Issuu

P 3A 9110 afgiftekantoor Brussel X Oude Graanmarkt 5 1000 Brussel

PB- PP B- 06386 BELGIE(N) - BELGIQUE

MAANDBLAD > JAARGANG 45 > NUMMER 7> SEPTEMBER 2021 (verschijnt niet in juli en augustus)

BUREN VAN DE MARKTEN>P6 >AGNES LOONIS BRUSSELSE ARCHITECTUUR>P8 >BRUGGEN HALTE VAN DE MAAND>P9 >ROUPPEPLEIN NR. 13

Halte van de maand: Rouppeplein ©FABIENNE CLAES @STADSBIOGRAFIE

SEPTEMBER IN DE MARKTEN

PROJECT IN DE OPENBARE RUIMTE

Midden in de Stalingradwijk ligt het Rouppeplein, met zijn kenmerkende vierkante grondplan. Dit plein is vernoemd naar burgemeester Nicolas-Jean Rouppe, de eerste burgemeester van de stad Brussel na de onafhankelijkheid van België. Het Rouppeplein was vroeger een druk stationsplein gelegen voor het eerste Zuidstation van Brussel, het zogenaamde Bogaardenstation dat in 1840 werd ingehuldigd. De treinen stoppen hier al meer dan 150 jaar niet meer, maar de hotels zijn er nog wel: A la grande Cloche is nog een herinnering naar de klok die vertrek en aankomst van de treinen ritmeerde. Het Rouppeplein was ook het eindstation van de boerentram uit het Pajottenland. Die vertrok vanuit Gooi, via Lennik naar hier. Deze tramlijn kende een enorm succes. Veel land- en tuinbouwers konden met de tram naar de stad en de fabrieken waar ze hun producten konden verkopen op de markt of aan de verwerkende voedingsindustrie. Wekelijks werden lange trams ingelegd voor de marktdagen. Voor het eerst kreeg de stad nu ook pendelaars vanuit het omliggende land. De scholieren konden na de dorpsschool met de tram voortstuderen in de stad. In 1869 was het Bogaardenstation echter te klein geworden en verhuisde het station zuidwaarts. Tegenwoordig zijn er nog heel wat fijne horecagelegenheden overgebleven, waar je aan democratische prijzen terecht kan.

VAZZ-Y Vazz-Y maakte van de binnenkoer van De Markten (Vazz-Y #1) en de Varkensmarkt (Vazz-Y #2) een openbare woonkamer. Een plek waar buurtbewoners en nieuwsgierigen kunnen uitrusten, praten, theedrinken en/of deelnemen aan interactieve kunstwerken. Wat geeft jou een thuisgevoel? Met deze vraag ging kunstenares Silke Rys aan de slag. De reacties verwerkte ze in een handgemaakt tapijt. Samen met het publiek beschilderde Vinco Zierowan drie parasols die samen met de banken door de stad zullen reizen. Het resultaat is een veelkleurig geheel. Om de besloten ruimte van de theaterwereld open te breken, organiseert Vazz-Y performances die je

vanop straat kan volgen. Zo speelde Marie François klassiek piano en danste Tomas Ntamashimikiro een prelude op zijn voorstelling BULLY. Robberto Atzori bouwde een installatie op de Varkensmarkt. Deze streep groen op de kasseien nodigt de buurt uit te petanquen en is een reactie op de wildgroei aan terrassen op de Vismarkt. Er blijft steeds minder ruimte over waar bewoners en jongeren (zonder koopverplichting) kunnen chillen. Hoe zou het zijn als deze petanquebaan zou blijven? In hoeverre wordt er geluisterd naar de noden van de buurt? Welke voortvloeisels uit de covidperiode blijven en welke ziet de buurtbewoner liever verdwijnen? De Vazz-Y installatie verhuisde feestelijk van De Markten naar de Varkensmarkt.

Fanfare Remork & Karkaba leidde de parade. Het onverwachte van deze stoet en van de optredens buiten doet mensen glimlachen. Er ontstaat ruimte voor spontaniteit: een babbel met een onbekende of een voorbijganger die danst op het plein. Tussen 20 en 25 augustus staat de Vazz-Y installatie in de tuin van Grand Hospice waar ook Yvonne Knevels aanwezig zal zijn. Vazz-Y #4 zal doorgaan op en rond de Oude Graanmarkt tijdens de week van de mobiliteit. Hier zullen thema’s als publieke ruimte en duurzaamheid het programma kleuren. Anna Van Hoof

TENTOONSTELLING

STIJL IS STILSTAND Stefaan Vermuyten (1959) groeit op in Mechelen. Op zijn zestiende meppen de schilderijen van Giorgio De Chirico hem in de wereld van de kunst. Na een jaar drukkersopleiding in Gent is hij vastbesloten om kunstenaar te worden en trekt hij naar Antwerpen. Daar ontmoet hij rond 1985 de beginnende schilders Luc Tuymans en Bert De Beul. Met hen vormt Stefaan Vermuyten al enkele jaren een onafscheidelijk trio. In 1988 introduceert Luc Tuymans Stefaan Vermuyten in de Antwerpse galerie Ruimte Morguen. Vermuyten exposeert er solo en neemt ook deel aan groepstentoonstellingen die de galerie in het buitenland organiseert. In 1990 stapt hij samen met Tuymans over naar galerie Zeno X waar hij in het

najaar zijn tekeningen toont. Die expo kon voor Vermuyten een opstap naar een bredere bekendheid zijn, maar uit onvrede met zijn eigen werk en met het artistieke milieu zet hij zijn kunstenaarsbestaan on hold.

men in groepstentoonstellingen in België en Nederland. Zijn schilderijen vallen op door hun virtuositeit en hun ontregelende werking, maar vooral ook door hun grote verscheidenheid. Stijl is stilstand, stelt hij zelf.

werd gevraagd om een interventie te bedenken in het azart. Het azart is een ander alfabet ontwikkeld door Guy zelf, dat als speelse vorm elke letter als letterlijke beschrijving overneemt in een luchtig ogend grafisme.

Stefaan Vermuyten schoolt zich om tot pianostemmer. Ondertussen blijft hij tekenen en vult hij zelfs complete schetsboeken. Hij tekent ook op mdf, waarop hij ook begint te schilderen. Onder impuls van multi-mediakunstenaar Jean-Pierre Temmerman waagt hij zich terug in het kunstmilieu en in 2004 stelt hij zijn recente schilderijen tentoon in galerie De Ziener in Asse.

Samen met curatoren Luk Lambrecht en Lieze Eneman presenteert De Markten vanaf 10 september een tentoonstelling over Stefaan Vermuyten. Deze tentoonstelling wordt de allereerste poging tot een brede terugblik op zijn picturale productie, dat naast schilderijen ook op deze expo een greep omvat van zijn tekeningen en beschilderde boekcovers.

Sindsdien exposeert Stefaan Vermuyten geregeld solo in De Ziener en wordt zijn werk regelmatig opgeno-

Op de eerste verdieping komt een circulaire presentatie van een 80-tal werken. Aan kunstenaar Guy Rombouts

Op de gelijkvloerse verdieping wordt Stefaan Vermuytens nieuwe film geprojecteerd in een woordelijke samenwerking met auteur Koen Peeters. Fotograaf Jef Van Eynde presenteert vijf foto's, zwart-witbeelden in de nabijheid van het leven en de studio van Stefaan Vermuyten. En een gedicht van Bart Janssen zorgt voor een indringende literaire noot/benadering van het oeuvre van Stefaan Vermuyten.

door zorgvuldig, hardnekkig zoeken zijn ontstaan. Het toeval speelt zijn bijzondere rol. De schilder Vermuyten werkt systematisch en koppig. Soms blijken zijn verfstreken menselijke figuren te zijn, vaak in driftige scènes. Grappige mannekes of reuzen, schimmen in de nacht, intuïtief en grimmig. Vaak morsig. Zijn werk is net zo zwierig en suggestief, nooit zonder humor. Met bijdragen van Guy Rombouts, Jef Van Eynde en Bart Janssen. Koen Peeters • Van 10/09 tot en met 24/10/2021. Dagelijks geopend van 12 tot 18u. Gesloten op maandag. Gratis

Zijn schilderijen zijn vondsten, die 3

> VERGEZICHT

De Auguste Ortsstraat, die vooral gebruikt werd voor taxi’s, leveringen en wildparkeren werd onlangs verfraaid met een waterpartij, fonteinen en waterstralen. Kan het zijn dat het beeld in de waterspiegel je blik verder doorheen de Dansaertstraat leidt dan moest je recht voor je uitkijken? © FABIENNE CLAES @STADSBIOGRAFIE

Fabienne Claes

> OP DE BANK

Het Rouppeplein baadt in het zomerzonlicht en dat mag wel even na de grijze regendagen van juli en augustus. De terrasjes lopen goed vol, tenminste het terras van Bebo in de schaduwkant van het plein. We treffen daar David en Jef aan. Deze twee vrienden leerden elkaar kennen als studenten aan de VUB die hetzelfde kot deelden. Een tijd waaraan ze met veel nostalgie terugdenken wat lang voor corona, mondmasker en lockdown. Maar het zogenaamde rijk van de vrijheid is weer aangebroken en dat betekent concreet een terrasje doen in het gezelschap van een vlierbessensap en een koele witte wijn. Het gesprek meandert over het verschil tussen Koekelberg en Sint-Agatha-Berchem, de kwaliteiten van een goede koffiemolen (David volgde een opleiding tot barista), studeren in Amsterdam en Brugge, het belang van de circulaire economie en het recycleren van bierflesjes, de ‘transfrontaliers’ tussen België en het groothertogdom Luxemburg, het fietsvriendelijke karakter van Brussel en nog véél, véél meer. David heeft de VUB snel ingeruild voor een studie aan de Erasmushogeschool. Daar is hij net afgestudeerd in Toerisme en Recreatiemanagement. Hij wilde dolgraag een internationale stages lopen maar corona heeft daar anders over beslist, al beklaagt hij het zich niet dat hij een boeiende stage heeft kunnen lopen bij Bigh Farm een stadsboerderij die op het dak van de Foodmet van de Abat-

toir vissen en groeten kweekt. David is zo gebeten door het concept van de circulaire economie dat hij daar nog graag een jaartje over wil bijstuderen aan de universiteit van Leuven. Hij kijkt wel wat op tegen het pendelen tussen Brussel en Leuven want geen haar op zijn hoofd denkt eraan om zijn kamer in te ruilen tegen een kamer in de Dijlestad. Ook zijn voormalige kot- en studiegenoot Jef denkt er zo over. Hij is fan van Brussel, ook opgegroeid in de westkant van Brussel: half time in Sint-AgathaBerchem en half time in Koekelberg, maar zijn voorkeur gaat toch uit naar Berchem: “Ik woonde in de buurt van gemeenschapscentrum De Kroon. In die gemeente was ik ook actief in de jeugdbeweging. En er was in Berchem ook veel meer groen. Nee, mocht ik kiezen dan gaat mijn voorkeur toch uit naar Berchem, hoor”. Jef heeft heel studie-ervaring opgelopen na zijn studies Communicatiewetenschappen aan de VUB ging het richting Amsterdam. Vervolgens ook nog een jaar naar het Europacollege in Brugge: “Een zwaar jaar. Toen heb ik David niet veel gezien: het was werken geblazen met de redactie van de ene na de andere paper. Maar ook studeren in Brugge was een aangename ervaring, al gaat mijn voorkeur wel uit naar mijn tijd aan de Universiteit van Amsterdam. Het is ongelooflijk hoe fietsvriendelijk die stad is, daar kan Brussel nog wel van

LINKS OP DE FOTO JEF DEWIT, RECHTS DAVID DEWEERDT

leren, al moet ik zeggen dat het hier ook wel de goede richting uitgaat”. Na zijn ervaringen in Brugge en Amsterdam zocht Jef naar werk maar door corona was dat geen evidentie en dus vulde hij de tijd met heel leerrijke stages bij EBU (European Broadcasting Union) en de Belgische ambassade in Luxemburg. Maar nu heeft hij wel vast werk gevonden bij de World Federation of Advertisers, een gigantische organisatie die wereldwijd de belangen behartigt

van de marketeers en gevestigd is aan de Louizalaan, niet ver van de Europese instellingen. Of ze een band hebben met het Rouppeplein? “Niet echt, we zitten hier eigenlijk heel toevallig. Het enige dat ik hier wel ken, zijn de muziekwinkels hier vlakbij in de Zuidstraat”, antwoordt Jef. Zowel Jef en David hadden wel al gehoord van het heel prestigieuze sterrenrestaurant “Comme chez soi”, maar daar gaan lunchen of dineren, dat zal nog niet voor

meteen zijn … Nog snel een foto bij de fontein met de dame met de twee torens van de Brusselse kathedraal in haar kapsel en we zijn weg. Stefan Moens Elke maand strijkt een reporter van De Vijfhoek neer aan de halte en vraagt aan een buurtbewoner of passant hoe het met hem of haar gaat en wat er zich in zijn of haar leven afspeelt. Deze maand ontmoeten we David en Jef . 5

BUREN VAN DE MARKTEN Agnes Loonis, bevlogen fietser en creatieve duizendpoot natuurlijke hulpbronnen aantoonde, is voor ons heel belangrijk geweest. Het heeft de meeste keuzes die we in ons leven maakten bepaald, zelfs de keuze voor slechts twee kinderen: overbevolking is één van de grote problemen van onze aarde. Ik ben later samen met mijn echtgenoot Piet een opleiding menselijke ecologie gaan volgen.

Agnes Loonis is een meer dan actieve vrouw. Het aantal projecten waarmee ze bezig is, is ongelooflijk. Zo actief worden ze niet meer gemaakt! ALLES OP DE FIETS Jij bent een echte Brusselse, hoor ik. Ja, dat kan je wel zeggen. Geboren in Ukkel, daarna 25 jaar Schaarbeek, een drietal jaar Sint-Gillis en dan 40 jaar Anderlecht. Sinds enkele jaren woon ik nu in het stadscentrum, vlak bij het Rouppeplein. Woon je er graag? Het is hier fijn wonen, al roept Anderlecht nog dagelijks. Onze meer dan 6

80-jarige schildpad leeft er nog steeds en die behoeft elke dag eten en wat verwennerij. In de zomer verblijft ze in een kleine serre in de tuin, speciaal voor haar gemaakt, in de winter resideert ze in een houten bakje in de kelder. Mijn man, Piet, zorgt dagelijks voor haar en mijn oudste kleinzoon helpt hem daarbij. Mooi is dat! Natuur en ecologie zijn voor jullie altijd belangrijk geweest, niet? Het rapport van de Club van Rome dat in 1972 de grenzen aan de groei van onze

Terwijl je werk en gezin combineerde. Ik heb mijn werk altijd aangepast aan mijn gezin, dat ging voor. Ik ben sociaal verpleegster van opleiding en heb gewerkt bij het Wit-Gele Kruis, in een kinderdagverblijf, in een OCMW-dienst, ik heb lesgegeven aan de verpleegstersschool, maakte deel uit van de medische dienst van een bedrijf en heb 15 jaar bij een Centrum voor Leerlingenbegeleiding gewerkt. Ik heb zelden moeten zoeken, het werk kwam altijd naar mij toe. En altijd op de fiets? Als kind in Schaarbeek mocht ik niet fietsen, dat was te gevaarlijk. De fiets was echter een droom voor mij. Met mijn eerste loon heb ik mijn eerste exemplaar gekocht. Je was toen een pionier als fietser in de stad. Ik was, en ben nog steeds, voorstander van de fiets. Dat was indertijd niet zo evident als nu! We hebben acties gevoerd en projecten opgezet. Zo was ik medestichter van ‘t Greun Veloske, de eerste vzw die in België voor de fiets op-

”

Ik ben en blijf voorstander van een meer fietsvriendelijke stad

kwam. Vanuit ‘t Greun Veloske in Brussel werd ik stichtend lid van de Fietsersbond en bestuurder van de European Cyclists’ Federation waarvoor ik ging onderhandelen in het Europees Parlement. Ik bekeek alles vanuit het standpunt van de fietser. Telkens als ik terugkwam van een buitenlands stadsbezoek en ik mijn foto’s bekeek, bleek dat ze allemaal met fietsen te maken hadden: de plaats in de stad, fietsmeubilair, zachte mobiliteit… Je hebt er wellicht mooie herinneringen aan overgehouden. Zo was ik in Canada voor een wereldfietscongres en ik zag daar een mooie fietsparking. Met een bevriende fietsmilitant heb ik dat ontwerp hier laten namaken en we mochten het plaatsen op het De Brouckèreplein. We hebben er dan wel onze eigen fiets vastgemaakt zodat het ding niet leeg zou blijven staan. Er waren toen nauwelijks fietsers in de stad, we waren zowat de enigen. Terwijl nu politieagenten op de fiets furore maken. Ook dat idee hebben wij uit Canada meegebracht! Toen er een Expo Velo in het Autosalon op de Heizel georgani-

seerd werd, hebben we dat daar voorgesteld op een persconferentie die meer succes had dan die van Expo Velo en van de Ronde van Vlaanderen. We hebben een vrijwilliger verkleed in politieman en die op een fiets gezet. Groot succes! En nu is politie op de fiets normaal geworden! We komen van ver! Vanaf 1976 hebben we altijd alles met de fiets gedaan, de auto hebben we toen weg gedaan. Als familie, met vier op de fiets, waren we echte bezienswaardigheden. En ja, mijn fiets is enkele keren gepikt, dat schijnt erbij te horen. Je pionierswerk voor de fiets bleef niet onopgemerkt, je werd gevraagd politiek actief te worden. Bij Agalev was dat, op vraag van wijlen Dolf Cauwelier. Ik ben dan twee legislaturen actief OCMW-raadslid geweest in Anderlecht, in het comité Bijzondere Hulpverlening. Dat was veel werk; voor elke vergadering een reusachtige berg dossiers bestuderen. Boeiende ervaring, ik heb er veel geleerd. Ook over de bizarre kantjes van de politiek trouwens. Maar het zette ook aan tot politieke actie. We organiseerden de Binnenband, fietstochten binnen Brussel naar analogie met de Gordel rond Brussel. Een eerste keer fietsten we langs alle gemeentehuizen van het Gewest, om de gemeentebesturen te sensibiliseren voor de fiets. Een tweede keer reden we de ronde van de trefcentra, nu gemeenschapscentra.

Er zijn nog veel andere projecten. Archibal de Boekenworm was een educatief project over biodiversiteit en duurzame keuzes dat gratis aangeboden werd aan de lagere scholen. Toverdruppels is er voor alle kleine verdrietjes. Kinderen kunnen hun briefje of tekening over hun verdrietje naar de Tranenfee sturen, die dan troostpost terugstuurt. En het blijft groeien. © FABIENNE CLAES @STADSBIOGRAFIE

BONHOM Je woont nu vlakbij het Rouppeplein. Valt dat mee? Ja hoor, het is een leuke buurt. Wat Brussel zo fijn maakt is dat alles vlakbij is. Cultuur, horeca… je bent altijd op wandelafstand.

”

Samen met mijn man zetten we het werk van onze dochter Nathalie verder

Of fietsafstand… Inderdaad! Het Rouppeplein heeft zijn karakter behouden. Er is een heel mooie boekenruilkast die goed onderhouden wordt door het erg actieve buurtcomité. Even verder, aan de Griekse kerk, is er zoiets als een grens tussen het oude Brussel en de kleurrijke buurt van de Stalingradlaan. Het is geen echte grens, mensen kennen elkaar. Deze stad is verdraag-

zaam, dat is fijn. Bij de handelaars van de Stalingradlaan kan je trouwens vaak in het Nederlands terecht. Wellicht hebben velen daar kinderen die Nederlandstalig onderwijs volgen.

stadsomwalling zelfs! En Breughel zou er nog gewoond hebben, dat voel je trouwens als je het gebouw binnenstapt.

Is er genoeg groen? Nee, en dat is spijtig. Het zou veel meer kunnen zijn, maar het verbetert. Het Fontainaspark dat er gekomen is dankzij wijkwerking, is een prima aanwinst. Het is mooi aangelegd, met zorg voor natuurlijke begroeiing. Het wordt ook druk bezocht, het publiek is er erg gemengd. Fijn is dat.

Je bent zelf ook een creatieve tante. Dat klopt, ik heb keramiek gemaakt en ik teken veel. In augustus 2008 heb ik mij voorgenomen elke dag een tekening te maken en dat hou ik vol. Ik gebruik daar boekjes voor. Het rek waar ze op staan is bijna vol, nog 20 centimeter te gaan en dan stop ik ermee. Dan bedenk ik wel weer iets anders.

Vanop je terras heb je zicht op het nieuwste werk van Bonom. En ik heb het hem zien maken! Terwijl hij aan het werk was, ben ik even met hem gaan praten, een heel vriendelijke man. En weet je, tijdens zijn werkzaamheden had hij zorgvuldig de klimopplantjes beschermd die ik daar geplant had, het was mooi om zien. Waar ik woon, is er nog meer bijzonder: een stukje van de eerste

Je dochter Nathalie was ook zeer artistiek begaafd. Toen ze kanker kreeg in 2007, zocht ze overal naar manieren om dat aan haar kindje, toen tweeëneenhalf, te vertellen, maar ze vond niets. Ze heeft dan besloten zelf een prentenboek te schrijven. Dat werd Grote Boom Is Ziek. Later volgden er nog meer prachtige prentenboeken, waaronder Vaarwel, een invulboekje

TALISMANNEKE

waarin kinderen herinneringen kunnen verzamelen aan een geliefd persoon die overleden is. Afscheid Van Grote Boom is dan weer het vervolg op Grote Boom Is Ziek. Want het loopt niet altijd goed af. Nathalie is enkele jaren geleden helaas overleden. Piet en ik zetten binnen de vzw Talismanneke haar werk verder. Jullie zijn daar bijna voltijds mee bezig. Het lijkt een sneeuwbal die aan het rollen gegaan is. Er komen steeds nieuwe ideeën en nieuwe projecten. Grote Boom Is Ziek is intussen al aan zijn twaalfde uitgave toe. Recent heeft de Stichting tegen Kanker nog 2.000 exemplaren in het Nederlands en 2.000 exemplaren in het Frans besteld. Dat volgen we allemaal op. Er is ook een popje gemaakt door een speelgoedfabrikant naar het figuurtje uit Grote Boom Is Ziek. Het popje wil troost bieden aan kinderen met een ernstig ziek familielid. Er zijn er honderden van verspreid in ziekenhuizen door de Stichting tegen Kanker. En zelfs de Snuiterboom bestaat echt! Hij staat in het Egmontpark.

Heel veel werk is dat! Dat is heel wat, maar Piet en ik zijn een zeer goed team. We werken ook samen met vrijwilligers, waaronder de Tranenfee want die bestaat echt! En er komt een nieuw project aan? Ja, het zal gaan over de wortels van bomen. Zoals stilaan bekend wordt, hebben bomen onderling contact via hun wortels. Ze beschermen elkaar, geven elkaar steun. Piet zal het schrijven en ik zorg voor de tekeningen. Dat wordt mooi, Agnes. Succes gewenst! www.talismanneke.be Résumé

Agnes Loonis est une femme très active. Elle a été l’une des fondatrices de l’actuel Union de Cyclistes, elle a contribué à façonner la politique cyclable Européenne, et elle s’est toujours engagée en faveur d’une ville meilleure et plus vivable. 7

BRUSSELSE ARCHITECTUUR >BRUGGEN

Vier nieuwe bruggen over ons Zennekanaal in amper twee jaar tijd! Een prestatie? Of toch… Vier voetgangers- en fietsersbruggen waarvan ook één bestemd voor het openbaar vervoer overspannen vandaag, pimpant neuf, het kanaal. Omstreeks 2008 kreeg het idee van een trambrug ter hoogte van de Picardstraat vorm en omstreeks dezelfde tijd was er ook sprake van de bruggen ter hoogte van metro Graaf van Vlaanderen en een andere tegenover Belle Vue. Het werd een processie van Echternach die uiteindelijk meer dan dertien jaar duurde. Belangrijkste reden was het getouwtrek rond de doorvaarthoogte en de interpretatie van de Europese regelgeving voor kanalen van klasse IV die doorvaarthoogten tot 7m voorziet, wat overeenkomt met schepen die drie lagen containers kunnen vervoeren. Indien men deze norm zou aannemen moeten een groot deel van de Brusselse bruggen radicaal verhoogd worden, wat gezien de eerder matige trafiek economisch onzin is. De twee centrale bruggen werden uiteindelijk wijselijk op de bestaande hoogte van de kaaien en de bestaande bruggen (4.20m, Vlaamse Poort) gelegd. Belangrijker dan dit gekissebis is de lokale betekenis van deze passages, wat betekenen deze nieuwe verbindingen voor de wijken en voor de stad? 8

Functioneel zullen zij wel oké zijn maar dragen zij ook bij tot betere ontmoeting, betekenen zij een meerwaarde in het stadschap? De krakkemikkige passerelle Graaf van Vlaanderen is alvast geen sierlijke zwaan, vreemd geknakt in het midden, en de toegang aan de Kleine Ringzijde voor fietsers eerder een hindernis. De keuze om de promenade langs het kanaal te verhogen waardoor er van stadszijde een soort dijk ontstaat, had anders en sierlijker gemoeten, met beter contact met het water. Dan was ook de band vanuit de Locquenghienstraat veel uitnodigender en aantrekkelijker geweest. Er is nog werk aan. De Gosseliesbrug is wel een knap staaltje van techniek en architectuur, ingenieursbureau Greisch is hier innovatief uit de hoek gekomen. De voetgangersfietspasserelle aan Belle Vue is charmant in zijn eenvoud, een fijne witte band op de juiste plaats. Dat het eclatante wit als een uitnodiging voor graffitikunstenaars werkt, zien we vandaag al op Graaf van Vlaanderen. Gelukkig heeft stad en regio eraan gedacht om deze creatieve impulsen te laten begeleiden door het MIMA en de Elektriciteitscentrale. De Suzan Danielbrug, voorheen Picard, is een ander pareltje van het huis Greisch1, een sierlijke overspanning van het kanaal. Aan de kant van de Bolivarlaan is de toegang een beetje tricky omdat men

de projectontwikkelaars hun gang daar liet gaan. De landing op de Havenlaan is meer belovend met, enfin, een mooi voorbeeld van herbruik van onze goeie ouwe Quenastse kasseien. Suzan Daniel heeft al een naam maar ook de andere bruggen krijgen een naam van een verdienstelijke vrouw. Tot 15 augustus liep een bevraging waarbij we namen konden kiezen uit twee reeksen van drie. Veel inspiratie hadden de initiatiefnemers2 niet als zelfs een fictieve Gravin van Vlaanderen er bijgesleurd moest worden. Dit soort populistische internetbevragingen (in tijden van verlof) met beperkte en slecht onderbouwde voorgekauwde kandidaten is niet de manier waarmee we rond zulke projecten samen stad bouwen. Vanuit vzw BrusselFabriek3 wordt er geijverd om de Gosseliesbrug de naam te geven van Guido Vanderhulstpasserelle, geen vrouw oké, maar de man die wel heel grote verdiensten heeft in het bewaren van ons Brussels industrieel en sociaal historisch erfgoed. Marcel Rijdams

https://www.greisch.com/nl/projet/picardbrug-inbrussel/ 2 De gemeente Molenbeek en de stad Brussel 3 https://bruxellesfabriques.be/passerelle-guidovanderhulst/ 1

Résumé

Quatre ponts enjambent le canal de la Senne. Certains ponts répondent bien aux besoins du quartier, d’autres moins. Et puis, ils ont tous besoin d’un nom…

HALTE VAN DE MAAND >ROUPPEPLEIN NR. 13

Op dinsdagnamiddag 25 maart 1947 heerst er een nerveuze drukte op het Rouppeplein: het verkeer wordt omgeleid, de oostelijke kant van het plein ter hoogte van nr. 13, wordt afgezet en de politie probeert een menigte op afstand te houden. De spanning stijgt wanneer een vrachtwagen het plein komt opgereden. Wanneer uit die vrachtwagen geboeide mannen verschijnen, roept de menigte: “Ter dood! Ter dood!”. Rijkswachters met hoge kepi’s brengen de grijze mannen gekleed in lange jassen en met “gezichten van marmer” naar de gelijkvloerse verdieping van het gebouw waar zich tijdens de Tweede Wereldoorlog het hoofdkwartier bevond van de militie waartoe zij allen behoorden: de beruchte brigade Z. Brigade Z, dat was een van de meest gewelddadige benden die in de schoot van de rexistische collaboratiebeweging was opgericht en die vooral in de zomer van 1944 de ene moordaanslag na de andere had gepleegd. In de cellen van hun hoofdkwartier werden heel wat verzetslieden gefolterd. Die werden dan later overgeleverd aan de Duitse Gestapo, soms werden ze door leden van de brigade zelf geëxecuteerd. In de krant van 1947 staat een foto van een cel mét sporen van talloze kogelgaten. Het was een gruwelhuis, zoveel is zeker. Het krijgsauditoraat zetelt normaal in het Brusselse rechtsgebouw maar op 25 maart 1947 maakt ze hierop een uitzondering om ter plekke, in het hoofdkwartier van de brigade zelf, een reconstructie te houden van de gruwelijke feiten die zich daar in de nacht van 22 op 23 augustus 1944 hebben afgespeeld. Een van de eerste beklaagden die de voorzitter van de krijgsraad ondervraagt is Pondichy. Hij beweert stafhouder Braffort slechts één matrakslag te hebben gegeven. Hij voegt er wel laconiek aan

toe dat hij niet goed wist wat hij deed en dat hij eigenlijk ook niet wist wie zijn slachtoffer was. Meester Braffort, dat was de man die zich als strafpleiter en stafhouder van de balie van Brussel had verzet tegen de ongrondwettelijke verordeningen van de Duitse bezetter. Het was Braffort die weigerde lijsten op te stellen van de joodse magistraten en advocaten. Hij stuurt het ene na het andere protest naar de Duitse bezettingsmacht, inclusief de grote leider, generaal von Falkenhausen. Eind 1944 zet de toenmalige leider van Rex, Victor Matthys, de stafhouder op een lijst van te elimineren personen. Braffort wist dat hij hoog op die hitlist prijkte maar vond het niet nodig om onder te duiken: “Als ik mij verberg, dan loopt mijn plaatsvervanger risico’s”, en dus bleef hij gewoon op post. Op 22 augustus arresteren drie rexisten Louis Braffort in zijn huis in de rue Gérard in Etterbeek. Ze brengen hem naar het huis op het Rouppeplein waar hij lelijk wordt mishandeld. De krijgsraad bezoekt tijdens de zit-

FOTO VAN HET WINDSOR HOTEL, OP DE PLEK WAAR OOIT HET GRUWELHUIS STOND VAN BRIGADE Z

ting op het Rouppeplein het kantoor van Flamant op de tweede verdieping. Vervolgens trekken ze met de beklaagden naar de ingang van het gebouw, daar waar stafhouder Braffort zwaar wordt mishandeld – een schoonmoeder van een van de daders zou later op het proces getuigen dat zij achteraf het bloed in de gang moest opkuisen. De beklaagden leggen in de gang aan de voorzitter uit hoe het slachtoffer precies lag en hoe hij in een zak gehuld werd. Een verdachte beweert dat Braffort op dat moment nog leefde want hij riep: “Ik ben onschuldig!”. Een andere verdachte, ene Jacques Dupont, vertelt hoe zij de bewusteloze strafpleiter met een auto via de Ninoofsesteenweg naar Wambeek brachten om hem daar op een afgelegen weg neer te leggen. Maar wie de man uiteindelijk met vier nekschoten heeft afgemaakt, dat wil niemand zeggen, of beter: ze schuiven de zwarte piet naar elkaar door. De brigade Z was een zootje ongeregeld: het extreem-rechts gedachtegoed van de Nieuwe Orde was voor de meeste mannen niet de hoofdreden om deze militie te vervoegen. En je had even misdadige brigades in Charleroi,

Namen en Luik. De bendeleden waren zwendelaars, dieven, huurlingen gelokt door het geld, zwaar gestoorde bandieten, gewetenloze opportunisten, gespuis dat in de laatste noodlottige maanden van de oorlog, als een in het nauw gedreven kat, nog een aantal wanhoopsdaden wilde stellen... Zelfs de Duitse bezetter vond dat de brigade zwaar over de schreef ging. Op 30 augustus, enkele dagen voor geallieerde troepen de hoofdstad zouden bevrijden, pleegden leden van de brigade Z hun laatste schurkenstreek: ze plunderden her en der in Brussel een aantal juwelierszaken om zo over voldoende fondsen te beschikken tijdens hun vlucht naar Duitsland. De juweliers, meestal Joden, werden in voertuigen naar de Van Praetbrug gebracht waar ze werden doodgeschoten. Hun lichamen werden vanop de brug in het kanaal gegooid… Meer dan 40 leden van de brigade kregen in 1947 de doodstraf. Sommigen levenslange dwangarbeid. In oktober van hetzelfde jaar werd er ter nagedachtenis van stafhouder Braffort een kapelletje opgericht op de plek in Wambeek waar hij lafhartig werd vermoord. Op

EEN CEL IN HET HUIS 13, ROUPPEPLEIN

BIJ HUN AANKOMST IN HET GEWEZEN LOKAAL VAN REX OP HET ROUPPEPLEIN TE BRUSSEL, WAAR ZIJ HUN GEVANGENEN FOLTERDEN, WORDEN DE BESCHULDIGDEN VAN DE Z-BRIGADE VAN HUN BOEIEN ONTDAAN

het Rouppeplein zelf herinnert vandaag niets meer aan al deze onverkwikkelijke misdaden. Het gruwelhuis werd afgebroken en op de plek kwam het Windsor Hotel. Het is nu heel rustig op het Rouppeplein. Stefan Moens 9

>STADSBERICHTJES OUDE WIJK KOMT TOT LEVEN IN FOTO’S In en om de grote metro3-werf, de Rogier Van der Weyden- en de Maurice Lemonnierlaan kan je de fototentoonstelling Doorheen De Jaren bezoeken. Vroeger was de wijk een toegangspoort tot de stad, met brede lanen naar Parijs model. In de loop der jaren veranderde de wijk grondig. De ontwikkeling van de spoorweg speelde een grote rol. Er kwamen achtereenvolgens drie stations. Eerst alleen een treinterminus bij het Rouppeplein, gevolgd door het neoklassieke Zuidstation net buiten de Vijfhoek dat tenslotte vervangen werd door een modernistisch station. De aanleg van de Noord-Zuidverbinding was zeer bepalend voor de wijk. In de loop der jaren veranderden ook enkele

straatnamen. Zo werd de Henegouwenlaan de Maurice Lemonnierlaan en de Zuiddreef werd de Stalingradlaan. Het is leuk om op de foto’s te zoeken naar gelijkenissen met de huidige straten en gebouwen. Sommige beelden tonen wat sinds zowat altijd aanwezig is: de wekelijkse Zuidmarkt, bijvoorbeeld. De tentoonstelling is een fijn idee voor een wandeling in de buurt (als het eens niet regent). De foto’s zijn ook te vinden op de website van Metro3. Info: www.metro3.be, geleide bezoeken kunnen aangevraagd worden bij ombudsmanM3@mivb.brussels.

PARKING PANORAMA Op een boogscheut van het Rouppeplein, met een ingang zowel via de Lemonnierlaan als via de Bogaardenstraat, ligt een uniek pareltje verscholen. Sinds 1924 is het een parkeergarage, maar het gebouw was oorspronkelijk speciaal ontworpen om panoramische schilderijen in tentoon te stellen. Het gebouw dateert van 1879 en is een ontwerp van architect Henri Rieck. Het stond bekend als Rotonde Castellani, naar de eerste kunstenaar die een schilderij ontwierp voor dit gebouw. In de parking kan je nog een ijzeren autolift bewonderen, die uiteraard niet

meer in gebruik is. Tegenwoordig rij je naar boven via de opening waar vroeger de toeschouwers zich voor even in een veldslag konden wanen. Je kan ook de lift nemen naar de derde verdieping. Daar zie je meteen het zelfdragende ijzeren dak, waar Rieck een lichtkoepel in verwerkt had, die voor mooi, indirect licht zorgde. Ook het ophangsysteem voor de panorama's is nog aanwezig. Als toeschouwer stond je dan beneden in het midden, omgeven door het schilderij van 120 meter omtrek, dat op je afkwam alsof het werkelijkheid was. Het theatrale effect werd nog versterkt door omgevingsgeluiden en andere ac-

cessoires, zodat de rondwandelende bezoekers als het ware ondergedompeld werden. Vóór de opkomst van de cinema was dit soort illusionistische panoramaschilderijen erg in de mode; veldslagen waren een populair thema. Het schilderij dat er als eerste te bewonderen was bij de opening in 1881, was De Slag Bij Waterloo van Charles Castellani. Het laatste schilderij dat er tentoongesteld werd, was er eentje van Alfred Bastien, die De Slag Bij De IJzer schilderde. Dit werk trok zo'n 750.000 bezoekers in een paar jaar tijd en verhuisde daarna naar Oostende.

Stadsberichtjes door Nora De Kempeneer en Greet Callaerts

>GEMEENTERAAD: LEEGSTAND, TIJDELIJKE INGEBRUIKNAME EN WONEN In het begin van deze zitting kondigt Mustapha Amrani zijn ontslag als gemeenteraadslid aan. Zijn carrière, die zich tot nog toe afspeelde in de horeca, neemt een andere, verder niet gepreciseerde wending. Burgemeester Philippe Close (PS) meldt dat de stad over een register met leegstaande woningen beschikt. Hiertoe werd binnen de stadsadministratie een nieuwe cel opgericht, een samenwerking tussen de departementen stedenbouw, huisvesting en financiën. Zo ontvingen in 2020 eigenaars van in totaal 385 gebouwen een belastingheffing wegens leegstand van hun eigendom. De stad kocht enkele jaren geleden een gebouw in de De Lignestraat 2-8 (voormalige Dexiakantoren) om er de politiediensten in onder te brengen. Gemeenteraadslid Riet Dhont (PTB*PVDA) wil meer weten over de huidige tijdelijke gebruiker van het gebouw, de vzw Arty Farty Bruxelles. De commentaar van gemeenteraadslid Geoffroy Coomans de Brachène (MR) is scherp. Hij vindt het ronduit schandalig dat de nodige renovatiewerken van een gebouw, aangekocht in 2015, nog niet begonnen zijn. Voor de aanpassingswerken, die noodzakelijk zijn voor de tijdelijke ingebruikname, stelt de stad een bedrag van 213.000 euro ter beschikking. Bovendien ontvangt de vzw Arty Farty Bruxelles ook 60.000 euro subsidies. Dit is de wereld op zijn kop, meent hij. Burgemeester Close deelt mee dat de vzw een heel dynamische groep is die

voor sociale en culturele animatie zorgt. Het schepencollege steunt hen omdat ze instaan voor een interessante stedelijke interactie. De tijdelijke bezetting is voorzien voor een tweetal jaar. Voor het nieuwe politiecommissariaat plant de stad een ambitieus project en dat vraagt tijd… Hij beëindigt zijn betoog met de vraag: “Wij zijn voorstander van cultuur, jullie niet?” Coliving is een relatief nieuwe woonvorm in Brussel. Schepen van stedenbouw Ans Persoons (Vooruit) legt uit dat dit een complexe materie is waardoor er in de pers verwarring is ontstaan. Bij coliving wordt een huis onderverdeeld in kamers die individueel verhuurd worden. Keuken, sanitair, woonkamer… zijn gemeenschappelijk. Diensten zoals schoonmaak en internet zijn dikwijls inbegrepen in de huur, waarvan de bedragen schommelen tussen 700 en 1.200 euro per maand. Schepen Persoons stelt vast dat meer en meer bedrijven gebouwen aankopen om ze onder de vorm van coliving te verhuren. Ze wil deze speculatie, die de marktprijzen doen stijgen, tegengaan. De stad kan hierin enkel adviseren, de wetgeving komt toe aan het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In 2017 stelde de Brusselse Hoofdstedelijke regering een rooster van indicatieve huurprijzen voor woningen op. Die kan u vinden op de website https:// huurprijzen.brussels. Tijdens deze gemeenteraadszitting worden er twee voorstellen van motie ingediend die de Brusselse huurprijzen

betreffen. PTB*PVDA dient een motie in met de vraag om deze indicatieve huurprijzen bindend te maken voor de stadseigendommen. Daarnaast willen ze ook aan de regering en het parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vragen om deze huurprijzen dwingend te maken voor alle privé- en openbare woningen. Het college van burgemeester en schepenen stelt een motie voor met maatregelen die buitensporige huurprijzen in de stad bestrijden. Hiertoe stelt het college een evaluatie voor van de huurprijzen voor stadseigendommen, die het maximum van de indicatieve huurprijzen niet mogen overschrijden, behalve wanneer de woning over aanzienlijke comfortelementen beschikt of een bijzondere patrimoniale waarde die een hogere huur rechtvaardigen. Het college stelt eveneens voor om de regering en het parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest te vragen het indicatieve rooster bij te werken en een paritaire huurcommissie op te richten die de billijkheid van de huurprijs beoordeelt. Beide moties vermelden dat te hoge huurprijzen aanleiding geven tot slechte huisvesting en dat er momenteel 49.000 families op de wachtlijst staan voor een sociale woning. PTB*PVDA schat in dat een gemiddelde huurder tussen 40% en 60% van zijn/ haar inkomen besteedt aan huur. Het college houdt het bij 42%. Er volgen verschillende tussenkomsten van voor- en tegenstanders van de moties.

TIJDELIJKE INGEBRUIKNAME VAN DE VOORMALIGE DEXIAKANTOREN IN DE DE LIGNESTRAAT 2-8

Gemeenteraadslid Bertin Mampaka verschijnt in beeld en vraagt of de burgemeester nog aanwezig is. Burgemeester Close wuift hem toe. “Ik richt me tot de grootste burgemeester van Brussel” vervolgt gemeenteraadslid Mampaka (MR). Wanneer de burgemeester deze uitspraak weglacht, antwoordt de heer Mampaka dat hij iedereen respectvol aanspreekt en meent dat dit te wijten is aan zijn Congolese afkomst. Hij zegt te begrijpen dat de PTB*PVDA Russisch of Chinees praat wanneer het over huisvesting gaat. Zonder het eerder te beseffen blijk ik beide talen te verstaan. Dan ontstaat het stilaan traditionele ge-

bekvecht tussen gemeenteraadsleden Mampaka en Mathilde El Bakri (PTB*PVDA). Uiteindelijk wordt de motie ingediend door het college goedgekeurd. Gemeenteraadslid Zahour Loulaji (onafhankelijke) keurt beide moties goed, gemeenteraadslid Mathias Vanden Borre (N-VA) geen van beide. Het einde van deze gemeenteraadszitting van 28 juni 2021 luidt twee maanden vakantie in. Mireille Willems

OOK IN DE MARKTEN FORSITI’A HERNEEMT ROAD TO NOWHERE

COLOFON

naar de straatstenen en haar bewoners. Als publiek volg je met een koptelefoon een route door de straten in de buurt van De Markten. Achter elke hoek hoor je nieuwe verhalen en bots je op onverwachte ontmoetingen in beweging. • Zondag 12 september (verschillende tijdstippen) Gratis, reservatie verplicht Meer info: www.forsitia.org – www.demarkten.be

Forsiti’A, het theatergezelschap dat ontstaan is vanuit de sociaal-artistieke samenwerking tussen De Markten, Hobo en Link=Brussel, werkte begin dit jaar samen met choreograaf en theatermaker Zoë Demoustier en schrijver en audiokunstenares Yelena Schmitz aan een voorstelling in de openbare ruimte. Vanuit hun eigen disciplines gingen ze op zoek naar de bewegingen en de verhalen van de stad. Met alle coronamaatregelen in het achterhoofd werd in een intensieve werkperiode een performatieve audiowalk uitgewerkt. Deze voorstelling zal nu worden hernomen op zondag 12 september. De stad ligt vol onzichtbare routes. Waar hebben je voeten je gebracht? Welke weg sla je in? Hoeveel routes legde jij in je leven af? In deze liveperformance kruis je passanten waar je anders niet bij stilstaat. Beetje bij beetje kijk je anders 12

OP ZOEK NAAR VOETAFDRUKKEN EN INSPIRATIEBRONNEN

Al voor de derde keer werkt De Markten samen met onze buren van La Bellone aan het meerdaags festival Days4Ideas (D4I). Wat vorig jaar een ééndaags event was, is dit jaar uitgegroeid tot een tiendaags festival. Lezingen, voorstellingen, ontmoetingen, workshops en bezoeken bieden de deelnemers en kunstenaars een platform om nieuwe

ideeën te lanceren en de positie van kunsten in de maatschappij te onderzoeken. In De Markten stelt Saddie Choua samen met Petra Van Brabandt een van haar gekende salons open. De bezoeker ontdekt er inspirerende voorwerpen en visuele referenties die de basis vormen voor haar artistiek werk. Petra Van Brabandt zal in die ruimtes met enkele maaksters in gesprek gaan. Wendy Van Wynsberghe zoekt samen met Marthe van Dessel gedurende vier workshops met kinderen de digitale voetafdruk die je onbewust achterlaat op de verschillende netwerken. Deelnemende kunstenaars en denkers zijn Fatima Ouassak, Selma Ben Khalifa, Sarah Vanhee/bodies of knowledge, Coupé Décalé, Peggy Pierrot, Petra Van Brabandt, Christophe Meierhans, Le Champ du Chaudron, Ann Van de Vyvere, Jeanne Pruvot, Antoine Boute, Camille Louis, Moni Wespi, Wendy Van Wynsberghe, Chedia Leroj, Emmanuelle Nizou, Sonia Levy, Maria Kakogianni en Gérald Kurdian • Van 31 augustus tot 11 september Alle activiteiten worden vertaald Gratis, maar reservatie is verplicht Meer info: https://www.billetweb.fr/ 10days4ideas

Werkten aan dit nummer mee: Grigore Ionita, Hanne De Nil, Nora De Kempeneer, Ruth Flikschuh, Marcel Rijdams, Stefan Moens, Charles Six, Mireille Willems, Greet Callaerts, Fabienne Claes, Koen Peeters, Anna Van Hoof en Linnea Vanden Wyngaerd. Foto’s: De Markten en ingezonden Lay-out en druk: Drukkerij Atlanta Schaffen Oplage: 4.500 Advertentiewerving: De Markten, 02 512 34 25, demarkten@demarkten.be Verantwoordelijke uitgever: Isolde Boutsen De Vijfhoek is het maandblad van De Markten, Oude Graanmarkt 5, 1000 Brussel, 02 512 34 25, demarkten@demarkten.be, www.demarkten.be www.facebook.com/demarkten.brussel 0448.654.692 RPR Brussel

Met de steun van de Vlaamse Gemeenschapscommissie. De Markten maakt deel uit van N22, het netwerk van de 22 Brusselse gemeenschapscentra. Steun De Vijfhoek: Hartelijk dank aan Frank Foulon. Uw steun blijft welkom op rekeningnummer BE62 4331 1470 6161 van De Markten met vermelding ‘steun De Vijfhoek’. Voor het oktobernummer van De Vijfhoek zijn teksten en aankondigingen welkom tot uiterlijk 12 september. Artikelwerving: De Markten, 02 512 34 25, demarkten@demarkten.be De redactie behoudt zich het recht voor om teksten in te korten of aan te passen. Openingsuren onthaal: maandag tot vrijdag van 9 tot 17u.

Wie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest woont, kan De Vijfhoek gratis ontvangen. Woont u buiten Brussel? Dan krijgt u De Vijfhoek door € 12,50 over te schrijven op rekeningnummer BE62 4331 1470 6161 met de vermelding van 'Abonnement De Vijfhoek'. Wist je dat je al onze publicaties ook online kan bekijken? Surf naar www.demarkten.be/publicaties. Wil je onze e-nieuwsbrief ontvangen? Mail naar demarkten@demarkten.be of schrijf je in op www.demarkten.be. De Markten respecteert je privacy. Je contactgegevens gebruiken we uitsluitend om je De Vijfhoek toe te zenden en je op de hoogte te houden van eigen activiteiten van Gemeenschapscentrum De Markten en aanverwante organisaties in de Vlaamse gemeenschap te Brussel. Je kan op elk moment een adreswijziging doorgeven of aangeven dat je onze informatie niet langer wilt ontvangen via demarkten@demarkten.be of De Markten, Oude Graanmarkt 5, 1000 Brussel. Voor meer informatie over je overige rechten conform de privacywetgeving, raadpleeg www.demarkten.be/uw-privacy.