινωνίας. Παρ' όλα αυτά, στο επίπεδο των ανθρώπινων σχέσεων η αμερικανική κοινωνία χαρακτηριζόταν ακόμη από το ίδιο πνεύμα επαρχιωτισμού και πουριτανισμού που περιγράφεται στη λογοτεχνία των προηγούμενων αιώ­ νων. 0 Αιώνας της Τζαζ υπήρξε παράδοξα περίοδος ξενοφοβίας, του «κόκκινου κινδύνου», απροθυμίας να διδαχθούν στα σχολεία οι θεωρίες του Δαρβίνου, ανα­ ζωπύρωσης της Κου Κλουξ Κλαν, και, βέβαια, αιώνας της ποτοαπαγόρευσης που τόσο μυθοποιήθηκε και κινηματογραφήθηκε. Έτσι, στις αρχές του εικοστού αιώνα η αμερικανική συ­ νείδηση έδινε την εντύπωση ότι αγωνιζόταν να συμβι­ βάσει τους κώδικες του παρελθόντος με τα νέα οικο­ νομικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, μία αντιπαράθεση έκδηλη στα θέματα του πολιτιστικού κατακερματισμού και της πνευματικής πενίας που θίγονται στη λογοτε­ χνική παραγωγή της περιόδου αυτής. «Αισθανόμαστε

νούς στο Παρίσι; Από το 1870 ο Μαρκ Τουέιν είχε επισημάνει την «άνεση» ως τη βασική γοητεία της Ευρώ­ πης. Και το 1950, αναπολώντας το Παρίσι ο Χένρι Μίλερ υπογράμμισε τα «μικρά πράγματα, μικρές καθημε­

ότι ο κόσμος βρισκόταν κάτω από τον αυστηρό έλεγχο επιστημονικών νόμων που δεν κατανοούσαμε, ότι οι ζω ές μας διέπονταν από πουριτανικές αρχές που δεν ασπαζόμασταν και ότι όλη, γενικά, η κοινωνία ήταν τρομερά ασφαλής, πληκτική και μεσοαστική, με λίγα λόγια μια τεράστια αντανάκλαση των οικογενειών από τις οποίες προερχόμαστε». Μ' αυτά τα λόγια αναφέρεται στο κλίμα της εποχής ο Μάλκολμ Κάουλι, κριτικός και ποιητής και από τις πλέον εξέχουσες φυσιογνωμίες της αμερικανικής λογοτεχνίας στο Παρίσι τη δεκαετία του 1920. Και το κυριότερο, σε μια κοινωνία που κυ­ ριαρχείτο με όλο και ταχύτερο ρυθμό από τη μαζική παραγωγή και τις επιχειρήσεις, οι διανοούμενοι θεω­ ρούνταν περιθωριακά άτομα. Έτσι, καθώς όλο και λιγότεροι απ' αυτούς μπορούσαν να διεκδικήσουν μια θέση στο σύστημα αυτό που απαιτούσε τη «σειριακή παραγωγή» (σύμφωνα με τη φράση της Γκέρτρουντ Στάιν), η κοινωνία τούς απέκλειε συστηματικά από ό­ λες τις διαδικασίες της καθημερινής ζωής. Επιπλέον, τα αμερικανικά εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν αναλάμβα­ ναν να προωθήσουν, αλλά ούτε καν να αναφερθούν, σε κάποια υπάρχουσα αμερικανική λογοτεχνική παρά­ δοση, αφήνοντας με τον τρόπο αυτό τους νέους συγ­ γραφείς στην τύχη τους, χωρίς σημείο αναφοράς και προσανατολισμό. Αυτό, βεβαίως, που επηρέασε τους νεαρούς διανοούμενους περισσότερο απ' όλα ήταν η

40

ρινές λεπτομέρειες... Το άρωμα του φρεσκοφημένου φωμιού χαϊδεύει τα ρουθούνια, τα καφάσια είναι γεμά­ τα φρούτα, ο χασάπης έχει απλώσει τα πιο λαχταριστά κομμάτια... Είναι μια ήρεμη μονότονη ρουτίνα κα τα ­ πραϋντική για τα νεύρα. Η μέρα δεν αρχίζει με έκρη­ ξη». Τα θέματα αυτά, η άνεση του χρόνου και η χαλά­ ρωση, τονίζονται από τους περισσότερους Αμερικα­ νούς συγγραφείς των οποίων τα μυθιστορήματα ή οι αυτοβιογραφίες εκτυλίσσονται στην πόλη των ονείρων τους. Αντίθετα από τους Αμερικανούς, οι Γάλλοι έδιναν την εντύπωση ότι είχαν επιτύχει μια υγιή ισορροπία α­ νάμεσα στην εργασία και τον ελεύθερο χρόνο και, ό­ πως έλεγε και η Γκέρτρουντ Στάιν, είχαν αντιληφθεί ότι «ζωή είναι η παράδοση και η ανθρώπινη φύση». Στο θέμα του έρωτα, «οι Γάλλοι, άνδρες και γυναίκες, απο­

δέχονται την amour σαν φυσικό φαινόμενο ή θεϊκό κα­ πρίτσιο που κάνει τη ζωή και την ύπαρξη στον πλανήτη μια υποφερτή περιπέτεια». Όσο για το φαγητό και το ποτό, οι Γάλλοι τα είχαν αναγάγει σε τέχνη, αποδεικνύοντας ακόμη μια φορά στα μάτια των Αμερικανών ότι ήταν «λαός με αισθητικό ένστικτο»'. Προερχόμενοι από πόλεις με αναπτυγμένη βιομηχανία, οι Αμερικανοί εντυπωσιάστηκαν, επίσης, από το αγροτικό χρώμα του γαλλικού τρόπου ζωής, εμφανέστατο ακόμη και στην καρδιά του Παρισιού. Στο βιβλίο του Ένα ζωντανό πα­ νηγύρι ο Χέμινγουεϊ περιγράφει πώς τον ξύπνησαν ένα πρωί οι ευχάριστοι ήχοι ενός κοπαδιού κατοικιών που περνούσε στο δρόμο, ενώ ο Σέργουντ Άντερσον στο Σημειωματάριο του Παρισιού θεωρεί την εγγύτητα του γαλλικού λαού στη φύση και τη γη χαρακτηριστικό που αντανακλά την εμμονή του στη διαφύλαξη της κληρο­ νομιάς του. Η Γκέρτρουντ Στάιν σημείωσε στο αυτοβιογραφικό της Παρί Φρανς ότι οι τρεις πλέον σημαντικές αξίες στη Γαλλία ήταν η παράδοση, η γη και ο ιδιωτικός βίος. Με τη φράση «ιδιωτικός βίος» εννοούσε τη δυνατότητά της να κρατά τις ιδιωτικές της υποθέσεις ιδιωτικές. Ήδη από το 1907 ο Χένρι Τζέιμς είχε σχολιάσει την τά­ ση των αμερικανικών σπιτιών να μοιάζουν με τερά­ στιες προθήκες, «βιτρίνες», με την ιδιωτική ζωή σε κοι­ νή θέα. Στο Παρίσι το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή δια­ φυλασσόταν με κάθε κόστος, γιατί παρείχε ατομική ε-

λευθερία. Γράφοντας για τους συμπατριώτες της η Αμερικανίδα συγγραφέας Κέι Μπόιλ ανέφερε ότι κάθε Αμερικανός πολίτης δίνει την εντύπωση ότι συμμετέχει «με περηφάνια στην αμερικανική συνωμοσία κατά του ατόμου», ενώ.στο Παρίσι το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή επέβαλλε ανοχή και ατομικότητα. Οι ίδιοι οι Γάλλοι επεδίωκαν με πάθος να ξεχωρίζουν από το πλήθος με την παράδοξη εμφάνισή τους: «τις απίθανες φαβορί­

βαθμό μάλιστα που, ενώ στη Γαλλία τυπωνόταν ο Οδυσσέας του Τζόις, στην Αμερική τον απαγόρευσαν και, παράλληλα με τα τελετουργικά αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Ραμπελέ στη Γαλλία, στο Σινσινάτι γινόταν η σύλληψη ενός πολίτη με την αιτιολογία ότι κυκλοφόρησε τα κείμενα αυτού του «άσεμνου αγύρτη» μέσω του ταχυδρομείου. Συν τοις άλλοις το λογοτε­ χνικό ύφος στην Αμερική υπαγορευόταν από τις ανά­ γκες του αναγνωστικού κοινού, εν ό ς κοινού βουτηγμένου στο συμ­ βιβασμό και την εμ πο­ ρευματοποίησα Ελάχιστοι ήταν οι Αμερι­ κανοί εκδότες που δ έ­ χονταν ευνοϊκά την πρωτοτυπία στη λογο­ τεχνία: οι Σκρίμπνερ, ο Αλφρεντ Α. Νοπφ και οι Χάρκουρτ, Μ πρέις και Χάου, μεταξύ άλλω ν, βελτίωσαν τα κριτήρια της παραγωγής βιβλίων με πιο ελκυστικά έξώφυλλα και πρωτότυπη δημοσιότητα των τίτ­ λων που διέθεταν. Στο Παρίσι, όπου οι εκδότες ήταν περισσότερο ριψο­ κίνδυνοι και τα έξοδα ε­ κτύπωσης χαμηλά, οι Αμερικανοί συγγραφείς δεν αι­ σθάνονταν την ανάγκη να τροποποιούν τα κείμενά τους για χάρη των πουριτανών συναδέλφων τους αλ­ λά και των αμαθών αναγνωστών.

ΟΈρνιοτ Χέμινγουιϊ και η Ιί\βια Μπιτς έξω από το βιβλιοπωλώ «Shakespear and Company»

τες, τα καπέλα, τα παντελόνια, τα παλτά τους», κατά την περιγραφή του Σέργουντ Άντερσον 0 ίδιος ο Άντερσον αισθάνεται ιδιαίτερη απόλαυση, όταν κάνει τελικά το πρώτο βήμα απελευθέρωσης στο Παρίσι: «Επιτέλους πέτυχα ένα καλό κούρεμα. Έχω αφήσει τα μαλλιά μου κάπως μακριά και νιώθω περήφανος γι' αυτό. Ο κουρέας στην Αμερική κόβει ανελέητα... Επι­ μένει ΰα είναι το κούρεμά σου όμοιο με κάθε ά λλ ο κούρεμα στην αμερικανική επικράτεια». Εκτός από την οικογενειακή και προσωπική ελευθερία οι περισσότεροι Αμερικανοί δελεάστηκαν στο Παρίσι α­ πό την πλούσια λογοτεχνική και καλλιτεχνική παράδο­ ση, που ήλπιζαν ότι θα τους παρείχε παραγωγική έ ­ μπνευση στις προσωπικές τους δημιουργικές βλέψεις. «Η αληθινή του Πηνελόπη ήταν ο Φλωμπέρ» έγραψε ο Έζρα Πάουντ2 μιλώντας για πολλούς νεαρούς συμπα­ τριώτες του που αναζητούσαν καθοδήγηση στην πρώι­ μη γαλλική λογοτεχνία. Την εποχή εκείνη οι τέχνες στην Αμερική κατατρύχονταν από εμπορευματοποίηση, λογοκρισία και φόβο πειραματισμού. Σε τέτοιο

Επιπλέον, το Παρίσι ευνοούσε και ενθάρρυνε τη λογο­ τεχνική κριτική ως σοβαρή ενασχόληση, ενώ στην Αμε­ ρική παρόμοια δραστηριότητα ήταν απούσα, αφήνο­ ντας έτσι τους συγγραφείς σε πνευματική απομόνωση, με πολύ λίγη εποικοδομητική κριτική. Ένας από τους πλέον εξέχοντες Αμερικανούς κριτικούς, ο Έντμουντ Ουίλσον, απελπισμένος από την έλλειψη πνευματικής σκηνής στη χώρα του, αναγκάστηκε να γράψει ένα άρ­ θρο το 1928 με τον τίτλο «0 ανύπαρκτος κριτικός». Στο Παρίσι η λογοτεχνική κριτική και τα πειραματικά δοκίμια δημοσιεύονταν σε ριζοσπαστικά περιοδικά όπως το «Transition» από τολμηρούς εκδότες όπως η Σίλβια Μπιτς, ιδιοκτήτρια του περιώνυμου παρισινού βιβλιο­ πωλείου Shakespeare and Company και εκδότρια του Οδυσσέα. Με λίγα λόγια «το Παρίσι ήταν ο εικοστός αι­ ώνας», όπως είπε η Γκέρτρουντ Στάιν. Η πνευματική

41

ζωή διεξαγόταν στα βιβλιοπωλεία, οτα σαλόνια και στα εργαστήρια των καλλιτεχνών. Τα πιο δημοφιλή σαλόνια ήταν του Φορντ Μάντοξ Φορντ, της Γκέρτρουντ Στάιν και της Στέλα Μπόουεν, ενώ τα πιο περιβόη-

παλιούς κανόνες. Στην προσπάθειά της να εκφράσει «σκέψεις» μάλλον παρά «πράγματα ορατά», η Στάιν ε ­ λάττωσε την εικόνα προς όφελος της καθαρά λεκτικής πλευράς του λόγου. Με την τεχνική αυτή έκανε πράξη

τα/διαβόητα σουαρέ ήταν αυτά που οργάνωναν οι

το νόημα του κυβισμού του Πικάσο και του Μπρακ, που τόσο θαύμαζε και υποστήρι­ ζε με το να γεμίζει το σπίτι της με πίνακές τους. Η βασι­ κή μέθοδος της Στάιν ήταν η επανάληψη. Ισχυριζόταν ότι στην καθημερινή ζωή ε­ παναλαμβανόμαστε συνε­ χώ ς τόσο στη σκέψη όσο και ασυναίσθητα στο λόγο, άποψη που ασπάστηκε και ο Χέμινγουεΐ, ο οποίος έμαθε πολλά με την καθοδήγησή της. Μέσα από την επανά­

ντανταϊοτές. Το Παρίσι ήταν επίσης η γε­ νέτειρα των πλέον σημαντι­ κών λογοτεχνικών κινημά­ των όλων των εποχών: του ρ εαλισ μού , του αισ θ η τ ι­ σμού, του ιμπρεσιονισμού και του μοντερνισμού. Ανά­ μεσα στους δύο πολέμους οι Αμερικανοί είχαν την ευ­ καιρία να γευτούν και να ε ­ πιχειρήσουν και οι ίδιοι τον ντανταϊσμό και το σουρεα­ λισμό. Στα απομνημονεύμα­ τά του με τίτλο Η επιστρο­ φή το υ εξό ρ ισ το υ ο Μάλκολμ Κάουλι περιγράφει πε­ ριστατικά γόνιμης αλ λ η λ ε­ πίδρασης ανάμεσα στα αμε­ ρικανικά και τα γαλλικά κινή­ ματα. Με τον χαρακτηριστι­ κό τρόπο των ντανταϊστών επιχείρησε κάποτε ο ίδ ιος να κάψει τα βιβλία του, προ­ φανώς από την ανάγκη να ξεπεράσει το πάθος του γι' αυτά. Η προσπάθεια του απέτυχε και τα βιβλία μόλις που τσ ου ρου φ λίστη καν.

ληψη οι χαρακτήρες του κα­ τορθώνουν συχνά να φτά­ σουν σε ένα υψηλό επίπεδο συνειδητοποίησης και αυτο­ γνωσίας. Η εξέταση των αυτοβιογρα­ φ ιώ ν κειμένων των Αμερι­ κανών αποκαλύπτει την α ­ μείωτη επιδοκιμασία τους για το Παρίσι, που άνοιξε τα μάτια το υς στη σύγχρονη πολιτιστική επανάσταση. Μια προσεκτική, όμως, ανά­ γνωση των μυθιστορημά­ τω ν και τω ν διηγημάτω ν

που εκτυλίσσονται στο Πα­ ρίσι και αφορούν Αμερικα­ Πρέπει να πούμε, όμως, ότι νούς εκπάτριδες, προβάλ­ οι Αμερικανοί δεν δέχτηκαν λει μια εντελώς διαφορετι­ τον ντανταϊσμό χωρίς κριτι­ κή εικόνα. Το Ο ήλιος ανα­ κή διάθεση. Ειδικότερα, υ­ τέλλ ει ξανά του Χέμινγουεΐ πογράμμισ αν ότι το είδο ς Η Γαλλίία Κικί που ινέπνιυοι πολλούς Αμερικανούς και το Επιστροφή στη Βαβυ­ αυτό δ ιαμ αρτυ ρία ς ήταν λογοτέχνες και ζωγράφους. Φωτογραφία του Μαν Ρέι (1922) λώ να το υ Φ ιτζέραλντ πα­ χωρίς νόημα και στόχο και ρο υσ ιάζου ν χαρα κτήρ ες π ροέβλεψ αν τη σύντομη που μοιάζουν να αιωρούνται χωρίς προσανατολισμό α­ σταδιοδρομία του. νάμεσα στο εδώ και το εκεί, το Παρίσι και την Αμερική, Παρ' όλα αυτά η ζωηρή παρουσία των πολιτιστικών ανίκανοι να σταθεροποιηθούν στην πόλη που υιοθέτη­ αυτών κινημάτων στο Παρίσι ενέπνευσε τους Αμερικα­ σαν για πατρίδα τους. 0 ενθουσιασμός, με τον οποίο νούς να επιχειρήσουν τις δικές τους τολμηρές τεχνι­ είχαν αρχικά καθιερώσει το Παρίσι ως τα «νέα σύνο­ κές. Από όλους τους Αμερικανούς εκπάτριδες η Γκέρρα», διαλύθηκε μετά την πικρή διαπίστωση ότι η πόλη τρουντ Στάιν δημιούργησε την πιο ριζοσπαστική μορφή των ονείρων τους δεν ήταν παρά ακριβώς αυτό: όνει­ πειραματισμού. Υποστήριξε το δικαίωμα και την υπο­ ρο και ψευδαίσθηση. Το 0 ήλιος ανατέλλει ξανά τονίζει χρέωση του συγγραφέα να απελευθερωθεί από τους

42

την απογοήτευση από την παρισινή εκλέπτυνση που είχαν επιζητήσει οτην αρχή, παρουσιάζοντας τον πρω­ ταγωνιστή Τζέικ Μπαρνς να αποζητεί τη φύση στην ε ­ ξοχή όπου η ζωή είναι πιο απλή. Στο Παρίσι οι εκπάτριδες επιδίδονταν στο ποτό και την έκλυτη ζωή, την α­ δράνεια, ανίκανοι να εκπληρώσουν το όνειρο της λο­ γοτεχνικής δημιουργίας που τους είχε φέρει εκεί. 0 Χέμινγουεϊ υπογραμμίζει τη δημιουργική αυτή στειρότητα μέσα από τη σεξουαλική ανικανότητα του Τζέικ, μια α­ δυναμία που τον σπρώχνει προς τη συναισθηματική α­ πομόνωση. Στο Επιστροφή στη Βαβυλώνα ο Τσάρλι, έ­ νας αλκοολικός σε ανάρρωση, επιστρέφει στην πόλη, που ο Φιτζέραλντ ειρωνικά αποκαλεί στον τίτλο Βαβυ­ λώνα και όχι Παρίσι, και βρίσκει τον εαυτό του εκτεθει­ μένο στον πειρασμό των βίτσιων και της σπατάλης:

«Αντιλήφθηκε ξαφνικά το νόημα της λέξης "σπαταλώ" - διασκορπίζομαι ατον αέρα, έχω κά τικα ι το εξανεμί­ ζω ». Όπως και οι αντίστοιχοι ήρωές τους, οι Αμερικανοί συγγραφείς στο Παρίσι, με μόνη εξαίρεση ίσως τη Στάιν, σπατάλησαν αυτό το πολύτιμο «κάτι» που τους προσέφερε η πόλη5. Αρκετά παράδοξα, ενώ τα απο­ μνημονεύματα μυθοποιούν και εκθειάζουν το Παρίσι, η μυθιστορηματική παραγωγή τους τονίζει τον ηθικό ξε­ πεσμό και την ανάγκη για ψυχική και πνευματική ανα­ γέννηση, αντιπαραθέτοντας την εφήμερη γοητεία του Παρισιού προς τη μονιμότητα της φύσης4 και τις φυσι­ κές καταβολές που είχαν αφήσει πίσω στην πατρίδα τους. Αυτοί που επέλεξαν να παραμείνουν στο Παρίσι, όταν το διηνεκές πάρτι είχε πάρει τέλος, άρχισαν σιγά σιγά να νιώθουν την αποξένωσή τους από τους Γάλλους, μια και ποτέ δεν αφομοίωσαν τον ξένο πολιτισμό, αλ­ λά και από την ίδια την πατρίδα τους που τους θεω ­ ρούσε αυτοεξόριστους. Φτωχοί και αποτυχημένοι, ορι­ σμένοι μάλιστα άστεγοι και υποσιτισμένοι, οι Αμερικα­ νοί άρχισαν να υποφέρουν και από συναισθηματικά τραύματα, ταπείνωση και μοναξιά. Το όνειρο σύντομα κατέρρευσε και το διαδέχτηκε η πικρία: «Η ευημερία και το χρήμα μάς δίνουν προσωρινά την ψευδαίσθηση πως δεν μας νοιάζει ο ξεριζωμός - είναι όμως ψευδαί­ σθηση» έγραψε ο Χάρολντ Στερνς, εκδότης που είχε φτάσει κι αυτός στο Παρίσι το 1922. Απ' όλους τους Αμερικανούς εκπάτριδες που έζησαν κι έγραψαν στο Παρίσι, πολύ λίγοι έμειναν μόνιμα εκεί. Η «χαμένη γενιά», προσωνυμία που έδωσε στους ν εα­ ρούς Αμερικανούς οτο Παρίσι η Γκέρτρουντ Στάιν, έ ­ νιωθε πραγματικά χαμένη μακριά απ' την πατρίδα της. Η δεκαετία του '20 ήταν μια δεκαετία χωρίς προσανα­ τολισμό, με νέα γούστα και μια απελπισμένη αναζήτη­ ση ταυτότητας. Παρόλο που το Παρίσι προσέφερε αρ­

κετή πολιτιστική καθοδήγηση, όπως επιζητούσαν οι νεαροί συγγραφείς και καλλιτέχνες, η γοητεία του εξα­ ντλήθηκε μαζί με τις οικονομικές τους δυνατότητες. Με την επιστροφή τους οτην Αμερική βρήκαν τη νέα πραγματικότητα δύσκολη και απαιτητική. Οι επαναπατριομένοι έπρεπε τώρα να προσπαθήσουν να ξανανθί­ ζουν τις πόρτες των συντρόφων, των εκδοτών και των φίλων που είχαν κλείσει από καιρό. «Χαμένη γενιά»! «Αλήθεια, είχαμε χαθεί τότε», έγραφε ο Σάμιουελ Πάτναμ, έκπατρις λογοτέχνης-δημοσιογράφος κι αυτός.

«Από δω κι εμπρός το θέμα ήταν αν θα θέλαμε να ξαναβρούμε τους εα υ τούς μας ή -ίσ ω ς - να γράφει για μας η ιστορία...» Ορισμένοι αποκαταστάθηκαν και βρή­ καν τελικά την πατρίδα που μάταια είχαν αναζητήσει στο Παρίσι. Άλλοι, σαν τον Χέμινγουεϊ, εξακολούθησαν να ψάχνουν. Η επιστροφή στην Αμερική, εντούτοις, δεν σήμαινε ότι αποκήρυσσαν την εμπειρία του Παρισιού, η οποία, παρ' όλη τη θλιβερή της έκβαση, εντελώς παράδοξα παρέμεινε τόσο ζωηρή στην καρδιά τους ώστε να την ανακαλούν σε πολυάριθμους τόμους6, γιατί, όπως λέει και ο Χέμινγουεϊ «αν είσαι τυχερός να ζήσεις στο Παρίσι

στα νιάτα σου, τό τε όπου κι αν πας σ ' όλη την υπόλοι­ πη ζωή σου, το Παρίσι ζει μέσα σου, γιατί είναι ένα ζω­ ντανό πανηγύρι που το κουβαλάς πάντα μαζί σου.» □

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Σύμφωνα με τον Σκοτ Φιτζέραλντ στο Πώς να ζήαετε με μηδαμινό εισόδημα (1924).

2. Έζρα Πάουντ, Χίου Σέλουιν Μώμηερλι (1920).

3. Περιγραφή του Σ. Φιτζέραλντ στο Επιστροφή στη Βαβυλώ­ να! 1931).

4 . «... but the earth abideth forever», Ecclesiastes, στο Ο ήλιος ανατέλλει ξανά (1926).

5. Προσωπικά εγώ έχω ερευνήσει είκοσι τρία αυτοβιογραφικά έργα και απομνημονεύματα που εκτυλίσσονται στο Παρίσι και δεν αμφιβάλλω ότι υπάρχουν πολύ περισσότερα. ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bradbury, Malcolm. Dangerous Pilgrimages: Transatlantic Mythologies and the Novel. New York: Penguin, 1995.

Carpenter, Humphrey. Geniuses Together: American Writers in Paris in the 1920s. Boston: Houghton Mifflin, 1987.

Fitzgerald, Scott. «Babylon Revisited». London 1964. The Bodley Head, 1968.

Hemingway, Ernest. A Moveable Feast. London1964: Triad Grafton, 1977.

Miller, Henry. Remember to Remember. London: The Grey Walls Press, 1952.

Putnam, Samuel. Paris Was Our Mistress. New York: The Viking Press, 1947.

Stein, Gertrude. The Autobiography of Alice B. ToKlas. 1933.

London: Penguin, 1966 ...... Paris, France. 1940. London: Peter Owen, 1971.

43

• ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΠΑΤΑΚΗ: ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 65,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3811850 • ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ: ΕΜΜ. ΜΠΕΝΑΚΗ 16,106 78 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 3831078 • ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ν. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ 122, ΤΗΛ. (031) 706354-5 · www.patakis.gr

Τάκης Θεοδωρόπουλος

Η τ ρ έ λ α τ ο υ μ ε σ η μ ε ρ ιο ύ Ένας άντρας παλεύει να κλείσει τους λογαριασμούς του με το αίσθημα της αθωότητας, με το οποίο βόλευε για μια ολόκληρη ζωή τις ενοχές του. Το ναυάγιο της ζωής του ξεσπάει μ ’ ένα πυροτέχνημα ερωτικού παροξυσμού και πικρού γέλιου.

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΤΣ Α Κ Α Λ Ο Σ τη

α υ ν ίν τα ιξη τιή ρ ι η

Η ζω ή το υ Γ ιρ ά ο ιμ ο υ Τοάκαλου μ ο ιά ζει μ ι μ υ θιστό ρ η μ α . Ωστόσο ο ίδιος στα μ υ θ ισ το ρ ή μ α τα το υ «κ λέβει» ζω ές της φ α ντασίας, ή ρ ω ις που δεν κ α το ικ ο ύ ν ο τη Μ α ν ή

I

I

I

μας πόρτα, ανθρώ π ους που (ο υ ν πέρα από τα ό ρια το υ κ ο ινω ν ικο ύ κ ώ δ ικ α μ ε το ν οποίο π ορευόμαστε. Το έργο το υ ε κ τείν ετα ι σε όλα ο κ εδ ό ν τα είδ η της λο γο τεχ νική ς γραφής. Π εζογραφ ία, διήγημα , θ έατρο , ο τιχ ο υ ρ γικ ή π α λιότερα . Έργο που, α ν κ α ι έχ ε ι πάρει υ μ νη τικ ές κ ρ ιτικ ές από σημ α ντικο ύ ς λο γο τέχ νες, π αραμένει άγνω σ το ο το ευ ρ ύ κ οινό. Ίσω ς γ ια τ ί π ροτιμ ά τη ν η ρ εμία της οικο γενεια κή ς εσ τίας, ζώ ντα ς απ οτρα βηγμένος ο τη ν Κηφ ισιά , μ α κ ρ ιά από τις π ολύβουες -« ψ ευ το χ α ρ ο ύ μ εν ες » τις α π ο κ α λ ε ί- συναθροίσεις. Ίοω ς, πάλι, επ ειδή επ ιμένει ό τι η δ ο υ λειά το υ συγγραφ έα είνα ι να γρά φ ει κ ι ό χ ι να μ ιλ ά . Ο ίδιος π άντω ς δ έχ τη κ ε να μ ιλή σ ει ο το «διαβάζω » για τη ζω ή κ α ι το έργο του. Α φο ρ μ ή σ τά θ η κε το τελευ τα ίο το υ μ υ θισ τό ρ η μ α Τζοτζό θέλω να με λένε («Κ α ο τα νιώ τη ς »), ένα β ιβ λίο τα ξιδ ιά ρ ικο κ α ι κο σμ ο π ο λίτικο , ένα έργο που συχνά β ά ζει το ν ανα γνώ σ τη α ντιμέτω π ο μ ε τα σ η μ α ντικ ά α νθρώ π ινα ζη τή μ α τα . Το κ αλό, το κα κό , η ε υ τ υ χ ία .. . Και οπ ω σδήπ οτε κ ρ α τά α μ είω το το ενδ ια φ έρ ο ν ως τη ν τελευ τα ία το υ σ ελίδα.

46

Δγαπώ κάποιες

εξαιρεθείς. ί ι ' αυτούς γράφω.

θα θέλατε να πιάοουμε μαζί το νήμα του βίου οας και της δημιουργίας σας; Υπάρχουν κάποια γεγονότα που μου συνέβησαν όταν ήμουν παιδί, για τα οποία πολλές φορές φτάνω ν' αναρωτιέμαι αν πράγματι τα έζησα ή είναι αποκυήματα της φαντασίας μου. Δεν είναι που έγιναν πριν από πολλά χρόνια κι αυτή η από­ σταση με μπερδεύει, όχι, εκείνο που με μπερδεύει είναι η τρομαχτικότητα, είναι το απίθανο, το παράξενο αυτών των γεγονότων, θ' αναφερθώ μόνο σε μερικά απ' αυτά. Ήμουν 15 χρόνων. Κατοχή. Δούλευα στο εργοστάσιο «Ζίμπελ» στο Φά­ ληρο, όπου οι Γερμανοί έφτιαχναν ανταλλακτικά αεροπλάνων. Εκεί έγινε ένα σαμποτάζ από τους Έλληνες τεχνικούς που δούλευαν στο εργοστάσιο. Τη νύχτα τούς συνέλαβαν. Κάποιοι απ' αυτούς αργότερα εκτελέοτηκαν. Εγώ δεν γνώριζα τίποτα απ' όλα αυτά και την επομένη το πρωί ξεκίνησα για τη δουλειά. Στο δρόμο κάποιος του ΕΑΜ βλέποντας πως φορούσα την κονκάρδα του εργοστασίου με πληροφόρησε για ό,τι έγινε και για τον κίνδυνο που διέτρεχα. Για ν' αποφύγω τη σύλληψη παίρνω έτσι ξαφνικά μόνος μου την απόφαση και φεύγω την ίδια μέρα μαζί με μια αποστολή εργατών που πήγαιναν για την Αυστρία δηλώνοντας ένα ψεύτικο όνομα. Γιώργος Μαλεφάκης. Ήταν το όνομα του ξαδέλφου μου και το έ­ κανα αυτό για να μην το ξεχνάω κι όταν θα με φώναζαν αμέσως να το θυμάμαι. Το είπα μόνο στη μητέρα μου ότι θα φύγω κι αυτή με συνόδεψε μέχρι το τρένο και με χαιρέτησε δίνοντάς μου ένα σακουλάκι με μαύρη σταφίδα. Όταν φτάσαμε στη Βιένη, εγώ έφυγα κρυφά από την αποστολή. Και τότε αρχίζουν οι μέρες που

Δουλέψαμε με τον Β. Τοιτοάνη γύρω οτα ΙΟ χρόνια, κάναμε 90 τραγούδια' αρκετά απ'αυτά έγιναν μεγάλες επιτυχίες, όπως «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Έλα όπως είσαι», «Φτωχό κορμί» κ.ά.

με μπερδεύουν.

Τι θυμάστε απ' αυτές; Τις νύχτες κοιμόμουν στα αραγμένα τραμ της Βιένης. Κάποια νύχτα με ξύπνησε έ-

47

νας βομβαρδισμός. Δεν ένιωσα φόβο, μόνο θύμωσα που μου έκοψαν τον ύπνο. Μέχρι να νυστάξω πάλι, πήγα μπροστά στην τιμονιέρα κι έπαιζα με τα μαραφέτια της μηχανής. Ξαφνικά το τραμ άρχισε να κυλάει προς την κατηφόρα -φαίνεται εί­ χα λασκάρει τα φρένα. Πετάχτηκα έξω. Σε λίγο είδα το τραμ εκτροχιασμένο να διαλύεται πάνω σ' ένα κτίριο. Ήταν η πρώτη φορά που μια καταστροφή μ' έκανε ευτυχισμένο, ήταν που μου είχαν κόψει τον ύπνο. Κάθε φορά που θα μου κόβουν τον ύπνο, είχα σκεφτεί, θα τους καταστρέφω κι ένα τραμ. Την άλλη νύχτα κοιμόμουνα σε στρώμα στις φυλακές Γιούνγκεν-γκερίχτ (φυλακές ανηλίκων) κατηγορούμενος για αλητεία και καταστροφή περιουσίας του Δημοσί­ ου. Μετά από ένα χρόνο δραπέτευσα, πέρασα τα σύνορα και βρέθηκα έξω από τη Λουμπιάνα. Εκεί μπήκα στο αντάρτικο του Τίτο. Πολέμησα μαζί τους τους Γερμα­ νούς και σε μια μάχη τραυματίστηκα στο κεφάλι, αιχμαλωτίστηκα κι έμεινα τέσσε­ ρις μήνες στο νοσοκομείο κι όταν θεραπεύτηκα οι Γερμανοί με έστειλαν στο κά­ τεργο της Σλοβενίας. Εκεί είχε μόνο πολιτικούς κρατούμενος. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, μας άφησαν ελεύθερους και ήρθα στην Ελλάδα. Στη Φλώρινα με συνέλαβε η Εθνοφρουρά -φορούσα βλέπετε τη στολή του αντάρτι­ κου του Τίτο. Μετά από 15 μέρες με άφησαν ελεύθερο και βρέθηκα τελικά στο σπίτι μου στον Πειραιά. Αργότερα έγινα γραμματέας της νεολαίας της ΕΔΑ σε 7 δήμους. Από κει και πέρα για πολλά χρόνια με έπιαναν και με άφηναν. Στο διάστη­ μα που ήμουν γραμματέας της ΕΔΑ έγραφα χρονογραφήματα και πολιτικά ευθυ­ μογραφήματα στην εφημερίδα της ΕΔΑ «Λαϊκό βήμα», συγχρόνως ήμουν μόνιμος

Ο ϊοίρκας έγραψε ότι «οΤοάκαλοζείναιένα οημαπικό ταλέηο, ίιοξ ουγγραφέας ευρωπαϊκού επιπέδου»

συντάκτης στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Φαντασία», όπου έγραφα το Αθηναϊκό ευ­ θυμογράφημα και ακόμα ήμουν ένας από τους κυριότερους στιχουργούς του Βα­ σίλη Τσιτσάνη.

Πώς τον γνωρίσατε; Έγραφα κάτι ποιηματάκια πρωτόλεια, χωρίς καμιά αξία. Επειδή ήμουν από μια πο­ λύ λαϊκή οικογένεια, την ποίηση την έμαθα από τα ημερολόγια. Αυτά τα ποιηματάκια τα διάβασε κάποια στιγμή μια ηθοποιός που γνώριζα, η Αλίκη Μαντζουρίδου, και με πήγε στον Τσιτσάνη που ήταν γνωστός της. Ήμουν τότε στα 18. 0 Τσιτσάνης όταν τον πρωτόβλεπες δεν σου γέμιζε το μάτι, φαινόταν λίγος, μιλούσε ελά­ χιστα. Και αναρωτιόσουν: μα αυτός ο άνθρωπος μπορεί να γράφει τέτοια τραγού­ δια; Όταν όμως γνωριστήκαμε καλά και γίναμε φίλοι, κατάλαβα πως ο Τσιτσάνης έδινε την εντύπωση πως ήταν λίγος γιατί ήταν ανεκδήλωτος. Δουλέψαμε μαζί γύ­ ρω στα δέκα χρόνια, κάναμε 90 τραγούδια· αρκετά απ' αυτά έγιναν μεγάλες επι­ τυχίες όπως «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Το σκαλοπάτι σου», «Έλα όπως εί­ σαι», «Φτωχό κορμί», «Ό,τι μου κάνεις θα σου κάνω» κ. ά.

Όμως δεν ουνεργαοτήκατε μόνο με τον Τοιτοάνη. Όχι, έγραψα ακόμα γύρω στα 85 τραγούδια με άλλους συνθέτες όπως τον Χρήστο Νικολόπουλο, τον Δημήτρη Ευσταθίου, τον Ηλία Ποτοσίδη, τον Λευτέρη Τσα­ γκάρη, τον Νάκη Πετρίδη, τον Τίτο Παπάζογλου και άλλους. Μερικά απ' αυτά τα τραγούδια είναι το «θάλασσα πικροθάλασσα» με τη Μαρίκα Νίνου, «Καράβια σιδε­ ρένια» με τον Μπίνη, «Εγώ θαλασσοδέρνομαι» με τον Γαβαλά, «θα γίνω πιο τρε­ λός» με την Οπισθοδρομική Κομπανία και άλλα.

Και πώς εγκαταλείψατε τη στιχουργική; Φαντάζομαι πως σας επετρεπε να ζείτε άνετα. Πώς βρεθήκατε από το λαϊκό τραγούδι οτη λογοτεχνία;

48

Ναι, κέρδιζα χρήματα, αλλά σιγά σιγά αυτού του είδους τα γραψίματα δεν με ικα­ νοποιούσαν πια και τα παράτησα. Βέβαια, θα μου πείτε πώς από το λαϊκό τραγού­ δι και τα ευθυμογραφήματα πέρασα στο χώρο της λογοτεχνίας. Ο άνθρωπος είναι σαν τη ρωσική κούκλα που έχει μέσα της πολλές μικρότερες κούκλες. Ούτε ο ί­ διος δεν μπορεί να υποψιαοτεί την κρυφή σύστασή του. Πολλές φορές ξαφνιάζε­ ται από την αποκάλυψη του εαυτού του. Έτσι λοιπόν το 1970 ανθολόγηοα και επιμελήθηκα την ΠανεΠΠήνια Ανθολογία Πε­ ζογραφίας και Ποιήσεως. Το 1972 έβγαλα την πρώτη μου συλλογή διηγημάτων,

το Πορεία σε εχθρικό περιβάήήον. Μ' αυτό το βιβλίο ξαφνιάστηκα· δεν περίμενα τόσο θερμή υποδοχή από την κριτική. Έγραψαν «ότι αυτός ο συγγραφέας είναι μια άλλη περίπτωση Έλληνα πεζογράφου». Πίστεψα πως μέσα σε λίγο διάστημα το έργο μου θα γίνει ευρύτερα γνωστό. Το 7 5 έρχεται η δεύτερη συλλογή διηγη­ μάτων μου, Οι ρίζες. (Πολλά χρόνια αργότερα έμαθα πως ο Μιχάλης Μερακλής το πρότεινε για κρατικό βραβείο.) Για το ίδιο βιβλίο με παίρνει τηλέφωνο η Έλλη Αλεξίου και με καλεί να πάω σπίτι της. Δεν την είχα δει ποτέ οτη ζωή μου. Όταν μπαίνω στο σπίτι της, μου λεεί: «Δεν είναι σωστό, δεν είναι έντιμο αυτό που έκα­ νες παιδί μου». Σάστισα. «Επιτρέπεται», μου λέει, «να κάνεις τέτοια πράγματα;» «Τι έκανα;» «Αυτό το διήγημα το "Κάποτε στο χωριό Γκαζλίνγκα" πρέπει να είναι ενός μεγάλου Ρώσου συγγραφέα κι εσύ το έκλεψες». Ένιωσα μεγάλη συγκίνηση και της λεω «αν αυτό είναι δικό μου, τότε τι έχετε να πείτε;» «Τότε χαιρετίζουμε έναν καινούριο Γκόρκι ή ένα καινούριο Τσέχοφ», μου απαντά. Δάκρυσα και της φίλησα το χέρι. «Από δω και πέρα θα μιλήσει η Ελλάδα για σένα» πρόσθεσε η Έ. Αλεξίου. Όταν μάλιστα το 1987 κυκλοφόρησε η τρίτη συλλογή διηγημάτων μου, Ο Άνθρω­ πος και ο χρόνος, η Έλλη Αλεξίου ήταν πρόεδρος της επιτροπής της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών για το βραβείο Λουντέμη, εισηγήθηκε και μου απονεμήθηκε το πρώτο βραβείο. Μ' αυτό το βιβλίο ήρθε ένα ακόμα μεγάλο ξάφνιασμα για μέ­ να. 0 Τσίρκας έγραψε ότι «ο Τσάκαλος είναι ένα σημαντικό ταλέντο, ένας συγγρα­ φέας ευρωπαϊκού επιπέδου».

ΟΤαχτοήξοψ κριτική του εγραψε ότι «ο Τοάκαλοζ θα έπρεπε να είχε καθιερωθεί από καιρό»

Ποιες σκέψεις και συναισθήματα σας δημιούργησαν όλα αυτά τα καλά λόγια; Μετά απ' αυτές τις ενθουσιώδεις κριτικές πίστεψα ότι τελικά μόνο στο γραφείο του συγγραφέα γίνεται η δουλειά για να έρθει η επιτυχία.

Διαψευοτήκατε; Απόλυτα. Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, αν οι κριτικοί έγραφαν αυτά τα πράγματα

49

για ένα συγγραφέα, πιστεύω πως θα βρίσκονταν κάποιοι και, αν μη τι άλλο, θα τον πρόσεχαν. Όμως εγώ έφτασα τελικά στο σημείο, όταν έγραψα το πρώτο μου μυ­ θιστόρημα, τη Μοναξιά της νύχτας, να δυσκολεύομαι να βρω εκδότη. Τελικά το έ­ βγαλε ο «Γκοβόστης». Τότε πήρα μια επιστολή από τον Κώστα Ταχτσή. Βρισκόταν στην Ιταλία. Στην επιστολή μού έγραφε ότι πήγε ο ίδιος τα χειρόγραφα του βιβλί­ ου μου στον δικό του εκδότη, στον «Εξάντα», προκειμένου να εκδοθεί. Όμως εγώ ήδη το είχα δώσει στον «Γκοβόστη». Ούτε τον Ταχτσή γνώριζα. Είχα στείλει όμως τα χειρόγραφα του βιβλίου μου σ' ένα διαγωνισμό μυθιστορήματος, όπου μέλος της επιτροπής ήταν και ο Ταχτσής που τελικά παραιτήθηκε- έτσι διάβασε τα χειρό­ γραφα του βιβλίου μου. Στην κριτική του μάλιστα έγραψε ότι «ο Τσάκαλος θα έ ­ πρεπε να είχε καθιερωθεί από καιρό». Ήταν το 1985, το μυθιστόρημα εκδόθηκε τελικά μετά από ένα χρόνο.

Παρ' όλα αυτά βρίοκεοτε έξω από το ούοτημα προβολής και όημοοίων οχέοεων που έχει αναπτυχθεί γύρω από το βιβλίο. Είναι επιλογή ή έχει επιβληθεί;

Αρνιίμαι τον πολιτισμό αυτό, αρνιίμαι τη φασαρία του κόσμου

Εξακολουθώ να πιστεύω ότι ένας συγγραφέας οφείλει να κάνει μια σωστή δου­ λειά στο γραφείο του κι από κει και πέρα όλα θα έρθουν με τη σειρά τους. Και ε­ πομένως και η επιτυχία. Όμως τα πράγματα αποδεικνύεται ότι δεν γίνονται έτσι. Αυτός που γράφει πρέπει εν τέλει ν' ασχολείται πολύ λιγότερο με την τέχνη του και πολύ περισσότερο με τις δημόσιες σχέσεις. Προσωπικά αυτή η λογική με βρί­ σκει κάθετα αντίθετο, είναι έξω από το χαρακτήρα μου- το βιβλίο, όπως και να το κάνουμε, δεν είναι προϊόν του σούπερ μάρκετ με χρωματιστή συσκευασία.

Τι σημαίνει για σας η γραφή; Αρνιέμαι τον πολιτισμό αυτόν, αρνιέμαι τη φασαρία του κόσμου. Αγαπώ κάποιες εξαιρέσεις. Γι' αυτούς γράφω, θα σας πω ένα παράδειγμα. Μια φορά ήρθε στο σπίτι μου ένας κύριος. Άγνωστος σε μένα. Καθίσαμε κι αρχίσαμε να μιλάμε. Μου μιλούσε με μεγάλο ενθουσιασμό για τα βιβλία μου. Η μια κουβέντα έφερνε την άλλη και μετά από αρκετή ώρα μου συστήθηκε. Ήταν ο Γιάννης Νεγρεπόντης. Από τότε επικοινωνούσαμε συχνά. Να, ένας τέτοιος φίλος με συγκινεί.

Στα τρία τελευταία μυθιοτορήματά οας, και κυρίως οτο Τζοτζό θέλω να με λένε, η μοναξιά, η απομόνωση, η μοναχικότητα αποτελούν βασικά ουοτατικά του χαρακτήρα των ηρώων οας. θεωρείτε ότι ο συγγραφέας οφείλει να κοιτά, κυρίως, εντός και, άευτερευόντως, να ε­ μπλέκεται με το κοινωνικό γίγνεοθαι; Πιστεύω πως ένα βιβλίο για να πετύχει χρειάζεται να είναι εξομολογητικό και να έ­ χει κάποια συγγένεια με το συγγραφέα, αλλιώς δεν βγαίνει αληθινό. Είναι τώρα 25 χρόνια που έχω αποτραβηχτεί από τον κόσμο. Δεν με ικανοποιεί η επικοινωνία με πολλούς ανθρώπους, προτιμώ εκείνους τους λίγους που θα μιλήσουμε, που θα επικοινωνήσουμε εγκάρδια, ειλικρινά και με σοβαρότητα. Πώς να σας το πω; Μ' ενδιαφέρουν «τ' αγρίμια» που έχουν σπάνιο τρίχωμα. Δεν είναι του χαρακτήρα μου οι ψευτοχαριτωμένες συναθροίσεις.

Έτοι πρέπει να είναι ένας ουγγραφέας, νομίζετε; Έτσι πρέπει να είναι. Διότι, κι αν ακόμα ένας συγγραφέας δεν μπορεί να γράψει με ποιότητα, έτσι μπορεί να γράψει με ειλικρίνεια.

0 Τζοτζό στέκεται πέραν του καλού και του κακού, δεν έχει πατρίδα, θρησκεία, συγγενείς,

50

φίλους, k v έχει θεό. Μήπως το γεγονός ότι κινείται πέραν του καλού και του κακού ση­ μαίνει ότι μεταβάλλει τον εαυτό του οε θεό; Είναι ο υπεράνθρωπος; Ο Τζοτζό είναι ένας άνθρωπος που αμφισβητεί όλη την ανθρώπινη ιστορία. Χαρά­ ζει λοιπόν έναν δικό του προσωπικό δρόμο. Σε κάποια στιγμή αρνιέται την προη­ γούμενη ζωή του, ακόμα και το όνομά του. Όχι, δεν γίνεται ο υπεράνθρωπος, γί­ νεται ο άνθρωπος που γυρίζει τον κόσμο αναζητώντας τη χαρά και τις απολαύ­ σεις. Λέει οε κάποια στιγμή: «Δε δέχομαι κανένα στρίμωγμα, καμιά πειθαρχία ούτε τις εποχιακές τους ηθικές που είναι σαν τις φράουλες την άνοιξη και σαν τα παγω­ τά το καλοκαίρι». Όμως κρατάει μέσα του κάποιες ευαισθησίες γιατί, διαφορετικά, αν δεν τρελαθεί, θα γίνει ένας λύκος και δεν θα ξέρει τη γλυκιά ζεστασιά, δεν θα αναγνωρίζει καμιά ομορφιά, θα γίνει πιο φτωχός από πρώτα. 0 Τζοτζό δεν είναι ο άνθρωπος που προκαλεί δυστυχία, ωστόσο εκμεταλλεύεται τα γεγονότα. 0 δικός του κώδικας ηθικής του λέει ότι πρέπει ν' αναζητήσει την απόλαυση και τη χαρά. Δεν τον απασχολεί ο τρόπος που θα τις κατακτήσει.

ΓΕΡΑΪΙΜ1ΙΙΪΑΧΑΑΒΣ

οί ρ ίζ ε ς δ ιη γ ή μ α τα

Πόοο κοντά βρίοκεοτε στον Τζοτζό; · Πριν από χρόνια θα τον μισούσα ή, αν θέλετε, θα τον αντιπαθούσα. Σήμερα όμως τον δικαιώνω απόλυτα γιατί, όπως λέει κάπου,«παλιότερα πίστευα πως οι άν­

θρωποι έχουν τα δικά τους ξεχωριστά πρόσωπα και πως η ανθρωπότητα παρ' ό­ λες τις παλινδρομήσεις, πορευόταν προς ένα ανώτερο πεπρωμένο κι ένιωθα την ανθρώπινη δυστυχία σαν μια προσωρινή αδικία και προσπαθούσα να κάνω ό,τι μου ήταν μπορετό V ανακουφίσω τον οποιοδήποτε φουκαρά. Σήμερα όμως όλες οι ιστορίες του κόσμου μ' αφήνουν αδιάφορο, είναι παγίδες για εκείνον που είναι μόνος του, που είναι ξένος και που γι' αυτόν ολόκληρος ο κόσμος είναι οι αμπε­ λώνες του και τα μποστάνια του». k v αξίζει να κάνουμε κάτι για ν' αλλάξει ο κόσμος; Ασφαλώς και αξίζει κι έγιναν κάποιες προσπάθειες στο παρελθόν, αλλά τελικά ό ­ λες ναυάγησαν, δυστυχώς, όπως λέει και ο Τζοτζό. Το κακό υπάρχει μέσα στο αί­ μα μας. Οι άνθρωποι γεννιούνται για να τρομάζει ο ένας τον άλλον. Ίσως όμως αργότερα κάτι να γίνει με μια ανατροπή που δεν την έχει συλλάβει ακόμα το αν­

ϊο κα κό υπάρχΕί

μέοα στο αίμα μαζ. Οι άνθρωποι γεννιούνται για να τρομάζει ο ένας τον άλλον

θρώπινο μυαλό.

Ως νέος και ενήλικας έχετε ζήοει οε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι δεκαετίες του '40 και του '50 έχουν σημαδέψει του συνομηλίκους σας. Σε ό,τι αφορά μάλιστα ατούς ομοτέχνους οας, αυτό το σημάδι φαίνεται να είναι αρκε­ τά καθοριστικό, ελάχιστοι μπόρεσαν να το ξεπεράοουν. Αντίθετα, διαβάζοπας το Τζοτζό αλλά και τα προηγούμενα μυθιοτορήματά οας, μένει κανείς με την εντύπωση ότι αυτό το βιβλίο το έχει γράψει ένας πολύ νέος άνθρωπος, ο οποίος δεν έχει ζήοει αυτά τα γεγονότα, ούτε την ελληνική περιπέτεια. Εσείς πώς βιώοατε όλη αυτή την περίοδο και πώς αρχίσατε να την κριτικάρετε και εν τέλει να παίρνετε τις αποοτάοεις οας; Πιστεύω ότι σ' αυτό το άστρο που ζούμε υπάρχουν μόνο γειτονιές και δεν έχει καμιά σημασία για μένα από ποια γειτονιά θα πάρω τον ήρωά μου να τον περπα­ τήσω. Όσο για τα προηγούμενα χρόνια που έζησα, δεν τα αναφέρω σαν περιστατικά στα βιβλία μου, γιατί δεν μ' ενδιαφέρουν ιδιαίτερα συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα- ε­ κείνο που μ' ενδιαφέρει είναι η εσωτερική πορεία, η εσωτερική περιπέτεια του ανθρώπου μέσα στο χρόνο.

51

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μέλλον του μυθιστορήματος; Πιστεύω πως το μυθιστόρημα δεν κινδυνεύει από την τηλεόραση και τον κινημα­ τογράφο. Έχει μια μοναδική γοητεία, τη μοναχικότητα. Ο αναγνώστης και το μυθι­ στόρημα, δεν υπάρχει κανένας άλλος ανάμεσά τους. Όσο για την ποιότητα. Υπάρ­ χουν αρκετοί καλοί μυθιστοριογράφοι στην Ευρώπη, στην Αμερική αλλά και στη χώρα μας. Βέβαια έχουμε και τα εύκολα γραψίματα κι εκεί κι εδώ. Πιστεύω όμως πως πολύ γρήγορα θα μπουν τα πράγματα στον σωστό τους δρόμο.

Ποιους θεωρείτε οτις μέρες μας καλούς συγγραφείς; Να σας πω, δεν έχει σημασία αν ζουν σήμερα ή αν πέθαναν χθες. Ο Χένρι Μίλερ, ο Ντάρελ, ο Καμί, ο Χέρμαν Έσε. Όσο για την Ελλάδα, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης, ο Νίκος Καχτίτσης. Αλλά και σήμερα υπάρχουν αρκετοί α­ ξιόλογοι.

Και οι μέπορές σας στη λογοτεχνία ποιοι είναι; Ασφαλώς ο Ντοστογιέφσκι· και ο Χένρι Μίλερ, αυτός μάλιστα έχει μια αλητεία και μια τρέλα που με ικανοποιούν.

Καλοί Έλληνις ουγγραφΐίξ είναι ο Κα(αη(άκηξ, ο ί\ίντ(ίκ% οΚαχτίτοηι;

Συνήθως κατατάσσουμε τους λογοτέχνες οε γενιές, σχολές, τάσεις και ρεύματα. Προσωπι­ κά δυσκολεύομαι να σας κατατάξω κάπου. Μπορείτε να με βοηθήσετε λίγο; Όχι. Πιστεύω οτο μεγάλο έργο και στο μικρό. Με ενθουσιάζει ο Ντοστογιέφσκι. Μπορούμε να τον τοποθετήσουμε σε μια κατηγορία άραγε; Αυτά είναι για τους θεωρητικούς της λογοτεχνίας.

Έχετε γράψει και θεατρικά έργα. Σας έλκει αυτό το είδος; Πολύ. Το θέατρο έχει μια κίνηση, μια αμεσότητα κι ακόμα μια συμπύκνωση του λόγου που κάνει το συγγραφέα να πειθαρχεί πάνω στο γραπτό του κι αυτό μ' α ­ ρέσει.

Τελικά όμως φαίνεται να οας κερδίζει το μυθιστόρημα. Ναι. Στο μυθιστόρημα μπορείς μέσα από το γραφείο σου να ταξιδέψεις, να βρεις πολλούς φίλους, να ερωτευτείς πολλές φορές κι ακόμα να ζήσεις την πιο κρυφή τρέλα σου.

Τράφετε κάτι αυτόν τον καιρό; Ναι, τώρα τελειώνω ένα μυθιστόρημα με τον τίτλο Ο ποδηλάτης του απογεύμα­ τος. 0 ήρωας του βιβλίου ψάχνει και βρίσκει έναν πολύ τολμηρό και περίεργο τρό­ πο και γίνεται παρατηρητής μέσα στο ίδιο του το σπίτι των δικών του ανθρώπων για να καταλάβει τα αληθινά τους αισθήματα προς αυτόν.

Εν τέλει ποιος είναι ο Γεράσιμος Τοάκαλος; Την αλήθεια; Τον ψάχνω. Για μένα πολλές φορές είναι ο καλύτερος φίλος μου αλ­ λά και ο χειρότερος εχθρός μου, γιατί σε κάποιον γνωστό, σε κάποιον συγγενή που δεν μου αρέσει, του κλείνω την πόρτα ή του γυρίζω την πλάτη- με τον Τσάκαλο όμως είμαι υποχρεωμένος να πεθάνω μαζί του. □

52

Ε Ρ Γ Ο Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΤΣΑΚΑΛΟΣ Γεννήθηκα οτον Πειραιά και τώρα ζω οτη Ν. Κηφιοιά. Από 20 χρονώ άρχιοα να γράφω χρονογραφήματα σε εφημερίδες και ευθυμογραφήματα οε περιοδικά. Παράλληλα συνεργαζόμουν με τον Βασίλη Τοιτοάνη γράφοντας στίχους για πολ­ λά τραγούδια που αρκετά απ' αυτά έγιναν μεγάλες επιτυχίες. Το 1970 ανθολόγη­ σα και επιμελήθηκα την Πανελλήνιο Ανθολογία Πεζογραφίας και Ποιήοεως. Ακολούθησαν τα έργα μου:

Πορεία αε εχθρικό περιβάλλον, διηγήματα, 1972. Το παιχνίδι, μονόπρακτο, Α'κρατικός έπαινος 1975 Οι ρίζες, διηγήματα, 1975 0 Άνθρωπος και ο Χρόνος, διηγήματα, εκδόσεις«Θερμοπύλες», 1978, Β' έκδοση 1980, Α'Βραβείο πεζογραφίας της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών 1979

Η Αντοχή, μονόπρακτο, κρατική διάκριση 1981 Αναλαμπή πριν από τη δύοη, τρίπρακτο θεατρικό έργο 1982 (ανέκδοτο) Η Μοναξιά της Νύχτας, μυθιστόρημα, εκδόσεις «Γκοβόστη», 1986, β' έκδοση 1987

Δίν μ'ενδιαφέρουν ουγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα'εκείνο που μ'ενδιαφέρει είναι η εσωτερική πορεία, ηεοωτερική περιπέτεια του ανθρώπου μέοα οτο χρόνο

Η Άθλια Οικειότητα του Έρωτα, μυθιστόρημα, εκδόσεις «Καοτανιώτη», 1997 Δώδεκα μονόπρακτα, 1998 Τζοτζό θέλω να με λένε, μυθιστόρημα, εκδόσεις «Καοτανιώτη», 2000 ΕΡΓΑ ΜΟΥ ΠΟΥ ΠΑΙΧΤΗΚΑΝ

Σχέδιο θανάτου, μονόπρακτο, στη Στοά του Πειραιά το 1975. Το ίδιο έργο πα­ ρουσιάστηκε και στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Το καλοκαίρι του 1979 συμμε­ τείχα στην επιθεώρηση Αγλαΐα πέοε πρώτη, που ανέβηκε στο θέατρο Καλουτά. Την ίδια χρονιά παρουσιάστηκε από την κρατική τηλεόραση ΕΤ 2 το θεατρικό νούμερο με τον τίτλο 0 Βόγγος οτην Όπερα. Το 1986 παρουσιάστηκε από την κρατική τηλεόραση ΕΤ 1 η τηλεταινία Μια Κυριακή. Το 1987 παίχτηκε από την ΕΡΑ 2 το μονόπρακτοΊχουμε τη χλόη και το 1990 μεταδόθηκε σε επανάληψη από την ΕΡΑ 4. Το 1989 παίχτηκε από την ΕΡΑ 2 το μονόπρακτοΈνα Πολύχρω­

μο Αερόοτατο. Το 1990 το πέμπτο πρόγραμμα της ραδιοφωνίας παρουσίασε αυ­ τά τα δύο μονόπρακτα στις ΗΠΑ και τον Καναδά. Το 1997 ανέβηκε στην Πειρα­ ματική σκηνή του Εθνικού θεάτρου το μονόπρακτο Το Παιχνίδι. Το 1999 ανέβη­ καν στο θέατρο Θυμέλη της Έλλης Βοζικιάδου πέντε μονόπρακτα με τον τίτλο

Πίσω από τα σκοτεινό παράθυρα.

53

ΕΚ Δ Ο ΣΕ ΙΣ ΑΡΜΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΥ 7, 106 78 Α ΘΗΝΑ, τηλ. 33 04 196 - 38 30 604, fax: 38 19 439________

Στέλιου Τάμφου Ο

Κ Α Η Μ Ο Σ

ΤΟΥ

ΕΝ Ο Σ

Ή κοινωνία μας διέρχεται κρίση ταυτότητος. Ό κοινός αύτός τόπος σημαίνει ότι ό 'Έλληνας δεν έχει δική του απάντηση στο ερώτημα «ποιος είμαι» οΰτε στο ερώτημα «τί είναι τοΰτο τό ποιος», ώστε νοιώθει συχνά ξένος στον ίδιο τον τόπο του. Γιά να διαμορφώση δική του απάντηση στο έρώτημα τής ταυτό­ τητος πρέπει να πάρη απόσταση από τα στερεότυπα, να στραφή μέσα του καί να δη με τα μάτια του τον εαυτό του. Στο ζωτικό αίτημα τής εθνικής αύτοσυνειδησίας Ό καημός τοΰ ενός έρχεται να καταθέση τον όβολό του. Π Α Ν Ο Ρ Α Μ Α ΤΟ Υ Π ΡΟ ΣΩ Π Ο Υ

Είκοσι σημαντικά περί τοΰ ανθρωπίνου προσώπου κείμενα, από τον Μ έγα Βασίλειο καί τον Βοήθιο έως τον Μ. Μώς, τον Λ. Ντυμόν καί τον Τσ. Ταίυλορ. 'Ένα Πανόραμα τών περί προ­ σώπου ιδεών από τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες έως τις ήμέρες μας.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΡΑΝΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

...ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΝΑ ΒΛΕΠΩ ΤΗ Ν ΠΛΑΤΗ ΤΟΥ

20ός Α ΙΩ Ν Α Σ ΛΕΥΚΩΜΑ &

μυθιστόρημα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2001

Έκανες τον γύρο του κορμιού μου. Κι ύστερα ήρθες να σταθείς πλάι μου. Μ ’ άγγιζε π ζωή σου. Και σ ’ άρεσε... Η χειμωνιάτικη μπάρα είχε περάσει, δεν φυσούσε πια, τίποτα δεν μ πο­ ρούσε να σε διώξει... Κ εκεί, μέσα στην ησυχία του απο­ μεσήμερου όλα ήταν σιωπή... ούτε οι ανάσες μας δεν ακούγονταν... Ήξερα πως ήσουν ευχαριστημένος. Το μόνο που ήθελες ήταν να ξεκουράσεις τη ζωή σου. Να νιώθεις για λίγο πώς είναι να πλέει κανείς στη θάλασσα, σε εκείνα τα όλο μυστήριο νερά που αγκαλιάζουνε τη Γη. Ήθελες να ταξιδέψεις μαζί μου. Κ ύστερα θα ακολουθούσες πάλι τον δρόμο της στεριάς.

DAVID AMBROSE

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

με επιλογές γεγονότων και προσώπων που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα ΠΟΛΙΤΙΚΗ α Κ ΙΝ /Φ Ο Σ

μυθιστόρημα Ο Ρικ Χάμιλτον είναι επιτυχημέ­ νος επιχειρηματίας, έχει μία όμορ­ φη γυναίκα και έναν υπέροχο γιο.

Μ ΟΥΣΙΚΗ α ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

D a JL, A m b rfts e

ΤΕΧΝΕΣ α ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ

Μια μέρα, ενώ βρίσκεται στη μέση

ΑΘΛΗΤΙΣΜ ΟΣ α ΕΠΙΣΤΗΜΗ

μιας συνάντησης, ένα πολύ έντο­ νο προαίσθημα θανάτου της γυ­ ναίκας του σε τροχαίο ατύχημα τον οδηγεί στον τόπο του δυστυχήμα­

EvaAmικτική ρότητα

τος. Εκεί τον περιμένει το μεγαλύ­ " i t τερο σοκ της ζωής του. Η γυναί­ κα του, που πριν από λίγο φαινόταν νεκρή, τώρα είναι ζωντα­ νή και προσπαθεί να τον παρηγορήσει... Αλλά γιατί τον φωνά­ ζει Ρίτσαρντ; Και γιατί αρνείται ότι έχουν έναν γιο;

Ένα πρωτότυπο cult μυθιστόρημα που θα σας καθηλώσει με την απρόβλεπτη εξέλιξή του. Ένα συναρπαστικό θρίλερ που συνδυάζει σύγχρονες επιστη­ μονικές θεωρίες της κβαντικής θεωρίας για παράλληλους κό­ σμους και εναλλακτικές πραγματικότητες με την αγωνία, το ψυχολογικό δράμα και την περιπέτεια. Π ερ ιο δ ικ ό κ α ι ζ κ δ ό σ ε ις Αποστολοπούλου 64, 152 31 Χαλά\

ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ

Τηλ.: 6775.147, email: apt@x-treme.gr

Δημοσιευμένα τότε οι

από

το

αρχείο

του

ΓΙΩΡΓΟ Υ

Ζ ΕΒΕΛ ΑΚΗ

ημερολόγια, εφημερίδες και πιριοόικά. Στιγμές από την πνευματική, καλλιτεχνική και κοινωνική ζωή των αρχών του αιώνα

Με w χάρη και το κέφι ενός σπινθηροβόλου πνεύματος της δημοσιογραφίας και της λογοτεχνίας υποδέχονταν οι αναγνώστες του θαυμάσιου ημερολογίου του Σκόκου το γύρισμα του 19ου αιώνα. Το χρονογράφημα «Ο θείος» έχει τις αρετές του συγγραφέα του Πατούχα.· προσωπικό ύφος, οξύτατη παρατήρηση, χιούμορ και ευγένεια. Περιγράφει τις προσπάθειες ενός επίμονου γέροντα να δημοσιεύσει το εθνοσωτήριον άρθρο του. Η σκηνή στο καφενείο με τον Κονδυλάκη παίζοντα μπιλιάρδο μάς πληροφορεί για άλλη μανία του, εκτός του κυνηγιού και της τράπουλας. Παρά τα κάποτε μελαγχολικά συναισθήματα του Νίκου Καζαντζάκη για τον συμπατριώτη ομότεχνό του («συγκίνηση και πίκρα γιατί χάθηκε χωρίς ν' αφήσει έργο αντάξιο με τη φλόγα και την περηφάνεια του», Περ. «Κρητικές σελίδες», 1938), τα βιβλία του Κονδυλάκη βρίσκονται τα τελευταία χρόνια στην εκδοτική επικαιρότητα* και οι κριτικές τα φέρνουν κοντά στο ανήσυχο κλίμα των διηγημάτων του Poe (Γεωργία Γκότση). Γ.Ζ. *Όταν ήμουν δάσκαλος, Πρώτη Αγάπη, Ο Πατούχας: εκδόσεις «Νεφέλη», 1988,1988,1989 (σύμβουλος έκδοσης ο Μανόλης Αναννωστάκης), Οι Άθλιοιτων Αθηνών: εκδόσεις «Νεφέλη», 1999 (σύμβουλος έκδοσης Νόσος Βαγενάς, φιλολογική επιμέλεια Γεωργία Γκότση). 0 Πατούχας, Όταν ήμουν δάσκαλος, Πρώτη αγάπη: Νεοελληνική Βιβλιοθήκη, Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, 1993 (φιλολογική επιμέλεια Μ.Γ. Μερακλής). Λαογραφικά της Κρήτης: Σύλλογος Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ηρακλείου, 1987 (επιμέλεια-εισαγωγή-σημειώσεις θεοχάρη Δετοράκη). 0 Ιωάννης Δ. Κονδυλάκης στην νήσο Τήνο. Εκδόσεις «Ερίννη», 2000 (εισαγωγή, επιμέλεια Βασιλικός Φρ. Τωμαδάκης).

Ο ΘΕΙΟΙ Ημερολόγιο Κ.Φ. Σκόκου 1900 -Εμπρός! Εισήλθε αύρων επιπόνως τα ασθενή του σκέλη και τα μεγάλα του υποδήματα και εσταμάτησε προ του γραφείου μου με έκφρασιν απορίας, ως να ήθελε να μ' ερωτήση τι ήθελε. Τον γνωρίζω από το καφενείον, όπου εμφανίζεται περί την εοπέραν, με την επιμήκη ζαρωμένην μορφήν του, με μίαν κλίσιν προς τα δεξιά, ως εάν τον λυγίζη το βάρος της βακτηρίας του, με μάτια, τα οποία, όταν επιτρέπουν τα νωθρά βλέφαρα, παρουσιάζοουν λάμψιν παιδικής αισιοδοξίας, την τελευταίαν ίσως λάμψιν του εξηντλημένου εκεί­ νου λύχνου. Και επειδή τυχαίνει να έρχεται καθ' ην ώραν παίζω μπιλιάρδο με τον συ­ νάδελφον Κ„ ούτος μου ψιθυρίζει εκάστοτε: -0 θείος σου! ο θείους σου! Δεν ντρέπεσαι να παίζης μπιλιάρδο μπροστά του; Επειδή δε και εγώ του αποδίδω τα ίσα, σχεδόν συνειθίσαμεν να τον θεωρώμεν κοινόν θειον και τώρα πλέον ει'νε «ο θείος μας, ο θείος μας!»

56

Σπάνια φωτογραφία του Ιωάννη Κονδυλάκη ασκεπούς σε ηλικία 29 ετών το 1890. Δημοσιεύτηκε οτο περιοδικό «Κρητικές σελίδες» αρ.1-3, Απρ.-Ιούν. 1398

Όταν εσταμάτηοε λοιπόν ενώπιον μου άφωνος ως να ελησμόνησε τι ή­ θελε, παρ' ολίγον να τον ερωτήσω: «Τι αγαπάτε, θείε;» Αλλά μ' επρόλαβε με μίαν κίνησιν προς το θυλάκιόν του από το οποίον εξήγαγε μετά κό­ που ογκωδέστατον χειρόγραφον. ■ -Σας έφερα ένα άρθρο, μου είπε με φωνήν διακεκομμένην και υποτρέμουσαν εκ γήρατος και κοπώσεως. Του έδειξα κάθισμα, έρριψα έμφοβον βλέμμα εις το τεράστιον χειρόγρα­ φον και του είπα: -Είνε μετάφρασιςτου «Μοντεχρήστου»; -Είνε άρθρο, μου είπεν αδημονών ολίγον.

-Αρθρο!... Λυπούμαι πολύ διότι το φύλλο μας είνε μικρό και δεν έχομεν χώρον. Δεν το πάτε εις τον κ. Κ. ο οποίος είνε, νομίζω, και ολίγον... συγγενής σας; -Δεν έχω καμμίαν συγγένειαν μαζί του, αηήντησε με αγανάκτησιν πλέον ο γέρων. Του το πήγα και μου είπεν ότι δεν δη­ μοσιεύει παραμύθια!

-Εις τα μεγάλα φύλλα που έχουν χώρον δεν το 'πήγατε; -Το πήγα παντού, αλλά δεν το δέχονται. Έπειτα στενάξας, προσέθηκε: -Απελπισία απ' αυτόν τον τόπον, απελπισία. Ξέρετε, κύριε, τι υποδεικνύω εις το άρθρον μου;... Πώς θα σωθή η Ελλάς!

-Και δεν ευρέθη ένας διευθυντής ελληνικής εφημερίδος να το δημοσιεύση; Τι αφιλοπατρία, αλήθεια!

0 γέρων ενεθαρρύνθη και με ηπιωτέραν φωνήν μού είπε: -Λοιπόν θα το δημοσιεύσετε σεις -Σας είπα δυστυχώς ότι δεν έχομεν χώρον... Λυπούμαι πολύ... Ένα τόσον σπουδαίον άρθρον δεν μπορεί να δημοσιευθή κατά δόσεις χωρίς να ζημιωθή η Ελλάς.

-Δεν πειράζει... Η Ελλάς δεν θα σωθή εις μίαν ημέραν... Ξέρετε, φροντίζω και για σας τους δημοσιογράφους να μη εργάζεσθε την Κυριακήν...

-Κρίμα αληθώς που δεν μπορώ.

0 νέρων εσηκώθη τόσον περίλυπος, τόσον άθυμος, ώστε αληθώς με συνεκίνησε. Με βραδείαν κίνησιν, ως να ήλπιζεν α­ κόμη, επήρε το χειρόγραφον, μου απηύθυνεν ερωτηματικόν βλέμμα, και έπειτα διηυθύνθη προς την θύραν, περισσότε­ ρον κουρασμένος παρ' όταν ήλθεν. Εκεί εκ νέου εσταμάτηοε και, αφού εσκέφθη επί τινας στιγμάς, εστράφη και μου είπε με σπαρακτικήν φωνήν: -Δίδω και δέκα δραχμάς.

-Αδύνατον. Τι ιδέαν άλλως τε θα σχηματίσετε διά τον πατριωτισμόν μου αν πάρω χρήματα διά να συντελέσω υπέρ της σωτηρίας της Ελλάδος -Δίδω δεκαπέντε δραχμάς.

-Δεν μπορώ, σας είπα. Δεν μ' εννοείτε; -Λοιπόν δεν δέχεσθε; -Δεν μπορούμεν... Τι να σας 'πώ;... Ύψωσε τους τρέμοντας βραχίονάς του ως εν κατάρα και είπε με ανέκφραστον αγανάκτησιν και οδύνην: -Ας όψεσθε! ΙΩ. ΚΟΝΔΥΛΑΚΗΣ

57

1 5 v *is

Qe<sy6s

^iVoucfA yceifTiA, T o δίΛβΛζω ro I W Λνέ/ΪΛβε την ηρωτοβουΛίΛ βρ<λβευση5 λ π 6 Επιτρο­ πή |<ριτι*ών των ΚΛ^ύτερων Λ ο γο τεχνιώ ν βιβΛίων που μυ^ΛοφόρησΛν στο χώρο ths TToinffvis, του ΜυθισΤορήμΛΤο5 £ λ ι του ΑΐκγήμΛΤο5. Από τό­ τε πέρΛσΛν τέσσερΛ χρόνιΛ «ηνεΛΛιποΟί ΛετουργίΛί του θεσμού. Τ η δεύτερέ χρονιΛ προστέθηκε το Βροιβείο ΤΤρωτοεμφΛνιζόμενου ΤΓεζογρΛφου. ΑΛΛ^γεί

ty\us υπήρξΛν κ λ ι στη σύνθεση ths EniTponns. ΤΤέρισυ λ νέεί πρωτοβουΛίε$: τη διεύρυνση ths S\h£^oCs EniTponns

νΛγγεί^Λμε δύο

με δύο ν έ Λ μέΛη, ώστε οι βρΛβεύσει5 ν Λ είνοΐι Πιο Λντιηροσωπευτιν^ vuhi ν Λ ενκρρ<ήζεΤΛΐ ευρύτερο φ<ήσμΛ Λπόψεων, iwu εηιπΛέον τη σύσΤΛση

vi*s 5μεΛού$ EniTponns με σν-οπό ν Λ Λπονέμει

λπ6

εδώ κ λ ι < τγο ε-

5^s: ΒρΛβείο ΤίΛίδι^ού ΒιβΛίου Κλ ι ΒρΛβείο Εφηβικού ΒιβΛίου. Ι<λ ι οι ε§ΛγγεΛί«ί έ γινα ν πρΑξη. EtT0s ΛΠό tous ΒΛ γγέΛη ΑθΛνΛσόπουΛο, ΑΛέξη Ζ-ήρΛ. ΕΛισ<ήβετ ΙζοτζιΛ, ΜισέΛ ΦΑι$ Κλ ι Β^γγέΛπ \ λ τζηβΛσιΑείου τ λ δύο ν έ Λ μέΛη ths, 7ν^«Λοό5 πΛέον, Icpmv^s EniTponns ε ίν Λ ΐ η Τ ιΤιΥ-λ ΑπμηΤρούΑΐΛ * λ ι ο 1<ώσΤΛ$ k^ipoi^TioisΗ δε ν έ Λ SpisAns Επιτροπή, που συστλθη^ε γ ΐΛ τ λ βρΛβείΛ ποίιδι^ών

φέτος), ΛΠοτεΛείΤΛι

(εκδοτική παραγωγή του 1999)

V-Λΐ εφηβικών βιβΛίων (η Λπονομή Λ ρ χ ίζει λ π 6

λ

-

πό tous : ΑΛεξ<ήνδρΛ Ζ ερβού, Μένη ΙήΛνΛΤσούΛη, Κ Α ν ο ΚοντοΛέων, Γιάννη £ . ΤΪΛΠΛδ<ήτο \m u Bfcu ΤΤΛτσίου. Όμω$ δεν εφησυχάζουμε. Τ ο

διαβάζω συζηΤΛ με

τλ

μέΛη των Επιτρο­

πών γΐΛ την θέσπιση * λ ι ΛΛΛν»ν βρΛβείων. Η πρωτοβουΛίΛ Λυτή του

δκχβάζοι, στο σύνοΛό

ths,

εΛπίζουμε 6τι συμ-

βΑΛΛει στη στήριξη, προβοΛή * λ ι προώθηση ths εΛ Λη νιν^ Λ ο γ ο τ έ χ ν η .

'Onws *<ήθε χρόνο έτσι κ λ ι φέτο$, γ ΐΛ πέμπτη συνεχή χρονιΛ, *<ήθε μέΛο$ των Επιτροπών ξεχωρισΤΛ ΚΛΤέθεσε στο περιοδικό Τι$ ηροΤΛσει5 του. Ο ι EmTponis Κριτικών του

δι^βάζιν δεν συνεδρίΛσΛν ποτέ γ ΐΛ ν Λ

συζητήσουν * λ ι ν Λ ΛντΛΛΛ<ήξουν Λπόφεΐ5, ενώ, γΐΛ ν Λ επιτύχουμε την ΛΠόΛυτη δ ίΛ φ λ νειΛ -στοιχείο ΛνΛΠόσΠΛστο των βρΛβεύσεων- 6Λλ τ λ μέΛη ν-ΛΤΛθέτουν ενυπογρΛφυ^ (scvlp+Λ i*^nen+) το σκεπτικό, Tis λ π 0ψει5 * λ ι Tis προΤΛσει5 tous, οι οποίε5 δημοσιεύοντΛΐ ΠΛρΛ^Λτω, xwpis ^ΛμίΛ επέμβΛση ή περικοπή. Ε ίν Λ ΐ Λυτό που εμεί5 ονομάζουμε «θεσμό με ΛνΟίχΤΛ χΛρΤίΛ». )ήΛΐ Θλ συνεχίσουμε ΛσφΛ^ώ5 ν:Λΐ σΤο μέΛΛον. ΣΗΜ. ΗσυΠλαγή διηγημάτων του Μισεί) (Dais: Από ιο ίδιο nowpi m Miles miopias (Kaaiaviuiins), παροτι κυκλοφό­ ρησε το 1999, δεν συμπεριλσμβανόχαν στα κρινόμενα βιβλία διότι ο συνίραιρέοε είναι μέδοε ins επιτροπόε Κριτικών του όιαβαζιο. Το περιοδικό συγχαίρει τον Μισέλ (Dais για την πρόσφπτη διάκριση με τη Κρατικό Βραβείο Διηνηματοε

59

Σαράντα ένας (41) συνολικά τίτλοι βιβλίων, από την εκδοτική παραγωγή του 1999, επελέγησαν από τις δύο Κριτικές Επιτροπές του διαβάζω: δεκατρείς ποιητικές συλλογές, οκτώ μυθιστορήματα, εφτά συλλογές διηγημάτων, τρία έργα πρωτοεμφανιζόμενων πεζογράφων, πέντε παιδικά και πέντε εφηβικά βιβλία. Ως γνωστόν, τα μέλη των Επιτροπών κατέθεσαν οτο περιοδικό τις προτάσεις τους, πλήρως αιτιολογημένες, για το βραβείο κάθε κατηγορίας. Αξιοσημείωτο είναι άτι ένα μέλος πράτεινε για βράβευση τρία ποιητικά βιβλία, ενώ θεώρησε αξιόλογα άλλα έξι. Μεταξύ των μυθιστορημάτων επικράτησε μάλλον με ευκολία ένα συγκεκριμένο βιβλίο (ένα μόνο μέλος δεν το πρότεινε για βράβευση), ενώ για το Βραβείο διηγήματος και πάλι ένα μέλος της Επιτροπής πρότεινε τέσσερα βιβλία. Τέλος, όοον αφορά τους πρωτοεμφανιζόμενους πεζογράφους, η σύμπτωση των απόψεων ήταν εντυπωσιακή' το βιβλίο του Δ. Μίγγα προτάθηκε παμψηφεί. Μεταξύ των παιδικών και των εφηβικών βιβλίων επικράτησαν εύκολα δύο συγκεκριμένα έργα, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι μόλις δύο από τα μέλη της Επιτροπής έκαναν και άλλες προτάσεις εκτός, των βιβλίων που πρότειναν για βράβευση. Το διαβάζω επεξεργάστηκε τις προτάσεις των μελών και των δύο Επιτροπών κι έτσι αναδείχθηκαν τα βραβευθέντα βιβλία.

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΔΙΟΝΤΑΚΗΣ: Με ίο <pu)S (Kaoiavnoins) ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ: Ζιγκ-ζαγκ eras νερατζιέβ (Κ έδροι ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ: Τα φαντάσματα του Πορκ (Κέδρο$) ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ: Των κεκοιμημένων (noflis) παμψηφεί ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ: Το άγαδμα που κρύωνε (Πατάω») ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥΛΑ ΤΙΓΚΑ: Τα χρόνια ipexovras (Πατάω»)

Δημοσιεύουμε, τέλος, συγκεντρωτικούς πίνακες, οτους οποίους εμπεριέχονται με αλφαβητική σειρά όλες ανεξαιρέτως οι προτάσεις των Κριτικών Επιτροπών. Οι προτάσεις αυτές ας θεωρηθούν και ως προτάσεις για ανάγνωση και μελέτη. Η απονομή των ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ 2000 έγινε οπς 27 Νοεμβρίου στο Γαλλκά Ινστιτούτο. Την εκδήλωση οαροοσίασε ο δημοσιογράφος Παύλος Τοφας.

60

•ΠΟΙΗΣΗ 1. Ρούλα Αλαβερα: Περί της δεσποτείας των πόλεω ν και των ονειρικώ ν (Κέδρος) 2. Βασίλης Αμανατίδης: Υπνωτήριο. Εννιά νυχτικές παραβολές (Εντευκτήριο) 3. Γιώργος Βέης: Χρυσαλλίδα στον πάγο (Ύ ψ ιλ ο ν ) 4 . Χά ρη ς Βλαβ ιανός: Ο Ά γγ ελο ς της Ιστορίας (Νεφέλη) 5. Σπάρος Βρεττός: Ανιστόρητο (Καατανιώ της) 6. Ν ίκος ΑαΒΒέτας, 15 Οκτωβρίου 1960 (Κέδρος) 7. Τάοος Αενέγρης: Το πνεύμα της άμυνας (Πατάκης) 8 . Χριστόφορος Λιοντάκης: Ale το φως (Καβτονιώτης) 9. Μ άριο ς Μ αρκίδ ης: Βαποράκια (Νεφέλη) 10. Π αντελής Μ πουκάλας: Οπόταν πλάτανος ΓΑγρα) 11. Παυλίνα Παμπούδη: Το μαύρο άλμπουμ (Κέδρος) 12. Μ α ν όλ η ς Π ρατικάκης: Αφημένα ήσυχα στη χ λό η (Γαβριη λίδ ης) 13. Αήμητρα Χριστοπούλου: Προς τα κάτω (Νεφέλη)

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ 1. Δ ιαμαντής Αξιώ τη ς: Το ελάχιστου της ζωής του (Κέδρος) 2. Λ εία Βιτάλη: Το παραμύθι του μεγάλου φόβου (Καατανιώ της) 3. Κωστής Γκιμοοούλης, Χ έρ ι στη φωτιά (Κέδρος) 4 . Βασίλης Γκούρογιάννης: Ο θίασος των Αθηναίων (Καατανιώ της) 5. Μ άρω Δ ούκα: Ουράνια μ ηχανική (Κέδρος) 6 . Τάκης Οεοδωρόπουλος: Η δύναμη του σκοτεινού θεού (Ωκεανίβα) 7. Μ αργαρ ίτα Καραπάνου: «Ν αι» (Ωκεανίδα) Β .ΐρ α η Ιωτηροπ ούλου: Ζ ιγκ -ζα γκ σ π ς νεραντζιές (Κέδρος)

ΔΙΗΓΗΜΑ 1. Τάοος Γουδέλης: Ο ύπνος του Ά λφ ρεντ (Νεφέλη) 2 . Α γ γ έλ α Καοτρινάκη: Τα όρια της ζεστασιάς (Πόλις) 3. Νατάσα Κεσμέτη: Μαγεμένο Χώμα (Κέδρος) 4 . Μ ά ρ κ ος Μ έακος: Μουχαρέμ (Νεφέλη) Λ. Χριστόφορος Μ ηλιώνης: Τα φαντάσματα του Τιορκ (Κέδρος) 6. Σοφία Νικολα'ΐδου: Ο φόβος θα σε βρει κα ι θα 'σαι μόνος (Κέδρος) 7. Πέτρος Τατοόπουλος: Κ ομεντί (Καατανιώ της)

πρωτοΕμφΑνιςομΕνος ΠΕζωΓΡΑΦοΣ 1. Αθανασία Δ ρακοπούλου: Μ η ν ξυπνάς το νερό (Πόλις) 2 . Δήμητρα Κολλιά κου : Το Μαγείο (Εστία) 3 . Αημήτρης Μ ίγ γ α ς: Των κεκοιμημένω ν (Πόλις) ΠΑΜΨΗΦΕΙ

ΠΑΙΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ 1. Α γ γ ελ ικ ή Βαρελά: 9 τηλεφωνήματα κ ι ένας λαγός (Μ ίνω ας) 2. Μ α ρ ία Μ αμ α λ ίγ κ α : Δβγάτισμα (Αγρα) 3. Φ ίλιππο ς Μ ανδη λαρά ς: Ο Μ εγάλος Ίσκιος και οι Τσιγγάνοι (Πατάκης-Λίκτυο D RO M -Γιατροί του κόσμου) 4 . Χρήστος Μπουλώτης: Το άγαλμα που κρύωνε (Πατάκης) 5. Αότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου: Ποιος θα γράψει για το σκύλο μ α ς; (Πατάκης)

ΕΦΗΒΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ 1. Αργυρώ Κοκορέλη: Η τρ ελόριζα της αγάπης (Πατάκης) 2. Δέσποινα Αάλα-Κριστ: Ένας μικρός θεός περίσσεψε (Κέδρος) 3 . Τούλα Τίγκα: Τα χ ρό ν ια τρέχοντος (Πατάκης) 4. Έλσα Χίου: Ιιν ιά λ α με καθρέφτες (Καατανιώ της) 5. Λίτσα Ψαραύτη: Επικίνδυνα παιχνίδια (Πατάκης)

61

ΕΚΔΟΣΕΙΣ SCRIPTA

ΤΖΟΫΣ ΚΑΡΟΛ ΟΟΥΤΣ

ΚΕΪΤ ΑΤΚΙΝΣΟΝ

ΤΡΕΛΗ ΓΙΑ ΑΝΤΡΕΣ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΚΡΟΚΕ

AEON ΝΤΕ BTNTF.P Δόκτω ρ Κ ρ ιμ ιν ά λ ε

Ψ υ χ ή σαν κροκόδειλου

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ TINA ΘΕΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΑΠΟΤΑΟΛΛΑΝΔΙΚΑ

Ένας νεαρός δημοσιογράφος, τυπικός εκπρόσωπος της γενιάς του ’90, ταξι­ δεύει ανά την υφήλιο, προσπαθώντας να εξιχνιάσει τον μύθο του Δόκτορος Κριμινάλε, διάσημου φιλοσόφου και πολιτικού στοχαστή με μάλλον σκοτει­ νό παρελθόν. Μια κωμική περιπλάνη­ ση στα παρασκήνια της διεθνούς πολι­ τικής και πολιτιστικής ζωής, που δίνει την ευκαιρία στον Μπράντμπερυ να συνθέσει μια καυστική σάτιρα ιδεών, ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με στόχο τους διανοούμενους και τις θεω­ ρίες που κυριάρχησαν στην ευρωπαϊκή ιστορία και σκέψη κατά το δεύτερο μι­ σό του 20ού αιώνα.

ΙΝΩ ΜΠΑΛΤΑ

Ο Λέον ντε Βίντερ (που τον γνωρίσαμε στην Ελλάδα από τα μυθιστορήματά του Η πείνα του Χόφμαν και ΣούπερΤεξ) συνεχίζει τη διεισδυτική και χιουμορι­ στική του περιδιάβαση στα ανθρώπινα πάθη βάζοντας στο στόχαστρό του αυτή τη φορά έναν σαραντάρη συγγραφέα που έχει χάσει την έμπνευσή του και προ­ σπαθεί όπως-όπως να χειριστεί την ύπαρξιακή του κρίση, τα διαζύγιά του και τους θυελλώδεις έρωτές του. Τα κανάλια του Άμστερνταμ, η εξοχή της Τοσκά­ νης, η Ρώμη και το Κάιρο συνθέτουν το ιδανικό σκηνικό γι’ αυτό το μυθιστόρημα που συνδυάζει τον στοχασμό με το ψυ­ χολογικό θρίλλερ.

ΟΜΗΡΟΥ 32, ΤΗΛ. 36 43 382, FAX 36 36 501 · e-m ail: polis@ ath.forthnet.gr

Τ

6 ΐ* ΐβ Λ ζ \Ν

ο

ε υ χ α ρ ισ τ ε ί θ ε ρ \*Α roos xopuyous tw s ε*δπΡι»ισνι5

γ ΐΛ

t h v

απονομή rw v

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩ Ν 2000 ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ

I

ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΧΑΡΤΟΠΩΛΩΝ

tf\ ®

I^

Φ

H o r n b lo w e r I F is c h e r

Κ ΪΗ Μ Α Χ α τ ζ η μ ι ^α λ η

1

I ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

#

@ ? κΕ^ 9 1

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

ις

'fe p iflK .H

Ψ & Ο π η

— εκδόσεις

Π Ο Λ ΙΣ

ISCRIPTAI Ξ Ξ ; Ε υ χ ά ρ ισ τ ο ύ ς

J 5 * " Σύγχρονη Εποχή Εκδοτική ΑΕΒΕ

c n is n s

y i* i τ η

Ι^· ΕκδόσειςΠ. Τραυλός

|^ 1 P J

σ υ ΐ* π * ι ρ Α σ τ * ι« τ Η t h V

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2000

3 ρ < * β ε ί ο Π Ο

C v v O T H S

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣΛΙΟΝΤΑΚΗΣ: Μ 810 φ(ΐ)S (Kamavniiins) ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ • Ροόλα Αλοβέρα: Π ψ • Βασίλης Αμανατίδης: • • • • • •

(Κέδρος) Α. Ζήρας (Εντευκτήριο) Β. Αθαναοόπουλος

τη ς δ α α ο τ ώ ς τ ο ν π ό λ ω ν κ α ι τ ο ν ο ν ψ κ ώ ν Υπ ν ω τήριο. Ε ν ν ιά ν υ χ π κ έ ς π αρα βο λές

Γιώργος Βέης: Χ ρ υ σ α λ λ ίδ α σ τ ο ν πάγο (Ύψιλον) Τ. Αημητρούλια, Α. Ζήρας Χάρης Βλαβιανός: Ο Αγγελος τη ς Ισ το ρ ία ς (Νεφέλη) Β. Αθαναοόπουλος, Α. Ζήρας, Κ. Καρακώτιας. Μ. Φόις Σπόρος Βριττός: Α ν ισ τό ρ η το (Καστανιώτης) Α. Ζήρας Νίκος Δαββέτας: 1 5 Ο κ τ ο β ρ ίο ο 1 9 6 0 (Κέδρος) Α. Ζήρας Τάσος Δενέγρης: Γο n v ta p a τη ς άμ σ ν ας (Πατάκης) Τ. Αημητρούλια, Ε. Κοτίιά. Μ. Φόις, Β. Χατζηβαοιλτίου Χριστόφορος Λιοντάκης: A l t τ ο φ α ς (Καστανιώτης) Β. Αθαναοόπουλος, Τ. Αημητρούλια. Α. Ζήρας.

Ε. Κοτ(ιά. Μ. Φάκ, Β. Χατίηβαοιλίίου • Μάριος Μαρκίδης: Β αποράκια (Νεφέλη) Μ. Φόις • Παντελής Μπουκάλας: Ο π ό τα ν π λ ά τα ν ο ς (Άγρα) Β. Αθαναοόπουλος. Μ. Φόις, • Παυλίνα Παρποόδη: Το μ α ύρ ο άλ μπουμ (Κέδρος) Τ. Αημητρούλια, Α. Ζήρας. Μ. Φόις • Μανόλης Πρατικάκης: Α φ η μ έ ν α ήσυχα σ τη χ λ ό η (Γαβριηλίδης) Α. Ζήρας • Δήμητρα Χριστοδούλου: Π ρ ος τ α κ ά τ ο (Νεφέλη) Α. Ζήρας

65

Βαγνέλη$ A Bavaaonouflos

πάνω στις τριανταφυλλιές του βενζινάδικου αλλιώς ερμήνευε το χρόνο. Από λάθος κίνηση μούοκεφαν τα δάχτυλά του καθώς με τη μηχανή μαζί ακούμπηοαν ατης φυλλωσιάς την άκρη και θρυμματίστηκαν οι δείκτες του ρόλεξ που μετρούσαν μόνο την επανάληψη. Αμυδρή σελήνη ατορόλο της κλεψύδρας και οι πρώτοι ήχοι από ξυπνήματα. Κάτι του νυμφολήπτη φέρνει το φως στο πρόσωπό του. Τονίζοντας το θησαυρό της θλίψης αναμορφώνει το αρχαίο κάλλος. Τα είδωλα του ύπνου, η αμήχανη ομορφιά και εκείνο το απροσδόκητο του αηδονιού τον κραταιώνουν και ξεκινά μαρσάροντας στο πείσμα του χαμού. Αρχάριος δορυφόρος του Ορφέα».

ΠΑΝΤΕΛΗΣΜΠΟΥΚΑΛΑΙ:

Οποιον nflaiOVOS (Αγρό)

εχωρίζουν τρεις ποιητικές συλλογές, επειδή αντιπροσωπεύουν με τρόπο αποτελεσματικό τρεις διαφορετικές τάσεις ποίησης. Η πιο «ποι­ ητική» από αυτές είναι εκείνη που ανάγει την αδρανή ύλη της εμπειρίας σε μια οριακή έκ­ φρασή της, που κάνει τη γλώσσα της ποίησης γλώσσα της πραγματικότητας και όπου το ποίημα γίνεται μια πα­ ντοδύναμη αναδημιουργική έκφραση του υπαρκτού: ό­ λα μπορούν να γίνουν ποίηση, όλα πρέπει να γίνουν ποί­ ηση, για να γίνουν πρώτα αισθητά και μετά αντιληπτά και κατανοήσιμα. Πρόκειται για μια δυναμική εκδοχή του πα­ ραδοσιακού εγχειρήματος της ποιητικής αναδιατύπωσης της εμπειρίας. Η αντίληψη γίνεται μια ενιαία οξύτατη αί­ σθηση που δεν διαπερνά τα πρόσωπα, τα πράγματα και τις καταστάσεις, αλλά που τα δέχεται μέσα της και τα αποτυπώνει εγκαυστικά πάνω της, έτσι όπως αποτυπώνεται το δέντρο πάνω στο σώμα εκείνου που καταφεύγει κάτω από αυτό σε μια καταιγίδα και που τελικά χτυπιέται από κεραυνό. Αυτή είναι η ποίηοη του Χριστόφορου Λιοντάκη, Μ ι το φως

Ξ

«Αρχάριος δορυφόρος»

«Η παγωμένη δρόσος της νυκτός

66

Στο άλλο, το προγραμματικά «αντιποιητικό», άκρο βρί­ σκεται η ποίηση του Χάρη Βλαβιανού, 0 Άγγελος της

Ιοτορίας Εδώ η γλώσσα της ποίησης λειτουργεί σαν με­ ταγλώσσα: δεν γίνεται διάφανη και αόρατη, προσφέροντας την υλικότητά της στην αισθητική ανάδειξη της υ­ πόστασης του υπαρκτού, αλλά υπάρχει ως αυτοτελής σκοπός: όχι μόνο ως αυτοδύναμο μέσο έκφρασης, αλλά και ως αυτοτελής πραγματικότητα -με την έννοια πως δεν εκτρέπει τις σημασίες της με τους τρόπους της με­ ταφοράς προς κάποιους κρυφούς στόχους, αλλά τις δια­ τηρεί για αυτή την ίδια, αξιώνοντας μια λειτουργία ανά­ λογη με εκείνη του κριτικού ή του ιστορικού λόγου. Η πρόφαση της ομορφιάς, η επιτήδευση του ωραίου, η α­ θωότητα ή το ανυποψίαστο της εκφρασιακής ωραιοποίησης προγραμματικά αποβάλλονται από το ποιητικό κεί­ μενο. Στη συλλογή του Βλαβιανού η ποίηση δεν γίνεται διάμεσο για μια μαγική αποκάλυψη της ζωής και τη μέ­ σω αυτής εντατικοποίηση της συγκίνησης, αλλά ένας αυτόνομος λόγος που διανοητικά και αντισυγκινησιακά αναφέρεται στο άμεσο αντικείμενο αναφοράς του. Η α­ ποστασιοποίηση από τη συγκινησιακή εντατικοποίηση της εμπειρίας και η συναισθηματική απόσταξη της προ­ σωπικής ιστορίας αποσκοπούν σε μια διανοητική ένταση με το ελάχιστο εμπειρικό ίζημα. Εδώ η ποίηση δεν είναι αναφορά ή ανάμνηση ή υπόμνηση αυτού που ζούμε ή έχουμε ζήσει, αλλά αξίωση σύστασης και θεώρησης αυ­ τού που διαφεύγει, που βρίσκεται πέρα από το αυτονόη­ το, που είναι δυνατόν να σκεφτούμε παρατηρώντας την πρωτογενή εμπειρία. Εδώ η ποιητική έκφραση αυτοαναιρείται, για να περάσει σε ένα άλλο επίπεδο, χωρίς να γί­

νει ανεδαφική, αλλά μια γήινη ζωτική δευτερογενής ε ­ μπειρία ραφιναρισμένη από τα αδρανή στοιχεία της, που είναι όχι η εμπειρία αλλά ο στοχασμός της -που δεν εί­ ναι στοχασμός πάνω στην εμπειρία, αλλά μια εμπειρία που δεν τραγουδά, αλλά στοχάζεται, Μια τέτοια λει­ τουργία του ποιητικού λόγου αναδεικνύει το ποίημα σε ποιητικό διακείμενο, στοιχειοθετώντας μια γνωμική προ­ οπτική (αλλά, συχνά, και πυκνότητα), που σε λίγες περι­ πτώσεις εκβάλλει σε έναν αισθησιασμό των εικόνων.

«Αφού πάνω στο φρέσκο χιόνι ανθίζουν παπαρούνες αφού ο χειμώνας της άνοιξης δεν είναι παρά η άνοιξη που νοσταλγεί την άνοιξη ο έρωτας είναι ακόμη εδώ δένε τα μάτια μου φιλώντας τα δικά σου, ο έρωτας είναι ακόμη εδώ επαναλαμβάνουν τα τζιτζίκια χορεύοντας μες τη βροχή». Ως αντίστιξη στον επεξεργασμένο αισθησιασμό των ει­ κόνων λειτουργεί η κλασική αυτοσυγκράτηση και ο ε ­ λεγχόμενος ρυθμός που υπηρετεί τη σεμνή σοβαρότητα του νοήματος (που σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται μια πεζολογία που περιστέλλει μέσα σε όρια αποφθεγ­ ματικά όχι μόνο την ποιητικότητα αλλά και το νόημα).

«Όταν πέσουν και τα τελευταία φύλλα θα επιστρέφουμε επιτέλους στον γνωστό, οικείο χώρο μας, το πολύτιμο αυτό άσυλο που το εξαντλημένο σώμα άφησε ανολοκλήρωτο για τις αΥάγκες μιας αναπόφευκτης γνώσης».

Την τρίτη εκδοχή της ποίησης αντιπροσωπεύει η συλλο­ γή του Παντελή Μπουκάλα, Οποιαν πλάτανος Εδώ η ποίηση είναι τελετουργία, μια ιεροτελεστία του λόγου στο επίπεδο των συμβόλων αλλά και της γλώσσας: σο­ βαρή από θεματική βαρύτητα που εκφρασιακά ελαφρύ­ νεται μέσα από τη χρήση των αφομοιωμένων τρόπων της ποιητικής παράδοσης στη μεγαλύτερη δυνατή ιστο­ ρική διάρκεια αλλά και σύγχρονη δυναμική της. Η μέγιστη δυνατή εκμετάλλευση της ποιητικής παράδοσης με­ ρικές φορές λειτουργεί ως συνθήκη ρητορική που, παρότι έχει χαρακτήρα ιστορικό και πρόθεση διακειμενική, επιβαρύνει την αμεσότητα ενός παρόντος συμβολικού που αφορμάται από τους προσωπικούς νεκρούς του ποιητή, για να εξωθήσει την ατομική βιογραφία των θα­

νάτων και του έρωτα σε μια διυποκειμενική ιστορία τους.

0 Π. Μπουκάλας δεν χλευάζει το θάνατο μέσω του έρω­ τα, αλλά απευθείας και κατά πρόσωπο: φραστικά (με την απελπισμένη τόλμη και αθώα αυθάδεια ενός παιδι­ ού: «Χα. Ο θάνατος»), ιστορικά (μέσα από τους θρύλους εκείνων που πέθαναν με ένα θάνατο που ήταν δικό τους στρατήγημα, εκμαιεύοντας έτσι το θάνατό τους), αλλά και με το ποιητικό άχρονο που ενσαρκώνεται με την εικονοποιία, τους ρυθμούς και την ταπεινότητα των λογο­ τεχνικών συμβάσεων ενός διαχρονικού ελληνικού ποιη­ τικού λόγου. Αυτή η τελευταία διάσταση διαφοροποιεί δραστικά την ποιητική συλλογή του Μπουκάλα από τις υπόλοιπες σημαντικές συλλογές του 1999.

0 χλευασμός του θανάτου αποτελεί έναν άξονα που δεν είναι μόνο δομικός. Το θάνατο, μαζί με τον ομιλητή του ποιήματος, καγχάζει και το κεντρικό σύμβολό του, ο πλάτανος, με τον κορμό του τον φαγωμένο από μέσα:

«Σαν τον κορμό του πλάτανου. Το μέσα του καταβροχθί­ ζει τη μορφή, ένα τίποτε μένει, κλαδιά που γράφουν α ­ γκαλιές μα τ ' άλλο σώμα εκτοπισμένο από καιρό στην α ­ πουσία». Αλλά το θάνατο καγχάζει όχι μόνο με τη συμ­ βολική μορφολογία του κορμού αλλά και με τη λειτουρ­ γία του ως τελεστή της κοινότητας, μαζεύοντας γύρω του τους εορτασμούς των εποχών και των άλλων κύ­ κλων του καθοσιωμένου χρόνου και της συλλογικής μνήμης. Με τον τρόπο αυτόν, ο πλάτανος γίνεται μια ει­ κόνα αρχετυπική της αφομοίωσης της φθοράς, μιας ε ­ ξοικείωσης με αυτήν, η οποία οδηγεί σε ένα μιθριδατι­ σμό της απώλειας, σε μια νίκη πάνω στο θάνατο μέσα από τον ημερήσιο θάνατο. Η απελπισμένη αθωότητα του καγχασμού τραγικά συνει­ δητοποιείται σαν μια υποχρεωτική, αναπόφευκτη οφειλή του ανθρώπου να χλευάσει το θάνατο, να τον δεχτεί ως φυσικό γεγονός, για να μπορέσει να ζήσει όχι μέσα στην απολυταρχία, αλλά μέσα σε μια δημοκρατία του θανά­ του, η οποία περιγράφεται και στοιχειοθετείται από την αρχαία Ελλάδα έως και το δημοτικό τραγούδι. Η ποιητι­ κή, ωστόσο, δοξασία του είναι η ίδια η γραφή, δηλαδή η παρηγορητική δύναμη που αποδέχεται το κληροδότημα του θανάτου.

«Ας δρέφουν άλλοι το φιλί, και στους σχιστούς λειμώνες σου άλλοι ας δεσπόσουν. 0 νους, το σώμα μου, η φυχή, δεν ποθούν τίποτε λιγότερο από την άρνησή σου, τίποτε λιγότερο από το ανέσπερο βλέμμα σου που δίχως δίκη με αναιρεί, με μηδενίζει. Το μηδέν, αυτό το μηδέν με προικίζει. Εντός σου μεγεθύνομαι, ως να υφωθώ στης περιφρόνησής σου το σκήπτρο. Να με συντρίφει. Να βρω λόγο κι αιτία ί...) Ράγισε η νύχτα μόλις πλήθυνε το σώμα σου 67

τραγούδι δέθηκε εκεί που δέσποζε σιωπή έξω ένα φεγγάρι εβρόχθιζε την ύλη του ξανά να λάβει ακέραιο το φως του.

σε την πέτρα στο κουτί της, και συρρικνώθηκε να κοιμη­ θεί. (Συρρικνώθηκε γιατί είναι τόσο δίχως νόημα ξύπνιος να μένεις όταν δεν επηρεάζεις τίποτα )» («Του ασιγματισμού»)

Κάθε φορά το απλούστατο θαύμα ενός πορτοκαλιού βιογραφεί τον κόομο απ' την αρχή». Σαν ένα επιπλέον αντιπροσωπευτικό δείγμα μιας νεανι­ κής, επαναστατημένης και προγραμματικά διασαλευμένης ποιητικής έκφρασης πρέπει να αναφερθεί το Υπνω­ τήριο. Εννιά νυχτικίζ παραβολές του Βασίλη Αμανατίδη Τα ποιήματα της συλλογής διακρίνονται για την αλλο­ φροσύνη του οράματος, την ακαριαία, ακροβατική έκ­ φραση που στηρίζεται στη λέξη εκείνη που ανάλογα με τη στιγμή και τη θέση δείχνει καίρια και απόλυτη, για τα πολύτιμα κομμάτια της ψυχής που αφιερώνονται στις μέρες, στις νύχτες, στα πρόσωπα που, ενώ δείχνουν μα­ κρινά και άσχετα, μπορούν να κατοικήσουν μέσα μας. 0 λόγος του Αμανατίδη διαποτίζεται από έναν αισθησια­ σμό της αντίληψης, που στοχαστικά ελέγχεται και αισθη­ τικά μορφοποιείχαι για να γίνει μια ποιητική της βουβής απελπισίας. «[...] Έγινε ο γάμος το μεσημέρι. Η Μαρία γύρισε και κοί­

τα ξε τον διπλανό της· εισέπνευσε, κράτησε την ανα­ πνοή. Ο άντρας της Μαρίας -α ν και σε οριζόντια θέση- δεν έ ­ κλεινε τα μάτια του όπως οι κούκλες της επάνω στο κρεβάτι. Η κόρη αρνήθηκε να ξεντυθεί, επέμενε ο άλ­ λος. Την ίδια πρώτη νύχτα, εντεκάμισι, αυτός άνοιγε πο­ λύ τα μάτια του και άρχιζε. Την έπιανε όλο, ιδρωμένος· ενώ εκείνη -άνυδρη- προσβλήθηκε. Τον τσεκούρωσε η Μαρία. Και βγήκε με τα αίματα να νιφτεί παραθαλάσσια. (...]»(«Του πνεύματος»)

«Κι αρνότερα που γέρασε με τον καιρό το σώμα του γινόταν πάλι σαν σκληρό -κάτι από παλιά τού θύμιζε, κι όλα τα δέντρα που λάτρευε πια λες κι ήταν κορίτσια. [...]»(«Η αμνησία») «Αγόρασε μια πέτρα σε κουτί. Έγραφε πάνω είναι Πέτρα Που Αλλάζει Χρώμα Μόλις Την Κοιτάς. Έτρεξε σπίτι του να την κοιτάξει όλη. Εκεί κοίταζε την πέτρα με μάτια πυ­ ρετού. Ώρες, μα δεν άλλαζε. Σκέφτηκε Είμαι τυφλός άνθρωπος· ό,τι είδα ως τώρα δεν το είδα. Απόδειξη αυτή η πέτρα που αλλάζει χρώμα μόλις την κοιτάς. Το είπε αυτό καλά ταπεινωμένος, άφη­ 68

Οι παραπάνω ποιητικές συλλογές αντιπροσωπεύουν με τον καλύτερο τρόπο διαφορετικές εκδοχές της ποίησης, και γι' αυτόν το λόγο δεν είναι δυνατή μια συγκριτική α­ ξιολόγησή τους. Παρ' όλα αυτά, πιστεύω πως το Οπότα ν πλάτανος του Παντελή Μπουκάλα υπερέχει ως προς τη συνεπέστερη και σε μεγαλύτερη έκταση πα­ ρουσία των ιδιαίτερων θετικών χαρακτηριστικών της ποι­ ητικής εκδοχής που αντιπροσωπεύει, ενώ στις υπόλοι­ πες συλλογές υπάρχουν εξαιρετικές κορυφώσεις αλλά και μεγάλα τμήματα στα οποία τα ιδιαίτερα χαρακτηρι­ στικά τους ατονούν. Με αυτό το κριτήριο προτείνω το σχετικό Βραβείο να δοθεί στην παραπάνω ποιητική συλ­ λογή. □

0 Bayvsfins ABavaaonouiios προιεινε cnmns

Τπικα Δημηιροϋλια

ντα θέμα, το χρόνο που περνά, το χρόνο στον τροχό. Το χρόνο που έχει παρέλθει οριστικά, αφήνοντας πίσω του τις αγαπημένες μορφές να αιωρούνται στις Μονές των δικαίων, ανάμεσα στην ενοχή και τη νοσταλγία- το χρό­ νο που αφομοίωσε τις κινήσεις και τις μυρωδιές του έ­ ρωτα και τις ξαναγυρίζει πίσω, αντίδωρο της μνήμης- το χρόνο που κατεργάζεται, εν αγνοία μας, την καθημερι­ νότητα και κάθε μέρα μας τη γυρίζει πίσω λίγο λιγότερη. Στο επίκεντρο της ποίησης του Λιοντάκη η Μνημο­ σύνη, η προσωπική αποθησαύριση φωτός μέσα από την τρυφερότητα που δεν αναιρείται από το χρόνο, η οποία έχει τη δύναμη να απαλύνει ακόμα και την ενοχή για ό­ λες τις κινήσεις, όλα τα λόγια που δεν βρήκαν το χρόνο και το χώρο να υπάρξουν, εντάσσοντάς την στη συμπαντική αρμονία των αντιθέτων, προσφέροντάς της, ως σπονδή, τον ψίθυρο που ανασυστήνει την αγνότητα της παιδικότητας και της νεότητας, τη φλόγα του πάθους, την υπόγεια ομορφιά, κάτω από τις προφάσεις. Το Με το φως είναι κατάθεση ψυχής και ωριμότητας, προϊόν βασάνου πολύχρονης και περισσής ευαισθη­

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΛΙΟΝΤΑΚΗΣ:

Με ΙΟ

σίας. □

(pUS (Καπανιώτικ)

όνιμη η σοδειά στην ποίηση το 1999. Πολλές οι αξιόλογες συλλογές, όπως ίο Χρυσαλλίδα οτον πάγο του Γιώργου Βέη Το πνεύμα της άμυ­ νας του Τάοου Δενέγρη_ Το μαύρο άλμπουμ της Παυλίνας Παμπούδη, το Με το φως του Χριστό­ φορου Λιοντάκη. Την τελευταία αυτή συλλογή, του Χρι­ στόφορου Λιοντάκη, προτείνω για το Βραβείο ποίησης. Ο Λιοντάκης συγκροτεί, στην τελευταία του συλλογή, μια διαλεκτική οντολογία του φωτός, το οποίο υπάρχει συμπληρωματικά προς το σκότος, υπάρχει μόνο στο βαθμό που το διαλύει. Ο ποιητής όμως δεν θεραπεύει τη φιλοσοφία- η οντολογία του καταγράφεται με τον τρόπο των συμβολιστών -που είναι γνωστό ότι αγαπά και μεταφράζει- και βιογραφεί το χρόνο που περνά, τη φθορά που αγγίζει τα πάντα εκτός από τον φωτεινό πυ­ ρήνα των πραγμάτων, την ανάμνηση, την ενόραση και την τρυφερότητα. Έξι χρόνια μετά το Νυχτερινό Γυμναστήριο και άλλα τό­ σα περίπου μετά από την τελευταία του ποιητική συλ­ λογή, ο Λιοντάκης διαμορφώνει μια απολύτως προσω­ πική ποιητική, υπαινικτικά εξομολογητική, χαμηλόφωνη, στην οποία κυριαρχεί ένας εικαστικός λυρισμός. Τα ποιήματά του είναι «εικόνες για μια έκθεση», ιμπρεσιονιστι­ κοί πίνακες και παλιωμένες φωτογραφίες, με το ίδιο πά­

Γ

69

AfleEns Znpos

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΛΙΟΝΤΑΚΗΣ:

ΜΑΝΟΛΗΣ ΠΡΑΤΙΚΑΚΗΣ:

Με ΙΟ (PUS (Καπανιώιικ)

Αφημένα ήσυχα στη χλόη (rappinmsns)

Α

ΠΑΤΛΙΝΑΠΑΜΠΟΪΔΗ

Το μαύρο άλμπουμ

ΠΑΥΛΙΝΑ ΠΑΜΠΟΥΔΗ:

Το μαύρο άλμπουμ

im m )

πό τα πρώτα του βιβλία, Μετάθεση (1976) και

Υπόγειο γκαράζ (1978) ο Χριστόφορος Λιοντάκης αντιμετώπισε με ιδιαίτερη προσοχή τις το-

νικές κλίμακες της φωνής του, διαμορφώνο­ ντας σχεδόν αμέσως ένα ευδιάκριτο στίγμα μεταξύ των ποιητών της γενιάς του. Σε τι ουνίσταται αυ­ τό το στίγμα; θα έλεγα ότι το διεκδικούν δύο βασικές τά­ σεις, οι οποίες, ενώ αλλού εμφανίζονται πολλές φορές ανατιθέμενες, δεν συμβαίνει το ίδιο στο Μ ι το φως. Αν έχουμε κατά νου μια ποίηση που κατά το μαλαρμεϊκό και βαλερικό πρότυπο επιδιώκει να αναδειξει το όντως ου­ σιώδες, το όντως «καθαρό» του λόγου, τότε αυτή είναι η μία, βασική γραμμή τροφοδοσίας της γραφής της. Η άλ­ λη γραμμή νομίζω πως ουνίσταται στον διαρκή έλεγχο του λυρικού/συναισθηματικού φορτίου της έκφρασης, έτσι ώστε μόνον ένα μέρος του να αναφαίνεται στο ποί­ ημα. Για όποιον παρακολούθησε τη διαδρομή του έργου του Λιοντάκη, είναι εμφανές ότι επεδίωξε να συγκροτήσει έ ­ να λεξιλόγιο πάνω σ' αυτούς τους δύο άξονες, τουλάχι­ στον για αρκετά χρόνια. Αναζήτηση του καίριου, του α­ πολύτως αναγκαίου να διατυπωθεί, και μια δαιμονική, ό­ πως θα μπορούσα να την προσδιορίσω, μια τυραννική εμμονή να εξεικονιστούν τα πάντα -αισθήματα, ιδέες,

70

φαντασιώσεις, πάθη- απογυμνωμένα όσο γίνεται περισ­ σότερο από δραματικότητες και συναισθηματισμούς. Και ανάλογα, θα μπορούσαμε να πούμε, περνώντας στη θε­ ματική του. Έχουμε να κάνουμε με έναν ποιητή που έχει έναν εντελώς ιδιόμορφο τρόπο να συναιρεί τις διάφο­ ρες χρονικές φάσεις και διαστάσεις της ζωής του. Μάλι­ στα, παρά τον γλωσοοκεντρικό χαρακτήρα της τεχνικής του, πρέπει να επισημάνουμε ότι το εμπειρικό και βιωμα­ τικό υπόστρωμά της είναι πάντοτε ευδιάκριτο και δεν νομίζω πως υπερβάλλω καθόλου, λέγοντας ότι αποτε­ λεί τη ζέουσα πρώτη ύλη από όπου εξακτινώνονται και γαλακτίζονται οι αναγωγές και οι μεταφορές της ποιητι­ κής φαντασίας. Εδώ και αρκετά χρόνια το ποιητικό έργο της Παυλίνας αναπτύσσεται έχοντας ως εφαλτήρια βάση του μια πραγματικότητα υβριδική, ελάχιστη, την οποία ό­

Παμηούδη

μως με καλειδοσκοπικό τρόπο την εξαλλάσσει η φαντα­ σία και τη μεταμορφώνει σε έναν αστερισμό καλειδοσκο­ πικά διαρθρωμένων εικόνων. Η διαδικασία αυτής της με­ ταμόρφωσης έχει αναληφθεί αρκετές φορές σε προη­ γούμενες συλλογές της, όπως, λόγου χάριν, στο Μάτι της μύγας (1983) ή στην Ιστορία μιας ώρας σε πτυσσό­ μενο χρόνο (1993), νομίζω όμως ότι στο Μαύρο άλμπουμ η Παμπούδη κατορθώνει και εξισορροπεί με εντυπωσια­ κό τρόπο όλα τα ιδιάζοντα γλωσσικά και θεματικά της χα­ ρακτηριστικά. Πρώτ' απ' όλα, το πρόσχημα της συλλογής αυτής, μια σειρά παλαιών οικογενειακών και προσωπικών φωτογραφιών, που άλλοτε επιλέγονται λόγω των συνα­ φών τους στοιχείων και άλλοτε τυχαία, δίνει την ευκαιρία στην ποιητική φαντασία να περιορίσει ένα μεγάλο μέρος του συναισθηματισμού που συνήθως συνοδεύει τις ανα­ μνήσεις. Η στατικότητα των ανθρώπινων μορφών και των πραγμάτων, αντί να περιορίσει και να χαλιναγωγήσει προς μια ορισμένη κατεύθυνση την αναπλαστική κίνηση του στοχασμού, εδώ τη διευρύνει και της παραχωρεί μια τέτοια ελευθερία, ώστε να μπορεί να ερμηνεύει πρωθύ­ στερα τις ακινητοποιημένες, πριν από χρόνια, στον φω­ τογραφικό φακό στιγμές:

«Σαν μαγική εικόνα: σε ποια έλικα, Σε ποια κυψέλη, σε ποια κρύπτη Πού είναι ο φωτογράφος; Πού Η ίδια η ανάμνηση;»(ο. 38).

να υπογραμμίσει ξανά και ξανά, ως δέσμη παραλλαγών του ίδιου θέματος, τη μόνιμα δεκτική της στάση απέναντι στη βεβαιότητα της φθοράς και του θανάτου. Είναι χαρα­ κτηριστικό ότι όλα τα ποιήματα, ενώ αρχίζουν ως πραγ­ ματολογικά σχόλια που απλώς περιεργάζονται τις α­ σπρόμαυρες φωτογραφίες, συγκεντρώνονται αμέσως στα σημεία εκείνα που δείχνουν τη διασταύρωση της φθοράς που επιφέρει ο χρόνος, σε πράγματα και ανθρώ­ πους, προκαλώντας μια σύζευξη του πραγματικού (της πόζας που απεικονίζεται) με το φανταστικό (της ερμηνεί­ ας που δίνεται). Και, τέλος, ολοκληρώνεται με την ειρω­ νική απόφανση της ποιητικής περσόνας που παρατηρεί τις φωτογραφίες και, μαζί με τη γενεαλογική της αναδρο­ μή στο εγγύς ή το απώτερο παρελθόν, υφαίνει ένα μοι­ ραίο νήμα αβέβαιης ευτυχίας, προσωρινής χαράς, αίμα­ τος και μόνιμης θλίψης, ένα νήμα αδιόρατο μεν όπως ο χρόνος, που συνέχει ωστόσο τους πάντες και τα πάντα. Πολύ γρήγορα, από τα ποιήματα της Λιβιδώς (1978), ο

Μανόλης ΓΙρατικάκης έδειξε ότι η βασική του κατεύθυν­ ση δεν είναι ο θρυμματισμένος λόγος και η εσωστρέ­ φεια της μοντερνιστικής ρητορικής, αλλά η χρησιμοποί­ ηση μιας γλώσσας «ανοιχτών» οριζόντων, που ζητά να ξαναβρεί για λογαριασμό της ύπαρξης το ενοποιό της νήμα με τον κόσμο. Για να επιτευχθεί αυτό, το έργο του, εδώ και αρκετά χρόνια, ακολουθεί μια κίνηση ταλαντώσεως ανάμεσα σε δυο σημεία, το εμπειρικό και βιωματι­ κό και, στο άλλο άκρο, το κοσμολογικό ή, διαφορετικά, το χρονολογημένο και το άχρονο. Εννοείται ότι τα ση­ μεία αυτά, που περισσότερο εννοούνται παρά διακρίνονται, δεν είναι απολύτως ασύνδετα όταν η ζωή μάς εμ­ φανίζεται στις πιο γνήσιες και έντονες στιγμές της, γι' αυτό και παρατηρούμε ότι στους ενορατικούς ποιητές, όπως ο Πρατικάκης, υπάρχει μια συνεχής ώσμωση μετα­ ξύ του στιγμιαίου και του διαρκούς ή, διαφορετικά, μετα­ ξύ του μέρους και του όλου. Όπως στις ουλλογές Οντο-

φάνεια (1988), Η μαγεία της μη διεκδίκησης (1990) και Η λήκυθος (1993), τα Αφημένα ήουχα οτιf χλόη προεκτεί­ νουν με όχημα την ενόραση τα ελάχιστα ψήγματα που απέμειναν από τη μνήμη και την εμπειρία μιας ύπαρξης, κάποτε ενσωματωμένης στην κοσμική λειτουργία. Αλλά και, ως εκφράσεις ενός πανίσχυρου αισθήματος νόστου, προσπαθούν να ενοφθαλμίσουν στον κύκλο του συμπαντικού κανόνα τις φευγαλέες εικόνες που συλλαμβάνει

Έπειτα, προκειμένου για μια ποιήτρια που είχε από πά­

η ανθρώπινη ματιά, καθώς ονειρεύεται την επιστροφή της ύπαρξης στη χλωρίδα της ζωής. Κινητοποιημένα τα ποιήματα αυτής της συλλογής του Πρατικάκη από άμε­

ντοτε αναπτυγμένο στο έργο της το διανοητικό στοιχείο, Το μαύρο άλμπουμ επανέρχεται, με ένα λόγο πυκνό αλ­ λά χωρίς το ερμητικό ύφος των παλαιότερων συλλογών,

σες εμπειρίες, διαπλασμένα με μια γλώσσα χυμώδη και μουσική, εκτινάσοουν το αρχικό ερωτικό βίωμα ή την παιδική ανάμνηση στο απειροπλάσιό τους. Αλλά και γει-

7/

ώνουν με απαράμιλλο τρόπο ό,τι έμοιαζε προηγουμέ­ νως άπιαστο, δυσερμήνευτο και μακρινό.

0 A lte rs Znpas πρόιεινε smans

Ailfles προτάσεις: Ρούλα Αλαβέρα: Περί της δεσποτείας των πόλεων και των ονειρικών (Κέδρος) Εδώ και αρκετά χρόνια η Ρούλα Αλαβέρα έχει σχηματί­ σει με το έργο της ένα ευδιάκριτο τοπίο, συγκλίνοντας και συμπλέοντας, ως προς τους ρυθμούς και την τεχνι­ κή της, με τους ποιητές του 70. Γλώσσα εύφορη, χυμώδης, δυναμική, αλλά συνάμα και πυκνή ως προς τα νοήματά της, φέρει, από τις πρώτες ακόμα συλλογές

(Πέρασμα, 1964 και Περί της δεσποτείας των αντιαζομένων, 1970), ως προς το σχηματισμό του ποιητικού ρήματος, την ιδιαίτερη φροντίδα της Αλαβέρα για την

Ρούλα Αλαβέρα: Περί της δεσποτείας των πόλεων και των ονειρικών (Κέδρος)

Γιώργος Βέης: Χρυσαλλίδα στον πάγο (Ύψιλον)

Χάρης Βλαβιανός: 0 Άγγελος της Ιστορίας (Νεφέλη)

Σπόρος Βρεπός: Ανιστόρητο (Καοτανιώτης)

αρχιτεκτονική και την εικαστική της μορφολογία. Αυτή η μόνιμη διασταύρωση ρυθμικής γλώσσας και μορφής, συνδυασμένη με μια οπτική που αρχίζει από το απολύ­ τως συγκεκριμένο (ένα αντικείμενο ή ένα ζωντανό πλά­ σμα) και μετασχηματίζεται προς το ονειρικό και φαντα­ στικό, παρατηρείται στο σύνολο των συλλογών της. Ενώ πρέπει να προσθέσουμε εδώ δύο στοιχεία, εξίσου σημαντικά, που η ανελλιπής λειτουργία τους τονίζει την ιδιαιτερότητα της φωνής της: αφενός, τον γλωσσοπλα­ στικό πλούτο και, αφετέρου, την ενσωμάτωση λόγιων όρων και εκφράσεων που δίνουν μια αφηγηματική ροή στην ανάπτυξη του ποιήματος. Αυτό μαρτυρεί, μάλλον, ότι η διαδικασία ανάπτυξης του ποιητικού λόγου της δεν έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές όλα αυτά τα χρό­ νια. Και η πρόταση ανάγνωσης των βιβλίων της μπορεί να γίνει ακόμα πιο ενδιαφέρουσα, αν υπολογίσουμε ότι

και στα ποιήματα Περί της δεσποτείας των πόλεων και τω ν ονειρικών αναφαίνονται εδώ κι εκεί τα ίχνη ενός «διαλόγου» της Αλαβέρα με το ίδιο το έργο της, υποδει­ κνύοντας μας έτσι, έμμεσα, ότι η ποίηση μιμείται τη ζωή, διαγράφοντας πολλές φορές κύκλους γύρω από το είναι της.

Γιώργος Βέης: Χρυσαλλίδα στον πάγο (Ύψιλον) Πριν από τη Χρυσαλλίδα στον πάγο ο Γιώργος Βέης δη­ μοσίευσε τη Γεωγραφία κινδύνων (1994), μια συλλογή που θα μπορούσε να είναι κομβικό σημείο στην εξέλιξη του έργου του. Αν υπολογίσουμε ότι και στα προηγούμε­ να από αυτό βιβλία του το δραματικό αίσθημα για τη ζωή δημιουργείται εκ πείρας, από το ζωτικό απόθεμα που εί­ ναι εγκατεστημένο στη μνήμη και που συνήθως λειτουρ­ γεί θεραπευτικά για το μετεωρισμό και την ξηρασία του παρόντος, η Γεωγραφία κινδύνων νομίζω ότι συνόψισε ή και επαύξησε αυτό το αίσθημα της ερημιάς και της ανε-

η

στιότπτας που ήδη διακρινόταν στο Δράκο του μεσημερι­ ού (1983) και την Παράφραση της νύχτας (1989). Με τη διαφορά ότι στα ποιήματα των αρχών της δεκαετίας του '90, το ξέσχισμα είναι τόσο βαθύ, ώστε η ένταση των συ-

ναισθημάτων να καταργεί την απόσταση του πριν από το τώρα. Η μνήμη δεν θεραπεύει πια, αλλά επαυξάνει το ο­ δυνηρό βίωμα της ερωτικής απώλειας και ο συνήθης αποστασιοποιητικός μηχανισμός, που ως τώρα έμπαινε σε κίνηση για να δώσει μια συμβολική προέκταση στο ζέον πάθος, είναι στην ουσία αχρηστευμένος. Από αυτή λοι­ πόν την πλευρά, η Γεωγραφία απεικόνιζε τις εναλλακτι­ κές όψεις της κατάβασης του ποιητή σ' ένα μποντλερικό άδυτο, σ' ένα Καθαρτήριο, και ίσως ήταν η πρώτη φορά που ο συγκινημένος λόγος του Βέη ενεργούσε τόσο άμε­ σα και τόσο υποβλητικά. Με τη Χρυσαλλίδα στον πάγο, τουλάχιστον στις δύο αρ­ χικές ενότητες της συλλογής («Όπως πέτρα που ρίζωσε στου ποταμού την κοίτη» και «Τα πράγματα με τ' όνομά τους»), υπάρχει οπωσδήποτε μια επιστροφή στον κόσμο αλλά και στην οπτική που γνωρίσαμε ήδη στην Παρά­ φραση. θα έλεγα ότι, από μια πλευρά, αυτή η αναδίπλω­ ση έχει τη λογική της. Οι μηχανισμοί διάθλασης της συ­ γκίνησης έχουν αρχίσει και πάλι να αποδίδουν αυτό για το οποίο ασκήθηκαν κατ' επανάληψη. Το οδυνηρό βίωμα έ ­ χει τώρα μεταμορφωθεί με το πέρασμα του χρόνου και η

Ε κ δ ό σ ε ις Π ο ιό τ η τ α ς

JO A C H IM LA TACZ Καθηγητής τον Πανεπιστημίου της Βασιλείας

ΟΜΗΡΟΣ 0 θεμελιωτήςτηςευρωπαϊκήςλογοτεχνίας

ανάπλασή του μέσα στο σκηνικό του ποιήματος αφήνει στον αναγνώστη τη στοχαστική απόγευση μάλλον παρά την οξύτητα του σπαραγμού. Όμως, η δημιουργία μιας α­ πόστασης, έτσι κι αλλιώς, θαμπώνει την προφάνεια της αρχικής εμπειρίας, η οποία και με τις συνεχείς ανακυκλώ­ σεις της μέσα στην ποιητική φαντασία έχει γίνει μέρος του προσωπικού μύθου.

Χάρης Βλαβιανός: 0 Άγγελος της Ιστορίας (Νεφέλη) 0 Χάρης Βλαβιανός στο Ο Άγγελος της Ιστορίας επαναδραστηριοποιεί την αποκαλυπτική φιγούρα του αγγέλουεξολοθρευτή που οραματίστηκε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στις Θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας, θέλοντας α­ ναμφίβολα να μας υποβάλει την ιδέα ενός fin de stecle, ανάλογου με εκείνο που έζησε με τραγικό τρόπο ο φιλό­ σοφος στα τελευταία χρόνια του μεσοπολέμου. Όμως, μ' έναν τρόπο που θα τον έλεγα επινοημένα περίεργο, τα ερείπια που αφήνει πίσω του ο άγγελος της εβραϊκής παράδοσης μόνο ως ειρωνική αντίθεση μπορούν να υπαινιχθούν τα ερείπια της προηγούμενης ζωής του ποιη­

Μετάφραση Εβίνα Σιστάκου

Επιμέλεια Αντώνης Ρεγκάκος Σελίδες 242

τή. Μάλιστα, ένα από τα πιο εύρυθμα ποιήματα της συλ­ λογής του Βλαβιανού, το «Fin de si6ele, mal de sfecle» (a.

49-50), μας γειώνει απολύτως σε μια αποδραματοποιημένη αίσθηση των ορίων, της ζωής και του θανάτου, μια αίσθηση που διαποτίζει άλλωστε το βιβλίο από την αρχή ως το τέλος:

«Δεν έχω ανάγκη από άλλα μελοδραματικά διαβήματα, όρκους φιλίας,

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Π ροσφορά στον Π ολιτισμό

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

73

εξομολογήσεις χαρακωμάτων. Από αυτό το σταθερό σημείο που έχω επιήέξει να σταθώ θα δω τους νέους μεσαίες να υψώνονται στους ουρανούς, το σκοτάδι να πυκνώνει γύρω μου». Από αυτή την πλευρά, Ο Άγγελος της Ιστορίας τεκμηριώ­ νει, μέσα από μια ποικιλία υφών που ίσως προέρχεται α­ πό τον συνεχή διάλογο του ποιητή με άλλες κρίσιμες ποιητικές φωνές του παρελθόντος, τη διακύμανση μιας βιογραφίας, η οποία και ανακαλύπτει τον ειρμό και τη συ­ νοχή της όχι μόνο στις κορυφαίες στιγμές της ζωής αλλά και σ' εκείνες που θεωρούνται απολύτως επουσιώδεις, α-νόητες και καθημερινές. Αυτά, ως διάγραμμα μιας ποι­ ητικής που ορίζει ένα καινούριο στοίχημα με τον αναγνώ­ στη. Γιατί νομίζω ότι, αν στον Χάρη Βλαβιανό η συλλογή του Adieu (1996) σήμαινε μια αποφασιστική κίνηση για το σχηματισμό ενός ευδιάκριτου ποιητικού προσώπου, τώ­ ρα η πρώτη ενότητα, «Μαύρο γάλα», του Αγγέλου της ι­ στορίας κατορθώνει και συνεχίζει γόνιμα την ελεγειακή εκδίπλωση όχι απλώς ενός εγώ αλλά και ενός κόσμου που ζει χρησιμοποιώντας συνεχώς τις μάσκες του.

Σπύρος Βρεττός: Ανιστόρητο (Καατανιώτης) Από τους ποιητές που παρουσιάστηκαν μετά το '80, ο Σπύρος Βρεττός εμφανίστηκε εξαρχής με μια γλώσσα που οι ρζες της αντλούν από τη ρομαντική επτανησιακή παράδοση, με την οποία και δεν έπαψε να έχει διάλογο, είτε χρησιμοποιώντας το διπολικό σολωμικό «σύστημα» ουράνιου-χθόνιου είτε διαπλάθοντας ένα λόγο έντονα ρυθμικό, με αναγωγές μυθολογικές και βιβλικές. Από αυ­ τά και μόνο γίνεται αντιληπτό ότι οι επικές και, πολλές φορές, σκοτεινές ή μυστικές του εικόνες δεν έχουν να κάνουν, τουλάχιστον ως ένα σημείο, με τη μοντερνιστική, αυτοαναφορική ρητορική της νεότερης ποίησης, αλ­ λά μάλλον με μια στοχαστική παράδοση που αντιλαμβά­ νεται την ανθρώπινη μοίρα ως τραγικό υποχείριο δυνά­ μεων ανεξερεύνητων, όπως η ιστορία. Πρόκειται για μια αντίληψη ιδιαίτερα διαδεδομένη μεταξύ των ποιητών, παλαιότερων και νεότερων, που εγκαθιστούν στον πυρή­ να του έργου τους τον πόθο της επανενσωμάτωσης στον κόσμο, από τον οποίο αισθάνονται εξόριστοι, ανι­ στόρητοι, ριγμένοι καθώς είναι στο «άγνωστο», στο «ανονομάτιστο», στο «αβίωτο», για να θυμηθούμε ορισμένους από τους πολλούς παρεμφερείς ορισμούς που χρησιμο­ ποιεί ο Βρεττός στη συλλογή του Ανιστόρητο. «Το Ανι­ στόρητο», μας λέει ο ίδιος, «είναι αυτό που δεν μπορεί να

ειπωθείI...] όμως και αυτό που δεν κατέχεται από Ιστο­ ρία ή μύθο, με τον τρόπο, ίσως, που δ ε ν "κατέχει" κάποι­ 74

ος από γεωγραφία και σύνορα και ζει "επικίνδυνα’, άνευ ορίων».

Νίκος Δαββέτας: 15 Οκτωβρίου 7960 (Κέδρος) Είχα εδώ και μερικά χρόνια (με αφορμή τη συλλογή Τα μήλα της Εδέμ, 1990) επισημάνει την προσπάθεια του Νίκου Δαββέτα να συστήσει ορισμένους βασικούς άξο­ νες στο έργο του, με ευδιάκριτη προοπτική τη δημιουρ­ γία μιας προσωπικής μυθολογίας και με μόνιμο πυρήνα αυτής της τελευταίας το αντιθετικό ζεύγος αθώο-κακό. Και στις 15 Οκτωβρίου 1960, ένα βιβλίο που συγκροτείται από ένα δεκαπενταμελές αλληγορικό ποίημα και τιτλο­ φορείται με τη χρονολογία γεννήσεως του ποιητή, ο Δαββέτας από την αρχή ειδοποιεί γι' αυτό το διφορούμε­ νο σύμπαν, στο οποίο επιστρέφει συνέχεια, μ' έναν τρό­ πο ενοχικό«γεννήθηκα τη μέρα των τυ φ λ ώ ν / κι ένας τυφλός τη μνήμη μου κρατάει κλειδωμένη / σε προφη­ τείες και διφορούμενους χρησμούς» (σ. 13). Ποίηση αυ­ τοαναφορική που, και όταν ακόμα αποσπάται από τη βα­ σανιστική ενδοσκόπηση για να ανοιχθεί ερωτικά ή αγαπητικά στον άλλο, μεταμορφώνει το αγγελικό σε μαύρο, με μια γλώσσα τραχιά, γεμάτη συμβολικές νύξεις που α­ πεικονίζουν όλες τη ζωή ως έναν βίαιο προθάλαμο του θανάτου: «το τρένα που σφυρίζουν δεν α κ ο ύ ς / είχα στην τσέπη μου ένα εισιτήριο via σένα / με τον καιρό έ ­ γινε χνούδι στο στρίφωμα / σκόνη που απορροφά το δέρμα» (σ. 24).

Δήμητρα Χριστοδούλου: Προς τα κάτω (Νεφέλη) Το δραματουργικό υπόστρωμα της ποίησης της Δήμη­ τρας Χριστοδούλου (Προς τα κάτω ) ήταν ευδιάκριτο και σε προηγούμενες συλλογές της, ιδίως στα πεζόμορφα ποιήματα που ακολουθούσαν τη διάταξη απλών ή πα­ ράλληλων μονολόγων. Αλλά και ποιήματα διαλογικά ε­ ντοπίζονται στο έργο της, όπως λόγου χάριν «Οτελευταί­ ος πλανήτης» στο Κυπαρίσσι των εργατικών (1995), μια ονειροφαντασία εξπρεσιονιστικού χαρακτήρα, με διογκω­ μένη την καταθλιπτική της ατμόσφαιρα σ' ένα σύμπαν ε­ φιαλτικό. 0 ίδιος παράφορος και παράλογος κόσμος επαναδιαγράφεται στο Προς τα κάτω, με τη διαφορά ότι ο μονόλογος της μοναχικής, μεσήλικης γυναίκας που ανα­ τρέχει εδώ στη ζωή της, προσπαθώντας να αποσπάσει έ­ να νόημα από το πέρασμα του χρόνου, έχει κατεβάσει τους οξείς τόνους του, αποκτώντας μια χροιά συγκατά­ βασης. Έτσι, η Χριστοδούλου κατορθώνει και περνά από το εξατομικευμένο στο γενικό, η φωνή της γυναίκας γίνε­ ται φωνή συμπάσχουσα, ενώ η λυρική της απόγευση, γε­ μάτη στωική θλίψη, κατορθώνει και εξισορροπεί τη συ­ ναισθηματική έξαρση με τη στοχαστική, ειρωνική στάση απέναντι στη φθορά των πραγμάτων. □

Kaunas Καρακώικκ

κατασκευή, τον τρόπο της αλλά και τα όριά της, από το εισαγωγικό ακόμα ποίημα της συλλογής, το «Φθινοπωρι­ νό ρεφραίν». 0 X. Βλαβιανός εκθέτει τη θέση του για τον τρόπο της ποιητικής παραγωγής («Η έλλειφη της φαντα­ σίας; / Κι αυτή ασφαλώς θα πρέπει να επινοηθεί / και το

σκηνικό να σ τηθεί/ όπως ορίζουν οι οδηγίες στο χαρτί»), διατυπώνει το «είδος» της ποίησης στο οποίο προσβλέπει

(«Μιας οριζόντιας ποίησης που να στοχάζεται σε βάθος/ το ζήτημα της επιφάνειας, σε γλώσσα απλή, φυσική / -α ­ φοπλισμένη, πιο σω σ τά-/ από την οποία θα έχει αφαιρεθ ε ί/ ο (σεφερο-ελυτικός) κότινος, / τα αστραφτερά πα­ ράσημα»), διαπιστώνει τα όριά της στον κόσμο και την Ιστορία του, («Κάτω από τις βάρβαρες Πομπηίες τ ο υ / ΓΓερεζίν, Τρεμπλίνκα, Τιμισοάρα) / πλάι στα θρυμματισμέ­ να κρανία των αλλόθρησκω ν/κείτονται θαμμένες οι υ­ ψηλές ανεμόσκαλες των φ ιλοσόφω ν/ οι ηλιόλουστες τύψεις των ποιητών»), προτείνει ακόμα, με ελαφρά ειρω­

ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ:

0AweflOSms Itnoplas (Νεφέλη)

Η

νεία, και ένα «εγχειρίδιο ποιητικής». Από τη συλλογή προ­ βάλλουν ανάγλυφα το ποιητικό σύμπαν του Βλαβιανού και ο τρόπος θέασης του κόσμου, όπου εμπεριέχονται η θεωρητική σκευή, η αυτοαναφορικότητα, οι πάμπολλες αναφορές σε διανοητές (από τον τίτλο ακόμη στον Βάλτερ Μπένγιαμιν) και λογοτέχνες, η απαισιοδοξία και η με­ λαγχολία της γνώσης αλλά και η καθημερινότητα, ο λό­ γος και οι πρακτικές της. □

ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού Ο Άγγι\ος της Ιοτορίας, που χωρίζεται σε τέσσερα

μέρη («Μαύρο γάλα», «Η αρχή του κόσμου», «Η χώρα του ποτέ-ποτέ», «Το διπλό πρόσωπο της άνοιξης»), διακρίνεται για τη θεματική της πολυμέρεια, την πολλαπλότητα των αναφορών, τις εναλ­ λαγές των συναισθημάτων που περιέχει και προκαλεί, την πολυμορφία στη θέαση των πραγμάτων, Τη συλλογή διαπερνούν, λειτουργώντας ενοποιητικά, δύο άξονες γύ­ ρω από τους οποίους αρθρώνονται οι θεματικές, οι οπτι­ κές, οι συνειρμοί, τα είδη στο εσωτερικό της. Ο ένας είναι ο συχνός αυτοβιογραφικός λόγος. Εν είδει αυτοβιογράφου, ο ενδοποιητικός αφηγητής ανασύρει μνήμες από την παιδική του ηλικία, αναπλόθει σκηνές επεισοδίων και χωρισμών, θυμάται τους έρωτές του, φτάνει μέχρι τα δι­ κά του πλέον παιδιά, μέσω των οποίων ξαναβλέπει τον κόσμο και συγκροτεί σταδιακά μια εκδοχή της ζωής του, με στιγμές συχνά πικρές και θλιβερές ή ειρωνείας και σαρκασμού άλλοτε, κάτω από το πρίσμα πάντα ενός μελαγχολικού στοχασμού:

«Σε ρωτάω όμως, έπρεπε να φτάσουμε στα σαράντα για να καταλάβουμε το αυτονόητο, πως η κενότητα της ζωής είναι πιο φρικτή από την αθλιότητά της;» 0 άλλος σταθερός άξονας είναι ο λόγος για την ποιητική

75

Ελισάβετ Κοιζιά

ΧΡΙΣΤ0Φ0Ρ0Σ ΛΙΟΝΤΑΚΗΣ:

ΤΑΣΟΣ ΔΕΝΕΓΡΗΣ: mwm)

Με TO(PUS (Καστανιών)

ι δύο συλλογές Μ ι το φως του Χριστόφο­ ρου Λιοντάκη και Το πνεύμα της άμυνας του

της διανοητικής επεξεργασίας και της λόγιας παρεμ­

Τάσου Δενέγρη

βολής.

Το πνεύμα ins άμυναε

Ο

αποτελούν τις σημαντικότε­

ποιο, ηθελημένα ωστόσο, ο ποιητής ακυρώνει μέσω

ρες ποιητικές καταθέσεις της περσινής χρο­ νιάς.

Η εσχατολογική υπέρβαση και η πεζολογία είναι τα δύο ρεύματα που διασχίζουν την τελευταία συλλογή

Βασικό συνθετικό μοτίβο στη συλλογή του Χριστόφο­

του Τάσου Δενέγρη, συνενώνονται και συγχωνεύονται

ρου Λιοντάκη είναι η απόπειρα της ποιητικής φωνής

συνθέτοντας μια νέα συνθήκη που ανανεώνει την

να αναπτύξει μια έκφραση λυρική, έναν τόνο τον ο-

πραγματικότητα. □

76

Μισεί? (Dais

ΤΑΣΟΣ ΔΕΝΕΓΡΗΣ:

Το πνεύμα ins apuvas M im s) ι πλέον αξιοσύστατες ποιητικές συλλογές του 1999 είναι των Χάρη Βλαβιανού Ο Άγγελος της

Προτείνω ισοτίμως για το Βραβείο ποίησης τα βιβλία Το πνεύμα της άμυνας και Με το φως

Ιστορίας, Τάσου Δενέγρη Το πνεύμα της άμυνας, Χριστόφορου Λιοντάκη Με το φως, Μάριου Μαρκίδη Βαποράκια, Παντελή Μπουκάλα Οπόταν πλάτανος, Παυλίνας Παμπούδη Το μαύρο άλμπουμ

Στην τελευταία συλλογή του Τάσου Δενέγρη, Το πνεύμα της άμυνας, συμβιώνουν αρμονικά δύο ειδών ποιήματα: τα ακαριαία και τα αφηγηματικά. Τα πρώτα αναδίδουν έ-

Ο

0 Μισέλ (Dais προιεινε επιση$

Χάρης Βλαβιανός:

Μάριος Μαρκίδης:

Παντελής Μπουκάλος:

Παυλίνα Παμπούδη:

0 Άγγελος της Ιοτορίας

Βαποράκια

Οπόταν πλάτανος

Τομαύρο άλμπουμ

(Νεφέλη)

(Νεφέλη)

(Άγρα)

(Κέδρος)

77

να άρωμα χαϊκού. Αινιγματικά και αποσπασματικά, προ­ σπαθούν να αιχμαλωτίσουν τη διάρκεια του φευγαλέου. Στα δεύτερα το ποιητικό υποκείμενο αναμοχλεύει την α­ τομική και τη συλλογική μνήμη, θρυμματισμένες εικόνες του Εμφύλιου και της δικτατορίας χωνεύονται με βιογραφικές λεπτομέρειες του ομιλητή. Επίμονο γνώρισμα του Δενέγρη -όχι μόνο στην παρούσα συλλογή του- είναι η προσήλωσή του στο μοριακό των πραγμάτων, στο μικρόκοσμο της ύλης. Οι μεταϋπερρεαλιστικοί απόηχοι αυτών των ποιημάτων είναι ό,τι έχει απομείνει στις αποσκευές του ποιητή από τη θητεία του στο μοντερνισμό. Τώρα αυτό που χαρακτη­ ρίζει εκφραστικά τη γραφή του είναι η φυγόκεντρη τάση των λέξεων, λες και αρνούνται να υπακούσουν στο «θέ­ μα». Έλεγχος της συγκίνησης, ανάδειξη του απροσδόκητου, λοξό βλέμμα στο οικείο, ψυχρός λυρισμός συγκροτούν

ποιήματα βραδυφλεγή, ποιήματα που υποφέρουν διακρι­ τικά. Η δωδεκαετής σιωπή του Χριστόφορου Λιοντάκη έδρεψε γλυκούς καρπούς. Στη συλλογή του Με το φως ο επαρ­ κής αναγνώστης μπορεί να γευτεί την ευτυχή διασταύ­ ρωση διακειμενικού παιγνίου και έμφυτου λυρισμού. Ένα παλίμψηστο θραυσμάτων (διαταύρωση αρχαιοελλη­ νικής γραμματείας και Πατερικών κειμένων) ενοφθαλμί­ ζεται σε ευδαιμονικές παιδικές μνήμες και στο τραυματι­ κό (αν και αγιοποιημένο) σύγχρονο περιθώριο. Πώς οργανώνεται εκφραστικά αυτή η μείξη; Με την ε ­ ξάρθρωση των σημασιών και με τον υψηλό βαθμό λυρι­ κής μουσικής και εικονογραφικής αντίστιξης. Το μέσα φέγγος στα 14 ποιήματα της συλλογής συγκρο­ τεί μια πρόταση αθωότητας, μια πρόταση γραφής, εντέλει μια πρόταση κάλλους. □

Bayvcflns Χατζηβασιπειου

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΛΙΟΝΤΑΚΗΣ:

ΤΑΣΟΣ ΔΕΝΕΓΡΗΣ:

Με 10 (pfilS (Kaoiavniiins)

Το πνεύμα ins apuvas M m s )

ιβλίο γραμμένο με γνώση αλλά και τα λ έ­ ντο, το Μ ι το φως του Χριστόφορου Λιοντάκη συνδυάζει την εξονυχιστική δουλειά του τεχνίτη, ενόσω επεξεργάζεται πόντο πόντο το υλικό του εργαστηρίου του, με τη

φλέβα ενός ορκισμένου λυρικού, ο οποίος αφήνει να παρεισδύουν στο στίχο του πλήθος φυσικές ανάσες, φωνές και εικόνες. Κορυφαίο «σήμα» της συλλογής, η μορφοδοξία της τέχνης ως μοιραία θυσία της ζωής, η επίτευξη του ωραίου ως αναπόφευκτου παράγω-

Β 78

γου μιας ακρωτηριασμένης πραγματικότητας. Κανέ­

Ε κ δ ό σ ε ις Π ο ιό τ η τ α ς

νας αισθητικοηοιημένος μελοδραματισμός δεν υπόκειται σ' αυτό το σχήμα: η ποιητική γλώσσα είναι ένα

δεικνύειν, που δεν μπορεί να εκφραστεί χωρίς μιαν α­ ποφασιστική περικοπή της ανύποπτης αποδοχής των

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΑΪΝΧΑΟΥΕΡ Αρχαιολόγος

πραγμάτων -κάθε συστροφή και περισπασμός της προαπαιτούν μια τραυματική κατανόηση του αληθι­ νού μας περίγυρου, έτσι ώστε να αναδυθούν τα ποικιλοτρόπως κρυμμένα (ή, μάλλον, απωθημένα) στοι­ χεία του. Το Με το φως είναι η ενόραση του opus magnum του ωραίου, με πυκνές αναφορές στον Όμηρο, τον Πλά­ τωνα, τους αρχαίους τραγωδούς αλλά και στα βιβλι­ κά κείμενα ή τους στωικούς των ελληνιστικών χρό­ νων. Το αποτέλεσμα είναι ένα απολύτως ισορροπη­

0 ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

μένο και αξεδιάλυτο σύνολο, το οποίο όχι μόνο δεν όζει εγκεφαλισμού (καμιά σχολαστική μιζέρια δεν τύ­ ραννό τα τεχνάσματά του), αλλά και διατηρεί σε υ­ ψηλό βαθμό τη συγκινησιακή του θερμοκρασία. Όπως κι αν έχει εν τέλει, με διακειμενικά και λυρικά παιχνί­ δια ή όχι, ο Λιοντάκης μάς δίνει ένα εξαιρετικά σοβα­ ρό ποιητικό βιβλίο -προϊόν συγκροτημένης παιδείας, αλλά και έμφυτης χάρης.

0

Τάσος Δενέγρης δεν

πιστεύει στην υποβολή ή στη

μεταμόρφωση των πραγμάτων, αλλά στο φωτισμό και την κατονομασία τους. Η κατονομασία, ωστόσο, αποτελεί συνήθως έναν πολύ επιβαρυντικό παράγο­ ντα στην ποίηση -αν δεν χαθούν τα περιγράμματα, αν κάποιες σκιές δεν πέσουν σε ορισμένα σημεία του ποιητικού χώρου, τότε πώς θα λειτουργήσει το ρίγος και πώς θα προκύψει η αναστάτωση που οφείλει να μεταφέρει ο στίχος στον αναγνώστη του; 0 Δενέγρης απαντά στο ερώτημα με μια πολύ απλή μέθοδο: κά­ θε ποίημά του στο Πνεύμα της άμυνας αφηγείται την ιστορία που έχει να αφηγηθεί διαγράφοντας μια μι­ κρή ελλειπτική τροχιά -κάποια λεπτομέρεια απουσιά­

Με 397 σελίδες και 240 σχέδια, εικόνες και χάρτες

ζει'πάντα από το κάδρο που φιλοτεχνεί, και εκεί, σ' αυτό το αδιόρατο κενό, ανάβει ο σπινθήρας μιας μα­ γικής διαταραχής ή υπόμνησης. Κι ας πω και κάτι ακόμη: συγκροτώντας στιγμές από τον ρευστό περίγυρο της καθημερινότητας ή ανατρέχοντας στα τοπία και τις αισθήσεις της παιδικής ηλι­ κίας, ο Δενέγρης κρατάει πάντα, παρά τον πολύ εγκό­ σμιο χαρακτήρα της ποίησής του, μια διακριτική από­ σταση από τον κόσμο -κι αυτό ακριβώς είναι που δί­ νει ρυθμό στην κίνηση και το βηματισμό του και μας ελκύει στην ποίησή του. □

Ε Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Π ροσφ ορά στον Π ολιτισμό

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

79

ΡΟΖΑ Μ ΟΝΤΕΡΟ Η ΚΡΥΦ Η ΖΩΗ

ΔΙ ΑΣ ΗΜ Ω Ν

ΓΥ ΝΑΙ ΚΩΝ

Δεκαπέντε πορτραίτα διάσημων γυναικών. Ανάμεσα τους: Αγκάθα Κρίστι,- Σιμόν ντε ΜπωΒσυάρ; Αλμα Μάλερ, Γεωργία" Σάνδη, Καμίλ . Κλωντέλ κ.α. Το βιβλίο περιέχει 17 κεφάλαια τα οποία πρωτοδημοσιεύτηκαν στο έν­ θετο της Κυριακάτικης Ισπανικής Εφημερίδας El Pais και προκάλεσαν ποικίλες αντιδράσεις. Η ίδια η Μοντέρο λέει: «Θα μιλήσω για εκείνες τις γυναίκες που σε κάποια στιγμή «μου μίλησαν». Εκείνες των οποίων οι βιογραφίες ή τα ημερολόγια με εντυπώσιασαν ,’γίά κάτι .ιδιαίτερο, που με έκαναν να . στοχαστώ, να ζήσω, να αισθανθώ».

Ο

Μ Ε Γ Α Σ

Α Υ Ν Α Ν

ΝΤΑΛΙ ΣΑΛΒΑΔΟΡ I Σ Τ Η Σ

«0_Μέγας Αυνανιστής»; αποτελείται από- μία αλληλουχία ιδεατών-εικόνων, τις οποίες, ο Νταλί άντλησε τόσο από έναν ομώνυμο πίνακά του, όσο και από άλλόυζίτπίνακες έφιάκομένούς στο ατελιέ' του, καθώς κάι από το τότξ.τρξίδι του στην εξοχή Της PorfligaLinq ΐσύανιίις,.το 1930, ;·#Ξ!ΌΧες τσύίές^οι. κρήνες ήταν; στολισμένες μ ένα σωρό μετάλλια ψεύτικα μπηγμένα μες την πέτρα τους συχνά μισοκρυμμένα απ τις λειχήνες ή απ τα μούσκλια πού .χάνε: φυτρώσει στους αρμούς...» ' [Απόσπασμα από το βιβλίο) ΡΕΝΑΤΕ ΕΛΙΝΓΚΧΟΦΕΝ Ο Π Ω Σ Σ Α Σ ΕΤΣΙ Γ Ι Ν Ο Ν Τ Α Ι

Α Ρ Ε Σ Ε Ι ΟΙ Ε Φ Η Β Ο Ι

ΚΑΛΟΙ

ΕΡΑΣΤΕΣ

Η διαφώτιση είναι το θεμέλιο μιας ελεύθερης και υγειούς σεξουαλικότητας, στη Ουγέχεια όμως αρχίζει πραγματικά! Τα; βιβλίο αρχίζει μ αυτό πού άλλα βιβλία σταματούν. Ξέρω ότι υπάρχουν πολλάτ καλά: βιβλία για σεξουαλική διαφώτιση. Γέαυτά και σε πολλά θέματα δεν μπαίνω πια σε λεπτομέρειες, σε θέματα καθαρά διαφώτισης. Αντ'αυτού θέλω αυτό το βιβλίο να είναι για σένα σαν ένα ταξίδι ανακαλύψεων, που σου εφιστά την προσοχή σε πολ­ λές-δυνατότητες; πώς μπορείς να ζήσεις τή σεξσυαλικότητά σου ελεύθερα και να την απολαύσεις. Ακόμη κι αν πιστεύεις πως είσάί ήδη καλός εραστής ή ερωμένη, αυτό το βιβλίο θα σου δείξει, πως να εξελιχτείς και άλλο, Είσαι περίεργος; Διαβάζοντας θα θυμηθείς πολλές ως τώρα εμπειρίες, Βιώματα, γνώμες, αξιολογήσεις, συναισθήματα και προκαταλήψεις. Μπορείς μόνος όου να κρίνεις ποιες υποδείξεις θα αξιοποιήσεις, και τι θέλεις να δοκι­ μάσεις μόνος σου. (Απόσπασμα από το βιβλίο)

ΕΞΑΝΤΑΣ

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΧΑΡΙΤΟΠΟΥ ΛΟΣ • Αυγά μαύρα • Λίστα γάμου • 525 Τάγμα Πεζικού • Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι ΕΞΑΝΤΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. - Διδότσυ 59 -1 0 6 81 ΑΘΗΝΑ - Τηλ. 3804885 - Fax: 3813065

To

ευχαριστεί θερν^λ tous χορηγού* tus C fc S A A w v tv s γ ι α

T i \V a n o V o \ » i i r w V

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩ Ν 2000 ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

H o r n b lo w e r F is c h e r

\n m

s '9

y

EI

m m ? ΚΑΛΕΝΤΗΣ κ

? κε ^ φ ΓΛΙΥΛΛΙΠ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ παρατηρητής

M

m p ifiic H

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ( J g ) ΟΛΥΣΣΕΛΣ

εκδόσεις

εκδόσεις Π ό Λ ΙΣ

W E fiL

ΔΗΜ. N. ΠΑΠΜΗΜΑ

*-----

ΙΡ Π Α Τ Α Κ Η

E

ις

?"■ »»«

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣΓ.ΣΟΚΟΛΗΣ&Σ

£υ*<ηριστοόν*€ c a te n s γ ι* ι τ η συν*π<*ρ*«ττ*ισΗ τπ ν Ο Ν

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2000

$ρ*φείο ^υθιστοphotos

ΕΡΣΗΣΩΤΗΡ0Π0ΥΛ0Υ: Ζιγκ-ζαγκ

svepaviziss m

ΑΠΟ ΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ • Διαμαντής Αξιώτης: ΤοΤάχιστοντηςζωήςτου(Κέδρος) Α. Ζήρας, Μ. Φάις • Λεία Βιτάλη: Τοπαραμύθι τουμεγάλουφόβου(Καστανιώτης) Α. Ζήρας • Κωοτής Γκιμοσούλης: Χέρι στηφωτιά(Κέδρος) Α. Ζήρας • Βασίλης Γκουρογιάννης: ΟθίασοςτωνΑθηναίων(Καστανιώτης) Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Κ. Καρακώτιας. Μ. Φάις

• Μ έρα Δούκα: Ουράνιαμηχανική(Κέδρος) Τ. Αημητρούλια, Μ. Φάις • Τάκης θεοδωρόπουλος: Ηδύναμητουοκοτανοάθιοά(Ωκεονίδα) Α. Ζήρας, Μ. Φάις • Μαργαρίτα Καραπάνου: «Ναι»(Ωκεονίδα) Τ. Αημητρούλια, Μ. Φάις •ΊΕρση Σωτηροπούλου: Ζιγκ-ζαγκστις νεραντζιές(Κέδρος) Β. ΑθαναοόπουΧος. Τ. Αημητρούλια. Α. Ζήρας. Ε. Κοτίιά. Μ. Φάις. Β. Χατζηβααιλείοα 83

Bovyeflns ABavgoonouflos

σαρκαστικού εσωτερικού μονόλογου. Η καταλυτική ματιά, η ανατρεπτική περιγραφή, ο χιουμοριστικός χλευασμός των καθημερινών τυποποιημένων κατα­ στάσεων ζωής αποτελούν την κινητήρια δύναμη της αφήγησης. Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί το σκοπό νεαρού οργισμένου συγγραφέα, ο οποίος υπονομεύ­ ει τους τρόπους, το ύφος και το ήθος της αφήγησης (όχι ακολουθώντας κάποια συγκεκριμένη αφηγηματι­ κή στρατηγική, αλλά με την ανέμελη ή και επιδεικτική εγκατάλειψή του στη λυρωτική επίφαση ελευθερίας που δίνει μια αφήγηση χωρίς εκ των προτέρων προσ­ διορισμένο προσανατολισμό). Το θεμελιώδες, ωστόσο, χαρακτηριστικό του μυθι­ στορήματος της Σωτηροπούλου, από το οποίο απορ­ ρέουν και όλα τα άλλα βασικά χαρακτηριστικά του, α­ ποτελεί το όραμα της ζωής το οποίο αποδίδεται μέ­ σα από αυτό. Η επιπόλαιη ή παιγνιώδης συμπεριφο­ ρά των χαρακτήρων είναι η μόνη τους άμυνα απένα­ ντι στην γκρίζα ζωή μέσα σε μια πόλη που φαίνεται

ΕΡΣΗ ΣΠΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ ons vepavizies

T

m m )

o 1999 κυκλοφόρησαν αρκετό μυθιστορήμα­ τα γραμμένα με επιμέλεια, με στοχαστική σοβαρότητα ή με μόχθο (που σε ορισμένες

περιπτώσεις ήταν και ερευνητικός). Αντ' αυ­ τών, όμως, θα πρότεινα για βράβευση ένα μυθιστόρημα που δεν διαθέτει τίποτε από τα παρα­ πάνω :Έροη Σωτηροπούλου, Ζιγκ-ζαγκ στις vtpaντζιές. Εδώ, ούτε προβάλλεται ούτε προδίδεται κά­ ποιος μόχθος. Ίσως και να μην υπάρχει -οπότε το μυ­ θιστόρημα αξιο λογείται αρνητικά, σύμφωνα με το κριτήριο/προκατάληψη της ελόσσονος προσπάθειας. Εδώ όλα φαίνονται εύκολα και φυσικά: η ιστορία, οι

μισοτελειωμένη, σαν να μην έχει προλάβει να ολο­ κληρωθεί και ήδη αρχίζει να μεταμορφώνεται σε ε ­ ρείπιο: η σήψη του χρόνου, του τοπίου, και η ζωή που είναι μια μικρή, χαριτωμένη (έως ηλίθια) προσω­ ρινή αντίδραση σε αυτήν τη σήψη. Στη μυθοπλαστική απόδοση αυτού του οράματος ε ­ ντοπίζεται με επιμονή το κωμικό στοιχείο, μέσα από το οποίο δίνεται αποδραματοποιημένα η τραγικότητά του. Η ζωή περιγράφεται σαν φάρσα. Οι ήρωές της είναι φαρσέρ και το υλικό της αποτελούν εκείνοι που υφίστανται τη φάρσα. Όλοι, ήρωες και αφηγητής, αι­ σθάνονται την ανάγκη να είναι επιεικείς με τη ζωή, αλλά, για να το πετύχει κάποιος αυτό, πρέπει να είναι σκληρός με τον εαυτό του. Μέρος της γοητείας του Ζιγκ-ζαγκ οφείλεται στην α­ προσδιόριστη μικρή λεπτομέρεια. Αυτή η συνήθως

διάλογοι, οι σκέψεις και η επίφαση της ανίας των χα­ ρακτήρων. Ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο χάνεται μια ζωή φαίνεται πολύ εύκολος και, ιδιαίτερα, ο τρό­ πος με τον οποίο η αγάπη και ο έρωτας μετατοπίζο­

τυχαία ή άσχετη ατμοσφαιρική λεπτομέρεια με τρόπο αναπάντεχο δίνει στην ελεύθερη ροή των διασταυ­

νται από πρόσωπο σε πρόσωπο και από κατάσταση σε κατάσταση. Εύκολη, λοιπόν, γραφή, άνετη αφήγη­

χουν. Συχνά οι χαρακτήρες παρουσιάζονται να προ­ χωρούν με μια κίνηση ζιγκ-ζαγκ, κατευθυνόμενοι

ση που ξεκινά από ένα σημείο που δείχνει τυχαίο, για να απλωθεί με τρόπο αβίαστο και κάθε άλλο παρά νομοτελειακό προς μια κατεύθυνση που είναι ανοιχτή και πάλι στο τυχαίο. Οι διάλογοι αναπτύσσονται πέρα από την αποκλειστι­ κή πρόθεση της επικοινωνίας, υπηρετώντας την ανά­ γκη των χαρακτήρων για προσωρινή εξωτερίκευση (που αντιστοιχεί σε μια διακοπή) ενός διαρκούς αυτο-

84

ρούμενων δράσεων μια σημασία που αυτές καθαυτές δεν έχουν ή που η συγγραφέας δεν επιδιώκει να έ ­

προς κάποιο πρόσωπο ή απομακρυνόμενοι από αυτό -ή και από τον εαυτό τους. Δείχνουν να κινούνται χω­ ρίς διάθεση, χωρίς σαφή κίνητρα, κάτω από μια συ­ γκαταβατική παρόρμηση. Ανάλογα κινείται και η διή­ γηση. Η αφηγηματική σκοπιά μετακινείται γρήγορα, δίνοντας γρήγορο ρυθμό, αλλά κυρίως προβάλλο­ ντας μια σκέψη με συνεχείς και αιφνίδιες τροπές, η ο­ ποία ως τρόπος έκφρασης γίνεται σπαρταριστή. □

Η πλοκή ίου μυθιστορήματος είναι εξ ορισμού μινιμαλιστική- έχει κατακτήσει μια μετέωρη συνοχή, με τη συνεχή μετατόπιση του κέντρου βάρους της από τον έναν πρω­ ταγωνιστή στον άλλο, από τον αδελφό στην αδελφή και,

Τπίκα ΔημηιρούΑια

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ (ms νεραντζιά

m m )

αν οι ιστορίες που διηγείται το βιβλίο ήταν παραδοσιακά δομημένες, το αποτέλεσμα θα ήταν εντελώς διαφορετι­ κό και σίγουρα λιγότερο ενδιαφέρον. Η Σωτηροπούλου τις υπονομεύει συνεχώς, τις ανατρέπει με υποδόριο σαρ­ κασμό, δημιουργώντας ένα συνολικότερο πλαίσιο ανα­ τροπής, που δεν περιορίζεται πια στη λεκτική πρόκληση, αλλά την υπερβαίνει. Και όλες διαδραματίζονται σε ένα περιβάλλον που περιγράφεται με την ακρίβεια του πουαντιγισμού, με μικρές, καίριες πινελιές που δίνουν τα χρώ­ ματα του ευρύτερου κάδρου και, μέσα από αυτά τέλος, τα σχήματα, με φράσεις κοφτές και σύντομες, με λέξεις απολύτως καθημερινές. Σπινταριστό και μαζί ράθυμο, γλυκόπικρο, στη μεθόριο του τραγικού και του κωμικού, του αστείου και του σοβαρού, της μελαγχολίας και της ε­ φηβικής πλάκας, το μυθιστόρημα της Σωτηροπούλου α­ νανεώνει την πεζογραφία μας, επειδή ακριβώς δεν είναι ελεγειακό, δεν είναι εξόφθαλμα πολιτικό, δεν είναι νοσταλγικό. Είναι ένα απολύτως σύγχρονο μυθιστόρημα. □

ο 1999 δεν υπήρξε χρονιά γόνιμη για τον πεζό λόγο. Λίγα τα μυθιστορήματα, λίγες και οι συλ­ λογές διηγημάτων, ελάχιστες οι εκπλήξεις, ακό­ μα πιο δύσκολος ο άχαρος ρόλος του κριτή που απονέμει βραβεία αριστείας. Παρ' όλα αυτά, κά­ ποια βιβλία ξεχώρισαν, όπως η Ουράνια μηχανική τ ης Μ ά­ ριος Δούκα, 0 θίασος των Αθηναίων ίου Βασίλη Γκουρογιάννη, το «Ναι» της Μ αργαρίτας Καραπάνου Το Ζιγκζαγκ στις νεραντζιές όμως της'Ερσης Σωτηροπούλου, το

Τ

οποίο και προτείνω για το Βραβείο μυθιστορήματος, αποτέλεσε ένα είδος αναμενόμενης, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, έκπληξης: αναμενόμενης, διότι η πορεία της συγγραφέως από το Διακοπές χωρίς πτώμα, τη Φάρσα και το Μεξικό ως τον Βασιάιά του φλίπερ υπήρξε μια πο­ ρεία συντεταγμένη και μελετημένη, κατά την οποία η Σω­ τηροπούλου δούλευε σταδιακά και ξεχωριστά τα εκφρα­ στικά της μέσα στην ίδια πάντα κατεύθυνση, του μινιμαλισμού, του αυτοσαρκασμού και της πρόκλησης· και έκ­ πληξης, παρ' όλα αυτά, αφού το Ζιγκ-ζαγκ στις νερα­

ντζιές αντικατοπτρίζει ένα ποιοτικό άλμα, με το οποίο η συγγραφέας αγγίζει ταυτοχρόνως την ωριμότητα σε όλα τα επίπεδα: αυξομειώνει τις δόσεις των γνώριμων υλι­ κών, με μια φρόνηση ίδια και λίγο διαφορετική σε σχέση με τα παρελθόντα έργα της, καταφέρνοντας να ρηγματώσει το στέρεο οικοδόμημα της κυρίαρχης αφηγηματι­ κής πρακτικής.

85

AftefosZnpos

ΛΕΙΑ ΒΠΑΛΗ: To παραμύθι IOU μεγάλου φόβου (Καστανιών)

Η

πρόοφαχη στροφή της πεζογραφίας μας σε θέματα ιστορίας, κάτι που παρατηρήθηκε σε ευρεία κλίμακα, ανακυκλώνει κάποια ερωτή­ ματα που απασχόλησαν και στο παρελθόν την

κριτική -λ.χ. αν νομιμοποιείται η λογοτεχνική επινόηση να γράψει τη δική της «ιστορία». Μυθιστορήμα­ τα, όπως ο Σκούφος από πορφύρα της Μάρως Δούκα, Η αναζήτηση του Νίκου Θέμελη, το Γαήατείας και Πυγμαλίωνοςτ ης Αγγελικής Σμυρλή, Το παραμύθι του μτγάλου φόβου της Λείος Βιτάλη, έχουν ως κοινό στοιχείο το ότι αναδιατάσσουν την Ιστορία, έχοντας μια θέση. Είναι, θα έ ­ λεγα, μια θέση κατά τεκμήριο πολιτική και, από την πλευ­ ρά αυτή, υπάρχει μια έστω χαλαρή σχέση με το ιστορικό μυθιστόρημα των πεζογράφων του '30, αφού το αίτημα της ανεύρεσης ενός πλαισίου συλλογικής αναφοράς προϋποθέτει και εκφράζει την ύπαρξη μιας κρίσης. Ωστό­ σο, εδώ συγκλίνουν και άλλοι λόγοι, εξαρτώμενοι απευ­ θείας από τη διάπλαση της μυθιστορηματικής τεχνικής στα τελευταία χρόνια. Ανάμεσα σ' αυτούς τους λόγους πρωτεύουσα θέση έχει η διιστορικότητα, στοιχείο πρω­ ταρχικής σημασίας για τη μεταμοντέρνα πεζογραφία, αλ­ λά και η διαχρονία της αφήγησης, όπως και ο συμφυρμός ιστορικών προσώπων που προέρχονται από διαφορετι­ κές εποχές. Βαθμιαία αλλά σταθερά, το ενδιαφέρον ενός

86

ΕΡΣΗ ΣΠΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ ons vepovizies

m m )

μεγάλου μέρους των συγγραφέων έπαψε να εστιάζεται στη μεγέθυνση του ψυχικού κόσμου των προσώπων, έ­ παψε να ακινητοποιεί τον ψυχολογικό τους χρόνο και, μοιράζοντας τη δράση σε ένα πλήθος μυθιστορηματικών χαρακτήρων, κατευθύνει τις κινήσεις τους με μεγάλη ε ­ λευθερία σ' ένα διατοπικό ταξίδι, προάγγελο ενός επικεί­ μενου διασυνοριακού ταξιδιού. Τις ριζικές αυτές αλλαγές, προκειμένου και για το ιστορι­ κό μυθιστόρημα, τις αντιλαμβανόμαστε από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου της Βιτάλη. Η αφήγηση αρχίζει με το θάνατο του έκπτωτου Ανδρόνικου από τον οίκο των Παλαιολόγων, περίπου εβδομήντα χρόνια πριν από την πτώση της Πόλης. Η μνήμη του Ανδρόνικου αντικαθιστά με τις αναδρομές της τη ματιά του αφηγητή, ανατρέχοντας για λογαριασμό του αναγνώστη σε περιστατικά της προσωπικής του ζωής, αλλά και προβάλλοντας τη στάση που κράτησε απέναντι στους κανόνες και τα ήθη της αυλικής ζωής. Ήδη, ο κόσμος της αυτοκρατορίας μέσα από τα μάτια του πρώην αυτοκράτορα είναι ένας κόσμος που έχει διαλυθεί εσωτερικά και εξωτερικά και που πεθαίνει, αφού πια έχουν εκλείψει τα στοιχεία συνοχής των ένδο­ ξων ημερών. 0 Ανδρόνικος πεθαίνει, αλλά επιζεί μέσα α­ πό τη γέννηση του Ιωάννη, νόθου γιου του που έκανε με τη Μαρία, μια δούλη του παλατιού. Όπως επίσης επιζούν

και οι ριζοσπαστικές ιδέες του, που τις βλέπουμε συγκε­ φαλαιωμένες να περιγράφοντάι στις τελευταίες του στιγ­ μές. Από αυτές τις ιδέες ουσιαστικά αιμοδοτείται όλο το μυθιστόρημα της Βιτάλη, αφού στις επόμενες σελίδες η ζωή των προσώπων, τα οποία καταφανώς συγκεντρώ­ νουν τη συμπάθεια της συγγραφέως, είναι διαπλασμένη πάνω σε ανάλογες αξίες και αρχές. Το παραμύθι του με­ γάλου φόβου διατρέχεται από έναν συνεχή και έντονο α­ ντικληρικαλισμό, από μια κατάφαση στην αισθησιακή πλευρά της ζωής και ιδιαίτερα από μια διαρκή ειρωνική υπονόμευση των στερεοτύπων που επιβάλλονταν εκ των άνω στα γεμάτα δεισιδαιμονίες λαϊκά στρώματα. Το μυθιστόρημα της'Εροης Σωτηροηούλου Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές, ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση των άνισων διηγημάτων 0 βασιλιάς του φλίπερ, ήταν μια ανατροπή και ταυτόχρονα ένα άνοιγμά του περιορισμένου, κατά τεκμήριο, αφηγηματικού της ορίζοντα. Τελειώνοντάς το, στερεώθηκε η αρχική εντύπωσή μου ότι άφησε πίσω της τον τύπο των μονοφωνικών αφηγήσεων και πέρασε πια σε μια ωριμότερη -και ουσιαστικότερη- φάση αναζητή­ σεων με βασικότερο αποδεικτικό στοιχείο αυτής της με­ τακίνησής της τη δημιουργία ενός μυθιστορηματικού σύμπαντος. Έπειτα, η αντικατάσταση της μονοφωνικής με την πολυφωνική αφήγηση πραγματοποιήθηκε χωρίς να εκλείψουν διόλου τα γνώριμα και σχηματισμένα εδώ και αρκετά χρόνια χαρακτηριστικά της γραφής της. Εννοώ την οξυμένη της φαντασία, τον δαιμονιώδη και πολλές φορές αγχώδη ρυθμό διαδοχής των γεγονότων, τους ιδι­ αίτερα λιτούς και ευθύβολους διαλόγους της και, βεβαί­ ως, για μια φορά ακόμη, την αποθέωση του ανίερου και του παράδοξου, που συνήθως παριστάνεται από τη συγ­ γραφέα μ' ένα κέφι βουλιμικό. Το Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές είναι ένα μυθιστόρημα όπου συρρέουν οι ζωές πέντε αρκετά διαφορετικών σε νοο­ τροπίες νεαρών ατόμων, για να γίνουν σιγά σιγά ένα α­ ξεδιάλυτο κουβάρι. Αυτό μας οδηγεί στην εύλογη υπό­ θεση ότι η Σωτηροηούλου, για τις ανάγκες της μυθο­ πλασίας της, χρειάστηκε να προσέξει ιδιαίτερα τις εσω­ τερικές ισορροπίες που δημιουργούνται μεταξύ των προσώπων, και αυτή θα έλεγα πως είναι η ορατή ή, του­ λάχιστον, η πιο ευδιάκριτη όψη του σύμπαντός της. Με μια αξιοθαύμαστη μαστορική, που νομίζω ότι για πρώτη φορά εμφανίζει σε βιβλίο της, επιτυγχάνει την εξατομίκευση των μυθιστορηματικών της προσώπων -η Αία και η έφηβη Νίνα είναι δύο χαρακτήρες που οπωσδήποτε διασώζονται στη μνήμη μας- και συνάμα συνθέτει ένα ο­ λόκληρο δίχτυ αλληλοαναφορών, όπου το κάθε πρό­ σωπο μοιάζει να ολοκληρώνεται μέσα από την ύπαρξη του άλλου.

AAfles προιάσεκ: Διαμαντής Αξιώτης: Το ελάχιστον της ζωής του (Κέδρος) Το πέρασμα του Διαμαντή Αξιώτη από την ποίηση στο μυθιστόρημα, με τους ενδιάμεσους σταθμούς των αφη­ γηματικών συλλογών Το μισό των Κενταύρων (1990) και Ξόβεργα με μέλι (1994), νομίζω ότι δεν άφησε πίσω του εντελώς τις κατακτήσεις του μεταφορικού λόγου. Περισ­ σότερο αναγνωρίσιμη στα διηγήματά του, η ευρηματική κίνηση μιας γλώσσας ρυθμικής, εύφορης σε συνειρμούς, δεν παύει να υπάρχει και στο Ελάχιστον της ζωής του. Εδώ έχουμε ένα πολυσέλιδο μυθιστόρημα που θέλει να αναστήσει τα νεανικά χρόνια του Μοχάμετ Άλι, ο οποίος γεννήθηκε στην Καβάλα και έμελλε να γίνει ο χεδίβης της Αιγύπτου -αυτός που προσπάθησε να αλλάξει την ιστορι­ κή της μοίρα και που έδωσε πνοή στην εθνική της συνεί­ δηση. Μυθιστόρημα ιστορικό, αν θέλουμε να κατατάξου­ με ειδολογικά το βιβλίο του Αξιώτη, καρπός μιας αναμφί­ βολα κοπιαστικής έρευνάς του σε πηγές και τεκμήρια του δεύτερου μισού του 18ου και των αρχών του 19ου αιώ­ να, είναι ωστόσο, συνάμα, η φανταστική εξιστόρηση της διάπλασης και της μαθητείας ενός ανθρώπου και του πε­ ριβάλλοντος του. Σ' αυτή λοιπόν την εξιστόρηση, που συχνά παίρνει τη μορφή ενός παραμυθιού, με αναφορές σε θρύλους και σε μαγγανείες, η ποίηση επικουρεί συχνά τα πραγματολογικά στοιχεία που επιδιώκουν να ανασυ­ στήσουν τα πολιτικά και τα οικονομικά συμφραζόμενα της εποχής. Συγκλίνει με τη ρεαλιστική/επική αναπαρά­ σταση που επιβάλλει το ίδιο το θέμα της ζωής του Μοχά­ μετ Άλι, αλλά και λειτουργεί ως εναλλασσόμενο ύφος της αφήγησης, ιδιαίτερα στα μέρη εκείνα όπου αυτή προσλαμβάνει εξομολογητικό χαρακτήρα και όπου ανα­ πτύσσονται στοχασμοί των προσώπων με τη μορφή της «ροής της συνείδησης»

Κωστής Γκιμοσούλης: Χέρι στη φωτιά (Κέδρος) Όταν ο Κωστής Γκιμοσούλης εμφανίστηκε στο προσκήνιο της ποίησης με τον ευρηματικό Ξυλοκόπο πυρετό (1983), ένα από τα στοιχεία που συνετέλεσαν στο να διακριθεί α­ μέσως το έργο του ήταν η γλωσσοπλαστική του ευστρο­ φία και η εικονοποιητική του γονιμότητα. Η μερική του α­ διαφορία για τη σύνθεση νομζω ότι πήγαζε από τη ρομα­ ντική διάθεση για την ανάδυση ενός λόγου ιδιαίτερα πυ­ κνού, που προσπαθεί να εκφορτίσει ό,τι προλάβει, όντας σε μια αενάως δαιμονιώδη κίνηση. Με μια έννοια, και στα πεζά του νομζω ότι χαράσσεται η ίδια περίπου διαδρο­ μή. Στο Χέρι στη Φωτιά, όπως και στα προηγούμενά του, Ο άγγελος της μηχανής (1990), Μια νύχτα με την κόκκινη (1995), Ανατολή (1998), υπάρχει ένας κόσμος σε διαρκή κίνηση, ως προς τα εξωτερικά στοιχεία των ιστοριών του

87

αλλά και ως προς τον εσωτερικό, ψυχικό κόσμο των προ­ σώπων του. Κατά ένα μέρος αυτοβιονραφικά και αυτοαναφερόμενα, τα βιβλία του Γκιμοσούλη προσφέρουν στέγη σε μια σειρά από φυγόκοσμους νεαρούς τύπους,

Ο Afleins Znpas προιεινε εηΐσηε

που ασφαλώς δεν ζουν μόνο στη φαντασία του συγγρα­ φέα. Η γοητεία τους βρίσκεται στο ότι συνεχίζουν με έ ­ ναν τρόπο το πνεύμα της αμφισβήτησης προηγούμενων γενεών και μοιάζουν αποφασισμένοι να έρθουν σε ρήξη με τον κυρίαρχο, συμβατικό τρόπο ζωής. Αλλά η ίδια η α­ πόδρασή τους, που πραγματοποιείται μεταφορικά και κυ­ ριολεκτικά, δείχνει συνάμα την αδυναμία τους να φτά­ σουν σε μια κατάσταση ενότητας στοχασμού και πράξης. Δοσμένοι στη νύχτα και συζώντας με την τρέλα και τη διαρκή ένταση, περιγράφονται από το συγγραφέα ή μι­ λούν διαμέσου του, με ένα λόγο εξίσου ασθματικό, πολ­ λές φορές άκρως ελλειπτικό και προσαρμοσμένο στη διάλεκτο του περιθωρίου. «Λογοτεχνία του δρόμου», της διαρκούς κίνησης, λοιπόν, αν θέλουμε να προσδιορίσου­ με το μυθιστόρημα αυτό γενετικά, με τις ευκολίες που προσιδιάζουν στο είδος του, αλλά και συχνά έχοντας την αίσθηση ότι, κυρίως τα διαλογικά του μέρη, με τη λιτότητά τους έχουν αγγίξει το καίριο, αποκρυσταλλώνοντας την αίσθηση της στιγμής.

Βασίλης Γκουρογιάννης: 0 θίαοος των Αθηναίων (Καοτανιώτης) Ένα στοιχείο, που όχι μόνο διακρίνεται με μεγάλη σαφή­ νεια, αλλά και έχει αξονική σημασία στη διάπλαση του Θιάσου των Αθηναίων, είναι η διακειμενικότητα. Άλλω­ στε, και στο προηγούμενο βιβλίο του Βασίλη Γκουρογιάννη, μια απόπειρα ανάπλασης και επαναδιαπραγμάτευσης του μύθου της Μήδειας (1995), έτσι ώστε να υπαινίσσε­ ται, μέσα από τους θεατρόμορφους διαλόγους και τους μονολόγους, κρίσιμα προβλήματα του σύγχρονου κό­ σμου, υπήρχε ένα αμάλγαμα από αποσπάσματα του «πρωτοτύπου» και υστερογενείς σχολιασμοί του. Με την ίδια περίπου έννοια, στο μυθιστόρημα αρθρώνεται ένας ιστός χρονολογημένος, με την όλη ιστορία του θιάσου να διαδραματίζεται στις πρώτες δεκαετίες του 4ου αιώνα μ.Χ. -μια εποχή έκπτωσης και χαλαρότητας των πάντων· όμως αναρίθμητες άμεσες και έμμεσες αναφορές, όπως και σατιρικά υπονοούμενα, μας υποδεικνύουν ότι το βι­ βλίο μπορεί να διαβαστεί και ως αλληγορία του σύγχρο­ νου κόσμου. Είναι βέβαια, σε σημαντικό βαθμό, ένα ιστο­ ρικό μυθιστόρημα, μια και επιδιώκει την ανάπλαση μιας περιόδου που υπόκειται σε πολλές ερμηνείες, έτσι όπως εξακολουθεί να είναι ανιστόρητη. Όμως, τόσο το εγχεί­ ρημα του θέσπη, ενός ηλικιωμένου θιασάρχη που θέλει να αναβιώσει το αρχέτυπο της κλασικής αισχύλειας τρα­ γωδίας, όοο και οι παράπλευρες, καθημερινές ασχολίες

88

των μελών του θιάσου, νομίζω ότι λειτουργούν και σε έ ­ να άλλο συμβολικό επίπεδο. Ο Γκουρογιάννης μάς δείχνει αρκετά καθαρά, παρά τους αναχρονισμούς του, διακω­ μωδώντας το τότε για νας μας παραπέμψει στο τώρα, το βασικό, μελαγχολικό του πρόκριμα: ούτε η ανθρώπινη φύση ούτε οι πολιτικοί και κοινωνικοί θεσμοί και οι συνή­ θειες έχουν υποστεί σημαντικές και ουσιώδεις αλλαγές στο πέρασμα του χρόνου.

Τάκης Θεοδωρόπουλος Η δύναμη του σκοτεινού θεού (Ωκεανίδα) Σε όσα μυθιστορήματα του Τάκη θεοδωρόπουήου διέτρεξα ως τώρα, υπάρχουν αρκετά κοινά στοιχεία, τα ο­ ποία και προτρέπουν να αναζητήσουμε είτε μια ορισμέ­ νη ομοειδή οπτική στο στοχαστικό τους βάθος είτε ένα είδος κανόνα που πλαισιώνει και κατευθύνει την προ­ βληματική τους. Λόγου χάριν, μπορούμε να προσέξουμε τον τρόπο με τον οποίο ψαύει το θέμα της ελληνικής συνείδησης του ελληνικού χώρου, ως διαχρονικού τό­

που και τοπίου, αλλά και, συναφώς, τον τρόπο με τον ο­ ποίο χρησιμοποιεί επαναληπτικά ορισμένους αρχαιοελ­ ληνικούς μύθους ή μυθικά πρόσωπα για να συνδέσει πραγματικότητες διαφορετικών συμφραζομένων. Απ' ό­ σο φαίνεται, δεν είναι στις προθέσεις του συγγραφέα το ιστορικό μυθιστόρημα, δεν τον ενδιαφέρει η ανάπλαση ενός κόσμου που παρήλθε, στο βαθμό που ο κόσμος αυτός, του μύθου, εξακολουθεί να υφίσταται, αν και με­ ταμφιεσμένος. Όμως η προσφυγή του οε οριακά μυθι­ στορηματικά πρόσωπα που είναι δοσμένα με ένα από­ λυτο πάθος στην τέχνη τους (ζωγράφοι, γλύπτες, συγ­ γραφείς, και τώρα στο Η δύναμη του σκοτεινού θεού, έ­ νας σκηνοθέτης του θεάτρου), όπως και η περιγραφή

Κώστα$ Καρακώικκ

των πεποιθήσεών τους για το ιδεώδες της, τον συνδέ­ ουν περισσότερο με ανάλογα μυθιστορηματικά εγχειρή­ ματα των αισθητιστών πεζογράφων του '30: για παρά­ δειγμα, του Πόνου Καραβιά ή του Αντώνη Βουσβούνη. Η κρίση ταυτότητας των προσώπων αυτών, που αισθάνο­ νται το διακύβευμα της τέχνης τους ως διακύβευμα του νοήματος που έχει η ίδια η ζωή τους, σε μια ευρύτερη προοπτική μετουσιώνεται σε κρίση ταυτότητας του κό­ σμου τους, στο βαθμό που ο μύθος της Αρκαδίας, της Περσεφόνης, του Νάρκισσου (μύθοι που σχετίζονται με την καλλιτεχνική ή την ερωτική τους ζωή) δεν μπορούν από ένα σημείο και πέρα να καλύψουν την υπαρξιακή τους αβεβαιότητα. □

της αυτοκρατορίας, για την ανεξιθρησκία και την προ­ σέγγιση με το χριστιανισμό. Ένας αθηναϊκός θίασος με επικεφαλής τον θέσπη (ειρωνικό ψευδώνυμο, βέ­ βαια, και αναφορά στον μεγάλο δραματικό του 6ου π.Χ. αιώνα) ξεκινά μια περιοδεία μ' ένα μεγάλο καρά­ βι και, μετά από ένα τρικυμιώ δες ταξίδι, καταλήγει στη Νικόπολη, διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο τότε της Ηπείρου. Η μυθοπλασία περιγράφει την πορεία του θιάσου και οργανώνεται γύρω από την προσπά­ θεια του Θέσπη να «ανεβάσει» την τραγωδία του Αι­ σχύλού Προμηθέας λυόμ ενος -μη διασωθέν και ά­ γνωστο σήμερα έργο του- στο θέατρο της Δωδώνης και τον αγώνα του να μεταγγίσει και να διδάξει τη δραματική παράδοση στους άλλους ηθοποιούς. Πα­ ράλληλα, η αφήγηση παρατηρεί και αναπλάθει τις συνθήκες της εποχής, το ρόλο του στρατού, την ορ­ γάνωση της ρωμαϊκής εξουσίας, την καθημερινή ζωή των πόλεων και την κίνηση της κοινωνίας. Εκείνο που ξεχωρίζει όμως στην αφήγηση είναι η ανάδειξή της ι­ δεολογικής συγκυρίας της περιόδου, της μετάβασης

ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΟΥΡΟΙΊΑΝΝΗΣ:

0 θίασικ ίων Αθηναίων (Koaiavumns)

Τ

ο μυθιστόρημα 0 θίασος των Αθηναίων του Βασίλη Γκουρογιάννη εκτυλίσσεται την εποχή της κυριαρχίας πλέον του Μ. Κωνσταντίνου και των μεγάλων αλλαγών που επέρχονται με τις αποφάσεις τού για τη νέα πρωτεύουσα

από την παλιά πανθεϊστική θρησκεία και τον πολιτι­ σμό της στη νέα χριστιανική θρησκεία και τις πρακτι­ κές που αρχίζει να συγκροτεί. Στη μυθοπλασία ανα­ παριστάνεται με επιτυχία η πολυεπίπεδη οξύτατη σύ­ γκρουση ανάμεσα στις δύο θρησκευτικές και πολιτι­ σμικές εκδοχές. Σ' αυτό το ιστορικό και αφηγηματικό πεδίο κινούνται, σχηματίζονται και συγκρούονται οι χαρακτήρες και οι ήρωες του μυθιστορήματος. Ο βασικός του δε ήρωας, ο θέσπης, προσπαθεί μάταια να διασώσει και να αναβιώσει, σ' έναν κόσμο που αλλάζει ριζικά, την αρ­

89

χαιοελληνική παράδοση· και η αδυναμία του καθώς και ο θάνατός του, πέρα από το πραγματικό, έχει και το συμβολικό του νόημα. 0 Βασίλης Γκουρογιάννης εκδιπλώνει την αφήγηση με δύο ξεχωριστούς αλλά

θνικοί, χριστιανοί, οπαδοί άλλων τάσεων, κρίνουν και σχολιάζουν τα δρώμενα με τον θέσπη αλλά και τα μεγάλα ιδεολογικά ζητήματα. Τα λουτρά, μάλιστα, τόπος ελευθεριότητας και διαλόγου, κλείνουν με την

αλληλοσυμπληρούμενους τρόπους. Με τον έναν, με τριτοπρόσωπη ουδέτερη εκφορά, αποδίδονται γραμ­ μικά τα γεγονότα, οι συγκρούσεις, τα πρόσωπα και οι σχέσεις μεταξύ τους, με την εξουσία και τη γραφειο­ κρατία της εποχής. Ο άλλος τρόπος της αφήγησης εί­ ναι τα παρένθετα κεφάλαια με τους διαλόγους στα λουτρά της πόλης, όπου διανοούμενοι Έλληνες, ε ­

αυτοκτονία του ιδιοκτήτη τους, όταν αντιλαμβάνεται τη διαφαινόμενη κυριαρχία των χριστιανών, της ηθι­ κής τους, του δογματισμού και του πολιτισμού τους. Ο Γκουρογιάννης συνέθεσε ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει το είδος του ιστορικού μυθιστορήματος με το αντίστοιχο των ιδεών και προσέγγισε με επιτυχία τους υψηλούς στόχους που είχε θέσει. □

Ελισάβετ Κοιζια

Τ

ο Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές της'Εροης

Σωτη-

ροπούλου

α π ο τελεί ένα αφηγηματικό επ ί­ τευγμα μέσα στο πλαίσιο της μεταδικτατορικής μυθιστορηματικής παραγωγής. Το πιο ιδι­

αίτερο χαρακτηριστικό του συνίσταται στο ότι το έργο αναπτύσσεται ακολουθώντας την απροσδιό­ ριστη μοίρα των ανθρώπων. Ενώ η πλοκή νομίζεις ότι θα πάρει κάθε στιγμή τη μία ή την άλλη τροπή ανά­ λογα με την παρεμβολή της συγκυρίας, στην πραγ­ ματικότητα κυριαρχεί η δυναστευτικά αναπότρεπτη πορεία προς το παράλογο γεγονός του θανάτου. Κτι­ σμένο κομμάτι κομμάτι και σκηνή σκηνή, το κείμενο αποτελεί ένα εργαστήρι δημιουργίας ισχυρών βιωμά­ των και σύνθεσης αξέχαστων ηρώων, όπως είναι ο α­

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ (ms vepavizies m

m )

δύναμος Σιντ, η τετραπέρατη Μίνα, το ενοχλητικό π ουλί-η μαύρη μάινα με την ανθρώπινη λαλιά- και η απαράμιλλη μορφή της ετοιμοθάνατης ηρωίδας με το καυστικό χιούμορ. □

έχουμε να κάνουμε με ένα προγραμματικό βιβλίο που απλώς ανακουφίζει τη δημιουργό. Η Σωτηροπούλου διαθέτει αποθέματα συγγραφικής γενναιοδωρίας ώ­ στε να αφήσει οτους ήρωές της ζωτικό αέρα να αναπνεύσουν και, κυρίως, να επιτρέψει στις ζωές του να κινηθούν ζιγκ-ζαγκ σε σχέση με τη δική της «ζωή». □

Μισεί) (Dais

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ uiis vEpaviziss

α σημαντικότερα μυθιστορήματα της περα­ σμένης χρόνιός είναι των: Διαμαντή Αξιώτη

ιιιιιι

Τ

im m

Το ίλάχιστον της ζωής του, Βασίλη Γκουρογιάννΐ) 0 θίασος των Αθηναίων, Μάριος Δού­ κα Ουράνια μηχανική, Τάκη Θεοδωρόπουλου Η δύναμη του σκοτεινού θεού, Μαργαρίτας Καραπάνου «Ναι», Έροης Σωτηροπούλου Ζιγκ-ζαγκ οτις νεραντζιες Για το Βραβείο μυθιστορήματος προτείνω το μυθι­ στόρημα Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές. Από το πρώτο της βιβλίο, το μυθιστόρημα Διακοπές χωρίς πτώμα (1980), η Σωτηροπούλου κατέδειξε την προτίμησή της στη χαλαρή, σχεδόν εξαρθρωμένη α­

Μάρω Δούκα:

Τάκης θεοδωρόπουλος:

Ουράνια μηχανική

Η δύναμη του σκοτεινού θεού

(Κέδρος)

(Ωκεανίδα)

φήγηση και στην παρωδία, στη μαύρη κωμωδία των αισθημάτων. Τα πέντε πρόσωπα, που συσπειρώνονται γύρω από το νέο της μυθιστόρημα, κατά βάθος αποτελούν ε­ ρείσματα για να επιβεβαιώσει η συγγραφέας την κα­ τακερματισμένη αντίληψή της για τον κόσμο και για να κερδίσει την αθωότητά της, μέσω της ανελέητης χλεύης οτην οποία υποβάλλει ακόμη και τις πιο μύ­ χιες στιγμές των χαρακτήρων της. Ωστόσο, αυτή η καρναβαλοποίηση του πραγματικού και του αφηγηματικού χωροχρόνου δεν σημαίνει πως

Μαργαρίτα Καραπάνου:

«Ναι» (Ωκεανίδα)

9J

Baw erlns Χ ο ιζο ρ α η λείο υ

λογο (την ευκολότερη λύση για την ανάδειξη και τη διάπλαση τόσο διάχυτων και τόσο περιορισμένης συ­ νείδησης πρωταγωνιστών) προκρίνει τη λελογισμένη χρήση του ελεύθερου πλάγιου λόγου, στο εσωτερι­ κό του οποίου τοποθετεί αδιόρατες ειρωνικές σφή­ νες, κλείνοντας με νόημα το μάτι στον αναγνώστη και βάζοντάς τον αθόρυβα στο κέντρο του πεδίου των δρωμένων. Βιβλίο κρυσταλλικής σύνθεσης (όλα τα στοιχεία του έχουν καταλάβει τη σωστή τους θέ­ ση), το Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές είναι όχι μόνο μια α­ ξιοπρόσεκτη ατομική προσπάθεια, αλλά και ένα από τα ωραιότερα κείμενα της ελληνικής πεζογραφίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων. □

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Ζιγκ-ζαγκ uns ν ε ρ ά ν τ ζ ι

επταίσθητος σαρκασμός, ήρωες που συνε­ χώς χάνουν και συνεχώς ξαναβρίσκουν τον προσανατολισμό τους, καθώς και μια δα ι­ μονική μοίρα, η οποία μοιράζει απλόχερα την ευτυχία και τη δυστυχία στους ευνοουμένους και τα θύματά της: αυτό είναι το υλικό πάνω στο οποίο βασίζεται το μυθιστόρημα της'Ερσης Σωτηροπούλου, Ζιγκ-ζαγκ οτις νεραντζιές, με πέντε πρό­

Λ

σωπα, τα οποία, μολονότι ζουν μέσα σε εντελώς δια­ φορετικές καταστάσεις, συγκλίνουν ξαφνικά στον ίδιο χώρο, για να μοιραστούν τις πιο παράξενες και ιδιό­ τροπες εμπειρίες, σ' ένα παιχνίδι διαδοχικών προσεγ­ γίσεων, όπου τίποτε δεν είναι τυχαίο. Η Σωτηροπούλου μετατρέπει τους ήρωές της σε αθύρματα μιας μαύρης κωμωδίας, που είτε διαλύει κομμάτι κομμάτι την προσωπικότητά τους, για να την παραδώσει στη ματαιότητα και τον αυτοχλευασμό, είτε την ανασύρει από τα σκοτεινά βάθη των ανασφαλειών και των α­ διεξόδων τους, για να τους γεμίσει χαρά και ζωική έ ­ νταση. Κι αν πετυχαίνει η συγγραφέας να φέρει τόσο αποτε­ λεσματικά εις πέρας το σχέδιο του βιβλίου της, τού­ το το οφείλει στην εξαιρετικά αναπτυγμένη αφηγη­ ματική τεχνική της, που αντί για τον εσωτερικό μονό-

92

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2001 ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ '56 ΕΩΣ '99

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

«Ο λάκκος» Νιίνος Παποσπΰρου Δεκαπέντε μικρό πεζό αφηγούνται γεγονότα μιας εποχής που χάθηκε, μιας πόλης που Βιάστηκε να αλλάξει και μιας γενιάς που νοσταλγεί ακόμα τα ανέμελα παιδικά παιχνίδια σε μια συγκεκριμένη γειτο­ νιά της θεοσαλονίκης.

«Στουςρυθμούς ιηςαγ&ης» Φάνυ ΚουντουριανούΜσνωλοηούλου Τέσσερα αδέλφια, τέσσε­ ρις ανόμοιοι χαρακτήρες, τέσσερις διαφορετικές πορείες ζωής. Κοινός παρονομαστής, η αγάπη, που δίνει ρυθμό στην ψυχή τους και στην ψυχή μας.

«Πολύπτυχο» Γιώργος θέμελης Το πολύπτυχο, ανέκδοτο αυτοΒιογραφικό κείμενο αποκαλύπτει πολλέςά/νωστες πτυχές του ανθρώ­ που αλλά και του δημιουρ­ γού Γιώργου θέμελη με μια διάθεση εξομολογητική αλλά και με ένα λόγοπου θυμίζει παραλήρημα.

ΑΡΙΠΟΤΕΛΟΥΣ 7 - 546 24 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - ΤΗΛ: 277 004 - FAX: 284 832 ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ 24 - 551 31 ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ - ΤΗΛ & FAX: 426 780 ΦΙΛΙΠΠΟΥΠΟΛΕΩΣ 57 - 561 23 ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ - ΤΗΛ & FAX: 727 075 Δ .Ε .Ο .-H E LE XPO , Ε ΙΣ Ο Δ Ο Σ Χ .Α .Ν .Θ . - ΤΗΛ 8c FAX: 292 121

w w w .ian os.gr e-mail: ianos@oneworld.gr

1

bfii®inH 4 d

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Θα Σε Βρω σιον Παράδεισο

ill

te 0 α

σ ε

BPn *£S ko

Ο θάνατος χωρίζει τον Κρις και την A w . ^ Τ° Τα~ Κανείς απ ό τους δυο τους όμως δεν θέλει να συνεχίσει σ ν ν ε χ ιυ ε ι χωρίς χ ω ρ ίς ττον ο ν άλλον. uaauv. Μ ιν υπορ ιυ ρ εείι ηη ϋ ϋ & . Β αγάπη ά π η να ενώσει αυτό π ου ο Π αράδεισος και η Κόλαση έχουν κάνει κομμάτια;

Κάπου στο Χρόνο Π έρα α π ό κάθε λογική, ο Ρίτσαρντ ερωτεύεται μια γυναίκα α π ό το παρελθόν. Η α γάπη του γ ι ’ αυτήν νικάει το χρόνο και καταφέρνει να βρεθ εί κοντά της. Α λλά για πόσο καιρό μ π ο ρ εί ο έρωτάς τους να αντισταθεί στα αδυσώπητα δεσμά του χρόνου;

Ψίθυροι Πνευμάτων Ο Τομ Γουάλας είναι ένας υπέροχος σύζυγος και πατέρας. Η ζωή του όμως αναστατώνεται όταν ξαφνικά αποκτά την ικανότητα να διαβάζει ψ υχικά φαινόμενα και να λαμβάνει περίεργα μηνύματα α π ό μ ια α ινιγματική ύπαρξη που τον βοηθά να αποκαλύψ ει ένα μυστήριο ξεχασμένο α π ό καιρό.

ΙΛΙΑ Π Ο Υ Ε Γ ΙΝ Α Ν ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ Ε κ δ ό σ ε ις Δ ί ο π τ ρ α , ζω ο δο χο υ πηγης 27 106 81 ΑΘΗΝΑ www.dloptra.gr E-mail: sales@dloptra.gr

ϋ

®

*

pi f ir ■ y·; ®:

1

Ε Ρ Ε Υ Ν Α / Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α ΠΕΤΡΟ Σ Μ ΑΚΡΗΣ

ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ ΤΣΑΗΑΛΠΤΟΣ

ΤΟ

Β Α Π Ο Ρ Ι

Α Π ’ ΤΗΝ ΠΕΡΣΙΑ

0 «Κάπταιν Ι\Ιικ», ο άνθρωπος που δημιούργησε το μύθο και το τραγούδι για το «Βαπόρι απ' την Περσία», βρήκε ως μοναδικό τρόπο αυτοκάθαρσης την εξομολόγηση στον Κώστα Τσαρούχα.

0 συγγραφέας φιλοδοξεί να παραδώσει ένα έργο, απαραίτητο για τη διάπλαση ιστορικής συνείδησης, αλλά και ευθύνης, σε μια κοινωνία, που μεθοδικά χειραγωγείται προς την εξαφάνιση της αγωνιστικής και πολιτιστικής ταυτότητάς της.

Ένας ενθουσιώδης έρωτας, συναρπαστικός και φλογερός, που γεννάει ζήλιες και φθόνο με το πάθος του. Ένα τέλος που είναι πάνω από τα ανθρώπινα, πέρα από τις αντοχές της ύπαρξης και της ζωής.

Έντεκα ιστορίες, γραμμένες με τον ευαίσθητο ποιητικό λόγο της γνωστής συγγραφέως, απαρτίζουν τον τόμο αυτό. Πρόσωπα μοναχικά, καθημερινά, βιώνουν μιαν εύθραυστη πραγματικότητα, μιαν ανάγκη φυγής από το αβέβαιο παρόν.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ. Α. Π Α ΠΑΔΗ Μ Η ΤΡ ΙΟ Υ Α.Β.Ε.Ε. Λ. Κηφησού 85,122 41 Αιγάλεω, Τηλ.: 3478044,3459321 Fax: 3474732 · Κατάστημα: Πεσμαζόγλου 5 (Στοά Ορφέως) Τηλ.: 3213507 www.agyra.gr · Email: agyra@agyra.gr

To ε υ * * ι ρ ι σ τ ε ί θ ε ρ \ Μ * t o o s jc o p h y o o s r n s € ^ 6 h /) w ^ h $ y u n t h V «nnoV o^H r w v

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΝ ΒΡΑΒΕΙΩ Ν 2000 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΤΩΝ 1ΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

@ ™ 9 ^ ΙΣ %.ριτϊκ .η Ψ βΟ * ^ β ξβ ρ ο ς

Φ

ρ Γ ,Η ^

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ( Α Χ ) ΟΔΥΣΣΕΑΣ

ΛΗΜ. Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΑ

Μ Ε Τ Α ΙΧ Μ ΙΟ

jg

παρατηρητής £

Μ

α

Ι

(δοτικές επιχειρήσεις

ξ

Σύγχρονη Εποχή Εκδοτική ΑΕΒΕ

ιϊ 9 , ΕκδόσαςΠ. Τραυλός

1™· · ^

Ευ*<*ριστουν*ε επίσνι5 yw* τνι συ^π^ιρΛ<ττ<ησν\ thV ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Α Ν

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2000

$ ρ

<

η

β

ε ί ο

S

t n y i v y u v r o s

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΟΝΗΣ

Τα φαντάσματα του Γιορκ

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ:

Τα φαντάσματα του Γιορκ (Ksoposi ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ • Τάσος Γουδέλης: Ο ύπνος του Άλφρεντ (Νεφέλη) Β. Αθαναοόπουλος, Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Μ. Φάις • Αγγέλα Καστρινάκη: Τα όρη της ζεστασιάς (Πόλις) Α. Ζήρας. Μ. Φάις • Νατόσα Κεσμέτη: Μαγεμένο Χώμα (Κέδρος) A. Znpoc. Μ. Φάις • Μάρκος Μέσκος: Μουχαρίμ (Νεφέλη) Τ. Δημητρούλια, Α,Ζήρατ, Κ. Καρακώτιαι Μ. Φάις • Χριστόφορος Μηλιώνης: Τα φαντάσματα του Τιορκ (Κέδρος) Β. Αθαναοόπουλος, Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήραε. Ε. Κοτίιά, Μ. Φάις, Β. Χατ^ηβαοιλείου • Σοφία Νικολαΐδου: Ο φόβος θα σε βρει και θα'σαι μόνος (Κέδρος) Β. Αθαναοόπουλος, Τ. Δημητρούλια, Α. Ζήρας, Μ. Φάκ • Πέτρος Τατσόπουλος: Κομεντί (Καστανιώτης) Μ. Φάις

97

BayysAns ABavaaonouflos

χωμένα από το λόγο της φωτεινής αρρώστιας, της δι­ αυγούς νάρκης, της καθοδηγούμενης μέθης: μικρές κο­ ρυφώσεις ζωής που, όπου να 'ναι, τελειώνει. Μικροί, γεμάτοι σφρίγος, θάνατοι.

AflAes προιάσεκ: Χριοτόφορος Μηλιώνης: Τα φαντάσματα του Γιορκ (Κέδρος)

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΜΪΔΟΥ: 0 (pO0OS θα 0 8 ββ81

και θα ’σαι uovos (Κέδροι

πό τις συλλογές διηγημάτων υπάρχει μία που ξεχωρίζει όχι για τον έντεχνο χαρακτήρα της πρόζας, την τεχνική αρτιότητα ή την αφηγη­ ματική επεξεργασία, αλλά για την αυθεντικό­ τητα της αφήγησης και την αμεσότητα του α­ φηγητή: Σοφία Νικολαΐδου, Ο φόβος θα at βρει και θα 'σαι μόνος. Εδώ η αφήγηση είναι χειμαρρώδης, ανεπι­ τήδευτη, συνοπτική, εύστροφη, αποτελεσματική, άμε­ ση, χωρίς τη χρησιμοποίηση μέσων τροπισμού του νοήματος, χωρίς τη μεσολάβηση συμβολισμών. Ακόμη κι όταν παρουσιάζονται κάποιες μεταφορές, αυτές είναι πολύ απλές έως παιδικότροπες, αναιρώντας με τον τρόπο αυτόν την επιτήδευση που μοιραία συνεπάγεται η αναφορά/εκτροπή της σημασίας σε κάτι άλλο από την εικόνα/φορέα του νοήματος. Αυτός ο τρόπος αφή­ γησης δεν εφαρμόζεται μόνο στις ιστορίες που διαδρα­ ματίζονται στο παρόν, αλλά και σε εκείνες που αναφέρονται σε παλαιότερες εποχές και περασμένους αιώ­ νες. Τα αφηγήματα της Σ. Νικολαΐδου δεν πληρούν τους συμβατικούς όρους του παραδοσιακού διηγήμα­ τος. Από την άποψη αυτή, μερικά από αυτά μπορεί να μη θεωρούνται διηγήματα, αλλά είναι μικρά πολύτιμα κομμάτια ζωής. Είναι συμπαγή, αυτούσια, αυθεντικά, σε κάθε νοηματική μονάδα τους αποκαλυπτικά, εμψυ­

Α

0 Χριστόφορος Μηλιώνης είναι ο σημαντικότερος από τους πεζογράφους που κυκλοφόρησαν συλλογή διη­ γημάτων το 1999. Τα φαντάσματα του Γιορκ ξεχωρί­ ζουν κυρίως χάρη στον προβληματικά ανανεωμένο ρε­ αλισμό του. 0 γνωστός ρεαλισμός του χαλαρώνει κα­ θώς ανανεώνεται. Το ηθογραφικό περίγραμμα ατονεί ευχάριστα και η ιδεολογία μεταφυσικοποιείται. Αυτά τα σημεία αλλαγής στην αφηγηματική τέχνη του αντι­ στοιχούν σε κάποια γνωστά σημεία των καιρών. Με ποιες, όμως, προϋποθέσεις και σε ποιο βαθμό οι επιμέρους αλλαγές συνιστούν ανανέωση ή, τουλάχιστον, συνθήκη ανανέωσης; Στην περίπτωση του Μηλιώνη η ανανέωση του ρεαλισμού επιχειρείται με δύο τρό­ πους: έναν επιφανειακό και έναν βαθύτερο -που είναι πιο αποτελεσματικός, αλλά και πιο επικίνδυνος. 0 πρώτος υπηρετείται με την εισαγωγή στοιχείων της σύγχρονης καθημερινής ζωής: τεχνολογικά προϊόντα ευρείας πλέον χρήσης, όπως η βιντεοκάμερα, το μα­ γνητόφωνο, μια υπεραυτόματη φωτογραφική μηχανή. Ενδεικτικό της ρεαλιστικής σκοπιμότητας αυτής της ε­ πιλογής είναι το γεγονός πως ο συγγραφέας αναφέρει και τη μάρκα του σχετικού προϊόντος: η βιντεοκάμερα είναι Panasonic (η σχετική αναφορά αποτελεί μάλιστα τον τίτλο του πρώτου διηγήματος), το μαγνητόφωνο είναι «Sound-Rivier, εγγλέζικο», ενώ η φωτογραφική μηχανή είναι κατασκευασμένη στην Ταϊβάν. Αυτός είναι ο πρώτος τρόπος, ο προφανής, επιφανεια­ κός ή και επιδεικτικός, που λειτουργεί συμπληρωματι­ κά ή, εφόσον χρησιμοποιείται μόνος του, διακοσμητικά, επειδή η πραγματιστική φύση του είναι συγκε­ ντρωμένη και περιορισμένη σε ένα συγκεκριμένο αντι­ κείμενο. Παρ' όλα αυτά, ο συγγραφέας στη χρήση αυ­ τών των αντικειμένων δίνει μια ιδιαίτερη θέση μέσα στην ιστορία, επειδή μέσω αυτών γίνεται δυνατόν να αποτυπωθεί -και έτσι να επιβεβαιώσει την αμφισβη­ τούμενη υπόστασή τσυ- το υπερφυσικό, του οποίου η εισαγωγή αναφέρεται στον δεύτερο τρόπο ανανέω­ σης του ρεαλισμού του Μηλιώνη. Η πραγματικότητα, ωστόσο, που αποτυπώνεται χάρη στις δυνατότητες που προσφέρουν τα προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας, δεν ανήκει στην επικράτεια

του καθημερινού ρεαλισμού: ο ψηλόλιγνος ίσκιος του πεθαμένου ή η φωνή της μάνας που κατορθώνει να στείλει από τον άλλο κόσμο το μήνυμα που είχε υποσχεθεί στο γιο της. Διαπιστώνουμε εδώ την προσπά­ θεια του συγγραφέα για ανανέωση του ρεαλισμού του μέοα από μια ακραία εκδοχή συνδυασμού του ρεαλι­ στικού με το φανταστικό, που αντίστοιχα εκπροσω­ πούνται από τα σύγχρονα προϊόντα τεχνολογίας και α­ πό τα φαντάσματα. Αυτός είναι ο δεύτερος τρόπος α­ νανέωσης του ρεαλισμού, ένας τρόπος που προσδιο­ ρίζει την αφήγηση σε βάθος, πιο αποτελεσματικός αλ­ λά και πιο επικίνδυνος, ιδιαίτερα στην περίπτωση που δεν κατορθώνει να εντατικοποιήσει λογοτεχνκά τη ζωή και καταφεύγει στο υποκατάστατο της μερικής συσκότισής της μέσα από ένα ήπιο, άτολμο (απέναντι στις απαιτήσεις της αληθοφάνειας) και αυτοαμφισβητούμενο μυστήριο.

Τάσος Γουδέλης: 0 ύπνος του Άλφριντ (Νεφέλη) 0 ύπνος του Άθφρεντ του Τάσου Γουδέλπ ξεχωρίζει για τη βουβή, υπόκωφη, ατονική διήγηση που εξιστο­ ρεί, εξουδετερώνοντας προγραμματικά τις διαφορές έντασης ανάμεσα στα περιστατικά. Τα γεγονότα και τα πρόσωπα δίνονται μέσα από εικόνες υπέροχα έντονες, οι οποίες όμως απαιτούν ή ξυπνούν αισθήσεις χωρίς οξύτητα, με μια ποιητική αισθητηριακή ποιότητα. Τα λόγια, οι κινήσεις, οι πράξεις αφομοιώνονται από ένα εσωτερικό μυθιστορηματικό σκηνικό ή χάνονται μέσα σε ένα εξωτερικό τοπίο, μέσα από μια προοπτική που συνεχώς μεγαλώνει. Η αφήγηση μινιμαλιστική, χωρίς συμβολοποιήσεις, υποβάλλει τη διάρκεια των γεγονό­ των μέσα από την ηχώ τους. □

0 Bowmans ABovaaonouflos προιεινε em'tms

Q Ε κδόσεις Ι δμων Τ.Θ. 48030 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ - Τ.Κ. 132 31 & ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ 10-12 ΑΘΗΝΑ - THA.-FAX 50 15 550

ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΕΣΥΛΛΑΣ ΝΙΚΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΝΙΚΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ

Π νοές του Α ιγαίου

Χρηστός Δεσυλλας, Νίκος Δανιήλ Νίκος Δεληγιάννης

Π ν ο έ ς τ ο υ Α ιγ α ί ο υ Ιστορίες καλοκαιρινές, πλασμένες με το α ιγα ιοπελα γίτικο φως τον ήλιον, μας μεταφέρονν στις απέραντες παραλίες των νησιών και στα πολυσύχναστα καλ­ ντερίμια τονς. Πόθοι, έρωτες και προσδοκίες, μα πάνω α π ’ όλα η σαγηνεντική ομορφιά τον τοπίον, εμπνέονν τονς συγγραφείς αυτού του βιβλίου, οι οποίοι μας παρασύρουν, ο καθένας με τον ξεχωριστό τρόπο γρα­ φής τον, σ ’ ένα ταξίδι στην πανάρχαια θάλασσα του Α ιγαίου.

Τάοος Γουδ έλ ης:

Χ ρ ισ τ ό φ ο ρ ο ς Μ η λ ιώ ν η ς :

0 ύπνος του Άλφρτη

Τα φαντάσματα του Γιορκ

(Ν ε φ έ λ η )

(Κ έ δ ρ ο ς )

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ 99

Τιιΐκαflnpnipouflid τα φαντάσματα του Γιορκ

§ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ:

Τα φαντάσματα του Γιορκ [ m

m

ολλές οι αξιόλογες συλλογές διηγημάτων που κυκλοφόρησαν το 1999, όπως το ΝΙουχαρεμ του Μάρκου Μέοκου, 0 φόβος θα σε βρει και θα 'σαι μόνος της Σοφίας Νικολαΐδου, Τα φαντάοματα του Γιορκ του Χριοτόφορου Μηλιώνη. Μεταξύ αυτών προτείνω για το Βραβείο διηγήματος τη συλλογή του Χριστόφορου Μηλιώνη Τα φαντάσματα του Γιορκ, θεωρώντας ότι α­ ποτελεί ένα σταθμό οτην πορεία του συγγραφέα, φυ­ σική συνέχεια της συλλογής του Καάαμάς κι Αχέρο­ ντας, με όρους σύγχρονους, σημερινούς. Ο Μηλιώνης καταγράφει το σήμερα πατώντας με το ένα πόδι στο χθες, κρατώντας στο χέρι μια κάμερα που αιχμαλωτίζει ακόμα και τις σκιές και μια φωτογρα­ φική μηχανή ξεχασμένη σε ένα πεζούλι στο Κέιμπριτζ. Δεν μας δείχνει όμως μόνο τις οικείες εικόνες, τα αγα­ πημένα πρόσωπα, τους τόπους που είναι καθαγιασμέ­ νοι από το άρωμα της παιδικότητας και της άγνοιας,

Π

100

αλλά και τα αρνητικά, την ασπρόμαυρη όψη τους: τα μυστικά των αγαπημένων, την αύρα των τόπων όταν κατακλύζονται από τις ορδές των τουριστών, την ε ­ σωστρέφεια των τοπίων που αντιστέκονται. Τα όρια ανάμεσα στις δύο όχθες είναι ίσως υπαρκτά, τελικά, και απροσπέλαστα· μόνον η ψυχή, που αφουγκράζεται τον κόσμο πριν τον αναπαραστήσει, μπορεί να συλλάβει τα οράματα και τις φωνές των νεκρών, τις ξεχασμένες διαδρομές και τα χαμένα κείμενα και να τους δώσει ζωή και πάλι, με τον τρόπο της έμμεσης αναφοράς, της ανεπιβεβαίωτης υποψίας, της διαλείπουσας παρουσίας. Η δουλειά του X. Μηλιώνη όσον αφορά τη λέξη είναι συνεχής και συνεπής, φροντίζει να αναδεικνύει, και σε εκφραστικό επίπεδο, όλα όσα μοιάζουν χαμένα και ξε­ χασμένα, χρησιμοποιώντας χωρίς καμιά προκατάληψη το ιδιωματικό και το λόγιο στοιχείο για να εμπλουτίσει τη στέρεη δημοτική του. Χαρακτηριστική η αφαίρεση στην πλοκή των διηγημάτων του, σε σημείο που εμφα­ νίζονται, ενίοτε, μετέωρα, έτοιμα να ενδυθούν την α­ ντίληψη του αναγνώστη, έχοντας ξεφύγει από την επι­ κράτεια του γράφοντος. Στα Φαντάσματα του Γιορκ πνέει ένας άνεμος ανανέωσης, που αφήνει άθικτες ό­ λες τις καταχτημένες αρετές του συγγραφέα. Για άλλη μια φορά, η σταθερότητα και η συνέπεια αποδεικνύονται εξίσου γόνιμες με τον πειραματισμό. □

Afteftis Znpos

ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ:

Τα όρια ins zeoiaoias

m m

ΝΑ ΤΑ ΣΑ ΚΕΣΜ ΕΤΗ :

Μαγεμένο Χώμα (Kespos)

Μ ΑΡΚΟΣ Μ ΕΣΚΟΣ:

ΧΡΙΣΤΟ Φ Ο ΡΟ Σ ΜΗΛΙΩΝΗΣ:

Μουχαρέμ (Νεφέλη)

Τα φαντάσματα ιου Γιορκ (κέδροι

Αγγέλα Καοτρινάκη ενδιαφέρεται για το σύ­

συνκρασιακής οπτικής. Από την πρώτη συλλογή διηγη­ μάτων της, Φιλοξενούμενη (1990), ήταν ευδιάκριτη η έντεχνη, λιτή της έκφραση, η οποία και αποδείχθηκε ε­ ξαιρετικά καίρια, όσον αφορά την περιγραφή των ασή­ μαντων τυπικά, αλλά σημαντικότατων από την άποψη της λογοτεχνικής τους διαστολής, καθημερινών στιγ­

Η

ντομο αφήγημα από πολλές πλευρές, ως δημιουργός και ως θεωρητικός της διαμόρ­ φωσής του στον 19ο και τις πρώτες δεκαε­ τίες του 20ού αιώνα. Κυρίως όμως οι λόγοι που την κινούν προς τα εκεί νομίζω ότι είναι λόγοι ιδιο-

101

μών της ανθρώπινης ζωής. Γνωρίζοντας ότι η σύντομη πρόζα αδυνατεί εκ των πραγμάτων -ή της είναι εξαιρε­ τικά δύσκολο- να διαγράψει χαρακτήρες και να παρα­ κολουθήσει ένα γεγονός ή μια κατάσταοη οε εκτεταμέ­ νο διάστημα του επινοημένου χρόνου, η Καστρινάκη στράφηκε προς τη «μνημείωση» του στιγμιαίου, όπου και αποδείχθηκε ιδιαίτερα ικανή. Όπως στην προηγού­ μενη συλλογή της, Εκδρομές με φίλες (1995), έτσι και τώρα Στα όρια της ζιοταοιάς αναδεικνύονται, σε ιστο­ ρίες κάθε άλλο παρά δραματικές, οι ανεπαίσθητες α­ ποχρώσεις της ατμόσφαιρας, οι ελαφρές αλλαγές στον τονισμό των φωνών, οι μικρές και αδιόρατες λε­ πτομέρειες που συστήνουν ένα συναισθηματικό περι­ βάλλον και προσδιορίζουν τη διακύμανση των διαθέσε­ ων. Αν θα έπρεπε οπωσδήποτε να κάνω μια πρωτο­ βάθμια σύγκριση για να κάνω ευκρινέστερο το στίγμα της Καοτρινάκη, θα έβρισκα πλησιέστερή της την Αγγλίδα Κάθριν Μάνοφιλντ. Όπως σ' εκείνη, υπάρχει κι εδώ, ως μόνιμο υφολογικό μοτίβο που διατρέχει συνε­ χώς τις περιγραφές, μια αμυδρή ειρωνεία, προερχόμε­ νη από την ιδιόμορφα πλάγια τροχιά του βλέμματος της συγγραφέως. Η συγκροτημένη αυτή ειρωνεία νομί­ ζω ότι άλλοτε κάνει θερμότερη τη συναισθηματική θαλπωρή, η οποία βαπτίζει πρόσωπα και πράγματα που εξάλλου φαίνεται να έχουν πάντοτε μια προσωπική σχέση με τη ζωή της διηγηματογράφου. Άλλοτε, ό­ μως, κάνει οξύτερο και διαπεραστικότερο τον εσωτερι­ κό της, ευθύ λόγο, που πάντοτε κινείται εναλλασσόμε­ νος με τις πλάγιες περιγραφές. Με την προηγούμενη συλλογή διηγημάτων της, Η Βίργκω της ερημιάς και τα κρυφά κελαϊδόνια (1996) η Νατάοο Κεσμέτη προαναγγέλλει σε ορισμένα από αυτά τον τύπο μιας αφήγησης, ο οποίος θα την απασχολήσει στα επόμενα χρόνια και θα αποτελέσει τον βασικό κορ­ μό του πρόσφατου βιβλίου της Μαγεμένο Χώμα. Όχι ότι στις προηγούμενες συλλογές της δεν προσέτρεξε επι­ κουρικά στην επινόηση, για να μπορέσει να αναβιώσει έναν κόσμο της περιφερειακής Αθήνας, με κοινές, μικρασιάτικες γενεαλογικές ρίζες, έναν κόσμο αρκετά συ­ μπαγή και αυτάρκη ίσαμε τις δεκαετίες του '60 και του 70. Όμως, εκεί το εμπειρικό και βιωματικό υπέδαφος της ήταν τόσο πλούσιο, ώστε η δημιουργός μνήμη να μη χρειάζεται ιδιαίτερη στήριξη από τη φαντασία. Οι α­ ναγωγές στη ζωή και τα πάθη των προσφύγων γίνο­ νται, σχεδόν αυτόματα, πραγματογνωστικά, χωρίς να χρειάζονται τις περισσότερες φορές παρά ένα από τα πολλά εναύσματα για συνειρμούς που παρείχε μια συ­ νεκτική, ακόμα, οικογενειακή και κοινοτική παράδοση. Εξ αυτού και η αρχική προτίμηση της Κεσμέτη στη ρεα­

102

λιστική τεχνική, μια τεχνική που ενισχυόταν από λεπτο­ μερείς περιγραφές συνηθειών και γεγονότων με πρω­ ταγωνιστές πρόσωπα του γνώριμου περιβάλλοντος της. Μάλιστα στα πρώτα βιβλία της, Τα 7 της Άρκτου (1972), Το αιώνιο ρολόι (1987), Κήπος περίφρακτος (1992), συνέβαινε να περνούν ορισμένα από αυτά τα πρόσωπα από διήγημα σε διήγημα, αναπαριστώντας έ­ τσι όχι μια ανθρωπογεωγραφία των συνοικιών που χτί­ στηκαν στις υπώρειες του Υμηττού, αλλά και ένα γενι­ κότερο σύμπαν εξιστορήσεων και μύθων, απ' όπου ά­ ντλησε για χρόνια τις αρχικές εμπνεύσεις της η συγ­ γραφέας. Με την πάροδο του χρόνου και όσο απομα­ κρυνόταν από την κοίτη των παιδικών και νεανικών της βιωμάτων, άρχισε να επινοεί περισσότερο τον κόσμο των αφηγήσεών της, αντικαθιστώντας εν μέρει την «εξ αντικειμένου» περιγραφή με τη στοχαστική εκδίπλωση και την παράθεση γεγονότων με την ενδοσκόπηση. Στο Μαγεμένο χώμα, όπως και σε μερικά διηγήματα των προηγούμενων βιβλίων της, η Κεσμέτη αρχίζει με μια ανάμνηση προσδιορισμένη εμπειρικά, που όμως οχεδόν αμέσως λοξοδρομεί μέσω των συνειρμών και απο­ κτά συμβολικές ή και αλληγορικές προεκτάσεις, φορτι­ σμένη επιπλέον από μια γλώσσα δυναμική αλλά και θερμή, υποβλητική αλλά και αδιόρατα ειρωνική. Με μια ενδιάθετη ευφροσύνη, αναμειγνύει εμπειρικά δεδομέ­ να της οικογενειακής της σάγκα με απολύτως φαντα­ στικά στοιχεία, δημιουργώντας ένα αμάλγαμα ιδιαίτερα γοητευτικό, προπάντων όταν κατορθώνει να γειώσει το ονειρικό μέρος της ιστορίας της από τη σφαίρα του στοχασμού και της ενόρασης, και να το συνδέσει με μια πραγματικότητα που της είναι περισσότερο αισθη­ σιακή και οικεία. Η ποίηση, όπως και η πεζογραφία, του Μάρκου Μέοκου έχουν πολύ βαθιές ρίζες στη γλώσσα και τη λαϊκή συ­ νείδηση της ελληνικής ενδοχώρας. Στα αφηγήματά του Μουχαρέμ είναι έκδηλα αυτά τα δύο βασικά στοιχεία, γνωστά άλλωστε και από παλαιότερα βιβλία του, όπως τα Παιχνίδια στον παράδεισο (1978), όπου η ανάμνηση των παιδικών χρόνων στην Έδεσσα και η λεπτομερής περιγραφή και διάσωση των παιχνιδιών της ηλικίας ε ­ κείνης εναρμονίζονται με το φυσικό περιβάλλον της Μακεδονίας, την ατμόσφαιρα, τους αφανείς, καθημερι­ νούς ανθρώπους και τη χλωρίδα της. Ιδιοσυγκρασιακά προσανατολισμένος σε έναν κόσμο που συντηρεί μέσα του την παπαδιαμάντεια αθωότητα, συνομήλικος με ο­ ρισμένους από τους σημαντικότερους σύγχρονους διηγηματογράφους μας, τον Χριστόφορο Μηλιώνη, τον Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλο, τον Τόλη Καζαντζή, τον Ε.Χ. Γόνατά, είναι βέβαιο ότι ο Μέσκος με αυτά τα πεζά

του θέλησε να συνδεθεί γενεαλογικά μ' αυτόν τον κό­ σμο της πρωτογενούς αμεσότητας: έναν κόσμο που νοσταλγεί τη γη του, που είναι άρρηκτα δεμένος με τα στοιχεία της, με τη σκοτεινιά και τη βιαιότητά της, και που υφίσταται την ιστορία ως δύναμη που διασπά την ενότητα ανθρώπου και φύσης με φθοροποιά συνήθως αποτελέσματα. Σε μια πρώτη ματιά, τα πεζά του Μουχαρέμ -αν και όχι όλα- μοιάζουν με παρατακτική συσσώρευση περιστατι­ κών που εκτίθενται γραμμικά, ως αποσπάσματα μιας βιογραφίας του συγγραφέα. Η προσεκτικότερη όμως α­ νάγνωση μας αποκαλύπτει τον έντεχνο τρόπο με τον οποίο το επουσιώδες ή το ασήμαντο μεταμορφώνο­ νται, καθώς ο παραμυθητικός λόγος του Μέσκου τα α­ ποσπά από την περιοχή του προφανούς και τα εντάσ­ σει, αποθεώνοντάς τα, σ' ένα σύμπαν συναισθηματικής θερμότητας, αγάπης και τρυφερότητας. Όχημα αυτής της εξαλλαγής είναι αναμφίβολα η γλώσ­ σα του, διαπερασμένη από την ιδιωματική λαλιά της ι­ διαίτερης πατρίδας του, αλλά καθόλου λαογραφίζουσα. Και εξίσου σημαντικό -αν όχι σημαντικότερο- ρόλο παίζει εδώ η τεχνική του, ο συντεταγμένος λόγος του. Έχοντας ήδη αναπτυγμένη και διαμορφωμένη από την ποίησή του τη χρήση των συχνών και σύντομων σιω­ πών, ο Μέσκος εξιστορεί, οικονομώντας τις εκτεταμέ­ νες περιγραφές και αντικαθιστώντας τες με ολιγόλογες φράσεις ή με φράσεις/εικόνες που έχουν μια ιδιάζουσα αυτοτέλεια μέσα στη ροή του κειμένου. Μάλιστα, στο τελευταίο αφήγημα, που έχει παραχωρήσει τον τίτλο του στο βιβλίο, ένα αφήγημα με ρυθμική γραμμή ανά­ πτυξης, με νευρώδη ζωντάνια, χιούμορ και οίστρο πα­ ραμυθά, ο συγγραφέας εναλλάσσει με μια θαυμαστή ι­ σορροπία τον ποιητή και τον αφηγητή, αναπλάθοντας με τον δικό του τρόπο ένα απομνημόνευμα, που κυ­ ρίως θέλει να διασώσει τη συνείδηση του χώρου, τη θλίψη και τη νοσταλγία για το μακεδονικό τοπίο.

Χρι­

Παρόλο που υπάρχει μια διαδεδομένη άποψη ότι ο είναι ένας μονότροπος πεζογράφος, τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Αναμφισβή­ τητα υπάρχει, στο σύνολο του έργου του, μια ομάδα διηγημάτων ή πεζογραφημάτων, όπου η προσωπική μνήμη, με συνεχείς παλινδρομικές κινήσεις, άνασκάπτει το παρελθόν ή συσχετίζει το παρόν με βιώματα που ρι­ ζώνουν στα νεανικά του χρόνια και στην πατρική γη της Ηπείρου. Υπάρχει όμως και μια πιο ολιγομελής ομάδα πεζών του, που είναι εγκατεσπαρμένα σε όλες τις συλ­ λογές του -από την Παραφωνία (1961), ακόμα, έως και Τα φαντάσματα του Γιορκ- και που θα έλεγα ότι, μολο­ νότι ρεαλιστικά στην τεχνική τους, έχουν πολλά στοι­

στόφοροςΜηλιώνης

χεία εξπρεσιονιστικά, με πυκνές περιγραφές εφιαλτι­ κών εμπειριών, που κατά τεκμήριο οφείλονται στις έ ­ κρυθμες στιγμές της, ούτως ή άλλως, διασταλτικής φαντασίας του αφηγητή/Μηλιώνη. Βέβαια, τόσο στα μεν όσο και στα δε, είναι ευδιάκριτο το νήμα που συν­ δέει το συγγραφέα με την ύλη των ιστοριών του· αρκεί μάλιστα ένα τυχαίο γεγονός, μια εικόνα, μια λέξη ή έ ­ νας ήχος για να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός της μνή­ μης, κάνοντας την πρωτοπρόσωπη φωνή του αφηγητή να αρχίσει να εξιστορεί, συσχετίζοντας το πριν με το τώρα, το εδώ με το εκεί, τη δυστοπία μιας απρόσωπης πόλης με την αναδρομή σε έναν κόσμο πρωτογενή, ό­ που οι ανθρώπινες σχέσεις είχαν μεγαλύτερο συναι­ σθηματικό βάθος και βάρος. Ένα μέρος της συλλογής αυτής του Μηλιώνη συνεχίζει τη γραμμή των διηγημά­ των του Καλαμά και Αχέροντα (1985), του πιο «δημοφι­ λούς», νομίζω, βιβλίου του, ενώ ένα άλλο μέρος ανα­ καλεί τον τύπο της συνειρμικής γραφής, που ήδη γνω­ ρίσαμε στην πιο ακραία της μορφή με Τα διηγήματα της Δοκιμασίας (1978) και στην πιο, ας πούμε, γειωμένη, με το διήγημα «Το παγερό του βλέμμα» από τον Χειριστή ανελκυστήρος (1993), ένα κλειστοφοβικό διή­ γημα νεύρωσης και έμμονων ιδεών που δίνουν έναν πυρετώδη ρυθμό στη ροή της αφήγησης και συνθέ­ τουν μια ιστορία, όπου ο χρόνος είναι τελείως υποκει­ μενικός και εισρέει από παντού. Παρά το ότι υπάρχουν επιμέρους διαφορές στην οπτική που ορζει τους δύο αυτούς «τύπους» διηγημάτων -λόγου χάριν, αυτά που ανατρέχουν στα γενεαλογικά βιώματα του συγγραφέα προσφεύγουν, ακόμα και γλωσσικά, σε μια πραγματο­ γνωσία του γενέθλιου χώρου ή του χώρου με τον ο­ ποίο συνδέθηκε συναισθηματικά, ενώ τα άλλα είναι λι­ γότερο προσωπικά και περισσότερο συμβολικά-, νομί­ ζω ότι συγκλίνουν σε ένα κοινό ψυχικό τοπίο που έχει διαμορφώσει ο Μηλιώνης με την πάροδο των ετών. Πρόκειται για ένα ψυχικό τοπίο νοσταλγίας αλλά και θλίψης, για κάτι που πλέον είναι ονειρώδες και ασύλ­ ληπτο: η ενότητα τόπου, ανθρώπων και ιστορίας.

Arties npoiooeis: Τάοος Γουδέλης: 0 ύπνος του Άλφριντ (Νεφέλη) Η προτίμηση του Τάσου Γουδέλη στις σύντομες πρόζες δεν είναι τυχαία. Εδώ και κάμποσα χρόνια τα πεζά του φέρνουν τη σφραγίδα μιας τέχνης μινιμαλιστικού χαρα­ κτήρα, όπου πολλές φορές η λεπτομέρεια έχει τη δική της αυτοτελή σημασία μέσα στην αφήγηση, προσδιο­ ρίζοντας ταυτόχρονα ένα από τα πιο δομικά στοιχεία της συνολικά: εννοώ τον πολυκεντρισμό της. Ήδη, στην πρώτη συλλογή πεζών του, τα Αρπακτικά (1990),

103

ο Γουδέλης είχε εντάξει δύο μεγαλύτερα σε έκταση α­ πό τα υπόλοιπα, προοίμια κατά κάποιο τρόπο της ρηξι­ κέλευθης τεχνικής του να αφηγείται την ίδια στιγμή σε δύο ή και περισσότερα επίπεδα, τα οποία άλλοτε τέμνονται μεταξύ τους και άλλοτε ακολουθούν παράλ­ ληλες κατευθύνσεις. Στον Ύπνο του ΆΡφρεντ ανα­ πτύσσεται μια παρεμφερής στρατηγική της αφήγησης, με διασπασμένη τελείως τη συμβατική, χρονική διαδο­ χή των γεγονότων, έτσι ώστε το παρόν να περιέχει το μέλλον και να πραγματοποιείται μαζί του ως συνεκδοχική όψη της μιας και αδιαίρετης ζωής. Όλη αυτή η τα­ κτική -που βρίσκεται αρκετά κοντά στην τεχνική ορι­ σμένων μοντερνιστών πεζογράφων, λ.χ. του Κλοντ Σι­ μόν- είναι προφανές ότι έχει αναληφθεί συνειδητά από το συγγραφέα, με σκοπό να αποσταθεροποιήσει τον συνηθισμένο τρόπο πρόσληψης της λογοτεχνικής πραγματικότητας. Να ελαχιστοποιήσει, δηλαδή, την α­ πόσταση μεταξύ δημιουργού και δέκτη και να επανεγγράψει κάποια επουσιώδη, δευτερεύοντα στοιχεία που, εντούτοις, με την παρουσία τους συγκροτείται μια δια­ φορετική ψυχική ατμόσφαιρα στην ανάγνωση.

Σοφία Νικολαΐδου: 0 φόβος θα at βρει και θα 'οαι μό­ νος (Κέδρος) Κάτω από τον κάπως μελοδραματικό αυτό τίτλο στεγά­ ζονται σαράντα τέσσερις σύντομες ιστορίες, με εξαιρε­ τική ένταση και πυκνότητα στη διατύπωσή τους, έχο­ ντας ως επίκεντρό τους τις σκοτεινές όψεις ενός κό­ σμου καθημερινού. Ανεξάρτητα από τη χρονική στιγμή ή το γεωγραφικό σημείο όπου διαδραματίζονται, τα βα­ σικά τους πρόσωπα, γυναίκες και άνδρες, διακρίνονται για την καταφανώς αναπτυγμένη φαντασία τους, η υπερανάπτυξη της οποίας τα κάνει να περνούν με εντυ­ πωσιακή ευκολία από το συμβατικό και καθημερινό στο ακραίο και παράλογο, μην αντέχοντας να έχουν ως προοπτική τους ένα πεπρωμένο ήττας και ισοπέδωσης. Ενώ, λοιπόν, όλες οι ιστορίες της Σοφίας Νικολαΐδου στο 0 φόβος θα σε βρει και θα Όαι μόνος ξεκινούν ως περιγραφές κοινότοπων ηθών, πολύ γρήγορα τα εξω­ τερικά στοιχεία υποχωρούν σε σημασία και δίνουν τη θέση τους στον διεσταλμένο ή και οξυμένο εσωτερικό κόσμο των προσώπων, με αποτέλεσμα το γλίστρημα

104

προς την παράνοια, το θάνατο, το αίμα, τη διαφυγή προς τη βασκανία και τη νερομαντεία που υποτίθεται ό­ τι θα τα απελευθερώσουν από κάποια αδιόρατα δεσμό και θα τα κάνουν απρόσβλητα από ό,τι ονομάζουν κα­ κό. Μ' αυτήν την έννοια, τα πρόσωπα του 0 φόβος θα σε βρει και θα Όαι μόνος της Σοφίας Νικολαΐδου αισθά­ νονται πως είναι, στην πλειονότητά τους, ριγμένα σ' έ­ ναν κόσμο άδικο και αδιάφορο, κλεισμένο από παντού. Και με τις βίαιες πράξεις τους ή με τις πράξεις που προ­ σβλέπουν με εμμονή στην εκδίκηση, εκτός από την «α­ πόδραση» έχουν για στόχο την αποκατάσταση μιας ι­ διότυπης «νομιμότητας των πραγμάτων» -τουλάχιστον κατά τη δική τους φαντασίωση. Βέβαια, μια ενδεχόμενη παρανάγνωση του βιβλίου αυτού, όπως και του προη­ γούμενου, Ξανθιά πατημένη (1997), είναι πολύ πιθανό να επιμείνει στη νοσηρότητα ορισμένων περιστατικών ή στις παραχωρήσεις σε μια λαϊκότροπη γλωσσική εκ­ ζήτηση. Όμως το νεύρο, η ευφορία και η σαγήνη, ως αφηγηματικά χαρακτηριστικά της Σ. Νικολαΐδου, κατά ένα μέρος οφείλονται στο ότι δημιούργησε ένα ιδιότυ­ πο κράμα εικόνων άκρας φαντασίωσης και αιχμηρής διατύπωσης. Και αυτά ήδη προβάλλουν ως εντυπωσια­ κά επιτεύγματά της. □

0 Αλεξηδ Znpos προιεινε επίαηε

Τάσ ος ΓουδέΧ ης:

Σ ο φ ία Ν ικ ο λ α ΐδ ο υ :

0 ύπνος του 'Αλφρεντ

0 φόβος θα σε βρει και θα 'ααι μόνος (Κ έ δ ρ ο ς )

(Ν ε φ έ λ η )

K w p ia s KapoKciiuos

Μ ΑΡΚΟΣ Μ ΕΣΚΟΣ:

Μουχαρέμ

(Ν εφ έλη )

τρίτη συλλογή διηγημάτων του Μάρκου M cokou, με τον τίτλο ΛΙουχαρίμ, επιβεβαι­ ώνει και την ιδιαίτερη αφηγηματική του - ε ­ κτός από την ποιητική- ικανότητα. Τα οκτώ διηγήματα του βιβλίου αναδίνουν έντονα την αίσθηση και το βίωμα του τόπου και της ιστορίας, εκτυλίσσονται όλα, εκτός από το πρώτο, στα τοπία της Βόρειας Ελλάδας και τα περισσότερα από αυτά, με τους ήρωές τους, με τη θεματική τους, με τους α­ φηγηματικούς τους χρόνους και τρόπους, επικοινω­ νούν με τα κείμενα των δύο άλλων συλλογών του, Παιχνίδια στον παράδεισο και Κομμένη γλώσσα. Οι άνθρωποι των Βοδενών (παλιά ονομασία της Έδεσ­

Η

σας), οι οικογενειακές μνήμες, οι οικείοι νεκροί, αλλά και οι γείτονες, οι παιδικοί φίλοι, οι σκοτωμένοι στα βουνά του εμφύλιου διχασμού, η πίκρα για τον χιμαι­ ρικό χαμένο σκοπό τους διαπερνούν σπαρακτικά τις αφηγήσεις της συλλογής. Το Μουχαρέμ, το εκτενέ­ στερο διήγημα του βιβλίου, που δίνει και τον τίτλο σ' αυτό, είναι μια συμπύκνωση του αφηγηματικού σύμπαντοςτου Μέσκου. 0 παππούς (μάλλον του συγ­ γραφέα), με δωρική λιτότητα και ιδιαίτερη ακρίβεια, αφηγείται τα όσα είδε και έζησε, από τότε που γεν­ νήθηκε στα 1866 μέχρι το θάνατό του το 1954. Ζω­ ντανεύει τον κόσμο του, την οικογένειά του, το χωριό του Γραμματίκοβο και την Έδεσσα, τα οικεία τοπία του, την παιδική του ηλικία και την ενηλικίωσή του, την οκτάχρονη μετανάστευσή του στην Αμερική, την επιστροφή του. Στην αφήγησή του ενυπάρχει και η εισβολή της ιστορίας στη ζωή των ανθρώπων της πε­ ριοχής του. Περιγράφει με ελλειπτικό τρόπο την ανα­ σφάλεια από τις επιδρομές των Τουρκαλβανών, τα ε­ παναστατικά σχέδια, τη δράση των Βουλγάρων εθνικιστών, τη Μικρασιατική εκστρατεία, τον ερχομό των προσφύγων και, τέλος, την Κατοχή και τον εμφύλιο σπαραγμό, στον οποίο χάνει και δυο αγωνίστριες εγγονές του. Αναπλάθει με ενάργεια μια ταραγμένη ε ­ ποχή και περιοχή, πολυεθνική και πολυγλωσσική, επί­ κεντρο των εθνικιστικών διεκδικήσεων, όπου οι άν­ θρωποι αγωνίζονται να επιβιώσουν και επιπλέον να επιλέξουν και να συγκροτήσουν τις εθνικές τους ταυ­ τότητες. Ο Μέσκος, χωρίς να διασπά την αρμονία των αφηγήσεών του, αναδεικνύει ανθρωπολογικό και κοινωνικά στοιχεία της περιοχής, όπως τοπικούς γλωσσικούς ι­ διωματισμούς, τρόπους οικογενειακής και οικονομι­ κής οργάνωσης, νοοτροπίες και ήθη, καταγράφει την ενσωμάτωση των «νέων χωρών» στο ελληνικό κρό­ τος, καταθέτει δε και κάποιες πικρές αλήθειες για τη βίαιη αντιμετώπιση της σλαβομακεδονικής διαλέ­ κτου. Η συλλογή Μουχαρέμ αναδεικνύεται πολύτιμη και ενδιαφέρουσα λογοτεχνικά (και όχι μόνο). □

105

Ελισάβετ Κοτζισ

■■

Μισεί) Φάτε

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΟΜΗΣ

Τα φ α ντά σ μ α τα τ ο υ Γ ιο ρ κ

■

fp rV ' M L

J

■

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ:

ΜΑΡΚΟΣ ΜΕΣΚΟΣ:

Τα φαντάσματα ίου Γιορκ (Kespos)

Μουχαρέμ (ΝεφέΟη)

μεγάλη συμβολή ίου Χριστόφορου Μηλιώνη συνίσταται στο ότι η διηγηματογραφία του συναιρεί τα δύο σημαντικότερα ρεύματα της μεταπολεμικής πεζογραφίας: από τη μια, συνδέεται με την έντονα πολιτική και κοινω­ νική λογοτεχνία της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς (Τσίρκας, Κοτζιάς, Κάσδαγλης, Πλασκοβίτης) και, από την άλλη, με την εξομολογητική αφήγηση την οποία εισήγαγε η δεύτερη μεταπολεμική γενιά (Κουμανταρέας, Ιωάννου, Ταχτσής). Στα Φαντάσματα του Γιορκ υ­ πάρχει η σταθερή θεματολογία της διηγηματογραφίας του Μηλιώνη, η νοσταλγία για τον παρελθόντα χρόνο αλλά, κυρίως, για τον γενέθλιο τόπο, στον οποίο ο α­ φηγητής επιστρέφει μέσω των αναμνήσεων που τον κατακλύζουν με κάθε αφορμή. Η νέα συλλογή προσθέ­ τει ωστόσο μια ακόμα πτυχή στη θεματική του: τη ζωη­ ρή παρουσία του φάσματος και την καλλιέργεια της φαντασίωσης, οι οποίες προσδίδουν στην αφήγηση α­ κόμα μεγαλύτερη εσωτερικότητα. □

Η

(pOpOSθαU8βρεί και θα’σαι povos mm

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ: 0

Τ 106

α βιβλία που δοκίμασαν τα κριτήριά μου στην κατηγορία του διηγήματος είναι των Τάοου Γουδέλης 0 ύπνος του Άλφρτντ, Αγγέλας Καστρινάκη Τα όρια της ζιοταοιάς, Νατάοας Κς ομέτη Μαγιμινο χώμα, Μάρκου Μέοκου ΙΛου-

χάρεμ Χριστόφορου Μηλιώνη Τα φαντάσματα του Τιορκ, Σοφίας Νικολαΐδου 0 φόβος θα οι βριι και θα 'οαι μόνος, Πέτρου Τατοόπουλου Κομεντί Για το Βραβείο διηγήματος προκρίνω επί ίσοις όροις τις συλλογές Μουχαρέμ και Ο φόβος θα σε βρει και θα Όαι μόνος.

0 Μάρκος Μέσκος μεταφέρει με επιτυχία την εμπει­ ρία της ποίησής του στο αφηγηματικό πεδίο. Στο Μουχαρέμ ο αναγνώστης, ο εξοικειω μένος με την ποίηση και την ποιητική του, θα αναγνωρίσει τό­ σο τις εμμονές όσο και τους τρόπους του Εδεσσαίου ποιητή. Στα οκτώ πεζογραφήματα του τόμου συνα­ ντάμε τα φαντάσματα της παιδικής ηλικίας του ποιη­ τή, τις κακοφορμισμένες μετεμφυλιακές μνήμες που στοιχειώνουν τα ποιήματά του αλλά και τους ελεγει­ ακούς τόνους για τον ευδαιμονικό γενέθλιο τόπο, που σταθερά συγκρούονται με το αφιλόξενο περι­ βάλλον της μεγαλούπολης. Κλασικότροπα κείμενα εξομολογητικού χαρακτήρα, μιλάνε, πατώντας σ' ένα στέρεο γλωσσικό ήθος, για μιαν Ελλάδα που νιώθει εξόριστη στον ίδιο της τον τόπο, επιβεβαιώνοντας τη ρήση του αείμνηστου Χρή­ στου Βακαλόπουλου «Η πραγματική Ελλάδα ζει εκτός πραγματικότητας». Σαράντα τέσσερις καταθλιπτικές ιστορίες, αντλημέ­ νες από τη σύγχρονη παράνοια ή τη δεισιδαίμονα πα­ ράδοση του βορειοελλαδικού χώρου, συνθέτουν το αφηγηματικό σύμπαν στο νέο βιβλίο της Σοφίας Νικολαΐδου, Ο φόβος θα σε βρει και θα ’οαι μόνος.

0 προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι στα α­ φηγηματικά στιγμιότυπα της Νικολαΐδου δεσπόζων πρωταγωνιστής είναι η γλώσσα. Η απουσία ραχοκοκαλιάς σ' αυτά τα κείμενα και η σκιώδης παρουσία χαρακτήρων υποκαθίστανται από μια εύχυμη γλώσσα που αρδεύει από πολλές πηγές (σύγχρονη αργκό, παλαιοδημοτικά ιδιώματα, ακόμη και ιδιόχρηστες λέ­ ξεις ενοφθαλμίζονται). θραύσματα προσωπικής μυθολογίας που φ λερτά­ ρουν με την ποιητική πρόζα, γι' αυτό η μουσική ση­ μειολογία των κειμένων καθίσταται πρωτεύον στοι­ χείο της γραφής της Νικολαΐδου. Ωστόσο πιστεύω ότι η 32χρονη πεζογράφος, αν και στο επόμενο βιβλίο της συνεχίσει στην ίδια αφηγημα­ τική γραμμή (του ασπόνδυλου παραληρηματικού λό­ γου πάνω σε μια άναρχη επιλογή θεμάτων), θα κου­ ράσει επικίνδυνα τα εκφραστικά της μέσα. □

107

Εκδόσεις Π οιότητας

Baweflns Χαιζηβουιίϊείοϋ

JACQUELINEDEROMILLY της Γαλλικής Ακαδημίας

0 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΚΑΙ 0 ΑΘΗΝΑΪΚΟΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ Το πρώτο έργο της σνγγραφέως

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΠΝΗΣ:

Τα φαντάσματα του Γιορκ m

m )

α φαντάσματα του Γιορκ είναι μια συνεχής μνημονική επιστροφή στα εφηβικά και νεανικά χρόνια του συγγραφέα, όπως τα έζησε στα χωριά της Ηπείρου, με συχνές αναφορές (άλλοτε ανοιχτές και άλλοτε υπαινικτικές ή πλάγιες) στο βαρύ πο­ λιτικό κλίμα της μεταπολεμικής περιόδου, Στις σελίδες του Χριοτόφορου Μηλιώνη βλέπουμε τη βασανιστική σύ­ γκρουση ανάμεσα στο άχρωμο (και, εν πολλοίς, κενό) πα­ ρόν και στο έντονα βιωμένο (όχι, όμως, και εξιδανικευμένο) παρελθόν, σε μιαν ατέρμονη διαδικασία ανάδυσης της χαμένης νιότης και των ξεχασμένων ή σβησμένων προσώ­ πων της, που αίφνης ξαναζωντανεύουν στο εσωτερικό μιας αφήγησης, η οποία ξέρει καλά πώς να μη χαλαρώνει και να μην αισθηματολογεί σε μια κατ' εξοχήν ευάλωτη α­ πέναντι σε τέτοιους κινδύνους περιοχή. Δεν θέλω να παραλείφω και μιαν άλλη διάσταση των διη­ γημάτων του Μηλιώνη, που μου φαίνεται το ίδιο αποφασι­ στική για τη δουλειά του: όποτε ο αφηγητής του επιστρέ­ φει στο παρελθόν, το κάνει με έναν τρόπο που υπερβαίνει αυτομάτως τον περιορισμένο χώρο της αυτοβιογράφησης, αφού βάση των εμπειριών του παραμένουν ο κοινός, ιστορικά προσδιορισμένος χρόνος και η πολύ απτή συλλο­ γική του αίσθηση. Βιβλίο, νομίζω, καθ' ολοκληρίαν λει­ τουργικό και αξιανάγνωστο, τα Φαντάσματα του Γιορκ συνιστούν μιαν από τις ευτυχέστερες στιγμές του συγγρα­ φέα. □

Τ

Μετάφραση Λύντια Στεφάνου

«Η ζωή και η ιστορία δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να επιβεβαιώνουν καθημερινά τον Θουκυδίδη» Ανδρέας Παναγόπουλος Κ αθημερινή 118/2000

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε I Σ

ΠΑΠΑΑΗΜΑ Π ροσφ ορά στον Π ολιτισμό

108

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

Ε κδ ό σ εις Καπάτου

Βανιλια-Σοκολάτα

Sveva Casati M odign an i

“Βανίλια-σοκολάτα: αντίθεση χρωμάτων, αντίθεση γεύσεων. Και όμως, ταιριάζουν τόσο καλά μαζί! Το ίδιο συμβαίνει και στον έρωτα. Όπως συνέβη στην Πενέλοπε και τον Αντρέα! Η Πενέλοπε μην μπορώντας να αντέξει τα ψέματα και τις προδο­ σίες του Αντρέα τον εγκαταλείπει, αψήνοντάς τον αντιμέτωπο με τα προβλήματα της οικογένειας. Αυτή η απομάκρυνση θα είναι μια ευκαιρία για να συνειδητοποιήσουν τα λάθη και τις ευθύνες τους ή το τέλος μιας μεγάλης αγάπης

Sveva Casati Modignani

Ερωτικό Πρελούδιο

Paola C alvetti

“Τι συμβαίνει όταν ένας απαγορευμένος έρωτας παρασύρει ξαφνικά, ανθρώπους, που έμοιαζαν ικανοποιημένοι από τη ζωή τους; Το πάθος τους ωθεί σε κρυφές πράξεις, τρέφεται και μπο­ ρεί να επιζήσει για μια ολόκληρη ζωή, μέχρι τον θάνατο. Όταν εκείνος πεθαίνει, η κόρη του ανακαλύπτει τα γράμματα και μαζί τη μοιχεία που για τριάντα χρόνια, κανείς δεν είχε ανακαλύψει...

Gabriella M a g rin i

Κυνηγώντας το όνειρο...

“Η Σάσα Κόλμαρ μία δυναμική και πολύ πλούσια γυναίκα, αποφασί­ ζει στα ογδόντα της χρόνια να αφηγηθεί τη ζωή της. Μια νεαρή δημο­ σιογράφος, η Κλάουντια, θα είναι αυτή που θα αναλάβει να γράψει την αυτοβιογραφία της, αντιμετωπίζοντας πολλούς κινδύνους και βγάζοντας στην επιφάνεια συγκλονιστικές αποκαλύψεις”. Ένα έντο­ νο, με γρήγορη πλοκή μυθιστόρημα, που συναρπάζει τον αναγνώστη.

R o se m a ry Altea.

Εχεις τη Δύναμη

Λαχταράτε να επικοινωνήσετε με τους αγαπημένους σας στον κόσμο των πνευμάτων; • Έχετε τη δύναμη. · Γεννηθήκατε μ’αυτή. Το παγκοσμίως αναγνωρισμένο μέντιουμ και πνευματική θεραπεύτρια, η Ρόζμαρι Αλτέα, σαν μια φωτισμένη δασκάλα, θα μας καθο­ δηγήσει με το επιτυχημένο βιβλίο της «Έχεις τη Δύναμη», στην αναζήτηση της προσωπικής μας δύναμης. Με τις τεχνικές και τις ασκήσεις της, θα ξαναβρούμε τη γαλήνη, θα αξιοποιήσουμε την ενέργειά μας, θα αναπτύξουμε και θα βελτιώσουμε την έκτη αίσθηση, που όλοι μας έχουμε. Κατά τη σύντομη παραμονή της στην Ελλάδα, φιλοξενήθηκε από όλα τα τηλεοπτικά κανάλια και τον τύπο. Εμμ. Μπενάκη 27-29,106 78, Αθήνα, τηλ. 3306908 Fax: 3306909 kapatou@hol.gr, www.kapatou.gr

Μ Α Ν Ω Λ Η Σ

Ρ Ο Δ Α Ν Α Κ Η Σ

ΟΙ ΔΡΟ Μ Ο Ι ΤΗ Σ ΘΑΛΑΣΣΑΣ Μ Ε ΤΟ ΒΗ Μ Α ΤΗΣ ΠΡΟ ΠΕΛΑΣ Ανατολή στο πέλαγος -μια καινούργια μέρα ξημερώνει. Ο θαλασσοπόρος ανοίγει τα μάτια και αντικρίζει κάθε φορά μιαν αυγή αλλιώτικη από τις άλλες. Τη νύχτα ονειρεύεται έναν ξε­ χωριστό κόσμο και το πρωί το όνειρο βγαίνει αληθι­ νό. Στην καθαρή γραμμή του ορίζοντα ο ήλιος ανε­ βαίνει σαν διαμαντόπετρα. Ορίζει πορείες και στίγ­ ματα. Στον καθρέφτη του εξάντα ξεχωρίζει η δια­ δρομή του. Ψηλώνει για να κάνει τον κύκλο του, να ζεστάνει τις καρδιές των ανθρώπων που τον περι­ μένουν. Για τους θαλασσινούς είναι σημάδι ελπίδας. Αρμενίζουν ψάχνοντας στο φως του ένα λιμάνι. Κάπου εκεί απέναντι, στα σύνορα της στεριάς και της θάλασσας όπου σκάει το κύμα, τους πε­ ριμένουν άγνωστοι άνθρωποι. Ταχυδρόμοι του καλού, δεσμοί και αιμοδό­ τες της ζωής, έρχονται να διαμοιράσουν τα αγαθά τους. Να φέρουν ισορροπία εκεί που ξέφυγε η ζυγαριά του πλάστη. Να φορτώσουν όπου υπάρχει περίσσευμα και να το κουβα­ λήσουν στης γης τους στερημένους. Να ζε­ στάνουν τις παγωμένες καρδιές, να ανακου­ φίσουν τους πεινασμένους, να κάνουν έναν κόσμο καλύτερο. Ιεραπόστολοι της αγάπης, προσκυνούν όλους τους θεούς και γίνονται κατακτητές του κόσμου. Βουτηγμένοι στις αμαρτίες τους, εξιλεώνονται στην αλμύρα του κύματος. Πραματευτές στον περίπλου των πόντων, μοιράζουν ζωή και δίνουν αγάπη. Κρατούν δικές τους μόνο λίγες σταγόνες. Ψάχνουν στο χάρτη να ανακαλύψουν τον εαυτό τους κι ένα καλύτερο αύριο. Ε Κ Δ Ο Σ Ε ΙΣ

ΚΑΛΕΝΤΗΣ

|

ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 5 · 106 79 ΑΘΗΝΑ

Φ

ΤΗΛ.: 36 ΟΙ 551 ·

FAX: 36 23 553

Το 6 ΐ έ * β Λ ζ \ » ευ*<*ρισΤ£ί Gcpyufc €fcW/J\wcrHS yun

tous

thV

*op*\YoCs

ths

<*noVoyth rwv

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩ Ν 2000 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ευ^^ριστουν^ε enters γι*ι ΕΤΑΙΡΕΙΑ

τη

συ\*π<*ρΑστ<ησΗ

Ζ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ω Ν

thV

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2000

3

ρ *

φ

ε ί ο

πρίΜΤοεναρ^ινι^όνιενου π εξο γρ Α φ ο υ Δ Η Μ Η Τ Ρ Η Σ Μ ΙΓΓΑΣ

■ δ η μ η τ ρ η ς μ ιγ γ α ς :

■

Των κεκοιμημένων

(iloAlS)

• Αθανασία Δρακοαοόλοα: Μην ξοπνάς το ντρό (Πόλις) Ε. Κοτζιά. Μ. Φάις • Δήμητρα Κολλιάκου: Το Μαγώ (Εστία) Μ. Φάις • Δημήτρης Μίγγας: Τον κίκοψημτνυν (Πόλις) Β. ΑΒαναοόπουλοι Τ. Δηυητρούλια. Α. Ζήρας. Κ. Καρακώτιας, Ε. Κοτζιά, Μ. Φάκ, Β. Χατίηβαοιλιίου

Β αγγέΑ ικ A BavoaonouAos

γραφής (που κάποτε υπήρξε νόμιμο έως και δημιουργι­ κό), θέλει επιμελώς να δείχνει αριστερή.

0 Μίγγας δεν πειραματίζεται, δεν καταλύει την αρχική σταθερή βάση της αφήγησης. Στις ιστορίες του υπάρ­ χουν τροπές, αλλά αυτές απλώς υπηρετούν τον εντυ­ πωσιασμό, χωρίς να καθορίζουν την αφήγηση που σε κάθε ιστορία αναπτύσσεται με τον ίδιο τρόπο. Άνετη, φυσική και ηθικά κατασταλαγμένη αφήγηση, ταπεινά ανθρώπινες -αν και ιδεολογικά γερασμένες- ιστορίες, που εκμεταλλεύονται (χωρίς να τα ανανεώνουν) με τρόπο αποδεκτό πολλά στερεότυπα της μεταπολεμι­ κής πεζογραφίας μας. □

Τιιίκα Δ ημπ ίβ ούΠ ιο

α διηγήματα του Δημήτρη Μίγγα, Των κικοιμημίνων, ξεχωρίζουν ανάμεσα στα βιβλία των πρωτοεμφανιζόμενων πεζογράφων. Ξεχωρί­ ζουν, όμως, και για τη μη νεανικότητά τους. Η λαϊκότητα των χαρακτήρων, των θεμάτων, της γλώσσας και η προφορικότητα της αφήγησης δίνουν μια εύκολη προφάνεια ρεαλισμού. Αυτή η ευκολία θα καταντούσε ανιαρή, αν ο συγγραφέας δεν προσπαθού­ σε να την ισορροπήσει με κάποιο (συμβατικά) αντιρεαλιστικό στοιχείο. Στην επιλογή του στοιχείου αυτού ο συγγραφέας δεν είναι επινοητικός: διαλέγει να συν­ δυάσει δύο αντίθετα, το ρεαλιστικό και το φανταστικό. Οι αναλογίες του συνδυασμού εξαρτώνται από την α­ νάγκη αληθοφάνειας -μιας αληθοφάνειας, η οποία λει­ τουργεί ως υπόστρωμα που υφίσταται μια σταδιακή διάβρωση. Η διάβρωση, όμως, δεν είναι καταλυτική: α­ πλώς δίνει στη ρεαλιστική λαϊκότητα μια απόχρωση του υπερφυσικού. Το μείγμα του ρεαλιστικού με το φανταστικό θα ήταν υπερβολικά απλό, αν δεν υποστηριζόταν ιδεολογικά. Η ανάγκη της ιδεολογικής υποστήριξης υπηρετείται από την προβολή αξιών που αντλούνται και πάλι από το λαϊκά ανθρώπινο. Παράλληλα, η ιδεολογική υποστήρι­ ξη, ακολουθώντας ένα μετεμφυλιακό σύνδρομο της

Τ

114

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ:

Των κεκοιμημένων

mm

ια το Βραβείο του πρωτοεμφανιζόμενου συγ­ γραφέα προτείνω τον Δημήτρη Μίγγα, για τη συλλογή διηγημάτων του Των κικοψημίνων Μια συλλογή που, κατά τη γνώμη μου, συνιστά τη δεύτερη πεζογραφική έκπληξη της χρονιάς που μας πέρασε: στην πρώτη του πεζογραφική δου­

Γ

λειά, ο Μι'γγας έχει ήδη κατακτήσει ένα ύφος απόλυτα προσωπικό, έχει επεξεργαστεί άριστα το γλωσσικό του ιδίωμα, έχει επενδύσει σε μια δύσκολη θεματική και την έχει πολιορκήσει επιτυχώς με τη δουλεμένη εκ­ φραστική του. Άξονας όλων των διηγημάτων, ο θάνα­ τος, όπως μαρτυρείται και από τον τίτλο, ένας θάνατος καθόλου φοβερός, καθόλου τρομακτικός, πλήρως α­ φομοιωμένος στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Οι ποδοσφαιριστές παίζουν όντας νεκροί, διαιωνίζοντας την ενοχή, πολεμώντας να βάλουν το χρωστούμενο γκολ ακόμα και στον άλλο κόσμο· η ποθητή πατρίδα εί­ ναι ένας ου-τόπος που καταπίνει όποιον την αγαπήσει υπέρμετρα- ο νεκρός μαθητής συνεχίζει να παρακο­ λουθεί κανονικά τα μαθήματα στο σχολείο του, να κά­ θεται στη θέση του στην τάξη- τέλος, όλοι οι πνιγμένοι ναύτες, μπαρκαρισμένοι στο ίδιο σαπιοκάραβο που δια­ πλέει τις θάλασσες και τους αιώνες, τρέχουν κάθε φο­ ρά που κινδυνεύει να το βοηθήσουν να σωθεί. Οι πεθα­ μένοι, επώνυμοι και όχι ανώνυμοι, πρόσωπα και όχι α­

ΑίΙεξηι Znpas

Ο

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ:

Των κεκοιμημένων m

πρόσωπες σκιές, έρχονται και ζητούν από τους ζωντα­ νούς δικαίωση, βοήθεια ή, απλώς, παρέα. Οι διάλογοι στα διηγήματα του Μίγγα είναι ολοζώντα­ νοι, θεατρικοί, η αφήγηση σφιχτή και ρευστή συγχρό­ νως, η εικόνα του ανάμεικτου κόσμου, των ζωντανών και των νεκρών, αποτυπώνεται με λυρική διάθεση και ρεαλιστική πρόθεση. Όνειρα, σκιές, ιστορίες καθημερι­ νές ανθρώπων που «πέρασαν απέναντι» νωρίς και γυρί­ ζουν συνεχώς πίσω να κλείσουν τους λογαριασμούς τους, αερικά και οπτασίες συνυπάρχουν στον κόσμο του Μίγγα, όπου τα όρια, οι αποστάσεις έχουν καταργηθεί, όπου η ζωή αποτελεί προετοιμασία και μαθητεία θανάτου και ο θάνατος προέκταση της ζωής, όπου το τέλος είναι η αρχή και το αντίστροφο. Αντλώντας από την ποίηση και το ρεαλισμό της λαϊκής παράδοσης, ό­ σο και από τα κεκτημένα της λόγιας πεζογραφικής μας ιστορίας, ο Μίγγας μάς παραδίδει μια άρτια σύνθεση, ε­ ξαίρετο δείγμα ευαισθησίας, ταλέντου και σοβαρής δουλειάς. □

m

ι μετακινήσεις και διαμονές του Δημήτρη Μίγγα, με τη συλλογή Των κικοψημίνων, στην

ελληνική ενδοχώρα, οι οποίες και χρησιμοποι­ ούνται ως σκηνικό των ιστοριών του, αποτε­ λούν ένα πρόσχημα και μόνο για τη δημιουρ­ γία και τη διαμόρφωση ενός κόσμου που επινοείται και ζει αποκλειστικά από τη συγγραφική φαντασία. Δεν είναι, ασφαλώς, η πρώτη φορά που το «γοτθικό» αφήγημα α­ πομακρύνεται από τα όρια της πόλης -της φυσικής κοί­ της του, αν θυμηθούμε το έργο του Έντγκαρ Άλαν Πόεκαι εγκαθίσταται στην επαρχία. Άλλωστε, τα διηγήματα του Μίγγα δεν επιμένουν καθόλου στην περιγραφή εικό­ νων της υπαίθρου, ως τόπου ψυχικής ευφορίας. Ο κό­ σμος του είναι περίκλειστος και γεμάτος σκιές, σε οποιοδήποτε σημείο και αν προβάλλει- είναι ένας κόσμος ψυχι­ κά οριακός, που αποκτά το ιδιαίτερο νόημά του ακριβώς από το ότι διογκώνονται, παραμορφώνονται, αλλοιώνο­ νται ορισμένες όψεις του για να γίνουν αποτελεσματικό­ τερες λογοτεχνικά κάποιες από τις μεταιχμιακές στιγμές στη ζωή ενός ανθρώπου. Όπως στους πεζογράφους της νότιας Αμερικής που συνεισφέρουν στις ίδιες ιστορίες στοιχεία .ρεαλιστικά και στοιχεία φαντασιωτικά, δημιουρ-

115

γώντας αμαλγάματα που υπερβαίνουν τη συμβατική λο­ γική, παραμένοντας ωστόσο μέσα στη λογική της λογο­ τεχνίας, έτσι και στα πεζά του Μίγγα παριστάνεται με ρε­ αλιστικό τρόπο η εηειρία του υπερφυσικού. Το αποτέλε­ σμα και στα πέντε διηγήματά του είναι ότι το αλλόκοτο και το μεταφυσικό ενσωματώνονται στην ενιαία λογική της αφήγησης, γειώνοντας και κάνοντας απολύτως κατα­ νοητή την παρουσία τους ανάμεσα σε ανθρώπους και σε γεγονότα καθημερινά. Άλλωστε, η συνύπαρξη αυτών των -υποτίθεται- αντιφατικών στοιχείων οδηγεί στην α­ νάδυση της γοητείας που εγκυμονεί ο ανεξήγητος και σκοτεινός ορίζοντας του μεταιχμιακού σύμπαντος Των κεκοιμημένων. Μπορεί το νεκρό να συνυπάρξει με το ζω­ ντανό; Μπορεί ο σκιώδης κόσμος να διεκδικεί τη δικαίω­ σή του μετατρέποντας την κατεύθυνση του πεπρωμένου

που έχει ήδη συντελεστεί; Στο βιβλίο του Δημήτρη Μίγγα η ζωή και ο θάνατος είναι όψεις του ίδιου κύκλου, διαδο­ χικές καταστάσεις ή προοίμια που το ένα προϋποθέτει το άλλο. Με την έννοια αυτή, και τα πέντε διηγήματα δεν εί­ ναι μόνον ομοειδή αλλά και ομόκεντρα, στο βαθμό που έχουν ως ενιαίο πυρήνα την άποψη του συγγραφέα ότι ζούμε συγκατοικώντας με ό,τι επιθυμήσαμε, φανταστή­ καμε και ποθήσαμε πολύ. Ενώ, από την πλευρά της αφη­ γηματικής τεχνικής, είναι εντυπωσιακή η ικανότητά του να διατηρεί τις εσωτερικές ισορροπίες ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, άλλες φορές δημιουργώ­ ντας έντεχνα μια σύγχυση στη ροή του αφηγηματικού χρόνου και άλλες φορές εισάγοντας αιφνίδια το παράλο­ γο, τη στιγμή μάλιστα που ο αναγνώστης έχει εξοικειωθεί με τα πρόσωπα και τη ζωή τους. □

Kdmtos Καρακώικκ Η 9 Η

·

Λ Η Μ Η ΪΡ Η Σ Μ11ΓΛΣ Τι»ν y.i--y.()ifnjiih'to)·

ΙΕ & Ι9 Μ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ:

Των κεκοιμημένων

Τ Π 6

m m

α διηγήματα της συλλογής Των κεκοιμημένων, του Δημήτρη Μίγγα εμπεριέχουν στοιχεία του φανταστικού και θα μπορούσαν εύκολα να καταταγούν στο είδος αυτό. 0 συγγραφέας, ό­ μως, τα υπερφυσικά και μη εξηγήσιμα συμβά-

ντα, που εκκινούν από την παρουσία των νεκρών, κυ­ ρίως ως μνήμη, στη ζωή και την πορεία των ηρώων των αφηγήσεών του τα χρησιμοποιεί ως αφορμή για την ανάδειξη, την ανάπλαση και το σχολιασμό απόλυ­ τα γήινων και ανθρώπινων καταστάσεων, όπως τη φι­ λία, τις σχέσεις και τα ήθη μιας περασμένης εποχής, το νόστο, τα δράματα της ηττημένης αριστερός, τα α­ ποθέματα ανοχής και αγάπης, τη μητρική άρνηση του θανάτου, τη σύγχρονη προσφυγιά και τις σφαγές, τη ζωή ώς παιχνίδι αλλά και ως τραγωδία. Οι δυο κόσμοι, ο ορατός των ζωντανών και ο αόρατος των κεκοιμημένων, εμπλέκονται συνεχώς στα διηγήματα και οι ήρωές τους περνούν με ευκολία από τον ένα στον άλλο. Δύο πρώην συμπαίκτες και φίλοι ποδοσφαιριστές, ο γιος ενός καπετάνιου του Δημοκρατικού Στρατού, ένας καθηγητής της μέσης εκπαίδευσης και η μητέρα ενός νεκρού μαθητή, ένας ναυαγός που σώζεται από ένα περίεργο πλοίο, δύο δίδυμοι, οι σκανταλιές τους και το τραγικό τέλος τους είναι οι ήρωες των ετερόκλητων ι­ στοριών του Μίγγα, που τις διαπερνά και τις ενοποιεί ο κρίκος της εήώδυνης απουσίας. Η επώδυνη όμως αυ­ τή αίσθηση συχνά ακυρώνεται από τη μνήμη και το πλούσιο συναίσθημα. 0 Μίγγας υποστηρίζει επαρκέ­ στατα τις θεματικές του με τη μεστότητα της γραφής του, την αρμονική δομή και την οικονομία των ιστο­ ριών του και τους αφηγηματικούς του τρόπους. □

ΕϋΐΡάβει Κοιζιό Αθανασία Δρακοπούλου

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ

Μην ξυπνάς το νερό

Των κεκοιμημ ίνω ν

ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ:

Μην tyjnvas το νερό moms)

Τ

ο Μην ξυπνάς το νερό της Αθανασίας Δρακο­ πούλου και το Των κεκοιμημίνων του Δημήτρη ΝΙίγγα είναι ίσως τα καλύτερα έργα πρωτοεμ-

φανιζόμενων, αλλά όχι νεαρών, πεζογράφων από τα πολυπληθή που κυκλοφόρησαν μέσα στο 1999. Γεννημένοι το 1951 και 1952 αντίστοιχα, οι δύο πεζονράφοι δίνουν δυο συλλογές με πέντε διηγή­ ματα η κάθε μια. Εδώ όμως σταματούν οι ομοιότητες. Η Αθανασία Δρακοπούλου κινείται μέσα στο χώρο της γκρίζας καθημερινότητας και του ρεαλισμού. Όταν ω­ στόσο «ξυπνήσει το νερό», ο χρόνος σταματά και η έ ­

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Μ ΙΓΓΑ Σ:

Των κεκοιμημένων

m m

νταση πυκνώνει, δίνοντας φωνή σε θαμμένα συναισθή­ ματα, ανείπωτες λαχτάρες και ανεξομολόγητες πίκρες. Και ταυτόχρονα προσφέρει λύσεις, καθώς η εσωτερική φόρτιση καταλήγει σε ένα χαμόγελο ή σε ένα λυγμό. Όπως υποδηλώνει ο τίτλος της, στη συλλογή του Δη­ μήτρη Μίγγα κυριαρχούν τα φαντάσματα, μορφές νε­ κρών που πεισματικά διεκδικούν την παλαιό τους θέση στη γη. Ανάμεσα στην ύπαρξη και την ανυπαρξία, οι κεκοιμημένοι έχουν την ευκαιρία μιας δεύτερης ζωής με τη βοήθεια των ζωντανών, οι οποίοι ηοικιλοτρόπως βιώνουν την παρουσία τους. □

117

Μ ισέλ O m s

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ:

Των κεκοιμημένων

Μ

m m

εταξύ της πληθωριστικής παραγωγής νέων πεζογράφων ξεχωρίζουν οι: Αθα­ νασία Δρακοπούλου για το Μην ξυπνάς το νιρό, Δήμητρα Κολλιάκου για Το Μαγείο, Δημήτρης Μίγγας για το Των κε·

κοψημενων. Προκαταβολικά, θα ήθελα να επαινέσω για μια ακόμη φορά δημοσίως τις εκδόσεις «Πόλις» και τον εμψυχωτή τους Νίκο Γκιώνη, που τα τελευταία χρόνια μάς τροφοδοτούν με ενδιαφέροντα βιβλία, αποδεικνύοντας στο συνάφι και στο αναγνωστικό κοινό τον ου­ σιαστικό ρόλο που οφείλει να διαδραματίζει ένας εκ­ δότης: να προτείνει συγγραφείς, να ρισκάρει, να συμ­ βάλλει στο πνευματικό κλίμα του καιρού του, να δη­ μιουργεί τους αυριανούς. Πέρσι, λοιπόν, είχαμε τη Νίκη Αναστασέα με τη λ ε­ πτοδουλεμένη τοιχογραφία της για την Ξάνθη (Αυτή η αργή μέρα, προχωρούσε, «Πόλις»), Φέτος ο Δημή­ τρης Μίγγας, με τη συλλογή διηγημάτων του Των κεκοιμημένων, αποδεικνύει ότι ο χρόνος της γραφής, της καλής γραφής, συμβουλεύεται αποκλειστικά το δικό του ρολόι. Ο Δ. Μίγγας υπηρετεί ένα ρεαλισμό που εμπιστεύε-

118

ται, αφενός, την αληθοφάνεια ενός λαϊκού μικρόκοσμου και, αφετέρου, την υπερφυσική ροπή μιας πα­ ραμυθητικής πρόσληψης του κόσμου. Στις ευσύνοπτες νουβέλες του Μίγγα ο αναγνώστης έχει την αίσθηση ότι, πίσω από τις σιωπές ή τις στιχο­ μυθίες των ζωντανών, ακούγεται το διαρκές μουρμουρητό των αμετάκλητων σκιών. Βέβαια, για το συγγραφέα, η νεκρική μνήμη επιβεβαιώνεται με μέ­ τρο τη συντροφικότητα των ζώντων. Εξ ού και το ε ­ πέκεινα στις ιστορίες του Μίγγα εμφανίζεται περισσό­ τερο ως ένα στοίχημα ιστορικής μνήμης ή καθημερι­ νής αλληλεγγύης (αν και κάποιες φορές η πολιτική ι­ δεολογία του συγγραφέα αναστέλλει την αυθυπαρ­ ξία των χαρακτήρων) παρά ως ένα εσχατολογικό αί­ νιγμα ή ως μια ηεισιθανάτια αισθητική αναζήτηση. Μειονέκτημα του βιβλίου, η ανάγκη του συγγραφέα να συσχετίσει μυθοπλαστικά τους βασικούς ήρωες των ιστοριών του στο επιμύθιο κείμενο. Η πρόθεσή του μπορεί να ήταν ερεθιστική (η νέκυια που διαπερ­ νά όλα τα κείμενα να κλείνει με μια σπαρταριστή κρασοκατάνυξη), το αποτέλεσμα όμως παρουσιάζε­ ται εκβιασμένο και μετέωρο. □

Bovysrlns Χαιζηβοαιϋείου • Ζ α ν Μ π ω ντριγιάρ Η καταναλωτική κοινωνία • Πω λ Β ιριλιό

Η πληροφορική βόμβα ■Νόρμαν Κον Αγώνες για την έλευση της χιλιετούς βασι­ λείας του Θεού: Επαναστάτες χιλιοστές και μυστικιστές αναρχικοί του Μεσαίωνα • Λ ιο ύ ις Μ άμφ ορ ντ Η ιστορία των ουτοπιών Οι μεταμορφώσεις του ανθρώπου Τέχνη και τεχνική • Μ αρ ία Λ ο υ ίζα Μ π ερ νέρ ι Περιήγηση στην Ουτοπία • Ε ύα Φ οργκάς Μπάουχαους: Ιδέες και πραγματικότητα • Γκ ρ ος, Γκόγια, Μ ά λ ε β ιτς

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ:

Των κεκοιμημένων

m m

• Χ άννα Ά ρ εν τ Ανθρωποι σ ε ζοφερούς καιρούς (Λούξεμπουργκ, Μπένγιαμιν, Μπρεχτ) • Π ά τρ ικ Μ π ρ ά ντλιν τζερ Αρτος και θεάματα: Θεωρίες για την μαζική κουλτούρα ως κοινωνική παρακμή • Ιβάν Ιλ λ ιτς • Φ ρίντρ ιχ Ν ίτσ ε

Κ

αι στα πέντε διηγήματα, που συγκροτούν τη συλλογή του Των κεκοψημίνων, ο Δημήτρης

Μίγγας προσανατολίζεται, όπως σπεύδει να μας προειδοποιήσει και ο τίτλος του, σ' ένα είδος θανατόφιλης (υπό την έννοια της στα­ θερά επανερχόμενης ιδέας) θεματογραφίας, η οποία κάνει λόγο άλλοτε για νεκρούς φίλους και αδικοχαμένα παιδιά, που γίνονται αίφνης φαντάσματα στο νου και την ψυχή των εν ζωή αγαπημένων τους, και άλλοτε για πραγματικές ή φαντασιακές καταβυθίσεις στο μηδέν και την άβυσσο, που μεταμορφώνουν τους ήρωες σε νεκροζώντανα φαντάσματα, αφήνοντας τους να κινού­ νται σ' έναν ρευστό και διάχυτο, μισο-ρεαλιστικό και μισο-ονειρικό χώρο, όπου τα πάντα μπορούν να αποκτή­ σουν δυο και τρεις μορφές ταυτόχρονα, ανάλογα με την οπτική γωνία που υιοθετούμε ενόσω διαπλέουμε την επιφάνειά τους. Το κλίμα του Μίγγα είναι στενόχωρο -όλοι οι πρωταγω­ νιστές του (ακόμη και τα πρόσωπα που ανταλλάσσουν ανάλαφρες ατάκες και πειράγματα) αποτελούν κατα­ φανείς μελέτες θανάτου. Αλλά ποιος είπε ότι η λογο­ τεχνία δεν φτιάχνεται (και δη τα μάλα) και με τέτοια υ­ λικά; □

Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα Πέρα από το καλό και το κακό • Μ αρ κ Φ ερρό

Η ιστορία υπό επιτήρηση Από τα σοβιέτ στον γραφειοκρατικό κομμουνισμό • Χ ρ ίσ το ς Τ σ ο λ ά κη ς Τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική (δύο τόμοι) • Ν ικό λ α ο ς Μ ο υτσ όπ ου λος Διαδρομή αυτογνωσίας. Τα χρόνια της παιδείας • Μ ω υσ ής Μ ιχ α ή λ Μ π ουρ λάς

Ελληνας, Εβραίος και αριστερός • Τ ό μ α ς Μ π έρ νχ α ρ ντ

Οι Φτηνοφαγάδες • Γιάν Ν έρ ο υν τα

Ιστορίες από την παλιά Πράγα • Ανα Ν όβακ

Οι ατυχίες της ψυχής • Π ιέρ-Π ά ολο Π α ζο λίνι

Μυθοπλασία • Λ ώ ρ ενς Σ τερ ν

Αισθηματικό ταξίδι • Μ α ρ σ έλ Κοέν

Γράμμα στον Αντόνιο Σάουρα dkUMMuna 37003 Σκόπελος

Τηλ 0424-23277, 23283 031-263363

1J9

...η περιπετειώ δης δράση, η δια γρα φ ή των χ α ρ α κτή ­ ρων, τα αισθήματα α π ό τον έρωτα ως τον τρόμο, η μυθολογία και η ισ τορία όπω ς κα ι η σύγχρονή μ α ς πρα γμα τικότη τα δίνονται στον αναγνώστη σε εικόνες και επεισόδια που τον κρατά νε σε αγωνία ως την τελευ ­ ταία σελίδα τον θαυμάσιου α υ τό ν μυθιστορήματος... ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΑΟΥΣΗΣ «ΕΘΝΟΣ» ...ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα πο υ συνδυάζει α ρι­ στοτεχνικά τη μυθολογία μ ε την επιστημονική φαντα...ένα εξαίρετο δείγμ α επιστημονικής φ α ντα σ ία ς ή καλύτερα δημιουργικού οραματισμον, μ ια προβολή στο μέλλον μ έσ α απ ό τη σοφία και την αλήθεια τον μ ακ ρινού παρελθόντος... ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΤΕΡΓΙΟΥ, «ΝΕΟ ΑΝΕΞΗΓΗΤΟ» ...ο Σ τυλιανός Μ ωυσείδης, εκμα ιεύοντα ς στοιχεία α π ό τα κ λασικά έργα της Γενεαλογίας του Α πολόδω ρου και της Θ εογονίας τον Ησίοδου, επιτυγχάνει ένα ν μονα δικό συγκερασμ ό ευφ υούς φ αντασίας πλήρω ς εναρμονιζομένη ς μ ε την σύγχρονη τεχνολογική πραγματικότητα.... Π. ΣΟΥΓΙΑ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ...γραμμένο σε μ ια γλώ σσα λιτή κα ι ακριβή και μ ε ένα γρήγορο ρυθμό και πολλή δράση. Δ εν του λείπει η πολιτική, ούτε ο έρωτας, ούτε και τα φιλοσοφικά και περιβαλλοντικά προβλήματα, πο υ ταλανίζουν τον σ ύγ­ χρονο άνθρωπο... ΝΤΟΚΑΣ ΝΙΚΟΣ, «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» ...η πείρα του συγγρ αφ έα είναι εμφανής στο στήσιμο των διαλόγων, στη γοργή εξέλιξη του έργο υ πο υ δεν αφήνει τον αναγνώστη να πλήξει ούτε μ ια στιγμή και ιδίως στην εναλλαγή των κεφαλαίω ν πο υ μ ε θεατρική οικονομία εκφραστικώ ν μέσω ν και κινημα τογρα φική κά ποτε αλληλουχία εικόνων και θεμάτων ολοκληρώ­ νουν το έργο αυτό, σταθμό σ τη λογοτεχνία επιστημονι­ κής φαντασίας της χώ ρας μας... ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΛΕΤΑΣ, «ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗ» Ο Μ ωυσείδης μ ε οδηγούς τη Μ υθολογία, την Ιστορία, τις φ υσικές επιστήμες και την πο λιτική επικαιρότητα, δη μιου ργεί α πολαυστικά κείμενα, α πα λλα γμένα α π ό άχρηστες γνώσεις, πρόσω πα κα ι γεγονότα. Η θεματο­ λογία του προσεγγίζει εκείνην του σύγχρονου α στυνο­ μικ ο ύ αφηγήματος αλλά και του θρίλερ, είδη στα οποία έχει θητεύσει, ενώ η ερω τική διάσταση της πλο κή ς μ ερικ ές σκηνές είναι αρκούντω ς τολμηρές - προ σ δί­ δουν στο μυθιστόρημα μ ια άλλη γεύση. ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ «ΤΟ ΒΗΜΑ»

Ο Σ τυλιανός Μ ωυσείδης (1930), συγγραφέας, σκηνοθέ­ της κα ι καθηγητής θεάτρου, κινηματογράφου και τηλε­ όρασης μ ε πλούσιο συγγρ α φ ικό έργο επιλέγει να «δει» το χθες «σωστά» κα ι στις ρεαλιστικές του διαστάσεις. Ο μύθος και στα δύο επίπεδα, ξετυλίγετα ι μέσω μ ια ς κινηματογραφικής αφήγησης πλούσιας σε εικόνες και γεγονότα που οδηγούν στην εντυπω σιακή κορύφωση, στοιχεία πο υ προκαλούν κα ι εξά πτο υ ν το ενδιαφέρον του αναγνώστη... ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΚΔΟΣΕΩΝ “ΕΚΑΤΗ”: 3ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 91, ΠΛ. ΒΙΚΤΩΡΙΑΣ, ΤΉΛ. 8837343

ΚΑΣΤΩΡ

<ψ ηνα

Η Αία ζωγραφίζει

KXaSU

Το κίτρινο τρένο

■ ■ Η Το χρυσό κλαδί

· ·

ΕΚΔΟΣΕΙΣΚΑΣΤΩΡ, Τoo\wa 1δ, 10 6 δδ Μ ψ α (01 ) 9579350, 3 δ 2 3 .4 δ 5 ΐ|β 1 ^ . fax: (01) 9579&50Μ

ΤΟ Μ ΙΚ Ρ Ο

ΌΧΙ

23+1 πρόβατα

Το Μικρό Όχι

Ε Λ Λ Η Ν Ε Σ Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Σ Γ Ρ Α Φ Ο Υ Ν Γ Ι Α ΤΑ Π Α Ι Δ Ι Α

Ποσειδώνος 1,141 21 Ν. Ηράκλειο ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 27 11 222 - Fax: 27 11 056 «.minoas.gr · E-Mail: info@minoas.gr

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ 2000

Β ρ ο ιβ δ ίο Π έ Ί ΐ6 ι^ ο ύ β ιβ λ ίο υ ___________________

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΜΤΗΣ:

Το άγαλμα που κρύωνε ι π ο μ ) ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ • Αγγελική Βαρελά: 9 τηλεφωνήματα κι ένας λαγός (Μίνωας) Γ.Σ. Παπαδάτος • Μαρία Μαμαλίγκα: ΑΒγόπομα (Αγρα) Β. Πάτοιου • Φίλιππος Μανδηλαράς: Ο Μεγάλος'Ιακιος και οι Τσιγγάνοι (Πατάκης-Δίκτυο DROM-Γιατροί του κόσμου) Μ. Κοντολέων. Γ I. Παπαδάτος • Χρηστός Μπουλώτης: Το άγαλμα ποα κρύωνε (Πατάκης) Α. Ζερβού. Μ. Κανατοούλη. Μ. Κοντολέων. Γ Ι. Παποδάτοτ

• Λότη Πέτροβπς-Ανδρουτσοπούλου: Ποιος θα γράφει για το οκόλο μας; (Πατάκης) Γ.Ι. Παπαδάτος

123

Αλεξάνδρα Ζερβού

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ:

Το άγαλμα που κρύωνε αίαmm) υτή η ιστοριούλα πέρα για πέρα αληθινή έγινε πριν χρόνια σ' ένα μουσείο. Στο με­ γάλο μουσείο της Αθήνας με τους τριάντα πέντε φοίνικες, τη μαρμαρένια σκάλα και τις μαρμαρένιες κολόνες*. Εκεί μέσα βρί­ σκεται το προσφυγάκι, το πέτρινο αγοράκι από τη Μικρασία που κρυώνει από νοσταλγία και μοναξιά,«γιατί έτσι συμβαίνει με τα αγάλματα, μόνον από νοσταλγία και μο­ ναξιά κρυώνουν». Τη νύχτα τ' αγάλματα στο Μουσείο ζωντανεύουν, το προσφυγάκι παίζει με τον Λάμπη, το αγοράκι του νυχτο­ φύλακα. Άλλοτε μιλάει με την κυρα-Γαλάτεια, την καθα­ ρίστρια, που είναι κι αυτή προσφυγοπούλα, με τη σοφή κυρία Σέμνη, την αρχαιολόγο... Μέχρι τη νύχτα που έρχε­ ται το μαγικό γαλάζιο πουλί για να πάρει το πέτρινο αγόρι και τη Γαλάτεια σ' ένα νοσταλγικό ταξίδι στις ακτές της Μικρασίας. Σε τούτο το κείμενο όπου η δροσιά της αφήγησης σμίγει με μια κρυμμένη λογιοσύνη, αναγνωρίζουμε ευχάριστα αφομοιωμένο το άγγιγμα της γενιάς του '30, στη γλώσ­ σα, την τοπογραφία, τη θεματική. Το όνειρο και η φαντα­ σία πατούν γερά στη σαφή ιστορικότητα, πρόσωπα πα­ ραμυθιού και ιστορικά βεβαιωμένα συνυπάρχουν το ίδιο αληθινά και σάρκινα και σμίγουν σε μια μυστική κι αγαπησιάρικη συνενοχή!

Α

124

Μέσα σ' αυτό το ποιητικότατο κείμενο, Το άγαλμα που κρύωνε του Χρήστου Μπουλώτη όπου το παιδί δεν θα 'χει και πολλές άγνωστες λέξεις, πλέκεται ένα διακριτικό πο­ λυδύναμο παιχνίδι συμβολικών εναλλαγών κι αντιμετα­ θέσεων ανάμεσα στο ατομικό και το συλλογικό, το ονει­ ρικό και το πραγματικό, το υλικό και το πνευματικό, το λόγο και την εικόνα, το σάρκινο και το πέτρινο! Οι λέξεις αντιστοιχούν σε εικόνες υλικών πραγμάτων (και δεν αναφέρομαι στην εικονογράφηση), τα αντικείμενα σε σπα­ ράγματα ζωής και ιστορίας που υποστασιοποιούν φυσικά και αβίαστα αυτό το αντιθετικό παιχνίδι: το άσπρο κοχύλι από τις ακτές της Τροίας, τα καμωμένα από τα δάκρυα του αγάλματος μαργαριταρένια κολιέ, τα ρούχα από τα ελληνικά νησιά -μαζί' τους και το νυφικό της Σέμνης- που ράβονται σ' ένα τεράστιο πολύχρωμο σακούλι όπου θα μεταφέρει το γαλάζιο πουλί το προσφυγάκι και τη Γαλά­ τεια. Και βέβαια το άγαλμα που γίνεται μικρό αγόρι για να δοκιμάσει καρπούζι και μελοπέπονο και να κυλιστεί στα θερισμένα σιταροχώραφα, ενώ ο Λάμπης παίρνει τη θέ­ ση του στο Μουσείο. Το θέμα του αγάλματος ή του ειδώλου που ζωντανεύει έχει τεράστια και λαμπρή παράδοση στη λογοτεχνία, και μάλιστα την παιδική. Πολύ χαίρομαι που κλασικά μοτίβα σαν αυτό με τόση φυσικότητα και φρεσκάδα παρουσιά­ ζονται στην ελληνική παιδική λογοτεχνία αποδεικνύοντας τη γνησιότητα και την ωριμότητά της. Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό τα παιδιά θα χαρούν την ό­ μορφη ιστορία και θα αναρωτηθούν για πολλά πράγμα­ τα. Νομίζω πως αργότερα, σε δύο-τρία χρόνια, θα θελήσουν να το ξαναδιαβάσουν. Το πολυδιάστατο αυτό κείμε­ νο αντέχει σε διαφορετικές αναγνώσεις παιδιών κι ενηλί­ κων, προβάλλει αντιστάσεις πίσω από τη φαινομενική του απλότητα. Χαίρομαι που μεγάλα και θαυμαστά πράγ­ ματα (μερικά από αυτά προσπάθησα να σας πω) χωρούν σ' ένα τόσο στιλπνό και κελαρυστό κείμενο, σ' ένα ζω­ γραφισμένο παιδικό βιβλίο. θα ήταν άδικο να μη μιλήσουμε για την εικονογράφηση. Μακριά από τη διακοσμητική νοοτροπία του εντυπωσια­ σμού, που βλέπουμε συχνά να επικρατεί και διεθνώς να επιβραβεύεται, αυτήν που δεν διαφοροποιεί πολύ το παι­ δικό βιβλίο από αφίσα διαφημιστική ή κουτί για μπισκότα, η Φωτεινή Στεφανίδη αποδίδει με ακρίβεια και πιστότητα το παιχνίδι του φανταστικού με το πραγματικό, του αι­ σθησιακού με το αέρινο: μελαχρινές μορφές ανθρώπινες και αγαλματένιες, σεφερικά τοπία, εσωτερικά του παλ­ λαϊκού σπιτιού και του μουσείου... Η γλώσσα του Χρή­ στου Μπουλώτη εικονοπλαστική και παραστατική δίνει το μίτο γι' αυτό το γοητευτικό εικονοκείμενο. Μια πληροφορία: Η υπογράφουσα έχει παρουσιάσει το βιβλίο αυτό, μαζί με άλλα σύγχρονα ελληνικά εικονο­

γραφημένα, δύο φορές: την πρώτη στο Ινστιτούτο Charles Perrault τον Μάιο του 2000 σε εισήγηση με θέ­ μα «Les albums d' enfance grecs» για να συμπεριληφθεί στην Πανευρωπαϊκή έκθεση εικονογραφημένου βιβλίου. Τη δεύτερη τον Σεπτέμβριο του 2000 στο Πα­

νεπιστήμιο του Cambridge, στο Παγκόσμιο Συνέδριο για το εικονογραφημένο βιβλίο («Reading Pictures») σε εισήγηση με θέμα «The game of oppositions: Historicity and Nature, Text and Image in greek children's books». □

Μένη Καναισούλη

τη Σμύρνη που εργάζεται στο Μουσείο, μεταφέρονται για μια νύχτα, στην πλάτη ενός τεράστιου γαλά­ ζιου πουλιού, στην ποθητή πατρίδα τους. Η κυρα-Γαλάτεια ξεριζώνει δύο νυχτολούλουδα, βασιλικό και δυόσμο, για να τα πάρει μαζί της, ενώ το προσφυγάκι δεν χορταίνει να αραδιάζει τις επιθυμίες του για όλα όσα θα κουβαλήσει μαζί του ως θύμηση και ενθύμιο της πατρίδας του. Η πλοκή της ιστορίας στο Άγαλμα που κρύωνι είναι σαφής, μολονότι ο Χρηστός Μπουλώτης προτιμά τό­ σο τους ήρωές του όσο και τα γεγονότα να τα περι­ βάλλει με την αχλή του ονείρου ή του παραμυθιού ή της παλιάς ανάμνησης. Ίσως για κάποιους μια τέτοια τεχνική προσδίδει πρόσθετη δυσκολία σε ένα βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά. Για άλλους όμως ταιριά­ ζει πολύ καλύτερα στα χαρακτηριστικά των λογοτε­ χνικών ειδών, των οποίων τα γνωρίσματα παντρεύει με δεξιοτεχνία στο βιβλίο του ο Μπουλώτης: του πα­ ραμυθιού, της φανταστικής ιστορίας ή ακόμη και της περιπέτειας. Το παιχνίδι του συγγραφέα με τα λογο­ τεχνικά είδη συνεχίζεται και στον τρόπο με τον οποίο διαλέγει να πλασάρει τις ιδέες του. Το βιβλίο του, πί­ σω από τη γοητευτική ατμόσφαιρα του παραμυθιού, είναι ένα βιβλίο με ιδέες, με ένα όραμα βαθιά διαποτισμένο από ελληνικότητα και ταυτόχρονα βαθιά οι­ κουμενικό. Πού σταματά το ένα και πού αρχίζει το άλλο, δεν ξεχωρίζει και προφανώς είναι κάτι που δεν το θέλει ο συγγραφέας του. Έτσι, πρόσωπα και γεγο­ νότα αποπνέουν ελληνικότητα: το μικρό άγαλμα που ήρθε από έναν τόπο τόσο ελληνικό, το Εθνικό Μου­ σείο, η μορφή της Σέμνης Καρούζου που αφοσιώθηκε με τόση προσήλωση στη μελέτη της αρχαίας ελ ­ ληνικής τέχνης, το δράμα της προσφυγιάς για την κυρα-Γαλάτεια, ο μικρός Λάμπης, ο γιος του νυχτοφύ­ λακα που αγκαλιάζει και χαϊδεύει τα αρχαία αγάλμα­ τα με το όνειρο να γίνει κι αυτός κάποτε ένας σημα­ ντικός γλύπτης. Η εικονογράφηση του βιβλίου από τη Φωτεινή Στεφανίδη γίνεται με έναν τρόπο που, χωρίς να είναι εντελώς συγκεκριμένος και κυριολεκτικός, α­

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ:

Το άγαλμα που κρύωνε

mmm)

ιστορία αφορά ένα μικρό άγαλμα του 1ου αιώνα π.Χ., που παριστάνει ένα μικρό αγόρι, το οποίο βρέθηκε το 1922 στη Μικρά Ασία απ' όπου και μεταφέρθηκε στο Εθνικό Μου­ σείο. Το μικρό αυτό άγαλμα αποτελεί τον βασικό ήρωα του βιβλίου. Το μικρό λοιπόν προσφυ­ γάκι, όπως το βάπτισε η τότε αρχαιολόγος του Μου­ σείου, η περίφημη Σέμνη Καρούζου, έχει ένα μόνον όνειρο: να ταξιδέψει, έστω και μια φορά στη ζωή του, πίσω στα πατρογονικά του χώματα. Το όνειρο του προσφυγόπουλου, μιας και μπήκε στην υπόθεση ενός παραμυθιού, δεν μπορεί παρά να πραγματοποι­ ηθεί. Μαζί με την κυρα-Γαλάτεια, μια πρόσφυγα από

Η

125

ποπνέει το ίδιο ελληνικότητα. Σε κάθε εικόνα ανα­ γνωρίζονται στοιχεία της ελληνικής πραγματικότη­ τας: η πρόσοψη του Εθνικού Μουσείου, το εσωτερικό του, με πολλά· αναγνωρίσιμα αρχαιοελληνικά αγάλ­ ματα, το τοπίο της μικρασιατικής γης με διάσπαρτα δώθε κείθε τα λείψανα της αρχαίας ελληνικής τ έ ­ χνης. Όμως η προσφυγιά, όσο και αν συνδέθηκε στο μυαλό των Ελλήνων με τη δική τους ιστορία, είναι έ ­ να δράμα πανανθρώπινο, παγκόσμιο. Έτσι, το βιβλίο, όσο κι αν προσωποποιεί την προσφυγιά σε ήρωες ελ ­

ληνικούς, αποτελεί εν τέλει μια κατακραυγή για τον ξεριζωμό των ανθρώπων, όπου κι αν βρίσκονται στον κόσμο. 0 Μπουλώτης, σαν ένας πραγματικός καλλι­ τέχνης, διαλέγει τα μηνύματά του ούτως ώστε να μην είναι αμέσως ευανάγνωστα, όμως καταφέρνει να παρασέρνει τον αναγνώστη του σ' αυτό το σμίξιμο πραγματικότητας και φαντασίας, ελληνικότητας και οικουμενικότητας, ευαισθησίας και ρεαλισμού, που μόνον ένας πολύ καλλιεργημένος ανθρώπινος νους ξέρει να πλάθει. □

Mavos Κοντολέων

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ:

Το άγαλμα που κρύωνε

μ κ ιβ ι

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑΣ:

0 Meyarlos IUKios και οι Τσιγγάνοι (Παιάκικ-Δίκτυο DROM-Γιατροί ιου κόσμου)

Εισαγωγικό σχόλιο Για εκείνον που αναλαμβάνει να ξεχωρίσει από τα έργα της παιδικής και της εφηβικής/νεανικής λογοτεχνίας, που κυκλοφόρησαν μέσα σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, εκείνα που έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μια βράβευση, ανακύπτουν κάποιοι ουσιώδεις προβληματισμοί όσον αφορά τις παραμέτρους που θα καθορίσουν την τελική κρίση του.

126

• Ποια είναι η σημερινή μορφή της ελληνικής παραγωγής σε σχέση με τοό,τι συμβαίνει στις άλλες αναπτυγμένες λογοτεχνίες, Ευρώπης και Αμερικής; • Κατά πόσον και σε τι βαθμό τα έργα που κυκλοφορούν εμπεριέχουν'λογοτεχνικές αρετές, κοινωνικές καταγρα­ φές, κάλυψη αναγνωστικών αναγκών και ευελιξία ως προς τις ψυχοπαιδαγωγικές καλύψεις των αναγνωστών τους;

• Οι νέες τάσεις βρίσκουν τρόπους έκφρασης και από ποιους υλοποιούνται; • Προτείνει κανείς για βράβευση το κλασικό ή το νέο (εφόσον, βέβαια και τα δύο διαθέτουν λογοτεχνική αρ­ τιότητα); Και σαν συνέχεια αυτού του προβληματισμού ανακύπτει ένας άλλος: ανάμεσα στον δόκιμο συγγρα­ φέα που δίνει στη δημοσιότητα ένα ακόμα σημαντικό έργο και στον πρωτοεμφανιζόμενο που παρουσιάζει έ ­ να άρτιο κείμενο, ποιος τελικά προκρίνεται προς βρά­ βευση; Η συγκεκριμένη κατηγορία αποτελεί την περιοχή, μέσα στην οποία βρίσκουν χώρο έκδοσης τα κείμενα εκείνα που εκ των πραγμάτων αποτελούν ό,τι πιο «καθαρόαι­ μο» γράφεται για να απευθυνθεί σε αναγνώστες που διανύουν την παιδική τους ηλικία. Με άλλα λόγια, είναι το λογοτεχνικό είδος που περισ­ σότερο εκφράζει και χαρακτηρίζει ό,τι έχουμε συνηθί­ σει να αποκαλούμε «λογοτεχνία για παιδιά». Η ελληνική παιδική λογοτεχνία έχει εδώ και πάνω από είκοσι πια χρόνια βρει το δρόμο της. Ένα δρόμο που καθορίζεται από μια πλούσια θεματολογία και από μια λογοτεχνικό ποιοτική και διόλου παιδαγωγικά καταπιεζόμενη ανάπτυξη της αφηγούμενης ιστορίας. Το ότι όμως έχει βρει το δρόμο της, δεν σημαίνει πως η συ­ νεχής ανανέωση των μέσων της και του περιεχομέ­ νου της δεν είναι ένα συνεχές ζητούμενο. Και στο ση­ μείο αυτό νομίζω πως υπάρχει ένα πρόβλημα. Η ελ ­ ληνική παιδική λογοτεχνία δείχνει να επαναπαύεται σε ό,τι τα τελευταία είκοσι, περίπου, χρόνια έχει κατα­ κτήσει. Αλλά η Τέχνη απαιτεί συνεχείς ανανεώσεις της. Άλλωστε μέσα στο διάστημα αυτό πολλά έχουν συμβεί στην ελληνική κοινωνία. Τις σημαντικές αυτές αλλαγές δεν θα έλεγα πως η πλειοψηφία των συγ­ γραφέων μας τις παρακολουθεί. Και όχι, βέβαια, μόνο με προσπάθειες καταγραφής τους, αλλά κυρίως με διάθεση κατανόησης και ερμηνείας τους. Από την ά­ ποψη αυτή, έργα συγγραφέων άλλων εθνικοτήτων δείχνουν το πώς ένας σύγχρονος προβληματισμός γύ­ ρω από κοινωνικά ζητήματα βρίσκει τρόπους έκφρα­ σής του και στα βιβλία για παιδιά. Το φαινόμενο, πά­ ντως, αυτό λίγο πολύ παρουσιάζεται και στην εν γένει λογοτεχνία μας, στοιχείο που επιβεβαιώνει το ότι τε­ λικά τα όρια ανάμεσα στα είδη, όσον αφορά την ηλι­ κία των αναγνωστών τους, έχουν πολύ λίγη σημασία μπροστά στην ενότητα των συγγραφικών τολμημά­ των. Παράλληλα, οι νέες συγγραφικές δυνάμεις, που δεί­ χνουν πως έχουν κάτι ουσιαστικά νέο να προσφέρουν, δεν είναι πολλές. Το μεγάλο μέρος των σημαντικών

έργων βρίσκεται ακόμα και κατά κύριο λόγο στα χέρια των δόκιμων δημιουργών. Μέσα στο 1999 -περίοδο που ας υπενθυμίσω ότι πε­ ριόρισε τις αναγνώσεις των έργων-, αν και κυκλοφόρη­ σαν αρκετά έργα δόκιμων συγγραφέων και αρκετά νεό­ τερων, εντούτοις πολύ δύσκολα ανακαλύπτει κανείς έργα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν τη διάκρισή τους με ένα βραβείο. Γιατί, βέβαια, με άλλα κριτήρια ε­ πιλέγεται ένα έργο προς έκδοση και με άλλα προς βράβευση. Το παρήγορο πάντως είναι πως τα περισσότερα που μου κράτησαν τον προβληματισμό μου ως προς μια τε­ λική αξιολόγηση είναι γραμμένα από νέους συγγραφείς. Η χρονιά, που μας πέρασε νομίζω πως δύο έργα έχει, βασικά, να προτείνει για βράβευση σ' αυτήν την κατη­ γορία. Συγγραφείς τους ένας δόκιμος, ο Χρήστος Μπουλώτης, κι ένας πρωτοεμφανιζόμενος, ο Φίλιππος Μανδηλαράς.

0 Χρήστος Μπουλώτης είναι μια ιδιαιτέρως ξεχωριστή και ιδιαιτέρως ποιοτική παρουσία στο χώρο της παιδι­ κής λογοτεχνίας. Τα βιβλία του (πάντα άψογα και ως προς την τυπογραφική τους εμφάνιση) κινούνται υφολογικά κάπου ανάμεσα στο παραμύθι και τη μικρή ιστο­ ρία. Η φαντασία, πάντα έντονα παρούσα, και η ποιητική αφήγηση δεν μειώνουν την ένταση του μύθου. Μέσα στο 1999 κυκλοφόρησαν κάποια βιβλία του (νέα και επανεκδόσεις), από τα οποία νομίζω πως ξεχωρίζει το έργο Το άγαλμα που κρύωνι 0 συγγραφέας επιλέγει ένα από τα εκθέματα του Εθνι­ κού Αρχαιολογικού Μουσείου ως πρωταγωνιστή της ι­ στορίας του. Είναι το άγαλμα ενός μικρού αγοριού που ήρθε από τα παράλια της Μικρός Ασίας μαζί με τους πρόσφυγες του '2 2 .0 Μπουλώτης δίνει ζωή στο άγαλ­ μα, του χαρίζει συναισθήματα, κυρίως εκείνο του νό­ στου για τη χαμένη πατρίδα, και την ανάγκη μιας φιλι­ κής παρουσίας για να μοιράζεται μαζί της τη μοναξιά του. θα τη βρει στο πρόσωπο ενός αγοριού (γιου του νυχτοφύλακα), όπως και στη συμπαράσταση δύο γυ­ ναικών, της καθαρίστριας του Μουσείου και της Διευθύ­ ντριάς του (που δεν είναι άλλη από τη σημαντική αρ­ χαιολόγο Σέμνη Καρούζου). Με μαεστρία ευαίσθητου παραμυθά ο Μπουλώτης ε ­ νώνει άψυχα και έμψυχα, μετατρέπει ιστορικές μνήμες σε καθημερινά συμβάντα, φωτίζει περιόδους και προ­ τείνει τρόπους πλησιάοματος της Τέχνης. Αναντίρρητα ένα πρωτότυπο κείμενο, ιδιαιτέρως ευαίσθητο μα και ευαισθητοποιημένο. Η ροή της αφήγησης συνταιριάζει την ποιητική δομή με τη σφιχτή πλοκή. Και το απρόο­ πτο της φαντασίας ξέρει να δονεί την αναγνωστική ταυτότητα του αναγνώστη. Βιβλίο μοντέρνο, την ίδια

127

στιγμή που κρατιέται στις δομές του κλασικού. Αποτε­ λεί μια ώριμη στιγμή στην πορεία ενός συγγραφέα που έχει επιλέξει με συνείδηση την εντελώς προσωπική του λογοτεχνική ταυτότητα.

Τα πρώτα του βήματα στην παιδική λογοτεχνία κάνει ο Φίλιππος Μανδηλαράς. και με το έργο του 0 ΙΑιγάλος Ίσκιος και οι Τσιγγάνοι αποδεικνύει πως τα πρώτα του αυτά βήματα διαθέτουν αξιοπρόσεχτη σταθερότητα. Το έργο είναι μια συλλογή διηγημάτων και παραμυ­ θιών, που όλα τους στηρίζονται σε ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία σχετικά με τα ήθη, τα έθιμα και το πα­ ρελθόν των Τσιγγάνων. Τα θέματα, που πάνω τους στηρίζεται το κάθε διήγημα ή παραμύθι, έχουν μια χρονολογική ποικιλία, καθώς ξε­ κινούν από τον 5ο αιώνα μ.Χ. και καταλήγουν στην τε­ λευταία χρονιά του 20ού. Παράλληλα υπάρχει και μια γεωγραφική παρακολούθηση της πορείας των Τσιγγά­ νων. Από την Περσία και τις Ινδίες στην Τουρκία και σε όλη τελικά την Ευρώπη, η φυλή των Τσιγγάνων ζει και

H a w n s I. Π απαδάπκ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ:

Το άγαλμα που κρύωνε m m s ) 128

βιώνει τη δική της συμμετοχή στα ιστορικά γεγονότα. Αυτά όλα θα καθορίσουν τις αντιδράσεις της, τα ήθη και τα έθιμά της, τον ιδιότυπο πολιτισμό της και βέβαια την εν παραλλήλω με τους άλλους λαούς πορεία της. Εκείνο που κάνει τη συλλογή να έχει ένα ιδιαίτερο εν­ διαφέρον είναι ο τρόπος που μέσα σε κάθε κείμενό της αναζητιέται η σύνδεση της ατομικής πορείας με το προφίλ μιας ολόκληρης φυλής. Ο Μανδηλαράς, επιλέγοντας άλλοτε τη φόρμα του διηγήματος κι άλλοτε του κλασικόμορφου παραμυ­ θιού, σχηματίζει κείμενα που και το ενδιαφέρον του α­ ναγνώστη τους ξέρουν να κρατάνε, μα και αυτόν τον α­ ναγνώστη τους να τον κάνουν να συνειδητοποιήσει πως τελικά η εμμονή μιας ομάδας στην ιδιαιτερότητά της δεν σημαίνει και περιθωριοποίησή της. Γραφή στρωτή, μεστή, άλλοτε να αγγίζει τα όρια μιας μαγικής ενατένισης κι άλλοτε να κρατιέται στην αυστηρότητα της ιστορικής καταγραφής. Και, βέβαια, η επικαιρότητα ενός θέματος, καθώς ο νέος αιώνας έχει θέσει ζητήμα­ τα αντιθέσεων ανάμεσα σε μια παγκοσμιοποίηση και στο αίτημα διατήρησης εθνικών ταυτοτήτων. □

Εισαγωγικό σχόλιο Η σύγχρονη ελληνική παιδική και νεανική λογοτεχνία πάντα είχε «ανάγκη», πέρα από τις κλασικές, και από α­ νανεωμένες μορφές έκφρασης, σε συνάρτηση με νέες θεματικές που δεν θα επαναλαμβάνονται μέσα από δρώμενα άμεσης αντανάκλασης της πραγματικότητας και όπου δεν θα δίνονται «λύσεις» εν πολλοίς παιδαγω­ γικής υφής, αλλά θα προσφέρουν έμμεση θέαση των πολλών μορφών της πραγματικότητας και «ώθηση» στον αναγνώστη να θέσει τον εαυτό του σε κίνηση ευ­ ρισκόμενος διαρκώς σε μια δημιουργική αλληλεπίδρα­ ση με το κείμενο. Κάτω απ' αυτό το πρίσμα, στα μετα­ πολιτευτικά χρόνια έχει γραφτεί ένας ικανός αριθμός α­ ξιόλογων βιβλίων. Πιστεύω όμως ότι, τελευταία, παρατηρείται μια στασιμότητα, υπό την έννοια ότι η αύξηση της παραγωγής δεν συνεπάγεται και την ανάλογη βελ­ τίωση της ποιότητας. Δεν είναι βέβαια του παρόντος να συζητηθεί ένα τέτοιο θέμα. Πάντως, σαν μια πρώτη παρατήρηση, μία από τις «αιτίες» νομίζω ότι είναι και η «ανακύκλωση» της ίδιας θεματολογίας και, με ελάχι­ στες εξαιρέσεις, μέσα από παρόμοιες φόρμες. Ως εκ τούτου, θα έλεγα ότι στην κατηγορία των βιβλίων για

παιδιά, ιδίως των μικρών ηλικιών, χρειάζεται ανανέω­ ση. Και προπάντων κάποιες νέες, ικανές παρουσίες, οι οποίες κοντά στις ήδη αναγνωρισμένες θα πιστοποιή­ σουν την εξέλιξη και τη συνέχεια.

0 Χρηστός Μπουλώτης, ήδη πάνω από μια δεκαετία, συνεχίζει να ανακαλύπτει γοητευτικούς δρόμους έκ­ φρασης και να γράφει βιβλία, για διαφορετικούς λό­ γους αρεστά σε παιδιά αλλά και σε μεγάλους. Βιβλία με ευρηματικά θέματα όπου η ζωντάνια της αφήγησης, τα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης, το συνταίριασμα κι η αλληλοσυμπλήρωση πραγματικότητας και φαντα­ σίας, η μαγεία, το λεπτό χιούμορ, ιδιότυπα λεκτικό και καταστασιακό, η τρυφερότητα κι η λυρική διάθεση δη­ μιουργούν απολαυστικά έργα. Άλλωστε είναι εκείνος ο συγγραφέας που σε μεγάλο βαθμό, τα τελευταία χρό­ νια, έχει μπολιάσει την παιδική λογοτεχνία θεματικά και μορφικά. Τούτη τη φορά Το άγαλμα που κρύωνί ταξιδεύει τους αναγνώστες του, μέσα από ποιητικά ξέφωτα, σε μονο­ πάτια ιστορικής μνήμης. Στον ιδανικό της χώρο και χρό­ νο. Με την έννοια της νοσταλγικής ανάμνησης. Ένα ά-

Ε κδόσεις Π οιότητας GEORGE KENNEDY Καθηγητής Πανεπιστημίου

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ

0 Hawns I. Παπαδάιοβ πρότεινε enians

Μετάφραση Νίκος Νικολουδης Αγγελική Βαρελά:

Φίλιππος Μανδηλαράς:

9 τηλεφωνήματα κι ένας λαγός (Μίνωας)

0 Μεγάλος Ίσκιος και οι Τσιγγάνοι (Πατάκης-Δίκτυο DR0M-

Επίβλεψη Ιωάννης Αναστασίου Καθηγητής Κ λασικής Φιλολογίας

Γιατροί του κάομου)

Σελίδες 484

Λότη ΠετροβιτςΑνδρουτοοπούλου:

Ποιος θα γράψει για το σκάλο μας; (Πατάκης)

Ε

Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

ΠΑΠΑΔΗΜΑ Π ρ ο σ φ ο ρ ά σ τ ο ν Π ο λ ιτ ισ μ ό

Ιπποκράτους 8 Αθήνα Τηλ.: 36.27.318

129

γαλμα, «το προσφυγάκι», που βρίσκεται στο Αρχαιολο­ γικό Μουσείο της Αθήνας (μεταφέρθηκε από τη Μ, Ασία κατά τις μέρες της καταστροφής της Σμύρνης), «ζωντα­ νεύει», παίζει μ' ένα παιδί, κουβεντιάζει με τη Μικρασιάτισσα καθαρίστρια αλλά και με τη διευθύντρια του μου­ σείου και ταξιδεύει μ' ένα πουλί για να δει μετά από τό­ σα χρόνια τη Μικρά Ασία!... Είναι μια ευαίσθητη και πρωτότυπη, διαπολιτισμική ι­ στορία που προσφέρει, ανάμεσα στ' άλλα, μια έμμεση συμβολή σε μια ουσιώδη μουσειακή αγωγή, και όχι μό­ νο. Το «προσφυγάκι», πολίτης του κόσμου, «τρέφεται» από γόνιμη μνήμη ικανή να σηματοδοτήσει το μέλλον με στοιχεία ανθρωπισμού, οικουμενικά. Ένα θέμα επίκαιρο όσο θα υπάρχουν πρόσφυγες και μετανάστες. Η εποχή μας, εποχή της παγκοσμιοποίη­

σης, μας το... βεβαιώνει, όχι πάντως με τον καλύτερο τρόπο!...

Βίκυ Πάτσιου

ρόλος του παιδιού ως αποκλειστικού αναμενό­ μενου αναγνώστη των έργων της παιδικής λο­ γοτεχνίας έχει προσδιορίσει με έναν τρόπο που δεν είναι αυτονόητος μια σειρά κανόνων και περιορισμών στο λεξιλόγιο, το ύφος και το περιεχόμενο, τους οποίους ορισμένοι συγγραφείς τη­ ρούν με ευλάβεια, ενώ άλλοι αγνοούν ή παρακάμπτουν. Καθώς η αισθητική απόλαυση έχει συνδεθεί με το βαθμό ανάπτυξης της νοημοσύνης και τις περιορισμένες εμπει­ ρίες του παιδιού, είναι σχετικά εύκολο να προσδιορι­ στούν τα τυπικά χαρακτηριστικό του παιδικού βιβλίου, χα­ ρακτηριστικά που το κρατούν περιχαρακωμένο στο πλαί­ σιο ενός κλειστού και περιορισμένου συστήματος. Την αντίληψη αυτή ανατρέπει ευρηματικά η ποιητική συλλογή ΑΒγάτιομα της Μαρίας Μαμαλίγκα. Παρά την επεξεργασμένη τεχνική των ποιημάτων και την εξωτε­ ρική συνοχή τους, που εξαντλεί τις δυνατότητες των γλωσσικών και λεκτικών συνδυασμών, το αποδεσμευ­ μένο νόημά τους δεν πειθαρχεί στη λογική της οργα­ νωμένης τους μορφής, καθώς μέσα από την ακολου­ θία των ήχων και των λέξεων απελευθερώνονται με έ­ ναν τελετουργικό ρυθμό εικόνες ζωντανές, πολύχρω­ μες και φανταστικές, που υπονομεύουν σε όλη τους την έκταση το οικείο και το καθημερινό. Η απρόβλεπτη συνάντηση του αναγνώστη με το παιχνίδι της αποδέ­ σμευσης από τις ρεαλιστικές συμβάσεις τον φέρνει πο­ λύ κοντά στην ουσία της ποιητικής γραφής, καθώς τον εξοικειώνει με τον δημιουργικό χαρακτήρα της γλώσ­ σας, αλλά και τη δημιουργική σκέψη. □

ΜΑΡΙΑ ΜΑΜΑΛΙΓΚΑ:

ΑΒγάτισμα (Άγρα)

130

Aflfles προτάσεκ: Επίσης, βιβλία που ξεχώρισαν στην,ίδια κατηγορία εί­ ναι: για τη μορφική πρωτοτυπία του της Λότης Ππροβιτς-Ανδρουτσοπούλου το Ποιος θα γράψει για το ακύλο μας;, για το ιδιότυπο χιούμορ του της Αγγελι­ κής Βαρελλάτο 9 τηλεφωνήματα κι ένας λαγός m\ του Φίλιππου Μανδηλαρά 0 Μεγάλος Ίσκιος κι οι Τσιγγάνοι για τους πολλαπλούς τρόπους ανάγνωσης (το βιβλίο περιέχει χρονολογικό πίνακα με την ιστορία των Τσιγγάνων) και την ποιητικότητα του περιεχομέ­ νου του. □

Ο

Κρύστ αλλο

www.book.culture.gr/travlos

ΕκδοτικόςΟίκος

Π. ΤΡΑΥΛΟΣ

1

7 ΜΑΣΚΕΣ Ανελέητα ειρωνική, σπαρα­ κτικά κωμικοτραγική και εξαι­ ρετικά δροσερή, πρόκειται για την ιστορία ενός ανθρώ­ που που επιβιώνει σε κάποια από τις μεγαλουπόλεις στο τέλος της χιλιετίας, χρησιμο­ ποιώντας όχι μόνο επτά ονό­ ματα, αλλά επτά πρόσωπα, επτά ρόλους: έναν για κάθε μέρα της εβδομάδας. Έ νας “χαμαιλέοντας”, ένας “άνθρωπος δίχως ταυτότη­ τ α ”, που σπρώχνει κάθε μέρα τη μόλις 24χρονη ζωή του σκηνοθετώντας ακατάπαυστα τον εαυτό του σε διαφορετικούς ρόλους.

ΑΝΑΠΟΔΑ

Π ρ όκειται για την ιστορία ενός νεαρού που αναζητά πληρο­ φορίες για ένα πρόσω­ πο, δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, και ταξιδεύει αναζη­ τώντας όσους θα μπο­ ρούσαν να το γνώρι­ ζαν. Η ταυτότητα του προσώπου αναδύεται με έμμεσο τρόπο και αμυδρά, σαν να μην ενδιαφέρει καθόλου ούτε καν το νεαρό που ακολουθεί τα ίχνη αυτού του σαγηνευτικού “θρύλου”.

ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΜΑΛΛΙΑ

Ο Ν τεζ Εσέντ, ο ήρωας του βιβλίου, είναι πρόγονος του προυστικού Μαρσέλ, ένα είδωλο στον καθρέπτη που αντικα­ τοπτρίζει τον συγγρα­ φέα του και μας οδη­ γεί στις δαιδαλώδεις και σκοτεινές διαδρο­ μές του νου του. Με βουτιές απόγνωσης, ήρωας, συγγραφέας και αναγνώστης φτά­ νουν εκεί όπου καμία πρόσβαση δεν είναι εφικτή μέσα από συνηθισμένες διαδρομές.

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ Σ τ α μέσα του ’90, μία ομάδα “σαμποτέρ των Μ Μ Ε ”, με το όνομα Luther Blisset, διασπείρει ψευδείς ειδήσεις, αρθρογραφεί, εκδίδει ένα βιβλίο, παραπλανεί τηλεο­ πτικά δελτία ειδήσεων. Ο Εκκλησιαστής είναι η τελευ­ τα ία συγκλονιστική εκδοτική εμφάνιση (1999) του Luther Blisset. Έ να βλάσφημο και συναρπαστικό μυθιστόρημα, ένα “θρησκευτικό θρίλερ”!

Ο David F. Wallace είναι το enfant terrible της νέας γενιάς αμερικάνων συγγραφέων και το Κορίτσι μ ε Παράξε­ να μαλλιά είναι η ταχυδακτυλουργική επαναδιαπραγμά­ τευσή του με τη σύγχρονη αμερικά­ νικη π ραγματικό­ τητα. Εκρηκτική θεματολογία, χιού­ μορ και φαντασία που κάνουν τον W allace αυθόρμητα και πηγαία αλλόκοτο.

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΔΑΚΡΥ Τ ο Τελευταίο δάκρυ είναι το διαυγές χρονικό της καθη­ μερινής φρίκης, του σύγχρονου παράλο­ γου, ενός ξεκαρδι­ στικά σουρεαλιστι­ κού κόσμου, μέσα από το βλέμμα και τα κωμικοτραγικά ευρήματα ενός εκπληκτικού συγ­ γραφέα.

Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε ΙΣ σ τ ο χ ρ ό ν ο

2 0 0 0

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

ΑΠΟ ΤΑ ΕΦΗΒΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΤΑΘΗΚΑΝ • Αργυρά Κοκορέλη: Ητρενάριζατηςαγάπης(Πατάκης) Γ.Σ. Παπαδάτος • Δέσποινα Λάλα-Κρισπΐνοί μ κ ρόςθεόςπιρίαοψ(Κέδρος) Α. Ζερβού • Τούλα Τίγκα: Ταχρόνιατρέχοντος(Πατάκης) Μ. Κονατοούλη. Μ. ΚοντοΧέων. Γ.Σ. Ποπαδάτοί. Β. ίΐάτοιου •Έλυα Χίου: Im diapt καθρέφτες (Καστονιώτης) Γ.Σ. Παπαδάτος • Λποα Ψαραύτη: Επικίνδυναπαιχνίδια(Πατάκης) ΓΙ. Παπαδάτος

133

Αλεξάνδρα Ζερβού

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΛΑΛΑ-ΚΡΙΣΤ;

Evas μικρόε Boos περίσσεψε m m ο κείμενο αυτό διόλου δεν πειθαρχεί στις απο­ στειρωμένες νόρμες μορφής και περιεχομένου που διέπουν ασφυκτικά τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά κι εφήβους, όπως μάλιστα κωδικοποιούνται σήμερα σε πάμπολλα αμερικανικό εγχειρίδια και συνοψίζονται: στη γλωσσική ευκολία, την ξεκάθαρα διαρθρωμένη μορφή, τη νίκη του (πολύ) κα­ λού επί του (πολύ) κακού, την (οφθαλμοφανή) τελική κάθαρση -συχνά με την εκφυλισμένη μορφή του ρόδι­ νου μηνύματος, άλλως happy end! Το Ένας μικρός θεός περίσσεψε της Δέσποινας Λαλα-Κριοτ είναι ένα βιβλίο πυκνό, δυνατό και σπαραχτικά αληθινό και, κυρίως, μια γνήσια λογοτεχνική γραφή. Το σημα­ διακό θέμα είναι τα ναρκωτικά, θέμα που λειτουργεί και σαν πρό-φαση (pre-texte) και αφόρμηση για μια αφή­ γηση με έντονο συγκινησιακό χρώμα και αναμνήσεις καθαρές, ως τις πιο ματωμένες γωνιές τους, θυμόμα­ στε λίγο τους μονολόγους από την Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου. 0 νεαρός, ευαίσθητος και στοχαστι­ κός Γιαννούλης αφηγείται στην κυρία, που πραγματο­ ποιεί την έρευνα, το «πώς άλλαξε η γειτονιά» του, πώς οι παιδικοί του φίλοι και γείτονες χάθηκαν στον κόσμο των ναρκωτικών, πώς το λοφάκι-τσουλήθρα των παιχνιδιών τους έγινε τόπος συνάντησης των ίδιων, εφή­ βων πια, ναρκομανών, όπου μοιράζονταν την ίδια σύ­

Τ

134

ριγγα βρίζοντας κι αγριεύοντας, έτσι όπως το παιδικό γραφείο με το μοναδικό συρτάρι έγινε κρυψώνα για την πραμάτεια του οικογενειάρχη-εμπόρου ναρκωτικών, πριν βρει δίπλα του τον -ήδη ναρκομανή- γιο του κρε­ μασμένο και πεθάνει από καρδιά και ο ίδιος την ίδια ώ­ ρα... Περνούν μορφές παιδιών πολλών που χάθηκαν, όπως ο αδερφικός φίλος ο Πάνος, η Μίρκα, αυτό το αστοκόριτσο που έπαιζε θεϊκό πιάνο, το Ποπάκι, η Ιωάννα. Πριν βαδίσουν στο θάνατο αλλοτριώθηκαν, φθάρηκαν όχι μόνο στο σώμα: δηλώνεται η ευθύνη όλων, αλλά και των ίδιων των θυμάτων. Κι άλλες μορφές βίαιες και βάρβαρες, όπως ο χυδαίος θεοδόσης και ο «Καριόλης» με την παρέα του. Ποιος είπε ότι ο κόσμος της νιότης είναι πάντα αγνός; Μαζί κι ένα στοιχείο άυλο κι ονειρικό που καταλήγει υποστασιοποιημένο: σκηνές από καουμπόικες ταινίες, που θαύμασαν παιδικά μάτια, ή από τον κόσμο των Ινδιάνων, μια σκηνή όπου η Παναγία από ψηλά χτυπιέ­ ται, δέρνεται όταν το αγόρι, μετά από ατύχημα με το μηχανάκι, έρχεται στον παράδεισο και κραυγάζει οργι­ σμένη «Ε, εσείς, κάτω χαμηλά, ετούτον το μικρό θεό γιατί τον σταυρώσατε;» Η συγγραφέας, μέσα από τη φωνή του ήρωά της, δεν «χαρίζεται» σε κανέναν. Ούτε στα παιδιά ούτε στους ε­ νήλικες. Αφυπνίζει παραθέτοντας συγκινησιακά φορτι­ σμένα γεγονότα αλλά κι αντικειμενικές πληροφορίες: μαθαίνουμε ότι η συντηρητική κυβέρνηση του Ρέιγκαν θεώρησε ότι το Έιτζ χτύηαγε μόνο ναρκομανείς και πε­ ριθωριακούς κι έτσι δεν διέθετε λεφτά για την έρευνα και την καταπολέμηση της αρρώστιας. Οι ταυτίσεις και οι σχολιασμοί αφήνονται στον αναγνώστη. Αν και, όπως φάνηκε, βαραίνει συχνά η σκιά του θανά­ του στο βιβλίο, υπάρχει ωστόσο πραϋντική, ελπιδοφόρα, αν και καθόλου εύκολη, η διέξοδος. Ποια είναι; Μα η στοχαστική ωριμότητα του νεαρού, που στο αριστο­ τεχνικά γραμμένο παραλήρημά του μιλάει και για τα δι­ κά του όνειρα, τις δικές του οδυνηρές διαπιστώσεις και ανησυχίες -μερικές τις μοιράζεται με την Ελένη (τη σύ­ ντροφό του;) που συχνά την αναφέρει. Είναι σπουδαίο να ξέρεις, να μην έχεις καμιά ρόδινη ψευδαίσθηση, αλ­ λά να προχωράς, να ψάχνεις διαρκώς, να σκέφτεσαι, να διαβάζεις και να αισθάνεσαι τους αρχαίους φιλοσό­ φους, να συζητάς, να θυμάσαι, να χτίζεις την προσωπι­ κή σου σχέση σε κοινή στάση ζωής, με μια λέξη να α­ ντιστέκεσαι, έτσι όπως μόνον ένας «συνειδητός άν­ θρωπος» πασχίζει να κάνει. Είναι, νομίζω, η μόνη ρεαλι­ στική απάντηση για όλους μας, νέους και μεγαλύτε­ ρους. Η γνώση αξζει περισσότερο από την αθωότητα. 0 Γιαν-

νούλης πέρασε μια οδυνηρή διαδικασία μύησης και ενηλικίωσης αναζητώντας το δρόμο προς την αυτογνω­ σία και την ωριμότητα. Τολμώ να πω πως η ανάγνωση

Μ ένη Κανατσούλη

ΤΟΥΛΑ ΤΙΓΚΑ:

Ταχρόνια ιρέχονιο$ m m ) ο μυθιστόρημα Τα χρόνια τρέχοντος της Τούλας Τίγκα παρακολουθεί την ιστορία μιας νεα­ ρής κοπέλας, έχοντας ως αφετηρία τα φοιτητι­ κά της χρόνια και φτάνοντας στην πρώτη πε­ ρίοδο της μεταφοιτητικής της ζωής. Σ' αυτό το χρονικό διάστημα περιγράφονται οι φιλίες της, οι έρω­ τές της, η φοιτητική ζωή της στη Θεσσαλονίκη, το ταξί­ δι της στην πρωτεύουσα αναζητώντας εκεί δουλειά αλλά κυρίως τρόπους ζωής και, τέλος, το ταξίδι της στο Παρίσι κυνηγώντας μια χίμαιρα, καθώς και η εκεί ζωή της, οι εκεί φιλίες της, η καινούρια πραγματικότη­ τά της. Πίσω από τα γεγονότα που συνθέτουν μια εν­ διαφέρουσα πλοκή, βλέπουμε την ψυχοσύνθεση μιας νεαρής κοπέλας που προσπαθεί να ρουφήξει τη ζωή και ταυτόχρονα να καταλάβει τον εαυτό της, που μα­ θαίνει λίγο λίγο πόσο αξίζει να παρασέρνεται κανείς α­

Τ

I τούτου του εξ-αιρετικού (μ' όλες τις έννοιες που μπο­ ρεί να πάρει αυτή η λέξη) κειμένου ανάλογη μυητική εμπειρία προσφέρει. □

I

πό τα όνειρά του, αλλά και πόση οδύνη και απογοήτευ­ ση ή, αντίθετα, επιβεβαίωση μπορεί να πάρει αυτό. Το βιβλίο έχει ουσιαστικά έναν κυρίαρχο χαρακτήρα, την Εύα, και πολλούς άλλους που την περιβάλλουν και μοιράζονται για μικρό ή μεγαλύτερο διάστημα τη ζωή μαζί της, φίλες, φίλους, πιο περιστασιακούς ή πιο μόνι­ μους, και εραστές. Η αφηγηματική οπτική που ακολου­ θείται είναι αυτή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, καθι­ στώντας έτσι ξεκάθαρο στον αναγνώστη πόσο αυτό που ενδιαφέρει τη συγγραφέα είναι η μία και μοναδική συνείδηση, υπογραμμίζοντας έτσι τον υποκειμενικό τρόπο θέασης των πραγμάτων. Η ιστορία είναι πολύ προσωπική και αυτό γίνεται ρητό συνεχώς. Άλλωστε ό­ λο το βιβλίο περιστρέφεται γύρω από την πορεία της Εύας προς την ωριμότητα, συγκεντρώνοντας εμπει­ ρίες, χωρίς εν τέλει να καταλήγει κάπου. Ίσως θέλει να μας πει ότι την ωριμότητα δεν τη φτάνεις, απλώς πο­ ρεύεσαι προς αυτήν. Στο πέρασμά μας από αυτό το κομμάτι της ζωής της Εύας αναπαρασταίνεται ένας ο­ λόκληρος κόσμος, της Ελλάδας στη δεκαετία του '80: οικείες σε πολλούς εικόνες από την ελληνική επαρχία όπως αρχίζει να διαμορφώνεται κάτω από το βάρος της συνήθως βίαιης ανάπτυξής της, εικόνες από τη Θεσσαλονίκη, από την Αθήνα, από το Παρίσι. Το σκηνι­ κό στήνεται προσεκτικά και πλαισιώνει μέσα από τα προσωπικά βιώματα της ηρωίδας τη δική της ιστορία. Ο χαρακτήρας της διαγράφεται με σαφήνεια, καθώς οι σκέψεις της και τα γεγονότα τον αποκαλύπτουν με φυ­ σικότητα στον αναγνώστη. Το μυθιστόρημα είναι καλο­ γραμμένο, υπάρχει και δράση και επιτυχημένη σκιαγρά­ φηση των χαρακτήρων, κυρίως του κεντρικού, και ι­ σορροπημένη, σε σχέση με την πλοκή, ανάπτυξη του χωροχρονικού πλαισίου. Το κύριο όμως ατού της ιστο­ ρίας, αυτό που μέτρησε για τη δική μας προτίμηση, εί­ ναι ότι το βιβλίο δεν θέλει να διαμηνύσει τίποτε στους αναγνώστες του, πολύ περισσότερο δεν θέλει να τους διδάξει. Δεν έχει σαν σκοπό να κρούσει τον κώδωνα για τους κινδύνους που απειλούν τη ζωή των σύγχρονων νέων. Όχι γιατί εθελοτυφλεί, αλλά γιατί θέλει να μας πει πως, ακόμη και στη δική μας, δύσκολη εποχή, υ­ πάρχουν πολλοί νέοι άνθρωποι που, όσο και αν περι­

135

βάλλονται από τις αύγχρονες απειλές, δεν ενδίδουν πάντα σε αυτές, αλλά μπορούν να ονειρεύονται, να ελπίζουν, να ερωτεύονται, να τολμούν, να απογοητεύ­ ονται. Το μυθιστόρημα αρκείται στο να περιγράφει με αληθοφάνεια την καθημερινότητα μιας σημερινής κο­ πέλας που δεν κινδυνεύει να αφανισθεί από τους ούγ-

M qvos

Κοντολέων

ΤΟΥΛΑ ΤΙΓΚΑ:

Τα χρόνια ipexovias m m s ) Εισαγωγικό σχόλιο Αν στον τομέα της παιδικής λογοτεχνίας τα ελληνικά βιβλία δείχνουν να έχουν βρει την ταυτότητά τους και να χαράζουν τελικά μια ουσιαστική πορεία, στον αντί­ στοιχο τομέα λογοτεχνικών έργων που απευθύνονται σε ένα εφηβικό και νεανικό κοινό, η ελληνική παραγω­ γή δεν έχει ξεπεράσει κάποιους φόβους, οι οποίοι και την εμποδίζουν να προχωρήσει στη δημιουργία έργων που θα διαθέτουν όλα εκείνα τα στοιχεία, με τα οποία θα μπορούν να αγγίξουν τους εντονότερους προβλη­ ματισμούς ενός νεανικού αναγνωστικού κοινού. Η λο­ γοτεχνία για νέους απαιτεί μια ποιότητα που σχεδόν ταυτίζεται με εκείνη που θα πρέπει να χαρακτηρίζει τα

136

χρονους κινδύνους (ναρκωτικά, Έιτζ, καταστροφή περι­ βάλλοντος κ.λπ.), αλλά που ζει τη δική της «φυσιολογι­ κή», και γι' αυτήν περιπετειώδη, πραγματικότητα, που όμως είναι η πολύ δική της πραγματικότητα. Μια πραγ­ ματικότητα που εύκολα τη μοιράζεται με πολλούς ση­ μερινούς νέους. □

έργα για ενήλικες αναγνώστες, αλλά και μια τόλμη που θα συνάδει με την επαναστατικότητα της εφηβικής και νεανικής ηλικίας. Δεν νομίζω πως ανάμεοα στους Έλληνες συγγραφείς δεν υπάρχουν αρκετοί έως και πολλοί ταλαντούχοι. Αρα, αν δεν έχουμε πολλά έργα να εκδίδονται στην κα­ τηγορία αυτή, δεν είναι θέμα ικανότητας των συγγρα­ φέων μας. θα έλεγα πως η αιτία της μειωμένης ποσο­ τικά παρουσίας θα πρέπει να αναζητηθεί στην ατολμία των συγγραφέων μας να επιστρέφουν στη δυναμική που κάποτε και οι ίδιοι (τον καιρό της δικής τους εφη­ βείας) είχαν βιώσει. Παρ' όλ' αυτά, τα τελευταία χρόνια ολοένα και παρου­ σιάζονται κάποια κείμενα (μυθιστορήματα κατά κύριο λόγο) που μπορούν άνετα και επιτυχώς να ενταχθούν σε ό,τι ονομάζουμε «λογοτεχνία για νεαρούς ενήλικες αναγνώστες», Βέβαια, ακόμα απέχουμε, σε μια συνολι­ κή αντιμετώπιση της ελληνικής παραγωγής, από αυτό που και ποσοτικά αλλά, κυρίως, ποιοτικά συμβαίνει σε άλλες χώρες. Μα η μετάφραση στη γλώσσα μας κάποι­ ων πολύ καλών έργων της αγγλόφωνης, της γαλλικής και της γερμανικής λογοτεχνίας για εφήβους και νέους δείχνει πως βοηθά στο να γράφονται και από Έλληνες συγγραφείς κείμενα, που μπορούν να μας προσφέρουν όχι μόνο την απόλαυση της δικιάς τους ανάγνωσης αλ­ λά και την αισιοδοξία πως υπάρχει μέλλον ουσιαστικό και για τους δικούς μας εφήβους αναγνώστες σε σχέση με τα βιβλία που θα τους προσφέρονται. Εδώ θα ήθελα να επισημάνω την ανάγκη της ενημέρω­ σης των φιλολόγων μας για το τι είναι αυτό το είδος της λογοτεχνίας, για το πόσο μπορεί να αγγίζει τους μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου, καθώς θα τους προσφέρει όχι μόνο μια αισθητική απόλαυση, αλ­ λά και μια αισθαντική αποκωδικοποίηση των νέων συ­ ναισθημάτων που με ένταση, πάθος και φόβο βιώνουν. Μέσα στο 1999 ένα μόνο μυθιστόρημα μπόρεσα να ξε­ χωρίσω από εκείνα που είχα το δικαίωμα να θεωρήσω ως υποψήφια των προτάσεών μου για βράβευση στην

κατηγορία αυτή. Πρόκειται για το έργο Ταχρόνια τρέχο­ ντος τος Τούλας Τίγκα Η συγγραφέας έχει ήδη μια σημαντική κατάθεση μυθι­ στορημάτων στον τομέα της λογοτεχνίας για εφήβους και νέους. Είναι, θα 'λεγα, μια από τις λίγες συγγραφείς που έχουν ουσιαστικά και αποτελεσματικά ασχοληθεί με τη λογοτεχνική ενσάρκωση του κόσμου της εφηβεί­ ας και της νεότητας. Με το τελευταίο της αυτό μυθι­ στόρημα επιβεβαιώνει όχι μόνο τη δυναμική της στο εί­ δος αυτό της λογοτεχνίας, αλλά παράλληλα διευρύνει τη θεματολογία της. Η ηρωίδα του μυθιστορήματος μόλις τελειώνει τις δευ­ τεροβάθμιες σπουδές της και αφήνει τη μικρή επαρχια­ κή πόλη, για να συνεχίσει τις σπουδές της στο πανεπι­ στήμιο της Θεσσαλονίκης. Μια αποκοπή από το προ­ στατευτικό οικογενειακό περιβάλλον και μια ευκαιρία

να δοκιμάοει τις δικές της ατομικές δυνάμεις στην ανα­ ζήτηση νέων εμπειριών -η φιλία, ο έρωτας, οι σπου­ δές, η ένταξη μέσα στην κοινωνία. Οι νέες συνθήκες καθορίζουν τις επανατοποθετήσεις σχέσεων, τη δημι­ ουργία νέων, προτείνουν λύσεις για αποφάσεις που θα καθορίσουν το μέλλον, υψώνουν αδιέξοδα, ενεργοποι­ ούν τακτικές και σχηματοποιούν τη συνύπαρξη ονείρων και πραγματικότητας. Ένα πολυσέλιδο και πολυπρόσωπο μυθιστόρημα με άρτια λογοτεχνική ενσάρκωση και κλασική χρήση αφη­ γηματικών μέσων, που περιγράφει πειστικά τις συνθή­ κες της φοιτητικής ζωής, ανιχνεύει με ευαισθησία τις συναισθηματικές ανακατατάξεις, παρακολουθεί τις δια­ μορφώσεις των προσωπικοτήτων και παράλληλα δεν κρατά αποστάσεις από μια νεανική κριτική αντιμετώπι­ ση του κόσμου των ενηλίκων μα και των νέων. □

ΤΟΥΛΑ ΠΓΚΑ:

ΕΛΣΑ ΧΙΟΥ:

Τα χρόνια ipaxovias m m s )

Σινιάλα με καθρέφτεε (Καστανιών)

πό τα βιβλία που διαβάζονται και από μεγά­ λα παιδιά και εφήβους είχαμε αρκετά κατά το 1999. Κατά τη γνώμη μου δύο βιβλία εί­ ναι ισάξια για το Βραβείο: Το ένα είναι το μυθιστόρημα της Τούλας Τί-

γκα Τα χρόνια τρέχοντος Ένα βιβλίο που αποτυπώνει τη σύγχρονη «εποποιία» της νεότητας, τις μικρές και μεγάλες στιγμές της, την αγωνία της, τα οράματά της. Μια παρέα νέων με όνειρα, μετά το Λύκειο, πη­ γαίνουν στη Θεσσαλονίκη για να σπουδάσουν.

137

Η συγγραφέας γνωρίζει πολύ καλά τη νεανική ηλικία. Με αφηγηματική δεινότητα, χιούμορ και ευαισθησία, με μια ασθμαίνουσα πρωτοπρόσωπη γραφή, με βασι­ κό χαρακτηριστικό την εσωτερική πολυφωνία, αναπαριστά την καθημερινότητά της, τις σχέσεις της και βα­ σικά τις προσπάθειες της κεντρικής ηρωίδας, αργότε­ ρα στο Παρίσι, να διερευνήσει τη ζωή, να οικοδομή­ σει το χαρακτήρα της και να διαμορφώσει μια προ­ σωπικότητα αυτόνομη. Το μυθιστόρημα ενέχει ρέουσα δύναμη, αφήνοντας μια «δημιουργική» μελαγχολία για τα χρόνια που γρή­ γορα κυλούν, αλλά κυρίως μια αισιόδοξη όσο και ποι­ ητική διάθεση για τα χρόνια που έρχονται στο διάβα της ηρωίδας. «...Μετρούσα», θα πει, «τα χρόνια που είχαν περόοει και έλεγα: Ε, δεν είναι και τόσα πολλά: Τα περισσότερα είναι μπροστά μου. Μπορούσα πια και να γελάω και άρχισα πάλι να κάνω σχέδια...» Η Τ. Τίγκα με αρκετά σημαντικό έργο στη λογοτεχνία για παιδιά, με θητεία κυρίως στο κοινωνικό μυθιστό­ ρημα, αποτυπώνει γενικό σε όλα της τα βιβλία έναν δυναμικό ρεαλισμό όπου το υποκείμενο, εγγράφοντας μια προσωπική αγωνία, συνάμα εμπεριέχει τη σύνθεση του κοινωνικού «όλου».

θνικό στοιχείο, ακόμη αντιστέκεται στην ακάθεκτη παγκοσμιοποίηση. Η συγγραφέας με αυτό, στην ουσία το δεύτερο, μυ­ θιστόρημά της (Η νενέ η Σμυρνιά, το πρώτο) περνάει σε περισσότερο στέρεες αφηγηματικές δομές, διαγράφουσα ένα προσωπικό ύφος με κύρια χαρακτηρι­ στικά την ποιητικότητα και τη διεισδυτικότητα στους χαρακτήρες της από την πλευρά των λεπτών και ανε­ παίσθητων ψυχικών τους διαδρομών σε συνάρτηση με τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο.

Το άλλο είναι το μυθιστόρημα της'Ελαας Χίου, Σινιάλα μι καθρέφτες Είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, τόσο για το θέμα του όσο και για τη μορφή του. Μια δα­ σκάλα σ' ένα ερημονήσι έχει μόνον ένα μαθητή. Με­ ταξύ τους θ' αναπτυχθεί μια τρυφερή όσο και ουσια­ στική σχέση. Κι η πορεία τους, μια πορεία στην ουσία απελευθέρωσης κι αυτογνωσίας, διαγράφεται σε πλήρη συστοίχηση με το φυσικό και παραδοσιακό πε­ ριβάλλον. 0 λόγος είναι μεστός και ποιητικός. Η αφή­ γηση, μέσα από κλασικές διαδρομές, είναι παραστα­ τική με μια εν δυνάμει πρόκληση-απαίτηση και συνά­ μα ενεργοποίηση του αναγνώστη. Οι περιγραφές της φύσης, οι χαρακτηριστικοί τύποι νησιωτών, το «μο­ ντέλο» του σχολείου που αποτυπώνεται (ένα οχολείο ελεύθερο και οικολογικό) δημιουργούν ένα απολαυ­ στικό ανάγνωσμα. Το πλαίσιο του μυθιστορήματος, φυσικό, οικολογικό, κοινωνικό και παραδοσιακό, σηματοδοτεί τη ζωή αυ­ τών που, αποκομμένοι στα τόσα ξερονήσια, κρατούν μια δυσεύρετη στις μέρες μας ανθρωπιά κι ευαισθη­ σία παραμένοντας, στην ουσία, υπερασπιστές της αν­ θρώπινης αξιοπρέπειας και των γενεσιουργών στοι­ χείων της μνήμης. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που σηματοδοτεί μιαν «αυτάρκη μοναξιά», κοίτη ενός ανθρωπιστικού διαπολιτισμού ο οποίος, κρατώντας το παραδοσιακό-ε-

0 Hawns Σ. flanafiaios πρότεινε επίσηε

138

AAfles προτάσεκ: Σ' αυτήν την κατηγορία ξεχώρισαν επίσης τα μυθι­ στορήματα Η τριλόριζα της αγάπης της Αργυρός Κοκορέλη, για την πολυμορφία της αφηγηματικής του δομής, και της Λίτσας Ψαραύτι) ίο Επικίνδυνα παιχνί­ δια, για το χειρισμό του θέματος των ναρκωτικών (κρότημα της εύθραυστης ισορροπίας μεταξύ πραγ­ ματικότητας και του συναισθήματος της κεντρικής η­ ρωίδας). □

Αργυρό ΚοκορέΧη: Η τρελόριζα της αγάπης

Λίτοα Ψαραύτη: Επικίνδυνα παιχνίδια

(Πατάκης)

(Πατάκης)

Βίκυ Πάισιου

ΤΟΥΛΑ ΤΙΓΚΑ:

Ταχρόνια ipexovias (Παιάκικ) ο τελευταίο έργο, Τα χρόνια τρίχοντας, της Τούλας Τίγκα μπορεί να εν τα χ θ εί σε μια πλούσια αφηγηματική παράδοση που συνδέ­ εται με το ψυχολογικό μυθιστόρημα, το μυθι­ στόρημα μαθητείας και το μυθιστόρημα «για κορίτσια», όπως υποδηλώνει η αναφορά της συγγραφέως σε δύο κλασικό δείγματα του είδους που γνώ­ ρισαν μεγάλη επιτυχία, τις Μικρές κυρίες της Λουίζα Μέι Άλκοτ και την Ποήυάννατης Ελέανορ Πόρτερ.

Τ

Το έργο αυτό ανήκει στην εφηβική ή τη λογοτεχνία για νέους, παρόλο που η χρήση του όρου έχει σχε­ δόν καθιερωθεί χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί πλή­ ρως, όπως υποδεικνύουν η ηλικία των πρωταγωνι­ στών, η θεματολογία, η αφηγηματική τεχνική και ο χώρος της δράσης. Η αναζήτηση της ανεξαρτητοποί­ ησης των νεαρών ηρώων από την προστατευτική ε ­ ξουσία που ασκούν οι γονείς στο σύγχρονο περιβάλ­ λον των αστικών κέντρων, όπου τα προβλήματα πα­ ρουσιάζονται συσσωρευμένα και επηρεάζουν καθορι­ στικά την ανάπτυξη των χαρακτήρων, καθώς και η οργάνωση της αφήγησης από την οπτική γωνία των εφήβων, αποτελούν ορισμένα από τα τυπικά χαρα­ κτηριστικά της λογοτεχνίας αυτής. Πρόκειται για ένα ανοικτό έργο που διευρύνει το πλαίσιό του σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, τύ­ πους οργάνωσης της κοινωνικής ζωής και πολιτισμι­ κές πρακτικές, επιτρέποντας στον αναγνώστη να σχη­ ματίσει τα δικά του συμπεράσματα όχι μέσα από την εξαγωγή ενός προσεκτικά διατυπωμένου μηνύματος, αλλά μέσα από μια σύνθετη όσο και υποκειμενική διαδικασία μετασχηματισμού των βιωμένων καταστά­ σεων και των διαπροσωπικών σχέσεων των αφηγη­ ματικών ηρώων. Αποδεσμευμένο από κάθε πρόθεση αναπαραγωγής παγιωμένων και καθιερωμένων σχημάτων, το μυθι­ στόρημα αυτό ευνοεί όχι μόνον την απόδραση στο χώρο της αισθητικής απόλαυσης, αλλά και τη νοερή περιπλάνηση σε μια διαδρομή χωρίς προκαθορισμένο τέλος, καθώς η συγγραφέας μάς υπενθυμίζει πειστι­ κά όσο και εύγλωττα πως το λογοτεχνικό έργο μπο­ ρεί να γίνει ένα προνομιακό εργαλείο ανακαλύψεων του εαυτού μας και των άλλων. □

139

^ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Α ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α ^ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Β ιβ λ ιο π ω λ ε ία : • Γ. Γενναδίου 6.106 78 Αθήνα, Τηλ/Fax: 3817826 • Στοά Ορφέως, Στοά Βιβλίου, Πεομαζόγλου 5.105 59 Αθήνα, Τηλ: 3211246 • Κ Μελενίκου 27,546 35 Θεσοαλονίκη, Τηλ: (031) 245950 - Fax:(031) 245222 ζώ νοςΐ και Καρόλου 32,262 23 Πάτρα, Τηλ: (061) 620384-Fax: (061) 272072

Θ Κ Έ ϋ Λ ϋ Τ Π | -ι • w ' . η τ η | Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ

Αρ. 413 ίλεια: ΕΦ Η

I Οκτωβρίου 2000 31 Οκτωβρίου 2000

ΑΠΑΚΗ

Ηταξινόμηση τωνβιβλίων γίνεται μεβάση τογνωστό ΔεκαδικόΙύοτημα Ταξινόμησης προοαρμοομένοοτην ελληνικήβιβλιογραφία. ΤοΒιβλιογραφικόΔελτίο ουπάσσεταιμετην πολύτιμηουνεργααίατου βιβλιοπωλείου της «Εοτίας»

Έσοπτρον, 2000. Σελ. 452. Δρχ. 6.345.

ISBN 960-7228-62-8. Τύποι

Ατομι κά

ιΙ ι υχ ο λ ο γ ί α

ΚΑΝΑΡΑΚΗΣ Γ. Ο ελληνικός Τύπος στους αντίποδες. Αυστραλία και Νέα Ζηλαν­ δία. Αθήνα, Γρηγόρης, 2000. Σελ. 193.

ISBN 960-333-214-3.

MATHEWS Α. Πώς να γίνεις ευτυχισμέ­ νος. Μετ. Ν. Ποταμιάνου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 187. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-03-2852-8.

Γενι κά

MATHEWS Α. Πώς να κάνεις φίλους. Μετ. Ν. Ποταμιάνου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 201. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-2839-0.

ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ Α. Η δημοκρατία κατά του φιλελευθερισμού. Η έννοια του φυσι­ κού δικαίου στη φιλοσοφία του Σπινόζα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ. 415. Δρχ. 7.500. ISBN 960-344931-8. ΔΗΜΟΤΑΚΗΣ Π.Ν. Μλέτει το παν. Αθήνα, Γεωργιάδης, 2000. Σελ. 195. Δρχ.

3.640. ISBN 960-316-105-5.

ΜΠΡΙΣΓΟΟΥ Γ. Μόνη! Και λοιπόν; Μετ. Ε. Έμκε. Αθήνα, Περίπλους, 2000. Σελ.

347. Δρχ. 4.680. ISBN 960-8151-12-0. Κ ο ι ν ων ι κ ά ώυχ ολ ογί α

ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Π.Α. Η οικογενειακή σχέση. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ.

227. Δρχ. 4.000. ISBN 960-393-175-6. Ε φα ρ μ ο ο υ ε ν π ώ υ χ ο λ ο γ ί α

ΜΠΟΥΜΠΕΡ Μ. Μονοπάτια στην ουτο­ πία. Μετ. Β. Τομανάς. Σκόπελος, Νησί­ δες, 2000. Σελ. 182. Δρχ. 3.325. ISBN 960-8480-55-8.

ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ θ. Μεταλλαγές. Μετ. Δ Τσαρμακλή. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 196. Δρχ. 5.200. ISBN 96003-2813-7.

Αρχαί α Φι λοοοφία

McWILLIAMS Ν. Ψυχαναλυτική διάγνω­ ση. Μετ. Α. καραμπέτσου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ. 765. Δρχ. 9.000. ISBN 960-393-131-4.

Επίκουρος. Θεσσαλονίκη, Επιλογή, 2000. Σελ. 319. ISBN 960-8097-01-0. ΑποκουΦιουόι

ΜΗΝΗ X. Νεοπαγανισμός. Αθήνα, Αρχέ­ τυπο, 2000. Σελ. 567. Δρχ. 4.900. ISBN 960-7928-22-9.

Γενι κά

COLEMAN D. Ζωτικά ψέματα απλές α­ λήθειες. Μετ. Γ. Αγγουριδάκη. Αθήνα,

BLUESTEIN J. Γονείς, έφηβοι και όρια. Μετ. Β. Κόκκινου. Αθήνα, Δίοδος, 2000. Σελ. 252. Δρχ. 3.950. ISBN 960-707245-6. ΝΤΟΛΝΤΟ Φ. Μιλώντας για το θάνατο. Μετ. Α. Κούκη. Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ. 55. Δρχ. 1.200. ISBN 960-378-639X. ΝΤΟΛΝΤΟ Φ. Το παιδί και η γιορτή. Μετ. Α. Κούκη. Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ.

45. Δρχ. 1.100. ISBN 960-378-638-1. __________1 4 1

ΝΤΟΛΝΤΟ Φ. Το παιδί στην πόλη. Μει. Α. Κούκη. Αθήνα, Παιάκης, 2000. Σεή.

79. Δρχ. 1.600. ISBN 960-378-637-3.

Γενικά ΙΕΡΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΟΥ ΣΕΡΡΩΝ. 0 Προφήτης Ηλίας. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ.

280. Δρχ. 5.200. ISBN 960-03-2770-Χ. ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Εκκλησία και ταυτότητες. Αθήνα, 2000. Σεή. 515. Δρχ. 4.000. ISBN 960-85663-6-3. ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ Φ. Παναγία και Υπεραγία. Αθήνα, Αρμός, 2000. Σελ. 133. Δρχ.

1.800.

ISBN 960-527-168-6. ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ Γ.Δ. Εκκλησία και πολιτεία στην Ορθόδοξη παράδοοη. Αθήνα, Αρμός, 2000. Σελ. 71. Δρχ. 1.500. ISBN 960-527-165-6. ΣΜΙΛΑΛΗΣ Ν. 0 Όσιος Αθανάσιος ο Αθω­ νίτης. Τόμος A'. Β' έκδοση. Αθήνα, Πα­ ρουσία, 2000. Σελ. 365. Δρχ. 6.040.

ISBN 960-7956-58-3. Ιερά

κείμενα

θειον και Ιερόν Ευαγγέήιον. Αθήναι, 2000. Σεή. 300. Δρχ. 10.000. ISBN 9607214-11-0. Μυθολογία ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ Σ. Μυθιστορία. Αθήνα, Νέα θέσις, 2000. Σελ. 159. Δρχ. 2.600. ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ Σ. Ο μονοθεϊσμός στην αρχαία Ελλάδα. Αθήνα, Νέα θέσις, 2000. Σελ. 135. Δρχ. 2.390.

PARKE H.W. Οι εορτές στην αρχαία Αθή­ να. Μετ. X. Ορφανός. Αθήνα, Δαίδαλος, 2000. Σελ. 329. Δρχ. 4.800. ISBN 960227-060-6.

Κ Ο Ι Ν Π Ν Ι Κ Ε Ι Ε Π Ι Σ Τ ΗΜΕ Σ Γενικά ΔΗΜΟΥ Ν. Μάζα ή κοινό; Αθήνα, Opera,

142

2000. Σεή. 55. Δρχ. 1.660. ISBN 9607073-60-6.

ΜΗΛΙΟΣ Γ. Ο ελληνικός κοινωνικός σχη­ ματισμός. Β' έκδοση. Αθήνα, Κριτική, 2000. Σεή. 487. Δρχ. 6.300. ISBN 960218-201-6. Κ ο ι ν ω ν ι ο λ ο γ ία ΚΟΥΤΖΑΜΑΝΗΣ Β.Α. Κοινωνικός αποκλει­ σμός και διαφορετικότητα. Έδεσσα, 2000. Σελ. 65. ISBN 960-91391-0-8. ΜΑΝΤΖΙΒΗΣ Κ. Αιμομιξία. Η φρίκη στην οικογένεια. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα­ τα, 2000. Σελ. 379. Δρχ. 4.900. ISBN 960-393-199-3. ΜΑΡΙΝΗΣ Π. Έθνος και πολιτεία. Αθήνα, Νέα θέσις, 2000. Σελ. 95. Δρχ. 1.870. ΜΠΩΝΤΡΙΓΙΑΡ Ζ. Η καταναλωτική κοινω­ νία. Μετ. Β. Τομανάς. Σκόπελος, Νησί­ δες, 2000. Σελ. 246. Δρχ. 5.200. ISBN 960-8480-60-4. Πολιτική ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Η Ελλάδα αιμορραγεί. Τόμος Γ. Θεσσαλονίκη, Ισιοριογνωσία, 2000. Σελ. 647. Δρχ. 6.760. ISBN set 960-7985-03-6. ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ Η.Ι. Αποτροπή και πυρη­ νική στρατηγική. Αθήνα, Ποιότητα, 2000. Σελ. 256. Δρχ. 4.680. ISBN 9607803-14-0. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Ν. Κούβα. Αθήνα, Άρδην, 2000. Σελ. 318. Δρχ. 3.845.

ISBN 960-7575-14-8, ΣΤΡΙΓΑΣ Α.Κ. Κύπρος: Απόρρητος φάκε­ λος. Αθήνα, Νέα θέσις, 2000. Σελ. 447. Δρχ. 6.240. ΠΟΥΤΙΝ Β. Σε πρώτο πρόσωπο. Μετ. Δ, Πατέλης-Π. Ματέρη. Αθήνα, Νέα Σύνο­ ρα, 2000. Σεή. 291. Δρχ. 4.000. ISBN 960-14-0227-6.

ΘΕΟΔΟΣΗΣ Γ. Η ελευθερία της τέχνης. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 149.

ISBN 960-03-2781-5. ΚΑΡΙΨΙΑΔΗΣ Γ. Η Ελλάδα ως διάδοχο κράτος. Κομοτηνή, Σάκκουλας, 2000. Σελ. 594. ISBN 960-15-0337-4.

ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ Μ.Β. Η προστασία των α­ νηλίκων στα οπτικοακουστικά μέσα. Αθήνα, Ι.Ο.Μ., 2000. Σεή. 143. Οικονομία ΖΗΒΑΣ Δ.Α. Προβιομηχανικές αγροτικές εγκαταστάσεις στη Ζάκυνθο. Αθήνα, Π.Τ.Ι.-ΕΤΒΑ, 2000. Σεή. 94. Δρχ. 3.120.

ISBN 960-244-056-2. ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ X. Η ελληνική βιομηχανία τον 21ο αιώνα. Αθήνα, 2000. Σελ. 336. Δρχ. 30.000. ΚΟΥΚΟΥΛΗΣ Γ.Φ. Το Εργατικό Κίνημα και ο μύθος του Σίσυφου (1964-1966). Αθήνα, Οδυσσέας, 2000. Σεή. 182. Δρχ.

2.600. ISBN 960-210-378-7. ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ Ε.Α.- ΡΟΥΠΑ Ε.Χ. 75 χρόνια ιστορίας ΔΕΘ. 1925-2000. Θεσσαλονί­ κη, 2000. Σεή. 204. Δρχ. 12.480. ISBN 960-86711-1-6. ΚΡΟΥΓΚΜΑΝ Π. Διεθνισμός για ευρεία κατανάλωση. Μετ. Β. Σκορδίήη. Αθήνα, Πόλις, 2000. Σελ. 269. Δρχ. 4.800. ISBN 960-8132-14-2.

MEIKLE S. Η οικονομική σκέψη του Αρι­ στοτέλη. Μετ. Α. Γαβριηήίδης. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σεή. 266. Δρχ. 5.000. ISBN 960-344-948-2.

RICARDO D. Οι αρχές της πολιτικής οικο­ νομίας και της φορολογίας. Μετ. 0. Μίνογλου. Αθήνα, Κριτική, 2000. Σελ.

177. Δρχ. 3.500. ISBN 960-218-200-8. Δ ημόοια ί ι ο ί κ η α η ΣΠΑΝΟΥ Κ. Διοίκηση, πολίτες και δημο­ κρατία. Αθήνα, Παπαζήσης, 2000. Σελ.

603. Δρχ. 8.320. ISBN 960-02-1417-4. Μέ ο α Μ α ί ι κ ή ε Επ ι κ ο ι ν ων ί α ε ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ Σ. Ο μύθος του παθητικού τηλεθεατή. Αθήνα, Δρομέας, 2000. Σελ. 326. Δρχ. 5.000. ISBN 960-847808-1. Κ ο ι νων ι κή πρόνοι α ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ. Υιοθεσία. Αθήνα, Γρήγο­ ρης, 2000. Σεή. 149. ISBN 960-333219-4.

ΡΟΥΣΣΗΕ Π.Ν. Ο ασφαλιστικός θεσμός διά μέσου των αιώνων. Αθήνα, Σχαμούλης, 2000. Σελ. 312. Δρχ. 17.000.

ISBN 960-351-308-3. Λ α ο γ ρ α φί α

ΗΜΕΛΛΟΣ Σ.Δ. Τα σατιρικά δημοτικά τραγούδια. Αθήναι, Σύλλογος Προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2000. Σελ. 421. Δρχ. 6.240. ISBN 960-810617-6. ΚΟΥΚΟΥΔΗΣ Α.Ι. Μελέτες για τους Βλά­ χους. Τόμος Α'. Θεσσαλονίκη, Ζήτρος, 2000. Σελ. 234. ISBN 960-7760-52-2. ΜΗΝΑΣ Κ. Τοπωνυμικό της Καρπάθου. Αθήνα, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Καρπάθου - Εξάντας, 2000. Σελ. 360. Δρχ. 5.200. ISBN 960-256-436-9. ΣΑΜΑΡΑ Β. Πορτραίτα και εικόνες από το Ξυλόκαστρο. Αθήνα, 1999. Σελ.

73+Εικ. ISBN 960-90627-2-5. ΧΑΛΚΙΔΗΣ Μ. Το χωριό μου ο Νέος Ζυ­ γός. Ξάνθη, Σπανίδης, 2000. Σελ. 136. Δρχ. 2.600. ISBN 960-86324-7-1.

προφοράς του λατινικού και του ελλη­ νικού λόγου. Εισ.-μετ.-σχόλ. Ν. Πετρόχειλος. Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ.

256. Δρχ. 4.500. ISBN 960-378-651-9.

Θ Ε Τ Ι Κ Η ΕΠΙΣΤ ΗΜΕΣ Γενικά

ΤΣΙΟΓΚΑΣ Τ. Από την εμφάνιση του αν­ θρώπου. Αθήνα, Δωδώνη, 2000. Σελ.

299. Δρχ. 5.200. ISBN 960-385-039-Χ.

COULD S.J. Εν αρχή ην ο λόγος. Μετ. Λ. Ρόζη - Α. Χατζηστεφάνου. Αθήνα, Τραυλός, 2000. Σελ. 238. Δρχ. 4.100.

ISBN 960-7990-28-5.

DYSON F.J. Το ανθρώπινο γονιδίωμα, ο ήλιος και το Internet. Μετ. Ν. Πρατσίνης - Γ. Αθανασοπούλου. Αθήνα, Τραυ­ λός, 2000. Σελ. 187. Δρχ. 3.400. ISBN 960-7990-28-5.

RICKOVER C.A. Αν υπήρχαν... πώς θα ή­ ταν; Μετ. Ξ. Καραβά. Αθήνα, Τραυλός, 2000. Σελ. 348. Δρχ. 4.100. ISBN 9607990-29-3.

m

m

m

m

im

m

Σχολικά

Ι ατρι κή

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Ε. θέματα νεοελληνικής ι­ στορίας. Τεύχος Α'. Γ Τάξη Ενιαίου Λυ­ κείου. Αθήνα, Γρηγόρης, 2000. Σελ.

380. ISBN 960-333-218-6.

ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ Α. Περιβάλλον και κακοή­ θεις νεοπλασίες. Αθήνα, ΒΗΤΑ, 2000. Σελ. 218. ISBN 960-8071-05-4.

ΔΑΝΙΗΛ Μ. Ομήρου Ιλιάδα. Για μαθητές Γυμνασίου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 277. Δρχ. 5.200. ISBN 960-032780-7. ΖΩΣΗΣ Μ. Η αρχαία ελληνική γλώσσα. Α' Γυμνασίου. Αθήνα, Γρηγόρης, 2000. Σελ. 238. ISBN 960-333-233-Χ.

ΒΙΓΚΑΡΕΛΛΟ Ζ. Το καθαρό και το βρώμι­ κο. Η σωματική υγιεινή από το Μεσαίω­ να ως σήμερα. Μετ. Σ. Μαρκέτος. Αθή­ να, Αλεξάνδρεια, 2000. Σελ. 317. Δρχ.

4.200. ISBN 960-221-159-8.

ΤΕ ΧΝΕΣ Γενι κά

ΓΛΟΣΣΑ Γενικά

ΔΩΡΙΚΟΣ Σ. - ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Κ. Υδατι­ κή λεξιγραφία. Αθήναι, Ελεύθερη Σκέψις. 2000. Σελ. 359. Δρχ. 5.200. ISBN 960-7931-34-3. ΕΡΑΣΜΟΣ. Διάλογος περί της ορθής

Συλλογές Ευαγγέλου Αβέρωφ. Αθήνα, Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ-Τοσίτσα, 2000. Σελ. 343. Δρχ. 14.000. ISBN 9607694-11-2. Λευκώματα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ. Αθωνικά δίπτυχα. Άγιον Όρος, Ιερό Κουτλουμουσιανό Κελλί Τιμίου Προδρόμου Διονυσίου Του Εκ

Φουρνά, 2000. Σελ. 141. Δρχ. 9.000.

ISBN 960-86627-0-2. Χι ούμορ

Η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας με την πένα του γελοιογράφου. Αθήνα, Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ-Τοσίτσα, 2000. Σελ. 246. Δρχ. 12.000. ISBN 9607694-09-0.

ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΕΙΣ Γενι κά

KITW.K. Τάι τσι Τσουάν. Μετ. Α. Βασιλεί­ ου. Αθήνα, Ιάμβλιχος, 2000. Σελ. 372. Δρχ. 6.000. ISBN 960-268-148-9. Ο λ υ μ π ι α κ ο ί Αγ ω νεε

ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ Δ. - ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ Μ. Δό­ ξα και δάκρυ. Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ. 335. Δρχ. 5.500. ISBN 960-378558-Χ. ΜΩΡΡΑΣ Σ. Αθήνα 1896. Οι πρώτοι Ολυ­ μπιακοί Αγώνες. Μετ. Π. Πανταζή. Αθή­ να, Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 213. Δρχ.

2.800.

ISBN 960-411-155-2.

Γενι κά

KENNEDY C.A. Ιστορία της κλασικής ρη­ τορικής. Μετ. Ν. Νικολούδης. Αθήνα, Παπαδήμας, 2000. Σελ. 484. Δρχ.

9.880. ISBN 960-206-482-Χ. Α ρ χ α ί ο ι ο υ γ γρ α φε ί c

ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ. Ιατρικά θέματα. Μετ.-εισ σχόλ. Δ. Λυπουρλής. Θεσσαλονίκη, Ζή­ τρος, 2000. Σελ. 171. Δρχ. 6.240. ISBN 960-7760-45-Χ. ΞΕΝΟΦΩΝ. Ιέρων. Εισ.-μετ. Τ. Βουρνάς. Αθήναι, Πατάκης, 2000. Σελ. 80. Δρχ.

1.500.

ISBN 960-378-627-6. Με λ έ τ ε c

ΜΩΡΑΪΤΗΣ Γ.Κ. Ξαναδιαβάζοντας τον Θουκυδίδη. Αθήνα, Γαβριηλίδης, 2000. Σελ. 174. Δρχ. 2.910. ΣΤΑΜΟΥΛΗ Σ.Α. Φιλοσοφία της δημοκρα-

143

χίας στην θουκυδίδου Ξυγγραφή. Ξάνθη, Σπανίδης, 2000. Σελ. 528. Δρχ. 7.280.

ISBN 960-86324-6-3.

Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 290. Δρχ. 4.500.

ISBN 960-410-148-Χ.

«Κάτια». Αθήνα, Όμβρος, 2000. Σελ. 88. Δρχ. 2.000. ISBN 960-8086-13-2,

LATACZ J. Όμηρος. Μετ. Ε. Σισιάκου. Αθήνα, Παπαδήμας, 2000. Σελ. 242. Δρχ. 6.240. ISBN 960-206-452-8.

ΒΑΛΣΑΜΟΣ Σ. Δάκρυ και ελπίδα. Μυθι­ στόρημα. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 2000. Σελ. 301. Δρχ. 4.160. ISBN 960224-870-Χ.

ΠΡΑΣΣΑΣ Γ. Η αγάπη όλα τα μπορεί Αθήνα, Στοχαστής, 2000. Σελ. 140.

ISBN 960-303-104-6.

Γενικά

ΓΕΩΡΓΑΚΑΚΗ Κ. ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Αίσθηση γυ­ ναίκας. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 574. Δρχ. 6.240. ISBN 960-032806-4.

ΑΣΙΜΟΣ Ν. Αναζητώντας Κροκανθρώπους. Αθήνα, Βιβλιοπέλαγος, 2000. Σελ. 396. Δρχ. 5.500. ISBN 960-728013-Χ.

ΖΑΓΚΑΒΙΕΡΟΥ Β. Οκτώ στάσεις. Μυθι­ στόρημα. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2000. Σελ. 188. Δρχ. 3.450. ISBN 9607919-86-6.

Ποί ηοη

ΒΛΑΧΟΣ Γ. Μέσα σχης ζωής χο Τεχραυάγγελο. Αθήνα, 2000. Σελ. 71. ISBN 960-91366-0-5. ΛΑΜΠΡΟΥ 0. Ανεπιστρεπτί. Αθήνα, Νε­ φέλη, 2000. Σελ. 47. ISBN 960-211546-7.

ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ Ν. Αριάδνη. Η μέλισ­ σα του φεγγαριού. Αθήνα, Νέα Σύνο­ ρα, 2000. Σελ. 338. Δρχ. 4.000. ISBN 960-14-0247-0. ΙΑΤΡΟΥ Π. Η μανία της μεταμόρφωσης. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 253. Δρχ. 3.000. ISBN 960-14-0236-5.

ΡΟΥΣΣΟΥ Ν. Στοιχήματα με τους θεούς. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2000. Σελ. 251. Δρχ. 3.640. ISBN 960-221-185-7. ΣΟΥΡΛΙΩΤΗΣ Π. Το βαλς του χιονιού. Αθήνα, Καλαμάς, 2000. Σελ. 319. ΤΣΑΓΚΑ Ε. Όταν πονάει το δοντάκι. Αθή­ να, Μοντέρνοι Καιροί, 2000. Σελ. 255. Δρχ. 4.520. ISBN 960-539-696-3. ΦΛΑΜΟΥΡΤΖΟΓΛΟΥ Θ.Κ. Ερωτοτροπώ­ ντας με το μύθο. Αθήνα, Νεφέλη, 2000. Σελ. 278. Δρχ. 4.160. ISBN 960211-550-5. ΦΡΑΓΚΟΣ Γ. Βουρκωμένη αυγή. Θεσσα­ λονίκη, Μπίμπης, 2000. Σελ. 176. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ Λ. Στ' αχνάρια του πε­ πρωμένου. Αθήνα, Παρασκήνιο, 2000. Σελ. 121. Δρχ. 3.120. ISBN 960-710771-3.

ΜΑΓΓΙΝΑΣ Δ. Πολύμνια. Αθήνα, Πατάκης, 2000. Σελ. 48. Δρχ. 1.400. ISBN 960-378-611-Χ.

ΚΑΝΕΛΛΗΣ Γ.-Π. Κοζάνη-Σύρος... οδικώς. Μυθιστόρημα. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2000. Σελ.

182. Δρχ. 3.000. ISBN 960-12-0867-7.

ΜΑΣΤΟΡΗΣ Α. Εν πλω. Αθήνα, Όμβρος, 2000. Σελ. 56. Δρχ. 1.800. ISBN 9608086-12-4.

ΚΑΣΤΡΙΤΣΙΟΥ- ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Ε. Σεμπρεβίβες. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ.

156. Δρχ. 2.800. ISBN 960-14-0244-6.

ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ X. Γεωγραφία δωματί­ ου. Αθήνα, Στοχαστής, 2000. Σελ. 47.

ISBN 960-303-187-0.

ΚΕΡΑΜΕΥΣ Δ. Βρώμικη πόλη. Μυθιστό­ ρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ.

164. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-2700-9.

ΑΠΝΤΑΪΚ Τ. Το τέλος του χρόνου. Μετ. Μ.Ε. Παξινού - Α. Πανούσης. Αθήνα, Κα­ στανιώτης, 2000. Σελ. 410. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-03-2639-8.

ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ Γ. Όταν το πέλμα μας εταίριαζε με το χώμα. Μυθιστόρημα. Χα­ νιά, Φιλολογικός Σύλλογος “Ο Χρυσό­ στομος", 2000. Σελ. 363. ISBN 96086480-1-7.

ΑΠΟΛΛΙΝΑΙΡ Γ. Τα κατορθώματα ενός νεαρού Δον Ζουάν. Μετ. Γ. Βίλλιος. Αθήνα, Ερατώ, 2000. Σελ. 156. Δρχ.

2.495. ISBN 960-220-110-2.

ΠεΙογραφί α

Επιστολές στον άνθρωπο του 3000 μ.Χ. Επιλ.-επίλογ. θ.θ. Νιάρχος. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 163. Δρχ. 3.640.

ISBN 960-03-2713-0. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ. Νύχτες και αυ­ γές. Τόμοι Α'+Β'. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ. 406+1111. Δρχ.

9.000 (οι δύο τόμοι). ISBN set 960-393256-6. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Ε. Διαζύγιο... ε„ καί; Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 299. Δρχ.

3.500.

ISBN 960-14-0242-Χ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ 0. Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτι. Τόμος Β': Βαλκανικοί - '22. Αθήνα,

144

ΜΙΧΑΗΛ Α. Οι θανάσιμες πληγές του Αυγούστου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 153. Δρχ. 3.120. ISBN 960-032835-8. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ Τ. Νόστος. Διηγήματα. Θεσ­ σαλονίκη, Νέα Πορεία, 2000. Σελ. 135.

ISBN 960-7786-12-2. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ Ν. Κλειώ. Μυθιστόρημα. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 76. Δρχ. 2.600. ISBN 960-03-2711-4. ΠΕΤΑΛΑ-ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Λ. Τυφώνας

AMBROSE D. Εναλλακτική πραγματικό­ τητα. Μετ. Π. Τσαπίλης. Αθήνα, Ανατο­ λικός, 2000. Σελ. 254. Δρχ. 3.640. ISBN 960-8429-20-Χ.

ΑΡΜΠΑΝ Ζ. Ορλάντα. Μετ. Κ. Κουρεμέ­ νος. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2000. Σελ.

282. Δρχ. 3.700. ISBN 960-221-188-1. ΓΙΟΥΡΣΕΝΑΡ Μ. Η χαριστική βολή. Μετ. Κ. Ζαρόκωστα. Αθήνα, Χατζηνικολή, 2000. Σελ. 112. Δρχ. 2.100. ISBN 960264-159-2.

CRAM D. Μονομάχος. Μετ. Α. Φιλιππάτος. Αθήνα, Το Κλειδί, 2000. Σελ. 330. Δρχ. 4.000. ISBN 960-237-159-5.

WITTING Α. Εγώ η Ίζομπελ. Μετ. Α. Παπασταύρου. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα-

τα. 2000. Σελ.

189. Δρχ. 2.600. ISBN

960-393-188-8.

ΔΟΥΜΑΣ Α. Περίορέξεως. Μει. Ε. ζαφειροηούλου. Αθήνα, Περίπλους, 2000. Σελ. 96. Δρχ. 1.300. ISBN 9608151-08-2. ΖΟΝΚΕ Τ. Μολόχ. Μυθιστόρημα. Μετ. Γ. Στρίγκος. Αθήνα, Καστανιώχης, 2000. Σελ. 433. Δρχ. 2.500. ISBN 960-032723-8. ΙΝΤΡΙΣ Γ. Η πόλη χου έρωτα και της φω­ τιάς. Μετ. Π. Κουμούτση. Αθήνα, Ψυχο­ γιός, 2000. Σελ. 280. Δρχ. 3.900. ISBN 960-274-417-0.

CALMAN C. Η αγάπη θέλει δύο. Μετ. Μ. Παππά. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ.

413. Δρχ. 5.000. ISBN 960-14-0253-5. ΚΑΣΤΕΛ-ΜΠΛΟΥΜ 0. Ντόλυ σίτυ. Μυθι­ στόρημα. Μετ. X. Παπαδοπούλου. Αθή­ να, Καστανιώχης, 2000. Σελ. 162. ISBN 960-03-2754-8.

KING S. Καρδιές στην Ατλαντίδα. Μετ. Μ. Μακρόπουλος. Αθήνα, Bell, 2000. Σελ. 628. Δρχ. 2.200. ISBN 960-450660-9.

COHEN Μ. Και το λίγο φως στη νύχτα φτάνει. Μυθιστόρημα. Μετ. Β. Σταματάκη. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2000. Σελ. 317. Δρχ. 4.700. ISBN 960-791942-4.

CONRAD J. Η γραμμή σκιάς. Μετ. Ξ. Κομνηνός. Αθήναι, Ίνδικτος, 2000. Σελ.

237. Δρχ. 3.745. ISBN 960-518-08-2.

CORNWELL Ρ. Αιτία θανάτου. Μετ. 0. Αβραμίδης. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 456. Δρχ. 4.810. ISBN 960-410149-8. ΚΟΡΤΟ Α. Το τετράγωνο. Αθήνα, Εξά­ ντας, 2000. Σελ. 427. Δρχ. 5.200. ISBN 960-256-387-7.

C0TR0NE0 R. Η ιδανική ηλικία. Μετ. Β. Τριανχαφύλλου. Αθήνα, Τραυλός, 2000. Σελ. 173. Δρχ. 3.500. ISBN 9607990-24-2.

LE GUILLOU F. Το βιβλίο των πολεμι­ στών του χρυσού. Μετ. Α. Εμμανουήλ. Αθήνα, Μέδουσα, 2000. Σελ. 309. Δρχ.

4.400. ISBN 960-7014-64-2.

LETELLIER Η. 99+1 απόψεις για την Τζοκόνχα. Μετ. Α. Κυριακίδης. Αθήνα, Opera, 2000. Σελ. 118. Δρχ. 2.600. ISBN 960-7073-61-4.

LEVY Μ. Κι αν ήταν αλήθεια... Μετ. Γ. Καλαμάντης. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 280. Δρχ. 3.500. ISBN 96014-0251-9. ΜΑΘΕΣΟΝ Ρ. Κάπου στο χρόνο. Μετ. Ε. Ιλιάδου. Αθήνα, Διόπτρα, 2000. Σελ.

284. Δρχ. 4.700. ISBN 960-364-162-6.

MAXWELL R. 0 νόθος της βασίλισσας. Μετ. Μ. Ευθυμίου. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 676. Δρχ. 6.300. ISBN 960410-149-8. ΜΑΡΚΙ Τ. ΝΤΕ. Και η ζωή θέλει ταλέντο. Μετ. Ζ. Ζαρωμένου. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2000. Σελ. 336. Δρχ. 4.900.

ISBN 960-7919-87-4. ΜΑΤΖΝΕΦ Γ. Το πάθος Φραντσέσκα. Μυ­ θιστόρημα. Μετ. Ν. Σιδέρη. Αθήνα, Μπουκουμάνης, 2000. Σελ. 315. Δρχ.

4.160. ISBN 960-7458-44-3.

BARTELT F. Το κυνήγι του αιώνιου αρσε­ νικού. Μετ. Α. Εμανουήλ. Αθήνα, Σμίλη, 2000. Σελ. 243. Δρχ. 3.000. ISBN 9607793-27-7. ΜΠΟΝΓΚΑΡΤΖΟΝΙ0. Γεύματα συγγραφέ­ ων. Μετ. θ. Τσιχλάκη-Ανδρουλιδάκη. Αθήνα, Καστανιώχης, 2000. Σελ. 199. Δρχ. 3.640. ISBN 960-03-2633-9. ΜΠΡΑΝΤΜΠΕΡΥ Μ. Δόκτωρ Κριμινάλε. Μυθιστόρημα. Μετ. Τ. θέου. Αθήνα, Πόλις, 2000. Σελ. 476. Δρχ. 5.800. ISBN 960-8132-09-6.

NAYLOR S. 100 λόγοι για να τον κρατή­ σετε, 100 λόγοι για να τον παρατήσετε. Μετ. Ε. Έμκε. Αθήνα, Περίπλους, 2000. Σελ. 207. Δρχ. 3.950. ISBN 960-815106-6. ΝΤΑΙΗΒΙΣ Ν. Η επιστροφή του Μαρτίνου Γκερ. Αθήνα, Νεφέλη, 2000. Σελ. 220. Δρχ. 3.500. ISBN 960-211-539-4. ΝΤΕΜΟΥΖΟΝ Α. Όλες οι ζωές της Νατάσα. Μετ. Ε. Ραζή. Αθήνα, Εμπειρία Εκδοτική, 2000. Σελ. 190. Δρχ. 3.450.

ISBN 960-7919-88-2.

DOSTO'fEVSKI F. Μια άνοιξη στην Αγία

Πετρούπολη. Μετ. Α. Ροΐδου. Αθήνα, Ροές, 2000. Σελ. 108. Δρχ. 2.285. ISBN 960-283-068-9. Ο' FLANAGAN S. Ξαφνικά μόνη. Μετ. Φ. Πανταζή. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 677. Δρχ. 5.500. ISBN 960-140261-6. ΠΑΛΙΝ Μ. Η πολυθρόνα του Χέμινγουεϊ. Μετ. Ρ. Χάτχουτ. Αθήνα, Καστανιώχης, 2000. Σελ. 347. Δρχ. 6.240. ISBN 960032746-7.

PARKS Α. Τσιλιμπουρδίσματα. Μετ. Μ. Δημητρά. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2000. Σελ.

446. Δρχ. 5.200. ISBN 960-410-153-6.

POTTER Α. Πρόταση γάμου. Μετ. Χ.Ε. Σακελλαροπούλου. Αθήνα, Νέα Σύνο­ ρα, 2000. Σελ. 465. Δρχ. 5.000. ISBN 960-14-0252-7.

PYNCH0N Τ. Βραδείας καύσεως. Μετ. Β. Χατζοπούλου. Αθήνα, Χατζηνικολή, 2000. Σελ. 256. Δρχ. 4.000. ISBN 960264-156-8. ΠΙΤΕΡΣ Ε. Το καλοκαίρι των Δανών. Μετ. θ. Μαρκόπουλος. Αθήνα, Κανάκης, 2000. Σελ. 346. Δρχ. 3.640. ISBN 9607420-60-8. ΡΕΟΥΒΕΝ Ρ. Ο κύκλος του Ντε Κουίνσεϋ. Μετ. θ. Τραμπούλης. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 180. Δρχ. 1.500.

ISBN 960-03-2644-4. ΡΙΓΚΙΝΙ Μ. Καπουτσίνο. Μετ. Ε. Σαμαρά Π. Προκοπής. Αθήνα, Εξάντας, 2000. Σελ. 301. Δρχ. 4.950. ISBN 960-256330-Χ.

RIDPATH Μ. Το παιχνίδι του χρήματος. Μετ. Π. Ισμυρίδου. Αθήνα, Bell, 2000. Σελ. 414. Δρχ. 1.800. ISBN 960-450659-5.

SEDLEY Κ. Έγκλημα στο Πλύμουθ. Μετ. Μ. Διακάκης. Αθήνα, Περίπλους, 2000. Σελ. 316. Δρχ. 3.640. ISBN 960-815104Χ.

SHIELDS C. Το πάρτυ του Λάρρυ. Μετ. Μ. Ευθυμίου. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 526. Δρχ. 5.500. ISBN 960-410152-8.

JACQ C. 0 μαύρος Φαραώ. Μετ. Κ. Κουνινιώτη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000.

145

Σελ. 372. Δρχ. 5.000. ISBN 960-140257-8.

της, 2000. Σελ. 157. Δρχ. 3.120. ISBN 960-03-2656-8.

JENKINS A. Μήνας του μέλιτος. Μετ. Φ. Καλογεράκη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 380. Δρχ. 5.500. ISBN 96014-0255-1.

HOAG Τ. Αίμα και στάχτη. Μετ. Π. Κωνσταντέας. Αθήνα, Bell, 2000. Σελ. 575. Δρχ. 1.900. ISBN 960-450-663-3.

ΤΡΙΣΟΝ-ΜΠΙΛΣΑΝΗ Ε. Το πορτρέτο της Χέντι Ντίνερ. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 251. Δρχ. 3.000. ISBN 96014-0240-3.

CHACON D. Δολοφόνος έρωτας. Μετ. Κ. Παπαπετροπούλου. Αθήνα, Περίπλους, 2000. Σελ. 86. Δρχ. 2.080. ISBN 9608151-07-4. ΦΑΡΙΝΕΤΙΤ. Το νησί που καίει. Μετ. Α. Παπασταύρου. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 493. Δρχ. 2.500. ISBN 96003-2627-4.

FIELDING Η. Προς γνώση και συμμόρ­ φωση. Μετ. Ε. Καλλιφατίδη. Αθήνα, Ωκεανίδα, 2000. Σελ. 301. Δρχ. 5.500.

ISBN 960-410-146-3.

FOLLET Κ. Το σφυρί της Εδέμ. Μετ. Γ. Γαλάτης. Αθήνα, Bell, 2000. Σελ. 476. Δρχ. 1.800. ISBN 960-450-652-8. ΦΟΡΣΤΕΡ Ε.Μ. Στην άλλη ζωή. Διηγήμα­ τα. Μετ. Δ. Στεφανάκης. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 344. Δρχ. 5.200.

ISBN 960-03-2735-1. ΦΡΕΝΙΡ. Εκεί που χάνονται οι άντρες. Μετ. Ζ. Πετρίδου. Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2000. Σελ. 191. Δρχ. 3.120. ISBN 960221-187-3.

HALTER Μ. Τα μυστήρια της Ιερουσα­ λήμ. Μετ. Ρ. Λέκκου-Δάντου. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 573. Δρχ.

5.500.

ISBN 960-14-0250-0.

HAUPTMANN G. Μια χούφτα ανδρισμός. Μετ. Τ. Λιάνη. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 405. Δρχ. 5.000. ISBN 96014-0258-6.

HARAYDA J. Η νύφη το μετάνιωσε. Μετ. Ε. Σακελλαροπούλου. Αθήνα, Νέα Σύ­ νορα, 2000. Σελ. 388. Δρχ. 5.200. ISBN 960-14-0254-3.

HEDAYAT S. Χατζή Αγάς. Μυθιστόρημα. Μετ. Λ. Παλλαντίου. Αθήνα, Καστανιώ­

146

HOFFMANN Ε.Τ.Α. Ο μικρός Τσόχες. Μετ. Γ. Λαγουδάκου. Αθήνα, Καστανιώ­ της, 2000. Σελ. 318. Δρχ. 4.160. ISBN 960-03-2650-9. Μ( λ erec ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ Β. Η σάτιρα στη βυζαντι­ νή λογοτεχνία. Θεσσαλονίκη, Κώδικας, 2000. Σελ. 164. Δρχ. 3.000. ISBN 9607332-58-Χ. ΠΑΠΠΑΣ Κ. Παράλληλα νεοελληνικά ποι­ ήματα. Αθήνα, Γρηγόρης, 2000. Σελ.

251. ISBN 960-333-224-0. Δοκίμια ΒΙΡΙΛΙΟ Π. Η πληροφορική βόμβα. Μετ. Β. Τομανάς. Σκόπελος, Νησίδες, 2000. Σελ. 124. Δρχ. 2.290. ISBN 960-848061-2.

LAT0UR Β. Ουδέποτε υπήρξαμε μο­ ντέρνοι. Μετ. Φ. Τερζάκης. Αθήνα, Σύναλμα, 2000. Σελ. 247. Δρχ. 3.240.

ISBN 960-7578-21-Χ.

LEVI Ρ. 0 λόφος του Κρόνου. Μετ. Α. Μακροδημήτρης. Αθήνα, Μεταμεσονύ­ κτιες εκδόσεις, 2000. Σελ. 287. Δρχ.

3.000.

ISBN 960-7800-05-2.

POSADAS C. Ένα δηλητήριο που το λέ­ νε έρωτα. Μετ. Λ. θεοδωρίδου. Αθήνα, Ενάλιος, 2000. Σελ. 253. Δρχ. 3.850.

ISBN 960-536-065-9.

Έ ρ γα ΧΡΥΣΟΥΛΗΣ Γ. Ασκήσεις ετοιμότητας. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ.

379. Δρχ. 6.300. ISBN 960-393-195-0.

UTOPIA Μα ρ τ υ ρ ί ε ε ΝΤΑΛΙΑΝΗΣ Δ. 1948-1949. Το Σανατόριο εξόριστων Ικαρίας. Λάρισα, Έλλα, 1999. Σελ. 108. Δρχ. 3.120. ISBN 9607691-25-3.

CONRAD J. Προσωπικό ημερολόγιο. Μετ. Ν. Ντινοπούλου - Α. Πατσού. Αθή­ να, Printa, 2000. Σελ. 298. Δρχ. 4.990.

ISBN 960-7408-33-0. ΠΙΡΕΣ Ζ.Κ. De profundis, αργό βαλς. Μετ. Ε. Ψύλλια. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 102. Δρχ. 3.120. ISBN 96003-2831-2. Βιογραφίεε Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας (19081990). Αθήνα, Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ-Τοσίτσα, 2000. Σελ. 197. Δρχ.

9.000.

ISBN 960-7694-10-4.

KIM Ε. Δέκα χιλιάδες λύπες. Μετ. Χ.Ε. Σακελλαροπούλου. Αθήνα, Το Κλειδί, 2000. Σελ. 321. Δρχ. 4.000. ISBN 960237-158-7.

LEE C.A. Το ξεχασμένο ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Μετ. Α. Καλοφωλιάς. Αθήνα, Νέα Σύνορα, 2000. Σελ. 460. Δρχ. 5.500. ISBN 960-14-0256-Χ. ΠΑΡΛΙΤΣΕΦ Γ. Αυτοβιογραφία. Μετ.σχόλ.-επίμετρο Α.Π. Ανδρέου. Αθήνα, Μαύρη Λίστα, 2000. Σελ. 155. Δρχ.

3.900. ISBN 960-8044-10-3. Ελληνική

Ιοτορία

ΓΕΩΡΓΗΣ Γ. Η Αφροδίτη ταξιδεύει με τη Σφίγγα. Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 94. ISBN 960-03-2693-2. ΚΩΤΣΑΚΗΣ Α. Οι Ενετοί στη Νάξο. 12071566. Νάξος, Πελασγός, 2000. Σελ. 84. Δρχ. 2.600. ISBN 960-522-102-0.

Μελέτεε

ΜΠΑΡΜΠΗΣ Κ.Ν. Η τραγωδία της Ελλά­ δος εις πράξεις τρεις. Αθήνα, Πελα­ σγός, 2000. Σελ. 712. Δρχ. 10.400.

ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ X. Το τραγικό στη ζωή και στην τέχνη. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα­ τα, 2000. Σελ. 142. Δρχ. 1.700. ISBN 960-344-735-8.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ Γ. Ντοκουμέντα από τη Μάχη και την Αντίσταση της Κρήτης.

1941-45. Ηράκλειο, 2000. Σελ. 429. Δρχ. 6.240. ISBN 960-86570-3-2.

ΣΤΑΪΝΧΑΟΥΕΡ Γ. Ο πόλεμος στην Αρχαία Ελλάδα. Αθήνα, Παπαδήμας, 2000. Σελ.

397. Δρχ. 8.320. ISBN 960-206-469-2. Παγκόοιιια

Καρακώστα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα­ τα, 2000. Σελ. 78. Δρχ. 1.300. ISBN 960393-189-6.

Ιοτορία

ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΣ Σ. Βυζάντιο. Αυτοκράτορες, κλήρος και ελληνισμός. Αθήνα, Νέα θέσις, 2000. Σελ. 703. Δρχ. 8.320. ΝΙΚΟΛΑΚΑΚΗΣ Η.Δ. Οι Κούρδοι. Θεσσα­ λονίκη, Κυρομάνος, 2000. Σελ. 350. Δρχ. 5.200. ISBN 960-7812-03-4 ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ Κ. Αγώνες του Σερβικού έθνους. Αθήνα, Πελασγός, 2000. Σελ. 227. Δρχ. 3.640. ISBN 960-522101-2.

ΙΧΩΡ. Μηνιαία έκδοση. Τεύχος 1. Δρχ.

1.500. ΑΙΟΛΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Τεύχος 185. Δρχ.

2.000. ΑΚΤΗ. Τεύχος 44. Δρχ. 1.250. ΑΚΤΗ. Περοδικό λογοτεχνίας και κριτι­ κής. Τεύχος 44. Δρχ. 1.700. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. ΕΒΕΑ. Τεύχος 9. ΑΟΥΤΟΝΤΑΦΕ. Επιθεώρηση του Διε­ θνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων. Τεύχος 1. ΑΡΔΗΝ. Διμηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 27. Δρχ. 1.500.

Ελλάδα ΚΟΣΜΗΣ Α. Του νησιού μου. Οδοιπορικό στη Σίφνο. Αθήνα, θεμέλιο, 2000. Σελ.

75. Δρχ. 1.560. ISBN 960-310-271-7.

Ελίύθιοα

αναγνώοματα

ΒΕΛΕΤΑ-ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ Μ. Η παράξενη φα-φάλαινα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμμα­ τα, 2000. Σελ. 36. Δρχ. 2.800. ISBN 960393-075-Χ. ΔΑΡΑΚΗ Π. Αιγαιοπελαγίτικα παραμύθια. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ.

108. Δρχ. 3.500. ISBN 960-393-027-Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ Μ. Η γάτα που ήθελε να γί­ νει πουλί. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Σελ. 38. Δρχ. 3.000. ISBN 960393-049-0. ΚΟΡΝΑΡΟΣ Β. Ο Ερωτόκριτος. Αθήνα, Παπαδόπουλος, 2000. Σελ. 30. Δρχ.

2.990. ISBN 960-261-992-9. ΤΣΟΥΝΑΣ Δ. Μίμη, μη!!. Αθήνα, Αστάρτη, 2000. Σελ. 142. Δρχ. 3.000. ISBN 960263-081-7. ΑΝΤΕΡΣΕΝ Χ.Κ. Η Τοσοδούλα. Μετ. Κ. Πούλος. Αθήνα, Παπαδόπουλος, 2000. Σελ. 40. Δρχ. 2.990. ISBN 960-261-0018. ΣΜΑΝΤΙΑ Μ. Η σαλιγκαρόπιτα. Μετ. Μ.

ΘΕΣΣΑΛΙΩΤΙΣ. Φύλλο 534. Δρχ. 160. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ. Τεύχος 20. Δωρεάν.

Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Τεύχος 47. Δωρεάν.

ΚΑΘ' ΟΔΟΝ, τεύχος 16. Δρχ. 2.000. Η ΛΕΞΗ. Ελληνική και ξένη λογοτεχνία. Τεύχος 158. Δρχ. 2.500. ΜΑΖΙ. Τεύχος 79. Δρχ. 40. ΜΕΝΤΟΡΑΣ/MENTOR. Περιοδικό επι­ στημονικών και εκπαιδευτικών ερευ­ νών. Τόμος 2. Δρχ. 2.000. Η ΜΥΚΟΝΙΑΤΙΚΗ. Φύλλο 129. ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΗ. Φύλλο 106. Δρχ. 150. ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ. Τεύχος 2. ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Τεύχη 1726,1727. Δρχ.

1.800.

ΓΙΑΤΙ. Τεύχος 304. Δρχ. 700.

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Φύλλο 90. Δρχ.

600.

ΓΡΑΦΗ. Τετράδια λογοτεχνίας. Τεύχος 45. Δρχ. 1.200.

ΝΟΥΜΑΣ. Τεύχος 71. Δρχ. 500.

ΔΑΥΛΟΣ. Μηνιαίο περιοδικό. Τεύχος 226. Δρχ. 1.500.

ΠΑΡΑΛΛΑΞΗ. Τεύχος 64. Δωρεάν.

παν Αιγύπτια. Τεύχος 95.

ΔΙΑΒΑΖΩ. Μηνιαία επιθεώρηση του βι­ βλίου. Τεύχος 412. Δρχ. 2.000.

ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ. Τεύχος 3. Δρχ. 1.500.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ. Τεύχος 132.

Ο ΠΟΛΙΤΗΣ. Μηνιαία επιθεώρηση. Τεύ­ χος 80. Δρχ. 1.000.

ΕΘΝΟΛΟΓΙΑ. Περιοδική έκδοση. Τόμος 6-7.1998-1999. Δρχ. 5.200. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. Τεύχος 55. Δρχ. 1.000. ΕΝΔΟΧΩΡΑ. Τεύχος 69-70. Δρχ. 1.000.

ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ. Τεύχος 49. Δρχ. 3.000.

ΠΟΡΦΥΡΑΣ. Τριμηνιαίο περιοδικό. Τεύ­ χος 95-96. Δρχ. 5.200. ΠΤΗΣΗ 9.58. Περιοδική έκδοση του 9.58 FM της ΕΡΤ 3. Τεύχος 1.

ΕΝ ΤΑΥΡΟΙΣ. Φύλλο 49.

ΡΙΖΑ ΑΓΡΙΝΙΩΤΩΝ. Τεύχος 39.

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. Ετήσια έκδοση. Τόμος 13,1998-1999. Δρχ. 2.700.

ΣΙΝΕΜΑ. τεύχος 117. Δρχ. 2.700.

ΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Τεύχος 4. Δρχ. 3.000. ΕΥΘΥΝΗ. Τεύχη 345, 346. Δρχ. 900.

ΣΥΝΑΞΗ. Τριμηνιαία έκδοση σπουδής στην Ορθοδοξία. Τεύχος 75. Δρχ.

1.900.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΑΙΓΎΠΤΙΩΤΩΝ. Φύλ­ λο 58.

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΠΙΤΙ. Τεύχος 428. Δρχ. 875.

ΗΧΟΣ. Τεύχος 331. Δρχ. 1.700.

ΦΥΛΛΑΔΙΟ. Τετράμηνη έκδοση. Τεύχος 33. Δρχ. 800,

ΘΕΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. Τετράμηνο πε­ ριοδικό. Τεύχος 13. Δρχ. 2.500.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Τεύχος 113. Δρχ. 2.000.

UNICEF ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ. Τεύχος 43.

147

Αρ. 413 επιμέλεια: Η Λ Ι Α Σ

1 Οκτωβρίου 2000 31 Οκτωβρίου 2000

Ι ψ Κριτικογραφία περιλαρβάνονται όλες οι επώνυρες βιβλιοκριτικές και βιβλιοπαρουσιάοεις των ελληνικών εκδόσεων που δηροοιεύοπαι οτονηρερήοιο και περιοδικό τύπο

i

\γ γ ι ι ι κ α ε ρ γ α

Εκδόσεις Ιανός: Βαλκάνια-Παρευξείνιες χώρες-Ανατολική Ευρώπη (Γ.Ν. Μπα­ σκόζος, Εξπρές, 8 /1 0 / 2000) Κεσσίδης 0.: Who is Who - Ονομαοτοί Έλληνες στις χώρες της πρώην Σοβιε­ τικής Ένωσης τον 20ό αιώνα (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεοσαλονίκης, 8 / 10/2000)

Λεφέβρ Ζ.-Π., Μασερέ Π.: Ο Έγελος και η κοινωνία (Π. Τσιαμούρας, διαβάζω, 411) Λοκ Τζ.: Επιστολή για την ανεξιθρησκία (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 15 / 1 0 / 2000) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυ­ πία, 28 /1 0 / 2000) Μέικλε Σ.: Η οικονομική σκέψη του Αρι­ στοτέλη (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 1 5 / 10/2000)

Κωνσταντάρας Δ., Κοντολέων Μ.: Δόξα και δάκρυ (Γ. Ματζουράνης, Αυγή, 8 / 10 / 2000) (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 20/10/2000)

Σπινόζα Μ.: Πολιτική πραγματεία (Φ. Τερζάκης, Ελευθεροτυπία, 20 / 1 0 / 2000)

Ψαράκης Τ.: θέλεις να σου χαρίσω το Α; (Γ.Ν. Μηαοκόζος, Εξπρές 28 /1 0 / 2000)

Χάιλμπρόνερ Ρ.: Οι φιλόσοφοι του οικο­ νομικού κόσμου (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 28/10/2000)

Κιτ Β.: Τόι-τσι Τσουάν (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 20 /1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Γσ Νέα, 2 1 /10/2000)

|4ί?0Κ/7Φ/ΓΑΙ()Γ

IΦ Ι Λ Ο Ι Ο Φ Ι Α

|

θεοδωρίδηςΧ.: Επίκουρος. Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου (Σ. I. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 1 4 /10 / 2000)

I

ΓκόντουινΤζ.: Αρκτος. 0 μύθος των πό­ λων (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 2 0 / 10/2000) ΡάλεϊνγκΑ. Σ.: Απόκρυφη γεωμετρία (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 13 / 1 0 / 2000)

Παπαγούνος Γ.: Φιλοσοφικές αναλύσεις (Δ. Τερζής, Αθηναϊκή, 19 /1 0 / 2000)

ι

Πλάτων: Πολιτικός/Πρωταγόρας/Φαίδρος (Λ. Σπηλιόπουλος, Ελευθεροτυ­ πία, 13/10/2000)

Φαλάρας Β.: Η ψυχαναλυτική διαδικα­ σία (Β. Σκολίδης, Ελευθεροτυπία, 20 / 10/2000)

Πλάτων: Τίμαιος (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 8 /1 0 /2 000) Υφαντής Γ.: Μυστικοί της Ανατολής (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 13 / 1 0 / 2000) Αριές Φ.: 0 άνθρωπος ενώπιον του θα­ νάτου. Δύο τόμοι (Ν. Ε. Καραπιδάκης, Καθημερινή, 1 5 /1 0 / 2000)

148

Μ Α ΓΚ Α IΝ Η Σ

L Ντάβου Μη.: Οι διεργασίες της σκέψης στην εποχή της πληροφορίας (Σ. Ντάλης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 1 4 /1 0 / 2000)

Βίτγκενσταϊν Λ.: Περί ηθικής (Σ. Μοοχονάς, Καθημερινή, 8 /1 0 / 2000)

Τσαλίκογλου Φ.: Ψυχολογία της καθη­ μερινής ζωής. Η κουλτούρα του εφή­ μερου (Μ. Ντεκάστρο, Το Βήμα, 1 /1 0 / 2000)

Κομτ-Στρονβίλ Α„ Φερί Λ.: Οι μοντέρνοι καιροί και η σοφία τους (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 13/10/2000)

Χεντϊζ.: Εκπαιδεύοντας τους εφήβους (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 2 2 / 1 0 / 2000)

Δημαρόγκωνας Α,: Η θρησκεία των Ελλήνων (Α. Παναγόπουλος, Καθημερι­ νή, 3 /1 0 / 2000) Ντουμεζίλ Ζ.: Η αρχαϊκή ρωμαϊκή θρη­ σκεία (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 20/1 0/2000) 1 Μ /Μ * /< Μ 0 Γ Μ

Μάγερ Τ.: Η πολιτική ως θέατρο. Η νέα εξουσία της ηθοποιίας (Σ. Ντάλης, δια­ βάζω, 411) Μουφέ To.: The Democratic paradox (Γ. Σταυροκάκης, Ελευθεροτυπία, 1 3 /1 0 / 2000) ■ Τράουτμαν Λ.: Η Ρωσία ανάμεσα στη δικτατορία και τη δημοκρατία (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 15 /1 0 / 2000)

I

Αγκασενσκί Ε.: Πολιτική των Φύλων (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 1 4 /1 0 / 2000) Σελλά-Μάζη Ε.: La minority musulman turcophone de Gr£ce: Approche sociolinguistique d' one communaut0 bilingue (Ε. Μπέης, To Βήμα, 15 / 1 0 / 2000) Γκλάντγουελ M.: The tipping point: How little things can make a big difference (Κ. Γιαννούτσου, Ελευθεροτυπία, 15/10/2000)

|ΙΗΜ /Γ/ΚΓ E f l l l T H M E l u Μενδρινού Μ.: Η εκλογική πολιτική στο ελληνικό πολιτικό σύστημα (Γ.Ν. Μπα­ σκόζος, Εξπρές 22 /1 0 / 2000) Πελαγίδης 0.: 0 Ελληνισμός στον 21ο αιώνα. Διεθνείς σχέσεις - κοινωνία, πο­ λιτική - Πολιτισμός (Μ. Καβίδα, Οικονο­ μικός Ταχυδρόμος 14 /1 0 / 2000)

Κασίν Μη,: Voir Ηέΐέηε en touts femme ίΚ. Βελισσάρη, Το Βήμα, 1 /1 0 / 2000)

Τομπάζος Σ.: Παγκοσμιοποίηση και Ευ­ ρωπαϊκή Ένωση - Εισαγωγή στην κριτι­ κή της παγκοσμιοποίησης και του νεο­ φιλελευθερισμού (Σ. Ντάλης, Οικονομι­ κός Ταχυδρόμος 7 /1 0 /2 0 00)

Σκόκπολ 0.: Ιστορική κοινωνιολογίο (I. Λαμπράκη-Δημάκη, Το Βήμα, 2 2 / 1 0 / 2000)

Μπλίσετ Λ.: 0 Γκυ Ντεμπόρ είναι πραγ­ ματικά νεκρός (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 27/1 0 /2 0 0 0 )

Φόρεστερ Β.: Μισ παράξενη δικτατορία (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 15 /1 0 / 2000) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 8 /1 0 / 2000)

Μ Μ

Χάντι Το.: Το διψασμένο πνεύμα (Γ.Ν. Μπασκόζος, Οικονομικός Ταχυδρόμος 14/10/2000)

I ΠΟ/U T I K H

I

Ηλιοηούλου-Στράγκα Τζ.: Η προστασία των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμά­ των στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Γ.Ν. Μπασκόζος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 2 1 /1 0 / 2000) θεοφάνους Α.: Η Κύπρος στην Ευρω­ παϊκή Ένωση (Σ. Ντάλης, Οικονομικός Ταχυδρόμος 27 /1 0 / 2000) (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 /2 0 0 0 ) Κρούγκμαν Π.: Διεθνισμός για ευρεία κατανάλωση (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 1 / 10/2000) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 8 / 10 / 2000) (Γ. X. Παπασωτηρίου, Ελευ­ θεροτυπία 1 3 /1 0/2000)

νεργασία (X. Μωράκη, Οικονομικός Τα­ χυδρόμος, 27/10/2000) Παυλάκης Δ.: Τραπεζικό marketing στην πράξη (Γ.Ν. Μπαοκόζος, Ο/κονομ/κός Τα­ χυδρόμος, 7 /10/2000) Γκρέι Τζ.: Απατηλή αυγή (Ά. Σουλογιάννη, διαβάζω, 411) Νορθ Ντ.: Δομή και μεταβολές στην οι­ κονομική ιστορία (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 22/10/2000) Ρίφκιν Τζ.: Η εποχή της πρόσβασης-Η νέα κουλτούρα του υπερκαπιταλισμού όπου όλη η ζωή είναι μια πληρωμένη ε­ μπειρία (Ντ. Σιώτης, Το Βήμα, 28 /1 0 / 2000)

{ Ο ΙΚ Ο Λ Ο Γ ΙΑ

I

Καλέμης Αλ.: Η αποκάλυψη των φυσι­ κών και ιστορικών θησαυρών της Εύ­ βοιας (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 17 / 1 0 / 2000)

Κουργιώτης Γ.: Μικρό μελετήματα (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 20 / 10 / 2000) Σέργη Γ.: Νεοελληνικά λαϊκά ναναρίσματα και ταχταρίσματα (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 7 /1 0 / 2000)

Ί

Αλεξανδρίδου Ε.: Δίκαιο Εμπορικών Εταιριών (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 1 / 10/2000)

Χατζάκη-Καψωμένου X.: θησαυρός νε­ οελληνικών αινιγμάτων (Ε. Κοτζιά, Κα­ θημερινή, 8 /1 0 / 2000)

Εκδόσεις Ευθύνη: Τα δικαιώματα του ανθρώπου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 1 3 /1 0/2000) Κεραμεύς Κ. Δ„ Κονδύλης Δ. Γ„ Νικάς Ν. 0.: Ερμηνεία του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (Α. ΚαΤσης, Το Βήμα, 2 2 /1 0 / 2000) Χατζηνικολάου-Αγγελίδου Ρ.: Ασφαλι­ στική σύμβαση (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές 8 /1 0 /2 0 0 0 )

I QiKQHom

I

Γκιούρας 0.: Φορολογία και πολιτική (Λ. Βατικιώτης, Ημερήσια, Ί I ΊΟ 1 2000) Μαγούλιας Γ.: 0 ρόλος της Θεσσαλονί­ κης στη διαβαλκανική οικονομική συ­

Λαγανάς Γ. (επιμ.): Ανταποκρίσεις από την Τροία (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης 22 /1 0 / 2000) (Αλ. Δή­ μου, Ραδιοτηλεόραση, 21 /1 0 /2 0 0 0 ) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Οικονομικός Ταχυ­ δρόμος, 21 /1 0 /2 0 0 0 ) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 2 1 ΙΊ 0 1 2000) Κόε Μ.: Οι Μάγια (Ε. Γκίκα, Έθνος 2 6 / 10/2000) (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 2 0 /1 0 /2 0 0 0 ) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 21 /10/2000)

\im m u n -n rn m m ΜαυροοκούφηςΔ.: Νεοελληνική λογο­

149

τεχνία. Γ Λυκείου θεωρητικής κατεύ­ θυνσης (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 27 /10/200 0 ) Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βι­ βλίων: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτε­ χνίας (Ν. Κεράνης, Το Βήμα, 1 / 1 0 / 2000) (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία 27 / 10/2000) Τραγανίτης Α.: Γεωμετρία Α' Λυκείου (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία 27 / 1 0 / 2000) Τσιάκαλος Γ.: Οδηγός αντιρατσιστικής εκπαίδευσης (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευ­ θεροτυπία, 2 7 /1 0 / 2000) Φοντάνα Ντ.: 0 εκπαιδευτικός στην τά­ ξη (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 1 /1 0 / 2000)

|

lEM ITH M EI

Σμοκοβίτης Αθ.: Η φυσιολογία της μνή­ μης (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 211 10/2000) Βιριλιό Π.: Η πληροφορική βόμβα (0. Γεωργίου, Ελευθεροτυπία, 20 / 1 0 / 2000)

Κάιζερ X.: Ακρόασις: Η Αρμονία των Σφαιρών. Η θεωρία των Πυθαγορείων για την Παγκόσμια Αρμονία (Β. Κ. Καλα­ μαράς, Ελευθεροτυπία, 13 /1 0 /2 0 0 0 ) Κίτσερ Φ.: Οι ζωές που έρχονται. Η γε­ νετική επανάσταση και οι ανθρώπινες δυνατότητες (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευ­ θεροτυπία 27 /1 0 / 2000) Λεβοντίν Ρ.: Η βιολογία ως ιδεολογία: Το Δόγμα του DNA (Ν. Ντόκας, Ελευθε­ ροτυπία 13 /1 0 / 2000) (Κ. Τριανταφυλλίδης, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000) Φλάτο Μ.: Η ισχύς των Μαθηματικών (0. Κρητικός, Καθημερινή, 8 / 10 / 2000)

ι

Καλογήρου Ν.: Σύγχρονη ελληνική αρ­ χιτεκτονική (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης 8 /1 0 / 2000) γ

-

·

ι

Εκδόσεις Μανδραγόρα: Η οραματική ζωγραφική της Μαρίας Κωστάκου-Κου-

150

ΙΠ Ο ΙΗΙΗ

Ιερομόναχος Αναστάσιος: Αθωνικά δίητυχα (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσ­ σαλονίκης 8 / 1 0 / 2000)

Αθανασόπουλος Η.: Τα 39 πρώτα ποιή­ ματα (Α. Βογιατζόγλου, Νέα Εστία, 1727)

Ντόλατζα 0.: Η εξέλιξη της Ιατρικής μέ­ σω της τέχνης (Μ. Παηαγιαννίδου, Το Βήμα, 1 /10/2000)

Αλεξάκης Ο.: Μου γνέψουν (Γ. Βέης, Καθημερινή, 17/10/2000)

Ταμβόκη Α. (επιμ.): Έλληνες θεοί και Ήρωες στον καιρό του Ρούμπενς και του Ρέμπραντ (Ν. Δασκαλοθανάσης, Το Βήμα, 8/1 0 /2 0 0 0 )

m

m

I

Βάρος Δ.: Φρύνη (Ε. Γκίκα, Έθνος 28 / 10/2000) Βέλλας Γ.: Με τα φτερά του τραγου­ διού (0. Κοινής, Ριζοσπάστης 26 /1 0 / 2000)

Γκανός Μ.: Τα μικρά (Π. Μπουκάλας, Κα­ θημερινή, 10 /1 0 / 2000)

~ Η

Αναγνώστου Ε., Χουρδάκη Π.: Νεοελ­ ληνική γλώσσα και έκθεση - έκφραση (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 27 / 1 0 / 2000)

Γκαραγκούνης Β.: Πίσω απ' το παράθυ­ ρο (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπά­ στης 5 / 1 0 / 2000) Γκάτσος Ν.: Αμοργός (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 22 /1 0 / 2000)

Δόλια Κ.: Αρχαία ελληνική γλώσσα (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 27 /1 0 / 2000)

Δάφνη Α.: Τα χρυσά κύπελλα (Η. Κεφά­ λας, Ευθύνη, 345)

Ρώσσης I.: Γραμματική της αρχαίας ελ­ ληνικής γλώσσας της Αττικής διαλέ­ κτου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 27 / 10/2000)

Ίσαρης Αλ.: 0α επιστρέφω φωτεινός (Ν. Δαββέτας, Το Βήμα, 28 /1 0 / 2000)

| KAAIIKHΦΙΛΟΛΟΓΙΑ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ| Χριστόπουλος Μ.: Μυθικά θέματα με δραματικό προσωπείο. Μελέτες για την τραγωδία και την κωμωδία (Δ. Μήττα, Το Βήμα, 15/10/2000) Λατάζ Γ.: Όμηρος - ο θεμελιωτής της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000) Ντοντς Ρ.: Η ιδέα της προόδου στην κλασική αρχαιότητα (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 2 0 /1 0 / 2000)

Δημητριόδης Λ.: Των Ανθέων (Γ. Καρα­ βίδας, Ριζοσπάστης 19 /1 0 / 2000)

Καρούσου Δ.: Χειμωνιάτικο δειλινό (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπάστης 26/10/2000) Κατσιμάνης Δ.: Στον εξπρεσιονισμό της αγάπης (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ρι­ ζοσπάστης 19/10/2000) κερασίδης Π.: Το ζώο ζει (Ν. Δαββέτας, Το Βήμα, 28/10/2000) Κούκος Β.: Αλλοτρίωση (Γ. Καραβίδας, Ριζοσπάστης 5 /1 0 / 2000) Κούρος Αθ.: Αναζητήσεις (Φ. ΖαμπάθαΠαγουλάτου, Ριζοσπάστης 12 /1 0 / 2000)

\m o m iE i

imimmiKH

irfm i

λουφάκου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 2 0 /1 0 / 2000)

I

Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας: Με τον τρόπο του Καβάφη (Β. Ρούβαλης, δια­ βάζω, AW Σκιαδαρέσης Σ. (επιμ.): Τρουβαδούροι. Προβηγγιανοί τραγουδιστές του Μεσαί­ ωνα (Τ. Δημητρούλια, Το Βήμα, 2 2 /1 0 / 2000) Υφαντής Γ.: Ο κήπος της ποίησης (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 31 /1 0 / 2000)

Λεβαντίδης Β.: Τακτικοί επισκέπτες (Α. Καμβύση, Εξουσία, 23 /1 0 / 2000) Λύτρας Σ.: Τα ποιητικά (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 22 /1 0 / 2000) Μανούσος Ν.: Βουβή παράκληση (Α. Καμβύση, Εξουσία, 23 /1 0 / 2000) Μαρωνίτη Α.: Ο ρυθμός ζεστός (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπάστης, 26 / 10/2000) Πρατικάκης Μ.: Αφημένα ήσυχα στη χλόη (Ε. Γκίκα, Έθνος, 22 /1 0 / 2000)

Εταυράκης Γ.: Παραλήπτης ονείρου (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπάστης, 5 /10/2000 )

Ηλιοπούλου Β.: Η Λιούμηα και άλλα α­ ρώματα (Χρ. Ειόφκος, Αδέσμευτος Τύ­ πος, 20 /1 0 / 2000)

Χαραλαμπίδης Κ.: Δοκίμιν (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000)

θέμελης Ν.: Η ανατροπή (Φ. Δ. Δρακονταειδής, διαβάζω, 411)

Χουλιαράς Ν.: Εικόνες στο ύψος της ζωής (Α. Καμβύση, Εξουσία, 23 / 1 0 / 2000)

θεοδόσης Μ.: Ανάμεσα στο μηδέν και στο άπειρο (Ε. Ειδέρη, Αξία, 27 / 1 0 / 2000) (Δ. Τερζής, Αθηναϊκή, 19 / 1 0 / 2000)

Χριστάρα X.: θέατρο σκιών (Δ. Παυλάκου, Αυγή, 8 /1 0 /2 0 0 0 ) Βιγιόν Φ.: Μπαήλάντες και άλλα ποιή­ ματα (Τ. Δημητρούλια, Το Βήμα, 2 2 /1 0 / 2000)

ΐπεζοΓΡΑΦίι

|

Αβέρωφ Τ.: Το ξέφωτο (Α. Τζάήλα, Ηπειρωτικός Αγών, 26 /1 0 / 2000) Αλεξανδρόπουήος Μ.: Επιστροφές (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 1 3 / 1 0 / 2000) Αλεξανδρόπουλος Μ.: Νύχτες και αυ­ γές - Α' Η Πολιτεία, Β' Τα βουνά (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 1 /1 0 / 2000) (Χρ. Ειόφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 20/1 0/2000) Αμπατζόγλου Π.: 0 πύργος των αινιγ­ μάτων (Μ. Τσιγάρα, διαβάζω, 411) Αρτζανίδου Έ.: Ετο μισό του ουρανού (Μ, Κοντολέων, Καθημερινή, 3 1 / 1 0 / 2000) Βάλσαμος Ε.: Δάκρυ κι ελπίδα (Μ, Κορνήλιος, Ριζοσπάστης, 5 /1 0 / 2000) Βαλτινός θ.: Ευναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο δεύτερο: Βαλκανικοί - '22 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 20 /10/2000) Βλαντής Ν,: Αλκιβιάδης Δεσμώτης (Χρ. Ειόφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 27 /1 0 / 2000)

Γκίκας Ε.: Να τα μετράω ή να μην τα μετράω τα χρόνια; (Μ. ΛαμπαδαρίδουΠόθου, Καθημερινή, 10 /1 0 / 2000) Δασκαλάκη Κ.: 0 άλλος πλους (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 15 /1 0 / 2000) Διαλυνά Ρ.: Η ζωή είναι παράξενη, φίλε (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 / 1 0 / 2000)

Ζαγκαβιέρου Β.: Οκτώ στάσεις (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 27 /1 0 /2 0 0 0 )

Καρτάνος I.: Παλαιό τε και Νέα Διαθήκη (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 28 /1 0 / 2000) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 2 8 / 10/2000) Καρυστιάνη I.: Κουστούμι από χώμα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 2 6 / 1 0 / 2000) (Ν. Ειώτης, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000) Καστριτσίου-Κυριακοπούλου Ε.: Εεμπρεβίβες (Ε. Γκίκα, Έθνος, 22 / 1 0 / 2000) (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 14 /1 0 /2 0 0 0 ) Κεχαγιόγλου Γ. (επιμ.): Η παλαιότερη πεζογραφία μας. Τόμοι Β1 και Β2 (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 8 / 1 0 / 2000) Κιουρτσάκης Γ.: Εμείς άλλοι (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 22 / 1 0 /2 0 0 0 ) (Ε. Γκίκα, Έθνος, 5 / 1 0 / 2000) (Ά. Μαραγκόπουλος, Το Βήμα, 28 / 1 0 / 2000) Κισσονέγρη Κ.: Ετις ομορφιές σου είσαι σήμερα (Ε. Ειδέρη, Αξία, 27 /10/2000) Κιτζίρης Α.: Δίδυμα τείχη (Β. Κ. Καλαμα­ ράς, Ελευθεροτυπία, 20/10/2000) Κολοκοτρώνης Ν.: Η μοναξιά δεν έχει ηλικία (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυ­ πία, 6 /1 0 / 2000) ΚορνήΠιος Μ.: 0 άλλος δραπέτης (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 19 / 1 0 / 2000) Κότσαρης Ά.: Επιστροφή στο αρχοντικό του Κρόνου (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 22/1 0 /2 0 0 0 ) Κουτρουλός Γ.: Ετον καφενέ του Πλά­ τανου (Ε. Ζωγράφου, Ριζοσπάστης, 26 / 10/2000)

Λεβέντης Α.: Η Τασσώ (Γ. Γκότση, Νέα Εστία, 1727) Μαθιόπουλος X.: Ο Λίμιτ Ντακ να δεις πώς φιλούσε: Μια πραγματεία διεισδυ­ τικότητας (σε θέματα φιλοσοφίας, Χρη­ ματιστηρίου κ.ο.κ.) (Γ. Ναθαναήλ, Το Βήμα, 28 / 1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 7/1 0 /2 0 0 0 ) Μι'γγας Δ.: Των κεκοιμημένων (Η. Μαγκλίνης, διαβάζω, 411) Μονιούδης Π.: Palladium. Roman (Ε. Μοσκόβου, Το Βήμα, 1 /1 0 / 2000) Μπίχτας Π.: 0 Πέτρος στην αυλή των θαυμάτων (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 15 / 10/2000) Νικολαΐδου Ε.: 0 φόβος θα σε βρει και θα Όαι μόνος (Η. Μαγκλίνης, Καθημερι­ νή, 8/1 0 /2 0 0 0 ) ΝόλλαςΔ.: Φωτεινή μαγική (Τ. Μενδρά­ κος, Αυγή, 2 8 /1 0 / 2000) Οικονόμου-Γκριμπάουντο Ά.: Η σιωπή (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 20 / 10/2000) Ραπτόπουλος Β.: Η απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 2 7 /1 0 / 2000) Ρωμανός Γ.: Κατακόκκινο... σχεδόν θη­ λυκό (Χρ. Παπαγεωργίου, Αυγή, 8 / 1 0 / 2000) Εκάσσης θ.: Ελληνικό σταυρόλεξο (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 7 / 1 0 / 2000) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 1 5 / 10/2000) Εκούρτης Γ.: Ασκήσεις έρωτα (Α. Καμ­ βύση, Εξουσία, 23 /1 0 / 2000) Εταμάτης Α.: Μπαρ Φλωμπέρ (Ν. Ντό­ κας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000) (Κ.Γ. Παπαγεωργίου, Ελευθεροτυπία, 27 / 10/2000) Ετεργίου Δ.: Της Εοφοκλέους το κάγκε­ λο (Ε. Ειδέρη, Αξία, 21 /1 0 / 2000) Εωτηροπούλου Έ.: Ζιγκ-ζαγκ στις νερα­ ντζιές (Τ. Δημητρούλια, διαβάζω, 411) (Α. Ζήρας, Ελευθεροτυπία, 6 / 1 0 / 2000)

Κωνσταντάρας Δ.: Απόψε θα σου ορκι­ στώ πως σ' αγαπάω (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 19 /1 0 /2 0 0 0 )

Τάντηρας Δ.: Ακριβώς παρά πέντε (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 1 4 / 1 0 /

Λαμπαδαρίδου-Πόθου Μ.: Είμαι ένα άοτρο που κλαίει μοναχό (Ε. Ειδέρη, Αξία, 2 7 /1 0/2000)

Τζάλας X.: Επτά ημέρες στην Αλεξάν­ δρεια (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυ­ πία, 20 /1 0 / 2000)

2000)

75 7

Τσάγκα Ε.: Όταν πονάει το δοντάκι (Δ. Τερζής, Αθηναϊκή, 19 /1 0 / 2000)

ΈλροϊΤζ.: Λευκή Τζαζ (Α. Μπιρμπίλη, Men, Οκτ. 2000)

Τσικληρόπουλος Μπ.: Μηνξεχαστώ και δε γυρίοω (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 13/10/2000)

Ζακ κ.: 0 Μαύρος Φαραώ (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 1 5 /1 0 / 2000)

Τσιτσίμης Γ.: Οι σφαίρες θα 'χουν τ' ό­ νομά σου, αγαπημένη (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 15/10/2000)

Ζέμον Ντέιβις Ν.: Η επιστροφή του Μαρτίνου Γκερ (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευ­ θεροτυπία, 13 /1 0 / 2000) (Γ. Κολοβός, Καθημερινή, 8 / 1 0 / 2000)

Χατζηβασιλείου Β.: Μία Κυριακή που την είπανε Τρίτη (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 22/10/2000) Χατζής Δ.: ΑνυπεράσπιστοιΛπουδές (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 1 3 / 10 / 2000) Χατζής Δ.: Το διπλό βιβλίο (Ν. Αλμπανόπουλος, Ηπειρωτικός Αγών, 5 / 1 0 / 2000) Χρηστίδης Λ.: Ψυχ ίΦ. Φιλίππου, Το Βή­ μα, 1 5/10 /2 0 0 0 ) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28 /1 0 / 2000) Αλιέντε I.: Μια ζωή (Α. Κυριαζάνος, Madame Figaro, Οκτ. 2000) Αλμπέρτο Ε,: Κάρακολ Μπιτς (Β. Αθανασόπουλος, Ελευθεροτυπία, 1 3 / 1 0 / 2000) Αμπερτ Α.: Η απόλυτη σιωπή (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000) Άμπροουζ Ντ.: Μοιραίο παιχνίδι (Α. Βαοιλάκου, Μετρά, Οκτ. 2000) Ανδόνι Π.: Φλόγες του θεού (Γ.Ν. Μπα­ σκόζος, Εξπρές, 8 /1 0 / 2000) Ανταχάζι Φ.: Οι ελεούσες (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 27 /1 0 / 2000) Αντούνες Α.: Το μεγαλείο της Πορτογα­ λίας (Κ. Βελισσάρη, Το Βήμα, 15 /1 0 / 2000) Άπνταϊκ Τζ.: Το τέλος του χρόνου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 20 / 10 / 2000)

Απφελντορφέρ Ζ.: Τρίγωνο στο διαδί­ κτυο (Ε. Γκίκα, Έθνος, 1 /1 0 /2 0 0 0 ) Γιουρσενόρ Μ.: Η χαριστική βολή (Γ. Κορδομενίδης, Αγγελιοφόρος της Κυ­ ριακής, 8 / 1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 2 1 /1 0 / 2000) Γκετζ Ντ.: Το θεώρημα του παπαγάλου (Α. Καμβύση, Εξουοία, 9 /1 0 / 2000) Δονόσο X.: Το παπαδοπαίδι (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 8 /1 0 /2 0 0 0 )

152

Ζιντ Α., Μποντλέρ Σ„ Βαλερί Π.: Προς νέους συγγραφείς και μεταφραστές (Μ. θεοδοσοπούλου. Εποχή, 1 5 / 1 0 / 2000)

Ζωφρέ Ρ.: Κομμάτια από τη ζωή των ανθρώπων (Λ. Προγκίδης, Ελευθεροτυπία, 13/10/2000) Ιντρίς Γ.: Η πόλη του έρωτα και της φω­ τιάς (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 7 / 1 0 /2000)

Κάθερ 0.: 0 θανάσιμος εχθρός μου (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 8 /1 0 /2 0 0 0 ) Καμί Α.: 0 ξένος (Τ. θεοδωρόπουλος, Τα Νέα, 2 1 /1 0 / 2000) Κατρονεό Ρ.: Η ιδανική ηλικία (Αλ. Δή­ μου, Ραδιοτηλεόραση, 21 /10/2000) Κιουρέισι X.: Οικείες απιστίες (Λ. Εξαρχοπούλου, διαβάζω, 411) Κλάους Ο.: Ανολοκλήρωτο παρελθόν (Κ. Κατσουλάρης, Το Βήμα, 28 / 1 0 / 2000)

Κοέν Μ.: Και το λίγο φως στη νύχτα φτάνει (Σ. Σιδέρη, Αξία, 21 /1 0 / 2000) (Φ. Φιλίππου, Το Βήμα, 28 /1 0 / 2000) Κονστάν Π.: Μεταξύ μας (Μ. Τσιγάρα, διαβάζω, 411) Κόρνγουελ Π.: Αιτία θανάτου (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000)

Μάλορι Τ.: 0 θάνατος του Αρθούρου (Χρ. Ντόκου, Νέα Εστία, 1727) (Μ. Πα­ νώριος, διαβάζω, 411) Μάξουελ Ρ.: 0 νόθος της Βασίλισσας (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραοη, 7 / 1 0 / 2000) Μάρκες I.: Το τελευταίο λιμάνι (Αλ. Δή­ μου, Ραδιοτηλεόραση, 21 /10/2000) Μελβίλ Π.: Η ιστορία του εγγαστρίμυ­ θου (X. Μπουργάνη, Καθημερινή, 1 /1 0 / 2000) Μεριμέ Π.: Κάρμεν (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 6 /1 0 / 2000) Μιλοβάνοφ Ζ. Π.: Η άγρια προσφορά (Τ. Γουδέλης, Ελευθεροτυπία, 1 3 / 1 0 / 2000) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 1 /1 0 / 2000) Μιλοβάνοφ Ζ. Π.: Η γλώσσα της εμμο­ νής (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 1 / 10 / 2000) Μπαλζάκ Ντε Ο.: 0 οίκος Νισενζέν (Γ. Ξενάριος, Ελευθεροτυπία, 13 / 1 0 / 2000) Μπαλζάκ Ντε 0.: Χαμένα όνειρα ΓΕ. Φα­ λίδα, Το Α/έσ, 27/10/2000) Μοράβια Α.: 0 κομφορμιστής (Έ. Φαλί­ δα, Τα Νέα, 2 7 /1 0 / 2000) Μοπασάν Ντε Γ.: Λόγια του έρωτα (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 22 / 10 / 2000) Μπάστος A. Ρ.: 0 κατήγορος (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 8 /10/2000) Μπένι Σ.: Το τελευταίο δάκρυ ΓΕ. Φαλί­ δα, ία Νέο, 14/10/2000) Μπλινκό Ν.: Φρουίζελέ (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 1 /1 0 / 2000)

Μπράντμπερι Μ.: Δόιαωρ Κριμινάλε (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 28 / 1 0 /

Κουλ Ν.: Αστρικές συνουσίες (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 20 /1 0 / 2000)

2000)

Κούπερ Τζ. Φ.: 0 τελευταίος των Μοϊκανών (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 2 7 /10/2000)

ΜπροχΧ.: Βιργιλίου θάνατος (Α. Μαραγκόπουλος, Ελευθεροτυπία, 20 /1 0 / 2000)

ΚρέιςΤζ.: Εξαγνισμός (X. Μπουργόνη, Καθημερινή, 28 /1 0 / 2000)

Ναζάρ A.: Athina (Κ. Βελισσάρη, Το Βή­ μα 8 /10/2000)

Λέμπερτ Μπ.: Crazy (Λ. Κέζα, Το Βήμα, 8 /10 /2 0 0 0 )

Νόβακ Α.: Οι ατυχίες της ψυχής (Η. Μαγκλίνης, Καθημερινή, 1 /10/2000)

Λετελιέρ Ε.: Fatamorgana του έρωτα σε μουσική μπάντα (Αλ. Δήμου, Ραδιο­ τηλεόραση, 14 /1 0 / 2000)

Ντι Μάρκι Τσ.: Και η ζωή θέλει ταλέντο (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 20 /1 0 / 2000) (Σ. Σιδέρη, Αξία, 21 /1 0 / 2000)

Ντοστογιέφσκι Φ.: Μια άνοιξη στην Αγία Πετρούπολη (Έ. Φολίδα, Τα Νέα, 27 / 10 / 2000) Ξινγκγιάν Γ.: Το βουνό της ψυχής (Π. Μπουκάλας, Καθημερινή, 2 4 /1 0 / 2000) 0' Κόνελ Κ.: Το παιδί-Ιούδας (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 227 10 / 2000) Όλγκρεν Ν.: 0 άνθρωπος με το χρυσό χέρι (Κ. Ξ. Γιαννόπουλος, Καθημερινή, 17/10/2000) Ουάιλντ Ό.: Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι (Π. Τατσόπουλος, Vogue, Οκτ.

2000)

Ουελμπέκ Μ.: Τα στοιχειώδη σωματίδια (Κ. Καρακώτιας, Αυγή, 15 /1 0 /2 0 0 0 ) (0. Σκάσσης, Ελευθεροτυπία, 2 0 / 1 0 / 2000)

Σιλντς Κ.: Το πάρτι του Λάρι (Α. Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000)

Λορεντζάτος Ζ.: Διόσκουροι (Σ. Γουνελάς, Νέα Εστία, 1727)

Σινουέ Ζ.: Το αγόρι της Φλάνδρας (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 15 /1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 7 /1 0 /2 0 0 0 )

Λαπλάνς Ζ.: Ο Χέλντερλιν και το ζήτημα του πατέρα (Φ. Τερζάκης, Καθημερινή, 31/10/2000)

Στράουμπ Π.: Κόκο (Μ. Πανώριος, Ελευ­ θεροτυπία, 15 /1 0 / 2000)

Μπαχτίν Μ.: Ζητήματα της ποιητικής του Ντοστογιέφσκι (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 2 0 /1 0 / 2000)

ΤσακόνΔ.: Δολοφόνος έρωτας (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 15 / 10 / 2000) (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 22 /1 0 / 2000) (Σ. Σιδέρη, Αξία, 2 1 /1 0/2000)

Σεφέρ Ζ. Μ.: Τι είναι το λογοτεχνικό εί­ δος (Λ. Τσιριμώκου, Το Βήμα, 8 / 1 0 / 2000)

Φίλντινγκ Έ.: Προς γνώση και συμμόρ­ φωση (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυ­ πία, 6 / 1 0 / 2000)

Im

Φιτζέραλντ Φ. Σ.: Τρυφερή είναι η νύ­ χτα (Ε. Γκίκα, Έθνος, 8 /1 0 /2 0 0 0 )

ΌουτςΤζ. Κ.: Blonde-A novel (Α. Παπαδοπούλου, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000)

Φόρστερ Ε. Μ.: Στην άλλη ζωή (Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή, 7 /1 0 / 2000) (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 14 /1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 14 /1 0 / 2000)

Πόε Έ. Α.: Το κλεμμένο γράμμα (Γ. Κοροπούλης, Καθημερινή, 17 /1 0 / 2000)

Χάισμιθ Π.: Ο Ρίπλεϊ σε βαθιά νερά (Γ. Βέης, Ελευθεροτυπία, 13 /10/2000)

Ποοάδας Κ,: Μικρές ατιμίες (Φ. Φιλίπ­ που, Το Βήμα, 22 /1 0 / 2000)

Χάουπτμαν Γ.: Μια χούφτα ανδρισμός (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 20 / 10 / 2000)

Ουίτινγκ'Ε.: Εγώ η Ιζομπέλ (Α, Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, 2 0 /1 0/2000)

Πίτερς Έ.: Ένα λευκό ρόδο (Χρ. Σιάφκος. Αδέσμευτος Τύπος, 6 / 1 0 / 2000) Πίτερς Έ.: Το καλοκαίρι των Δανών (Χρ. Ιιόφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 27 /1 0 / 2000)

Χιουνίβεν Μ.: Round Rock: Το τραγούδι των αλκοολικών (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 1 / 1 0 /2 0 0 0 ) (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 13 /1 0 / 2000)

Ράζυ Ε.: Ποζίλιπο (Α. Κυριαζάνος, Madame Figaro, Οκτ. 2000)

[M m

Ρόμπερτς Τζ.: Η γυναίκα του Καίσαρα (Α. Κυριαζάνος, Madame Figaro, Οκτ.

2000)

Αλεξανδρόπουλος Μ.: Ο Μαγιακόφσκι. Τα εύκολα και τα δύσκολα (Κ.Γ. Παπαγεωργίου. Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 /

Σα Σ.: Το ατέλειωτο ταξίδι της αγάπης (Σ. Σιδέρη, Αξία, 27 /1 0 / 2000) ΣαλβέινγκΦ.: Κόμμα (Ά, Ρινάλντι, Τα Νέα, 2 1 /1 0 / 2000) Σάμπατο Ε.: Πριν το τέλος (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 28/1 0 /2 0 0 0 ) Σάσα Λ.: Η εξαφάνιση του Μαγιράνα (Μ. Φάρος, διαβάζω, 411) Σέντλεϊ Κ.: Έγκλημα στο Πλίμουθ (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 8 /1 0 / 2000) (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 20 /1 0 / 2000) Σέρρα Μ.: Το παιδί-αγελάδα (Τ. Δημητρούλια, Το Βήμα, 1 /1 0 / 2000)

I

2000)

Καραντώνης Α.: 0 ποιητής Γιώργος Σεφέρης (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύ­ πος, 22 /1 0 /2 0 0 0 ) Κανάλι Λ.: Satyricon - Se Petronio Γ avesse scritto oggl (Σ. Πριόβολου, Τα Νέα, 7 /1 0 /2 0 0 0 ) Σκλαβενίτης Δ.: Νάνος Βαλαωρίτης (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 1 3 /1 0 / 2000) (Δ. Κονιδάρης, Το Βήμα, 28/1 0 /2000) Λέβι Μ„ Σάιρ Ρ.: Εξέγερση και μελαγχο­ λία. 0 Ρομαντισμός στους αντίποδες της Νεωτερικότητας (Β. Αγτζίδης, Κα­ θημερινή, 1 /1 0 /2 0 0 0 )

m

I

Αρανίτσης Ε.: Σε ποιον ανήκει η Κέρκυ­ ρα (Ν. Σιώτης, Το Βήμα, 8 /1 0 / 2000) Βαγενάς Ν.: Σημειώσεις απ' το τέλος του αιώνα (Α. Σαμουήλ, Καθημερινή, 10 /10/2000) Βογιατζόγλου Β.: Εκτου συστάδην (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 22 / 1 0 / 2000) Δημαράς Κ. 0.: Σύμμικτα, Α' (Μ. θεοδοσοπούλου, Εποχή, 15/10/2000) Δρακονταειδής Φ. Δ.: Μνήμη και Μνήμη (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 15/10/2000) Ζουράρις Κ.: Χέσαιτο ει μαχέσαιτο (0. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 1 /10/2000) Κούσουλας Λ.: Φιλοσοφικώτερον και σπουδαιότερον (Π. Σκορδάς, Καθημερι­ νή, 24 /1 0 / 2000) Παπαδημητρακόπουλος Η. X.: Αποκείμενα (Ε. Κοτζιά, Καθημερινή, 2 2 / 1 0 / 2000) Πλησής Κ.: Λόγος περί αλήθειας και άλ­ λα δοκίμια (0. Αλεξάκης, Ευθύνη, 345) Σεβαστάκης Ν.: Η αλχημεία της ευτυ­ χίας (Μ. Ζορμπά, Τα Νέα, 27 / 10 / 2000) Τερζάκης Ά.: 0 χαμένος ουρανός (Σ. I. Αρτεμάκης, Ναυτεμπορική, 2 1 / 1 0 / 2000) ΤσακνιάςΣ.: Πρόσωπα και μάσκες. Κριτι­ κά κείμενα (1988-1999) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 27 /1 0 / 2000) Τσατσούλης Δ.: Η γλώσσα της εικόνας (Σ. Λιόντος, διαβάζω, 411)

153

Χατζηβασιλείου Β.: Οδόσημα (Β. Αθανασόπουλος, Καθημερινή, 3 /1 0 / 2000) Μπόρντμαν Τζ.: 0 μέγας θεός Παν (Κ. Παπαγιώργης, Αθηνόραμα, 13 / 1 0 / 2000) (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 6/10/20 0 0 ) Ουάιλντ Ό.: Η ψυχή του ανθρώπου στον σοσιαλισμό (0. Γεωργιάδης, Μα­ κεδονία Θεσσαλονίκης, 8 /1 0 / 2000) Σίφριν Α.: Εκδόσεις χωρίς εκδότες (Κ. Καρακώτιας, διαβάζω, 411))

[ΘΕΑΤΡΟ

|

Παπαδόπουλος Γ.: Δια παιδαγωγίας κοινωνών αποτραγικοποίησις (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 8 / 10 / 2000) Πεφάνης Γ.: Ιάκωβος Καμπανέλλης. Ανιχνεύσεις και προσεγγίσεις στο θεα­ τρικό του έργο (I. Βιβιλάκης, Καθημερι­ νή, 22 /1 0 / 2000) Σόμερστιν Α.: Αισχύλου Ευμενίδες (Δ. Σταμέλος, Ελευθεροτυπία, 27 / 10 / 2000)

Αρώνη Κ., Τσιχλή Λ. (επιμ.): 0 Χαρίλαος Τρικούπης και η εποχή του (Β. Κ. Καλα­ μαράς, Ελευθεροτυπία, 13 /1 0 /2 0 0 0 ) Γληνός Δ., Σκληρός Γ., Δραγούμης Ί.: Η Αριστερά και το Ανατολικό Ζήτημα (Β, Αγτζίδης, Καθημερινή, 17 /10 /2 0 0 0 ) ΓόντικαςΔ,, Ισάουι Τα, (επιμ,): Ottoman Creeks in the Age of Nationalism (N. Baτόπουλος, Καθημερινή, 1 / 1 0 / 2000) Εκδόσεις Σοκόλη: Ιστορία της ευρωπαϊ­ κής λογοτεχνίας (Γ. Κουβαράς, Καθημε­ ρινή, 24/10/2000) Εκδοτική Αθηνών: Ιστορία του Ελληνι­ κού Έθνους: Σύγχρονος ελληνισμός. Από το 1941 ως το τέλος του αιώνα (Δ. Σωτηρόπουλος,Το Βήμα, 1 / 10 / 2000)

Ζαμπάρτας I.: Η Θράκη των Ελλήνων θρηίκων (Μ. Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 15/10/2000) Ιστικοπούλου Λ.: Η ελληνική ταπητουρ­ γία και η ταπητουργός στη Μικρά Ασία (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 2 0 / 1 0 /2000)

154

Καριψιάδης Γ,: Η Ελλάδα ως διάδοχο κράτος, θέματα διαδοχής κρατών κατά την ίδρυση του ελληνικού κράτους και την ένωση των Επτανήσων (Μ. Καβίδα, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 27 / 1 0 / Κουλούρης Ν.: Ελληνική βιβλιογραφία του Εμφυλίου πολέμου 1945-49. Αυτο­ τελή δημοσιεύματα 1945-99 (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000) ΚωστόπουλοςΤ.: Η απαγορευμένη γλώσσα. Κρατική καταστολή των σλα­ βικών διαλέκτων στην ελληνική Μακε­ δονία (Σ. Μοσχονός, Καθημερινή, 1 7 / 10/2000) (Μ. Σουλιώτης, Το Βήμα, 22 /1 0 /2 0 0 0 )

Χατζηφώτης I. Μ.: Αλεξάνδρεια. Οι δύο αιώνες του νεότερου Ελληνισμού (Νικ. Λυκ. Φορόπουλος, διαβάζω, 411) Χεκίμογλου Ε„ Ρούπα Ε.: 75 χρόνια ι­ στορίας ΔΕΘ, 1925-2000 (Σ. Ντάλης, Οι­ κονομικός Ταχυδρόμος, 21 /1 0 / 2000) Γουόλτον Λιτζ Α., Μενάντ Λ., Ρέινι Λ. (επιμ.): The Cambridge History of Literary Criticism, Vol. 7: Modernism and the New Criticism (Σ. Κολίνι, Τα Νέα, 21/10 / 2000)

Κάμερον Α.: Η ύστερη Ρωμαϊκή Αυτο­ κρατορία (Δ. Κυρτάτας, Ελευθεροτυπία, 13/10/2000)

Μάρτης Χρ.: Η αλήθεια για το μεγάλο ψέμα. Κατοχή-Δεκεμβριανά-Εμφύλιος (Β. Κ. Καλαμαράς, Ελευθεροτυπία, 27 / 10 / 2000)

[W

Μεττής X.: Οι ρίζες του Παροικιακού Ελληνισμού της Μεγάλης Βρετανίας (Μ. Αλεξιάδης, Το Βήμα, 8 /1 0 / 2000)

Πολυχρονιάδης Σ.: Απομνημονεύματα (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 8 / 10 / 2000)

Μπαρούτας Κ.: Η κραυγή των Ελλήνων (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονί­ κης, 1 /1 0 / 2000)

Στρούζα-Μαργαρίτη Σ.: Η Κυρά της Σμύρνης (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύ­ πος, 8 /1 0 / 2000)

Νεχαμά Γ.: Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης (Ζ. Σαμαρά, Το Βήμα, 15/10 / 2000)

Τεγεάτης Ί.: Ταξιδεύοντας με τις ανα­ μνήσεις ενός γιατρού (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 27 /1 0 / 2000)

Ρήγας Χρ.: Τότε που λειτουργούσε η Δημοκρατία (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 8 /1 0 /2 0 0 0 )

Αλία Ρ.: Το ημερολόγιο της φυλακής (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 20 / 10 / 2000)

Σαραντάκος Δ.: Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 8 /10 /2 0 0 0 )

Αντρεά Γ.: Εκείνος ο έρωτας (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 7 /10/2000) (Μ. Τσάτσου, Καθημερινή, 22 /1 0 / 2000)

Στρατηγού Μακρυγιάννη: Απομνημο­ νεύματα (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 20/10/2000)

Γκάμπελ Β.: Είμαι καθαρός (Δ. Μουρατί­ δης, Νέο Βήμα, 12 /1 0 / 2000)

Τερζάκης Α.: Ελληνική εποποιία 19401941 (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 26 / 1 0 /2000)

Τσιμπουκίδης Δ.: Πολύβιος, ο μεγαλύ­ τερος ιστορικός της Ελληνιστικής επο­ χής/ Αρχαία ελληνική ιστορική σκέψη / Έξι μορφές Ρώσων και Σοβιετικών επι­ στημόνων (για την αρχαία Ελλάδα και τον πολιτισμό της) (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 8 /1 0 / 2000) ΧανιώτηςΆ. (επιμ.): Έργα και ημέρες στην Κρήτη - Από την προϊστορία στο Μεσοπόλεμο (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυ­ πία, 27 /1 0 / 2000)

w /fi

------------ 1

Κολύμβα Κ.: Η Πάνω Μεριά του Κόσμου (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 22 / 10 / 2000)

Μαστρογιάννι Μ.: θυμάμαι, ναι, θυμά­ μαι (Αλ. Δήμου, Ραδιοτηλεόραση, 7 / 10 / 2000) Μπαλακιόν Π.: Το μαύρο σκυλί της μοί­ ρας (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 8 / 1 0 / 2000) Οζκιούρ 0.: Η Κύπρος στη ζωή μου (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000) Ουίνστεστερ Σ.: 0 καθηγητής και ο τρε­ λός (Κ. Καρακώτιας, Αυγή, 1 /1 0 / 2000) (Α. Παπαδοπούλου, Bazaar, Οισ.

2000)

Χέγκερ X.: Οι άνδρες με το ροζ τρίγωνο (Ν. Αλμπανόπουλος, Ηπειρωτικός

Αγών, 19 /1 0 / 2000) (Η. Μαγκλίνης, Καθημερινή, 28 /1 0 / 2000)

γείο; (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 1 4 / 1 0 / 2000)

σημείο της γης (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευ­ τος Τύπος, 6 /10/2000)

Βελετά-Βασιλειάδου Μ.: Η παράξενη Φα-φάλαινα (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 7 /1 0 / 2000)

Κόγιας Ντ., Βαρλιώτης Μ.: Η Σάμος μέ­ σα από το φακό (Αλ. Δήμου, Ραδιοτη­ λεόραση, 21 /1 0 / 2000)

Γερμανός Φ.: Το αντικείμενο (Δ. Κούρτοβικ, Τα Νέα, 21 /1 0 / 2000) (Χρ. Σιάφκος, Αδέσμευτος Τύπος, 20 / 10 / 2000)

Δαράκη Π.: Αιγαιοπελαγίτικα παραμύθια (Φ. Ζαμπάθα-Παγουλάτου, Ριζοσπά­ στης, 12/10/2000)

Σκουλάκης Δ.: 0 τζόγος και ο μύθος των μορφών (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 28/10/2000)

Ματθαίου Σ.: Στέφανος Κουμανούδης (1818-1899) Σχεδίασμα Βιογραφίας (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 15 / 1 0 /

Δραγούμης Φ.: Ο ροζ πελεκάνος κι άλ­ λες ιστορίες (Μ. Ντεκάστρο, Το Βήμα, 1 /1 0 / 2000) (Μ. Τσάτσου, Καθημερινή, 8 /1 0 /2000))

ΤαλιάνηςΔ.: Μόλυβος/Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου (Δ. Ρουμπούλα, Έθνος, 21/10/2000)

2000)

ΣταμέλοςΔ.: Νικηταράς. Πρότυπο παλικαριάς και αρετής (Μ. θεοδοσοπούλου, Το Βήμα, 2 2 /1 0 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 7 /10 /2 0 0 0 ) Τσάτοος Κ.: Λογοδοσία μιας ζωής (Κ. Καρακώτιας, Αυγή, 1 / 1 0 / 2000) (Σ. Μπουρνάζος, Ελευθεροτυπία, 2 0 /1 0 / 2000) ΤσούναςΔ.: Μίμη, μη!!! (Β. Κ. Καλαμα­ ράς, Ελευθεροτυπία, 1 3 /1 0/2000) Χριστιανόπουλος Ντ.: Θεσσαλονίκην ού μ' εθέσπισεν... (Β. Καραλής, διαβάζω, 411) Κέρσοου 1.: Χίτλερ 1889-1936 (θ. Γεωργιάδης, Μακεδονία Θεσσαλονίκης, 1 /1 0 / 2000) (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευ­ θεροτυπία, 1 /1 0 /2 0 0 0 ) Τζακ Μπ.: George Sand. A Woman's Life (Τζ. θούρμαν, To Βήμα, 22 /1 0 / 2000) Φλέμινγκ Κ. Ε.: Αλή Πασάς: Ο Μου­ σουλμάνος Βοναπάρτης (Π. Κουνενάκη, Καθημερινή, 1 / 1 0 / 2000) Χίτσενς Κ.: Μητέρα Τερέζα. θεωρία και πράξη (Β. Πεσμαζόγλου, Τα Νέα, 21 / 10 / 2000) m

ir n m

lu r n m

u

Ζεράμ Α.: Κουνελάκι μου, κουφετάκι μου (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 7 /1 0 / 2000) Ηλιόπουλος Β.: Τριγωνοψαρούλης ενα­ ντίον Μεγάλου Καρχαρία (Γ.Σ. Παπαδάτος, διαβάζω, 411) Κορνάρος Β.: 0 Ερωτόκριτος (Μ. Ντεκά­ στρο, Το Βήμα, 15/10/2000) Λουντέμης Μ.: 0 Ηρακλής (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, Π 1 1 0 / 2000) Μάρρα Ειρ.: 0 μικρός Ντουπ (Γ.Σ. Παηαδάτος, διαβάζω, 411) Ροΐδης Εμμ.: Η Μηλιά (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 14/10/2000) Ρώσση-Ζαΐρη Ρ.: Το αρκουδάκι που φο­ βόταν το σκοτάδι (Γ.Σ. Παπαδάτος, δια­ βάζω, 411) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 2 1 /1 0 / 2000) Γιουνγκ Ρ.: Το Μικρό Όχι (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα 27/10/2000) Μπλουμ Μη.: Όταν οι γονείς πηγαίνουν σχολείο (Μ. Ντεκάστρο, Το Βήμα, 28 / 10 / 2000) (Έ. Φαλίδα, Τα Νέα, 2 1 /1 0 / 2000)

2000)

ΔημητρακόπουλοςΦ.: Σεφέρης, Κύ­ προς, επιστολογραφικά και άλλα (Κ.Γ. Παπαγεωργίου, Ελευθεροτυπία, 20 / 10 / 2000) ΠαπαδίτσαςΔ. Π.: Να μου γράφεις, έ­ στω και βαδίζοντας (Σ.Ι. Καργάκος, Ελεύθερος Τύπος, 2 2 /1 0 / 2000) \m m \u

~1

Αντιτετράδια της εκπαίδευσης: Πλάνητες (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 30 / 1 0 / 2000)

Άρδην: Διαφωτισμός και Εκκλησία στην Ελλάδα (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 30 /1 0 / 2000) Διαβάζω: Αρ. 411 (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέα, 30/10/2000) Εμείς: Αρ. 15 (Μ. θεοδοσοπούλου, Εποχή, 1 /10/2000)

\h im u u

I

Εκδόσεις Έφεσος: Πειραιάς: Κέντρο ναυτιλίας και πολιτισμού (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 28/1 0 /2 0 0 0)

I

Αγγελίδου Μ.: Άλλος για το Νηπιαγω­

Ιερομόναχος Νικόλαος: Το υψηλότερο

IffΑΙ ΔΙ ΚΑ

--------------1

Βαφόπουλος Γ. θ.: Γράμματα σ' ένα φί­ λο (Γ.Ν. Μπασκόζος, Εξπρές, 1 / 1 0 /

Μνήμων: Αρ. 21 (Μ. θεοδοσοπούλου, Εποχή, 29/10/2000)

Έρευνα Συλλογή Γελοιογραφιών Κων­ σταντίνος Λύτρας: Η εξωτερική πολιτι­ κή της Ελλάδας με την πένα του γελοι­ ογράφου (Ν. Αλμπανόπουλος, Ηπειρω­ τικός Αγών, 12 /1 0 / 2000)

Ντεόν Μ.: Σελίδες για την Ελλάδα (Δ. Μουρατίδης, Νέο Βήμα, 5 /1 0 / 2000)

\m im n

Φρεντ Μη.: Το κίτρινο τρένο (Μ. Ντεκά­ στρο, Το Βήμα, 15 /1 0 / 2000)

I

Αρχιμ. Βασιλείου Καθηγουμένου Ιερός Μονής Ιβήρων: Κάλλος και ησυχία στην αγιορείτικη πολιτεία (θ. Νιάρχος, Τα Νέα, 27/10/2000)

Πέγκα Ν.: Το Χαλί της Ανατολής (Τ. Μακρά, Το Βήμα, 8 / 1 0 / 2000)

Μουσικολογία: Αρ. 12-13 (Β. Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, 28 /1 0 / 2000) Παρέμβαση: Αρ. 111 (Μ. θεοδοσοπού­ λου, Εποχή, 15 /1 0 / 2000) Τα Ιστορικά: Αρ. 32 (Μ. θεοδοσοπού­ λου, Το Βήμα, 28 /1 0 / 2000) (Ν. Ντόκας, Ελευθεροτυπία, 6 /1 0 / 2000) Φιλόλογος: Αρ. 100 (Κ. Ρεσβάνης, Τα Νέο, 30/10/2000)

755

To «διαβάζω» δημοσιεύει επιστόλες εφόοον είναι ενυπόγραφες. Η οόνταζη του περιοδικού διατηρεί το δικαίωμα-όταν το κρίνει σκόπιμο- να συντομεύει τα κείμενα.

Δ η μ ή τ ρ η Τ ζ ο υ μ ά κ α ο υ ν ε χ ε ι α . .. Μετά το δημοσίευμά μας με τίτλο: «Δ. Τζουμάκας: ο σημαντικότερος Έλληνας συγ­ γραφέας του 20ού αιώνα;» (διαβάζω Οκτωβρίου, αρ. 411, σελ. 10), που αφορούσε την έρευνα του περιοδικού «Συγγραφείς και βιβλία που σημάδεψαν την Ελλάδα του 20ού αιώνα», και τις αθρόες -περίπου εκατό (100) δελτάρια- απαντήσεις από την Αυστραλία που πρότειναν τον κ. Δ. Τζουμάκα ως έναν από τους τρεις σημαντικότε­ ρους συγγραφείς του αιώνα μας (!), λάβαμε την παρακάτω επιστολή, την οποία δημοσιεύουμε χωρίς καμία περικοπή. Και ο νοών νοείτω.

A

r

Σίνδεϊ, 2S.10.2000

156

Αγαπητό μου «διαβάζω» Έλαβα μέσω Υπουργείου το άκρως ενημερωτικό, σαδιστικά σχεδόν προσεγμένο, σημεί­ ωμά σας, μηνός Οκτωβρίου, σελ. 10, που αναφέρεται στη γνωστή έρευνα του περιοδι­ κού και πλειστάκις στο όνομά μου. Εντυπωσιάστηκα από την ακρίβεια, την πιστότητα και την ποιότητα των πληροφοριών και των παρατηρήσεων περί εμού του ίδιου προσωπικώς. Ανακαλύπτω πτυχές του εαυ­ τού μου που δεν τις γνώριζα. Το μόνο δυσάρεστο είναι ότι αυτές οι αποκαλύψεις συνδέ­ ονται «με πολύ γέλιο». Φαίνεται ότι «εσείς στην Αθήνα» γελάτε πολύ με μένα αφού βρήκατε στο Σίδνεϊ τον απο­ διοπομπαίο τράγο που σας ταιριάζει. Αντιλαμβάνομαι επίσης ότι όταν έρχεται ένα βιβλίο από το πουθενά (Αυστραλία;) και ανατρέπει κάθε ερευνητική λογική, τότε γεννιούνται υπόνοιες, σίγουρα υπάρχει δόλος και ο δράστης πρέπει να αποκαλυφθεί και να τιμωρηθεί. Κάθε συμπληρωμένο δελτάριο, κρύβει κι έναν εν δυνάμει φαρσέρ, έναν αδίστακτο υπονομευτή της έρευνας. Καμία αντίρρηση να συμφωνήσω μαζί σας σε όλα αυτά και είμαι μάλιστα έτοιμος να αναφωνή­ σω όπως οι παλιοί καλοί σταλινικοί την ώρα που τους τουφέκιζαν: Ζήτω ο Στάλιν, ζήτω το «διαβάζω», το «αντικειμενικότερο και ευπρεπέστερο περιοδικό του 20ού αιώνος». Ομολογώ: Ότι θρασύτατα δίδαξα επί επτά συναπτά έτη το ημέτερο Χαρούμενο Σίδνεϊ σιο Πανεπι­ στήμιο Μακουόρι του Σίδνεϊ -αμάρτημα στο οποίο υπέπεσαν κατά καιρούς συνάδελφοι κι άλλων Πανεπιστημίων- ώστε όταν έλθει η ώρα να έχει έτοιμους οπαδούς και να ψηφιστεί μαζικά από τους μετανάστες και τα παιδιά αυτών. Έτσι συνωμότησα με προϊ­ στορία οε βάρος του αγαπημένου μου περιοδικού. Παράλληλα δραστηριοποιήθηκε η... χαρούμενη τρομοκρατική αγκαθερή ομάδα δράσης, η οποία προσπάθησε να βραχυκυ­ κλώσει την έρευνα. Η προσπάθεια απέτυχε και η «χονδροειδής φάρσα» αποκαλύφθηκε από ειδικούς «γραφολόγους» του «διαβάζω». Ταπεινωμένος ο εμπνευστής της φάρσας υποχρεούται πλέον να παραδώσει τα ονόματα όλων των συνεργατών στη δημόσια χλεύη. Πρόκειται για τους: -Δρ. Βρ. Καραλή, επικεφαλής της Έδρας Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ και του συνεργάτη αυτού δρ. Α. Δρακόπουλου.

-Δρ. Αμβράζη, επικεφαλής του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Νέας Νότιας Ουαλίας και της συνεργάτιδος αυτής δρ. Β. Δουλαβέρα.

-Δρ. Ε. Κεφαλληνού, επικεφαλής του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστη­ μίου του Μακουόρι (Σίδνεϊ).

-Δρ. Μ. Τσιανίκα επικεφαλής του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου ΦλίντερςΑδελαΤδος.

-Μ. Σοφοκλέους, επικεφαλής του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών ίου Πανεπιστημίου RMIT Μελβούρνης -X. Φίφη, λέκτορα του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μελβούρνης.

-Σ. Κολυβά του Πανεπιστημίου Μόναςτης Μελβούρνης.

-Δρ. Ν. Ντούνητου Πανεπιστημίου της κουινσλάνδης.

-Δρ. Κ. Καστανά του Πανεπιστημίου της Βρισβάνης. Επίσης δελτάρια διενεμήθησαν στον Μ. Τσιλίμο, αντιπρόεδρο της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας του Σίδνεϊ, και τον Τ. Σαρέλλα, γ. γραμματέα αυτής, όπως και στις άλλες μεγάλες Κοινότητες της Αυστραλίας. Να σημειωθεί ότι από το Γραφείο πήραν έντυπα οι εξ Ελλάδος εδώ αποσπασμένοι εκπαιδευτικοί (διευθύνσεις και τηλέφωνα στη διάθεση του περιοδικού) καθώς επίσης αθλητές, δημοσιογράφοι και δύο ιερείς. Ακούσιοι συνεργοί στην ευρύτερη συνωμοσία, και τα Ομογενειακά ΜΜΕ. Καθώς τα δελτάρια δεν επαρκούσαν, υποδεί­ χτηκε να παράγονται φωτοαντίγραφα, για να συμμετάσχουν και οι «απλοί» παροικιακοί άνθρωποι, μεταξύ των οποίων πιθανώς και η αδέσποτη «γράφουσα» που «διπλοψήφισε». Ομολογώ ότι και η μητέρα μου συμπλήρω­ σε δελτίο και επειδή είναι μανούλα καημένη στις «ενορχηστρώσεις» συνωμοσιών, ίσως να παρέσυρε και την Πελαγία τη νοσοκόμα της, η οποία δεν αποκλείεται και να απέσπαοε εκβιαστικά ψήφους εξασθενισμένων αναγνωστών. Για να μιλήσουμε σοβαρά τώρα επί της ουσίας όπως θα λέγατε κι εσείς: Δεν υπάρχει τίποτα το επιλήΨιυο στον τρόπο διακίνησης των δελτίων της έοευνας. Η έοευνα, όπως εσείς τουλάχιστον ορίσατε το πλαίσιο, είναι αυθεντική, αυθεντικότατη, καθαρή, πεντακάθαρη. Αν υπάρχει κάτι το μεμπτό, είναι ο ενθουσιασμός και η μαξική συμμετοχή. Κι όλοι αυτοί οι υπαινιγμοί, οι κακοήθειες και τα «γελάκια» είναι έκτου πονηρού και δεί­ χνουν «ανασφάλειες». Αν όλοι αυτοί οι Πανεπιστημιακοί, οι φοιτητές, οι «απλοί» άνθρωποι παρεσύρθησαν από τη δική μου γοητεία και τη βάρβαρη, ομολογώ, προτροπή «δαγκωτό Δ. Τζουμάκα», τότε ασφαλώς οι άνθρωποι δεν έχουν συναίσθηση των μεγεθών και των αξιών της ελληνικής λογοτεχνίας, των καθιερωμένων από το έθος και την παράδοση, από την υγιή κριτική ιστορικών περιοδικών τύπου «διαβάζω», κι αν δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσουν τη δημιουργική προσφορά και την πρόζα ενός Ταχτσή, από την ύποπτη δουλειά του οποιουδήποτε τυχάρπαστου Τζουμάκα, τότε υπάρχει πρόβλημα αξιολόγησης. Σοβαρότερα τώρα: Αφού μιλάμε με όρους σταλινικούς, μήπως θα έπρεπε να υπάρχει το όνομα, η υπογραφή και το δακτυλικό αποτύπωμα του κάθε συμμετέχοντος στην έρευνα; Αν όχι, τότε μέσα στην «καλή πίστη» που σας διακρίνει θα πρέπει να αντιμετωπίσετε με περιοσότερη κατανόηση και με «λιγότερο γέλιο» οποιαδήποτε απόκλιοη (της Περιφέρειας) από το δικό οας αξιακό φιλολογικό Σύστημα (της Μητρόπολης). Γιατί όπως «δεν υπάρχει Σύστημα χωρίς παρέκκλιση», όπως «δεν υπάρχει Σύτημα που να επιβεβαιώνει όλα τα όντα», έτσι και δεν μπορεί να υπάρχει σοβαρή έρευνα που να μην καταγράφει τις αποκλίσεις. Πάντα δικός σας, και πάντα έτοιμος να ομολογήσω ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου. Με εκτίμηση ΔΗΜΗΤΡΗΕ ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ

Η επιστολή του κ. Δ. Τζουμάκα ρίχνει «άπλετο φως στο σκότος της υπόθεσης». Εκτιμούμε το χιούμορ και την ευχέρεια με την οποία ο γράφων χειρίζεται το όλο θέμα μεταθέτοντας τις ευθύνες αλλού. Δυστυχώς όμως τα γεγονότα δεν σταματούν εδώ. Ακολουθεί επιστολή, την οποία αρχικά δεν θεωρήσα­ με σκόπιμο να δημοσιεύσουμε, αλλά μας ανάγκασαν τα γεγονότα που ακολουθούν.

Τα β ι β λ ί α τ ο υ Λ. Τ ζ ο υ μ ά κ α ε ί ν α ι c u l t Σίδνεϊ, 19.8.2000 Προς τον Δ/ντη του περ.«διαβάζω» θα ήθελα να σας συγχαρώ θερμά για την πανελλήνια έρευνα σχετικά με τους καλύτερους Έλληνες και

7 57

ξένους συγγραφείς του 20ού αιώνος. Ιδίως γιατί δώσατε λόγο και ψήφο στους Έλληνες εκτός Ελλάδος. Η Περιφέρεια ήταν πάντα «εκτός σχεδίου» και εκτός σχεδίων της αθηνοκεντρικής Ελλάδας, παρόλο που μεγά­ λοι δημιουργοί και διανοητές όπως ο Καβάφης, ο Καστοριάδης, ο Κόλας και λοιποί, έζησαν και δημιούργησαν σ' αυτήν. Φυσικά, όπως αντιλαμβάνεστε κι εσείς, όλες οι έρευνες είναι λίγο πολύ περιοριστικές και φοβάμαι ότι κι εδώ καλούμεθα να «επικυρώσουμε» τα μεγάλα ονόματα που «σημάδεψαν» τη λογοτεχνία (και όχι μόνο), αφήνο­ ντας απ' έξω αυτούς που αγαπάμε περισσότερο κι αυτούς που εμείς θεωρούμε καλύτερους (εγώ πάντως ψηφίζω με την καρδιά μου). Για να γίνω σαφής: Πέστε μου, πώς να ψηφίσω στην πρώτη ερώτηση της έρευνας; Μπορώ να αφήσω έξω τα δύο Νόμπελ Σεφέρη και Ελύτη; Ούτε βέβαια τον Καβάφη που επηρέασε τόσο κόσμο κι όχι μόνο ελληνικό. Έτσι κλείνει το πρώτο σκέλος αλλά αδικώ, νομίζω, τον Καζαντζάκη κι αφήνω έξω και τον Εμπειρικό που μου αρέσει πολύ. Αν σας πω ότι θα ήθελα να ψηφίσω τον Εαχτούρη, δεν θα σας φανώ σνομπ; Στο δεύτερο σκέλος μπορούν να κερδίσουν τα μαθητικά μας κείμενα και προς τα εκεί θα στραφώ κι εγώ με τρόπο διαφορετικό; Ψηφίζοντας το Χαρούμενο Σύδνεϋτομ Δημ. Τζουμάκα που διδάχτηκα στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ -αν και είναι καλύτερο και παραληρηματικό το Η Γυναίκα με τ' αγκάθια στο Λαιμό του ίδιου- και πολύ αμφιβάλλω αν τα έχει προσέξει όσο πρέπει η ελληνική κριτική. Στην Αυστραλία πάντως αυτά τα βιβλία είναι cult. Επίσης προτείνω το Πεθαίνω σαν χώρα του Δημ. Δημητριάδη κι ένα βιβλίο του Καζαντζάκη. Στο τρίτο σκέλος της έρευνας τα διλήμματα γίνονται δραματικά. Κατά τη γνώμη μου οι συγγραφείς που επη­ ρέασαν τους Έλληνες αναγνώστες είναι η Σιμόν Ντε Μποβουάρ, ο Σαρτρ και ο Κάφκα. Σε μια τέτοια περίπτω­ ση αφήνω έξω τον Τζόις, τον Μπέκετ, τον Καμί καθώς και σημαντικότατους φιλοσόφους και τα «ιερά τέρατα» της ψυχανάλυσης. Πώς μπορεί να μην ψηφίσω τον Λακάν; Στην τελευταία ερώτηση η κατάσταση είναι χαώδης. Στο Πανεπιστήμιο στο Τμήμα Ισπανικών Σπουδών εδιδάχθην το καταπληκτικό μυθιστόρημα του Ernesto Sabato Περί Ηρώων και Τάφων, το οποίο και ψηφίζω μονοκούκι. Ο Οδυοοέας, βέβαια, του Τζέιμς Τζόις σημάδεψε τον 20ό αιώνα και πιστεύω ότι θα κερδίσει την πρώτη θέση. Αλλά δεν είναι άδικο Η Δίκη και 0 Πύργοςτου Κάφκα να μην είναι επίσης στην πρώτη θέση; Για να μη σας κουράζω: θέλω να πω ότι η ιδέα της έρευνας είναι υπέροχη αλλά, πρώτον, από την Αυστραλία χρειάζεται γραμματόσημο, ενώ στην Ελλάδα πιστεύω θα ψηφίσουν μαζικά οι ενδιαφερόμενοι συγγραφείς και, δεύτερον, θα έπρεπε να γίνει τουλάχιστον ένας διαχωρισμός μεταξύ λογοτεχνίας και φιλοσοφίας. Με εκτίμηση Κατερίνα Κασσιανού Καθηγήτρια Ξένων Γλωσσών Υ.Γ. Διπλοψήφισα κι εγώ!

Η διάψευση της προηγούμενης επιστολής Σίδνεϊ. 24.10.2000 Προς τη Συντακτική Επιτροπή Αξιότιμοι-ες Κύριοι και Κυρίες, Σχετικά πρόσφατα πληροφορήθηκα ότι μία ενισχυτική επιστολή υπέρ του κυρίου Δημήτρη Τζουμάκα, και δήθεν γραμμένη από εμένα, στάλθηκε στη διεύθυνση του περιοδικού σας. θα ήθελα να σας επι­ βεβαιώσω ότι ποτέ δεν έγραψα μια τέτοια επιστολή, μολονότι παρακολουθώ από καιρού εις καιρόν το έγκυρο περιοδικό σας. Με εκτίμηση, Κατερίνα Κασσιανού

158

Δεύτερη διάψευση Σίδνεϊ, 27.10.2000 Προς τον Αρχισυντάκτη, Λίγο μετά από την τόσο ευγενική τηλεφωνική ανταπόκρισή σας στην τηλεομοιοτυπία που οας έστειλα στις 25 του μηνός, είχα την καλή τύχη να λάβω στα χέρια μου και το κείμενό σας με τίτλο «Δ. Τζουμάκας: Ο Σημα­ ντικότερος Έλληνας Συγγραφέας του 20ού Αιώνα;». Η ερώτηση που μου κάνατε μέοω τηλεφώνου («... τότε ποιος δεσποινίς έγραψε την επιστολή αυτή, αν όχι εσείς;»), μαζί με την προτελευταία παράγραφο αυτού του κειμένου, μου ενέπνευσαν δύο υπαρξιακούς προ­ βληματισμούς; 1. Είμαι πράγματι η Κατερίνα Κασσιανού ή όχι; Για να απαντήσω θετικά σ' αυτή την ερώτηση, θα πρέπει να επιμένω στα εξής: α) δεν έγραψα ποτέ μια ενισχυτική επιστολή υπέρ του κυρίου Τζουμάκα β) δεν έχω ποτέ μου διαβάσει τα έργα του κυρίου Τζουμάκα γ) δεν ήμουν ποτέ φοιτήτριά του, εφόσον σπούδασα στο Πανεπιστημίου, του Σίδνεϊ, όπου δεν δίδαξε ποτέ ο κύριος Τζουμάκας. δ) δεν έλαβα ποτέ στα χέρια μου δελτάρια κι έτσι δεν πήρα μέρος ποτέ στην «έρευνά» σας. ε) δεν θα συνέχεα ποτέ, παρ' όλη την άγνοιά μου, τον Καβάφη και τον Καζαντζάκη με τους νομπελίστες Σεφέρη και Ελύτη, προπαντός τη στιγμή που η πρώτη μου διατριβή είχε ως θέμα την Αναφορά στον Γκρέκο του Καζαντζάκη (Honours: «Α Psychoanalytic Interpretation of Nikos Kazantzakis' Report to Greco») και η δεύ­ τερό μου το Άξιον Εστί του Ελύτη (Master of Philosophy: «The Solar Metaphysics of 0. Elytis' Axion EstM. 2. Μήπως πάσχω από σχιζοφρένεια και δεν το ξέρω; Εάν φανερωθεί ποτέ ότι πράγματι είμαι σχιζοφρενής και ότι μια κρυφή διάσταση της ταυτότητάς μου κατάφερε να αναπτύξει ύποπτες σχέσεις με τον κύριο Τζουμάκα, τότε θα πρέπει να σας ευχαριστήσω για την αποκάλυψη που μου χάρισαν οι ενέργειές σας. Ας προχωρήσουμε τώρα λίγο πιο πέρα από τις προσωπικές μου ανησυχίες (που σίγουρα θα σας είναι λίγο βαρετές, μια και γνωρίζετε εσείς καλύτερα την Κατερίνα Κασσιανού απ' ό,τι η ίδια). Διαβάζοντας το διασκεδαστικό κείμενό σας, δεν μπόρεσα να παραβλέψω δύο αντιφάσεις. Η πρώτη αντίφαση είναι ότι, ενώ το άτομο που σας έστειλε αυτή την επιστολή αποβλέπει στην προώθηση του κυρίου Τζουμάκα ως σημαντικότερου Έλληνα συγγραφέα του 20ού αιώνα, υπονομεύει την ίδια στιγμή την πρόθεση αυτή με το να αποδεικνύει (μέσω της ενδεικτικής άγνοιάς του) ότι η κρίση του δεν είναι καθόλου έμπιστη. Η δεύτερη αντίφαση αφορά το μήνυμα που αφήσατε στον αυτόματο τηλεφωνητή της Σχολής και την προτε­ λευταία παράγραφο του κειμένου σας. Ενώ στο τηλέφωνο θέτετε την ερώτηση «...τότε ποιος δεσποινίς έγραψε την επιστολή αυτή, αν όχι εσείς;» περισσότερο ως ρητορική ερώτηση, στην προτελευταία παράγρα­ φο του κειμένου σας, όπου σχολιάζετε την υπόθεση της επιστολής, δεν αναφέρετε καθόλου το όνομά μου. Εάν αυτή η αντίφαση μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη ότι η ίδια η φύση της επιστολής προξενεί υποψίες σχετικά με την αυθεντικότητά της, τότε νομίζω ότι είναι ευθύνη δική σας να ανακαλύψετε ποιο είναι το άτομο αυτό που χρησιμοποίησε το όνομά μου και το περιοδικό σας προς όφελος του. Εάν δεν απαίτησα να δω με τα ίδια τα μάτια μου αυτή την επιστολή νωρίτερα, ήταν γιατί δεν ήθελα να προ­ σθέσω ακόμα ένα κεφάλαιο στην κωμωδία που ξεκίνησε να γράφει ο κύριος Τζουμάκας και που συνεχίσατε εσείς με τόση επιμέλεια! Εφόσον όμως επιμένετε ότι εγώ έχω γράψει αυτή την επιστολή, επιμένω κι εγώ να μου στείλετε αμέσως ένα αντίτυπο για να λάβω τα μέτρα μου. Αναμένω (γραπτή) απάντησή σας, Κατερίνα Κασσιανού

Κα ι γ ι α ν α τ ε λ ε ι ώ σ ε ι α υ τ ή η κ ω μ ω δ ί α . . . Η κ. Κατερίνα Κασσιανού φαίνεται πως δεν έχει πλήρη εικόνα τω ντεκταινομένω ν. Τώρα που γνωρίζει με ποιο τρόπο κάποιος ή κάποιοι χρησιμοποιούν το όνομά της υπέρ του κ. Δ. Τζουμάκα ας λάβει τα μέτρα της. Πάντως δεν είναι στις αρμοδιότητες του περιοδικού να βρει τον ένοχο στην Αυστραλία. Ας τον αναζητήσει η ίδια. Τελεία και παύλα.

159

ΣΤΟ ΤΕΥΧΟ; ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

25 χρόνια διαβάζω (Iavoudpios 1976-1avouapios 2001)

Τα αποτελέσματα της ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ του διαβάζω

Σ υγγραφείς και βιβλία που σημάδεψαν την Ελλάδα του 20ού αιώνα: • Οι σημαντικότεροι 'Ελληνες συννοαΦείο • Τ ασημανπκότεοα βιβλία Ελλήνων συννοαωέων • Οι σημαντικότεροι ξένοι συννοαΦείο • Τα σημαντικότερα βιβλία ξένων συγγραφέων

.Ακόμη • Άρθρο: Γύρω από μ ερικές συγγραφείς του αστυνομικού μυθιστορήματος: από τη Σ άρα Παρέτσκι στην Αλεξάνδρα Μαρίνινα • Σύγχρονοι ξένοι συγγραφείς: Ρέιμοντ Κάρβελ (ΗΠΑ1938-1988) (Γράφει η Χρύσα Σπυροπούλου)

Επίσης στο επόμενο τεύχος: • Κριτικές και παρουσιάσεις 40 νέω ν βιβλίων. Τα b e st seller του μήνα. Ξένο βιβλίο. Αιχμές επ ί παντός. Παρεμβατικά. Εξώστης. Βραχυγραφίες. Βιβλιογραφικά Δελτία κ.ά.

Το διαβάζω οτον κυβερ νοχ ώρο :

h ttp://b ook.cultu re.gr

Ραντεβού . . . στοκκέντρο της πόλης 7 ^

ΝΕΟ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ

Τ

g-

κ«

11

ΣΤΗ Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η

P άφια γεμάτα βιβλία, μυρωδιά ζεστού καφέ, μελωδικές νότες, χώρος φ ιλ ό ξ ε ν ο ς, ειδικά διαμορφωμένος για ευχάριστη και ήρεμη ανάγνωση. Σ τα βιβλιοπωλεία Β Ι Β Λ Ι Ο και ν έ ε ς εκ δ όσ εις

ρν^ός

ΣΑΒΒΑΛΑ θα βρείτε ό λ ε ς τις π α λ ιέ ς

όλων των εκδοτικών οίκων για όλα τα θέματα:

π α ιδ ικ ά , λ ο γ ο τ ε χ ν ία , ισ τορ ία , ψ υ χο λ ο γία , κ οινω νιολογία , εκ π α ίδ ευ σ η , μεταφ υσική , φ ιλοσ οφ ία , διδακτική, οικ ολογία , δοκίμ ια, π οίη σ η κ.ά. . . . και κάθε μ έρα ανά γν ω σ η με τις

μελωδίες του πιάνου

Β \Β Λ \θ ρ ν ν ίίΟ ζ V A Β Β*Α Λ Α *

όλοι

ο*εκδονκοίοίκοι σ τ ο ν m o φ ι λ ό ξ ε ν ο

χώ ρο

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Βασ. Ηρακλείου 47 (απέναντι από το εμπορικό κέντρο) Τπλ. 270.226 ΑΘΗΝΑ: Ζω οδόχου Πηγής ι8 Τπλ. 33-01.251 - Fax: 33 06.918

ΜΕΓΑΛΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΣΠΙΤΙΑ ΑΟΙΜΟΣ Η ΚΑΓΚΕΛΟΠΟΡΤΑ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ 1 ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ 2

ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗΣ

ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΜΥΟΙΣΤΟΡ ΗΜΑΤΟΣ ΖΙΓΚ-ΖΑΓΚ ΣΤΙΣ ΝΕΡΑΝΤΖΙΕΣ