Page 1

INFO 1

TÊTE-À-TÊTE

Geert Gillisjans INSULINES OP DE BELGISCHE MARKT een overzicht DE ARTIFICIËLE PANCREAS Hoever staan we? Wat staat er op het menu? de maaltijdbox als oplossing?

TWEEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT | JAARGANG 62 | NR 1 | JANUARI-FEBRUARI 2018


Bedankt voor jouw steun!

We hebben het afgelopen jaar dankzij de ledenbijdragen en vele giften weer heel wat kunnen realiseren voor mensen met diabetes en hun omgeving. Kunnen we ook in 2018 op jouw steun rekenen? Dit staat alvast op ons programma: • Realisatie van een nieuwe gids diabetes type 1; • Proefproject ‘Start2Diabetes’ om mensen met diabetes type 2 op weg te helpen; • Initiatieven rond de preventie van diabetes type 2, zoals ‘Zoet Zwanger’ en ‘HALT2Diabetes’; • Nieuwe editie Climbing For Life; • Gloednieuwe webshop met producten aan interessante ledenprijzen; • Uiteraard kan je steeds rekenen op het vertrouwde aanbod: Diabetes Info en diverse publicaties, Diabetes Infolijn, activiteiten voor jong en oud zoals vakanties, Gezinsdag en een actieve lokale werking …

Heb jij jouw lidmaatschapsbijdrage voor 2018 nog niet betaald? Bij deze Diabetes Info vind je een overschrijvingsformulier om dit snel in orde te maken.


IN DIT NUMMER 3

10

Maak kennis met … de huisapotheker

12

'Wat staat er deze avond op het menu?' de maaltijdbox als oplossing?

16

Insulines op de Belgische markt: een overzicht

18

Interpret-DIA: intensieve telemonitoring en telecoaching bij kinderen en adolescenten met diabetes

20

Continue glucosemonitoring: nu ook vergoed via conventie

24

Maak kennis met Jong & Diabeet!

28

Recepten

31

Gelezen en interessant bevonden

32

Bouwstenen voor de toekomst Nieuwe missie, visie en doelstellingen voor de Diabetes Liga

05

34

Parlementaire rondetafelconferentie: vroegtijdige aanpak van type 2 diabetes

36

Ledenevent 75 jaar Diabetes terugblik

38

De artificiële pancreas Hoever staan we?

04 EDITO 22 STRIP 23 COLUMN 26 KIDS MAGAZINE 41 DIABETES INFOLIJN 42 SPROKKELS 49 AGENDA

TÊTE-À-TÊTE

Geert Gillisjans “Op zich is het geen probleem, maar je komt er nooit helemaal los van. Je wordt plots afhankelijk van externe zaken.”

Voor alle inlichtingen over lidmaatschap, vakantiekampen, bestellen van materiaal ... kan je terecht op het secretariaat: liga@diabetes.be of 09 220 05 20.


4 EDITO

S Beste lezer,

amen voor een zorgeloos leven met diabetes’. Dat is anno 2018 de mission statement van de Diabetes Liga, of de droom die we vanaf nu elke dag een stukje meer willen realiseren. Eenvoudig gezegd komt het erop neer dat we willen dat diabetes geen drempel meer is om voor de volle 100% je leven te leiden. Er is natuurlijk nog wel een weg af te leggen. In onze Belgische diabeteszorg is de afgelopen jaren heel wat geïnvesteerd maar dat betekent niet dat diabetes op vandaag een zorgeloos verhaal is. Dat bleek ook duidelijk uit de grootschalige ledenbevraging die de Diabetes Liga vorig jaar op poten zette. Meer dan 90% van onze leden met diabetes verklaarde heel tevreden te zijn met de professionele begeleiding die ze krijgen. Tegelijk gaf liefst 70% aan zich zorgen te maken over de langetermijngevolgen van hun aandoening. En nog belangrijker, er zijn die ogenschijnlijk ‘kleine’ zorgen en ongemakken die met een leven met diabetes gepaard gaan, elke dag opnieuw. En dat weegt door. We weten dat onze leden hun hoop stellen in nieuwe technologie. En inderdaad, de recente intrede van sensoren voor bloedglucosemeting betekende voor veel mensen met type 1 diabetes een wereld van verschil. Een verschil in dagelijks comfort door niet meer constant te hoeven prikken, maar ook een winst op vlak van gezondheid. De eindmeet ‘zorgeloos leven’ komt een beetje meer in zicht. Maar we zijn er zeker nog niet. De nieuwe technologie is hoogstens als een goede GPS te beschouwen. Je moet de aangegeven richting, de veelheid aan informatie, instructies en alarmsignalen nog altijd zelf verwerken. Je moet nog altijd de regels en afspraken in het verkeer begrijpen en respecteren. Dat bleek bijvoorbeeld uit het project Interpret-DIA, waar we het in dit nummer over hebben. De continue glucose monitoring en de intensieve begeleiding op afstand bij kinderen en adolescenten met diabetes, resulteerden in een betere regeling. Maar enkel diegenen die daadwerkelijk met de adviezen aan de slag gingen, plukten de vruchten. Technologie: weliswaar een fantastisch hulpmiddel, maar jammer genoeg nog niet als kant-en-klare oplossing. De tijd staat echter niet stil. De volledig automatische artificiële pancreas komt stapje per stapje dichterbij. Beschouw het als de evolutie van een GPS naar een zelfrijdende auto. Het eerste ‘hybride’ systeem, dat buiten de maaltijden zelfstandig de bloedsuikerspiegel kan regelen, zal wellicht binnenkort al zijn intrede doen op de Belgische markt. Alweer een sprong vooruit …

Samen voor een zorgeloos leven met diabetes.

Omringd zijn door de beste zorg is één aspect van een zorgeloos leven. Ook je gesteund voelen is ontzettend belangrijk. Familie en vrienden zijn onmisbaar, maar in het geval van diabetes voel je je waarschijnlijk extra verbonden met personen die in hetzelfde schuitje zitten. Dat geeft ook Geert Gillisjans aan. De zaalvoetploeg van de Diabetes Liga is hij bewust gaan opzoeken: voor het plezier van het voetbal, maar ook omdat hij met ‘lotgenoten’ speelt. Samenzijn met gelijkgestemden, het is een van de verklaringen van het grote succes van onze vakanties. Ons aanbod voor 2018 kan je achteraan dit tijdschrift ontdekken. Ben je jong en heb je diabetes? Dan is onze jongerenwerking Jong & Diabeet misschien wel iets voor jou. Ze stellen zich graag aan je voor op pagina 24 in dit tijdschrift. Misschien maak je kennis op één van hun volgende activiteiten? Dit eerste tijdschrift van het nieuwe jaar bevat nog heel wat meer interessante info: van een kritische kijk op het fenomeen van de maaltijdboxen tot een overzicht van de verschillende insulines; van lekkere recepten tot een bespreking van de laatste wetenschappelijke studies … Hopelijk weer heel wat leesvoer dat je nieuwsgierigheid prikkelt. Deze Diabetes Info draagt misschien ook zijn kleine steentje bij tot een zorgeloos leven. Want laat het nu net ‘kennis’ zijn die we als laatste pijler zien van onze missie. Frederik Muylle, Manager Informatie Karen Ruys, Medewerker Diabetes Infolijn


5

TÊTE-À-TÊTE

“Ik voel me soms een koorddanser.”

Tot zes jaar terug was diabetes letterlijk en figuurlijk een heel erg ver-van-mijn-bedshow voor Geert Gillisjans. Geen medische voorgeschiedenis. Geen onmiddellijke risico’s. Een fervent voetballer en allround sportman, vader van drie en met een drukke job. “De diagnose dat ik diabetes type 1 had, kwam als een donderslag bij heldere hemel. Diabetes, dat was voor mij een tropische ziekte.” Wat volgde, was een ontdekkingstocht die uitmondde in een aangenaam gesprek. TEKST RUBEN DE VOOGHT FOTOGRAFIE MARCO MERTENS


TÊTE-À-TÊTE

“Als je achteraf alles goed bekijkt en analyseert, vertoonde ik wel de klassieke symptomen. De opmerking dat ik wel sterk vermagerd was, had ik ook al enkele keren gekregen. Tien kilo lichter, maar ik sportte vaak en je denkt in eerste instantie aan stress als factor. Op een bepaald moment zat ik echter op de rand van het bad en voelde echt mijn botten. Toen dacht ik ‘hier klopt iets niet.’ De huisarts – een familielid – nam bloed en belde me op een zaterdag met de vraag langs te komen. Vanaf dan wist ik zeker dat er iets aan de hand was. Wat kan niet wachten tot na het weekend? De glucosemeter werd bovengehaald en ik had een waarde van 500. Tja … kon ik me weinig bij voorstellen natuurlijk. Diabetes was voor mij een tropische ziekte. Niks wist ik ervan.”

“In het ziekenhuis kreeg en krijg ik nog steeds goede ondersteuning, al blijft het toch drastisch. Voeding, beweging, stress, alles bepaalt je waarden. Er zijn zo veel factoren … Men leert je een aantal zaken aan, maar de ervaring kunnen ze niet meegeven. Het is een ontdekkingstocht, waarbij je je eigen lichaam leert kennen. Elk lichaam is bovendien uniek, dus het betekent een ommezwaai. Je moet veel plannen en je kan dat natuurlijk wel, maar een lichaam reageert op zoveel meer dan enkel voeding. In een voetbalwedstrijd een rechtstreeks duel aangaan levert vanzelf suikers op. Een lange duurloop vereist dan weer extra suikers. Het spontane verdwijnt voor een groot stuk. Als ik straks nog wil gaan sporten, moet ik dat ruim vooraf incalculeren. Op zich is dat allemaal geen probleem, maar je komt er nooit helemaal los van. De scanner en de insuline die je bij moet hebben … Je wordt afhankelijk van externe zaken. Ik heb altijd druiven­ suiker op zak. Wat als ik in een lift vast kom te zitten? Al zal ik van de stress wellicht geen hypo krijgen … Ik besef dat het soms over extreme zaken gaat, maar ik ben van nature een planner en ik probeer echt een modeldiabeet te zijn. Een inspanning die beloond wordt, want mijn arts zegt dat ik nog steeds Champions League speel (lacht). Hoog­ ste niveau dus.”

KOORDDANSER “Ik voel me als persoon met diabetes een koorddanser. Altijd balanceren tussen hyper en hypo. Streven naar evenwicht. Als volwassene kan je dat rationeel ook vatten. Het mechanisme interesseert me en op celniveau vind ik het interessant. Bij kinderen lijkt het me moeilijker. Kin­ deren zijn wispelturiger. Afhankelijker van externe hulp ook: school, de meester, mama. Het achterliggende mechanisme is moeilijker te vatten. Als ik ooit iets kan doen daarvoor, dan zou ik niet twijfelen. Dat mijn eigen kinderen eventueel een verhoogd risico lopen, is vandaag niet eens een gedachte. Stel dat we testen en het blijkt zo te zijn? Wat moet ik daar­ mee? Ik kan het niet tegenhouden en het is vooralsnog niet te genezen. Moeten we onszelf dan kwellen met de gedachte dat er een risico is? Stelt het zich ooit, dan is dat zo. Ze zijn ermee opgegroeid, snappen het en er is zelfs een soort van extra ver­ bondenheid op bepaalde momenten. De cocktail aan mogelijke triggers is boven­ dien zo groot en divers … Die zat bij mij gewoon goed. Of fout. In de familie was de schildklier als bron van probleempjes wel een gegeven en mijn immuniteitssys­ teem heeft zich vergist.” “Nu, ik wil ook niet te veel klagen. Er zijn dingen waarbij diabetes verbleekt. Maar, er is een defect. Het fabriekske is kapot. Oké, het is ‘maar’ dat, maar op het ogen­ blik van de diagnose heb je daar geen boodschap aan. Mijn vrouw zei achteraf dat ze blij was. Opgelucht dat het niks ergers bleek te zijn. Maar je kan het niet meer afzetten. Diabetes is in die zin ook een mentale belasting. Er zit altijd een popje op je schouder mee te kijken en dat werkt op je. Zijn je meetwaarden niet he­ lemaal goed of heb je een probleem, dan begint het te spreken. Dat veroorzaakt onzekerheid. Als ik aan de kassa sta te wachten en ik krijg het warm, dan verlegt je focus zich. Oei. Wat is er aan de hand? Ik krijg toch geen hypo? Ongetwijfeld worden wel vaker mensen ongemakkelijk als ze aan een kassa staan te wachten, maar dat popje op mijn schouder …”


7

“Dat mijn eigen kinderen eventueel een verhoogd risico lopen, is vandaag niet eens een gedachte. Stel dat we testen en het blijkt zo te zijn? Wat moet ik daarmee?�


8 TÊTE-À-TÊTE

TECHNOLOGIE EN EVOLUTIE “Er zijn een aantal praktische zaken te overwinnen. Een soort schaamte, al is dat woord misschien te fel. Rare blikken storen me niet meer en ik hoef me niet zo nodig af te zonderen om te spuiten. Aan tafel zeg ik het – ook in het bijzin van klanten – en als ik niet echt iemand stoor … Het is niet de bedoeling mensen te choqueren of te confronteren, maar als het zich aandient kan ik het ondertussen heel snel en onopvallend. Je moet het niet dramatiseren en de technologie gaat er ook stelselmatig op vooruit. Op zich is het allemaal geen ramp hé. De evolutie is ook nog altijd bezig, dus wie weet wat er in de toekomst nog allemaal mogelijk wordt?” “Sinds vorig jaar gebruik ik een scanner en sensor. Als persoon met type 1 diabe­ tes was het voor mij niet echt een vraag. Het is zoveel makkelijker dan prikken. Dat er wat te doen was rond het estheti­ sche aspect? Die sensor in mijn boven­ arm? I don’t care. Het mooie is er bij mij al lang af, hoor (lacht). Ik meet tussen de 16 en 20 keer per dag. Dat is ideaal. Het mag geen fixatie worden, maar met dit systeem is het raar als je slechts 2 of 3 keer zou meten. Je moet je kop ook niet in het zand steken. Anderzijds, elke meting is goed of slecht.

• Geert Gillisjans (40) woont in Hombeek en werkt als handelsvertegenwoordiger. • Oud-Chiroleider, sociaal geëngageerd, sportman en zaalvoetballer. • Kreeg in 2012 de diagnose diabetes type 1. • Is gehuwd met Eva Jacobs en vader van Nora (13), Kobe (11) en Sil (10).

Een potentiële confrontatie. Je moet dat telkens een plaats geven toch.”

zeker op topsportniveau, dat interesseert me. Ik bewonder het ook. Schrijf gerust dat ik nog twee truitjes van hem mis in mijn collectie: eentje van Sporting Charleroi en eentje van Falkenbergs FF. Sporters met diabetes, ik volg het wel. (Legt een aantal artikels op tafel.) Kijk, Team Novo Nordisk is een wielerploeg die uitsluitend bestaat uit personen met diabetes en dat soort nieuws volg ik natuurlijk met extra aandacht.”

PÄR ZETTERBERG EN ZAALVOETBAL “Ik voetbal – onder andere ook bij de Diabetes Liga – en sport zeer regelmatig. De zaalvoetbalploeg en de tornooitjes bij de Diabetes Liga ben ik bewust gaan opzoeken. Deels omdat ik gewoon graag voetbal, deels ook omdat je met lotge­ noten speelt. Denk nu niet dat we daar constant over diabetes babbelen, maar weten hoe anderen ermee geconfronteerd worden, blijft belangrijk. De sport en de fun primeren natuurlijk. Ik voetbal ook daarnaast nog. Niet meer buiten, nee. In zaal gaat het me net iets beter af, maar dat heeft vooral te maken met de leeftijd en de duels … We geven ons nog niet, hoor! Ook voor mijn diagnose had ik al sympathie voor Pär Zetterberg en nadien natuurlijk nog meer. De uitdagingen die zich stellen en wat je ervoor moet doen,

“Afgelopen weekend was ik met andere oud-chiroleiders op stap. Normaal boemel je dan gewoon mee, met diabetes lukt dat iets minder. Alcohol en diabetes, het is een moeilijke combinatie en ik wil niet spuiten om alcohol te kunnen drinken. Het komt de lijn trouwens wel ten goede (lacht). Ik denk soms aan de toekomst. Wat als ik me begin te vergissen? Niet meer helder ben? Ik kom professioneel vaak in woonzorgcentra en op een gege­ ven moment moet je misschien een stuk zorg in handen van anderen leggen. Dat houdt me wel eens bezig. Pas op, ik ga daarom niet in een hoekje zitten huilen. Er is perfect mee te leven. Er zijn mensen die wereldreizen maken met insuline in hun rugzak, maar er is een extra inspan­ ning nodig. Je moet het beredeneren. Eerst nadenken.” •

Interesse om mee zaalvoetbal te spelen met de Diabetes Liga? Meer informatie kan je terugvinden via www.diabetes.be/diaeuro en via de facebookpagina www.facebook.com/DiaEuroTeamBelgium.

“De zaalvoetbalploeg en de tornooitjes bij de Diabetes Liga ben ik bewust gaan opzoeken. Deels omdat ik gewoon graag voetbal, deels ook omdat je met lotgenoten speelt. Denk nu niet dat we daar constant over diabetes babbelen, maar weten hoe anderen ermee geconfronteerd worden, blijft belangrijk.”


15

:

EN

1

W ISO

:

20

IS O 1 5 1 9 7

NE

EN

20

NE

W ISO

IS O 1 5 1 9 7


10 PRAKTIJK

Maak kennis met …

de huisapotheker

Op 1 oktober 2017 kreeg het beroep van apotheker een stevige opwaardering met de introductie van de ‘huisapotheker’. Patiënten met een chronische aandoening kunnen hiervoor een overeenkomst afsluiten met hun vertrouwde apotheker. Maar wat houdt dit precies in en wat is het voordeel? We gingen in gesprek met Hilde Deneyer, Algemeen Directeur van VAN (Vlaams Apothekers Netwerk). FREDERIK MUYLLE, Manager Informatie, Diabetes Liga vzw

VERTROUWDE APOTHEKER WORDT HUISAPOTHEKER Iedereen is vertrouwd met de functie van de huisarts, bij wie je een Globaal Medisch Dossier (GMD) kan afsluiten. Met het aanduiden van de huisapothe­ ker komt er voor chronische patiënten formeel ook extra begeleiding op het vlak van medicatie-inname. Het gaat specifiek om patiënten aan wie minstens 5 terugbetaalde geneesmid­ delen werden afgeleverd het afgelopen jaar, waarvan minstens 1 chronisch geneesmiddel. Hilde Deneyer: “De huisapotheker is je vertrouwde apotheker die je als chronische patiënt kiest om je medi­ catie op te volgen en je te begeleiden bij het goed gebruik van je geneesmid­ delen. Het gaat om een extra service waarbij de apotheker zich na het ondertekenen van een toestemming engageert om je een medicatieschema te bezorgen en te actualiseren. Dit kon en gebeurde vroeger ook wel, maar niet systematisch en dat is het grote verschil.”

NIEUW, OF TOCH NIET? Pas recent werd ‘de huisapotheker’ een officieel begrip, maar het idee om van de apotheker een volwaardige partner te maken in chronische zorg, ligt al langere tijd op tafel. De apothekers zagen de afge­ lopen jaren dat hun rol stelselmatig meer erkenning kreeg. Deneyer: “Een tiental jaar geleden dook de term ‘huisapotheker’ voor het eerst op in visieteksten over de toekomst van ons beroep. Met de Vlaamse apothekers heb­ ben we dit verhaal nieuw leven ingeblazen en zijn we ook het spoor van gegevensde­ ling gaan volgen. Zo namen we op Vlaams niveau deel aan Vitalink pilootprojecten rond het delen van medicatieschema’s. Op federaal niveau is er een verschuiving gekomen van het louter afleveren van geneesmiddelen naar farmaceutische zorg. Onder toenmalig federaal minister van So­ ciale Zaken en Volksgezondheid Laurette Onckelinx is voor die dienstverlening voor het eerst ook een concrete vergoeding uitgewerkt voor de apotheker. Geleidelijk aan vond het begrip ‘huisapotheker’ ook politiek steeds meer ingang.”


PRAKTIJK 11

APOTHEKER ALS TEAMPLAYER Alles wat over goed medicatiegebruik en de opvolging van het medicatieschema gaat, wordt de uitgesproken taak van de huisapotheker. Maar die vormt hierin een sterke tandem met de huisarts, en bij uitbreiding het hele zorgteam rond de chronische patiënt. Deneyer: “Voor alle duidelijkheid, wij hebben niet de bedoeling op het terrein van andere zorgverstrekkers te komen. We hebben vooral een aanvullende taak in opvolging van de patiënt. Vanaf het voorschrift engageren we ons dat die onder zo goed mogelijke omstandigheden zijn medicatie kan innemen en de voorge­ schreven therapie volgt. De apotheker is op dat vlak voor iedereen het aanspreek­ punt. We kunnen medicatieschema’s delen via het platform Vitalink, waar ook de huisarts toegang toe heeft. In afspraak met de huisarts kan deze informatie dan telkens geactualiseerd worden. De ziekenhuizen hebben op dit moment jammer genoeg nog geen toegang tot het medicatieschema, maar daar wordt aan gewerkt.”

HILDE DENEYER

JE HUISAPOTHEKER … • heeft een volledig overzicht van de geneesmiddelen die je neemt. • heeft altijd een juist medicatieschema voor je klaar. • staat in voor persoonlijke begeleiding afgestemd op jouw noden. • werkt samen met je (huis)arts en andere zorgverleners, en is de contactpersoon voor informatie over jouw medicatie.

VOORDELEN DUIDELIJK

bij hun aandoening betrokken zijn, biedt de huisapotheker extra garanties dat dit correct verloopt.”

De uiteindelijke keuze om een over­ eenkomst met een huisapotheker af te sluiten, ligt volledig bij de patiënt zelf, maar Hilde Deneyer ziet alleen maar voordelen. “Ik ben ervan overtuigd dat patiënten kunnen rekenen op 100% engagement van de huisapotheker om de medicatie-inname optimaal op te volgen. Wat ik nu zie bij mijn collega’s, is dat zij zich meer dan vroeger bewust zijn om heel actief met medicatieschema’s te werken. Die erkenning van de apothe­ ker als zorgverstrekker maakt voor hen echt een wereld van verschil. Wat ik ook opmerk, nu er over de huisapotheker wordt gepraat, is dat patiënten zelf om een medicatieschema komen vragen, en dus de nood zien om hun medicatie op te volgen. Dat vind ik misschien nog het be­ langrijkste in het hele verhaal. Zeker voor mensen met diabetes die sowieso actief

IN DE PRAKTIJK Apothekers werden de afgelopen maan­ den goed geïnformeerd en de kans is dus groot dat je apotheker je zelf al heeft voorgesteld om hem/haar als huisapo­ theker te kiezen. Hilde Deneyer legt uit: “Je bent uiteraard niet verplicht om een overeenkomst af te sluiten, maar het biedt wel extra garanties op goede zorg. En als patiënt betaal je daar zelf niks voor, dat wordt rechtstreeks geregeld met de mutualiteit. De overeenkomst voor de huisapotheker is pas wettelijk in orde als de apotheker een actueel medicatieschema aflevert. Daar kan wel wat tijd over gaan. Er wordt een papieren afdruk van het schema gemaakt, en de gegevens worden ook digitaal opgela­ den op het Vitalink platform. Daar staat het ter beschikking van de huisarts

en andere zorgverleners, zoals een thuisverpleegkundige. Bij een volgend contact wordt het medicatieschema eventueel bijgewerkt op basis van een nieuw voorschrift. Jaarlijks wordt de overeenkomst voor de huisapotheker hernieuwd.” NEXT STEPS? Vanuit VAN is men blij met wat er al is gerealiseerd, maar toch ziet de koepel van Vlaamse beroepsverenigingen van apothekers nog wat ruimte voor verbetering. Hilde Deneyer: “Apothe­ kers worden nu eindelijk naar waarde geschat door zichzelf, door de over­ heid, maar niet in het minst door de patiënten zelf. We willen bereiken dat de huisapotheker een gelijkwaardige partner wordt in het team rond de patiënt, waarbij de patiënt veel zelf­ bewuster kan omgaan met zijn of haar medicatie. Voor die patiënt is er in de toekomst absoluut ook nood aan een goede digitale toegang tot zijn of haar medicatiegegevens, denk maar aan een gebruiksvriendelijke app. Geen papier meer dus. Over zo’n verlengde van het Vitalink platform is men nu hard aan het nadenken.”

JOUW RECHTEN IN EEN NOTENDOP • Je kiest je huisapotheker volledig vrij, het is geen verplichting om er een te kiezen. • Je kan op elk ogenblik van huisapotheker veranderen en dus de overeenkomst stopzetten. • Indien nodig kan je nog steeds beroep doen op een andere apotheker want je huisapotheker deelt jouw gegevens.

Meer weten over de huisapotheker? Surf naar www.apotheek.be. •


12 VOEDING

‘Wat staat er deze avond op het menu?’

DE MAALTIJDBOX ALS OPLOSSING?

Minder boodschappen doen en niet meer hoeven nadenken over wat er ’s avonds op tafel zal verschijnen … Klinkt goed, niet? In dit artikel focussen we op het uitgebreide aanbod aan maaltijdboxen en wat deze voor een persoon met diabetes al dan niet kunnen betekenen.

MORGAN LANSSENS, diëtiste-diabeteseducator, Diabetes Infolijn

WAT ZIT ER IN EEN MAALTIJDBOX? Een maaltijdbox is gevuld met verse ingrediënten en bevat ook een recepten­ kaart waarmee je meteen aan de slag kan om een maaltijd te bereiden. De ingre­ diënten, die meestal seizoensgebonden zijn, worden verpakt in de juiste hoeveel­ heden. De belangrijkste ingrediënten om een gerecht te bereiden zijn allemaal aanwe­ zig in de maaltijdbox. Denk maar aan het vlees of vis, de groenten en zetmeelbron (aardappelen, pasta, rijst). Er zijn echter bepaalde basisingrediënten waarvan de leverancier verwacht dat je deze zelf thuis ter beschikking hebt, zoals bloem, olijfolie, kruiden/specerijen, honing, kristalsuiker en bouillonblokjes. Deze ‘basisingrediënten’ kan je terugvinden op de receptenkaart of op de website van de leverancier. WELKE ZIJN ER OP DE MARKT? Er zijn heel wat leveranciers in België die een maaltijdbox aanbieden. In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de meest gekende maaltijdboxen. Voor de informatie hebben we ons gebaseerd op de officiële website van de maaltijdboxen en het eindwerk van studenten voedingsen dieetkunde*. Daarnaast zijn er nog tal van andere maaltijdboxen zoals Cirkle, Weight Watchers, Kookmakkelijk en 15gram waarop je beroep kan doen. Met andere woorden: er is een uitgebreid

gamma aan maaltijdboxen beschikbaar, met voor elk wat wils. HOE GEZOND ZIJN DE RECEPTEN? Je kan dan wel de voorkeur hebben voor een maaltijdbox, maar wil dit ook zeggen dat je een gezonde maaltijd op je bord zal hebben? In Tabel 2 vind je een overzicht van de maaltijdsamenstel­ ling per persoon voor de verschillende maaltijdboxen. We besluiten dat alle basis maaltijdboxen (original) voorzien in de drie componenten: zetmeelbron, groenten en vlees/vis/vervangproduct. De huidige aanbevelingen raden aan om een grote portie groenten in te nemen bij de warme maaltijd, namelijk de helft van ons bord (± 200 g). Geef voorkeur aan de maaltijdboxen die hieraan tegemoet­ komen. Alle maaltijdboxen proberen geregeld volkoren zetmeelbronnen op het menu te plaatsen. Een extra tip is dat indien je zelf de recepten kiest, je best zoveel mogelijk de voorkeur geeft aan volkoren zetmeelbronnen in plaats van de ‘witte’ (geraffineerde) vormen. Kies voor volkoren pasta, zilvervliesrijst, wilde rijst en volkoren noedels in plaats van witte rijst en witte pasta. Wees hierbij vooral voorzichtig met het aantal voorziene koolhydraatporties. Regelmatig worden er noten toegevoegd aan de recepten. Dit is een positieve evolutie, gezien je volgens de huidige

aanbevelingen dagelijks een handje noten mag eten (± 25 g). Tevens kan dit een aanvulling zijn op je portie vlees, vis of ei. Waar je altijd rekening moet mee houden, is de hoeveelheid saus die je gebruikt. Probeer dit te beperken, gezien ze vaak een hoog zout- en suikergehalte bevatten (bv. sojasaus, tandoorisaus). Daarboven­ op willen we nog het volgende meegeven: de recepten zijn niet zoutbeperkt. Vaak wordt aangegeven om extra zout toe te voegen en worden gezouten noten ge­ bruikt. Probeer hierin niet te overdrijven.    

Tip

WELKE KEUZE MAAK IK VOOR DE ‘BASISINGREDIËNTEN’? • Vervang (room)boter door een vloeibare margarine. • Kies geen kokos- of palmolie als ‘plantaardige olie’, maar geef voorkeur aan olijf-, arachide- of zonnebloemolie. • Geef de voorkeur aan een plantaardige frituurolie. • Kies voor een room met 5% vetgehalte of een alternatief op basis van soja (5% vet). • Beperk de portie suiker en honing. Vervang deze eventueel door een intensieve zoetstof. • Gebruik max. 1 bouillonblokje op 1 l water, gezien het hoge zoutgehalte.

*Bachelorproefpromotie 2016-2017, door Dorien Vermaire & Charlotte Verschaeren: “Foodboxen, zijn ze wel zo gezond?”


VOEDING 13

tabel 1: overzicht maaltijdboxen

Marley spoon

Hello fresh

Smartmat

Foodbag

Ekomenu België

Simply you box Carrefour

aantal maaltijden/ week

2-4

original: 3-5 veggie: 3-4 family3: 3

15min, original, veggie, Belgische klassiekers, happy family3: 3 quick&easy: 4

original: 4 easy dinner: 3 sana box: 4 veggie: 3

variatie, vegetarisch, vegan: 3-4 koolhydraatarm, gluten-lactosevrij: 3

3

aantal personen

2 3 à 42

1-6

15min, quick&easy, veggie, Belgische klassiekers: 2-4 original: 1-4

original: 2-5 easy dinner: 1-5 sana en veggie: 2-4

variatie: 2-4 andere: 2 of 4

2 of 4

keuze recepten

ja

ja

neen

neen

neen

ja

voedingswaarde

ja

ja

neen

neen

ja

enkel op website

allergenen

ja

ja

Niet op receptenkaart, wel op de ingrediënten vermeld

ja

ja

ja

extra opties

vegetarisch verschillende boxen + kindvriendelijk quick & easy, caloriebinnen 20 min. ... focus, discovery ...

verschillende boxen

verschillende boxen

verschillende boxen

vegetarisch kindvriendelijk vlees, vis, gevogelte

abonnement

flexibel

flexibel

vast6

flexibel

flexibel

prijs/portie

vanaf 6,65 EUR vanaf 7,17 EUR

vanaf 9,83 EUR

vanaf 9,17 EUR

vanaf 7,17 EUR

vanaf 6,67 EUR

extra box(en)

fruitbox ± 3,5 kg

fruitbox medium (± 15 stuks) fruitbox large (± 30 stuks) ontbijtbox wijnbox

Fikabox4 en Smartsnack fruitbox (± 10 stuks ) / wijnset fruitbox (± 15 stuks) ontbijtbox en granola busy day gerecht7 soepbox

/

levering

dinsdag, woensdag

maandag, dinsdag, woensdag, zaterdag, zondag

maandag

maandag

maandag, vrijdag

maandag

extra kenmerken

tot 8 weken vooruit plannen blog app iPhone

alle recepten beschikbaar op website gekozen product van het jaar 2017 blog – chat – cadeaubon app iPhone/Android

recepten voor 2 weken zien 25-50% biologische producten cadeaubon Smartmat kookboek Smartmat smaakmakers5

tot 2 weken vooruit plannen lokale producenten: Belgisch vlees, duurzame vis, zonder onnodige additieven blog – cadeaubon

tot 2 weken vooruit plannen 100% Biologische producten 0% kunstmatige toevoegingen, E-nummers en bestrijdingsmiddelen

tot 4 weken vooruit plannen voorkeur voor Belgische producten

1

1 2 3 4 5 6 7

flexibel

berekend op 2 personen en 3 maaltijden; bekeken in november 2017 box voor 3 à 4 personen – portie zal groter zijn wanneer je er slechts met 3 personen van eet family – voor het hele gezin vanaf 2 jaar; kindvriendelijk fika staat voor “koffiepauze”, deze box voorziet je van een zoete lekkernij dat je als 4-uurtje kan eten Smartmat smaakmakers: droge kruiden, olie & azijn die je in combinatie met de maaltijdbox kan aankopen vast abonnement – wekelijks of tweewekelijks bestellen kant-en-klaar gerecht, dien je enkel nog op te warmen


14 VOEDING

Tabel 2: maaltijdsamenstelling per persoon voor de verschillende maaltijdboxen

Zetmeelcomponent

Groenten Vlees, vis, vervangproducten

geen berekening 150 g vlees, vis kcal 25 g noten ! paneermeel (korst) volle producten (aanlengen met melk en water) zowel olie als boter

Smartmat

62,5 g rijst/pasta/granen (ongekookt) ± 150 g zowel volkoren als witte varianten = 4 KH-porties 200 g aardappelen = 3 KH-porties

Simply you box

125 g pasta (ongekookt) = 8 KH-porties 75 g rijst/granen (ongekookt) = 5 KH-porties zowel volkoren als witte varianten 200 g aardappelen = 3 KH-porties

± 150 g

65 g rijst zowel volkoren als witte varianten = 4 KH-porties 300 g aardappelen = 4 KH-porties

min. 200 g 150 g vlees 100 g vis 25 g noten

90 g pasta (ongekookt) = 6 KH-porties 85 g rijst (ongekookt) = 5,5 KH-porties 60 g granen (ongekookt) = 4 KH-porties zowel volkoren als witte varianten 250 g aardappelen = 3,5 KH-porties

200 g

Ekomenu

Foodbag

Marley spoon** Hello Fresh

65 g rijst/granen (ongekookt) = 4 KH-porties 85 g pasta (ongekookt) = 5,5 KH-porties zowel volkoren als witte varianten 200 g aardappelen = 3 KH-porties

rijst/pasta/gnocchi/noedels eerder witte varianten zelden aardappelen, wel regelmatig zoete aardappel

200 g

Groenten worden steeds voorzien

Extra

kcal op 100g 150 g vlees, vis zowel olie als boter 25 g noten 90 g vleesvervanger

100 g vlees, vis

kcal per portie zowel olie als (room)boter

geen berekening kcal zowel olijfolie als boter

vlees, vis, vegetarisch

zowel olie als boter

100 g vlees 80 g vette vis 25-35 g kaas 15 g noten

kcal per portie zowel olie al (room) boter

WAT ZIJN DE VOOR- EN NADELEN? In Tabel 3 worden de voor- en nadelen van een maaltijdbox weergegeven. De afgebakende porties spelen voor men­ sen met diabetes een belangrijke rol. Als de calorie-aanbreng niet te hoog ligt, zijn de afgebakende porties een voordeel. Maar het kan ook een nadeel zijn voor personen met diabetes. Wat doe je bijvoorbeeld als de portie niet overeenkomt met het aantal koolhy­ draten dat je gewoonlijk eet? Indien je recept te veel koolhydraten bevat, weeg je best af wat je mag innemen. De overschot kan je gebruiken om even­ tueel een salade mee te maken voor de volgende dag. Is de koolhydraatportie te klein, dan kan je deze aanvullen met een melkproduct of een stuk fruit.

Tip

HOE STEL IK EEN GOEDE MAALTIJDBOX SAMEN? Probeer een maaltijdbox samen te stellen, rekening houdend met volgende aanbevelingen: • 1x/week vis • 1-(max 2)x/week rood vlees • 2-3x/week gevogelte (kip, kalkoen) • min. 1x/week peulvruchten • 1x/week ei • Probeer max. 1x/week een gehaktbereiding te nemen

** geen verdere informatie wat betreft hoeveelheden

Tabel 3: voor- en nadelen van een maaltijdbox

VOORDELEN

NADELEN

gemakkelijk en snel online bestellen

bestellingen lopen (twee)wekelijks door manueel annuleren indien geen interesse

altijd kookinspiratie en een maaltijd in gemiddeld 30 min., wat minder stress geeft

formule houdt in dat je vaste recepten volgt

geen boodschappen meer dus tijdsbesparing

ingrediënten kan je niet zelf kiezen rekening houdend met kwaliteit, versheid en prijs

afgebakende porties (mits voldoende lage calorie-aanbreng)

afgebakende porties als mogelijk nadeel bij diabetes

meer variatie in 1) voedingsmiddelen: vlees, vis, vegetarisch, pasta, rijst, noedels, couscous … 2) smaakcombinaties 3) bereidingswijzen (koken, stomen, poffen, in de oven bereiden, wokken …) goed alternatief voor kant-en-klare maaltijden, welke veel zout, vet en suiker bevatten

BESLUIT Een maaltijdbox kan de mogelijkheid bieden om meer gevarieerde maaltijden te eten. Je spaart tijd uit en verspilt minder voedsel. Het aanbod is groot en we kunnen niet spreken over betere of slechtere maaltijdboxen. Er is wat de samenstelling betreft zeker een meerwaarde ten opzichte van kant-en-klare maaltijden. Hou als persoon met diabetes wel rekening met de koolhydraatporties. Hoe gezond een maaltijdbox precies is, bepaal je voor een deel ook zelf door de juiste samenstelling en keuze van de basisingrediënten. Vergeet ten slotte ook niet dat aan dit alles een prijskaartje hangt. •


Voeten van personen met diabetes vereisen een speciale verzorging Multi-actieve crème met gedocumenteerde werking voor de verzorging en de bescherming van de huid: ■ LegActiv, een complex van 3 plantextracten, rijk aan flavonoîden, heeft een heilzaam en revitaliserend effect op vermoeide benen en voeten. ■ Pheohydrane, een derivaat van algen, in combinatie met ureum, lactaat en glycerine verbetert intensief de huidhydratatie van de epidermis en versterkt de natuurlijke barrière functie. ■ Decalact ondersteunt de weerstand van de huid. ■ Bisabolol, allantoïne en panthenol verzachten de huid en verbeteren de vochtretentie capaciteit. ■ Zoete amandelolie, olijfolie en karité boter ondersteunen de beschermende functie van de huid en hebben een gladmakend effekt.

Zonder parabenen Zonder PEG

EUBOS: AANBEVOLEN DOOR DERMATOLOGEN KWALITEIT IN DE APOTHEEK Anzeige_DH_FB_21ßx297mm.indd 1

08.06.17 12:03


16 MEDISCH

INSULINES OP DE BELGISCHE MARKT: een overzicht

Insuline is een levensnoodzakelijk medicijn voor iedere persoon met diabetes type 1. Ook heel wat personen met diabetes type 2 dienen, na verloop van tijd, insuline te injecteren. Het voorbije decennium zijn heel wat nieuwe insulines ontwikkeld. In dit artikel geven we een kort overzicht van de verschillende insulines op de Belgische markt anno 2018. DR. YENTL DE ROECK, DR. EVA PHILIPSE, ASO, Dienst Endocrinologie, Diabetologie en Metabole Ziekten, Universiteit Antwerpen JAN VANELVEN, diabetesverpleegkundige, UZA (Antwerpen) INSULINE ALGEMEEN Insuline wordt in de alvleesklier (pancreas) aangemaakt en zorgt ervoor dat de suikers (koolhydraten) uit de voeding terechtkomen in de lichaamscellen en niet achterblijven in bloed. Als een insulinebehandeling voor jou nodig is, dan zal je arts je ‘instellen op insuline’. Dit wil zeggen dat de voor jou optimale dosering wordt vastgesteld. Voor insuline bestaat er namelijk geen standaarddosering. Iedereen reageert er anders op. Het is van belang om je tijdens de beginperiode strikt te houden aan het voorgeschreven doseringsschema. Anders is het resultaat niet goed te beoordelen. De diabetesverpleegkundige zal je uitleg geven over de juiste injectietechniek. Insuline toedienen kan met behulp van een insuli­ nepen of een insulinepompje. Insuline kan worden ingespoten in de buik, het bovenbeen, de bil, of eventueel in de bovenarm. Belangrijk hierbij is dat je steeds een rotatieschema han­ teert, zodat je niet steeds op dezelfde plaats injecteert. WELK INSULINESCHEMA VOOR WIE? Type 1 diabetes De meeste personen met diabetes type 1 wor­ den behandeld met een vier-injectieschema met kortwerkende insuline voor elke maaltijd en 1 langwerkende insuline-injectie (zie Tabel 1).

Een alternatief is een insulinepomp met continue subcutane toediening van snel­ werkende insuline waarbij de dosis op elk tijdstip kan worden afgesteld naargelang de behoefte. Type 2 diabetes De eerste stap in de behandeling van dia­ betes type 2 bestaat steeds uit een gezonde levensstijl: een gebalanceerde diabetes­ voeding en dagelijks minstens 30 minuten lichaamsbeweging. Als tweede stap wordt diabetesmedicatie in pilvorm opgestart. Insulinetherapie wordt overwogen bij perso­ nen met een blijvende diabetesontregeling bij twee of meer diabetestabletten of bij perso­ nen met een nieuw vastgestelde diabetes met een HbA1c van 10% of hoger. Bij het opstarten van insuline wordt als eerste stap gekozen voor 1 injectie met een traagwerkend insuline. Bij onvoldoende con­ trole kan overgeschakeld worden naar een vier-injectieschema waarbij 1 injectie met traagwerkende insuline wordt behouden en bijkomend kortwerkende insuline voor elke maaltijd wordt opgestart. Sommige personen worden ingesteld op een twee- of drie-injec­ tieschema met gemengde insuline (kort + langwerkend) voor elke maaltijd. TERUGBETALING Insuline kan je bekomen bij de apotheek mits een voorschrift van een arts. Insuline wordt

gratis verstrekt. Bij het opstarten van insu­ line bij diabetes type 2 wordt gestart met humane insulines. Deze zijn goedkoper voor de ziekteverzekering dan de analoge vormen. Bij onvoldoende controle kan later worden overgeschakeld naar analoge vormen. Bij personen op 1 of 2 insuline-injecties per dag kan een zorgtraject diabetes worden opgestart. Hiervoor wordt een contract getekend tussen de persoon met diabetes, de huisarts en de diabetoloog. Bij 3 of 4 insuline-injecties per dag worden personen met diabetes opgevolgd via de diabetesconventie (begeleiding vanuit het ziekenhuis). Om bepaalde insulines (insulineanalogen) terugbetaald te krijgen, dien je aan specifie­ ke voorwaarden te voldoen. Je behandelend arts zal hiervoor een attest invullen bestemd voor de adviserend geneesheer van de mu­ tualiteit. Deze dient zijn/haar goedkeuring te geven, vooraleer het geneesmiddel wordt terugbetaald. Het zorgtraject diabetes of de diabetesconventie bieden een administratie­ ve vereenvoudiging. De specifieke voor­ waarden blijven gelden, maar de arts kan op het voorschrift voor insuline ZTD (zorg­ traject diabetes) of DC (diabetesconventie) vermelden. Dit is een heel wat eenvoudigere procedure dus.


                                                                                                                                                                                                     Overzicht insulinepreparaten markt anno 2018   op de Belgische               Soort insuline Merknaam Werkingsprofiel  

MEDISCH 17

Tabel 1:

Klasse Ultrasnel

Maaltijdinsuline, insuline-analoog

Snel

Maaltijdinsuline, humane insuline

Traag

Basale insuline, humane insuline

Ultratraag

Basale insuline, insuline-analoog

Mengsel met enkel humane insuline Mengsel met ultrasnelle insulineanaloog

Combinatie snelle maaltijd­ insuline en trage basale insuline Combinatie ultrasnelle maaltijdinsuline en trage basale insuline

 

5-15 min  Start werking:    Piek: 1 uur              Duur werking:  3-5 uur Humalog® /        Humalog® 200                      NovoRapid®        Actrapid® 20-30 min     Start werking:    Piek: 2 uur      Duur werking:   Humuline® Regular  6-8 uur             Insuman® Rapid              Humuline® NPH Start werking:  1-2 uur       Piek: 4-6 uur             Insulatard® Duur werking:  10-18 uur           Insuman® Basal    Abasaglar® 2 uur   Start werking:     Piek: geen tot zeer klein     Lantus® Duur werking:  24 uur     Toujeo® Start werking:  2 uur  Piek: geen tot zeer klein      Duur werking:  meer dan 24 uur          Levemir® Start werking: 2 uur       Apidra®  

Piek: geen tot zeer klein Duur werking: 18-24 uur     Humuline® 30/70* Start werking: 20-30 min  Piek: 2-8 uur Duur werking: 10-16 uur Humalog® Mix 25 en 50** Start werking: 5-15 min Piek: 1-4 uur NovoMix® 30, 50 en 70** Duur werking: 10-18 uur

* Eerste cijfer in merknaam staat voor % snelwerkende insuline, tweede cijfer staat voor % langwerkende insuline. ** Cijfer in merknaam staat voor % snelwerkende insuline   

RECENT OP DE MARKT De laatste jaren kwamen enkele meer geconcenteerde vormen van insuline op de markt, namelijk Toujeo® en Humalog® 200. Toujeo® Toujeo® bestaat uit de insuline ‘glargine’ zoals Lantus® en Abasaglar®, maar is drie­ maal zo geconcentreerd. Dit heeft enkele voordelen: • Minder volume te injecteren dus nuttig bij hoge insulinedosages. • Stabieler profiel met rapportering van minder nachtelijke hypo’s in vergelijking met Lantus® en Abasaglar®. • De langere werkingsduur zorgt voor mogelijkheid wisselend injectietijdstip (marge van enkele uren). Humalog® 200 Humalog® 200 bestaat uit de insuline

‘lispro’ zoals Humalog® 100, maar is dubbel zo geconcentreerd. Ook hier is het voordeel dat er minder volume dient geïn­ jecteerd te worden, wat nuttig is bij hoge insulinedosages.



 

WANNEER INSULINE INSPUITEN? • Ultrasnelwerkende en mengsels met analoge insuline - Dienen 15 minuten voor de maaltijd te worden toegediend. - Er is een mogelijkheid om deze insuline na de maaltijd te spuiten, wanneer je niet weet hoeveel je zal eten of bij een hypoglycemie.   met humane insuline  • Snelwerkende insulines en mengsels  - Dienen 30 minuten voor de maaltijd te worden toegediend. - Deze insulines hebben een langer werkingsprofiel in vergelijking met ultrasnelwerkende insulines zodat meestal tussenmaaltijden nodig zijn. • Langwerkende insulines - Worden onafhankelijk van de maaltijd toegediend. - Het tijdstip (meestal voor het slapengaan) wordt afgesproken in overleg met de behandeld arts. 



! Belangrijk om te onthouden bij geconcentreerde insulines: Gebruik nooit een injectiespuit om insuline uit de pen op te zuigen. Dit kan tot gevaarlijke dosisvergissingen leiden. •


18 PRAKTIJK

Interpret-DIA: intensieve telemonitoring en telecoaching bij kinderen en adolescenten met diabetes

Naar aanleiding van de oproep van Minister De Block rond gezondheidsapps diende ook de Dienst kinderdiabetologie van het UZ Brussel een voorstel in. Hun project, dat als naam ‘Interpret-DIA’ meekreeg, werd als één van de drie projecten rond diabetes geselecteerd. In 2017 werden vijftig kinderen en adolescenten met diabetes, gedurende 6 maanden intensief gemonitord en begeleid op afstand. Een gesprek met prof. Inge Gies, kinderendocrinoloog in het UZ Brussel. FREDERIK MUYLLE, Manager Informatie, Diabetes Liga vzw OVERVLOED AAN GEGEVENS De oproep van De Block kwam volgens prof. Gies net op het juiste moment. “We zijn op het idee voor ons project gekomen door de terugbetaling van sensoren die werd ingevoerd in de zomer van 2016. Door die nieuwe technologie met metin­ gen om de 5-15 minuten waren er plots veel meer gegevens beschikbaar. Binnen de huidige conventie waar we patiënten maar eens om de 2-3 maanden zien, is er eenvoudigweg niet genoeg ruimte om daar ook voldoende winst uit te halen.

Het leek ons dan ook logisch om die gegevens optimaal te gaan benutten door de interpretatie te vergemakkelijken en veel sneller dan nu, feedback en advies te geven aan de patiënt.” VLOTTE COMMUNICATIE Voor het UZ Brussel was het in de eerste plaats belangrijk de extra last voor de patiënten zoveel mogelijk te beperken. Daarom werd als meettoestel uiteindelijk gekozen voor Guardian Connect. Prof. Gies: “Het was voor ons de logische keuze

omdat dit toestel als enige toelaat om sensorwaarden rechtstreeks naar de ‘cloud’ door te sturen. Dit betekent dat onze ITdienst die gegevens ook automatisch in het elektronisch dossier van de patiënten kan laten terechtkomen, zonder extra vereiste handeling door de patiënt. We vroegen aan de deelnemers toestemming om elke 3 uur gegevens door te sturen naar het elek­ tronisch medisch dossier (EMD) van het ziekenhuis.” Een belangrijke praktische innovatie in het project was de visuele verwerking van


PRAKTIJK 19

GETUIGENIS ANDRÉ EN ILONA DEBLENDE, OUDERS VAN SOFIA (7 JAAR) de bloedglucosewaarden binnen het EMD, zodat die vlot konden geïnterpreteerd worden door het diabetesteam. Ook andere zorgverleners, zoals de huisarts of bijv. de spoeddienst krijgen via het medisch dossier van de patiënt automatisch toegang tot de bloedsuikerwaarden van de patiënt. Prof. Gies: “Het was zeker niet onze bedoeling om continu alle schermen met patiëntengegevens open te zetten en te focussen op acute gevallen van hypogly­ cemie. De technologie van de toestellen zorgt immers zelf voor de nodige alarmen. We wouden wel sneller tendensen kunnen oppikken. Op basis van die vaststellingen konden artsen en educatoren overleggen en de patiënt of diens ouders adviseren via tweewekelijks telefonisch overleg over de behandeling.” KLEINE STAPPEN Opzet was om via Interpret-DIA na te gaan of optimaal gebruik en analyse van de continue glucose monitoring (CGM) gegevens, gecombineerd met frequente teleconsults, een positieve invloed had op de bloedglucoseregeling (HbA1c, aantal hypo's). Daarnaast wou men ook de impact van intensieve begeleiding op de levenskwaliteit goed in kaart brengen. Deelnemers werden daar voor en na het project in detail over bevraagd, maar deze resultaten zijn nog niet allemaal verwerkt. Wel peilde het UZ Brussel na afloop naar de eerste ervaringen, en die blijken zeer positief. Prof. Gies: “Patiëntjes en ouders vinden het geruststellend dat iedereen meekijkt en dat we sneller op de bal spelen. We kunnen telkens in heel kleine stapjes bijsturen en bijv. de insulinedosis beetje bij beetje aanpassen, wat bij de klassieke 3-maandelijkse consultaties moeilijker lukt. Opvallend is dat ook de adolescenten in het project positief reageerden, er was bij hen absoluut geen sprake van een Big Brother-gevoel. Voor het team in het ziekenhuis was Inter­ pret-DIA eveneens een succesverhaal. We zagen dat we op die manier een nog betere band kregen met onze patiënten, en we hoorden sneller wat moeilijk ging. De vrees bij de zorgverleners dat de striktere opvolging te belastend zou zijn, werd niet bevestigd. Integendeel, zij waren aange­ naam verrast hoe vlot ze uit de grafieken adviezen konden distilleren en bespreken met de patiënten.”

Waarom wouden jullie deelnemen aan het project? “Wij vonden het belangrijk om deel te nemen omdat dit invloed kan hebben op toekomstige beslissingen van de overheid over goedkeuring, beschikbaarheid, terugbetalingen enz. Het kan ook de bedrijven helpen om te weten welke producten ze verder moeten ontwikkelen, die patiënten nodig hebben en die gebruiksvriendelijk zijn.” Hoe hebben jullie je deelname ervaren? “Guardian Connect is heel comfortabel en het project helpt ons heel veel om bijna constant een goed zicht te hebben op de suikerwaarden van onze dochter. In onze ervaring zijn de metingen ook heel nauwkeurig.” Vinden jullie het nuttig om dit initiatief verder te zetten? “Ja, voor ons zou het project moeten kunnen blijven bestaan. Dat is echt gemakkelijk. Veel minder prikken en een quasi permanente controle over de suikerwaarden. Zo kunnen wij bijna altijd tijdig ingrijpen om hypo's en hypers te voorkomen of te corrigeren, voordat het echt problematisch wordt.”

WORDT VERVOLGD? De voorlopige resultaten van Inter­ pret-DIA geven al wat hints in verband met de doelgroep van patiënten die in aanmerking komt voor telebegeleiding. Prof. Gies: “Bij 64% van de deelnemers met een HbA1c bij start boven 7,5%, zagen we tijdens de 6 maanden van het project een duidelijke verbetering van de diabetesregeling optreden: een gemiddelde daling van het HbA1c van 8,3 naar 7,6%. De overige 36% volgde de therapiewijzigingen van het medisch personeel niet op, en was dus niet therapietrouw. Bij alle patiënten die bij start een HbA1c boven streefdoel had­ den en de therapie aanpassingen trouw volgden, werd aldus een gunstig effect in HbA1c vastgesteld na 6 maanden." Volgens prof. Gies moet er nu in een vol­ gende fase verder worden onderzocht

De samenstelling van de groep deelnemers hebben we heel divers gehouden.

of deze verbetering ook aanhoudt over een langere periode en bij een grotere patiëntengroep. “Het is niet nodig en ook niet betaalbaar om deze intensieve monitoring en coaching te voorzien bij alle patiënten en voor altijd. De samen­ stelling van de groep deelnemers heb­ ben we heel divers gehouden, om beter zicht te krijgen op wie er baat bij heeft. Er waren patiënten met een recente diagnose, maar ook met een langere tijd diabetes, en we hebben zowel patiënten met een goede als met een minder goe­ de regeling opgenomen. Bij patiënten met slechte regeling wordt er nu vaak gehospitaliseerd voor ‘hereducatie’. Dit zouden we in de toekomst kunnen vermijden en deze groep eerst om de 2 weken via teleconsultaties opvolgen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren in periodes van 6 maanden. Verder zijn er ook een aantal situaties of levensmomenten, bijv. net na diagnose, bij overgang naar hoger onderwijs, enz. waar telemoni­ toring en teleconsulten zeker hun nut kunnen hebben. Bij een voldoende regeling kan het in de toekomst een optie zijn om maximaal 1 à 2 consultaties in de diabetesconventie te vervangen door teleconsultaties, om zo ruimte te creëren voor anderen. Verder zijn patiënten, met name de adolescenten, vragende partij om naast telefonische opvolging ook andere vormen van communicatie in te scha­ kelen zoals e-mail, sms of WhatsApp berichtjes.”


20 PRAKTIJK

Continue glucosemonitoring: nu ook vergoed via conventie

De laatste jaren beweegt er heel wat op vlak van continue glucosemonitoring (CGM). Tot voor kort werd deze manier van meten enkel terugbetaald voor een kleine groep pompgebruikers. Met de komst van de Guardian Connect is deze recente technologie een optie voor een veel grotere groep van personen met diabetes. KAREN RUYS, diëtiste-diabeteseducator, Diabetes Infolijn EEN KORTE TERUGBLIK In het najaar van 2014 lanceerde het RIZIV een proefproject waarbij CGM terugbe­ taald werd voor een (kleine) groep per­ sonen met een insulinepomp. Dit project loopt nog tot eind dit jaar. Om in aan­ merking te komen voor de terugbetaling moest men aan strikte voorwaarden

voldoen en de budgetten waren net genoeg om een 500-tal personen toegang te geven tot de technologie en de nodige educatie. Sinds de zomer van 2016 is er binnen de diabetesconventies voor volwassenen en kinderen de optie om gebruik te maken van sensoren voor bloedglucosemeting.


PRAKTIJK 21

GETUIGENIS NATHAN, 18 JAAR, HEEFT DIABETES TYPE 1 De eerste technologie die binnen dat kader kon worden aangeboden, is de zo­ genoemde ‘flash glucose monitoring’ via de FreeStyle Libre. Voor personen met diabetes type 1 is het gebruik van dit systeem en de sensoren gratis, voor per­ sonen met diabetes type 2 is er binnen de conventie slechts een gedeeltelijke terugbetaling voorzien. Sinds 2017 is er naast flash glucose monitoring (‘scannen’) binnen de diabetesconventies voor volwassenen en kinderen nu ook een eerste toestel voor continue glucose monitoring vergoed: Guardian Connect (Medtronic). WAT IS HET? De Guardian Connect is een toestel voor continue glucose monitoring. Het meet elke 5 minuten het suikergehalte in het vocht dat stroomt tussen de cellen (interstitieel vocht) van het onderhuids vetweefsel. De sensor wordt onder­ huids geplaatst ter hoogte van de buik, bil of bovenarm en zendt automatisch de gemeten waarden door naar een compatibel mobiel apparaat. Zo kan je gemakkelijk je waarden opvolgen. Je weet niet enkel de actuele waarde, maar het toestel geeft ook aan of je bloedglucose stijgt of daalt en of dit snel of traag gebeurt. Je kan bovendien op een eenvoudige manier gegevens delen met anderen. Zo kan er een sms worden verstuurd bij waarden buiten het streef­ bereik en kunnen gekoppelde personen na inloggen de sensorwaarden continu opvolgen. De Guardian Connect kan

Een chemische reactie tussen de glucose en het materiaal van de elektrode zorgt ervoor dat de sensor continu het glucosegehalte meet.

ook alarmsignalen geven bij te lage of te hoge glycemiewaarden. HOE WERKT HET IN DE PRAKTIJK? De Guardian Connect werkt met een sensor die je om de 6 dagen vervangt en een zender die een jaar lang meegaat. De sensor bestaat uit een dunne flexibe­ le elektrode die net onder de huid wordt ingebracht. Een chemische reactie tussen de glucose en het materiaal van de elektrode zorgt ervoor dat de sensor continu het glucosegehalte meet. Een kleine zender, die gekoppeld is aan de sensor, stuurt deze informatie via blue­ tooth door naar een compatibel mobiel apparaat. Dit kan nu reeds naar bv. een iPhone, in de loop van maart zal dit ook beschikbaar zijn voor Android. IS DE VINGERPRIK OVERBODIG? Neen, zeker niet. Het systeem dient minimaal twee keer per dag geijkt of gekalibreerd te worden met een glyce­ miebepaling via de vingerprik. Ook bij het opstarten van de sensor zijn om het toestel in te stellen enkele via de vinger­ prik bepaalde glycemiewaarden nodig. De sensor meet de glucose niet recht­ streeks in het bloed. Dit betekent dat er een vertraging van gemiddeld ongeveer 7 minuten ontstaat tegenover de vinger­ prik, net zoals bij de FreeStyle Libre. Bij snel dalende of stijgende glycemiewaar­ den kan de vertraging groter zijn. Het kan dus nodig zijn om ’s extra te meten met een glucosemeter, bv. in het geval van een hypo. WAT IS HET VERSCHIL MET FLASH GLUCOSE MONITORING? De sensor van de Guardian Connect kan op de buik, bil of arm geplaatst worden, de sensor van de FreeStyle Libre wordt op de bovenarm geplaatst. De Guardian Connect stuurt automatisch elke 5 mi­ nuten de gemeten glucosewaarde door. Bij de FreeStyle Libre moet je zelf scan­ nen om de actuele waarde (en grafiek van de laatste 8 uur) te zien. Dit is ook de reden dat de FreeStyle Libre geen alarmsignalen geeft bij een (dreigende) te hoge of te lage waarde. Dit kan je wel instellen voor de Guardian Connect.

“Ik gebruik de Guardian Connect sinds enkele maanden en voor mij is het toestel een meerwaarde. Ik ben zeer regelmatig met mijn gsm bezig en het is dan ook eenvoudig dat de waarden rechtstreeks op mijn gsm-toestel toekomen. Je kan persoonlijke limieten instellen voor het stijgen of dalen van je bloedsuikerspiegel. Door de alarmen die het toestel geeft, kan ik snel bijsturen indien nodig. De alarmen zorgen er ook voor dat ik mijn bloedsuikerspiegel beter in de gaten hou. De Guardian Connect is zeer accuraat. Dat ik daarvoor twee keer per dag moet kalibreren, vind ik geen probleem. Ik vind het jammer dat de sensor elke zes dagen moet vervangen worden. Het zou eenvoudiger zijn, als de sensor een week zou meegaan. Dan zou het tijdstip van het plaatsen minder puzzelen zijn, omdat je het dan steeds op dezelfde dag van de week zou kunnen doen.”

De sensor van Guardian Connect moet je elke 6 dagen vervangen én regelma­ tig kalibreren met een vingerprik. De sensor van de FreeStyle Libre heeft een levensduur van 2 weken en moet niet gekalibreerd worden.

TOT SLOT De Guardian Connect is het eerste CGM-toestel in België dat wordt terugbetaald via de gewone diabetesconventie. Heb je interesse in deze manier van meten, bespreek dan zeker de mogelijkheden met je eigen conventiecentrum. Deze nieuwe technologie wordt echter nog niet in elke diabetesconventie aangeboden. De Guardian Connect kan ook geen sensorgeïntegreerde insulinepomp aansturen. •


Suiker

stories

Wablief, welke maaltijd? Goeiedag, denkt u voldoende aan uw gezondheid? Graag stel ik ons nieuwste fitnessprogramma voor…

Nee, dank u, misschien een andere keer.

Hallo, op werelddiabetesdag fietsen we allemaal samen voor het goede doel…

Ok, mevrouw, mooi, maar ik heb echt geen tijd. Tot ziens.

Hey, u hebt diabetes, maar ook u kunt gebruik maken van onze maaltijdboxen!

Het is genoeg, hier mijn boksen net voor de maaltijd! Voortaan bepaal ik zelf wanneer ik sport!

Suikerstories

© Kevin Deprez


COLUMN 23

Diabetes is communiceren

C

elien, wat zou je er van denken om een column te schrijven voor Diabetes Info?” Geweldig, dacht ik. Tot ik aan mijn computer naar een leeg blad zat te staren. Want wat wilde ik eigenlijk schrijven? Wat wilde ik vertellen? Mijn frustraties over diabetes? De ‘waarom-ik’ vraag? Maar uiteraard moet ik jullie niet vertellen wat diabetes hebben betekent. Het gaat niet over gewoon een vingerprikje en geen suiker meer mogen eten … Nee, het gaat over zo veel meer. ’s Nachts opstaan omdat je suiker te laag is en de hele snoepkast aanvallen. Een weegschaal meesleuren in je handtas (sorry heren) zodat je ook bij vrienden kan zien hoeveel koolhydraten je gaat binnenspelen. Het gaat over de ‘grumpy’ bui of de overdosis energie en vrolijkheid die je ineens kan krijgen waar je je omgeving soms mateloos mee irriteert. Maar het gaat ook over medische klachten. Spierkrampen, pijn of onverklaarbare vermoeidheid. En uiteraard praat je hierover met je diabetesarts of –verpleegkundige. “

Daar wil ik over schrijven! Omdat het zo belangrijk is om je te omringen met de juiste zorgen. Diabetes heeft geen aan- of uitknop. Je kan het niet even verwaarlozen, want dat heeft gevolgen. Net daarom is het zo belangrijk je goed te voelen bij je arts en verpleegkundige. Ik wil dan ook heel graag mijn column opdragen aan Greet. De heldin uit mijn leven en de fantastische vrouw en educator die ze is. Zonder haar zat ik waarschijnlijk al aan de nierdialyse of was ik misschien al een voet kwijt. Want ja, zoals zovelen heb ook ik duistere periodes gekend in mijn diabetesleven. Ik kreeg het toen ik negen was en stond dus nog voor de puberteit. Een periode waarin ik worstelde met mijn gewicht. Hoe beter ik mijn diabetes onder controle had, hoe moeilijker die controle werd voor mijn gewicht en uiteraard is dat niet leuk als meisje van 15-16 jaar. En dat is het nog steeds niet, maar dankzij Greet heb ik leren relativeren, leren omgaan met mijn diabetes en leren inzien hoe belangrijk het is voor de toekomst. Ze is mijn rots in de branding en mijn steun en toeverlaat wanneer ik op het punt ben om op te geven.

CELIEN DELOOF, persoon met diabetes type 1

Want ja, je kan er perfect mee leven en oud mee worden als je het goed verzorgt. Maar het mag gezegd: het is een vervelende snertziekte die soms heel wat spontaniteit wegneemt. Daarom wil ik je vertellen hoe belangrijk het is om te praten als persoon met diabetes. Met je familie, vrienden, ouders … Laat ze weten hoe het voelt om het te hebben en laat ze weten wat je ervaart. Buitenstaanders kunnen het niet vanzelf weten, daarom moeten wij het ze vertellen. Praat met anderen met diabetes, die begrijpen wat je doormaakt. Met dank aan het internet en sociale media zijn er online groepen en fora waar je met andere personen met diabetes kan praten of vragen kan stellen. Uiteraard is het geen medische encyclopedie, maar het is fijn om ervaringen te delen. En last but not least. Praat met jezelf en wees lief voor jezelf. Je mag je eens laten gaan en het kan eens verkeerd lopen. Voel je niet schuldig of slecht, maar wees trots dat je zo moedig bent om op stop te drukken en opnieuw te beginnen. Speciale dank aan Greet, Bieke, mijn behandelende artsen en iedereen van mijn medische entourage (Frans, Elly, Adinda …).


24 JONGEREN

Maak kennis met

Jong & Diabeet!

Je hebt de jongerenwerking wel al eens gezien op facebook, in je mailbox of hier in Diabetes Info, maar wie zijn die jonge diabeten en wat doet Jong & Diabeet nu eigenlijk?

J

ong & Diabeet bestaat uit een groep geëngageerde jongvolwassenen met diabetes type 1. Wij willen jonge­ ren en jongvolwassenen met diabetes in contact brengen met elkaar, want uit eigen ervaring weten we hoe belangrijk ‘lotgenoten’contact is. Het doelpubliek van Jong & Diabeet bestaat uit twee groepen. We organiseren enerzijds activiteiten voor jongeren (13 jaar en ouder), en anderzijds activiteiten voor jongvolwassenen (20 jaar en ouder). Voor elke doelgroep worden er 3 activitei­ ten per jaar georganiseerd. JONG & DIABEET 13+ Jong & Diabeet houdt wel van een beetje traditie. We zijn dan ook elk jaar weer van de partij aan de Oostendse kust voor de

dag aan zee 13+, samen ravotten in het zand en de stad verkennen. Rond Kerst en Nieuwjaar komen we gezellig bijeen voor onze kerstactiviteit, zoals samen gaan schaatsen of knus naar een film kij­ ken. Met het luiden van de paasklokken staan we weer klaar met een avontuurlij­ ke activiteit. JONG & DIABEET 20+ Met onze 20+ groep zorgen we elke acti­ viteit voor een rustige en gezellige sfeer waar er tijd is voor een toffe babbel. In maart gaan we met z’n allen tafelen in een Vlaamse stad. Elke keer weer een gezellige avond, lotgenotencontact ten top! Ook een leuke zomeractiviteit aan de kust staat op de planning. Zo gingen we dit jaar fietsen op de dijk en maakten we een ommetje in de Vlaamse velden. In de herfst komen we een derde maal samen voor een ontspannende herfstac­ tiviteit. INSULIN POWERED We stimuleren met Jong & Diabeet ook sport en gezonde voeding. Een paar jaar terug heeft Jong & Diabeet geld ingezameld voor ‘Life for a Child’. Hier­ voor werden er oranje loop-T-shirts verkocht. Vanaf dan werden deze oranje T-shirts ons handelsmerk en nu kom je onze lopers op verscheidene loopevents tegen. We zijn momenteel aan het brain­ stormen om ons sportief verhaal uit te breiden met andere sporten. Blijf dus zeker op de hoogte via onze facebook­ pagina: Insulin Powered!

WERELD DIABETES DAG 14 november doet bij elke persoon met diabetes wel een belletje rinkelen: Wereld Diabetes Dag! Jong & Diabeet laat deze dag niet zomaar voorbijgaan en viert dit met een heus Winterevent. Op deze activiteit is iedereen welkom! In 2017 hadden we een 90-tal inschrijvingen voor onze winterbarbecue met daaropvolgend comedy café. Onder de deelnemers wa­ ren veel personen met diabetes, maar ook vrienden, familie en kennissen. Het was hartverwarmend om te zien hoe iedere aanwezige op zijn manier een link had met diabetes en de personen met diabe­ tes een hart onder de riem kwam steken. JONG & DIABEET IS HIER OOK! Buiten de activiteiten die we zelf organi­ seren, zijn we ook vaak te zien op activi­ teiten van de Diabetes Liga. Zo begelei­ den monitoren van Jong & Diabeet de jongerenvakantie, het jongerenweekend, het gezinsweekend en de gezinsdag. •

INTERESSE?

Ben jij 18 jaar of ouder en lijkt Jong & Diabeet iets voor jou? Contacteer ons gerust! We zijn steeds opzoek naar geëngageerde leden. jongeren@diabetes.be www.diabetes.be/jongere Jong en Diabeet Vlaanderen


PATIENTEN KUNNEN HET

DOEN ©2016 Abbott Diabetes Care — ACP-2016-168

ZONDER LANCETTEN* 1

FreeStyle Libre Flash glucose monitoring systeem Een pijnloze scan meet: • Uw actuele glucosewaarde

• Tot 8 uur aan glucosegeschiedenis

• In welke richting de glucose zich beweegt zodat u betere beslissingen kunt nemen De meter kan zelfs door de kleren scannen.‡

Vraag meer informatie aan uw diabetesconventie

Waarom prikken als je kunt scannen?*

Ga voor meer informatie naar FreeStyleLibre.be

Behoefte aan meer informatie (gratis): B 0800 167 72

L 08002 54 87

Elke werkdag tussen 8.30u en 17u www.abbottdiabetescare.be *Geen lancetten nodig om de sensor te scannen. FreeStyle en gerelateerde merknamen zijn diverse jurisdicties handelsmerken van Abbott Diabetes Care, Inc. †De meter kan door kleding met een dikte tot 4 cm heen scannen. ‡Een vingerpriktest met een bloedglucosemeter is nodig in periodes van snel veranderende glucosespiegels wanneer de glucosespiegels in het interstitiële vocht mogelijk niet nauwkeurig de bloedglucosespiegels weergeven, als hypoglykemie of dreigende hypoglykemie door het systeem wordt gemeld, of als de symptomen niet met het systeem overeenkomen.


26

kids magazine

School kleurt blauw voor Wereld Diabetes Dag Op 14 november 2017 zette de VEKBA-school (Aartrijke) drie leerlingen met diabetes in de kijker. Alle leerlingen kwamen die dag in het blauw gekleed naar school.

Waarom op 14 november? Op Wereld Diabetes Dag wordt in meer dan 160 landen extra aandacht aan diabetes besteed. Wereld Diabetes Dag vindt elk jaar plaats op 14 november. Op 14 november werd Frederick Banting geboren. Hij is de uitvinder van de insuline, samen met Charles Best. Waarom in de kleur blauw? De blauwe cirkel is wereldwijd het symbool van diabetes. Zo worden op Wereld Diabetes Dag wereldwijd verschillende gebouwen in het blauw verlicht. Waarom extra aandacht voor diabetes op de VEKBA-school? Op de school hebben drie kinderen diabetes: Ghillian (4de leerjaar), Lieze (3de leerjaar) en Liam (2de leerjaar). Bij Liam werd de diagnose eerst vastgesteld. Dit was in juni 2016, daarna volgde Ghillian in augustus 2016 en Lieze in januari 2017. Diabetes type 1 krijgen als kind, gooit je leven om. Koolhydraten tellen, hypo’s en hyper’s, je soms onwel voelen, prikken krijgen, katheters en sensor prikken … dit is niet

l met VEK BA-schoo e he t v ol tallig alle en school team kleed. he t blau w ge leerlingen in altijd fijn. De mama van Liam vertelde Marjolijn, de directrice van de school, over Wereld Diabetes Dag. Marjolijn en het volledige schoolteam vonden dat Ghillian, Lieze en Liam wel eens extra in de belangstelling mochten staan. Wat gebeurde er die dag? De school kleurde volledig blauw! Alle kinderen en leerkrachten kwamen in het blauw naar school en er werden enkele mooie foto’s genomen met de hele school. Wat vonden Ghillian, Lieze en Liam van deze dag? Ghillian, Lieze en Liam: “We vonden het super. We zijn blij dat Wereld Diabetes Dag bestaat. Zo worden de kinderen en volwassen mensen met diabetes even in de kijker gezet. Er wordt dan ook in de media uitgelegd wat diabetes is. En wat een invloed dit heeft op je dagelijkse leven

Lieze, Liam en Ghillian

en het voltallige gezin. We zouden het fantastisch vinden als de school hier volgend jaar opnieuw aan meedoet.” Lieze: “Ik zou het ook heel fijn vinden dat alle mama’s en papa’s van de kinderen met diabetes hierbij aanwezig zouden kunnen zijn.” Ghillian, Lieze en Liam: “Misschien kunnen ook andere scholen en bedrijven hier een voorbeeld aan nemen? Diabetes type 1 is een ziekte waarbij je dagdagelijks, zowel overdag als ’s nachts mee geconfronteerd wordt. Daarom is het heel fijn om eens één dag in het jaar in de belangstelling te staan. Diabetes hebben is niet fijn, maar we kunnen wel nog vele zaken gewoon mee doen met onze klas. Weliswaar met extra controles, maar het lukt ons wel!” Extra dankjewel Ghillian, Lieze en Liam: “Wij willen ons schoolteam nog eens van harte bedanken! Ook willen wij de thuisverpleger, Sven, eventjes in de kijker zetten. Hij komt dagelijks over de middag naar school om de inspuitingen te bekijken bij Ghillian en Lieze. Liam heeft een insulinepomp en daarvoor komt Sven 3 tot 4 maal per dag naar school. Een grote opgave om in het drukke leven van een thuisverpleging in te plannen. Hartelijk dank hiervoor, Sven!”


kids magazine

In het KIDSmagazine van november-december zat een leuke tekening van twee schattige beren om in te kleuren. Heel wat kinderen stuurden een mooi ingekleurde tekening op. Een onschuldige hand bepaalde wie de sleutelhanger van Bolus de Beer won. Lore (9 jaar) is de winnaar. Ook Vince (9 jaar) en Hanne (6 jaar) kregen een leuke sleutelhanger opgestuurd.

Berenweetjes 7 dingen die je nog niet wist over beren … Beren heb je in alle soorten en maten. Ken je de brilbeer, kraagbeer, lippenbeer, neusbeer of zwarte beer? De brilbeer is de enige beer die in Zuid-Amerika leeft. Hij heeft een lichte tekening rond de ogen, vandaar zijn naam. De kraagbeer is bijna helemaal zwart. Op zijn borst zit enkel een stukje wit, meestal in de vorm van een maansikkel. Zijn andere naam is dan ook ‘maanbeer’. De lippenbeer dankt zijn naam aan hoe hij eet. Met zijn beweeglijke lippen zuigt hij mieren en termieten uit hun nest. Dat gaat extra gemakkelijk doordat hij geen bovenste voortanden heeft. Ken je Baloe, de beer uit het ‘Jungle Book’? Hij is eigenlijk een lippenbeer. De neusbeer is eigenlijk geen beer, maar een roofdier dat familie is van de wasbeer. De neusbeer is erg nieuwsgierig. Hij steekt overal zijn lange neus in. De zwarte beer is vaak ook bruin. Hij heeft dus een verwarrende naam. Zijn oren zijn groter een staan meer rechtop dan die van de bruine beer. Bruine beren hebben ook een opvallende schouderbult, die de zwarte beer niet heeft.

1 2 3

4 5 6 7

© Stichting Het Wereld Natuur Fonds-Nederland, www.wnf.nl

KIDSmagazine wordt gemaakt voor, maar ook door kinderen. Stuur dus je tofste tekening, beste grap, mooiste gedicht of origineel verhaal naar ons door. We geven het graag een plaatsje in KIDSmagazine én je krijgt een leuk cadeautje opgestuurd.

Je mag je verslagje, tekening, gedicht … opsturen naar: Diabetes Liga vzw KIDSmagazine Ottergemsesteenweg 456 9000 Gent Of via mail: liga@diabetes.be

Vergeet niet je adres te vermelden zodat we je het cadeautje kunnen opsturen. Een foto meesturen van jezelf mag ook steeds.

27


28 RECEPTEN

VARKENSSNEDE MET STOEMP VAN KNOLSELDER EN PREI

1 portie = 461 kcal, 37 g eiwitten, 15 g vetten en 42 g koolhydraten* (= 3,25 koolhydraatruilwaarden)

Voorbereiding • Schil de aardappelen en snij in stukken. • Pluk de blaadjes van de takjes peterselie en snipper fijn.

Ingrediënten • 800 g aardappelen • 500 g gesneden prei (diepvries) • 500 g knolselderblokje (diepvries) • 4 varkenssneden (500 g) • 1 dl halvolle melk • 3 eetlepels olijfolie • 1 plantje platte peterselie • nootmuskaat • zwarte peper (molen) • (zout)

Bereiding • Kook de aardappelen ± 20 minuten gaar. Voeg na 10 minuten de diepgevroren knolselderblokjes toe. • Smelt ondertussen 2 eetlepels olijfolie in een kookpot en stoof de diepgevroren prei 10 minuten. Kruid met zwarte peper, (zout) en nootmuskaat. • Smelt 1 eetlepel olijfolie in een braadpan en bak de varkens­ sneden 4 minuten aan elke kant. Kruid met zwarte peper (en zout). • Giet de aardappelen en de knolselder af en stamp fijn. Voeg de melk toe en meng goed. Kruid met nootmuskaat, peper (en zout). Voeg de gestoofde prei en de fijngesnipperde platte peterselie toe en meng goed. • Serveer de stoemp met de varkenssneden.

Tip

Serveer dit gerecht met een pepersaus op basis van het braadvocht van het vlees aangelengd met water waaraan je wat light room (5% vetgehalte), tomatenpuree en groene peperkorrels toevoegt. Breng verder op smaak met tijm, peper (en zout).


RECEPTEN 29

TONGROLLETJES OP WITLOOFBEDJE MET FIJNE PREICOULIS

1 portie (zonder puree) = 274 kcal, 32 g eiwitten, 11 g vetten en 10 g kool­hydraten* (= 0,75 koolhydraat­ ruilwaarde)

Voorbereiding • Snij de prei in fijne ringen (zowel wit als groen). • Verwijder de harde kern achteraan de witloofstronkjes en snij in de lengte in reepjes.

Ingrediënten • 600 g hondstongrolletjes (diepvries) • 6 stronken witloof • 1 grote prei • 2 porties kervel (diepvries, 50 gram) • 4 dl visfond (bokaal) • 2 dl vetarme groentebouillon (1/2 blokje opgelost in 2 dl heet water) • 1/2 dl lichte room (5 % vetgehalte) • 1 eetlepel olijfolie • 1 blaadje laurier • 1 takje tijm (vers) • nootmuskaat • peper (en zout)

Bereiding • Breng de visfond aan de kook in een pan waarin een stoommandje (of rooster) kan geplaatst worden. Schik de diepgevroren tongrolletjes in het stoommandje en plaats in de kookpan. Kruid met peper (en zout). Dek af en laat de vis op een matig vuur ± 30 minuten garen. • Giet intussen de groentebouillon in een pot en kook er de preiringen, tijm en laurier in gedurende 8 minuten. Verwijder laurier en tijm en mix heel fijn met een staafmixer. Voeg de kervel toe. Plaats opzij. • Bak de witloofreepjes gaar in de olijfolie (in 15 à 20 minuten). Kruid naar smaak met peper (en zout). • Voeg de room bij de witloofreepjes. Schep goed dooreen en laat opnieuw opwarmen. • Neem de tongrolletjes uit de kookpot en hou warm. • Breng de preicoulis tot aan het kookpunt en voeg 1 dl visfond toe. Laat even inkoken en breng op smaak met nootmuskaat, peper (en zout). • Verdeel de witloofbereiding over de vier borden. Schik er de tong­ rolletjes op, schep de preisaus erover en dien onmiddellijk op.

Tip

Serveer dit gerecht met aardappelpuree.


30 RECEPTEN

CRUMBLE VAN WINTERGROENTEN Recepten zijn afkomstig van colruyt.be/lekkerkoken, aangepast door de Diabetes Liga. 1 portie = 604 kcal, 16 g eiwitten, 29 g vetten en 70 g koolhydraten* (= 5,5 koolhydraatruilwaarden)

Voorbereiding • Schil de pastinaken en de wortelen en snij in blokjes van 1 cm. • Snij de uien in fijne ringen. • Snipper de platte peterselie en het bieslook fijn. • Hak de walnootpitten fijn (dat gaat makkelijk als je ze in een plastic zakje stopt en er met een deegrol of glazen fles over rolt). • Rasp de parmezaan fijn. Ingrediënten • 600 g pastinaak • 2 grote wortelen • 2 uien • 250 g ongepelde of volwaardige rijst • 50 g parmezaan (blok) • 15 walnootpitten • 4 eetlepels paneermeel • 4 eetlepels olijfolie • 1 plantje platte peterselie • 20 sprietjes bieslook (vers) • peper (en zout) * Koolhydraten uit groenten worden meegerekend.

Bereiding • Verwarm de oven voor op 180 °C. • Doe de blokjes wortel en pastinaak in een ovenschaal en schik er de uiringen op. Besprenkel met ¾ van de olijfolie en kruid met peper (en zout). Zet 40 minuten in de voorverwarmde oven. • Kook ondertussen de ongepelde rijst gaar (kooktijd: zie verpakking). Giet af. • Meng het paneermeel met de platte peterselie, de bieslook, de walnootpitten en de parmezaan. Verdeel de mengeling over de groenten in de ovenschaal. Verdeel er 1 eetlepel olijfolie over. Zet nog ± 10 minuten in de voorverwarmde oven. • Verdeel de crumble over de borden en serveer met de rijst.


31

GUIDO LOPES DOS SANTOS SANTIAGO, Inhoudelijk medewerker, Diabetes Liga vzw FREDERIK MUYLLE, Manager Informatie, Diabetes Liga vzw

Onderzoekers van de ULB ontdekken een nieuw type diabetes Bron: Nature Communications, Oktober 2017 (online) Onderzoekers van de Université Libre de Bruxelles (ULB) hebben in samenwerking met enkele buitenlandse universi­ teiten een nieuw type van erfelijke diabetes geïdentificeerd. Het nieuwe type diabetes wordt veroorzaakt door een mutatie van het gen RFX6. Het gemuteerde RFX6-gen zorgt voor een verminderde productie van het GIP-hormoon (een incretine of darmhormoon) waardoor er een tekort aan insuline ontstaat. De twee belangrijkste incretinehormonen zijn GIP en GLP-1, beide beïnvloeden onder invloed van glucose de secretie van insuline. Na een maaltijd stijgt de bloedglucose en is er dus een snelle piek van GIP en GLP-1 in het bloed, waardoor er meer insuline wordt uitgescheiden. Dit zorgt ervoor dat de bloedglucosespiegel niet te veel stijgt. Dragers van het gemuteerde RFX6-gen hebben een ver­ minderde productie van het GIP-hormoon, waardoor er een tekort aan insuline ontstaat. Deze personen hebben een grote kans om diabetes te ontwikkelen. Bij patiënten van 50 jaar is die kans 80 procent. De ziekte kan zich bovendien vroeg manifesteren, nog voor iemand 20 wordt. De ziekte is overdraagbaar van ouders op kinderen en kan zo meerdere generaties van dezelfde familie treffen. Dit type diabetes is het eerste dat gelinkt kan worden aan een verminderde productie van het GIP-hormoon.

GELEZEN en interessant bevonden

Verlaagt chocolade het risico op type 2 diabetes? Bron: The Journal of Nutritional Biochemistry, November 2017 (online) Amerikaanse wetenschappers hebben ontdekt dat de cacao uit chocolade een positief effect heeft op diabetes. In een studie op insulineproducerende bètacellen, afkomstig uit de pancreas van ratten, werd het effect nagegaan van cacao op het insulinemetabolisme van de cel. De onderzoekers ontdek­ ten dat cacao een bepaalde stof bevat, namelijk catechine (een isoflavanol), die de bètacel stimuleert om meer insuline vrij te geven na contact met glucose. Daarnaast bleek catechine de bètacellen ook te beschermen tegen stress en dus vroegtijdige celdood. Catechine zou dus een mogelijke oplossing kunnen zijn tegen de achteruitgang van de bètacellen bij type 2 diabetes. Het betreft hier wel slechts onderzoek op celniveau en we weten enkel dat één bepaalde component van cacao een positief effect heeft op de bètacel. Er is nog veel onderzoek nodig voor­ dat we weten of het een klinisch effect heeft bij de mens. Tot slot: veel chocoladeproducten zijn rijk aan suikers en vetten, die het mogelijk positief effect van de catechines tenietdoen.

Linolzuur vermindert mogelijk risico diabetes type 2 Bron: Lancet Diabetes en Endocrinology, Juli 2017 (online) Uit een nieuw Australisch onderzoek blijkt dat een hoge linol­ zuurconcentratie in het bloed in verband kan gebracht worden met een lager risico op diabetes type 2. Dit concluderen de onderzoekers op basis van gegevens van 40 000 mensen uit 10 landen. Bij het begin van de studie hadden deze mensen nog geen diabetes type 2, maar op het einde van het onderzoek hadden

4 370 deelnemers de diagnose diabetes gekregen. Uit het onder­ zoek bleek dat mensen met hoge bloedwaardes aan linolzuur, 35% minder kans hadden om diabetes type 2 te ontwikkelen. Linolzuur is een omega-6-vetzuur dat te vinden is in plantaar­ dige oliën zoals zonnebloemolie, en ook in margarine. Diverse studies hebben aangetoond dat het de bloedglucosewaarden, insulinewerking en -afgifte kan verbeteren.


32 VERENIGING

Bouwstenen voor de toekomst

Nieuwe missie, visie en doelstellingen voor de Diabetes Liga

In 2017 blies de Diabetes Liga 75 kaarsjes uit maar het was ook een jaar van reflectie over onze toekomst, missie en visie. We organiseerden een grootschalige bevraging bij onze leden om te peilen naar jullie zorgen, noden en toekomstverwachtingen. Ook onze participatieve beleidsdag leverde heel wat concrete ideeën op. We nemen je even mee op weg in ons nieuwe verhaal … FREDERIK MUYLLE, Manager Informatie, Diabetes Liga vzw

WAT ONZE LEDEN ZEGGEN …

In totaal werd onze online enquête ingevuld door 2 007 leden. Van deze res­ pondenten had 91% zelf diabetes (waarvan 38% type 1), was 65% opgenomen in een diabetesconventie, 44% was 65 jaar of ouder, 33% was minder dan 5 jaar lid van de Diabetes Liga. De belangrijkste bevindingen kan je hier vinden. LEVEN MET DIABETES • Meer dan 70% van onze leden maakt zich zorgen om de lange­ termijngevolgen van diabetes, zowel type 1 als type 2, ongeacht de diabetesduur! • Bijna 1 op 4 leden wordt geconfron­ teerd met onbegrip over zijn/haar diabetes, en van de leden met dia­ betes type 1 ervaart 14% naar eigen zeggen een vorm van discriminatie.

DIABETESZORG • De meerderheid van de leden (90%) is tevreden over de kwaliteit van begeleiding. Dit geldt niet voor de leden met type 2 diabetes die buiten de conventie of het zorgtraject vallen. Slechts 44% van deze groep vindt dat ze voldoende praktische informatie krijgen om met hun diabetes aan de slag te kunnen. • In volgorde van belangrijkheid zien onze leden volgende aandachts­ punten voor verbetering van de diabeteszorg: betere meettoestel­ len en medicatie, communicatie en samenwerking, en psychologische ondersteuning. • Van de leden met diabetes type 1 of type 2 die minder dan 5 jaar diabetes hebben, vindt zo’n 70% meer aandacht voor informatie en begeleiding na de diagnose, prioritair.

ERVARINGSUITWISSELING • Een ruime helft van de bevraagde leden vindt ervaringsuitwisseling met ‘lotgenoten’ belangrijk (55% voor type 1 vs. 52% voor type 2 diabetes). • Terugkerende thema’s bij zowel type 1 als type 2 zijn voeding, praktische as­ pecten van de behandeling en reizen. Andere thema’s zijn meer leeftijdsge­ bonden (opgroeien, zwangerschap, enz.). • De manier waarop men ervaring wenst uit te wisselen varieert van artikels met getuigenissen enerzijds, tot groepsactiviteiten en persoonlijk contact met een lotgenoot anderzijds.

WAT KAN DE DIABETES LIGA DOEN?

• Diabetes Info, de verkoop van diabetes­ materiaal en de gratis Diabetes Infolijn, moeten we volgens onze leden zeker verderzetten.


VERENIGING 33

Samen voor een zorgeloos leven met diabetes.

Bij de leden met diabetes type 2 staat ook preventie zeer hoog op de agenda. • In de toekomst moet de Diabetes Liga volgens haar leden extra investeren in: publiekscampagnes over diabetes, opvang en begeleiding na diagnose, en het stimu­ leren van wetenschappelijk onderzoek.

NIEUWE MISSIE

‘Samen voor een zorgeloos leven met diabetes’. Onder ‘zorgeloos’ verstaan we: omringd door de beste zorg (medische mogelijkheden), geïnformeerd (bouwend op kennis) en geconnecteerd (gesteund door netwerk). ‘Leven met’ verwijst naar de actieve en volwaardige deelname aan de maatschappij in al zijn facetten: opgroeien, studeren, werken, samen­ leven, ontspannen … Visie De persoon met diabetes, met zijn of haar noden en zorgen, staat voor de Diabetes Liga absoluut centraal. Welke vorm je ook hebt, jong of oud, de Diabetes Liga wil voor jou een open huis zijn waar je terecht kunt. Op maatschappelijk vlak zien we onszelf als een referentie en kwaliteitslabel rond diabetes, steunend op de knowhow en ervaringsdeskundigheid binnen ons netwerk. We realiseren onze doelstellingen in nauwe samenwerking met de zorgsector, overheid, industriepartners, onderwijs­ instellingen en andere organisaties.

WAT WIL DE DIABETES LIGA REALISEREN?

1

Meer maatschappelijke bewustwording creëren rond diabetes. Ondanks het feit dat diabetes alomtegenwoordig is, is er nog steeds een gebrek aan kennis over de oorzaken en gevolgen van diabetes, de verschillende diabetesvor­ men ... We willen dan ook met de Diabetes Liga onze schouders zetten onder sensibi­ lisatiecampagnes die diabetes bespreek­ baar maken en op een correcte manier in beeld brengen. Stimuleren van diabetespreventie. Vanuit onze maatschappelijke be­ trokkenheid bij de diabetesproblematiek en onze expertise ter zake, willen we ook de oorzaken helpen aanpakken. Als partner van de Vlaamse overheid, willen we onder het merk HALT2Diabetes een breed draagvlak creëren om de opmars van diabetes type 2 te stoppen via een wetenschappelijk onderbouwde aanpak. Streven naar de best mogelijke zorg. Innovatie en onderzoek houden een enorme belofte in om de levens­ kwaliteit van mensen met diabetes verder te verbeteren. We willen hier als Diabetes Liga zeker een lans voor breken. Maar we blijven ook pleiten voor een vlotte orga­ nisatie en afstemming binnen alle lagen van de diabetes­zorg, waarbij de patiënt een volwaardige rol krijgt. We willen er uiteindelijk voor zorgen dat ieder individu met diabetes toegang heeft tot de zorg die best aansluit bij zijn/haar situatie.

2

3

4

Actief ondersteunen van mensen met diabetes en hun omgeving. Diabetes vraagt elke dag opnieuw heel wat aandacht en zelfzorg, en dat is niet altijd eenvoudig. De Diabetes Liga is ideaal ge­ plaatst om mensen met diabetes een duwtje in de rug te geven, en een antwoord te bie­ den op de diverse zorgen en vragen die ze op hun pad ontmoeten. We willen hen helpen: via kwaliteitsvolle en betrouwbare informa­ tie over diabetes, via een ruim aanbod van hulpmiddelen en materialen, en door een forum voor ervaringsuitwisseling te bieden. WAAR KAN JE ONDER MEER OP REKENEN IN 2018? • Climbing for Life 2018 zet diabetes opnieuw in de kijker! • Vanaf 2018 wordt ons preventieproject HALT2Diabetes stapsgewijs over Vlaanderen uitgerold. • We volgen alle evoluties voor jou op de voet, en houden je op de hoogte via Diabetes Info, nieuwsbrieven … Maar we voorzien ook nieuwe publicaties, waaronder een update van onze gids diabetes type 1. • Via het pilootproject Start2Diabetes willen we mensen met diabetes type 2 sneller op weg helpen. • Activiteiten voor jong en oud, van infosessies tot medisch begeleide vakanties. Onze vrijwilligers zijn dag in dag uit voor jou in de weer! • We lanceren in het voorjaar een gloednieuwe webshop. •


34 VERENIGING

Parlementaire rondetafelconferentie:

vroegtijdige aanpak van type 2 diabetes

Op uitnodiging van de Diabetes Liga en de Association Belge du Diabète, werd op 12 oktober 2017, een bespreking met Belgische diabetesexperten georganiseerd in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Deze bijeenkomst, die verder bouwde op de Verklaring van Berlijn, werd gesteund door volksvertegenwoordigers van de verschillende politieke fracties. GUIDO LOPES DOS SANTOS SANTIAGO, Inhoudelijk medewerker, Diabetes Liga vzw FREDERIK MUYLLE, Manager Informatie, Diabetes Liga vzw

H

et debat werd ingeleid door de getuigenissen van twee mensen met diabetes, die toelichting gaven bij hun ervaringen met de diabeteszorg. Zij wezen aan de hand van concrete voorbeel­ den op de nood aan goede educatie in elk stadium van de aandoening.

Daarna kwamen de diabetesexperten aan het woord. Wat betreft diabetespreventie, deed endocrinologe dr. Inge Van Pottel­ bergh het HALT2Diabetes-project van de Diabetes Liga uit de doeken, als voorbeeld van een nuttige aanpak in de preventie van type 2 diabetes. Hierbij worden hoog­ risicopersonen voor type 2 diabetes actief opgespoord en naar een gezonde leefstijl begeleid. Prof. Laurent Crenier van het Erasmuszie­ kenhuis in Brussel, pleitte voor een diabetesregister dat ons een correcter beeld moet geven van het aantal Belgen met diabetes type 2 en hun gezondheids­ toestand. Het grote knelpunt in ons land, is dat al die gegevens over diabetes heel

verspreid zitten. De kern van prof. Crenier’s pleidooi was het samenvoegen van de bestaande informatie in 1 grote databank. Zo’n diabetesregister kan gebruikt worden om de kwaliteit van de diabetesbehande­ ling te verbeteren, doordat er pro-actiever en patiëntgerichter kan opgetreden wor­ den. Een belangrijke stoorzender (al dan niet terecht) van zo’n register is voorlopig de privacywet. Prof. Frank Nobels wees op het belang van het vroegtijdig onder controle krijgen van type 2 diabetes. Vooral mensen in het beginstadium van diabetes type 2 zouden veel baat hebben bij een meer uitgebreide toegang tot educatie. Het gaat met name om het besef over de ernst van diabetes, de nood aan beweging en de juiste voeding, goed opvolgen van de medicatie en de me­ dische adviezen. Educatie speelt immers een belangrijke rol bij vroegtijdige controle en het voorkomen van complicaties. Prof. Christophe De Block brak een lans voor de toegang tot de best mogelijke

WAT IS DE VERKLARING VAN BERLIJN? De Verklaring Van Berlijn werd in december 2016 door experten uit 38 landen aangenomen tijdens het Global Diabetes Policy Forum in Berlijn, waaraan gerenommeerde diabetesexperten, patiëntenverenigingen en politici van over de hele wereld deelnamen. Doel is beleids­makers wereldwijd aan te sporen om de groeiende ziektelast van type 2 diabetes te verminderen. De nadruk ligt op 4 belangrijke pijlers: 1) preventie, 2) vroegdiagnose, 3) vroege controle over de aandoening en 4) vroege toegang tot gepersonaliseerde behandeling.

behandeling, met inachtneming van de persoonlijke noden van patiënten. Hij ha­ merde specifiek op twee belangrijke zaken: 1) De nood aan een praktische gids voor huisartsen om hen te ondersteunen bij een gepersonaliseerde behandeling; 2) Meer logica in de terugbetaling van geneesmid­ delen voor diabetes. De nieuwere types van medicijnen hebben vaak meer (en gecombineerde) voordelen voor de patiënt, bijvoorbeeld minder kans op hypo’s, betere glycemieregeling, bijkomend gunstig effect op hart en nieren, bijkomend gunstig effect op het gewicht … Ten slotte drukten de volksvertegenwoor­ digers hun appreciatie uit voor de toelich­ ting van de experts en beloofden ze verder met de voorstellen aan de slag te gaan. •


Diabetes opvolgen?

Wit-Gele Kruis heeft het in de vingers!

Voor een goede opvolging van je diabetes kan je een beroep doen op het Wit-Gele Kruis. Onze diabeteseducatoren leren je meer over diabetes en zelfzorg en geven je advies bij glucosemeterkeuze, voeding, leefstijl, beweging ‌ Is zelfzorg moeilijk? Dan kan je rekenen op onze verpleegkundigen voor controle en opvolging van de glycemie, toediening van insuline of incretinemimetica, voetcontrole ‌ Ze helpen waar mogelijk complicaties opsporen en vermijden. Surf voor meer info over de zorgverlening van het Wit-Gele Kruis of over de voordelen en voorwaarden van het zorgtraject diabetes naar www.witgelekruis.be/diabetes.

Diabetesliga.indd 1

7/11/2017 11:12:52

VERLICHT H E RS T E LT

INTENS

VO E DT Speciaal ontwikkeld voor de zeer droge en ruwe voeten, eelt en drukplekken. Geschikt voor diabetici. Afspraak op www.eucerin.be

20161866_ADV_DiabetesLiga_183x123_UreaRepairPLUS_VOET_NL_V2.indd 1

Exclusief beschikbaar in de apotheek en parafarmacie

5/08/16 12:47


36 VERENIGING

Terugblik ledenevent 75 jaar Diabetes Liga

O

p zaterdag 7 oktober 2017 vierden we in het Antwerp Elisabeth Center ‘75 jaar Diabetes Liga’. Tijdens aparte voordrachten voor type 1 en type 2 diabetes werden de recentste evoluties besproken. Vlaamse onderzoekers stelden hun diabetesonderzoek voor bij de poster wall en ook de infomarkt werd druk bezocht. In de namiddag kon men een bezoek brengen aan de zoo. Op deze dag mochten we heel wat leden verwelkomen, maar liefst 796 personen namen deel. We blikken terug op een boeiend ledenevent. Een bloemlezing van de verschillende reacties …

“Ik vond het een goed initiatief, dat goed georganiseerd was. Zo’n evenement mag voor mij gerust om de vijf jaar georganiseerd worden. Ik ben vooral gegaan om de voordrachten voor diabetes type 2 te volgen. De voordracht van Frank Nobels rond medicatie heeft mij zeer kunnen boeien. Proficiat.”

Johan “Zeer heldere, positieve en optimistische voorstellingen en uiteenzettingen over diabetes type 1. Een pluim voor de 3 sprekers.”

Pascal

“Proficiat! Interessante voordrachten met goede sprekers en vooral het gevoel dat we daar allemaal samen waren met diabetes. Meestal ben je in een gezelschap de uitzondering ... nu waren het de begeleiders die de uitzondering waren op de velen mét diabetes. Een speciaal gevoel wel.”

Marie-José


VERENIGING 37

“Ik twijfelde om naar het evenement rond 75 jaar Diabetes Liga te gaan, maar heb me uiteindelijk toch ingeschreven. Het was super interessant, zowel de voordrachten als de beurs. Ook een pluim voor de organisatie! Ik ben met een zak vol nuttige informatie en een goed gevoel huiswaarts gekeerd!”

“Wat me het meest is bijgebleven is het enthousiasme waarmee de sprekers bij type 1 de inhoud brachten! Een op zich moeilijke materie die ze eenvoudig brachten. Chapeau! Gelukkig hebben we dergelijke individuen die er voor gaan en blijven voor gaan! Daarnaast is het groot aantal aanwezigen een steun, net als de aanwezige standjes waar er ongedwongen informatie werd gegeven. De kinderen vonden het superleuk om de zoo backstage te mogen ontdekken! Doe zo voort!”

Bart

Elke “Deze dag was supergoed georganiseerd. Het onthaal was hartelijk. Aan de verschillende infostands kreeg je nuttige informatie en ook de lezingen waren interessant en vernieuwend. Er leeft wat aan het front ... Het bezoekje aan de zoo achteraf was leuk meegenomen. Kortom: dankjewel voor deze organisatie!!!!!”

Magda

“Een dikke proficiat aan de organisatoren van het ledenevent ’75 jaar Diabetes Liga’! Het verliep vlekkeloos en was van een niveau om u tegen te zeggen. Dat het onderzoek zó complex en uitgebreid is, maakte op mij een sterke indruk. En zeker ook dat het onderzoek grote vooruitgang maakt. Niet met kleine muizenpasjes, maar met reuzensprongen, zoals professor Mathieu het uitdrukte.”

Lieve


38 ONDERZOEK

De artificiële pancreas:

HOEVER STAAN WE? Meermaals per dag de bloedsuiker controleren en op basis hiervan de juiste hoeveelheid insuline toedienen … Een dagelijkse realiteit voor mensen met type 1 diabetes, maar ook een ‘opdracht’ met een grote impact op de levenskwaliteit. Spijtig genoeg leveren de inspanningen niet altijd een goede bloedsuikerregeling. De ontwikkeling van een ‘artificiële pancreas’ zou hier verandering in kunnen brengen. Wat houdt dit juist in en hoever staan we? Dit artikel geeft een overzicht. SARA CHARLEER, doctoraatsstudent, KU Leuven CHRISTOPHE DE BLOCK, endocrinoloog, UZ Antwerpen PIETER GILLARD, endocrinoloog, UZ Leuven

B

ij een artificiële pancreas meet een glucosesensor continu de suikerwaar­ den in het lichaam. Deze waarden worden doorgestuurd naar een geavan­ ceerd computeralgoritme dat identificeert hoe de suiker evolueert en berekent hoe­ veel insuline een insulinepomp moet toe­ dienen. De insulinepomp geeft vervolgens de insulinedosis af aan het lichaam, dit wordt aangeduid met de term closed-loop (letterlijk ‘gesloten cirkel’). Sommige van deze closed-loop systemen gebruiken enkel insuline, andere bevatten zowel een insuli­ ne- als glucagonpomp, wat de werking van de gezonde pancreas nog beter benadert.

DE WEG NAAR DE ARTIFICIËLE PANCREAS In 2006 lanceerde de JDRF (Juvenile Diabetes Research Foundation) het Artificial Pancreas Project. Het JDFR financierde een consortium van centra om onderzoek te doen naar de ontwik­ keling van de artificiële pancreas. Ze publiceerden een stappenplan waarin be­ schreven werd hoe de ontwikkeling van de artificiële pancreas op een logische manier zou moeten plaatsvinden, waarbij de systemen steeds een hogere graad van autonomie en complexiteit verkrijgen (zie Figuur 1).

De verschillende systemen worden on­ dergebracht in drie generaties, gebaseerd op hun niveau van autonomie. De eerste generatie van de artificiële pancreas wordt al gebruikt in de praktijk. Ook de eerste stap van de tweede generatie is bijna klaar om op de Belgische markt te komen. De twee laatste stappen moeten echter nog verder getest en geëvalueerd worden. Deze twee stappen, volledige en bihormo­ nale (insuline en glucagon) closed-loop systemen, hoeven elkaar niet noodzakelijk op te volgen. Ze worden nu al naast en los van elkaar ontwikkeld en zullen uiteinde­ lijk ook naast elkaar kunnen bestaan.


ONDERZOEK 39

Figuur 1: Stappenplan voor de ontwikkeling van de artificiële pancreas (JDRF) Eerste Generatie

1

2

Low-glucose threshold suspend

Low-glucose predictive suspend

insulinepomp schakelt uit wanneer de gebruiker niet reageert op het laag-glucose alarm.

insulinepomp schakelt uit voordat de glucose laag wordt.

insulinepomp schakelt uit voordat de glucose laag wordt en dient meer insuline toe wanneer suiker de hoge drempelwaarde overschrijdt.

6

5

4

Bihormonale closed-loop

3

Volledig geautomatiseerde closed-loop maaltijd gebonden insulinebolussen zijn geëlimineerd.

Derde Generatie

SENSOR-POMP COMBINATIE Een sensor-pomp combinatie combineert de technologie van een insulinepomp met een continue glucosesensor. Deze combinatie verbetert de suikercontrole en vermindert het risico op lage bloed­ suikers (hypo’s). Het gebruik van pomp en sensor, samen met de ontwikkeling van een algoritme leidde tot de eerste generatie ar­ tificiële pancreas, met de functionaliteiten ‘stop-bij-laag’ en ‘stop-vóór-laag’.

Stop-bij-laag: Low-glucose threshold suspend

De low-glucose threshold suspend (LGTS) functionaliteit wordt geactiveerd wanneer de gemeten suikerspiegel onder een vooraf ingestelde drempelwaarde zakt (bv. 60 mg/dl). Bij activatie luidt er een alarm en onderbreekt de insulinepomp automatisch de basale insulinetoediening voor een maximale duur van twee uur. De patiënt zelf hoeft niets aan de pomp te doen, wel dient hij/zij extra koolhydraten te eten. Hierdoor wordt de duur en ernst

Hypo-/hyperglycemie beperker

Hybride closed-loop insulinetoediening is steeds closed-loop, maar gebruiker moet zelf maaltijd gebonden insulinebolus toedienen.

Tweede Generatie

van de hypo beperkt. Visueel kan je LGTS voorstellen als een airbag: als je crasht met je auto wordt de airbag opgeblazen om je te beschermen, maar de schade aan de auto is onvermijdelijk. LGTS is al sinds meerdere jaren op de markt en wordt al uitvoerig gebruikt in de Belgische praktijk. Sindsdien is bewezen dat het zowel bij volwassenen als kinderen, en bij personen met het grootste risico op een hypo, helpt om hypo’s te verminderen. Er is reeds aangetoond dat het gebruik van LGTS, in vergelijking met enkel een conti­ nue glucosesensor, een reductie van 38% in nachtelijke hypo’s kon realiseren, zonder het HbA1c te verhogen. Bijkomend heeft LGTS niet alleen bij nachtelijk gebruik een voordeel, ook het voorkomen van ernstige en matige hypo’s vermindert.

Stop-vóór-laag: Low-glucose predictive suspend

Een stap verder dan LGTS is de low-glucose predictive suspend (LGPS)

functionaliteit, waarbij de insulinepomp de insulinetoediening onderbreekt alvo­ rens de lage bloedsuikerwaarde bereikt wordt. Hierbij analyseert een voorspellend computeralgoritme met welke snelheid de suikerwaarde daalt. Wanneer deze snelheid te hoog is, namelijk als binnen het halfuur de suikerwaarde onder de drempelwaarde zou zakken, wordt de insulinetoediening onderbroken om zo een hypo te voorkomen. Bij activatie is het niet nodig om extra koolhydraten in te nemen, want dit kan achteraf leiden tot hoge suikerwaarden. De insulinetoediening zal automatisch hervatten wanneer de suikerconcentratie terug stijgt. Je kan je LGPS voorstellen als parkeersensoren: het waarschuwt je voor een botsing, zodat een ongeval voorkomen kan worden. Er werd aangetoond dat stop-vóór-laag nachtelijke hypo’s met bijna 50% kon ver­ minderen bij volwassenen en bij kinderen. Ook dit systeem is op de Belgische markt. Deze twee functionaliteiten, LGTS en LGPS, zijn gebaseerd op een simpele aan/ uit-schakelaar om de insulinetoediening af en aan te zetten op basis van de geme­ ten en voorspelde suikerspiegel. Daarom missen ze de kenmerken van een echte closed-loop artificiële pancreas, namelijk de aanpassing van de insulinestroom op basis van de glucoseschommelingen. CLOSED-LOOP Closed-loop systemen onderscheiden zich van de conventionele insulinepompen en low-glucose suspend systemen in het feit dat ze bijkomend autonoom en gradueel insuline toedienen op basis van de gemeten

Je kan je LGPS voorstellen als parkeersensoren.


40 ONDERZOEK

en voorspelde suikerwaarden. Hieronder bekijken we meer in detail de verschillende soorten closed-loop systemen die momen­ teel in ontwikkeling zijn.

Het eerste hybride systeem zal weldra zijn intrede doen op de Belgische markt.

Hybride closed-loop

De verdere ontwikkeling van een volledig geautomatiseerde artificiële pancreas leidde naar een hybride systeem. Hier moe­ ten gebruikers zelf de koolhydraatinname schatten en de insulinebolus toedienen (via een bevestiging van de boluscalculator) of laten weten dat er een maaltijd aankomt. Waarom is deze ‘tussenstap’ eigenlijk nodig? Snelwerkende insuline werkt niet zo snel als eerst gedacht. Indien de insuline geen 15-30 minuten op voorhand wordt toegediend, reageert de artificiële pancreas te traag op snel stijgende suikerwaarden. De hybride closed-loop heeft zijn doeltref­ fendheid reeds bewezen in verschillende klinische studies. Deelnemers hadden min­ der glycemieschommelingen en brachten meer tijd in het doelbereik (de gewenste glycemiezone) door, zowel overdag als ’s nachts.

Dit is wat we mogen verwachten van een hybride artificiële pancreas: • opstaan met een suikerwaarde rond 120 mg/dl; • meer tijd doorbrengen in doelbereik en minder met extreem hoge of lage suikerwaarden gedurende de dag, maar vooral ’s nachts; • voor sommige gebruikers, een verbetering in HbA1c met minder glycemieschommelingen; • minder rompslomp en meer gemoedsrust, met name ’s nachts, en vooral voor ouders; • een betere slaapkwaliteit.

Het eerste hybride systeem zal weldra zijn intrede doen op de Belgische markt. Het federale agentschap van de Verenigde Sta­ ten dat de kwaliteit van voedsel en de me­ dicijnen controleert (FDA) heeft namelijk het MiniMed 670G systeem van Medtronic goedgekeurd op basis van de positieve resultaten van hun registratiestudie. Deze goedkeuring betekent dat een artificiële pancreas eindelijk binnen het bereik van de gewone praktijk ligt.

Volledig geautomatiseerde closed-loop

Een volledig geautomatiseerde closed-loop zou in principe alle handelingen van de insulinetoediening voor zijn rekening moeten kunnen nemen, ook het toedienen van een maaltijdbolus. De eerste testen met zo’n volledig geautomatiseerd systeem waren niet heel succesvol in het aanpakken van de insulinebehoeften tijdens maal­ tijden. De reden ligt waarschijnlijk bij de ‘te trage’ insulines, waardoor de glycemie te sterk stijgt vooraleer de insuline begint te werken. Omdat er nog veel vooruitgang gemaakt moet worden, zullen volledig geautomati­ seerde artificiële pancreas systemen nog eerst uitvoerige test- en optimalisatiefasen moeten doorlopen vooraleer ze op de markt zullen verschijnen.

Closed-loop met twee glucoseregelende hormonen

Het risico op een te lage bloedsuiker kan verder verlaagd worden door gebruik te maken van bihormonale closed-loop syste­ men. Deze dienen bijkomstig glucagon toe wanneer er een lage suikerwaarde bereikt of voorspeld wordt. Glucagon zorgt ervoor dat opgeslagen suikers in de lever vrijko­ men als de bloedsuikerspiegel te laag is. Dus door glucagon aan het systeem toe te voegen, komt de regeling van de bloedsui­ ker dichter in de buurt van de werking van de gezonde pancreas. Maar dit ogenschijn­ lijke voordeel werd nog niet gezien in ver­ gelijkende studies met systemen die enkel insuline gebruiken. Bihormonale systemen zijn heel complex en momenteel beperkt door de nood aan een tweede pomp voor de toediening van glucagon. Bijkomend moet de gebruiker elke 24 uur de glucagon en infusieset vervangen door de instabiliteit van de huidige glucagonpreparaten. Bihormonale systemen worden verder geoptimaliseerd en uitgetest. Ze zijn voor­ lopig nog niet verkrijgbaar.

WAT ZIJN DE VERDERE STAPPEN? Personen met type 1 diabetes vragen vaak hoelang het nog zal duren vooraleer de artificiële pancreas op de markt komt. Er is nog werk voor de boeg om deze systemen te optimaliseren. Zo dient de werking van de continue glucosesensor te worden verbeterd. Een van de mogelijkheden is de ontwikkeling van glucosesensoren met een langere levens­ duur (momenteel is dat gemiddeld een week) of een implanteerbare sensor die niet beïnvloed wordt door externe storingen. Dit zal ook de therapietrouw verbeteren. De impact van closed-loop systemen is verzwakt door de variabele en relatief trage opname van de huidig beschikbare snelwer­ kende insuline-analogen. Dit is vooral een probleem wanneer de bloed­suikerspiegel schommelt, namelijk tijdens inspanning en in de periode na de maaltijd. Hierdoor kan de artificiële pancreas niet snel genoeg rea­ geren op de veranderende suikerwaarden. Een grote frustratie bij gebruikers van een sensor-pomp combinatie is de nood aan twee insertieplaatsen, namelijk één voor de pompkatheter en één voor de sensor. Om de artificiële pancreas aantrekkelijker te maken, zullen er apparaten ontworpen moeten worden die slechts één enkele insertieplaats vereisen waarlangs zowel de suikerconcentratie gemeten wordt als insuline toegediend. Nadeel hier is echter dat de levensduur van een insulinekathe­ ter veel korter is (3 dagen) dan van een sensor (6 dagen – 6 maanden). Bihormonale systemen kunnen worden geoptimaliseerd door de ontwikkeling van pompen met twee reservoirs, één voor insuline en één voor glucagon. Geautomatiseerde insulinetoediening, met of zonder glucagon zal niet voor iedereen met type 1 diabetes geschikt zijn, zeker niet in het begin. Het betekent ook niet dat het type 1 diabetes kan genezen. Gegevens tonen wel duidelijk aan dat het de suikerspiegel kan verbeteren. Er is nog wat werk aan de winkel, maar het is geruststellend dat er de afgelopen paar jaar opmerkelijk veel vooruitgang is geboekt. Het resultaat is dat het eerste hybride closed-loop systeem op komst is. •


41

Vraag het aan de

INFOLIJN Heb je zelf een vraag? 0800/96 333 of infolijn@diabetes.be

Ik ben 78 jaar en heb diabetes type 2. Ik let goed op mijn voeding en ik neem dagelijks diabetestabletten in alsook een statine. Bij mijn laatste bloedcontrole waren mijn cholesterolwaarden goed. De triglyceridenwaarden stonden echter te hoog: 260 mg/dl. Moet ik hier geen medicatie extra voor nemen? Mijn huisarts was hierover nogal vaag. Groetjes Rudy

Beste Rudy, We hebben je vraag even voorgelegd aan een arts. Een te hoog triglyceridenlevel is alleen schadelijk bij extreem hoge waarden (> 750 mg/dl) of als de chole­ sterol hoog is. In deze laatste situatie wordt er geen medicatie specifiek voor triglyceriden opgestart, maar wordt wel de cholesterolverlagende medicatie aangepast. In jouw situatie lijkt het dus logisch dat de huisarts geen bijkomende medicatie opstart. We willen echter benadrukken dat je dergelijke concrete vragen over je behandeling best even met je huisarts kan bespreken.

Mijn man heeft al enkele jaren diabetes type 1. We willen heel graag aan kinderen beginnen. Is er een kans dat mijn partner onvruchtbaar is? Of dat het langer zal duren om zwanger te worden? Ik heb gelezen dat mannen met diabetes type 1 vaak een slechte kwaliteit van sperma hebben. Met vriendelijke groeten Sylvie

Beste Sylvie, We hebben hierover advies gevraagd aan een diabetesspecialist. Je hoeft je op zich niet teveel zorgen te maken over de mogelijke invloed van diabetes type 1 op de vruchtbaarheid van je man. Er is één studie die bij mannen met diabetes type 1 een wat gedaalde spermakwaliteit heeft aangetoond, maar deze daling is onvoldoende om van echte onvruchtbaarheid te spreken. Bovendien werd de daling in spermakwaliteit vermoedelijk veroorzaakt door een langdurig verhoogde bloedsuikerspiegel. Bij een goede diabetesregeling zal er normaal geen relevant effect zijn op de mannelijke vruchtbaarheid. Het is wel zo dat er in de doorsnee mannelijke bevolking (ongeacht of men diabetes type 1 heeft of niet), relatief veel onvruchtbaarheid voorkomt. Dit komt voor bij 10 à 15% van de mannen.

Ik heb diabetes type 1 en gebruik sinds een tijdje de FreeStyle Libre. Wat moet ik doen als mijn sensor voortijdig loslaat? Kan ik dan een nieuwe sensor bekomen of eventueel zelf aankopen? Bedankt voor jullie antwoord. Lucas

Beste Lucas, Indien een sensor stuk is of voortijdig loskomt, kan je contact opnemen met de klantendienst van de firma Abbott (0800/16.772). Zij beslissen of ze de sensor eventueel kosteloos vervangen. Bij een vervanging zullen ze de sensor op jouw naam versturen naar je conventiecentrum. Indien de firma de sensor niet gratis vervangt, dan kan je de sensor ook aankopen bij de conventie. De kostprijs is maximaal 60 euro. Het ziekenhuis zal je hiervoor een factuur bezorgen. Je kan er ook voor kiezen om de tijd te overbruggen door het meten met de 25 gratis teststrips, waarop je per maand vanuit de conventie recht hebt, bij gebruik van de FreeStyle Libre.


42 SPROKKELS

DISCRIMINATIE OMWILLE VAN DIABETES: Unia helpt Twee havenarbeiders werden medisch afgekeurd wegens diabetes type 1. Daarop trokken ze naar de rechter. Die oordeelde in de twee zaken dat de veiligheid op het werk belangrijk is, maar dat het discriminerend is om personen met diabetes op voorhand uit te sluiten voor alle havenjobs. De uitspraak van de eerste zaak dateert al van 2011. In oktober 2017 heeft het Antwerpse Arbeidshof de haven en de arbeidsgeneeskundige dienst opnieuw in een soortgelijke zaak veroordeeld.

Ledenkortingen Elk jaar opnieuw geniet je van een pak ledenkortingen bij partners van de Diabetes Liga. Hierdoor koop je boeken, pomp- en diabetestasjes en heel wat andere materialen extra voordelig.

Heb je zelf een gelijkaardige ervaring? Weet dan dat je dit kan melden bij Unia. Ze helpen je gratis en in alle vertrouwelijkheid.

WEBSHOP LANNOO Je lidmaatschap van de Diabetes Liga geeft recht op 15% korting op de webshop van Lannoo. Surf daarvoor naar onze eigen Lannoo-pagina www.lannooshop.com/diabetesliga. Je hoeft enkel de kortingscode ‘diabetesliga’ in te geven in het winkelmandje om van deze korting te genieten. Betalen kan via online banking of overschrijving.

FIETS, WANDEL OF LOOP MET ONS MEE en steun diabetes In 2018 werkt de Diabetes Liga opnieuw samen met Climbing For Life. Samen willen wij diabetes onder de aandacht brengen en aantonen dat bewegen een essentiële pijler is, zowel in de behandeling als de preventie van diabetes. Gérardmer, parel van de Vogezen Van 6 t.e.m. 8 september 2018 strijkt Climbing For Life neer in Gérardmer. Een wondermooie omgeving in de Vogezen, waar menig wandel-, loop- en fietshart sneller van gaat slaan. Gérardmer is een gezellige, levendige stad, omringd door prachtige bergen en bossen op amper 450 km van Brussel. Onze Climbing For Life village, aan de oevers van het meer, wordt gedurende 3 dagen dé uitvalsbasis voor prachtige wandel-, loop-, maar ook fietstochten. Doe met ons mee en steun diabetes Via Climbing For Life beleef je enkele toffe loop- en wandeldagen in een unieke sfeer. Bovendien werk je aan een gezonder en actiever leven en kan je ook anderen inspireren om meer te bewegen. Met Climbing For Life plaatsen we meer bepaald diabetes in de kijker. Er worden ook fondsen geworven ten voordele van diabetes en de Diabetes Liga: 20 euro van jouw inschrijvingsgeld gaat rechtstreeks naar het goede doel.

Neem deel aan Climbing For Life als lid van de Diabetes Liga en ontvang een uniek shirt • Ga samen met ons de uitdaging aan en plaats diabetes in de kijker. Leden van de Diabetes Liga krijgen een uniek Climbing For Life wielerof loopshirt. Zo zijn we als Diabetes Liga beter herkenbaar op het event tussen de fietsende, lopende en wandelende deelnemers. • Schrijf je snel in via www.climbingforlife.be en forward jouw bevestiging van inschrijving naar liga@diabetes.be. Vermeld ook je lidnummer, geslacht en de maat van je shirt (XS-S-M-L-XL-XXL) . • Het shirt ontvang je bij het afhalen van je deelnamepakket op het Climbing For Life event in de Vogezen.

VAZZY Vazzy is een winkel die comfortschoenen en semi-orthopedische schoenen verkoopt. Je vindt het volledige gamma op www.vazzy.be. Vazzy biedt aan alle leden van de Diabetes Liga 10% korting bij aankoop van comfortschoenen en/ of semi-orthopedische schoenen. Op vertoon van je lidkaart in de winkel (Bruggesteenweg 234, Gits).

Lidmaatschap 2018 Je hebt je lidgeld voor 2018 al betaald? Dan willen we je graag bedanken voor je bijdrage. Iedereen die zijn/haar lidgeld betaalde voor 11 december, kan bij dit tijdschrift de lidkaart terugvinden. Indien we je lidgeld nog niet ontvingen, dan vind je een overschrijvingsformulier bij dit tijdschrift. Als de storting ons na 11 december heeft bereikt, dan zal je je lidkaart bij het tweede tijdschrift van 2018 terugvinden. Vragen of onduidelijkheden? Aarzel dan niet om het secretariaat van de Diabetes Liga te contacteren via 09/220 05 20 of liga@diabetes.be.


SPROKKELS 43

MATERIAALAANBOD Diabetes Liga 2018 Ook in 2018 zorgt de Diabetes Liga voor een kwalitatief aanbod tegen scherpe prijzen. Op materialen die we zelf niet verdelen krijg je interessante kortingen via onze partners. We lichten er hieronder enkele uit.

DIABSOFT®-SOKKEN Wanneer je diabetes hebt, is het belangrijk extra aandacht te schenken aan je voeten. De DiabSoft®-sokken helpen om problemen, veroorzaakt door wrijving, druk en zweet, te voorkomen. Ze hebben een versterkte hiel, een zachte boord die niet knelt, geen binnennaden en hun 'antipressionsysteem' zorgt voor een goede doorbloeding van de voet en het onderbeen. Tot slot zijn ze anti-transpirant, waardoor de voet fris en droog gehouden wordt. Prijs leden € 11, prijs niet-leden € 13.

LEVEN MET DIABETES TYPE 2 Alles over voeding, bewegen, medicatie, controle…

BOEK: ‘LEVEN MET DIABETES TYPE 2’ Samen met uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts bracht de Diabetes Liga eind 2017 een nieuw boek op de markt: Leven met diabetes type 2. Een boek waarin je meer te weten komt over voeding, beweging, diabetesmedicatie, controle ... Dit boek biedt naast wetenschappelijke en medische informatie ook nuttige wegwijzers en praktische tips voor een succesvolle dagelijkse zorg. De prijs in de boekhandel bedraagt € 22,99. Als lid kan je het via de vereniging aankopen tegen € 15,99.

LEVEN MET DIABETES TYPE 2 Alles over voeding, bewegen, medicatie, controle…

TIMESULIN® De pendopjes van Timesulin® zijn ontwikkeld om vergissingen bij het inspuiten van insuline te voorkomen. De dop toont aan hoeveel tijd er is verstreken sinds de laatste injectie. Er zijn Timesulin®dopjes voor de verschillende voorgevulde insulinepennen: een dopje voor de FlexPen® (past ook op de Victoza®-pen), voor de KwikPen™ en voor de SoloSTAR®. De Timesulin®dopjes bevatten een batterij die niet vervangbaar is. Na het eerste gebruik gaat een Timesulin®dop ongeveer 12 maand mee. De kostprijs voor leden bedraagt € 20, de kostprijs voor niet-leden is € 25. PENNAALDEN

BD bracht recent de 6 mm Microfine pennaalden uit. Deze zijn nu ook via de Diabetes Liga verkrijgbaar. Leden van de Diabetes Liga betalen € 12,90 voor een doosje van 100 naalden.

De distributeur van de Unifine Pentips pennaalden stopt met de verdeling van dit product. We blijven deze pennaalden verkopen tot uitputting voorraad (voorzien omstreeks begin 2018), daarna verdwijnen deze pennaalden uit ons assortiment.

POMPACCESSOIRES De MiniMed® accessoirecollectie van de firma Medtronic voorziet in een ruime keus aan mogelijkheden, zodat je jouw insulinepomp kunt dragen zoals je dat wil en aangepast aan jouw levensstijl. De Diabetes Liga is verdeler van deze collectie.

NIEUW: START2DIABETES! Heb je recent de diagnose diabetes type 2 gekregen en woon je in Gent of een deelgemeente? Dan is ons proefproject START2Diabetes misschien iets voor jou. In een persoonlijk gesprek bieden we een antwoord op vragen zoals: “Hoe loopt het nu verder? Waar kan ik terecht? Waar heb ik recht op?”. We starten hier rond half februari mee. • Praktisch: Wij bieden je een GRATIS gesprek van 1 uur met een medewerker van de Diabetes Liga (enkel op afspraak). • Gesprekken vinden plaats in het Diabeteshuis te Gent (Ottergemsesteenweg 456). • Breng gerust een partner/familielid/ vriend(in) mee. • Voor meer info en afspraak: telefonisch 0800/96.333 of mail naar infolijn@diabetes.be.

Hebben wij jouw e-mailadres al? Wij informeren onze leden op regelmatige basis via elektronische nieuwsbrieven. Heb je die nog niet ontvangen, dan hebben wij misschien jouw (huidige) e-mailadres nog niet in onze ledendatabank. Wil je graag beter op de hoogte blijven van het laatste diabetesnieuws, bezorg ons dan zeker het e-mailadres waarop we je mogen contacteren.


44 SPROKKELS

Boekrecensies Het 8-weekse bloedsuikerdieet door Michael Mosley ‘Het 8-weekse bloedsuikerdieet’ (uitgeverij Nieuwezijds ) is een vertaling van het boek van de Britse dr. Michael Mosley. Op 8 weken tijd zou je volgens Mosley prediabetes kunnen stoppen en diabetes type 2 kunnen omkeren. De basis van dit plan is een koolhydraatarme mediterrane voeding waarbij per dag (voor 8 weken lang) slechts 800 kcal worden gegeten. Dit sec vormgegeven boek bevat achtergrond bij het plan, een beschrijving van de praktische aanpak en 50 recepten die passen binnen dit dieet.

voedingspatroon dat wordt gepromoot zeker een positief effect hebben. Maar het is niet voor iedereen weggelegd. Bij een koolhydraatarme voeding is het voor personen met diabetes steeds belangrijk om onder dokterstoezicht te staan, zoals het boek ook stelt. De vele positieve getuigenissen ten spijt valt, zal niet iedereen in praktijk dezelfde spectaculaire resultaten bereiken. Uiteraard heeft voeding een belangrijke impact op de diabetesbehandeling. Maar op basis van het boek zou men ook verkeerdelijk kunnen concluderen dat medicatie in de behandeling van diabetes type 2 vaak overbodig is.

We vinden het boek op verschillende punten te kort door de bocht en zelfs ongefundeerd. Zo wordt margarine afgeraden in het boek, boter en kokosolie kunnen wel. Deze laatste bevatten echter veel verzadigde vetten en behoren in de voedingsdriehoek tot de oranje (minder te gebruiken) groep.

Misschien is de belangrijkste kritiek op dit boek dat het zich beperkt tot oplossingen op korte termijn. 800 kcal per dag is een streng calorie­ beperkt dieet. Voor 8 weken kan dit waarschijnlijk niet zoveel kwaad, maar het lijkt ons niet aangewezen om dit te lang aan te houden. In de preventie en behandeling van diabetes zijn er nog steeds geen wondermiddelen, en dit geldt ook voor het 8-weken-dieet van dr. Mosley.

Voor sommige personen met prediabetes of diabetes type 2 kan het koolhydraatarm

Mama heeft diabetes door Ansje Bootsma en Willeke Mulder Dit boek is uitgegeven met behulp van een schenking van het Diabetes Fonds in het kader van ‘Het Beste Diabetesidee 2017’. Beide auteurs van dit boek zijn moeder en hebben diabetes type 1. ‘Mama heeft diabetes’ is een leesboek geïllustreerd met tekeningen, gericht naar kinderen vanaf +/- 8 jaar. Het is minder geschikt als prentenboek om voor te lezen. Het boek biedt informatie om kinderen te helpen omgaan met een ouder die diabetes heeft. In verschillende hoofdstukken worden de meest voorkomende problematieken beschreven en

uitgelegd. Denk maar aan een hypo, hyper, inspuiten van insuline/glucagon en het uitoefenen van een activiteit zoals zwemmen of winkelen. Deze thema’s worden verweven in een verhaallijn. Het boek belicht ook enkele termen die verband houden met diabetes. Dit zorgt ervoor dat het niet altijd even vlot leest, maar dat de jonge lezer wel volledige informatie krijgt. De informatie in het boek is correct. Hou er rekening mee dat het boek uit Nederland komt. Glycemiewaarden worden in het boek dus niet weergegeven in mg/dl, maar er in mmol/l, ook bepaalde termen in het boek zijn typisch Nederlands. Je kan het boek aankopen via de website www.mamaheeftdiabetes.nl.

Diabetes Liga Award voor PSYCHOLOGISCHE ONDERSTEUNING In 2017 konden diabetescentra een project indienen om mee te dingen naar de ‘75 jaar Diabetes Liga award’, gesteund door de firma Abbott. Het doel was patiëntgerichte en vernieuwende zorginitiatieven te stimuleren. Er waren maar liefst 11 kandidaturen langs Nederlandstalige kant. Een jury van experten koos voor het project van Lore Saenen, als psychologe verbonden aan het UZA. Zij stelde een nieuwe aanpak voor waarin het psychologisch functioneren van patiënten in de diabetesconventie, meer aandacht krijgt. Aan de award is een financiële steun van € 5 000 verbonden.


SPROKKELS 45

Terugblik WERELD DIABETES DAG 2017 Wandelingen Elk jaar vindt op 14 november Wereld Diabetes Dag plaats. Wereldwijd wordt diabetes dan in de kijker geplaatst. Ook de Diabetes Liga doet hieraan mee. Traditiegetrouw wordt er op verschillende plaatsen in Vlaanderen gewandeld naar aanleiding van Wereld Diabetes Dag. Op zondag 19 november kon je met ons meewandelen in Avelgem, Beringen, Bree, Brugge, Ruisbroek en Tielt-Winge. We mochten in totaal 2 441 wandelaars verwelkomen. Daarnaast grepen verschillende plaatselijke afdelingen deze dag ook aan om diabetes beter bekend te maken met een infostand in een plaatselijk ziekenhuis, de organisatie van een diabetesbeurs of een voordracht rond diabetespreventie. Diabetes in de pers Naar aanleiding van Wereld Diabetes Dag belichtten we ook de resultaten van het project Zoet Zwanger. In opdracht van de Vlaamse Overheid volgt de Diabetes Liga inmiddels meer dan 8 000 vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad. Het project heeft als doel deze vrouwen bewust te maken van hun risico op diabetes type 2. Dat de nood hoog is, blijkt uit de resultaten van het project: meer dan 1 op 3 vrouwen met zwangerschapsdiabetes ontwikkelt binnen de 6 jaar (pre)diabetes. Ook het project preventieproject HALT2Diabetes stond in de kijker. In HALT2Diabetes worden hoogrisicopersonen voor type 2 diabetes via een eenvoudige risicovragenlijst (FINDRISC) en verdere onderzoeken bij de huisarts opgespoord. Op doorverwijzing van de huisarts kan men dan terecht bij leefstijlaanbod in de buurt zoals Beweging op verwijzing, diĂŤtist of tabakoloog om het risico aan te pakken. HALT2Diabetes wordt vanaf dit jaar stapsgewijs uitgerold, in opdracht van de Vlaamse overheid.

Damhert NV/SA, Kapelstraat 154 B-3550 Heusden-Zolder, info@damhert.com


46 VERENIGING

VAKANTIES 2018 SPORTKAMP GENK

CULTURELE REIS

Het wordt stilaan een echte traditie dat de Diabetes Liga, in samenwerking met partnerorganisatie Sport Vlaanderen, gedurende een week een zuivere sportvakantie organiseert. Het domein is gelegen aan de rand van het Nationaal Park Hoge Kempen. Op deze vakantie mag je een broer/zus of vriend/vriendin meebrengen die geen diabetes heeft.

We vertrekken met de autocar naar Dresden en Leipzig in de Duitse deelstaat Sachsen met regelmatige tussenstops. Op het programma staan o.m.: Gemäldegalerie Alte Meister - Porzellansammlung - kathedraal en crypte - boottocht Dresden-Pillnitz - Park kasteel Pillnitz Historisches Grünes Gewölbe - Neues Grünes Gewölbe - Semperoper - Zeitgeschichtliches Forum - Stasimuseum ‘In der Runden Ecke’ - GrassiMuseum – het Völkerschlachtdenkmal. In beide steden beschikken we over vrije tijd om de winkels te bezoeken en een gezellig terrasje te doen.

Kattevenia - Genk

BESTEMMING: Kattevenia, Genk PERIODE: 2 tot 6 april 2018 LEEFTIJD: 11-16 jaar paardrijden, 8-12 jaar ponyrijden, 11-16 jaar mountainbike en omnisport, 8-14 dans en omnisport, 10-14 jaar voetbal PRIJS: paardrijden € 300, ponyrijden € 259, voetbal, mountainbike/dans en omnisport € 212

Dresden & Leipzig

Inbegrepen: vervoer met een luxe autocar, het verblijf in het hotel Am Terrassenufer in Dresden en Marriott in Leipzig of gelijkwaardig, half pension vanaf het avondmaal de 1ste dag tot en met het ontbijt de laatste dag, 2-gangen lunchmenu in restaurants in het centrum, BTW, parking en baantaksen, Nederlandstalige begeleiding vanuit België, vergoeding chauffeur en Nederlandstalige reisleider (maaltijden en logies), toegangsprijzen. Niet inbegrepen: dranken bij de maaltijden, de persoonlijke uitgaven, de fooien, de toeristenbelasting, niet vermelde en/of optionele excursies en toegangsgelden, lokaal openbaar vervoer, de eventuele annulatie/bijstandsverzekering. BESTEMMING: Dresden en Leipzig (Duitsland) PERIODE: 23 tot 29 mei 2018 PRIJS: € 1 180 per persoon tweepersoonskamer en € 1 365 per persoon eenpersoonskamer VOORSCHOT: € 500 per persoon

GEZINSWEEKEND

Vayamundo - Houffalize Het ideale moment om er samen met de familie eens op uit te trekken. De kinderen kunnen deelnemen aan verschil­ lende leuke activiteiten onder het waakzaam oog van ervaren begeleiders. Ondertussen maken de ouders kennis met elkaar en wisselen ervaringen uit. BESTEMMING: Vayamundo - Houffalize PERIODE: 20 tot 22 april 2018 LEEFTIJD: dit weekend staat open voor alle leeftijden PRIJS: zie www.diabetes.be/vakanties


VERENIGING 47

BERGWANDELVAKANTIE

KINDERVAKANTIE

Onze bergwandelvakantie brengt ons dit jaar naar de streek Engadin, gelegen in Zwitserland tegen de Italiaanse grens. Ons hotel bevindt zich in het luxe vakantieoord St-Moritz en beschikt over een overdekt zwembad, fitnesszaal, sauna en hamam. Iedere dag kies je uit een brede waaier aan activiteiten en bepaal je zelf waar jij die dag zin in hebt. De wandelingen worden begeleid door Intersoc-wandelgidsen of door onze eigen Diabetes Liga-gids. Deze laatste groep is vergezeld van een arts die met ons meewandelt en onze suikerwaarden in het oog houdt. All-in charme verblijf met inbegrepen bustransport (meerdere opstapplaatsen), verblijf in Hotel Stahlbad (Intersoc), alle maaltijden en gewone dranken, een busuitstap, gratis wifi, begeleiding op de georganiseerde wandelingen, axiomapas voor gratis gebruik van het openbaar vervoer in de regio, animatie ’s avonds, voorreiswandeling met info, enz.

Pretcarrousel - Beland van het ene funmoment in het andere! Elke dag brengt ons heel wat nieuwe avonturen. We leven ons helemaal in! Knotsgekke themaspelen, uren ravotten op het strand, creatieve ateliers … Onze animators zorgen voor een spetterend programma! Dat zorgt vast voor te gekke beleve­ nissen! Wil jij een onvergetelijke vakantie beleven? Stap dan aan boord van onze pretcarrousel en beleef een waanzinnige week! Een dagje Plopsaland is de kers op de taart tijdens deze zorgeloze vakantie aan onze Belgische kust!

St-Moritz Hotel Stahlbad – Zwitserland

Niet inbegrepen: persoonlijke verzekeringen en niet voorziene dranken. Moeilijkheidsgraad voor de Diabetes Liga wandelgroep: 2 stappers = goede fysieke conditie en wandeluitrusting. BESTEMMING: Hotel Stahlbad, St-Moritz (Zwitserland) PERIODE: 24 juni tot 1 juli 2018 (8 dagen) PRIJS: per persoon € 725 (tweepersoonskamer), € 820 (éénpersoonskamer met eigen sanitair), geen toeslag voor eenpersoonskamer met gemeenschappelijk sanitair VOORSCHOT: € 200 (onmiddellijk te betalen bij inschrijving) Er zijn slechts 15 plaatsen beschikbaar!

JONGERENWEEKEND Kattevenia, Genk

Dit belooft alweer een onvergete­ lijk weekend te worden, vol met leuke activiteiten. De monitoren zitten nu al vol ideeën. Ook nemen we zoals steeds op dit weekend de tijd om gezellig samen te zijn en vakantieverhalen te delen. BESTEMMING: Kattevenia, Genk PERIODE: 7 tot 9 september 2018 LEEFTIJD: jongeren met diabetes, leeftijd vanaf 13 jaar PRIJS: € 55 per persoon

Huis Emmaüs - Sint-Idesbald

LEGO© Fun - Bouw met ons mee! (beperkte plaatsen) Tijdens deze vakantie krijg je de kans om jouw droomwereld te bouwen met de wereldberoemde blokjes. Een hele week lang kan je aan de slag met LEGO©-materiaal. We bedenken samen de coolste constructies. Wat dacht je van een snelle raket, een torenhoog gebouw of een echt kasteel? De keuze is helemaal aan jou! Onze enthousiaste animators staan je bij met raad en daad. Daarnaast zorgen ze ook voor een leuk programma vol actie, spel en avontuur. Het strand en de zee zijn vlakbij en een dagje Plopsaland zorgt voor de kers op de taart! Een droomvakantie voor LEGO©-fans! (Lego© is een handelsmerk van de bedrijven van de LEGO© Groep) BESTEMMING: Huis Emmaüs, Sint-Idesbald PERIODE: 11 tot 18 augustus 2018 LEEFTIJD: geboren in 2006 tot en met 2012 (bij aanvang vakantie 6 jaar zijn) PRIJS: € 315 per persoon


48 VERENIGING

JONGERENVAKANTIE Cerkno – Slovenië

In het dagelijks leven ben je als jongere met diabetes meestal in de minderheid. Al te vaak heb je de indruk dat je er alleen voor staat. Tijdens deze vakantie ben je echter duidelijk in de meerderheid als jongere met diabetes. De meeste begelei­ ders en de volwassenen hebben trouwens ook diabetes en/of hebben een ruime ervaring in de omgang met diabetes. Er is niemand die je niet begrijpt en dat geeft een super gevoel! Je krijgt de unieke kans om leeftijdsgenoten te ontmoeten die ook diabetes hebben. Je kan vrienden maken, plezier hebben, grenzen verleggen en ondertussen zeker ook iets bijleren. BESTEMMING: Cerkno, Slovenië PERIODE: 11 tot 22 juli 2018 LEEFTIJD: jongeren met diabetes geboren 2000 - 2006 PRIJS: € 595 per persoon

FIETSVAKANTIE

Vlaams-Brabant, de streek van Pater Damiaan

SPORTKAMP NIEUWPOORT

We wagen ons aan 5 begeleide fietstochten van +/- 60 km in de streek van Pater Damiaan. Inbegrepen: 1 x drank tijdens de pauze (voor- en namiddag). Een bezoek aan het Pater Damiaan museum en het belevingscentrum De Kannibaal van Baal (Sven Nys) staan eveneens gepland. Half pension in het hotel - dranken niet inbegrepen (zondag enkel overnachting). Maaltijd in plaatselijk restaurant op zondagavond (drank niet inbegrepen). Maaltijden elke middag langs de route van de fietstocht (drank niet inbegrepen).

Jongens en meisjes met diabetes krijgen een unieke kans om leeftijdsgenoten te ontmoeten die ook diabetes hebben. Samen leuke dingen te doen en grenzen te verleggen. Dit altijd in een veilige omgeving en onder deskundige begeleiding van ervaren monitoren en een gespecialiseerd multidisciplinair medisch team. Op deze sportvakantie mag je een broer/zus of vriend/ vriendin meebrengen die geen diabetes heeft.

Niet inbegrepen: annulatieverzekering en verhuur elektrische fiets (+/- € 25/dag) BESTEMMING: Vlaams-Brabant, de streek van Pater Damiaan ****sterren Hotel Bonheiden - Rijmenam PERIODE: 9 tot 15 september 2018 - (6 nachten) PRIJS: tweepersoonskamer € 679 per persoon eenpersoonskamer € 844 per persoon

Sport Vlaanderen - Nieuwpoort

BESTEMMING: Sport Vlaanderen - Nieuwpoort PERIODE: 29 oktober tot 2 november 2018 LEEFTIJD: 9-14 eenmansboten basis, 9-14 eenmansboten evolutie 1, 9-18 meermansboten basis, 9-18 windsurfen evolutie 1 (meer info zie www.diabetes.be/vakanties) PRIJS: eenmansboten € 230, meermansboten € 292, windsurfen € 230 Wees er vlug bij want de plaatsen zijn beperkt!

INSCHRIJVEN

Interesse in een van de vakanties? Schrijf je dan vlug in via www.diabetes.be/vakanties. Hier kan je alle relevante informatie terug­vinden. Je kan het secretariaat van de vereniging ook contacteren via liga@diabetes.be of 09/220.05.20.


AGENDA 49

AGENDA

MIDDEN JANUARI – MIDDEN MAART

PROVINCIE OOST-VLAANDEREN Afdeling Aalst-NinoveGeraardsbergen VOORDRACHT: ‘De voedingsdriehoek op zijn kop’ Vrijdag 19 januari om 20u Spreker: Siska Dejonghe, diabeteseducator Maretak, zaal ‘winter’, Albrechtlaan 119a , Aalst Voor meer informatie: Viviane De Baets 0498/93.02.56 Viviane.debaets@telenet.be

Afdeling Dendermonde VOORDRACHT: ‘Dagelijkse beslommeringen van een diabeet’ ‘Wat te doen als ik: op reis ga, ziek ben, uit eten ga?’ Vrijdag 2 februari 2018 om 20u AZ Sint-Blasius (grote zaal refter), Kroonveldlaan 50, Dendermonde Voor meer informatie: Marc Van Acker 0477/59.16.58 marc-vanacker@telenet.be

Afdeling Meetjesland VOORDRACHT: Algemene informatie over diabetes Donderdag 22 februari 2018 om 19u30 Spreker: Dr. H. Vandecauter, endocrinoloog Zuidkaai, Zuidmoerstraat 136, Eeklo Voor meer informatie: Mariette Van Bastelaere 050/71.84.03 mariette.van.bastelaere@telenet.be

Afdeling Waasland ONTSPANNING: ‘Nieuwjaarsdiner’ Zaterdag 13 januari 2018 om 17u Zaal Familia, Truweelstraat 138, Sint-Niklaas Prijs: € 19 per persoon (gratis aperitief, warme maaltijd en dessert, thee/koffie. Drank tijdens maaltijd niet in inbegrepen) Gratis tombola voor leden Inschrijven vóór 8 januari 2018 door overschrijving van € 19 per persoon op rekening BE76 0682 3933 4995 met vermelding ‘Nieuwjaarsdiner’ en ‘aantal personen’ Voor meer informatie: Els Sack 03/770.81.12 - willyenels@outlook.be

PROVINCIE ANTWERPEN Afdeling Antwerpen-Zuid VOORDRACHT: ‘Diabetes aanvaarden, makkelijker gezegd dan gedaan’ Zaterdag 10 maart 2018 om 10u Spreker: Stéphanie Vandeweyer, psychologe, gedragstherapeute DC Huize Berchem, Drie Koningenstraat 1, Berchem Antwerpen Voor meer informatie: Van Eyken Ludo 0472/02.59.00 - DLAZLudo@proximus.be

Afdeling Mechelen en omstreken VOORDRACHT: Jaarlijkse sessiedag Zaterdag 3 maart 2018 om 9u15 BA Campus Botaniek, Augustijnenstraat 92, Mechelen Prijs: € 12, middagmaal (2 belegde broodjes met koffie of thee en appel)

Programma: Moderator: Dhr. E. Vercammen 9u30: Osteoporose - Dr. M. Vandenbroucke 9u50: Bètaceltherapie: stand van zaken, voor- en nadelen behandeling, vooruitzichten, onderzoek, stamceltherapie – Prof. Dr. P. Gillard 10u20: Koffiepauze 11u: Personen met diabetes en nierinsufficiëntie – Dr. C. Vercammen 11u30: De resultaten van de ONSET-trial (het nieuwe insulinepreparaat Fiasp®) – Dr. B. Vets 12u: Middagmaal 13u30: Zwangerschapsdiabetes – Dr. T. Maes 14u: Waarom correcte inname van medicatie en correct inspuiten zo belangrijk zijn – Dr. K. Bollaerts Inschrijving vóór 20 februari 2018 via overschrijving op rekeningnummer BE 95 1450 5989 7458 met vermelding ‘sessiedag, aantal deelnemers’ en lidnummer Voor meer informatie: Myriam Van Asschot 015/55.13.56 info@diabetesligamechelen.be

PROVINCIE LIMBURG Afdeling West-Limburg

Voor meer informatie: Pulinckx Julien 011/42.49.10 - julien.pulinckx@skynet.be WORKSHOP: Koken Zaterdag 17 februari 2018 om 14u Spreker: Cathia, diëtiste Parochiezaal Korspel, Kroonstraat 51, Korspel – Beverlo Prijs: € 8, -12 jaar gratis Inschrijven ten laatste 9 februari 2018 Inschrijfkaarten zijn te krijgen bij de Diabetes Liga West - Limburg of storten op rekeningnummer: BE21 7765 9063 33 03 met vermelding naam en lidnummer


50 AGENDA

ONTSPANNING: Ledenfeest Zaterdag 10 maart 2018 van 12u - 17u Parochiezaal Korspel, Kroonstraat 51, Korspel - Beverlo Prijs: € 25 Inschrijven ten laatste 2 maart 2018 Inschrijfkaarten zijn te krijgen bij de Diabetes Liga West - Limburg: of storten op rekeningnummer: BE21 7765 9063 33 03 met vermelding van naam en lidnummer

VOORDRACHT: ‘Bewegen en sporten, het algemeen medicijn?’ Zaterdag 17 februari 2018 om 14u Spreker: K. Verschelde - topsporter, H. Greegoor - deelnemer ‘Climbing for life’ en Dr. K. Verboven - Reval en Biomed CC Zutendaal, Oosterzonneplein 1, Zutendaal Prijs: leden gratis, € 2 niet-leden,

Afdeling Roeselare

Afdeling Bree

Afdeling Noord-Limburg

ONTSPANNING: Midwinterfeest (ledenfeest) Zaterdag 20 januari 2018 vanaf 17u30 De Barrier, Barrierstraat 11, Bree Inschrijven verplicht, ten laatste op 10 januari 2018 door storting van € 20 per persoon, op rekeningnummer BE03 9791 4623 5484 met vermelding van lidnummer en de namen van de deelnemers. Voor meer informatie: Albert Schrooten 089/47.18.13 - vdv.bree@gmail.com

PROVINCIE VLAAMS-BRABANT

Voor meer informatie: Yvette Vanbuel 0479/68.11.16 yvettevanbuel@gmail.com ONTSPANNING: Nieuwjaarsreceptie gevolgd door wandeling of activiteit rond voeding Zaterdag 20 januari 2018 om 13u30 Gids: Leo Meurs De Kentings, De Kentings 18, Neerpelt ONTSPANNING: Wandeling Zaterdag 17 februari 2018 om 14u Gids: Guillain Adriaens Drakar aan de kanaalkom, Antwerpsesteenweg 129, Leopoldsburg

Afdeling Maaskant/ Oost-Limburg

Voor meer informatie: Alfons Kelchtermans 089/61.14.19 - kelfo@scarlet.be ONTSPANNING: Nieuwjaarsreceptie Zondag 20 januari 2018 om 14u Zaal ‘Flééketaer’ , Zagerijstraat 42, Genk Prijs: € 5 leden, € 10 niet-leden Inschrijving en betaling vóór 15 januari 2018 Gelieve te betalen op rekening BE04 7845 2058 met vermelding van het aantal personen

Diabetes Liga vzw Ottergemsesteenweg 456 – 9000 Gent Tel.: 09 220 05 20 – Fax: 09 221 00 82 e-mail: liga@diabetes.be website: www.diabetes.be BE 44 0688 8882 2545 Jaarlijkse bijdrage: € 30, professionele leden € 40 Giften vanaf € 40 (lidgeld niet inbegrepen) geven recht op een attest fiscale vrijstelling.

PROVINCIE WEST-VLAANDEREN Afdeling Brugge

ONTSPANNING: Diabetes Praatcafé In een ongedwongen sfeer tips en ervaringen uitwisselen Dinsdag 6 februari 2018 om 19u30 Diabeteseducator aanwezig Dorpshuis de Pasterelle, Ieperweg 11, Loppem Vrij toegankelijk voor iedereen. Ook voor personen zonder diabetes die iets willen opsteken. Voor meer informatie: Geert Van Vlaenderen 050/36.27.37 geert@brugge-diabetes.be

Het tijdschrift richt zich tot iedereen die betrokken is bij de diabeteszorg; in de eerste plaats de patiënten en hun familie, zorgverleners: artsen, verpleegkundigen, voedingsdeskundigen, podologen ... en iedereen die professioneel of persoonlijk in diabetes geïnteresseerd is. De teksten worden voor een zo breed mogelijk publiek geschreven. Dit tijdschrift kan ook verkregen worden op cd-rom (gesproken versie) mits aanvraag en zonder bijkomende kosten. Neem contact op met het algemeen secretariaat van de vereniging.

Openingsuren: maandag en donderdag Leden van de Redactieraad: Heleen Maetens, Frederik Muylle, Karen Ruys, Ann Struyf, van 9 – 12 uur en van 14 – 17 uur Marc Van den Steen, Pascal Van Dycke, Els Van Laer, telefonisch: elke werkdag dr. Ann Verhaegen

VOORDRACHT: ‘Hoe hou ik mijn diabetes onder controle?’ Spreker: Dr. Van den Saffele, endocrinoloog Zaterdag 27 januari 2018 om 14u30 Voor meer informatie: Bart Ghekiere 051/30.92.18 - bartghekiere@outlook.be

Afdeling Centraal-Brabant BEWEGING: Stadswandeling Lier Zondag 18 februari 2018 om 13u Samenkomst : Stationsplein, Lier Afstand: 3,4 km Voor meer informatie: Paul Decock 02/305.06.43 – paul.decock @telenet.be

LOKALE SAMENWERKING Afdeling Centraal-Brabant in samenwerking met UZ Brussel WORKSHOP: Diabetescafé: diabetes & sport Tips en tricks, maar ook eigen ervaringen delen Dinsdag 23 januari 2018 om 19 u Personeelsrestaurant UZ Brussel (route 100), Laarbeeklaan 1011090 Jette Voor meer informatie en inschrijving (voor 19/01): Secretariaat.diabeteskliniek@uzbrussel.be

Voorzitter: Prof. Dr. Christophe De Block Ondervoorzitter: Dhr. Georges Claes

De werking van de vereniging wordt heden mogelijk gemaakt door onze partners.

Verantwoordelijke uitgever: Dr. Ann Verhaegen Antwerpsesteenweg 238 – 2950 Kapellen Lay-out: www.kliek.be Druk: Geers-offset nv Eekhoutdriesstraat 67 – 9041 Oostakker e-mail: info@geers-offset.be

Platinum Lilly Abbot Diabetes Care

Copyright: Iedere nadruk van de teksten gepubliceerd in dit tijdschrift is verboden, tenzij men een schriftelijke toelating heeft van de redactie. De redactie behoudt zich het recht voor om publiciteit te weigeren; de redactie is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de commerciële boodschap.

Gold Ascensia Diabetes Care MSD Novo Nordisk Sanofi Silver Servier


DiaBETER aan zee Midweek of weekend type 1 en type 2 diabetes

HEB JE DIABETES?

WIL JE MEER GRIP OP JE DIABETES?

HYPOGLYCEMIE? HEB JE VRAGEN OVER VOEDING?

OF WENS JE ERVARINGEN UIT TE WISSELEN MET ANDERE MENSEN MET DIABETES?

WAT BIJ SPORT?

Dan is DiaBETER aan zee zeker iets voor jou! Wat ?

Workshops in een kleine groep in een uitnodigende sfeer en een uniek kader. Met een verpleegkundige en diëtistediabeteseducator heb je het over suikerwaarden, voeding … Je gaat op winkelbezoek en bent samen actief in een kookworkshop. De Diabetes Liga brengt info over hun werking en de sociale aspecten van diabetes. Een kinesist geeft je bewegingsinfo op maat en we gaan samen Smovey’en. Ook het emotionele aspect komt aan bod en er is ruimte om je ervaringen te delen met andere deelnemers. Tussen de workshops door is er voldoende tijd om de stad Oostende te bezoeken.

We helpen je om je doelen te bereiken!

Wanneer?

Weekend voor mensen met type 1 diabetes: 19-21 oktober 2018 Midweek met voorrang voor mensen met type2 diabetes: 16-19 april, 1- 4 oktober en 10-13 december

Waar? Charmehotel ’t Kruishof (Oostende) Prijs: Midweek: 350 euro (4 dagen, 3 nachten, vol pension, alle workshops inbegrepen) in twin room. Kamer alleen: +22 euro extra per nacht). Partners op de kamer zijn ook welkom aan voordeeltarief! Leden van de Diabetes Liga krijgen een extra attentie. Sessie bijwonen zonder overnachting? Vraag info via onderstaande link. Meer info via www.diabeteraanzee.be of neem contact op via 0479/25 97 58 of fabienne.vermote@skynet.be.

Met de steun van Een reactie van een deelnemer: “Ik vond het super dat in dit weekend het leven in zijn geheel werd benaderd, niet enkel de ziekte diabetes die ik heb. Enkele praktische zaken werden met voorbeelden geïllustreerd om zo gemakkelijker, gezonder en ook mentaal gezonder, contenter in het leven te staan.”


Wandel, loop of fiets met ons mee en steun diabetes

6-8/09/2018 | GĂŠrardmer (Vogezen) Ga samen met ons de uitdaging aan en plaats diabetes in de kijker. Neem deel aan Climbing For Life als lid van de Diabetes Liga en ontvang een uniek loop- of wielershirt. Info en inschrijvingen via liga@diabetes.be. www.diabetes.be/climbingforlife2018

V.U. Diabetes Liga vzw, Ottergemsesteenweg 456, 9000 Gent

Climbing For Life 2018

Diabetes Info 2018/1 januari-februari  
Diabetes Info 2018/1 januari-februari  
Advertisement