Leeuwarder Seniorenkrant 13

NAJAAR 2021 | EDITIE 13

Ext

r

OPL a hoge 64. AGE! 0

Inez timmer -t

00

FLINK AAN DE WEG

OPINIE

ZORG

LEEUWARDEN

MOBILITEIT

MAATSCHAPPIJ

02

SENIORENkrant

Zo lang mogelijk veilig thuiswonen.

Wij helpen u hier graag bij met handige tips en services.

Het is nergens zo fijn en vertrouwd als thuis.

Toch kan er een moment komen dat u iets meer hulp nodig heeft. Op die momenten willen we er graag voor u zijn. Daarom hebben we het Vitaal Collectief ontwikkeld. Naast korting op uw zorgverzekering krijgt u veel handige tips en

services om langer zelfstandig en veilig thuis te wonen. Bent u bij ons verzekerd? Dan kunt u elk moment instappen. Interesse?

Kijk op defriesland.nl/vitaal of bel met ons via 058 291 31 31. We helpen u graag verder.

SENIORENkrant

03

16

LOGEREN IN DE CAMPERSTRAAT

05

Tijdens mijn jeugd heb ik in meer dan tien huizen gewoond. Toch had ik ook een vast logeeradres: het huis van mijn oom en tante in de Camperstraat. Oom Jaap was gespecialiseerd lasser bij Ducosto. Hij was getrouwd met Tine, de zuster van mijn vader.

Ze hadden twee kinderen. De oudste, Cees, was mijn één jaar oudere speelkameraad.

Je hoeft het niet alleen te doen

Beste lezers,

Casemanager dementie Piet de Vries van Thuiszorg Het Friese Land komt wekelijks over de vloer bij mensen die de diagnose dementie hebben gekregen. Zijn oproep is: kom in actie en zoek hulp, je hoeft het niet alleen te doen.

Inez timmer-t flink aan de weg Voor velen was Inez Timmer (66) een vergeten naam, totdat ze een aantal jaren geleden vanuit Duitsland terugkwam in Friesland. Ze is de laatste tijd vooral bekend door de mooie theaterprogramma’s die ze maakt. Daarnaast was de zangeres regelmatig in de media: als semifinalist in The Voice Senior én als winnaar van het Ouderen Songfestival. Ritsko zocht Inez op in Weidum, waar ze alweer jaren woont.

08

Sporten werkt 14 vertragend op het ziekteproces “VEEL OUDEREN DIE IN EEN VERPLEEGHUIS WONEN, GAAN TERUG IN DE KAST” We leven in een tijd waarin alles lijkt te kunnen: mannen met nagellak en in een jurk, een kruisje in je paspoort bij geslacht, genderneutrale toiletten. Zo op het oog zijn we in Nederland erg tolerant. Toch worden er nog steeds kinderen door hun ouders de deur uit gezet wanneer ze vertellen dat ze homoseksueel zijn en gaan sommige ouderen terug in de kast als ze in een verpleeghuis terechtkomen.

EN VERDER....

Bewegen is goed voor iedereen, maar voor een parkinsonpatiënt is het extra belangrijk. Het op peil houden van conditie, kracht en balans heeft een positief effect op de gezondheid, waardoor patiënten gemiddeld langer zelfstandig kunnen blijven functioneren. Daarom biedt Stichting Parkinson in Beweging in Friesland sport- en bewegingsactiviteiten aan, zoals dansen, Nordic Walking, boksen en, binnenkort, yoga.

Met trots bieden we jullie de nieuwe Leeuwarder Seniorenkrant aan. Het is een mooie krant geworden met interviews die je zeker niet mag missen.

Omdat het bijna Roze Zaterdag is in Leeuwarden, gingen we in gesprek met Majo (73) en Anne (72) van COC Friesland. Zij vertellen over hun ervaringen binnen de LHBTI+ gemeenschap van Friesland en hun eigen coming out. Je kunt je vast wel voorstellen hoe lastig dat destijds geweest moet zijn. Wist je trouwens dat veel ouderen als ze in een verpleeghuis gaan wonen, ‘terug in de kast’ gaan, omdat ze bang zijn voor de reacties van hun medebewoners? Dat vind ik toch wel behoorlijk schokkend moet ik zeggen.

Ritsko bracht een bezoek aan zangeres Inez Timmer. Je kent haar vast nog wel van de band Irolt en The Voice Senior. Een bijzondere vrouw, die ontzettend actief is in het theater. Het heeft een mooi portret opgeleverd.

Ook interessant is het artikel over de Stichting Roelof Steinvoorte. Die levert financiële steun aan verenigingen en organisaties die initiatieven ontwikkelen op het gebied van welzijn voor ouderen in Leeuwarden. De stichting is nog niet zo bekend en dat is jammer. Daarom besteden wij er graag aandacht aan.

Helaas krijgen veel mensen vroeg of laat te maken met dementie in hun omgeving of ze hebben de ziekte zelf. Een verdrietige situatie, waarin een casemanager dementie veel kan betekenen. Je leest er alles over in deze krant.

Natuurlijk vind je in deze dertiende editie ook weer puzzels, columns en interessante artikelen.

Ik wens jullie veel leesplezier!

Doede Vellema

20

Ps: Vergeet niet regelmatig op onze website te kijken: www.seniorenkrant.nl of like onze Facebookpagina. Woensdag 8 december komt de volgende krant uit.

DE REDACTIE

Stichting Roelof Steinvoorte zet zich in voor het welzijn van Leeuwarder senioren

07

Wat is Thuiszorg Patyna?

10

Wat gebeurt er toch allemaal in het Midden-Oosten?

11

LOS voor en door senioren

12

De senior: van bijvoeglijk naamwoord naar zelfstandig naamwoord

13

We binne los! Verhalenavond 2021 komt eraan!

13

Koesma Basdew Sociaal bewogen en maatschappelijk geëngageerd,schrijft daarover op prikkelende wijze.

Peter Teeuwen Schrijft over maatschappelijke ouderenvraagstukken, puzzelkoning.

Jeltsje de Boer Zet zich in voor het welzijn van ouderen, voorzitter van UVV Grou.

Ritsko van Vliet Plaatst het Leeuwarden van de jaren 50 en 60 in een persoonlijk perspectief.

Riemie van Dijk Altijd op zoek naar verhalen die raken, blijven hangen en doorverteld worden.

Boukje Wiersma Schrijft herkenbare, inspirerende verhalen met een mix van positiviteit en ontroering, eindredacteur.

Puzzels 18 De wereld van Koesma - op mijn dooie akkertje

19

Oplossingen puzzels

22

Colofon 22

04

SENIORENkrant

! s o l e n n i Wy b

. n e t t i s l i t s t n ne e o z i e s e n û r ôf jes. s k u d o r p s ú Pier21 hat it ar al o f e r r a e t ar e p m e i r e n k o t r ú d y s i w Der gge o j s n e s o l y t! s w r e e j n h n i e k z z o i n d n E êres j m e r p f i fi t leafs

t:

Spile

rm hiedenis a e g sc n de lavan de ge

en Brecht

Smedes Spelers: Theo e Oldenhof uk Bo Schrijver: ann ank Fuhrm Fr e: gi Re

Wassenaar

an het Wad

ld v rwaterwere e d n o e d r e v O

en Pleun Eelco Venema er ashouwer, rijke Scherm oij, Dette Gl Ma Ko t: R. ks ul Te Pa : Spilers le Wagenaar Regy: Daniel

de Roode

skaad: aug-okt 2021 Wat soesto!: sep-des 2021 Wat’n wad: sep 2021-juli 2022 verhalenavond: 26 nov 2021 Kneppelfreed: okt-des 2021

P IE R 2 1 & D

26.11. 2021 slân in heel Fr y verhaal. n e e t b e h ok jij

O

Meld je aan!

nd.nl

alenavo Kijk op verh

sjoch foar mear ynformaasje en kaarten:

pier21.nl

d 1

ld je aan.ind

ond_flyer_me

verhalenav

27-08-21

09:33

E HARMO

N IE

SENIORENkrant | LEEUWARDEN

05 De moeder van Ritsko van Vliet overleed toen hij twee jaar was. Door het artiestenleven van zijn vader verbleef hij tijdens zijn jeugd bij meer dan tien pleeggezinnen in Leeuwarden. In persoonlijke verhalen vertelt Ritsko over zijn jeugdervaringen en de buurten waar hij toen woonde. Dit keer deel vijf.

De eerste vier delen kun je teruglezen op www.seniorenkrant.nl

Tijdens mijn jeugd heb ik in meer dan tien huizen gewoond. Toch had ik ook een vast logeeradres: het huis van mijn oom en tante in de Camperstraat.

Oom Jaap was gespecialiseerd lasser bij Ducosto.

Hij was getrouwd met Tine, de zuster van mijn vader. Ze hadden twee kinderen. De oudste, Cees, was mijn één jaar oudere speelkameraad.

Tekst: Ritsko van Vliet, Van Vliet Beleving | Foto hierboven": Harry Dikken, collectie HCL.

glippend verdwenen we tussen de

LOGEREN IN DE CAMPERSTRAAT

brede jassen van de toeschouwers.

Het gezin De Jong loopt als een rode

probeerden we zo lang mogelijk uit

lag ik onder een elftalfoto van

ziet elkaar nog op bruiloften en

draad door mijn jongste jaren. Een

het zicht van de vijand te blijven.

Europacupwinnaar AC Milan met

begrafenissen en vertelt de bekende

paar uur nadat mijn moeder door een

Maar als ik met een lompe beweging

sterspeler Gianni Rivera. Voetballers

anekdotes. Een paar weken geleden

ongeluk bij de Vrouwenpoortsbrug

een grafzerk omduwde, moesten we

die we alleen van plaatjes kenden.

zocht ik Cees op om na bijna vijftig

overleed, vingen oom Jaap en tante

rennen voor ons leven om uit de

Het gezin De Jong had net als vele

jaar wat herinneringen op te halen.

Tine mij op. We zouden die avond

klauwen van de Arends-soldaten te

anderen in de straat nog geen teevee.

Ik vertelde hem dat ik vroeger zo

toch al naar hen toe om met beide

blijven.

De enige kans om voetbal op niveau

jaloers was op zijn Märklin treinen.

te zien was bij het pas opgerichte

Boven op zolder had hij meters rails,

gezinnen Sinterklaas te vieren.

WEER EVEN DAT KIND VAN TOEN Ondanks mijn band met Cees en de rest van het gezin, ben ik de familie uit het oog verloren. Als karakters zich door andere interesses en verschillende levensroutes vormen, verwatert de vriendschap. Je

Waar ik ook woonde in Leeuwarden,

THE COUSINS APACELY

Cambuur. Maar dan alleen op

waar verschillende locomotieven

veel vakanties en weekenden

Het was de tijd van de Britse pop

Paas- en Pinkstermaandag en

met wagons overheen reden. Hij

bracht ik in de Camperstraat door. Ik

met de Beatles, de Small Faces,

Hemelvaartsdag. Als gerefor-

stond op, wenkte me en liep de trap

voelde mij daar thuis en kon mezelf

The Animals én The Kinks. Voor

meerde jongens mochten wij

op. Een minuut later was ik terug

zijn. Genoeg ingrediënten om me

Cees en mij was dat dé band. Met

niet op zondag naar het voetbal.

in 1964. Ik zag een grote spoorbaan

gelukkig te voelen.

twee mattenkloppers als gitaar

We hadden te weinig zakgeld om

over tweederde van de kamer lopen,

stonden wij als Ray en Dave Davies

een hele wedstrijd te kijken. Over

compleet met tunnels, stations en

Sunny Afternoon te playbacken.

We droomden van een zangcarrière en noemden onszelf The Cousins Apacely. Het is mij een raadsel waar we die naam vandaan haalden.

Apace is Engels voor vlug. Als ik iets zeker niet was, dan was het vlug. Ik was het stereotiep adolescent: traag, sloom en altijd te laat. Behalve als er een voetbal binnen mijn bereik lag. Dan ging in mijn puberbrein een knop om en was ik niet te stuiten.

Popster ben ik nooit geworden.

In het voetbal schopte ik het tot het eerste zondagselftal van LVV Friesland. Dat lijkt talentvol maar ons team, Friesland 6, trapte op zondag altijd als eerste om negen uur af.

het hek klimmen was geen optie,

bergweides. Alles van toen in de

omdat de bovenkant bedekt was

Camperstraat had hij nog. Daar

met een soort grijze stopverf die

stonden de makkers van ooit. Ik

voor altijd in je broek bleef zitten.

deed mijn ogen dicht en luisterde

We kwamen een kwartier voor het

naar de modeltreinen die over de

einde gratis naar binnen als een

rails zoefden. Even voelde ik mij

ijverige suppoost alvast de hekken

weer dat kind van toen. Een kind dat

openzette. Snel achter hem langs

wilde dat hij altijd uit logeren was. ■

SOLDAATJE SPELEN TUSSEN DE GRAFZERKEN De

Camperstraat

was

voor

ambtenaren, kleine ondernemers en arbeiders die gespaard hadden. Er stonden eenvoudige huizen, maar ze waren ruimer dan normaal met een toilet en douche. De straat eindigde bij een muur van steenhouwerij Arends. Als de grafstenen van dit bedrijf dezelfde kwaliteit hadden als deze muur, dan zijn die nu niet meer op een kerkhof te vinden. Er zaten gaten in en de muur was in het midden zo afgebrokkeld dat Cees en ik er met gemak overheen konden. Als wij onze Vietnamoorlog uitvochten, dan had dit stenen obstakel een centrale rol in ons spel.

Met een pylkebuus (stuk plastic buis) als loop op een stuk hout

VLAK VOOR HET EINDE

bevestigd, slopen wij bewapend om

GRATIS NAAR BINNEN

de Dafjes en DKW’s heen richting

Neef Cees was ook voetbalgek.

Arends. Eenmaal over de muur

Als ik bij hem op de kamer sliep,

Ritsko mocht de mattenklopper even inwisselen voor een echte gitaar.

06

SENIORENkrant

MUUR ISOLATIE

VLOER ISOLATIE

DAK ISOLATIE

SPECIALIST IN WONINGISOLATIE - Bespaart veel energie!

- Draagt bij tot een schoner milieu!

- Verhoogt het comfort!

- Verlaagt de energielasten!

- Zakelijk en particulier!

WWW.KOSTONNOORD.NL Laat u kosteloos informeren door een van onze adviseurs.

Koston Noord BV Rijksstraatweg 7 8814 JV Zweins Telefoon: 0517-767030 E-mail: info@kostonnoord.nl Website: www.kostonnoord.nl Informeer naar de subsidiemogelijkheden!

SENIORENkrant | REDACTIE 07

Tekst: Ritsko van Vliet, Van Vliet Beleving.

STICHTING ROELOF STEINVOORTE ZET ZICH IN VOOR HET WELZIJN VAN LEEUWARDER SENIOREN Een vaarvakantie, een uitstapje naar Ameland en kerstpakketten: enkele voorbeelden van initiatieven die mede mogelijk zijn gemaakt dankzij bijdragen van de Stichting Roelof Steinvoorte. De stichting bestaat sinds 1993 en zet

D

zich in voor het welzijn van ouderen in Leeuwarden. De Leeuwarder Seniorenkrant was erg benieuwd naar deze stichting en vroeg voorzitter Chris Vegter en secretaris Jet van Gelder er het een en ander over te vertellen.

De Stichting Roelof Steinvoorte

nodig was”, zegt Jet van Gelder,

maken”, zegt Van Gelder. Ook aan-

om te beginnen, om een printer of

dankt zijn bestaan aan de nalaten-

docent klassieke talen op het Stede-

vragen ten behoeve van ouderen

briefpapier aan te schaffen.” Dank-

schap van Roelof Steinvoorte. In zijn

lijk Gymnasium. Ze kwam iets later

vanuit wijkverenigingen of bewo-

zij die bijdrage kunnen zich nieuwe

testament bepaalde hij dat zijn erfe-

bij de stichting. “Ik heb een prettig

nersgroepen kunnen rekenen op

plannen ontwikkelen.

nis gebruikt moest worden om het

leven, maar realiseer me dat dat

een welwillend oor.

welzijn van ouderen in Leeuwarden

een kwestie van ‘geluk hebben’ is.

te bevorderen. Die erfenis bestond

Om die reden doe ik graag iets voor

Een ander voorbeeld is de Stichting

Aan de hand van de aanvragen die

voornamelijk uit een aantal panden

mensen die het minder breed heb-

Missing Airmen Memorial Founda-

binnen komen, kunnen de maat-

in de stad.

ben of die de weg naar hulp niet zo

tion. Deze stichting heeft als doel

schappelijke ontwikkelingen op het

gemakkelijk vinden.”

het markeren van crashlocaties

gebied van ouderen afgelezen wor-

waar zich nog vermiste vliegers

den. “In het begin van het bestaan

Chris Vegter is vanaf het begin

EENZAAMHEID ONDER SENIOREN

betrokken bij de stichting. Des-

FINANCIËLE HULP

kunnen bevinden en het registre-

van de stichting was dat vooral de

tijds werd hij door de notaris bena-

De aanvragen die de stichting ont-

ren van die locaties als veldgraven

opkomst van de digitalisering. Een

derd. “Meneer Vegter is een van de

vangt, zijn zeer divers. Aanvragen

en wilde een boekje uitgeven. Van

jaar of vijf geleden waren het the-

bekendste architecten in de stad,

van of voor één persoon worden

Gelder: “Het lijkt misschien niet

ma’s als dementie en mantelzorg.

dus het was niet meer dan logisch,

niet in behandeling genomen. “Daar

helemaal passen binnen de doel-

En nu, vanwege corona, zie je vooral

gezien het bezit van de panden,

is onze stichting niet voor bedoeld.

stelling, maar veel ouderen hebben

dat eenzaamheid onder ouderen

dat er iemand met een meer dan

Wel steunen we andere clubs en

een levendige belangstelling voor

een belangrijk onderwerp is”, vertelt

amateuristische kennis van zaken

stichtingen bij hun activiteiten.

juist die periode uit de geschiedenis.

Van Gelder. “Er zijn veel initiatieven

Wij geven financiële steun, zodat

Mijn buurvrouw bijvoorbeeld kon

voor senioren in Leeuwarden en dat

zij praktische hulp kunnen bie-

zich nog een neergestort vliegtuig

is hartverwarmend. De stichting is

den”, legt Vegter uit. Zo sponsort

herinneren. We kregen een present-

nog niet zo bekend en dat vinden

de stichting bijvoorbeeld het Festi-

exemplaar van het boekje dat ik aan

we jammer. We willen laagdrempe-

val Swettehiem, de Zonnebloem en

haar heb gegeven. Ouderen toegang

lig zijn.”

Roze Zaterdag. “4 het Leven orga-

geven tot ‘hun’ geschiedenis is óók

niseert normaal gesproken cul-

welzijn.”

“ER ZIJN VEEL INITIATIEVEN VOOR SENIOREN IN LEEUWARDEN EN DAT IS HARTVERWARMEND”

turele uitstapjes, maar vanwege

WEBSITE De website van de stichting,

corona konden die niet doorgaan.

Daarnaast helpt de stichting nieuwe

www.stichtingroelofsteinvoorte.nl,

In plaats daarvan belden vrijwil-

activiteiten die zich richten op het

geeft meer informatie over de

ligers alle ouderen uit hun bestand

welzijn van senioren met een steun-

stichting. Ook zijn er een contact-

op. Wij hielpen hen met een bijdrage

tje in de rug. Van Gelder: “Soms heb

formulier en voorwaarden voor een

om al deze gesprekken mogelijk te

je als club ook gewoon geld nodig

aanvraag te vinden. ■

08

INTERVIEW | SENIORENkrant

Tekst: Ritsko van Vliet | Foto: Peter Schûtte

Inez timmer -t

FLINK AAN DE WEG

totdat ik hoorde dat Leonard Cohen in het Fries werd uitgevoerd. Ik wilde terug om bij te dragen aan de Friese cultuur.”

WEROM NEI IT HEITELÂN En zo komt Inez in 2013 na vijfentwintig jaar terug naar Friesland. “Mijn hart trok weer naar het platteland. Vroeger had ik een hekel aan de sociale controle van een klein dorp. Nu koester ik die warmte.” Ze had Heimat & Heitelân geschreven, een voorstelling over het schakelen tussen twee

Voor velen was Inez Timmer (66) een vergeten naam, totdat ze een aantal jaren geleden vanuit Duitsland terugkwam in Friesland. Ze is de laatste tijd vooral bekend door de mooie theaterprogramma’s die ze heeft gemaakt. Daarnaast was de zangeres regelmatig in de media: als semifinalist in The Voice Senior én als winnaar van het Ouderen Songfestival. De oudere generatie Friezen zal haar nog

culturen. “Wat een werk om na zoveel jaar weer aan de bak te komen! Niemand kent je, dus ik heb alle dorpshuizen afgebeld.” Uiteindelijk weet zij ieder jaar twee theaterstukken op de planken te brengen.

De uitvoering van Op alle Fronten wordt door de Leeuwarder Courant beloond met 5 sterren.

kennen van de folkband Irolt. Sommigen zagen haar lang geleden wellicht in

THE VOICE SENIOR EN OUDEREN SONGFESTIVAL

een musical, naast sterren als Henk Poort en Bill van Dijk. Later veroverde ze

De artistieke duizendpoot weet van geen ophouden.

de theaters in Duitsland en Oostenrijk en entertainde op exclusieve cruises.

Ik zocht Inez op in Weidum, waar ze alweer jaren woont.

Ze schittert in 2019 als Mme Armfeld in A Little Night Music en krijgt een nominatie voor de beste vrouwelijke bijrol. Datzelfde jaar is ze semifinalist in The Voice Senior en in juli 2021 wint Inez in Amsterdam het Ouderen Songfestival. “Noem

Ongekunsteld zit ze aan tafel in haar knusse huisje.

Phantom of the Opera vertrekt ze naar Wenen. In

het overdreven ambitie, maar het is ook zo mooi

Gekleed in een sweater en joggingbroek is er niets

Oostenrijk en Duitsland krijgt Inez in alle bekende

om mee te maken. Toen ik van dat songfestival

terug te vinden van de grande dame die regelmatig

musicals een grote rol. “Een groot avontuur met

terugkwam in Weidum, hingen hier de vlaggetjes

schittert op de bühne. Zangeres worden was geen

alle ingrediënten voor een goed gevuld dagboek:

aan de gevel. En de publiciteit is erg welkom. Alle

jeugddroom. “Als kind wilde ik als leeuwentemmer

triomfen, eenzaamheid, liefde, verdriet. Gevoelens

Friese media hebben er aandacht aan besteed. Dat

bij het circus werken. Dat theatrale zat er dus wel in.

die alleen je collega’s begrijpen.”

belt een stuk makkelijker”.

podium stond, maar de calvinistische opvoeding zat

BETOVERD DOOR EEN GOOCHELAAR

OPPASSEN DAT DE CULTUUR NIET VERLOREN GAAT

mij in de weg. Ik werd lerares Engels.” Taalgevoel

Na acht jaar onderbreekt Inez het musicalwerk. “Ik

De coronatijd heeft Inez strijdbaar gemaakt. “Eerst

had ze zeker. Ze zingt en acteert even makkelijk

miste de interactie met het publiek. Je staat iedere

was ik murw geslagen. In één keer geen optredens

in het Duits en Engels als in het Nederlands en het

avond naar een zwart gat te kijken. Ik werd solist en

meer, dat doet iets met je. Maar ik ben als een gek

Fries. “Fries is niet mijn moedertaal”, vertelt Inez.

later entertainmentmanager op een groot cruise-

gaan schrijven, heb nieuwe ideeën uitgewerkt. Tus-

“Ik kwam als vierjarige van Dedemsvaart naar Bui-

schip.” Op een van de cruises leert ze haar man Peter

sen de eerste en tweede lockdown heb ik aardig

tenpost. Thuis spraken wij Nederlands, maar we

kennen. “Er kwam een goochelaar aan boord die mij

wat voorstellingen gedraaid. Steeds voor dertig

woonden wel in de Wâlden. Toen ik op school met

betoverde.” Ze settelen zich uiteindelijk in het Duitse

mensen per keer.” Inez merkt op dat we moeten

een Westereinder klasgenoot Fries sprak, raadde

Essen om meer tijd voor elkaar te hebben. “Toen

oppassen dat door corona niet nog meer cultuur

hij mij dat af omdat het zo raar klonk.”

kreeg ik weer belangstelling voor Fryslân. Ik had

verloren gaat. “Minister De Jonge die net zo lief een

geen idee wat daar op cultureel gebied gebeurde,

dvd’tje opzet als alternatief voor een echt concert.

Ik ontdekte dat ik mensen kon raken als ik op een

IROLT Toch zorgt de Friese taal ervoor dat ze bekend wordt als zangeres. In Leeuwarden treft ze de muzikant Nanne Kalma. Daar slaat bij de achttienjarige niet alleen de artistieke vonk over, want Inez trekt bij Nanne in. Hij is gestopt met de popgroep Pugh’s Place en wil iets totaal anders.

Geïnspireerd door Britse folkbands ontstaat de Friestalige folkband Irolt. “De eerste albums, De Gudrun Sêge en Kattekwea zijn erg goed verkocht. Wij waren op het goede moment met het juiste repertoire op de juiste plek.” Optredens tot in Engeland volgen. “We zaten eens in een tv-show van Rob de Nijs. Had ik, in folkstijl, houten sandalen aan.

De opname was op een grindpad. Niet zo handig.“ IN DE KAARTENBAK BIJ JOOP VAN DEN ENDE De relatie houdt geen stand en ieder gaat zijn eigen weg. “Nanne wilde meer focussen, terwijl ik wilde verbreden.” Inez gaat naar het conservatorium in Hilversum. “Ik was al tweeëndertig en kreeg les van Greetje Kauffeld. Ik studeerde af als jazzzangeres, maar deed daar eerst weinig mee. Omdat ik in de kaartenbak bij Joop van den Ende zat, mocht ik auditie doen voor de musical Cyrano.” Ze wordt aangenomen en begint haar musicalleven. Na The

SENIORENkrant | INTERVIEW

09

Het Leeuwarder raadslid Reitsma (binnenkort wethouder), die vond dat hij moest kiezen uit twee kwaden toen hij het over de nieuwe plannen voor Zalen Schaaf had. Ook in Friesland gaat op die manier veel theaterkwaliteit verloren.”

LEVENSWERK Daarom werkt ze nu al drie maanden aan haar ultieme project Baas Giele Taksy. Ondersteund door een vierkop-

Foto: Piet Douma

pige band zingt Inez in het Fries vertaalde songs van Joni Mitchell. “Voor de financiering heb ik een crowdfundingsactie opgezet. Ik had vijfduizend euro gevraagd, maar er kwam ruim zesduizend binnen. Geweldig! Eind november komt de cd uit, 28 januari is de première in De Harmonie. Een megaklus, maar dit beschouw ik als een soort levenswerk.”

Ze fronst een beetje. “Ik word ook

Foto: Peter Schütte

ouder, het geheugen neemt af, tekst leren duurt steeds langer. Ik ga door zolang ik het nog kan, het mij voldoening geeft en ik het publiek nog iets te bieden heb. Maar na Baas Giele Taksy zet ik geen nieuwe locomotieven op de rails. Voordat je aan je optredens toe bent vreet de voorbereiding zo ontzettend veel tijd en energie. Het lijkt mij heerlijk om met het repertoire op pad te gaan dat ik al heb.”

Foto: Peter Schütte

FIT BLIJVEN IS BELANGRIJK Inez houdt zich fit met het Weidumer Wandel Bootcamp. “Op maandagmorgen gaan hier in de straat de deuren open en dan loopt een stel vrouwen met een matje onder de arm richting het kaatsveld. Ik moet als podiumdier in conditie blijven, maar ik raad iedereen aan om regelmatig te bewegen.

Juist als je door je leeftijd wat minder intensief leeft.” Ook de geest moet gestimuleerd worden, vind Inez. “Ik

Foto: Greet Terpstra

blijf als senior geestelijk fit omdat ik nieuwsgierig blijf. Alsjeblieft: dut niet in, blijf openstaan voor nieuwe belevenissen. Koester kunst en cultuur, want die zorgen voor buitengewone ervaringen.” Ze staat op en zingt Joni Mitchell in het Fries: “Ik bin ljocht en tsjuster wend, ik libje elke dei”. ■

Foto: Peter Schütte

“ MIJN HART TROK WEER NAAR HET PLATTELAND. VROEGER HAD IK EEN HEKEL AAN DE SOCIALE CONTROLE VAN EEN KLEIN DORP. NU KOESTER IK DIE WARMTE.” Foto: Peter Schütte

10

ZORG | SENIORENkrant

WAT IS THUISZORG PATYNA? Patyna is een gespecialiseerde organisatie voor zorg in Friesland. We bieden een breed scala aan zorg- en dienstverlening. Van thuiszorg tot en met intensieve verpleeghuiszorg en revalidatie.

Thuiszorg Patyna is een thuis-

gen, zorg levert aan huis. Het gaat

Mocht

zorgorganisatie

naar

aanleiding

van

met

kleine

hierbij om alle soorten thuiszorg.

bovenstaand verhaal nog vragen

uit

(wijk)-

Wij verstaan hieronder verzorging,

hebben

verpleegkundigen en zorgkundi-

verpleging, nachtzorg, vakantie-

geworden dan kunt u vrijblijvend

zorg, hulp in de huishouding en

contact

individuele begeleiding. We heb-

zorg Patyna Team Leeuwarden

ben een kantoor in Techum, maar

tel. 0515 - 72 97 60.

teams,

die

u

bestaande

of

nieuwsgierig

opnemen

met

zijn Thuis-

leveren zorg in heel leeuwarden, Grou, Wergea, Wytgaard, Wirdum,

PS de foto's zijn gemaakt voor coronatijd.

Deinum.

Wij zijn 24 uur, 7 dagen in de week bereikbaar. Wij hebben een nauwe samenwerking met huisartsen en andere disciplines en streven naar de beste zorg voor de cliënt.

www.patyna.nl

Wij bezorgen nu ook thuis

Download de app en bestel

Jumbo, Leeuwarden, Stadionplein 3

SENIORENkrant | OPINIE 11 Tekst: Peter Teeuwen

Wat gebeurt er toch allemaal

IN HET MIDDEN-OOSTEN? De Taliban hebben Afghanistan veroverd. Het rommelt al heel lang in het Midden-Oosten. Eerst hadden we Al Qaida, toen kwam IS en nu dus weer de Taliban. Veel mensen zullen zich afvragen wat daar toch allemaal gebeurt, ik in elk geval wel. Ik ging op zoek naar achtergrondinformatie en vond het boek 'Zwarte golf' geschreven door Kim Ghattas, een Nederlands-Libanese schrijfster. Zij kwam met heel verrassende inzichten, die ik graag met jullie deel.

HET BEGIN

dan ook heel belangrijk. Vergelijk het

Deze laatste was er niet vies van om

geldstromen te achterhalen en welke

Volgens Kim waren er in 1979 drie

met de Rooms-Katholieke kerk waar

allerlei splintergroeperingen die de

groepering nu door wie ondersteund

belangrijke gebeurtenissen die zij

je ook een Paus hebt, kardinalen, bis-

machtspolitiek van Khomeini kon-

werd. Dat is voor dit betoog ook niet

beschouwde als het begin van de

schoppen en priesters.

den ondermijnen, financieel in het

belangrijk. Waar het hier om gaat is

zadel te helpen en materieel te onder-

dat volgens Kim Ghattas en de men-

Twee ervan kennen we allemaal

Bij de Soennieten draaide het meer

steunen. Dit deden ze overigens in

sen die zij geïnterviewd heeft, de

wel. De eerste is de machtsovername

om de bestuurders. Zij bepaalden

het geheim, maar in de Arabische

vijandschap tussen Iran en Saoedi-

van Khomeini in Iran, waardoor de

wat wel en niet mocht en deden dat

wereld was het algemeen bekend.

Arabië ontstaan is in 1979.

westers georiënteerde Sjah verdre-

aan de hand van geschriften uit de

ven werd en Iran Sjiitisch werd.

Koran of afgeleiden daarvan. Zo ont-

MEETRAINEN MET AL QAIDA

STRENGE LEER VAN DE TALIBAN

Tegelijkertijd viel Rusland Afgha-

stond bijvoorbeeld de sharia. Ik ben

Soennitische Koranscholen op de

In de strenge vorm van de islam (er

nistan binnen. Dat was de tweede

geen kenner, maar ik geloof dat het

grens van Afghanistan en Pakistan

zijn allerlei afsplitsingen) mag je

gebeurtenis. Maar er was ook nog

Soennitische geloof in de loop van

werden plotseling omgevormd tot

vrijwel niks. Je mag geen TV kijken,

een derde gebeurtenis en die was

tijd strenger is geworden en het Sjii-

paramilitaire organisaties. Op deze

geen bioscoop bezoeken, geen radio

volgens Ghattas dé oorzaak van de

tische wat milder. Maar het verwar-

scholen zaten met name vrome

luisteren, om maar wat te noemen.

conflicten die er daarna ontstonden.

rende is wel dat dat plaatselijk heel

jongelingen van een jaar of twin-

Voor vrouwen is het verschrikke-

In hetzelfde jaar vond namelijk een

erg kan verschillen.

tig, onder andere uit Afghanistan.

lijk: zij moeten zwaar gesluierd over

Deze jongeren kwamen vaak uit

straat en mogen buitenshuis vrijwel

bezetting plaats van de heilige moskee in Mekka (Saoedi-Arabië) door

KHOMEINI EN HET

bergdorpen, waar nog op heel tra-

niks. De Taliban koos Afghanistan

een stel geloofsfanatici. Volgens

SAOEDISCHE KONINGSHUIS

ditionele wijze geleefd werd. Vaak

uit voor het stichten van een eigen

deze fanatici maakten de Soenni-

Terug naar de bezetting van de hei-

in grote armoede en met primitieve

staat. Blijkbaar zagen ze het als

tische Al-Saoeds, het koningshuis

lige moskee in Mekka. Er ontston-

middelen.

een makkelijk doelwit. Helaas voor

aldaar, er een commercieel zootje

den bloedige gevechten in het hele

van. Een toeristische trekpleister

land van voor- en tegenstanders

Zij werden uitgenodigd om een

ergste soort: zij zijn immers voort-

maken van een van de heiligste

van het koningshuis. De Saoeds zijn

keer mee te trainen met de troepen

gekomen uit de streng religieuze

plekken van de islam: zij gruwden

schatrijk en het grootste deel van de

van Al Qaida en de Taliban waren

Koranscholen. Zij zullen er niet voor

daarvan.

bevolking is straatarm. Aanleiding

geboren. Talib betekent student van

terugdeinzen om hun tegenstanders

genoeg voor polarisatie. Er werd veel

een streng islamitische school. De

zonder pardon van het leven te bero-

SJIIETEN EN SOENNIETEN

bloed vergoten, met als ‘hoogtepunt’

Taliban zijn dus leerlingen van zo’n

ven en lijfstraffen toe te dienen aan

Voor de rest van mijn verhaal is het

de publieke onthoofding in 1980 van

school. Zowel de Koranscholen als

wetsovertreders uit naam van hun

belangrijk om het verschil te weten

drieënzestig rebellen. Dit gebeurde

de gevechtstrainingen werden zeer

religie. Ik kan enigszins begrijpen dat

tussen Sjiieten en Soennieten. Het

in opdracht van het koningshuis. De

waarschijnlijk gefinancierd door de

islamieten zich afzetten tegen wat in

begon allemaal met de opvolging

rebellen werden als hoofdschuldi-

Saoeds, om tegenwicht te bieden

hun ogen het decadente westen is,

van de profeet Mohammed. Er ont-

gen aangewezen voor het verraad.

aan het Sjiisme van Khomeini. Het

maar de Taliban met hun strenge leer

stonden twee stromingen: de Sjiieten

In Iran sprak de Sjiiet Khomeini er

gaat een beetje te ver om de precieze

lijkt me niet het juiste antwoord. ■

geloofden dat een neef van Moham-

schande van en verklaarde min of

med (en tevens zijn schoonzoon) de

meer de oorlog aan de Soennietische

opvolger was. De andere groep, de

Al-Saoeds. Vanaf dat moment sloeg

Soennieten, hield vast aan de over-

de vlam in de pan. Khomeini pro-

tuiging dat de kaliefs (hoofd van het

beerde na de machtsovername in

kalifaat) de opvolgers waren van

eigen land zijn invloed uit te breiden

Mohammed. De Sjiieten hebben een

naar omringende landen en had er

sterke religieuze achtergrond en bij

vanaf nu een geduchte tegenstan-

hen zijn de Ayatollah en de imams

der bij, het Saoedische koningshuis.

"DE SAOEDS ZIJN SCHATRIJK EN HET GROOTSTE DEEL VAN DE BEVOLKING IS STRAATARM"

Afghanistan zijn de Taliban van de

Foto: www.freepik.com

conflicten in het Midden-Oosten.

12

SENIORENkrant

UW OPTICIEN AAN HUIS Gemak en ondersteuning waar u zich prettig bij voelt Huishoudelijke hulp Tuin- en klushulp Gezelschap en begeleiding Mantelzorgondersteuning

Louise Welles 06 - 27 08 42 22

Voor een afspraak of meer informatie belt u met 0518 - 850125 of kijk op onze website: www.thuisopticiensfriesland.nl

louise@uwassistent.nl www.uwassistent.nl

LOS VOOR EN DOOR SENIOREN WAT IS LOS?

gebied deskundige vrijwilliger van

Op 17 september 2015 werd op initia-

het ombudswerk.

DOORLOPEND NUTTIGE INFORMATIE EN LEESPLEZIER

tief van een aantal oud-bestuursleden

Bij het leesplezier in ‘LosVast’ kun je

van de ANBO afdeling Leeuwarden de

WAT NOG MEER?

denken aan recepten, puzzels, plaat-

vereniging LOS (Leeuwarder Onafhan-

Voor leden vanaf 75 jaar heeft LOS een

selijke historie, gezondheidstips,

kelijke Seniorenvereniging) opgericht.

betaalbare rijbewijskeuring in het pak-

interviews en boekbesprekingen.

LOS is een onafhankelijke vereni-

ket. Met zorgverzekeraar ‘De Friesland’

Ook schrijven LOS-leden soms een

ging voor senioren in de gemeente

is een speciale overeenkomst voor een

stukje of anekdote en niet te vergeten:

Leeuwarden. Onafhankelijk van een

ledenkorting op de zorgpremie afge-

actuele en lezenswaardige stukjes van

landelijk keurslijf door en voor de

sloten. Daarnaast heeft LOS in de loop

de redactie en de mooie foto’s van

Leeuwarder senioren.

van haar zesjarig bestaan een indruk-

huisfotograaf Johan Eisma.

wekkend scala aan activiteiten voor DIRECT CONTACT!

haar leden uitgerold.

Wij streven naar laagdrempelige

Onze samenleving kent helaas ook

www.facebook.com/los.leeuwarden.3

minder leuke berichten. In de ‘LosVast’

Neem eens een kijkje!

belangenbehartiging en dienstver-

Die vind je per maand terug in de acti-

waarschuwen we voor oplichtersprak-

lening ten behoeve van de wat oude-

viteitenagenda van het informatieve

tijken en digitale fraude. Hierbij geven

Lid worden van LOS kost maar € 25,–

ren. Geen ingewikkelde telefonische

en mooi vormgegeven verenigings-

we ook zoveel mogelijk tips en advie-

per jaar. Woon je samen op één adres

keuzemenu’s of lange wachttijden,

blad ‘LosVast’ dat elf keer per jaar bij

zen over wat te doen als je er onver-

dan ben je samen een jaar lid voor

maar direct contact met gemoti-

de leden in de bus komt. Er is een dui-

hoopt mee te maken krijgt. ‘LosVast’

€ 40,–.

veerde vrijwilligers. Je kunt bij LOS

delijk overzicht in opgenomen van alle

is een bron van nuttige informatie.

terecht voor hulp bij het invullen van

geplande activiteiten en evenemen-

Zo is er een pagina met telefoon-

ALS LID AANMELDEN KAN DOOR:

je jaarlijkse belastingaangifte, maar

ten die door de creatieve activiteiten-

gegevens van hulpdiensten zoals poli-

Het nummer van de ledenadministra-

je wordt ook geholpen als je wilt

commissie bedacht en georganiseerd

tie, brandweer, medische buurtzorg,

tie 058-2668131 bellen, of mailen via

weten of je recht hebt op bijvoorbeeld

zijn, zoals lezingen, cursussen, boot-

het meldpunt van de gemeente, de

e-mailadres leden@losleeuwarden.nl.

huur- of zorgtoeslag.

en busreisjes. Wil je met generatie-

dokterswacht en de spoedapotheek.

Het is ook mogelijk om het aanmel-

genoten wandelen of fietsen in de

Altijd goed om bij de hand te hebben.

dingsformulier op de website: losleeu-

Vragen over het aanvragen of gebruik

omgeving van Leeuwarden dan kan

Al deze informatie vind je ook op onze

warden.nl/lid-worden/ in te vullen of

van WMO voorzieningen kunnen

dat ook. Het mooie is ‘alles mag en

website: www.losleeuwarden.nl. LOS

onderstaand strookje ingevuld op te

worden aangekaart bij een op WMO-

niets moet!’

heeft ook een eigen facebookpagina:

sturen naar het secretariaat. ■

(€25,- per kalenderjaar)

Leeuwarder Onafhankelijke Seniorenvereniging

✃

Ja, ik doe mee en word lid van LOS!

Naam en voorletters: ....................................................................... Geboortedatum ..... - ..... - ............

Naam en vrl. partner: ....................................................................... Geboortedatum ..... - ..... - ............

Adres + postcode:

.................................................................................................................................................

Woonplaats

................................................................................................................................................. ..................................................... E-mail: .........................................................................

Telefoonnummer:

Stuur deze bon op naar LOS - Sassingastins 50, 8925 JN Leeuwarden.

E-mailen kan ook op: info@losleeuwarden.nl. Kijk voor meer informatie op onze website: www.losleeuwarden.nl

SENIORENkrant | COLUMN

13

COLUMN COLUMN

Tekst: Jeltsje de Boer

Het overviel me toch hoor, zestig worden. Ik had het erg naar mijn zin in de vijftiger jaren en heb mijn best gedaan om iedere dag elke minuut bij de tijd stil te staan. Volop genieten, zaken ondernemen, leuk meedoen. Maar het was niet tegen te houden. Als een zwaard van Damocles hing het getal boven me.

Tot de dag kwam.

Ik ervaar het als een overgang naar een andere fase in het leven. Tot dan voelde ik me nog bij de junioren horen; althans in mijn hoofd. Want er waren duidelijk signalen dat er een verandering op komst was: je wordt aangesproken met u en mevrouw en krijgt meewarige en ongeduldige blikken toegeworpen als je lang bij de geldautomaat staat om te pinnen. In de schittering van de zon zie je de tekst niet meer goed. Leesbril uit de tas, waar is dat ding en oeps, wat is de pincode ook weer? Met klotsende oksels snel het geld in de portemonnee stoppen en verontschuldigend weglopen. Om nog maar te zwijgen

DE SENIOR: VAN BIJVOEGLIJK NAAMWOORD NAAR ZELFSTANDIG NAAMWOORD van die keer dat ik het geld niet snel genoeg pakte en het weer in de automaat verdween.

“Zestig worden, hoe vindt u dat?” werd aan Wim Kan gevraagd. “Ach”, zei hij, “Ik zag het al een hele tijd aankomen”. Dat is natuurlijk ook zo.

Maar toch: ineens is het een getal dat bij jou hoort. Ik vraag me af of ik nu senior ben. Google geeft een schat aan informatie, maar geen eenduidig antwoord. Ruim gezegd: vanaf je 55e kun je al bij seniorenclubs terecht.

In de dikke van Dale zoek ik naar de betekenis van het woord senior.

Er zijn twee opties: als zelfstandig naamwoord betekent het onder anderen: ouderen, bejaarden.

Als bijvoeglijk naamwoord: zeer ervaren, bijvoorbeeld een senior adviseur. Nu ben ik in mijn werkzame leven senior medewerker geweest en toen had dat een bepaalde status.

Eigenlijk ga ik nu dus van bijvoeglijk naamwoord naar zelfstandig

naamwoord, denk ik sip. En ik moet daar eerlijk gezegd erg aan wennen. Ik voel mij geen 60+ en cliché: waar is de tijd gebleven die ik dacht zinvol en niet gehaast te hebben doorgebracht?

Ga voor de spiegel staan, lach tegen je zelf en om jezelf, om die kleine onhandigheden of dat struikelpartijtje. Spreek af met gelijkgestemden en ga onbedaarlijk lachen. Vier het leven en geniet!

Eigenlijk heb ik niets te klagen, want ik voel me goed en heb voldoende energie. Ok, er zijn wel wat dingetjes. Kleine pijntjes bij het opstaan, het hijgen bij het traplopen, het niet meer goed tegen een wijntje kunnen, ’s avonds in slaap vallen op de bank, kilo’s die er niet af willen. Maar ik neem het voor lief. Want er zijn veel positieve kanten aan mijn leeftijd. Ik ben gestopt met betaald werk en kan voor een groot deel zelf mijn tijd indelen. Ik doe vrijwilligerswerk dat bij mij past en waar ik energie van krijg. Dat is een luxe, dat realiseer ik mij heel goed en ik ben er dankbaar voor. Ik tel mijn zegeningen, het zijn er vele. En heb ik een mindere dag of gedachte, dan helpt nog altijd mijn alles overwinnende zelfspot.

Ik kan het iedereen aanraden.

Tot slot nog een gouden tip bij een vergeten woord: verontschuldig je dat je een seniorenmomentje hebt.

Gegarandeerd dat je een glimlach krijgt. Ja, ja, ik probeer me er met verve doorheen te slaan! ■

WE BINNE LOS! VERHALENAVOND 2021 KOMT ERAAN! Pier21 produceert, in samenwerking met Solidair Friesland en Kleurrijk Fryslân, de nieuwe editie van Verhalenavond op 26 november 2021. Het thema van dit jaar is: ‘Taal fan myn hert’.

“We zijn ontzettend blij met deze samenwerking,

De eerste fanatieke vertellers hebben zich al aan-

avond is dan ook zoveel meer dan alleen het vertel-

zeker vanwege het thema. We hopen dat er deze

gemeld, onder andere in Wetsens, Dokkum, Niawier

len van een verhaal of ernaar luisteren”, aldus een

editie extra veel andere talen te horen zullen

en in Easterlittens. De vertelgroep Ameland Vertel!

trotse Janneke de Haan, die artistiek leider is van

zijn tijdens Verhalenavond. Dus naast Neder-

doet met meerdere vertellers mee. “We krijgen

het project.

lands, Fries en Bildts misschien ook wel

steeds vaker aanmeldingen van vertelgroepen die

Afghaans, Turks en Chinees, om maar een paar

soms zelfs ontstaan zijn vanuit eerdere edities van

In de aanloop naar Verhalenavond worden ver-

voorbeelden te noemen”, zegt creatief producent

Verhalenavond. Maar ook van dorpen die een route

spreid door Fryslân een aantal inspiratiesessies

David Lelieveld.

hebben samengesteld, waarbij je langs verschil-

georganiseerd, waar vertellers aan hun verhaal

lende vertellers komt. Naast het feit dat het gewel-

kunnen werken en tips krijgen van Jos Thie over

In heel Fryslân zullen honderden vertellers op bij-

dig is dat dit soort initiatieven ontstaan, is het ook

hoe je een verhaal vertelt. Wil je je aanmelden als

zondere locaties hun verhaal delen. Luisteren,

voor het publiek erg leuk. Je gaat met hele andere

verteller? Ga dan naar www.verhalenavond.nl.

genieten, herkennen en ontmoeten: daar blinkt de

ogen naar je dorp kijken en krijgt op een nieuwe

Bezoekers kunnen daar een kaartje vinden met

Verhalenavond in uit.

manier contact met dorpsbewoners. Verhalen-

alle plaatsen waar verhalen verteld worden! ■

14

MAATSCHAPPIJ | SENIORENkrant groeid in een christelijk gezin. Ik had nooit vriendjes en ik ben wel eens verliefd geweest op een vrouw.

Maar ik wist niet dat je lesbisch kon zijn, daar werd in mijn omgeving nooit over gesproken. Mijn man heb ik via een contactadvertentie in de krant leren kennen. Toen we gingen verloven kreeg ik het heel erg benauwd. Dat gevoel was er ook weer bij de bruiloft. Ik had totaal geen vlinders in mijn buik.

Het voelde niet goed, maar ik kon het niet plaatsen. Vanwege het geloof hadden we geen seks voor het huwelijk. Dat ik daar met hem niet van kon genieten, ontdekte ik pas toen ik al getrouwd was.

Tja, wat doe je dan, je gaat niet meteen scheiden.

Ik bleef bij hem en we kregen drie kinderen.”

Pas op haar negenenveertigste ontdekte Anne dat ze lesbisch was. “Mijn man en ik gingen in relatietherapie en ik werd stapelverliefd op de lesbische therapeute. Zo kwam ik er achter.” Haar man zei dat het wel over zou gaan, dat die gevoelens door de overgang kwamen. “Maar dat was natuurlijk niet zo. We hebben nog een half jaar als broer en zus samengeleefd, maar dat werkte niet. Ik voelde me heel alleen, want niemand wist van de situatie; ook

Majo Tigchelaar (links) en Anne Veenendaal .

de kinderen niet.” Anne ging naar het COC, op een avond dat anderen haar niet konden zien. “Dat was Tekst: Boukje Wiersma | Foto: Simon van der Woude

“VEEL OUDEREN DIE IN EEN VERPLEEGHUIS WONEN, GAAN TERUG IN DE KAST”

echt doodeng. Ik kreeg een foldertje mee van Orpheus, de landelijke vereniging voor mensen die tijdens een heterohuwelijk ontdekken dat ze homoseksueel zijn. Daar heb ik heel veel steun aan gehad. Mijn man ook trouwens. Dankzij Orpheus zijn we uiteindelijk als maatjes uit elkaar gegaan.”

Inmiddels is Anne zelf erg actief binnen Orpheus. Ze leidde gespreksgroepen en bemant nu de landelijke telefoonlijn.

ACCEPTATIE Ook binnen Anne haar familie lag haar homoseksualiteit gevoelig. “Mijn moeder kon er eerst niet mee omgaan, ze vond dat ik het vol moest houden met mijn man. Daarin speelde het geloof zeker een rol.

Zelf had ik last van schuldgevoel. Ik was heel actief in de kerk, maar ik ben er uiteindelijk uitgestapt.

Toen mijn geaardheid bekend werd stond ik in de

We leven in een tijd waarin alles lijkt te kunnen: mannen met nagellak en in een

kerk alleen koffie te drinken, niemand kwam bij

jurk, een kruisje in je paspoort bij geslacht, genderneutrale toiletten. Zo op het

me staan. Ik kwam huilend thuis”. Dat ze het aan

oog zijn we in Nederland erg tolerant. Toch worden er nog steeds kinderen door

heid. “Tjonge, wat was dat moeilijk. Mijn dochter

hun ouders de deur uit gezet wanneer ze vertellen dat ze homoseksueel zijn en gaan sommige ouderen terug in de kast als ze in een verpleeghuis terechtkomen.

de kinderen moest vertellen was ook geen kleinigvond het heel erg, ook omdat we gingen scheiden natuurlijk, maar ze heeft het wel geaccepteerd. Een van mijn zonen sloeg zijn arm om me heen en zei: ‘Wat er ook gebeurt, je blijft mijn moeder’.”

Ik zocht Anne Veenendaal (72) en Majo Tigche-

lang mogelijk hangen om maar niet naar huis te

DE DEUR UITGEZET

laar (73) van COC Friesland op om te praten over

hoeven. Heel eenzaam. Homoseksualiteit als leef-

Ook in de huidige tijd, waarin alles lijkt te kunnen,

de homo-emancipatie van toen en nu. Ze vertellen

wijze was in die tijd onbekend. Iedereen wist wel

is acceptatie nog steeds een issue. Majo: “Jaarlijks

heel open over het werk dat ze doen voor het COC,

dat er mannen waren die het met mannen deden.

worden ongeveer drieduizend jongeren uit Nederland

hun ervaringen binnen de LHBTI+ gemeenschap

Maar dat je je leven kon delen met iemand van

door hun ouders de deur uit gezet vanwege hun ge-

van Friesland en hun coming out.

hetzelfde geslacht, dat je kinderen kon hebben

aardheid. Op de scholen in Leeuwarden komt maar

samen, dat bestond niet. Het voelde altijd als iets

een heel klein percentage van de homoseksuele stu-

HET LITTEKEN BLIJFT

dat niet hoorde.” Later kwam het wel weer goed

denten er openlijk voor uit. De helft van de jongeren

Majo was een jaar of achttien toen hij ontdekte dat

tussen Majo en zijn moeder, maar het litteken blijft.

die naar het COC komen, doet dat stiekem. Natuurlijk

hij zich aangetrokken voelde tot mannen. Een jaar

“Dat ze negatief reageerde en me afwees was ont-

zijn er ook positieve voorbeelden. Zoals de vader die

later kwam hij noodgedwongen uit de kast, op een

zettend pijnlijk.”

zijn lidmaatschap van de katholieke zangvereniging

moment dat hij daar helemaal nog niet aan toe

opzegde omdat er negatief werd gesproken over zijn

was. Er volgden twee moeilijke jaren. “Ik woonde

“HET VOELDE NIET GOED,

homoseksuele zoon”. “Dat is dapper”, zegt Anne. “Heel

nog thuis en het onderwerp was voor mijn moeder

MAAR IK KON HET NIET PLAATSEN”

gewoon eigenlijk, maar toch dapper”. Hoe kan het

onbespreekbaar. Er ontstond een hele vervelende

Anne heeft een heel ander verhaal. Ze was vijfen-

dat de emancipatie van homoseksualiteit zo lang-

sfeer. Ik zat op de kweekschool en bleef daar zo

twintig jaar getrouwd met een man. “Ik ben opge-

zaam gaat? Majo”: “Het is ongeveer sinds 1970 een

SENIORENkrant | MAATSCHAPPIJ

15

gespreksonderwerp en dat is relatief kort. Er komt

een stap zetten”, legt Majo uit. “Je moet uitleggen

steeds meer aandacht voor, maar het heeft tijd no-

dat je anders bent dan de norm waar iedereen vanuit

dig. En dan valt het hier in verhouding nog mee. Er

gaat. Dat is voor veel mensen een grote drempel.”

zijn eenenzeventig landen waar je in de gevangenis

“Hoe mooi zou het zijn als er geen hokjes waren?”

terechtkomt als je homoseksueel bent.”

zegt Anne. “Als je gewoon mens mag zijn en van

“ALS LHBTI+'ER MOET JE ALTIJD EEN STAP ZETTEN”

een ander mens mag houden. Want daar gaat het “DAN KUN JE NIET MET KINDEREN WERKEN”

toch om?”

Vooral op juridisch gebied is er veel gewonnen. Je kunt vanwege je geaardheid niet meer ontslagen

VOORLICHTING EN HULP

of uit je huurhuis gezet worden, om maar wat te

Majo was in 1968 één van de oprichters van COC

het nachtkastje had staan, maar aan anderen vertel-

noemen. Dat was vroeger wel anders. Majo geeft

Friesland. De eerste vijf jaar was hij voorzitter; Anne

de dat het zijn neef was. Hij durfde zijn geaardheid

een paar voorbeelden van vooroordelen en tegen-

is inmiddels twintig jaar actief binnen het COC.

niet openlijk te bespreken. Het zou enorm helpen

werking. “Na de middelbare school was ik voor een

Het COC komt op voor de belangen van lesbiennes,

als iedereen die met ouderen werkt de mogelijkheid

beroepskeuzetest bij het arbeidsbureau. Uit die test

homoseksuelen, biseksuelen, trans- en intersekse

open zou houden dat iemand homoseksueel zou

kwam dat ik geschikt zou zijn als onderwijzer. Toen

personen. Beiden benadrukken het belang daarvan.

kunnen zijn.” Anne werkte een tijd geleden mee

ik vertelde dat ik homoseksueel was, zei die dame:

Majo: “Zolang het woord homo een scheldwoord is,

aan het theaterstuk Terug in de kast, dat opgevoerd

‘Oh maar dan kun je niet met kinderen werken’.

men regenboogvlaggen in de brand steekt, kinderen

werd in verschillende zorginstellingen. “We hoorden

door hun ouders de deur uitgezet worden vanwege

heel vaak van de medewerkers dat er in hun instel-

In 1975 kochten mijn vriend en ik een huis in Hee-

hun geaardheid en mensen in elkaar worden ge-

ling geen homoseksuele bewoners waren. Maar die

renveen. De ambtenaar daar wilde ons geen ge-

slagen, is ons werk nodig”.

zijn er natuurlijk wel, alleen men komt er vaak niet

meentegarantie geven. Hij zei letterlijk: “Ik wil jullie

voor uit”.

soort relatie niet aanmoedigen.” Uiteindelijk kreeg

TERUG IN DE KAST

ik het toch voor elkaar omdat ik de juiste mensen

Voorlichting geven op scholen is een belangrijke

JE STAAT ER NIET ALLEEN VOOR

kende en voor mezelf op kon komen. We waren een

taak van het COC. In bijna iedere klas zit wel een

COC Friesland heeft een speciale 50+ groep, die

van de eerste homoseksuele stellen in Friesland

homoseksuele leerling. Alleen voor diegene kan het

iedere derde dinsdag van de maand bij elkaar komt.

die met gemeentegarantie en met een samenle-

al veel verschil maken. Maar er wordt ook aandacht

Om te praten of om een uitstapje maken. De oudste

vingscontract een huis kochten.” Majo heeft, net

besteed aan het informeren van zorgpersoneel en

is 92 jaar. Als je met het onderwerp worstelt, neem

als Anne, de nodige strijd moeten leveren, maar

studenten van zorgopleidingen. En dat is heel erg

dan contact op. “Je staat er niet alleen voor”. ■

“daardoor sta ik nu wel opener en ruimdenkender

nodig. “Wist je dat veel oudere mensen die in een

in het leven”.

verpleeghuis wonen, terug in de kast gaan?” vraagt

COC Friesland

Orpheus Nederland

Anne. “Ze zijn enorm bang dat ze niet geaccepteerd

058-212 4908

058-288 7412

Wettelijk gezien is er veel veranderd, de morele kant

worden door hun generatiegenoten. Ik ken het ver-

info@cocfriesland.nl

anne.veenendaal@online.nl

is een ander verhaal. “Als LHBTI+'er moet je altijd

haal van een man die een foto van zijn partner op

www.cocfriesland.nl

www.orpheusnederland.nl

dit anno 2021 nog steeds nodig is

weten dan: hier ben ik gelijkwaardig

blijkt dagelijks. En de Regenboog-

en hoor ik erbij.”

Foto: Marieke Balk

familiegemeenschap, dat zijn wij al-

PLANT EEN ONLINE VLAG OP ‘REGENBOOGVLAGGEN VOOR FRYSLÂN’

lemaal. Zoals ze zeggen: ‘je bent er

Steeds meer mensen, bedrijven,

één of je kent er één.’ Moeders en

sportclubs en instanties zetten dit

Vaders van Fryslân is een beweging

onderwerp op de kaart. ”Zo zijn er

die bestaat uit enkele ouders van

alleen al in Friesland ruim vijftig

een lhbtiq+ kind. Samen met discri-

voetbalclubs die direct zeiden ‘wij

minatiemeldpunt Tûmba en Sipke

doen mee!’ ” vertelt Sipke Jan. “Ook

Jan Bousema hebben zij de actie

sc Cambuur, sc Heerenveen én

‘Regenboogvlaggen voor Fryslân’

ADO Den Haag planten en hijsen

opgezet.

sowieso een vlag als steun. Een statement van jewelste!”

Sipke Jan: “Ons gezamenlijke doel is om tussen 11 oktober (Internatio-

Bas en Christian zijn elk trotse (he-

nale Coming Out Day) en 16 okto-

tero)vaders van een Regenboog-

ber (Roze Zaterdag) minimaal 1.100

kind. Bas meldt: “Als de Regen-

Regenboogvlaggen online te laten

boogvlag ergens hangt, dan doet

wapperen. Niet alleen in Friesland

dit niet alleen iets met mijn kind,

maar door heel Nederland. Want

maar ook met mij als vader. Zo’n

ook buiten de Friese provinciegren-

vlag laat zien: hier wordt mijn kind

zen sluiten mensen zich bij de be-

geaccepteerd. Daarom roepen we

weging aan. Zo laten we zien dat

iedereen op om mee te doen aan

Onze provincie viert op 16 oktober

of anderszins bent. Deze speciale

iedereen welkom is en zich veilig

onze Regenboogvlaggenactie. Laat

Roze Zaterdag in Leeuwarden. Een

dag wordt gevierd om diversiteit en

mag voelen. Op school, op het

zien dat iedereen die anders is dan

dag met bezoekers en acts uit bin-

acceptatie van lhbtiq+’ers op de

werk, tijdens het sporten en het uit-

de norm -en deze is nog altijd hete-

nen- en buitenland. Iedereen is

kaart te zetten en om aandacht te

gaan. Want een vlag is een krachtig

roseksueel- van harte welkom is.

welkom. Jong en oud, of je nu he-

vragen voor agressie tegen de Re-

symbool en steunt zowel jongere

Wij hopen op een kleurrijke zee aan

tero-, homo-, bi-, trans-, a-seksueel

genbooggemeenschap. Want dat

als oudere lhbtiq+’ers enorm. Ze

Regenboogvlaggen in oktober!”

Wil jij ook online een Regenboogvlag planten? Ga dan naar www.regenboogvlaggenvoorfryslan.frl

16

ZORG | SENIORENkrant Tekst & foto: Riemie van Dijk

JE HOEFT HET NIET

ALLEEN TE DOEN

Casemanager dementie Piet de Vries van Thuiszorg Het Friese Land komt wekelijks over de vloer bij mensen die de diagnose dementie hebben gekregen. De omgeving heeft dan vaak al een tijdje signalen opgevangen dat er iets aan de hand is. Zijn oproep is: kom in actie en zoek hulp, je hoeft het niet alleen te doen. Hij en zijn collega casemanagers doen alles wat nodig is om te zorgen dat hun cliënten kwaliteit van leven blijven ervaren, leren omgaan met de situatie en zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen.

DE MEEST VOORKOMENDE VORMEN VAN DEMENTIE EN HUN SYMPTOMEN: 1. Ziekte van Alzheimer: geheugenstoornissen, moeite met alledaagse handelingen, veranderingen in karakter en gedrag, problemen met taal; 2. Vasculaire dementie: langzamer denken, spreken, handelen; moeite met concentreren en meerdere dingen tegelijk doen; lichamelijke verschijnselen zoals wankeler of langzamer lopen; verlamming of gevoelsverlies

“Heb je enig idee hoeveel mensen de komende

goede vriend, die zien dat er iets niet klopt. Zeker

jaren dementie zullen krijgen?” trapt Piet af.

als ze diegene langere tijd niet gezien hebben.

veranderingen in gedrag, taalvaardigheid

Ik moet het antwoord schuldig blijven. “In

Partners zitten er te dicht op of verbloemen dat

en motoriek; in een later stadium

2040 heeft een half miljoen Nederlanders naar

er iets aan de hand is. Kinderen zeggen eerder:

geheugenproblemen;

verwachting dementie. Er komt een enorme

ga eens even naar de huisarts. Dan doet de

4. Lewy Body Dementie:

golf op ons af. Eén op de drie vrouwen en één

Praktijkondersteuner (POH) onderzoek en als

aandachtsstoornissen, dingen zien

op de zeven mannen krijgt de ziekte. Dat zijn

daar twijfel ontstaat volgt een verwijzing naar

die er niet zijn (visuele hallucinaties)

gigantische aantallen.”

geriatrie. Dat doet iets met je. Moet je naar het ziekenhuis, dan is er iets aan de hand. Dan ga je

3. Frontotemporale dementie: heftige

www.alzheimer-Nederland.nl

Het voelt als een enorme klap in het gezicht

door de molen. We horen regelmatig dat cliënten

als iemand de diagnose krijgt, weet Piet.

nattigheid voelen, struisvogelgedrag vertonen

Netwerk Dementie Fryslân is een

“Door de aandacht voor dementie en een

en de afspraak afzeggen.”

samenwerkingsverband van vijf

dementievriendelijke samenleving, neemt het

zorgorganisaties: KwadrantGroep, Thuiszorg

begrip toe. Maar toch is er nog het beeld: als je

NEMEN ZE HET DAN VAN ME OVER?

Het Friese Land, Thuiszorg Zuidwest

tachtig plus bent en je krijgt dementie, dan ga

Piet begrijpt die reactie heel goed. “Als de

Friesland, ZuidOostZorg en Meriant.

je naar een gesticht.” Hij ontmoet mensen die

diagnose valt, dan is het mis. Dan dreigt er

https://www.netwerkdementiefryslan.nl/

zeggen: ik ben niet getikt. Ik kan nog boodschappen

onheil, mensen voelen zich bedreigd in hun

Tel.: 088-5109910

doen, ik kan nog koken. Iedereen is wel eens

bestaan. Ze voelen zich onzeker en wankel;

vergeetachtig, dat hoort bij het ouder worden.”

vertrouwen zichzelf niet meer. Wat als ik me overgeef? Nemen ze het dan van me over? Alle

Die nervositeit probeert hij op te vangen door

AL LANGER EEN VERMOEDEN

reden om bemoeienis af te willen houden. Als ik

te zeggen ‘Ik kijk even met je mee. Je wilt toch

Voordat de diagnose dementie is gesteld, heeft

voor het eerst langskom is men vaak nerveus.”

graag op jezelf blijven wonen? Laten we samen

de omgeving vaak al langer het vermoeden dat er iets aan de hand is. Afspraken worden vergeten, gedrag verandert, spullen raken kwijt.

“Kinderen merken bijvoorbeeld dat hun vader schulden maakt, maar de diagnose komt pas drie jaar later.” Het begint bij iedereen anders, maar dementie doet altijd iets met relaties. “Er ontstaat onbegrip, er zijn ruzies en soms leiden die zelfs tot een scheiding. Bij jonge mensen met gezinnen heeft het nog veel meer impact. In het begin wordt het nog niet geduid als dementie en wordt bijvoorbeeld gedacht dat de ander overspannen is.”

iets verder af staan, zoals een buurvrouw of een

Vóór de diagnose dementie is gesteld, hebben mensen in de omgeving vaak al het het vermoeden dat er iets aan de hand is.

Foto: Martin Rijpstra

“Vaak zijn het juist personen in de omgeving die

SENIORENkrant | ZORG

"HET IS HEEL FIJN OM IEMAND

17

ERVARING VAN EEN MANTELZORGER

TE HEBBEN WAARMEE JE

Hilde is mantelzorger van haar man, die naast niet aangeboren hersenletsel sinds kort ook

ALLES KUNT BESPREKEN

hoeveel ze daaraan heeft.

EN DIE JE HELPT OM MET

vasculaire dementie heeft. Ze wordt begeleid door een casemanager dementie en vertelt

“Ik liep een beetje vast in de omgang met mijn man. De diagnose dementie was op dat moment

DE SITUATIE OM TE GAAN

nog niet gesteld. Een medewerker van de thuiszorg bracht mij in contact met casemanager

EN GOEDE ADVIEZEN GEEFT"

en een geriater. Maria zorgde voor de verwijzing en alle andere dingen die nodig waren. Dat

Maria. Zij kwam bij ons langs en regelde dat mijn man onderzocht werd door een psycholoog was enorm fijn.”

Inmiddels begeleidt Maria het echtpaar al weer bijna een jaar. Voor Hilde is ze een onmisbare

kijken wat nodig is.’ De reactie van de familie is

steun. “Soms weet ik het echt even niet meer, dan slaat de paniek toe. Dan bel ik met Maria of

meestal anders. “Die vinden het fijn dat ze hun

ik stuur een appje en zij zorgt dat ik weer verder kan. Ze komt af en toe bij ons thuis en praat dan

verhaal kwijt kunnen en dat ik met hen richting

ook met mijn man. Als er een vervelende boodschap gebracht moet worden, doet zij dat. Ze

kan geven.” Wat misschien ook helpt, is dat Piet

zegt dan: ‘dat is mijn werk en hij kan beter boos op mij zijn dan op jou”. Na afloop neemt ze me

ervaringsdeskundige is. “Mijn eigen moeder heeft

soms mee voor een blokje om, zodat we ook nog even samen kunnen praten.”

sinds 2011 de ziekte van Alzheimer. Dat deel ik wel eens als ik bij iemand binnenkom en dat

Een casemanager dementie heeft veel kennis en weet de wegen. “Maria is de spin in het web.

helpt soms om ergens in te voegen.”

Ze heeft een ergotherapeut benaderd zodat mijn man kon oefenen met een duofiets en dankzij haar heb ik nu ondersteuning van Saar aan Huis.”

De actie die een casemanager onderneemt, verschilt per geval en hangt af van het type dementie (zie kader). Soms is het psycho-

ik dagbesteding om eenzaamheid van de cliënt

die bij activiteiten ondersteunt: samen even

educatie: voorlichting over de ziekte, de

tegen te gaan en de mantelzorger te ontlasten.

iets leuks doen.

gevolgen en hoe je daar het beste mee om

Wij kennen de plekken waar dat geboden kan

kunt gaan. Als de persoon met dementie fouten

worden en hoe het daar gaat. De een wil graag

Ik doe dit werk, omdat ik hart heb voor ouderen.

maakt, is het bijvoorbeeld beter deze niet te

koffiedrinken, de ander wil liever iets doen op

Het is mooi dat ik op deze manier iets kan

corrigeren. Dat confronteert de ander alleen

een zorgboerderij. Een andere keer zetten we

betekenen. Fijn dat je er voor me was, zeggen

maar met zijn onvermogen. “Soms organiseer

aanvullende zorg thuis in, regelen we iemand

ze naderhand.” ■

advertorial

EEN CASEMANAGER DEMENTIE LUISTERT, ADVISEERT EN LEVERT MAATWERK

Dementie Fryslân is een samenwerkingsverband van vijf Friese zorgorganisaties: KwadrantGroep, Meriant, Thuiszorg Zuidwest Friesland, ZuidOostZorg en Thuiszorg Het Friese Land.

voor iedereen anders. Zij gaan uit van ieders eigen

Dinsdag 21 september was het Wereld

kracht en bekijken hoe iemand met dementie

MEER INFORMATIE

Alzheimer dag. Op die dag werden

zoveel mogelijk zelf de regie kan behouden.

Heeft u vragen over dementie? Bezoek dan de

overal activiteiten georganiseerd

informatieve website van Netwerk Dementie SOCIAAL NETWERK

Fryslân, www.netwerkdementiefryslan.nl.

Daarnaast speelt de casemanager dementie een

Of neem contact op via het contactformulier op

cruciale rol in de begeleiding en ondersteuning

de website, een mail naar info@netwerkdementie-

Land sluit daar graag bij aan. Weet u

van de directe naasten van iemand met demen-

fryslân.nl of bel met 088-5109910. ■

bijvoorbeeld dat wij zijn aangesloten

tie. De casemanager dementie brengt o.a. het

om meer aandacht te vragen voor dementie. Thuiszorg Het Friese

bij Netwerk Dementie Fryslân en dat er bij ons ook gespecialiseerde casemanagers dementie werken?

netwerk van familie, vrienden en buren in kaart.

Een sterk sociaal netwerk kan voorkomen dat een directe naaste overbelast raakt in de zorg.

ALLEDAAGSE EN COMPLEXE ZAKEN De casemanagers adviseren over alledaagse én

Als iemand de diagnose dementie krijgt, zijn er

over complexere zaken, zoals een levenstesta-

veel vragen. Niet alleen bij de persoon met

ment, euthanasie of wat er met een huis gebeurt

dementie, maar ook bij de directe naasten. Hoe

als iemand niet meer thuis kan wonen. Met een

verloopt de ziekte, wat gaat er veranderen?

uitgebreid netwerk van organisaties, instanties

Een casemanager dementie levert zorg op maat.

dementie, staan de casemanagers hun cliënten

Elke situatie is anders, weten de casemanagers

zo goed mogelijk bij.

dementie uit ervaring. Dementie ontwikkelt zich altijd op een andere manier. De casemanagers

NETWERK DEMENTIE FRYSLÂN

leveren daarom maatwerk. Per situatie bekijkt

Alle Friese gespecialiseerde casemanagers

een casemanager dementie wat iemand nodig

dementie werken nauw met elkaar samen

heeft, want ‘kwaliteit van leven’ voelt immers

binnen Netwerk Dementie Fryslân. Netwerk

Foto: Martin Rijpstra

en initiatieven die zich richten op mensen met MAATWERK

18

PUZZELS | SENIORENkrant

Win een mooie prijs!

Puzzels: Peter Teeuwen

Onder de goede inzendingen wordt weer een prijs verloot. Deze keer kun je een Boodschappenpakket t.w.v. 50 euro, aangeboden door Jumbo Stadionplein, winnen. Stuur de oplossing in voor 20 oktober 2021 naar puzzel@leeuwarderseniorenkrant.nl of Leeuwarder Seniorenkrant, t.a.v. de puzzelkoning, Gouverneursplein 6, 8911 HH Leeuwarden. Vermeld naast de oplossing je naam, adres en woonplaats, en eventueel telefoonnummer. Vanaf 26 oktober 2021 is de oplossing te vinden op www.seniorenkrant.nl. De winnaar wordt bekend gemaakt in de volgende editie en op Facebook.

5-letterwoorden

Ruitpuzzel

Zet de volgende 5-letterwoorden in het raster, zodat alle woorden geplaatst kunnen

Vul het schema hieronder in. Tot aan het woord

worden. De laatste letter van het eerste woord is de beginletter van het tweede woord.

van 10 letters komt er per regel een letter bij.

AGAVE, ERNST, LICHT, MACHT, MARKT, PLANT, PRIMA, SCHIP, STORM, TAKEL,

Daarna gaat er iedere keer weer een letter af. De

TEGEL, TOPJE

volgorde van de letters kan veranderen.

T

T

Prijspuzzel - Religies Er bestaan veel religies in de wereld. Ook in Nederland. Deze keer gaan we op zoek naar allerlei religies of woorden die met geloof te maken hebben. Maak van de volgende lettercombinaties steeds een woord dat daarmee te maken heeft en vul dat in het diagram in. Begin met de eerste en zet die op plek 1 enzovoort.

Houd dus dezelfde volgorde aan. Als je alles goed invult, verschijnt er op de gele balk een ander woord dat met geloof te maken heeft. Dat is de oplossing.

1 2 3 4 5 6 7 8 9

1 E D A D A B A B A

2 E E I E E C E D E

3 E H L H G E H D N

4 K M M I G H I E O

5 L O S N N I K E P

6 O R O O T K H R

7 P R

8 R V

S

Y

L I S

O M T

9 S

10 T

T O T

S T

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

AANDUIDING PARKEERPLAATS RIVIER IN ITALIË AARDEWERK AFDICHTING TROTTOIR AANPLAKBILJET SPECIALE FUNCTIE GRAVURE VERWEERD IJZER KOUD DEEL VAN DE AARDE TUSSEN NEUS EN LIPPEN ATLETE MELAATS IEMAND DIE ALLES KAPOT MAAKT DEEL VAN EEN NAAIMACHINE TIJDVERDRIJF ONDERWIJS BOOM KLEDINGMAAT

SENIORENkrant | COLUMN

19

COLUMN COLUMN

De wereld van Koesma Tekst: Koesma Basdew.

Het coronavirus vraagt de nodige aanpassing van ons allemaal. Ook in de vakantie. Veel mensen zijn gewend om in de zomer naar het buitenland te gaan. Niet iedereen durfde dat echter nog aan en dat was voor sommigen een teleurstelling. Maar ‘als het leven je citroenen geeft, maak er dan limonade van’ is mijn lijfspreuk. Met de camper of caravan op pad in eigen land of varend op een boot met een briesje in je nek is ook niet verkeerd. Toegegeven, de zomer is niet echt van de grond gekomen.

Maar ook met wat minder weer is het goed toeven in Nederland.

Natuurlijk is het heerlijk om op reis te gaan naar een ander land.

Ik kan nog teren op mijn laatste vakantie in Marokko. De kleuren,

OP MIJN DOOIE AKKERTJE de schoonheid, de klederdracht, de aromatische geuren, de diversiteit aan kruiden, het mooie landschap en heerlijke couscous met lamsvlees en groente: wat heb ik ervan genoten. Maar ik kan me ook prima vermaken in mijn eigen tuin met een vers sapje, een bagel met zalm en honingmosterd dressing, een woordpuzzeltje en op de achtergrond Bollywood muziek. En ik geniet enorm van lekker wandelen in een van de vele groenrijke recreatiegebieden om mij heen.

van Nederland. Ik zou zeggen: ga op avontuur om te kijken of het wat is en daarna ben je zo op een Waddeneiland. Er zijn vele pittoreske dorpjes in Friesland of je rijdt een stukje door naar Drenthe. Kun je weer een mooie dagtrip afvinken. In de avond een terrasje pakken, als het nodig is onder een heater, daarna een bioscoopbezoek of een film thuis.

Er is ook in de eigen buurt genoeg vertier voor een ieder. Het leven is een feestje, maar je moet zelf de slingers ophangen.

Vakantie in eigen land is geen straf of een beperking. Nee, het Nederlandse landschap is prachtig! Onlangs las ik dat Winsum in Groningen is uitgeroepen tot het mooiste dorp

De bomen groeien op hun dooie akkertje, de vogels fluiten hun lied, bloemen en planten zijn in volle bloei. Afwisselend zon, regen en soms storm, de mooie Hollandse wolken schuiven voorbij

en Moeder Natuur doet haar werk als vanouds. Tijd wacht op niemand, tijd kun je niet bijkopen of terughalen. Mopperen over dingen die je niet kunt veranderen heeft geen zin. Neem het er nog even van, in ons eigen mooie Friesland.

Carpe diem! ■

advertenties

IS N HU E P O 9 8 EN ER B O OKT

Ouder worden doe je samen Wilt u zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, met maximale regie over uw leven? Dan is Nijlânstate een perfecte plek om samen te genieten van het leven, met vele voorzieningen en sociale activiteiten.

Gespecialiseerd in familie- en erfrecht, mediation en estateplanning

Vrijdag 8 oktober van 14.00 tot 16.00 uur en zaterdag 9 oktober van 10.00 tot 12.00 uur houden we open huis. U bent van harte welkom om sfeer te proeven en diverse appartementen te bezichtigen.

We werken met tijdvakken. U kunt zich aanmelden via telefoonnummer 058-2884488!

Nijlânsdyk 73 | Leeuwarden | tel. 058 288 4488 | www.nijlanstate.nl

Stationsweg 1 | 9001 ED Grou 0566 - 60 14 04 | www.notarismirjam.nl

20

MOBILITEIT | SENIORENkrant

Tekst Boukje Wiersma | Foto's boksen: Simon van der Woude

“SPORTEN WERKT VERTRAGEND OP HET ZIEKTEPROCES. OF DAT NOU BOKSEN IS, OF EEN ANDERE MANIER VAN BEWEGEN” Bewegen is goed voor iedereen, maar voor een parkinsonpatiënt is het extra belangrijk. Het op peil houden van conditie, kracht en balans heeft een positief effect op de gezondheid, waardoor patiënten gemiddeld langer zelfstandig kunnen blijven functioneren.

veel patiënten lang voordat er een

slikken.” Hij kijkt naar zijn buurman.

diagnose wordt gesteld, omdat de

“Zeg ik dat zo goed?”

beginklachten veelal vaag zijn. Dat geldt ook voor Peter. “Als ik erop terug-

Jan Willem knikt bevestigend. “Bewe-

kijk, dan moet het bij mij al begonnen

gen heeft minder invloed dan medi-

zijn in 2011, maar het werd pas een

catie, maar ik geloof heilig in de

paar jaar later vastgesteld”.

combinatie van die twee. Als we op de bank waren blijven zitten, dan hadden

Daarom biedt Stichting Parkinson in Beweging in

COMBINATIE VAN

we nu meer Levodopa geslikt. Dat kun

Friesland sport- en bewegingsactiviteiten aan, zoals

MEDICATIE EN BEWEGEN

je wel met zekerheid zeggen. Sporten

Het ziekteproces van de beide mannen

werkt vertragend op het ziekteproces.

is stabiel. Ze zijn goed ingesteld op hun

Of dat nou boksen is, of een andere

medicatie en twijfelen er niet aan dat

manier van bewegen.”

dansen, Nordic Walking, boksen en, binnenkort, yoga.

ze zonder het medicijn Levodopa veel Boksen ligt zo op het eerste gezicht

Jan Willem werkte voorheen als inter-

meer moeite zouden hebben gehad

Met het bewegingspatroon van de

niet echt voor de hand en dus ga ik op

nist in het MCL. Hij kreeg in 2018 de

met lopen en bewegen”. Peter: “Als je

beide mannen zit het wel goed. Peter

een zonnige maandagochtend naar

diagnose Parkinson, maar vertelt

de ziekte van Parkinson hebt, dan heb

doet via de Stichting ook nog mee aan

boksschool Frisia in Leeuwarden om

dat er al eerder lichte verschijnse-

je een tekort aan dopamine. Je kunt

Nordic Walking en hij golft, Jan Willem

een kijkje bij een les te nemen. Daar

len waren. “Dat is achteraf natuurlijk

door medicatie dopamine toevoegen,

fietst iedere dag een uur “Alles helpt.

tref ik onder andere Peter van Dijk (63)

makkelijk praten. Op dat moment had

maar ook door sporten. Dat voorkomt

Maar je moet wel iets kiezen dat je

en Jan Willem Kappelle (65). Ze zit-

ik dat niet in de gaten.” Het duurt bij

dat je teveel medicijnen hoeft te

leuk vindt, anders houd je het niet vol.

ten in het bestuur van Stichting Parkinson in Beweging en boksen sinds 2018 twee keer in de week, samen met

Als je ergens plezier aan beleeft, heeft Foto: Martin Rijpstra

dat een positieve invloed op de ziekte.

En boksen is echt heel leuk.”

andere parkinsonpatiënten.

GEEN VERSCHIL HET DUURT VAAK LANG VOORDAT

Er wordt door de mannen gecon-

ER EEN DIAGNOSE WORDT GESTELD

centreerd en vol overgave gebokst

Met een hersenziekte gaan boksen,

(er zijn helaas nog geen vrouwelijke

dat lijkt op het eerste gezicht niet echt

boksers bij de groep van Parkinson

logisch. “Dat horen we heel vaak”, zegt

in Beweging). Trainer Piet Rozen-

Jan Willem. “Maar we slaan elkaar

daal roept kreten als “petsen, linkse

echt niet op het hoofd. Het gaat om

directe en vrij inviteren” en iedereen

kracht, conditie, balans en coördi-

weet precies wat dat betekent. Piet

natie. En dat is juist heel goed als je

volgde een speciale cursus om op

Parkinson hebt.”

een verantwoorde manier boksles te

SENIORENkrant | MOBILITEIT 21

“WE SLAAN ELKAAR ECHT NIET OP HET HOOFD. HET GAAT OM KRACHT, CONDITIE, BALANS EN COÖRDINATIE. EN DAT IS JUIST HEEL GOED ALS JE PARKINSON HEBT.”

kunnen geven aan mensen met de

dat je valt. Als je niet gaat bewegen

ziekte van Parkinson. Hij is duidelijk

omdat je bang bent om te vallen, dan

helemaal in zijn element. “Het is toch

span je het paard achter de wagen.”

donderdag

23 sept.

10.00 tot 17.0

0 uur

Aetrex inlegzolen Demodag

ook geweldig?” zegt hij enthousiast.

“Ik haal hier enorm veel voldoening

MEER WETEN?

uit en ik ben er trots op dat dit in onze

Boksen is vooral geschikt voor par-

boksschool kan.” Hij laat boksers met

kinsonpatiënten die in het begin van

en zonder de ziekte regelmatig tegen

het ziekteproces zitten. Maar Stich-

elkaar sparren en dat kan prima. “De

ting Parkinson in Beweging biedt ook

parkinsonpatiënten hebben nu veel

andere sporten aan, zoals dansen,

meer kracht en balans dan een paar

Nordic Walking en yoga. Niet alleen

jaar geleden. Toen was het allemaal

in Leeuwarden, maar ook op andere

nog wat houterig. Er is echt een ont-

plekken in Fryslân. Neem gerust con-

wikkeling zichtbaar”. Ik moet ook eer-

tact op voor bijvoorbeeld een gratis

lijk toegeven dat ik niet had kunnen

proefles. Dansen is ook geschikt voor

zeggen wie van de groep Parkinson

mensen die rolstoelgebonden zijn.

heeft, als ze niet een speciaal T-shirt

Wil je de digitale nieuwsbrief ont-

hadden gedragen. Veel patiënten

vangen? Dan kun je je aanmelden via

hebben moeite met hun balans, maar

onderstaand mailadres. Zo blijf je op

ik merk er weinig van. “Er is bij mijn

de hoogte van alle activiteiten! ■

staat voor u klaar!

Comfortabel lopen met inlegzolen van Aetrex Op donderdag 23 september van 10.00 uur tot 17.00 uur zal er een vertegenwoordiger van Aetrex in onze winkel aanwezig zijn.

GRATIS VOETSCAN EN V A ADVIES

Er zal uitleg gegeven worden over het comfort van inlegzolen van Aetrex. In de winkel kunnen we uw voeten scannen en geven we advies en meten we eventueel gelijk uw zolen aan. Ook kunt u bij de vertegenwoordiger terecht voor al uw vragen over de modellen en het comfort.

Wij nodigen u van harte uit!

weten nog nooit iemand gevallen”, zegt Peter. Jan Willem vult aan: “Hoe

Stichting Parkinson in Beweging

meer je je reactievermogen en spier-

info@parkinsoninbeweging.nl

kracht traint, hoe kleiner de kans

www.parkinsoninbeweging.nl

Leeuwarden nieuwe oosterstraat 24 T. 058 – 216 2496 WWW.KAMSMASCHOEN EN.N L

met de service als vanouds

Proefactie

Loss maalt e ijd € 7

incl. b ,30 ezorg ing/ BTW

3 maaltijden voor slechts € 10,-

Iedereen die gezond en lekker wil eten, kan bij ons terecht. Dus niet alleen ouderen, maar ook jonge mensen. Elke dag koken wij een gezonde, lekkere en gevarieerde maaltijd voor u.

Traditionele Fryske stamppotten, gerechten met rijst en pasta... er is teveel om op te noemen.

Ook vegetarische gerechten en dieetmaaltijden bereiden wij graag, zonder meerprijs.

MEER OVER PARKINSON De ziekte van Parkinson is een progressieve, chronische hersenaandoening. De ziekte komt vaker voor bij ouderen, maar ook jongere mensen en

Maaltijdservice aan Huis is onderdeel van de Interzorg Groep: voor al uw Thuiszorg, Woonzorg, Maatschappelijke Zorg en Maaltijdservice Foswerterstrjitte 71 | 9172 PS | Ferwert | 088 - 5180200 | www.interzorggroep.nl

✃ www.maaltijdserviceaanhuis.nl

zelfs kinderen kunnen er door getroffen worden. In Friesland zijn ongeveer tweeduizend Parkinsonpatiënten.

De manier waarop de ziekte zich uit, is bij iedereen verschillend. Dat geldt voor de symptomen, maar ook voor de ernst van de klachten. Iedereen heeft zijn of haar ‘eigen’ Parkinson. Lichamelijke symptomen zijn onder andere: trillen van handen, benen, kin of tong, trager wordende bewegingen, stijfheid van spieren en moeite met het bewaren van het evenwicht. Daarnaast kunnen er problemen in het brein optreden, zoals trager denken, stemmingswisselingen en geen initiatief meer tonen. Een groot deel van deze symptomen wordt veroorzaakt door een tekort aan dopamine in de hersenen. Door deze stof kunnen hersendelen met elkaar communiceren en krijgt het lichaam opdrachten. Bij de ziekte van Parkinson sterven

Vul de antwoordkaart in en ontvang geheel vrijblijvend 3 maaltijden voor slechts € 10,- .

Normaliter kost een maaltijd € 7,30. Een maaltijd incl. nagerecht en 1x per week een voorgerecht kost € 7,90. * Na het ontvangen van de antwoordkaart nemen wij zo snel mogelijk contact met u op over het leveren van de drie maaltijden.

✔ Ik maak gebruik van de proefactie en ontvang graag eenmalig 3 maaltijden voor slechts € 10,-

Naam: Adres: Woonplaats: Telefoon:

zenuwcellen in de hersenen af. Daardoor is er minder dopamine en worden signalen minder goed doorgestuurd.

Postzegel niet nodig

E-mail:

Maaltijdservice aan Huis Antwoordnummer 6700 9172 ZX Ferwert

22

OPLOSSING PUZZELS + COLOFON | SENIORENkrant

Oplossingen puzzels Stuur de oplossing van de prijspuzzel naar puzzel@leeuwarderseniorenkrant.nl of per post naar: Leeuwarder Seniorenkrant, t.a.v. De Puzzelkoning, Gouverneursplein 6, 8911 HH Leeuwarden.

A

G

A

V

M

E

R

S

N

E

K

H

C

J

I

H

P

R P

C

O L

A

N

I

T

I A

K

H S

G

A T

O

R

M

L E

R

C

T E

A

T

S

19

E

18

L

17

P

10

R

O R

9

O

E O E

7 6

P E

P S

5

S T

S

4

T P

3 2

O

P 1

T O

P

K K

S T

R P

p

E

T

E

E

E

S

E

O

E

E

T

R S

L

O

O

E

R

R

S

P

P

P

O

O

O

T

R

T

T

E

R

O

O

S

L E

S

S

E

K

8

P

P

L

L E

R

L

O O

O

P

O

S E

O

E

L

T

11

L

L

13

P

S

14

P

S

15

S E

S

16 12

DINE HENDRIKS-HOKWERDA won het boodschapenpakket van de Jumbo.

Zij stuurde de juiste oplossing in van de vorige prijspuzzel: LEEUWERIK

Colofon Uitgever

Devea - www.devea.nl

Eindredactie

Boukje Wiersma, Meraki Tekst & Zo

Foto's

Peter Schütte (Inez Timmer, uitgezonderd collage)

Oplage

64.000

Druk

NDC Print

Verspreiding

Ingestoken in de huis aan huis plus 3.000 exemplaren op meer dan 50 distributiepunten in de gemeente Leeuwarden

Advertenties

Doede Vellema | 06 15 37 22 55 | info@seniorenkrant.nl

E-mailadres

info@seniorenkrant.nl

Facebook

www.facebook.com/LeeuwarderSeniorenkrant

Disclaimer

Ondanks alle zorg die aan deze uitgave is besteed blijven vergissingen mogelijk. Wij kunnen daar echter geen aansprakelijkheid voor aanvaarden. Auteursrecht voorbehouden. ©2021

Wilt u graag een luisterend oor?

De Zilverlijn is een gratis belservice van het Ouderenfonds.

Een vrijwilliger belt u voor een goed gesprek of een praatje.

Meld u gratis aan. Bel 088 344 2000 of ga naar of ga naar ouderenfonds.nl/zilverlijn

Ouder worden doe je samen!

SENIORENkrant 23

terugtrekkend ijs – – – – – –

–

water rondt de steen

Mear sjen

Jan Loman Grensoverschrijdend Dubbelexpositie in Tresoar (Leeuwarden) en Galerie Bloemrijk Vertrouwen (Aldtsjerk).

Tot en met 31 oktober 2021.

Koos van der Sloot Kloktijd Voorbij Expositie in Obe (Leeuwarden) in samenwerking met Stichting Koos van der Sloot.

Tot en met 31 oktober 2021.

www.tresoar.nl

OPVALLEND GOEDKOPER €€€€€€€€ KLIK PVC 39,95

19.

NU!!!

m2

99

Tijnjedijk 81 Leeuwarden 058-2896800

N E T N I L P GRATIS VLOER R E D N O N E T A A N I M A L BIJ ALLE

LAMINA A T 16,95

6.

WWW.LAMINAATOUTLETFRIESLAND.NL WWW.LAMINAATOUTLETFRIESLAND.NL

m2 m2

9 9 99

Turfschip 7 Heerenveen 0513-785347

ADVIES--SERVICE SERVICE--GARANTIE GARANTIE -- LEGSERVICE LEGSERVICE & BEZORGEN IN ADVIES IN HEEL HEEL NEDERLAND NEDERLANDMOGELIJK MOGELIJK

24

SENIORENkrant

Balans Technologie

xsensible.com

Xsensible is meer dan een schoen.

De unieke balanszool zorgt voor een gezonde en natuurlijke lichaamshouding.

Meebewegend op jouw energie.

Kamsma Leeuwarden Nieuwe Oosterstraat 22 • Tel. 058 216 24 96 www.kamsmaschoenen.nl/winkels/leeuwarden