Issuu

Ext

OPL a hoge 60. AGE! 0

VOORJAAR 2022 | EDITIE 15

CISCA DRESSELHUYS

‘MENIG MAN LIEP ROOD AAN’ Al wa't wend is Frysk te sprekken, hoecht him hjir net te ferbrekken.

VRIJE TIJD

ZORG

LEEUWARDEN

WONEN

VERKIEZINGEN

SENIORENkrant

Noord Nederlands Orkest

vr 1 april De Harmonie, Leeuwarden www.nno.nu

Liszt, Dvorák & Bartók

Dirigent Kerem Hasan

Klarinet Harriet Krijgh

SENIORENkrant | INHOUD + COLOFON

Helaas moest ik ook het Cambuurplein na driekwart jaar achter mij laten. Dit keer was het mijn eigen schuld. Ik had geld ‘geleend’ uit de kas van de snackbar. Mijn gastouders wilden mij, volkomen terecht, niet meer onder hun dak hebben.

Beste lezers,

Miniature People Het kan maar zo zijn dat je door het centrum van Leeuwarden wandelt en dat er vlakbij je van alles gebeurt. Toch merk je niets van al die bedrijvigheid. Hoe dat kan? Overal in de stad staan miniatuurpoppetjes.

“Je moet het echt willen”

Terug naar de Leeuwarder Seniorenkrant. Wij schrijven niet over corona en ook niet over de situatie in Oekraïne. Niet omdat het ons niet interesseert, maar omdat we een kwartaalmagazine zijn. De actualiteit zal ons altijd inhalen.

Zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, hoe organiseer je dat? Eén van de opties is een woongroep. Conny Kamsma van de Leeuwarder woongroep De Gouden Bal vertelt waarom ze koos voor een woongroep, wat wonen in een woongroep van je vraagt en wat het je brengt.

06 De bal

ligt bij jou

‘MENIG MAN LIEP ROOD AAN’

DE REDACTIE

EN VERDER....

Cisca Dresselhuys (78) is geboren, maar niet getogen, in Leeuwarden. Toch noemt ze zichzelf graag een Friezin. “Dat is natuurlijk niet zo, ik eigen me iets toe, maar ik vind het leuk om te zeggen.” Jarenlang was ze het boegbeeld van het feministische maandblad Opzij. Beroemd was de rubriek Langs de feministische meetlat, waarin ze bekende mannen interviewde en een cijfer gaf voor hun feministische opstelling. Gelukkig vindt ze het ook niet erg om zelf geïnterviewd te worden: “Ik ben een kletskous”.

In Nederland mogen 14 miljoen mensen stemmen. Daarvan is iets meer dan de helft boven de vijftig. 3,4 miljoen stemgerechtigden zijn 65 jaar of ouder. De senioren van Nederland zijn dus in staat om met hun stemgedrag het hele politieke klimaat van ons land te bepalen. Maar waarom zouden we dat moeten doen?

“Als je nergens spijt van hebt, dan heb je niet geleefd” ............................................ 08 Boekbespreking Fortuna’s kinderen ......................................................................................... 15 Puzzels ............................................................................................................................................................ 16 De wereld van Koesma ....................................................................................................................... 17 Van vage buur tot hobbymaatje ................................................................................................... 17 Thuiszorg Patyna / Thuiszorg Het Friese Land ................................................................ 18 Taal in de zorg: “Dokter, ik heb zo’n pine yn’t liif” ............................................................. 19 Vergeten beroepen: De letterzetter .......................................................................................... 21 Oplossingen puzzels ............................................................................................................................ 22

Jeltsje de Boer

Zet zich in voor het welzijn van ouderen, voorzitter van UVV Grou.

Ritsko van Vliet

Plaatst het Leeuwarden van de jaren 50 en 60 in een persoonlijk perspectief.

Riemie van Dijk

Altijd op zoek naar verhalen die raken, blijven hangen en doorverteld worden.

Wat was ik blij toen de wereld weer openging. Lekker erop uit, leuke dingen doen, vrienden en familie weer wat vaker zien. Een onbezorgd voorjaar zou het worden. Helaas is dat onbezorgde gevoel alweer weg. Wat moet dit een vreselijke tijd zijn voor de mensen in Oekraïne en hun dierbaren. Laten we hopen dat er snel een oplossing komt, al lijkt dat niet waarschijnlijk. Maar hoop doet leven..

Op 14, 15 en 16 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Daar schrijven we wel uitgebreid over. Wij vroegen ons af wat de politieke partijen in Leeuwarden eigenlijk voor senioren doen. Ik kon maar één iemand bedenken die dat zou kunnen uitzoeken: Martin van Mourik, oud gemeenteraadslid en oud-redactielid van deze krant. Martin heeft alle partijprogramma’s, voor zover beschikbaar, gescreend op hun betrokkenheid bij ouderenvraagstukken. Doe er je voordeel mee! In plaats van het opiniestuk hebben we een nieuwe rubriek. Annette Bons bespreekt vanaf nu iedere editie een boek waarvan de inhoud of de schrijver een link heeft met Leeuwarden/ Friesland. Uiteraard hebben we nog veel meer: onder andere interviews met journaliste Cisca Dresselhuys en muzikant Harry Kootstra, een artikel over taal in de zorg en een actuele column van Koesma. Ik zou zeggen: neem de tijd om de krant van a tot z te lezen. Het is zeker de moeite waard!

Doede Vellema Ps: onze volgende krant verschijnt op 8 juni.

Coverfoto Maarten Kools Druk Mediahuis Noord Grafisch Bedrijf Advertenties Doede Vellema | 06 15 37 22 55 | info@seniorenkrant.nl Website www.seniorenkrant.nl E-mailadres info@seniorenkrant.nl Facebook www.facebook.com/LeeuwarderSeniorenkrant Disclaimer Ondanks alle zorg die aan deze uitgave is besteed blijven vergissingen mogelijk. Wij kunnen daar echter geen aansprakelijkheid voor aanvaarden. Auteursrecht voorbehouden. ©2022

Koesma Basdew

Boukje Wiersma

Sociaal bewogen en maatschappelijk geëngageerd, schrijft daarover op prikkelende wijze.

Schrijft herkenbare, inspirerende verhalen met een mix van positiviteit en ontroering, eindredacteur.

Annette Bons Peter Teeuwen Puzzelkoning.

Verzot op lezen; schrijft blogs en recensies over boeken.

COLOFON

DE ARCHIPELWEG, DAAR ZAT MUZIEK IN

Een uitgave van: Devea www.devea.nl

KUNST & CULTUUR | SENIORENkrant

KOM BINNEN BIJ DE FRIESE ADEL Ben je benieuwd hoe de Friese adel vroeger woonde en leefde? Kom dan binnen in het statige Huis Van Eysinga. Het huis is gerestaureerd door Vereniging Hendrick de Keyser en nu ingericht als museumhuis.

spelletje te spelen. Probeer de pruik van de heer des huizes of geniet in de salon van blokfluitmuziek van Händel, Beethoven en Mozart. Door de geheime deur in de eetkamer kom je in de personeelsvertrekken. In de keuken en poetskamer lijkt het

Huis Van Eysinga is een 18de-eeuws

aanzienlijke mannen van die tijd,

alsof je de boenwas nog ruikt en de

herenhuis. Enkele kelders met kruis-

Frans Julius Johan van Eysinga. Hij

bedienden hoort lopen.

ribgewelven dateren echter zelfs uit

was grietman van Doniawerstal en

de late 16e eeuw. Het huis is inge-

lid van de Friese Provinciale Staten.

richt in de neoclassicistische stijl

Ook voor de (klein)kinderen is er van alles te doen: kom kleuren, knip sil-

van de Franse koning Lodewijk XVI,

Het huis ademt adellijke grandeur.

houet portretjes of speel een spelle-

en gebouwd voor één van de meest

Aan weerszijden van de marmeren

tje. Net zoals de kinderen Schelte en

gang vind je diverse chique stijl- en

Catharina van Eysinga deden. Als je

ontvangstkamers. Je bewondert er

geluk hebt komen er in de keuken net

prachtig origineel stucwerk, hout-

verse koekjes uit de oven.

snijwerk, met ornamenten versierde plafonds, met landschappen beschil-

OPENINGSTIJDEN

geopend op woensdag, donderdag,

derde behangsels, marmeren vloeren,

Breng jij dit rijk gedecoreerde heren-

zaterdag en zondag. Vanaf april is het

en mooie portretten van de familie.

huis tot leven? Huis Van Eysinga is

huis ook op vrijdag open. Bel aan en

gelegen aan de Koningsstraat 25, en

voel je thuis. ■

Wandel met de audiotour het huis door, en ontdek de verhalen van de

Foto's: Arjan Bronkhorst

bewoners én het personeel. Uniek

KORTINGSCODE

is dat je zelf kunt ervaren hoe de

Kom op bezoek, en reserveer je ticket online. Lezers

familie Van Eysinga hier woonde.

van de Leeuwarder Seniorenkrant krijgen 25% kor-

Je waant je letterlijk één van hen.

ting met de code SENIOR. Alleen geldig bij online

Je mag de kasten openen en kij-

reserveringen t/m 30 juni 2022 via de website

ken wat erin zit, en net als de fami-

www.museumhuizen.nl/huis-van-eysinga

lie plaats nemen aan tafel om een

Spilet: RK SMINK - REGY: JOS THIE

STMA TEKST: FREA SPILERS: FREARK SMINK EN KLAASJE PO

arm iedenis e g n a l de esch g e d n va

“Myn pake wie boer, myn heit wie boer en ik bin it”

ouwer h s a l G e t Roode ooij, Det Paul R. Kenema, Pleun de eelco v

mei

W Y M EI E W ER !! MAART - OKTOBER 2022

RÛNOM YN ‘E PROVINSJE - PIER21.NL

Tekst: Marijke Schermer Regy: Danielle Wagenaar

Lokaasje: blokhuispoort, ljouwert

april-maaie 2022 kaarten pier21.nl PARTNERS:

SENIORENkrant | LEEUWARDEN 05 Foto: collectie HCL

De moeder van Ritsko van Vliet overleed toen hij twee jaar was. Door het artiestenleven van zijn vader verbleef hij tijdens zijn jeugd bij meer dan tien pleeggezinnen in Leeuwarden. In persoonlijke verhalen vertelt Ritsko over zijn jeugdervaringen en de buurten waar hij toen woonde. Dit keer deel zeven. De eerste zes delen kun je teruglezen op www.seniorenkrant.nl

Helaas moest ik na driekwart jaar ook het Cambuurplein achter mij laten. Dit keer was het mijn eigen schuld. Ik had geld ‘geleend’ uit de kas van de snackbar. Mijn gastouders wilden mij, volkomen terecht, niet meer onder hun dak hebben. Tekst: Ritsko van Vliet

De huizen aan de Noordzijde van de Archipelweg met in het midden bovenwoning nummer 73.

DE ARCHIPELWEG, DAAR ZAT MUZIEK IN Ik verhuisde naar de Archipelweg 73;

ramen van de kleine woonkamer. Bij

kamertjes matrassen voor ‘je weet

gebruikt en maanden later uitge-

een bovenwoning aan de rondweg.

I’m A Man (bekend van de Spencer

wel’. De avonden en nachten heb ik

droogd weggegooid. Het zou nog lang

Daar woonde een arbeidersgezin dat

Davis Group) trilde de dunne vloer

niet mogen meemaken, daarvoor

duren voordat ik ook I’m A Man kon

naast hardwerkende kostgangers

van de bovenverdieping bij de lange

was ik te jong, maar na lang aandrin-

zingen. De tijd aan de Archipelweg

ook jongeren in huis nam. Onlangs

percussiesolo.

gen kreeg ik de sleutel om er overdag

maakte mij zelfbewuster. Voor het

rond te struinen. De mannen hadden

eerst vertelde ik mijn vader hoe ik

sprak ik met de toenmalige zoon des huizes. Hij vertelde dat zij verzoeken

WANKELE STOELEN

wel uitdrukkelijk tegen me gezegd

mijn leven wilde inrichten. Hij leefde

kregen van Pro Juventute, een ver-

EN ASBAKKEN VOL PEUKEN

dat ik geen ruchtbaarheid mocht

inmiddels in de winter van de WW,

eniging die zich bekommerde om

Ik keek enorm op tegen het oudere

geven aan dit buitenkansje, bang dat

die hij in de zomer opbouwde in het

kwetsbare jeugd. Zou ik dan toch

tweetal. De oudste zat op de kweek-

ook mijn HAVO-klasgenoten de spij-

hotelvak; hij was chef de reception in

op de radar van jeugdzorg hebben

school en de andere bezocht de Mid-

beluren daar door zouden brengen.

het chique Rembrandthotel in Noord-

gestaan?

delbare Detailhandelschool. Met een

wijk. Ik kon nu in de wintermaanden

paar vrienden hadden zij, net als de

LET’S SPEND THE NIGHT TOGETHER

bij hem intrekken op de Pilotenespel.

MELKPOEDER VAN DE LIJEMPF

Leeuwarder band Pugh’s Place, een

Dit was mijn kans om samen met

Toen hij in het voorjaar weer naar de

Het hoofd van het gezin werkte bij de

onbewoonbaar verklaarde woning in

een meisje elkaars onbekende

Noordzeekust vertrok, besloot ik zelf

Lijempf (Leeuwarder IJs- en Melk-

de Smidsbuurt achter de Hollander-

lichaamsdelen te verkennen. Quasi

waar ik ging wonen. Om de hoek bij

poederfabriek). Daar ‘profiteerde’ ik

dijk. Een klein arbeidershuisje zon-

geroutineerd legde ik op een middag

het gezin van een Indische vriend.

van mee, want als ontbijt kreeg ik

der toilet, want stromend water zat

Let’s Spend The Night Together op de

iedere dag Brinta met melk gemaakt

er niet in. Wel elektriciteit, zodat in

pick-up, waarna mijn goochelvingers

van dat poeder. Niet erg smakelijk,

het duister een lichtje brandde en de

heel onwennig een weg probeerden

maar wel gezond. De vader van het

platenspeler draaide. Beneden ston-

te vinden langs een strakke broek-

gezin zag ik weinig; hij bracht veel

den een uitgeleefde bank met wat

riem richting een protesterende

LED ZEPPELIN, PINK FLOYD

tijd door in zijn volière beneden ach-

wankele stoelen en asbakken vol

panty. Het condoom dat ik ruilde met

ter het huis. Ik had daar niks mee,

peuken. Boven lagen in drie kleine

een single van Otis Redding is nooit

EN FRANK ZAPPA, MUZIEK

maar het ontroerde mij als ik vanuit

“IK MAAKTE KENNIS MET

DIE IK AMPER HOORDE OP MIJN TRANSISTORRADIO"

de keuken zag hoe hij met bezieling de vogels onderhield. Achteraf bleek dat hij daar te vaak heeft gezeten, want hij overleed, vroeg in de zestig,

Mijn kamer aan de Archipelweg

aan een vogelhouderslong.

werd overgenomen door een recalcitrante jongere, die hele avonden op zijn gitaar zat te pingelen. Een paar

hebben de basis gelegd voor mijn

jaar later brak hij door met zijn

muziekkennis en -voorkeur. Ik was

Shakey Sam Bluesband. Uiteindelijk

nog van de 45-toerenplaatjes, maar

kon hij zijn leven niet op de rit krij-

zij draaiden alleen maar albums. Ik

gen en maakte er op 30-jarige leeftijd

maakte kennis met Led Zeppelin,

een einde aan. Nu ik dit schrijf, besef

Pink Floyd en Frank Zappa, muziek die ik amper hoorde op mijn transistorradio. De grootste indruk maakte Chicago (Transit Authority) met hun gelijknamige debuutalbum. Onder het nummer Beginnings schalden de trompetten tegen de

Foto: Piter Doele/collectie HCL

De zonen waren iets ouder dan ik. Zij

ik meer dan ooit hoe dankbaar ik mag zijn dat ik aan de goede kant van het leven terechtkwam. De periode aan de Archipelweg heeft daar zeker aan bijgedragen. ■ Ritsko linksachter op het Demos festival op 18 oktober 1969 in De Beurs

INTERVIEW | SENIORENkrant

Portretfoto: Maarten Kools

‘MENIG MAN LIEP ROOD AAN’ Cisca Dresselhuys (78) is geboren, maar niet getogen, in Leeuwarden. Toch noemt ze zichzelf graag een Friezin. “Dat is natuurlijk niet zo, ik eigen me iets toe, maar ik vind het leuk om te zeggen.” Jarenlang was ze het boegbeeld van het feministische maandblad Opzij. Beroemd was de rubriek Langs de feministische

meetlat, waarin ze bekende mannen interviewde en een cijfer gaf voor hun feministische opstelling. Gelukkig vindt ze het ook niet erg om zelf geïnterviewd te worden: “Ik ben een kletskous”.

De moeder van Dresselhuys bracht

middels. De bevalling moest opge-

werd later “een echte Amsterdamse”,

begon als telexiste, later werd ze

de laatste weken van haar zwanger-

wekt worden, wat betekende dat ik

vertelt ze. “Bijdehand. Dat heb ik van

journalist. Bijzonder, want Dressel-

schap door in het Diaconessenhuis

op 20 april geboren zou worden. Mijn

haar geërfd. Ze was onderwijzeres

huys was de eerste vrouw op die

in Leeuwarden. “Een paar jaar eer-

moeder wilde dat niet, op die dag

in de Jordaan, dan weet je het wel.”

redactie. De man die haar aannam

der had ze een doodgeboren kindje

was Hitler jarig, en dus kwam ik een

Een paar dagen na de bevalling

ging in tegen de hoofdredactie, die

gekregen en toen ze van mij moest

dag later ter wereld.” Dresselhuys’

keerden moeder en kind huiswaarts,

vond dat vrouwen niet in de jour-

bevallen was ze al wat ouder, 44 in-

moeder kwam uit Leeuwarden, maar

naar Aldeboarn, waar vader domi-

nalistiek thuishoorden; daar kon

nee was. Hij kwam oorspronkelijk

alleen maar gedoe van komen. Ze

uit het Groningse Beerta. Ze woon-

zou twintig jaar bij Trouw werken.

den in Aldeboarn in de pastorie aan

In 1972 werd het feministische

de Weaze. Toen ze vier jaar was, ver-

maandblad Opzij opgericht en Dres-

trok het gezin naar Roermond. “Mijn

selhuys interviewde de twee op-

twee oudere zussen en broer hebben

richtsters. “Bij Trouw was ik degene

op school nog Fries geleerd. Ik kan

die over emancipatie en feminisme

het alleen verstaan.”

schreef, het ging over mezelf, dus ik vond het hartstikke interessant.” In

Cisca middenachter bij zuster met zwart haar en bril.

EMANCIPATIE EN FEMINISME

1974 werd ze gevraagd om voor Op-

Al op haar twaalfde wist Dressel-

zij te gaan werken en in 1981 werd

huys dat ze journalist wilde worden,

ze er hoofdredacteur. “Het was een

al had ze geen idee waar die ge-

periode van grote bloei, de tijd van

dachte vandaan kwam. Drie weken

de Tweede Feministische Golf. Ik

na het behalen van haar eindexa-

heb een prachtige, rijke tijd gehad.”

men vertrok ze naar Utrecht, waar

Naast haar werk bij Opzij gaf ze

ze werd aangenomen bij Trouw. Ze

lezingen. Ze ging heel graag naar

SENIORENkrant | INTERVIEW 07 mannenbolwerken als de Rotary

horen. Dat geldt ook voor mezelf. Ik

en de Lions. “Je kon me geen gro-

ben niet iemand die schelpen gaat

ter plezier doen. Stond ik in het hol

verzamelen of marathons lopen. Dat

van de leeuw te vertellen waarom

laatste zou trouwens mijn dood wor-

feminisme nodig is, waarom hun

den. Interviewen is wat ik kan, wat

vrouwen hartstikke gek waren dat

ik leuk vind, waarom zou ik stop-

ze niet buitenshuis werkten. Menig

pen?” Ze begrijpt dat dat voor men-

man liep rood aan.”

sen die altijd met hun lichaam hebben gewerkt misschien niet

PENSIOEN

geldt, want “die zijn versleten”, maar:

In 2008 ging Dresselhuys met pen-

“Ik interview op een stoel en werk

sioen. “In die tijd was het normaal

die interviews ook weer uit op een

om op je 65e te stoppen. Nu zie je

stoel.” Al heeft ze heus hobby’s. “Ik

steeds vaker dat mensen doorwer-

lees veel, kijk graag Netflix en ben

ken.” Al deed Dresselhuys dat ook;

kooplustig, maar dat kun je niet hele

ze werkt tot op de dag van vandaag.

dagen doen. Toneelspelen zou ik

Ze schrijft onder andere voor Nou-

misschien weer kunnen oppakken.

veau en Argus, een tweewekelijkse

Dat heb ik vroeger wel gedaan op

uitgave met artikelen en columns

amateurniveau.”

geschreven door gepensioneerde journalisten en andere ouderen.

Op de vraag of er nog eens een auto-

Eens in de maand verzorgt ze in

biografie of een biografie over haar

haar woonplaats Hilversum een

verschijnt, is het antwoord een stel-

openbaar

soort

lig 'nee'. “Het is me wel gevraagd,

maar ik heb geen dagboeken bijge-

maart interview ik Adriaan van Dis.

houden. En dan komen ook de min-

Na de pauze kijken we dan naar de

der leuke dingen aan bod, hè? Wat

keuzefilm van de gast.”

niet goed is gegaan, fricties.”

Interviewen loopt als een rode draad

BOEKHANDEL VAN DER VELDE

door haar leven. “Ja, wat is er zo

Nog even terug naar Leeuwarden. Ze

mooi aan interviewen? Praten met

komt er af en toe. “Met een vrij rei-

mensen. Als ik geen journalist was

zenkaart van de NS. Dan zoeken we

geworden, was ik denk ik psycho-

een verre bestemming, om waar

loog geworden.” Wat haar opvalt is

voor ons geld te krijgen. Maastricht,

het verschil tussen jongere en

Groningen, Leeuwarden. We hebben

oudere mensen. “Oudere mensen

een keer in zo’n leuk zaakje aan een

hebben echte verhalen, veel meer

plein gegeten, met uitzicht op de

dan jongeren. En ze zijn meer ont-

rechtbank. Mijn man en ik zijn ook

spannen. Jongere mensen maken

naar de tentoonstelling van Alma

vaker stampij over de tekst; lieve

Tadema

hemel. Dit moet eruit, dat moet eruit.

geweest. Een romanticus, suiker-

Wees niet zo bang. Dat doen oude-

zoet. Ik zou er niet meteen voor uit-

ren nauwelijks, die kunnen beter

rukken, maar mijn man wilde er

relativeren.”

graag heen. En ik ben dol op die

interview.

kleinschalige

“Een

Zomergasten.

het

Fries

Museum

mooie boekhandel, Van der Velde. OUDER WORDEN

Die heeft een grote ansichtkaarten-

Relativeren is een van de voordelen

wand. Ik ben een verzamelaar van

van ouder worden, vindt Dressel-

mooie ansichtkaarten, die verstuur

huys. “Voor de rest zijn die er weinig.

ik op verjaardagen of bij andere gele-

Ik schrijf er net een groot verhaal

genheden. Toen hebben we op een

over dat morgen af moet. Ouder wor-

terras aan het water geluncht. Echt

den is moeilijk. Het is zeker niet de

een feest.” ■

leukste tijd. Je verliest veel. Jeugd, schoonheid, werk, vul maar in. Wat stel je daar tegenover? Wat komt er voor die lege plekken in de plaats?”

“JA, WAT IS ER ZO MOOI

Op de vraag wat het antwoord is,

AAN INTERVIEWEN?

lacht ze: “Dat ga ik nu natuurlijk niet geven. Dan heeft Nouveau straks een tweedehands artikel.” In 2011 verscheen haar boek Drukker

dan ooit, een bundeling van haar interviews uit maandblad Zin met bekende werkende 65-plussers over de fysieke en psychologische meerwaarde van langer doorwerken. “Het geeft je het gevoel dat je erbij blijft

PRATEN MET MENSEN. ALS IK GEEN JOURNALIST WAS GEWORDEN, WAS IK DENK IK PSYCHOLOOG GEWORDEN.”

Gespecialiseerd in familie- en erfrecht, mediation en estateplanning

Stationsweg 1 | 9001 ED Grou 0566 - 60 14 04 | www.notarismirjam.nl

REDACTIE | SENIORENkrant

Tekst en foto boven: Ritsko van Vliet

bij New Deal. Mijn gitaarspel, maar vooral ook mijn zang, kwamen daar goed tot z’n recht. Countrymuziek en dan meerstemmig, ik was helemaal op mijn plek.” Harry ging met de Friese band Europa in. Ze traden veel op bij Amerikaanse en Britse bases en speelden met grootheden als Charles Daniels, Glenn Cambell en Roy Orbison. DOORLEEFDE STEM Het gesprek vermoeit Harry zichtbaar, maar met zachte stem praat hij langzaam door. “Wat een prachtige avonturen, maar het hoogtepunt van New Deal heb ik niet meegemaakt. Toen ze door Amerika toerden zat ik er niet bij. Uit de band gezet.” In de wereld van seks, drugs & rock ’n roll kregen de seks en de drugs geen grip op Harry, maar hij had wel een andere verslaving. “Ik ben twintig jaar vreselijk aan de drank geweest. Dat ik hier zit is een wonder. Vanwege alcoholproblemen heb ik

Onlangs kwam het boek Rock ’n Roll in Friesland uit, met portretten van Friese muzikanten. Ook de Leeuwarder Harry Kootstra (74) had hierin zeker

vaak in het ziekenhuis gelegen en daardoor veel gemist. Niet alleen geld, maar ook muzikale ervaringen. Wie wil er nou niet naar Nashville?” Toen

niet misstaan. Hij had een turbulent leven als muzikant, maar het begon

hij de drank had afgezworen keerde hij terug bij

onschuldig in de tuin van zijn ouderlijk huis in de Rembrandtstraat. Hij wist

New Deal. Zijn ervaring en doorleefde stem waren

zijn bestemming toen hij zag hoe trots zijn moeder was als hij wat speelde.

onmisbaar voor het specifieke geluid van de band. VOOR DRIE LEVENS OPGEZOPEN

‘ALS JE NERGENS SPIJT VAN HEBT, DAN HEB JE NIET GELEEFD’

Harry stopt even met vertellen, neemt een slokje water en bedenkt dat hij al met al een prachtig leven heeft gehad. “Ik heb dubbel geleefd en voor drie levens opgezopen. Sommige dingen hadden anders gekund, maar als je nergens spijt van hebt, heb je ook niet geleefd. Ik heb vrede met mijn leven, maar ook vrede met de dood. Als ik vooruitkijk dan is het aftellen, maar iedere dag is er weer eentje. Ik zie wel hoe lang het nog duurt. Mijn vader werd bijna honderd; dan heb ik nog even te gaan.” De muzikant gaat nog snel op de foto.

Harry begon als zestienjarige in The Hot Spurs en

MULO, want wij hadden het niet zo hoog in de bol.”

Achter zijn zonnebril glunderen vast zijn ondeu-

kreeg nationale en internationale bekendheid met

Harry wilde niet bouwvakker of kantoorklerk wor-

gende ogen. Behendig stuurt hij zijn elektrische

Road en New Deal. Hij stond bekend als dwars en

den. “Muziek maken, daar lag mijn roeping. Niks

rolstoel de gang in, op weg naar zijn kamer. Nog

koppig, maar was ook attent en meelevend. Werd

anders. Nou ja, ik moet niet liegen, ik heb nog een

even draait hij zich om: “Geef het artikel maar bij

soms door collega’s 'doodgeknuffeld' en op andere

klein jaar bij de Sleutelspecialist gewerkt. Maar dat

de receptie af. Ik wil wel eerst lezen wat je er van

momenten uit de band gezet. Vanwege vasculaire

was het dan ook.” Die eerste band was een spring-

gemaakt hebt.” ■

dementie telt Harry zijn dagen af in verzorgings-

plank naar meer. “Ik had veel mogelijkheden, was

huis Abbingahiem, waar ik hem opzoek.

muzikaal van alle markten thuis. De platen die ik kocht waren van verschillende genres, maar altijd

GITAAR VAN VEERTIG GULDEN

meerstemmig. Zoals The Platters en later Crosby,

Hij kijkt met een glimlach terug op zijn leven.

Stills, Nash and Young.” Jurjen de Wit, oud-manager

“Ik was een nakomeling in een gezin met vier

van New Deal die bij het gesprek aanwezig is, veert

kinderen en werd behoorlijk verwend. Ik reed als

op en tovert Teach your children door de Friese

enige in de buurt op rolschaatsen. Via mijn broer

countryband uit zijn mobiel. Harry sluit de ogen en

kwam ik in aanraking met muziek. Hij zat bij het

wiegt mee met de melodie.

revuegezelschap Con Amore en was een soort Rudi Carell.” Harry zag zijn broer optreden en wilde dat

NEW DEAL

ook. “Op mijn twaalfde spaarde ik een gitaar van

Voordat Harry bij New Deal speelde, was hij bas-

veertig gulden bij elkaar. Ik kreeg een gulden zak-

sist bij de Leeuwarder popband Road. “Ik zat met

geld in de week, hier en daar wat rapportgeld en

Frans van den Borg bij Trio Ben Mol. Altijd werk,

een heitje voor een karweitje. Op het stoepje voor

beste gages, maar alleen maar stemmingsmuziek.

huis stond ik te spelen. Kom van dat dak af, daar

Wij wilden wel wat anders. Met zanger Hans Kra-

waren ze gek op. Dan voelde je je een hele artiest.”

kau en drummer Arjen Kamminga erbij werd het een superkwartet.” De single Unchained Melody

NIET ZO HOOG IN DE BOL

(bekend van de Righteous Brothers) bracht Road,

Bij een talentenjacht werd Harry door The Hot

mede door een optreden bij Toppop, landelijke

Spurs ontdekt. Ze vroegen hem bij de Friese band.

bekendheid. “We reden rond in een grote bus vol-

“Dat was echt een droom, ik was nog maar zestien.

geplakt met sponsoruitingen en hadden een fan-

Ik studeerde net in Groningen aan het muziek-

club met honderden leden.” Maar het muzikale

lyceum. Eigenlijk wilde ik naar het conservatorium,

hoogtepunt blijft toch New Deal. “Ik wilde mij als

maar dan moest je HBS hebben. En ik kwam van de

muzikant meer onderscheiden. Die kans kreeg ik

Harry Kootstra eind jaren zeventig spelend op zijn Fender basgitaar. (Foto: eigen collectie Harry Kootstra)

SENIORENkrant | BIJZONDER WONEN 09 Foto: Simon van der Woude Er komen steeds meer woonvormen voor ouderen die tussen zelfstandig wonen en een zorginstelling in zitten. Soms geboren uit noodzaak, maar er zijn ook mensen die heel bewust kiezen voor een woongroep, tiny house of kangoeroewoning. Riemie was benieuwd naar hun verhaal en maakte daarom de serie Bijzonder Wonen. Deel 1 gaat over Woongroep De Gouden Bal.

Tekst en foto’s Riemie van Dijk

“JE MOET HET ECHT WILLEN”

mijn schilderlerares. Veel bloemen, omdat wij 1 april ons 30-jarig jubileum hebben met als motto 'bloemen'. Iedereen kan onze exposities bezoeken. We nodigen ook mensen uit de buurt uit via een foldertje in de brievenbus. Verder hebben we een activiteitencommissie die allerlei dingen organiseert. Zoals bingo met prijzen, een lezing van iemand die veel gereisd heeft, een Syrische mevrouw die vertelt over haar vlucht en integratie in Nederland

Er zijn veel wooninitiatieven in Leeuwarden, ieder

een appartement leeg. Mijn zus stuurde foto’s en

en een pubquiz. Vanwege corona was er veel niet

met een eigen opzet. Woongroep De Gouden Bal

een filmpje. Het idee van een woongroep sprak

mogelijk, dus we zullen elkaar weer moeten leren

is bedoeld voor actieve 50-plussers. De bewoners

me wel aan, maar ik vond de oppervlakte van de

vinden.”

kiezen voor een combinatie van zelfstandigheid

woning te klein.” Conny belde af, maar vond het

en gezamenlijkheid. Door de onderlinge contac-

wèl leuk om de bewoners te leren kennen. En zo

Hoe serieus bewoners het investeren in de groep

ten blijven ze langer sociaal actief en is er steun

geschiedde. Ze ging op de koffie in de woongroep

nemen, blijkt uit uitspraken over ‘betrokkenheid’

voor elkaar.

en het appartement bleek nog steeds vrij. Toen ze

en ‘saamhorigheid’ die op het whiteboard in de

hoorde dat bewoners intern konden verhuizen als

gezamenlijke ruimte staan. “Die hebben we na een

De woongroep is sinds 1992 gevestigd in het voor-

er ruimte vrij kwam, was ze om. “Ik wist niet dat

aantal groepssessies geformuleerd. We doen veel

malige Diaconessenziekenhuis. Bijzonder detail:

het bestond; dat mensen zich samenvoegen om

met elkaar. De Trefferzaal is door ons opgeknapt

twee van de huidige bewoners werden daar gebo-

een groter geheel te vormen. Ik ben alleenstaand

en ingericht. De fleurige stoeltjes die er nu staan

ren. De vroegere ziekenzalen zijn omgebouwd tot

en vond het heerlijk om zesentwintig buurvrouwen

hebben we opnieuw bekleed. Twee keer per jaar

appartementen van verschillende groottes en met

en buurmannen te hebben waarmee je direct on

gaan de spullen voor de tuin van de kelder naar

prachtige hoge plafonds. Twee initiatiefnemers van

speaking terms bent. Meteen na mijn komst hebben

buiten en vice versa.“

het eerste uur, Miep (96) en Eli (93) Denzler, wonen

we samen Sinterklaas gevierd; zo ongelooflijk leuk!”

dertig jaar na oprichting nog steeds in De Gouden

ONGECOMPLICEERDE CONTACTEN

Bal. Ter ere van hun 70-jarige trouwdag kregen zij

“Het meest waardevolle van de woongroep zijn

van hun medebewoners een eigen straatnaambordje, dat in de gang van het gebouw hangt. PUUR TOEVAL Conny vertelt over haar komst naar De Gouden Bal in 2014. “Eigenlijk is het puur toeval dat ik er terecht ben gekomen. Ik woonde al vijftig jaar in Duitsland en wilde terugkeren naar Nederland.

“IK WIST NIET DAT HET BESTOND; DAT MENSEN ZICH SAMENVOEGEN OM EEN GROTER GEHEEL TE VORMEN"

voor mij de ongecompliceerde contacten. Gisteravond ging ik koken; ik had een verspakket voor vier personen. Toen heb ik de buurvrouw gebeld met de mededeling: ik maak Indiase kip, heb je zin om te komen eten? Binnen een half uur was ze hier. Ik vind het heerlijk dat er altijd iemand is om mee te kletsen of de wereldpolitiek te bespreken. We hebben hier een maatjessysteem. Je kiest ie-

Voordat dat niet meer lukte en ik mijn broers en

mand uit de groep die voor jou de contactpersoon

zusters niet meer zou kunnen zien. Ik was totaal

is. Ben je ziek, dan neemt diegene brood voor je

niet bekend met de woningmarkt hier en zei tegen

JE MOET INBRENGEN, NIET ALLEEN NEMEN

mee uit de stad. Ben je op vakantie, dan verzorgt

mijn zus uit Jellum: zeg maar tegen de mensen om

“Vriendschappen moet je onderhouden en bij

je maatje de plantjes en de post. Het is iemand bij

je heen dat je zus een woning nodig heeft. Zij had

een woongroep is dat precies zo. Je moet inbren-

wie je je hart kunt luchten. Ik praat veel met mijn

een kennis die hier woont en wat bleek: er stond

gen, niet alleen nemen. Communiceren is een

maatje, over van alles en nog wat. Daar hebben we

ding, dat ik heb onderschat. Ik heb altijd alleen

een systeem voor gevonden: kaartjes met woor-

gewoond, deed de dingen op mijn manier. Ik ben

den zoals betrokkenheid of vertrouwen. Over dat

recht door zee, ook als ik boos ben en dat vindt

woord gaan we in gesprek. We voeren prachtige

niet iedereen leuk. Wonen in een groep vraagt om

gesprekken, die steeds langer duren.“

een mindset waarbij je iedereen neemt zoals hij is en bereid bent aan jezelf te werken. Ik stel me

JE MOET HET ECHT WILLEN

in dienst van de groep en ben net een termijn lid

“Mijn zwager zegt altijd: ik ga nooit in een woon-

van het bestuur geweest. Daarnaast zit ik samen

groep, want er is wel eens ruzie. Ja, dat klopt. Net

met de buurman in de kunstcommissie. Iedere

zoals in elke familie of bij de tennisvereniging. Ik

twee maanden zorgen we voor een wisselende

realiseer me dat een woongroep niet voor ieder-

tentoonstelling. De ene maand met werk van eigen

een geschikt is. Je moet het echt willen. We zijn

mensen, de andere maand met werk van exter-

wel eens de mist in gegaan met mensen die het

nen. Gedurende de kerst hadden we quiltdekens

deden voor de locatie en niet voor de groep. Dat

opgehangen, gemaakt door medebewoonster Elly.

gaat schuren. Je moet er zin in hebben. Ikzelf ben

Komende maand exposeren we schilderijen van

erg enthousiast en zet me er graag voor in!” ■

VERKIEZINGEN | SENIORENkrant

#ElkeStemTelt

ling. Maar de oppositie is hier in de minderheid, waardoor zij dit niet kunnen tegenhouden. De oppositie in de Eerste Kamer (behalve Forum van Democratie) heeft er nu een stokje voor gestoken. Dankzij een meerderheid van PvdA, Fractie Nanninga , PVV, SP, PvdD, 50Plus, GroenLinks, Fractie Otten, SGP en onafhankelijke Senaatsfractie is de ontkoppeling, voorlopig, een halt toegeroepen. In 2023 komt er een nieuwe Eerste Kamer, dus als wij senioren niet op de partijen stemmen die ons een warm hart toedragen, dan zijn wij over een paar jaar alsnog de klos. ONS PENSIOEN Onze pensioenuitkeringen staan al ruim tien jaar stil en nu mag en kan er weer geïndexeerd worden. De verwachting is echter dat we weer wat kruimels krijgen. De politiek heeft het hier al die jaren

In Nederland mogen 14 miljoen mensen stemmen. Daarvan is iets meer dan

(bewust?) af laten weten. Of waren wij te gemak-

de helft boven de vijftig. 3,4 miljoen stemgerechtigden zijn 65 jaar of ouder.

kelijk?

De senioren van Nederland zijn dus in staat om met hun stemgedrag het IS DE LOKALE POLITIEK BLIJ MET ONS?

hele politieke klimaat van ons land te bepalen. Maar waarom zouden we

Een ding is zeker, zij staan dichter bij de bevolking

dat moeten doen?

of wonen zelfs om de hoek. Dus als een partij het niet goed doet, worden raadsleden daarop aangesproken. Goede zaak! Maar kennen zij de proble-

Door te breken met gewoontes, kunnen dingen veranderen

matiek van de ouderen en willen ze daar wat aan

DE BAL LIGT BIJ JOU

jaar of ouder is. 16 maart zijn er gemeenteraads-

doen? Ik ga op onderzoek uit! De gemeente Leeuwarden telt zeker 90.000 stemgerechtigden, waarvan meer dan de helft vijftig verkiezingen. Er zijn lokale politieke partijen die ook landelijk actief zijn, maar ook puur lokale partijen. Hoe kijken al die partijen tegen ouderen aan? Welke partijen hebben de belangen van ouderen

DE TEKORTKOMINGEN VAN HET OUDER WORDEN

dan is het geld bijna altijd op. De regering is dus

Vanaf de leeftijd van vijfentwintig jaar is er sprake

blij met ons. Met ons kunnen ze de begroting altijd

van celafbraak in ons lichaam, maar pas vanaf

sluitend maken.

hoog op de agenda en welke niet? Ik heb de verkiezingsprogramma’s onderzocht op betrokkenheid bij ouderen. Als er sprake is van

vijftig beginnen we dat te merken. Het gaat allemaal wat minder en langzamer. Dat merken we

WAAR BLIJKT DAT DAN UIT?

een partij die ook landelijk regeert, is ook hun

op allerlei manieren. Een andere baan zoeken is

Onze AOW en de koppeling met het minimumloon.

landelijke standpunt over onze AOW en de kop-

moeilijk en een wat lager tempo op je werk is vaak

VVD, CDA, D66 en CU (de huidige coalitie) willen

peling met het minimumloon meegenomen. Heel

niet mogelijk.

dat die koppeling verdwijnt. Dat betekent dat de

veel lezen, tellen en internet raadplegen levert het

AOW in de toekomst gewoon aangepast wordt en

onderstaande plaatje op. Hoe groener, hoe meer

IS DE POLITIEK BLIJ MET SENIOREN?

dat zal dan lager zijn dan het minimumloon. Dat is

aandacht voor het welzijn en de portemonnee van

Ouder zijn heeft veel goede kanten, maar die wer-

nu al het voorstel. (Bron ANBO)

ouderen. Hoe roder, hoe minder aandacht er is.

In de Tweede Kamer (die wij in 2021 gekozen heb-

Als we de kleuren van de partijen gaan kwalifice-

ben) zijn alle oppositiepartijen tegen de ontkoppe-

ren, dan zien we het volgende:

ken soms ook in ons nadeel. Herken je dit? - Ouderen zijn bescheiden en laten amper van zich horen - Veel van hen blijven stemmen op de partijen waar ze altijd op stemden

PvdA

VVD

D66

CDA

FvD

GBL

058

FNP

NEE/ JA

nvt

- Ze kunnen geen wegen blokkeren met tractoren en vrachtwagens en staken heeft geen zin - Ze zijn niet goed georganiseerd; er zijn amper sterke ouderenorganisaties - Ze zijn vaak tevreden - Ze schuwen geweld - Ze wachten rustig hun beurt af In vergelijking met veel andere groepen in de samenleving zijn ouderen een verademing. Met ons kun je praten, wij hebben een luisterend oor. Als de problemen van iedereen aan de orde zijn geweest, dan zijn de senioren aan de beurt. Maar

Bescherming van onze AOW met koppeling minimum loon

Aantal pagina’s programma

nvt

3,5%

1,6%

10%

nvt

10%

Aantal genoemde seniorenonderwerpen

nvt

Waarvan relevant/ realistisch of haalbaar

nvt

Waarvan concrete aandacht voor ouderen in %

NEE

SENIORENkrant | VERKIEZINGEN 11 De gemeenteraad doet vaak goed werk en verAOW-ERS DE DUPE

dient het om te weten dat wij senioren ertoe doen;

Het minimumloon stijgt deze kabinetsperiode met 7,5 procent. Normaal gesproken stijgen alle uitke-

met onze problemen, beperkingen en tekortko-

ringen dan automatisch mee. Alleen bij de AOW gebeurt dat nu niet. Dat is sinds de invoering van de

mingen, maar ook met onze kracht. Door op 16

koppeling in 1980 nog nooit gebeurd. Veel senioren raakt dit hard in hun portemonnee, maar met name

maart kritisch en bewust te stemmen kunnen we

de AOW’ers met een klein of geen pensioen zijn daar echt de dupe van.

een gemeenteraad neerzetten die onze belangen oprecht verdedigt en behartigt. We kunnen in één klap het verschil maken. Als dat lukt is dat een sig-

DIVERSE BRONNEN, WAARONDER ANBO EN FNV

naal naar de landelijke politiek. PARTIJEN MET AANDACHT VOOR OUDEREN

Mijn oprechte mening is dat wij als senioren de

- Gemeente Belangen Leeuwarden

HET GOEDE VOORBEELD

politiek naar onze hand kunnen zetten. Maar

- GroenLinks

“Naast een wethouder voor Jeugdzorg en

daarvoor moeten wij breken met onze bestaande

- PvdA

jeugdbeleid, willen wij dat er een wethouder

gewoontes en het radicaal anders doen. En dat

komt die verantwoordelijk is voor het ouderen-

kunnen we, maar wel met zijn allen. De bal ligt nu

beleid”

bij jou! ■

Gemeente Belangen Leeuwarden laat in haar programma zien dat er aandacht is voor ouderen. Bij GroenLinks en de PvdA is dat veel minder, maar in

BRON: VERKIEZINGSPROGRAMMA 2022/2026

de landelijke politiek staan zij voor een AOW met

GROENLINKS

de koppeling met het minimumloon. Een stem op deze partijen is dus ook een stem voor onze por-

“Als het aan ons ligt, komt er een speciale oude-

temonnee.

renambtenaar die speciaal voor het ouderenbeleid wordt aangesteld en als gemeentelijke

VOOR NU TE MAGER

contactpersoon voor ouderen kan functioneren”

- 058 - FNP

BRON: VERKIEZINGSPROGRAMMA 2022/2026 GBL (GEMEENTE BELANGEN LEEUWARDEN)

Vanuit de FNP niet veel aandacht voor de ouderenproblematiek. Wat er over ons in staat is ontoereikend en soms zelfs betuttelend.

“Omdat de ‘babyboom’-categorie de komende jaren veel vrije tijd krijgt, is het wenselijk dat oude kerkenpaden en jaagpaden die in verval zijn geraakt, in ere worden hersteld. Dan kan deze groep mensen, wellicht met fysieke beperkingen, toch ook nog veilig gebruik maken van het recreatieve buitengebied” (Bron: Verkiezingsprogramma 2022-2026 FNP) Vanuit 058 is er wel wat aandacht voor ouderen, maar niet alles is realistisch. FNP en 058 hebben een andere focus. Zij moeten nog veel senioren-

NB: Een aantal partijen (GroenLinks, CU, PvdA, D66) gebruikt de term inclusieve samenleving, waarmee bedoeld wordt: een samenleving waar iedereen meetelt (daarom hoeven ze ouderen niet apart te noemen). Onduidelijkheid troef. In de partijprogramma’s waarbij dit aan de orde is, zie je vaak dat ouderen niet benoemd worden, maar ondernemers, jeugd, gezin, sekswerkers, LHBTI ’s, werknemers e.d. wel. Tip aan die partijen: maak programma’s duidelijk en helder en gebruik geen dure woorden, dan kunnen senioren het ook lezen.

geur opsnuiven en vertalen in hun programma’s.

"ONDUIDELIJKHEID TROEF. IN DE PARTIJPROGRAMMA’S ZIE JE VAAK DAT OUDEREN NIET BENOEMD WORDEN, MAAR ONDERNEMERS, JEUGD, GEZIN, SEKSWERKERS, LHBTI ’S, WERKNEMERS E.D. WEL"

BEVOLKINGSOPBOUW

Ze hebben weer vier jaar de tijd om het te bewijzen.

TOT SLOT

Voor nu te mager.

Duidelijk is dat veel politieke partijen niet op

GEMEENTE LEEUWARDEN

ouderen zijn afgestemd. Een paar partijen doen WEINIG BETROKKEN BIJ OUDEREN

dat beter dan de rest, zoals Gemeente Belangen

- CU

Leeuwarden, maar het houdt niet over. We kunnen

- D66

dat veranderen door bij iedere verkiezing de seni-

- VVD

orenvriendelijkheid per partij te onderzoeken en

- CDA

massaal te stemmen op de partijen die het beste

Leeftijd

met ons voor hebben. Maar ook door niet te stemDe landelijke partijen D66, VVD, CDA en CU zet-

men op degenen die ons links laten liggen. Vergeet

ten ons met hun AOW plannen blijvend financieel

daarbij hoe je in het verleden hebt gestemd.

onder druk en zijn dus seniorenonvriendelijk. Als lokale partijen doen ze het niet beter. In de lokale

Als we dat doen, dan worden we vanzelf serieus

verkiezingsprogramma’s van deze partijen krijgen

genomen. Immers, het aantal oudere stemmers

ouderen weinig aandacht. Van de christelijke par-

wordt met de jaren groter en de partijen die ons

tijen (CDA/CU) had ik veel meer verwacht.

niet zien stemmen wij kleiner.

Aantal bewoners x 1000

ONBESTEMD - Forum voor Democratie OVER DE SCHRIJVER FvD heeft in de Eerste Kamer onze AOW gesteund,

Martin van Mourik (69) woont in Franeker. Hij was werkzaam in

maar ons in de Tweede Kamer laten vallen. Het

de financiële sector en tot oktober 2020 raadslid in Leeuwarden

partijprogramma was nergens te vinden. Ik heb het

(ouderenvraagstukken). Hij maakte de verzilverlening mogelijk:

opgevraagd, maar helaas niet gekregen. Daarom kon

een lening die het voor senioren mogelijk maakt, om plezierig

ik deze partij niet beoordelen. Deze partij is instabiel

en langer in hun eigen huis te blijven wonen).

en wat nu zus is, is straks zo. Een stem op FvD voegt weinig toe aan het welzijn van senioren.

SENIORENkrant

MUUR ISOLATIE

VLOER ISOLATIE

DAK ISOLATIE

SPECIALIST IN WONINGISOLATIE - Bespaart veel energie! - Draagt bij tot een schoner milieu! - Verhoogt het comfort! - Verlaagt de energielasten! - Zakelijk en particulier!

WWW.KOSTONNOORD.NL Laat u kosteloos informeren door een van onze adviseurs.

Koston Noord BV Rijksstraatweg 7 8814 JV Zweins Telefoon: 0517-767030 E-mail: info@kostonnoord.nl Website: www.kostonnoord.nl Informeer naar de subsidiemogelijkheden!

SENIORENkrant | VRIJE TIJD 13 Tekst en bovenste foto: Boukje Wiersma

MINIATURE PEOPLE Het kan maar zo zijn dat je door het centrum van Leeuwarden wandelt en dat er vlakbij je van alles gebeurt. Een herder met schapen staat uit te rusten, een gezin is aan het kamperen en er vindt een crimescene onderzoek plaats. Toch merk je niets van al die bedrijvigheid. Hoe dat kan? Overal in de stad staan miniatuurpoppetjes. Ze zijn zo klein dat je er nietsvermoedend voorbij loopt. Ik maak samen met bedenker Michel Tilma een rondje langs al die prachtige minikunstwerkjes.

In 2012 kreeg Michel op de tribune bij

begrijp wel wat hij daarmee bedoelt.

zoeken.” Het repareren is prutswerk.

genoeg geen miniatuurbewoners.

Cambuur een hersenbloeding. Later

De steeg is kleurrijk door de graffiti

“Ik heb grote handen en het waait

“Dat zou voor opstoppingen zorgen

volgden er nog twee en het was kant-

en de stenen in de zijmuur van

hard.” Maar het lukt toch en we gaan

en dat moet je nu met corona niet

je boord. Zijn leven was in één klap

Neushoorn zijn schots en scheef

weer verder. De inspiratie voor de

willen.” Het geeft aan hoe enorm po-

veranderd. Na een lange revalidatie

gelegd. Het cement lijkt er maar een

scènes haalt Michel overal vandaan.

pulair de route is. In het Aucke-

vond Michel een nieuwe passie waar

beetje tegenaan gekwakt. De pop-

“Aan het begin van de coronapande-

mastraatje treffen we een groepje

hij rust in vond: het fotograferen van

petjes zouden in dit steegje overal

mie liepen er in Spanje wilde dieren

schapen met een herder. Dit tafereel

miniatuurpoppetjes. Hij plaatste die

een mooi plekje kunnen vinden. Het

op straat. Ik heb herten genomen,

moest Michel vorig jaar verplaatsen.

ergens in Leeuwarden, maakte er een

is dan ook niet voor niks dat Michel

met een knipoog naar Cambuur. Ze

Omdat stadsschaapherder Sam

foto van en nam de poppetjes daarna

hier acht tafereeltjes heeft gemaakt.

lopen in de Bagijnestraat.”

Westra in dit straatje woont heeft hij

weer mee naar huis. Door alle leuke

het, heel toepasselijk, hier neerge-

reacties op social media besloot hij

zet. Als we langs de treinenwinkel

in 2019 om de kunstwerkjes te laten

in de Sint Jacobsstraat lopen, vertelt

staan. Nu, bijna drie jaar later, zijn er

Michel dat hij daar veel van zijn

57 tafereeltjes, is er een routekaart en

poppetjes koopt. “Ze hebben bijzon-

gaan toeristen massaal op zoek naar

dere exemplaren die niet meer te

zijn miniaturen. Het Jeugdjournaal

koop zijn. Voor mij een eldorado.”

en Man Bijt Hond maakten er zelfs een reportage over. “Ik kan het eigen-

OPDRACHT VOOR SCHOOL

lijk nog steeds niet geloven”, merkt

Via de Hoedenmakerssteeg lopen

Michel onderweg een paar keer op.

we terug naar onze fiets. Op de

Hij oogt oprecht verbaasd over het

grond ligt een A4-tje met daarop

succes van zijn creaties.

‘Foto-opdracht Miniature People’. Foto's miniaturen: Michel Tilma

Het blijkt een opdracht voor leerlin-

IN DE WASMACHINE Michel krijgt vaak meldingen dat iets kapot of weg is. “Dat is vaak geen opzet hoor. Mensen leunen (of plassen) er tegenaan en soms nemen kinderen ze stiekem mee. Zo kreeg ik een mailtje van een moeder die vroeg of ik ook poppetjes miste. Ze had ze in

gen van een middelbare school. Ze moeten de miniaturen nabootsen en daar een foto van maken. Michel is zichtbaar verrast. “Dat is toch bizar. Dat hele schoolklassen langs mijn poppetjes lopen tijdens een les. Het is echt veel groter geworden dan ik ooit had verwacht.” Hij kijkt vol trots

de wasmachine gevonden. Ach, ik

naar het papier, maar ook een beet-

snap de aantrekkingskracht voor

je verlegen.

kinderen wel.” Hij baalt natuurlijk als een tafereel weg is, maar gaat er inmiddels creatief mee om. “Er was een keer een paraplu verdwenen en

“OVERAL IN DE STAD ZIE IK MOGELIJKHEDEN, IK KAN NIET MEER NORMAAL DOOR LEEUWARDEN FIETSEN.”

Michel wil aan het eind van dit jaar 75 tafereeltjes op de kaart hebben. “We zullen zien of dat lukt.” Aan zijn

ik vond toevallig een bierdop. Nu

ideeën zal het in ieder geval niet lig-

schuilen de poppetjes daar onder.”

gen. “Overal in de stad zie ik moge-

Vroeger stapte Michel bij een mel-

Een daarvan blijkt kapot. Michel

“DIE LOPEN DE ROUTE”

lijkheden, ik kan niet meer normaal

ding meteen op de fiets. "Maar dat

pakt zijn reparatieset met daarin

Onderweg zien we regelmatig zoe-

door Leeuwarden fietsen. Bij de Blok-

houd je niet vol. Ik loop nu één keer

lijm en pincetten en een doosje met

kende mensen met een plattegrond.

huispoort zit ik te denken aan een

per week de route om alles te contro-

poppetjes in oranje hesjes, rioolbui-

“Die lopen de route, leuk hè?” Vlakbij

boef aan een laken. Maar dat moet ik

leren”. Voor mij de ideale kans om

zen, pionnen en verkeersbordjes.

de Oldehove ontmoeten we een va-

nog even verder uitdenken.” ■

gezellig met hem mee te gaan.

Zo’n doosje kost tussen de tien en

der met zijn zoontje. “Dat is de me-

twintig euro en hij heeft er zo’n 1800

neer die de poppetjes heeft neerge-

De Miniature People routekaart

SNOEPWINKEL

op voorraad. “Daar heb ik inmiddels

zet”, zegt hij. Het jochie vindt het

is voor € 1,50 te koop bij 18

We beginnen in de Haniastreeg.

een speciale kast voor. En alle doos-

zichtbaar spannend om ‘de grote

verkooppunten in Leeuwarden.

“Deze plek is voor mij wat een

jes staan genummerd in een Excel-

kunstenaar’ tegen te komen. De

Meer informatie vind je op

snoepwinkel is voor kinderen.” Ik

bestand. Anders ben ik uren aan het

Kleine Kerkstraat heeft opvallend

www.miniaturepeople.nl

SENIORENkrant

Proefactie

Loss maalt e ijd € 7

incl. b ,95 ezorg ing/ BTW

3 maaltijden voor slechts € 15,-

Iedereen die gezond en lekker wil eten, kan bij ons terecht. Dus niet alleen ouderen, maar ook jonge mensen. Elke dag koken wij een gezonde, lekkere en gevarieerde maaltijd voor u. Traditionele Fryske stamppotten, gerechten met rijst en pasta... er is teveel om op te noemen. Ook vegetarische gerechten en dieetmaaltijden bereiden wij graag, zonder meerprijs.

Maaltijdservice aan Huis is onderdeel van de Interzorg Groep: voor al uw Thuiszorg, Woonzorg, Maatschappelijke Zorg en Maaltijdservice Foswerterstrjitte 71 | 9172 PS | Ferwert | 088 - 5180200 | www.interzorggroep.nl

✃ www.maaltijdserviceaanhuis.nl Vul de antwoordkaart in en ontvang geheel vrijblijvend 3 maaltijden voor slechts € 15,- . Normaliter kost een maaltijd € 7,95. Een maaltijd incl. nagerecht en 1x per week een voorgerecht kost € 8,50.

Postzegel niet nodig

* Na het ontvangen van de antwoordkaart nemen wij zo snel mogelijk contact met u op over het leveren van de drie maaltijden.

✔ Ik maak gebruik van de proefactie en ontvang graag eenmalig 3 maaltijden voor slechts € 15,-

Naam: Adres: Woonplaats: Telefoon: E-mail:

Maaltijdservice aan Huis Antwoordnummer 6700 9172 ZX Ferwert

SENIORENkrant | BOEKBESPREKING 15

FORTUNA’S KINDEREN VAN ANNEJET VAN DER ZIJL: AMERIKAANSE GESCHIEDENIS EN EEN STERKE LIEFDE Annette Bons woont in de mooie binnenstad van Leeuwarden. Ze is opgegroeid met veel liefde voor lezen en is nog steeds verzot op boeken. Annette schrijft blogs, recenseert boeken en wordt af en toe gevraagd voor het proeflezen van een manuscript. Voor de Leeuwarder Seniorenkrant zal ze vanaf nu iedere editie een boek bespreken waarvan de inhoud of de schrijver een link heeft met Leeuwarden/Friesland.

Het eerste deel gaat over Leon Herckenrath, die

zetten bij het werk op de katoenvelden, dan wel

in 1818 besluit om te vertrekken naar ‘de nieuwe

om de blanken in de huizen te dienen. Ik vond

wereld’ Amerika, om daar zijn geluk te beproe-

het ontstellend om te lezen hoe slecht slaven

ven. Leon verliest zijn hart aan Juliette, een sla-

soms werden behandeld. Hoe ze zelfs gestraft

vin die werkt in het huis waar hij verblijft. Het is

werden als ze op te luide toon een ander groetten

alleen volstrekt niet geaccepteerd om als blanke

op straat.

een gezin te stichten met een slavin of donkere vrouw. De slavernij zal in Amerika nog lang een

Ook hoofdpersoon Leon vindt het schokkend om

grote rol spelen en dat voorvoelt Leon. Hij zoekt

te zien hoe er met slaven wordt omgegaan. Hij

een weg om toch samen met Juliette een bestaan

doet er dan ook zijn hele leven zijn best voor om

op te bouwen.

de slavernij te stoppen, zodat slaven hun vrijheid kunnen krijgen. Het bijzondere in dit verhaal is

In het tweede deel van het boek volgen we het

de onvoorwaardelijke liefde van Leon voor zijn

OVER DE SCHRIJFSTER

leven van Virginie, de oudste dochter van Leon

Juliette. Hoe zij samen de wereld tegemoet treden,

Niet iedereen weet misschien dat Annejet van

en Juliette, en haar man James De Fremey. Door

ondanks de moeilijke situatie waarin ze zitten.

der Zijl een link heeft met Leeuwarden. Ze werd

hun huwelijk worden beide welgestelde families

geboren in de buurt van Alkmaar, maar het gezin

met elkaar verbonden. James reist vooruit naar

Ik heb Fortuna’s kinderen met veel plezier gele-

verhuisde tijdens haar kinderjaren naar Leeuwar-

Amerika om daar een onderneming te starten in

zen. Het verhaal is een mooie combinatie van

den. Annejet ging eerst naar de Rehobothschool

Californië. Later voegt Virginie zich bij haar man

geschiedenis en hele sterke liefde. ■■

en later naar het Christelijk Gymnasium. Een

en samen bouwen ze een klein imperium op. Ze

leuke lagereschooltijd heeft ze niet gehad, omdat

bewegen zich in de hogere kringen en genieten

ze flink werd gepest. Ze droeg een bril en sprak

veel aanzien. Niemand die dan kan bedenken dat

keurig Nederlands; de andere kinderen noemden

Virginie een dochter van een vrijgekochte slavin is.

haar ‘suertsje’. Aan het Liwadders, dat zij niet sprak, bewaart ze dan ook geen goede herinnerin-

In het derde deel van het boek wordt uit de doeken

gen. De eenzaamheid die Annejet door de peste-

gedaan hoe het de nazaten van de families Her-

rijen ervaarde, verdreef ze door te lezen. Dat lezen

ckenrath en De Fremery is vergaan. Hun levens

leidde vervolgens tot het schrijven van boeken.

zijn niet allemaal even fortuinlijk verlopen als die

Eind goed al goed kunnen we dus wel stellen.

van hun voorouders.

Van Annejet kende ik al Anna, de biografie van

RECENSIE

Annie M.G. Schmidt en Sonny Boy en ik heb geno-

Fortuna was de Romeinse godin van het toeval en

ten van De Amerikaanse prinses. Haar nieuwe

het lot én van het geluk en het ongeluk. De titel

boek is getiteld Fortuna’s kinderen. Het door haar

Fortuna’s kinderen is dan ook goed gekozen. Het

geschreven Boekenweekgeschenk 2020, Leo &

is een mooi boek dat inzicht geeft in het ontstaan

Juliette, is in dit boek verwerkt

van het zuiden van het Amerika van nu. Slavernij speelt een belangrijke rol; een onderdeel van de

OVER HET BOEK

geschiedenis dat onlosmakelijk verbonden is met

Fortuna’s kinderen is een familiekroniek bestaan-

dit deel van Amerika.

de uit drie delen, die op een bijzondere manier de geschiedenis van de families Herckenrath en

Uit het verhaal komt duidelijk naar voren dat men

De Fremery beschrijft.

niet zonder slaven kon. Was het niet om hen in te

DBIEB BIEDT HULP BIJ BELASTINGAANGIFTE

Om een DigiD aan te vragen bijvoor-

Communiceren met de overheid is

BELASTINGAANGIFTE DOEN IN DBIEB

DESKUNDIG ADVIES

tale overheid.

niet altijd even eenvoudig. En met

Om zelf aangifte te doen voor de

Wie hulp nodig heeft bij belastingaan-

de belastingaangifte voor de deur, is

inkomstenbelasting of voor het aan-

gifte of het aanvragen van toeslagen

Meer weten over de (digitale) diensten

een beetje hulp van dbieb best han-

vragen van een toeslag biedt dbieb

kan elke vrijdag van 10.00-12.00 uur

van dbieb? Kijk op www.dbieb.nl/leren

dig. Om gebruik te maken van veilige

gratis faciliteiten. Er zijn computers

gratis terecht in dbieb Leeuwarden,

voor spreekuren en cursussen in

computer-, internet- en printvoor-

beschikbaar om zelfstandig aan de

bij de medewerkers van het Buurtser-

Leeuwarden, Grou en Burgum. Bellen

zieningen bijvoorbeeld of voor een

slag te gaan. Handig voor wie thuis

vicepunt. Aanmelden is niet nodig.

kan ook, via 058-234 77 77. ■

cursus om te leren omgaan met de

geen goede voorzieningen heeft.

digitale overheid. Dit jaar werkt dbieb

Medewerkers van dbieb bieden hulp

COMPUTERCURSUSSEN EN INFOR-

opnieuw samen met het Buurtser-

bij (gratis) printen of bij problemen,

MATIEPUNT DIGITALE OVERHEID

vicepunt om hulp te bieden bij belas-

bijvoorbeeld als de computer niet

Het hele jaar zijn er bij dbieb spreek-

tingaangifte.

goed werkt.

uren en cursussen op digitaal gebied.

beeld, of te leren omgaan met de digi-

PUZZELS | SENIORENkrant

Win een mooie prijs!

Puzzels: Peter Teeuwen

Onder de goede inzendingen wordt weer een prijs verloot. Deze keer kun je 2 kaarten voor de muziektheatervoorstelling Smokkelbern winnen (26 t/m 30 april in de Doopsgezinde kerk te Leeuwarden). Stuur de oplossing in voor 9 april 2022 naar puzzel@leeuwarderseniorenkrant.nl of Leeuwarder Seniorenkrant, t.a.v. de puzzelkoning, Gouverneursplein 6, 8911 HH Leeuwarden. Vermeld naast de oplossing je naam, adres en woonplaats, en eventueel telefoonnummer. Vanaf 12 april 2022 is de oplossing te vinden op www.seniorenkrant.nl en op Facebook.

5-letterwoorden

Ruitpuzzel

Zet de volgende 5-letterwoorden in het raster, zodat alle woorden geplaatst kunnen worden.

Vul het schema hieronder in. Tot aan het woord

De laatste letter van het eerste woord is de beginletter van het tweede woord. KETEL,

van 10 letters komt er per regel een letter bij.

KLINK, KWART, LICHT, LINKS, PLONS, PRUIK, SCHOT, STOEL, TEPEL, TOETS, TOCHT

Daarna gaat er iedere keer weer een letter af. De volgorde van de letters kan veranderen. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

7. 8. 9. 10. 11.

Prijspuzzel

12. 13. 14.

EEN NIEUWE LENTE EEN NIEUW GELUID Het wordt weer lente. We zoeken naar bekende vogels in Nederland. Maak van

15. 16.

de volgende lettercombinaties steeds een naam van een vogel en vul die in

17.

het diagram in. Begin met de eerste en zet die op plek 1 enzovoort. Houd dus

18.

dezelfde volgorde aan. Als je alles goed invult, verschijnt er op de gele balk ook

19.

een vogel die in Nederland voorkomt. Dat is de oplossing. Deze keer een wat moeilijkere puzzel. Veel puzzelplezier!

1 2 3 4 5 6 7 8 9

1 A B A H A A E D E

2 D C A I E D E F G

3 E E A M G E E H I

4 E E A S I I G I I

5 E H E S L N I O K

6 F N G U R R I T N

7 L O I U U S L U N

8 N P L

9 T S M

T S

T V

W V R U N

WISKUNDIG GETAL BOOM GRAFISCHE TECHNIEK HEG NOCH.. SMALLE STRAAT HET MEEST VERSCHRIKKELIJKE AANGETAST KLEUR SOORT VIS DEZE VOGELS BLIJVEN NIET HIER PRUNUSSOORT SOORT MAALTIJD WIELTJESPLAKKERS (WIELRENNEN) KEUKENKRUID SCHAVUIT GIERIGAARD GYMTOESTEL MUZIEKNOOT NATUURKUNDIG SYMBOOL VOOR WEERSTAND

SENIORENkrant | COLUMN 17

COLUMN COLUMN

De wereld van Koesma Tekst en foto: Koesma Basdew.

Door recente gebeurtenissen in de media, de voetbalwereld en de politiek is seksueel overschrijdend gedrag en machtsmisbruik volop in het nieuws. Realiteit is dat de meeste vrouwen een vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben meegemaakt en veel van hen durven er niet mee naar buiten te treden. Ook in mijn leven heeft het een rol gespeeld. Ik heb op plekken gewerkt waar de honger naar macht en status ontembaar was. Mannen zaten openlijk achter mij aan op de werkvloer. Lang geleden greep een collega mij een keer, vanuit het niets, bij mijn borsten. Ik was ziedend en gaf hem een klap in zijn gezicht. Dat zag hij niet aankomen. Deze

SCHAAMTE VOOR ONS OF SCHANDE AAN HEN? man dacht dat hij onweerstaanbaar was en zo gedroeg hij zich ook! Ik nam de personeelsmanager in vertrouwen en liet het daar bij; ik wilde geen gedoe. Maar het werd een ongemakkelijke situatie. Ik was altijd een vrolijk besje, maar het incident bleef aan mij kleven en dat ging ten koste van mijn werkplezier. Dat had hij met zijn actie van mij afgepakt. De plek waar ik meer uren doorbracht dan thuis was aangetast en voelde onveilig. Uiteindelijk kwam mijn leidinggevende erachter en de man in kwestie werd op staande voet ontslagen. Hij bleek meer op zijn kerfstok te hebben. De managers vertrouwden mij op mijn woord.

Het waren mannen die me respecteerden en onvoorwaardelijk steunden. Collegialiteit, loyaliteit en goed werkgeverschap horen overal voorop te staan. De winst van #metoo is dat de schaamte van de slachtoffers en de schuldcultuur op den duur minder zal worden doordat we erover praten. Dit is een maatschappelijk probleem en we moeten ons uitspreken en verontwaardiging tonen als we van dergelijke situaties op de hoogte zijn. Dat is onze morele plicht. De schaamte is niet van ons, de schande is aan hen. We leven niet in een wereld waarin mannen maar kunnen doen wat ze willen. Handen af van vrouwen en meisjes!

Ik voelde mij 24 jaar geleden gehoord, gezien en beschermd. In mijn geval is er correct en adequaat gehandeld door fijne en oprechte collega’s. Zeldzame parels waren het. Daar kunnen veel mannen én bedrijven een voorbeeld aan nemen. ■

Eendracht maakt macht, tweedracht breekt kracht

VAN VAGE BUUR TOT HOBBYMAATJE Stichting Hobby om de Hoek zet zich belangeloos in om mensen met dezelfde hobby uit dezelfde buurt met elkaar in contact te brengen en daarmee eenzaamheid te bestrijden. De meeste leden zijn senior, maar dat is geen must. Ook jongeren die een maatje zoeken of nieuwkomers in de stad of een wijk die een netwerk willen opbouwen kunnen zich aanmelden.

omweg naar de Dulf en spelen daar de voorstelling Hobbyradar. Daarna trekken we verder naar de Jokse en ook daar spelen we een voorstelling. Om de opkomst zo groot mogelijk te maken, gaan vrijwilligers van Hobby om de Hoek een paar dagen eerder deur-aan-deur langs bij de bewoners van de seniorenflats om hen persoonlijk uit te nodigen. Ook komt er een poster op het prikbord in de hal

Om dit mooie initiatief onder de aandacht te brengen

KOMENDE ACTIVITEITEN

beneden. Op de dag zelf halen we de mensen op

heeft Hobby om de Hoek vorig jaar de Karavaan

Ook in 2022 trekt de Karavaan van Verbinding er

voor de voorstelling en een paar dagen later gaan

van Verbinding georganiseerd. Een bonte stoet,

weer op uit. “Dit jaar komen er tien voorstellingen”,

we nog eens terug om naar hun bevindingen te

bestaande uit doedelzakspelers en acteurs van de

vertelt Peter Teeuwen van Hobby om de Hoek.

vragen.”

theatergezelschappen Acta en de Rimpel, trok door

“Onder andere in de wijken Bilgaard, Vrijheidswijk

de straten van Bilgaard op weg naar de seniorenflats.

en Aldlân. De bewoners daar hebben vast heel

Het doel is natuurlijk dat ze lid worden van Hobby

Ouderen werden naar buiten gehaald en op een

veel gezamenlijke interesses, alleen weten ze

om de Hoek en een hobbymaatje vinden. “We

speelse manier met elkaar in contact gebracht.

dat niet. Door middel van theateropdrachten

hebben inmiddels tachtig leden, waarvan vijftig

worden mensen met dezelfde hobby bij elkaar

in Leeuwarden. Als iemand lid wordt, dan gaan we

gebracht. De voorstelling gaat over een professor

op zoek naar een maatje. Er zijn al een aantal hele

die een hobbyradar heeft uitgevonden. Het is

mooie matches gemaakt!” ■

een heel leuk, grappig stuk. Aan het eind van de voorstelling kunnen mensen zich inschrijven of een flyer meenemen.” Verder organiseert Hobby om de Hoek een ontmoetingsmiddag en zal de stichting regelmatig aanwezig zijn in de buurtkamers. “Maar we hebben meer plannen, zoals een samenwerking met dbieb. Daar willen we wekelijkse legpuzzelmiddagen organiseren.” 24 APRIL IN BILGAARD

Tweede van links vooraan: Peter Teeuwen

Op 24 april is de Karavaan van Verbinding weer in

Wil je meer weten over Hobby om de Hoek en

Bilgaard te vinden. “We gaan dan met een vrolijke

de Karavaan van Verbinding? Kijk dan op

muzikale optocht vanaf het wijkcentrum met een

www.facebook.com/HobbyomdeHoek.

ZORG | SENIORENkrant

In het Fries of Nederlands bellen met de Zorgcentrale De Zorgcentrale van Thuiszorg Het Friese Land is alle dagen van de week, dag en

een seintje. We bellen u dan op, zodat u alsnog

nacht telefonisch bereikbaar, in het Fries of in het Nederlands. We staan klaar

uw medicijnen kunt innemen.

voor onze cliënten die gebruik maken van thuiszorg, maar we zijn er óók voor u.

MEER WETEN? Neem contact met ons op, voor meer informatie

Bent u gevallen of voelt u zich ’s nachts niet

PERSONENALARMERING

over Thuiszorg Het Friese Land of over de Zorg-

goed? Bel dan de Zorgcentrale van Thuiszorg

Denk bijvoorbeeld aan persoonsalarmering.

centrale. We zijn op 7 dagen per week, 24 uur per

Het Friese Land. Iemand in nood willen we zo

Met één druk op de SOS-knop alarmeert u de

dag bereikbaar via telefoonnummer 0900-8864.

snel mogelijk helpen. Onze zorgcentralisten

Zorgcentrale. De zorgcentralist schakelt direct

Wij nemen uw zorg graag uit handen. ■

hebben een verpleegkundige achtergrond. Ze

de hulp in van een familielid of van één van

schatten een (nood)situatie razendsnel in en

onze thuiszorgprofessionals. We staan u te

regelen direct de gewenste hulp.

woord in de taal die u het beste past, Nederlands of Fries.

GEMAK EN COMFORT Maar u kunt ons natuurlijk ook gewoon bellen

BEELDZORG

voor meer informatie over thuiszorg. We beant-

Vanaf de Zorgcentrale kunnen we u ook op

woorden graag al uw vragen over wonen, zorg

afstand begeleiden bij het innemen van uw

en welzijn.

medicatie, insuline spuiten of ondersteunen bij doen we met beeldzorg. Hiermee kunt u bovendien ook op elk moment van de dag contact opnemen met kinderen, familie of vrienden.

Bij Thuiszorg Het Friese Land vinden we het

MEDICIJNCONTROLE

belangrijk dat ouderen zoveel mogelijk regie

Heeft u moeite met het op tijd innemen van

houden over hun eigen leven. We bieden daarom

medicijnen, dan is er de Medido. Deze slimme

ook zorg en ondersteuning op afstand, met

medicijndispenser geeft een duidelijk signaal

slimme e-health hulpmiddelen. Zo woont u zo

wanneer het tijd is voor uw medicijnen. Mist u

lang mogelijk veilig en zelfstandig thuis.

dat signaal, dan krijgen we op de Zorgcentrale

Foto: Lucas Kemper

"De Zorgcentrale biedt zorg op afstand"

het aanhouden van een dagen nachtritme. Dat

PATYNA: FIJN WONEN, WELBEVINDEN EN GOEDE ZORG Woont u in Leeuwarden of omgeving? En bent u op zoek naar deskundige zorg en hulp bij u thuis? De thuiszorgmedewerkers van team Leeuwarden staan voor u klaar! PS De foto is gemaakt voor coronatijd.

Thuiszorg Patyna werkt met kleine

delen. Want samen maken we een

wijkteams. De teams zijn zelf-

thuis. We dogge it mei elkoar!

organiserend en worden onder-

Sophia Bruining | Wijkverpleegkundige E. sophia.bruining@patyna.nl | T. 06 57872989

steund door het wijkserviceteam.

Heeft u vragen of bent u zoek naar

Het wijkserviceteam zorgt voor

een passende oplossing, dan den-

de communicatie richting mede-

ken wij graag met u mee. Neem ge-

werkers, cliënten en hun familie.

rust contact met ons op

Naast Leeuwarden leveren we ook thuiszorg in:

Bij Patyna staan we voor fijn wo-

Thuiszorg Patyna Team Leeuwarden

• Goutum

• Wirdum

nen, welbevinden en goede zorg

tel. 0515 - 72 97 60.

• Techum

• Swichum

voor onze cliënten. Centraal in ons

• Deinum

• Idaard

werken staat de unieke mens. Met

• Marsum

• Eagum

onze waarden aandacht, verbinding

• Blessum

• Warten

en vertrouwen zijn we verankerd

• Grou

• Jirnsum

in de gemeenschappen waar we

• Wergea

werken. We helpen elkaar en we

www.patyna.nl

SENIORENkrant | ZORG 19 Tekst: Jeltsje de Boer

pleegkundigen wel. Coassistenten,

er door de Johannes Wier Stichting

vaak afkomstig uit andere landen,

een campagne opgezet: ‘Dit is een

ondersteunen anderstalige patiënten.

kind en geen tolk’.

“DOKTER, IK HEB ZO’N PINE YN’T LIIF”

THUISZORG

AFÛK

Thuiszorg Het Friese Land is het

De Afûk, in 1928 opgericht voor het

meest actief in de dorpen en vindt

bevorderen van het Fries in het on-

het heel belangrijk dat medewerkers

derwijs, is bij de meeste mensen be-

het Fries verstaan. De meesten spre-

kend fan de cursussen Frysk. De

ken de taal ook. Ook op de Zorgcen-

Afûk is in de loop van de tijd echter

trale van Thuiszorg Het Friese Land

uitgegroeid tot een organisatie voor

worden cliënten desgewenst in het

taalpromotie en taaloverdracht in

Fries te woord gestaan, bijvoorbeeld

Fryslân. Ook voor zorgprofessionals

Taal is een onderdeel van je cultuur en identiteit. Via taal

wanneer iemand via persoonsalar-

is er een ruim aanbod van workshops

mering aangeeft hulp nodig te heb-

en ondersteuning. “Momenteel wer-

ben. “Het is onze ervaring dat cliën-

ken we mee aan het werven van

ten zich in panieksituaties in hun

huisartsen voor Friesland”, vertelt

moedertaal uiten. Ook het Engels

projectcoördinator Douwkje Douma.

zijn de centralisten machtig, zodat

“Er is een tekort en we helpen hen

Nederlanders met een migratieach-

met workshops en geven uitleg over

tergrond die taal kunnen gebruiken.

het belang van de eigen taal.” Op

Deze groep doet minder echter vaak

www.friesindezorg.frl kun je meer

een beroep op de alarmering, ze zoe-

lezen over de taalprojecten.

Taal in de zorg:

maak je contact met de ander. In de gemeente Leeuwarden heeft veertig tot vijftig procent van de inwoners het Fries als moedertaal en achttien procent heeft een migratieachtergrond. Doordat we steeds ouder worden, krijgen velen van ons te maken met een zorgvraag. Ouderdom komt tenslotte met gebreken. En als we die zorgvraag stellen, verwoorden we die het beste in de moedertaal, de gevoelstaal. Een zorgverlener vraagt immers ook: “Hoe voelt u zich?”

ken eerder contact met familie.” Wereldwijd zijn er meer dan zesduiMIGRATIEACHTERGROND

zend talen. Unesco riep 21 februari

Ook mensen met een migratieach-

uit als Internationale Dag van de

Voor de Seniorenkrant interviewde

“De thússoarch, de casemanager en

tergrond willen het liefst in hun eigen

Moedertaal. Je kunnen en mogen

ik zorgvragers en zorgverleners om

de psychiater dy’t oan hûs komt, pra-

taal benaderd worden. Het bandje

uitdrukken in je gevoelstaal is erg

te onderzoeken hoe er met de ver-

te Frysk. Wy fine dat hiel noflik.” Maar

met een keuzemenu van de huisarts

belangrijk, vooral in de zorg. Mijn

schillende thuistalen wordt omge-

als ze zelf voor een behandeling naar

afluisteren is erg ingewikkeld als je

indruk is dat hier aandacht voor is.

gaan. Is er aandacht voor de taalach-

het MCL moet voert ze haar gesprek

de Nederlandse taal niet machtig

Zorgverleners doen hun best om pa-

tergrond van de zorgvrager en hoe

met de arts in het Nederlands. “Ik

bent. Het leidt soms tot vervelende

tiënten te stimuleren hun moeder-

staat het eigenlijk met het Fries?

stean der net iens by stil, mar bin wol

situaties.

taal te gebruiken. Maar uiteindelijk

bang foar in frisisme. In folgjende kear

gaat het er ook om dat je zelf de taal

UIT DE PRAKTIJK

sil ik ris yn it Frysk begjinne.” Het lijkt

Amaryllis begeleidt regelmatig inwo-

durft te spreken waarin je je het bes-

De heer Huisman* komt regelmatig

erop dat Friezen bij artsen een status-

ners waarvan de moedertaal bijvoor-

te uit kunt drukken. Voor veel oude-

in het MCL voor een bezoekje aan een

verschil voelen, waardoor ze niet de

beeld Arabisch is. Hun kinderen wor-

ren in Friesland is dat het Fries. Dus:

specialist: “Ik luister welke taal er

eigen taal gebruiken.

den vaak ingezet als tolk bij bezoeken

Praat mar Frysk! ■

wordt gesproken en daar stem ik op

aan zorgverleners of bij het vertalen

af. Maar het liefst zou ik Fries spre-

MCL EN NOORDERBREEDTE

van brieven. Een hele belasting na-

Wolle jo ûnderfieningen diele?

ken”, zegt hij. De man van mevrouw

Bij een opname in een verpleeghuis

tuurlijk. In november 2021 is er een

Dat kin fia www.seniorenkrant.nl/

Oosterhout heeft de ziekte van Par-

van Noorderbreedte in Leeuwarden

motie ingediend bij de regering om

contact/

kinson en daardoor moeite met spre-

wordt de familie vaak in het Fries

het professionals gemakkelijker te

ken. “Als ik bij mijn huisarts ben

ontvangen. De meeste zorgmedewer-

maken een tolk in te schakelen. En is

spreek ik Fries tegen mijn echtgenoot

kers zijn Friestalig. De organisatie

en Nederlands met de arts. Ik pas me

vraagt bij de intake welke taal wordt

snel aan. Bij het Parkinsonpunt in

gesproken, om deze vervolgens in het

Leeuwarden hoor ik hoofdzakelijk

zorgdossier te vermelden. Zeker bij

Nederlands. De arts heeft geen aan-

dementie is dat belangrijk, omdat de

dacht voor de gesproken taal. Een

bewoners vaak terugvallen op de

paar andere medewerkers spreken

moedertaal.

wel Fries.” “Aan het bed van een patiënt zeg ik Een vrijwilligster van een hospice in

dat ik het Fries prima versta, maar dat

Sneek praat bij het ‘Snekers’ een beet-

ik die ‘memmetaal’ niet spreek”, ver-

je mee. Bij de intake wordt gevraagd

telt een verpleegkundige. “Als ik een

wat de spreektaal is. “Er is een coör-

mooi Fries woord hoor, dan zeg ik: wat

dinator die een Afûk-cursus Frysk

is dat voor prachtig woord? De patiënt

heeft gedaan. Met de medewerkers

legt mij dan maar wat graag de bete-

spreekt ze Nederlands, maar met de

kenis uit. Zo is er snel een basis van

gasten Fries.”

vertrouwen. Het MCL is een Fries ziekenhuis, dus hoort de Friese taal erbij.

De echtgenoot van mevrouw Dijkstra

Ons protocol is dat bij de intake in het

heeft dementie. Bij het vaststellen van

ziekenhuis wordt gevraagd wat de

de diagnose sprak de arts Nederlands.

voorkeurstaal is. Dit wordt vastgelegd

Haar man zei niet veel. “Dat soe yn it

in het patiëntendossier.” De meeste

Frysk oars west wêze”, zegt mevrouw.

artsen spreken geen Fries, de ver-

* i.v.m. privacy zijn de namen gefingeerd.

Al wa't wend is Frysk te sprekken, hoecht 'm hjir net te ferbrekken.

SENIORENkrant

BOARNSTERHIM STATE

HUIS N E OP N 19 18 E RT MAA

Ouder worden doe je samen Wilt u zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, met maximale regie over uw leven? Dan is Nijlânstate een perfecte plek om samen te genieten van het leven, met vele voorzieningen en sociale activiteiten. Vrijdag 18 maart van 14.00 tot 16.00 uur en zaterdag 19 maart van 10.00 tot 12.00 uur houden we open huis. U bent van harte welkom om sfeer te proeven en diverse appartementen te bezichtigen. We werken met tijdvakken. U kunt zich aanmelden via telefoonnummer 058-2884488!

Nijlânsdyk 73 | Leeuwarden | tel. 058 288 4488 | www.nijlanstate.nl

Wonen met zorg in Aldeboarn Boarnsterhim State biedt hoogwaardige zorg en service aan ouderen als thuis wonen niet meer gaat. 15 ruime appartementen en 4 zorghotelkamers verzekerd van 24-uurs zorg op een prachtig landelijk gelegen locatie Zorg op maat in een huiselijke omgeving

Heeft u interesse om bij ons te komen wonen? Neem dan contact met ons op voor een persoonlijk gesprek. +31 (0)56 663 12 94 | www.boarnsterhimstate.nl info@boarnsterhimstate.nl

SENIORENkrant | REDACTIE 21 enorme vooruitgang, want die letters waren veel sterker. De letterzetter zette de letters van een regel in de juiste volgorde op een zogenaamde zethaak. Als dat klaar was, werden de regels met touwtjes vastgezet op een galei, een soort metalen dienblad . Letterzetten was een zwaar beroep. De letterzetter stond heel lang, soms wel twaalf uur achter elkaar, voor een zetbok; een grote kast met lades

Vier keer per jaar schrijven

en een werkblad. In die lades zaten

we als redactie interviews,

de blokjes met letters en andere tekstonderdelen. Allemaal op een

artikelen en columns voor

vaste plek in een eigen vakje, zodat

onze lezers en daar maakt de

ze blindelings gepakt konden wor-

drukkerij van de Leeuwarder

den. Niet iedereen was geschikt voor

Courant vervolgens een

dit beroep. Je moest erg zorgvuldig

mooie papieren krant van.

te werk gaan om fouten te voorko-

Een tijdje geleden mochten we een kijkje nemen bij dat drukproces, waarbij computers onmisbaar zijn geworden. Vroeger ging dat natuurlijk heel anders. Toen werkten er in een drukkerij letterzetters, die loden blokjes met letters met de hand op een zetblok plaatsten.

DE LETTERZETTER

men. Wel maakte men altijd eerst een proef om te kijken of de tekst in orde was.

Voor de uitvinding van de boekdruk-

tekstregel te vormen. In spiegelbeeld,

Toen er in de jaren ’50 automatische

kunst werden alle teksten met de

om het nog moeilijker te maken.

zetmachines kwamen, verdween het

hand geschreven. Echt monniken-

beroep van letterzetter. Inmiddels is

werk. En eigenlijk kun je dat ook wel

Eerst gebruikte men houten blokken,

het een kunstambacht geworden. Bij

zeggen van letterzetten, zeker in de

waar in reliëf letters in waren aange-

bijzondere gelegenheden wordt het

tijd voor 1890. Een letterzetter moest

bracht. Hoe zo’n houten letter er des-

zetten van letters nog wel eens gede-

toen namelijk met de hand blokjes

tijds uitzag weten we niet. Ze zijn

monstreerd en je ziet het af en toe bij

met letters en leestekens en spatie-

helaas niet bewaard gebleven. De uit-

artistieke drukwerken. Vaak gebruikt

balkjes plaatsen (het zetsel) om een

vinding van loden blokjes was een

men dan handgeschept papier. ■

advertorial meenteraad. Dat moet zo blijven. Bij de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart stem ik natuurlijk op Tiny. Het mooie van het CDA in Leeuwarden is dat de partij zowel voor kinderen

als

senioren

opkomt.

Het gaat om die samenhang in de samenleving. Omzien naar elkaar, want samenleven is samen doen. Dat betekent voor mij dat ik het belangrijk vind dat er buiten veilige voetpaden,

veilige

oversteekpun-

ten en weinig obstakels zijn, maar

Hoe mijn dochter strijdt voor goed onderwijs en kinderopvang Hun hele werkzame leven actief in het basisonderwijs,

ook goede speelplekken voor kinderen. De gemeente moet inzetten op betaalbare woningen voor jong en oud, toegankelijke amateursport en een laagdrempelig cultuuraanbod.

een groot hart voor Leeuwarden, en al jaren trouw

Het allerbelangrijkste voor mij is het

CDA-lid. Vader Tom Spoelstra (84 jaar) en dochter

onderwijs. Ik was mijn hele leven

Tiny Hoedemaker-Spoelstra (57 jaar) hebben veel gemeen. Tiny is nu verkiesbaar als raadslid voor het CDA in de gemeente Leeuwarden. “Hoe mijn dochter strijdt voor kinderen in Leeuwarden, dit spreekt mij als vader zeer aan.”

STEM OP 6 MAART

TINY HOEDEMAKER Als directeur van een kindcentrum zet ik mij dagelijks in voor kinderen, ouders en goed onderwijs. Met die ervaring wil ik de onderwijsambities van het CDA omzetten in daden in de gemeenteraad. Naschools aanbod helpt kinderen om talenten te ontplooien in muziek, cultuur, sport en natuur. Het CDA wil dat de gemeente investeert in die kinderopvang, een veilige leefomgeving en jeugdhulp. Ik sta voor een gemeente die alle kinderen gelijke kansen geeft. Ik wil daarom samen met u investeren in de toekomst van uw kinderen.

werkzaam op basisscholen, en dat is mijn dochter nu ook. Zij weet wat er nodig is om gelijke kansen voor iedereen te bieden, om oog te hebben voor de kwetsbare medemens, en om een veilige omgeving te creëren

Het CDA is al sinds de oprichting

onderwijs, en die haar programma

waarin iedereen maximaal aan leren

in 1980 mijn partij. Het is belang-

ontleent aan de christelijke normen

toekomt. Samen met het uitdragen

rijk dat er een sterke middenpartij

en waarden. Het is fijn om te zien

van de christelijke normen en waar-

is die het christelijke gedachtegoed

dat het CDA zo goed vertegenwoor-

den is dat de belangrijkste basis van

uitdraagt, die staat voor christelijk

digd is binnen de Leeuwarder ge-

onze maatschappij. ■

Kijk voor alle kandidaten uit je eigen wijk of dorp op kandidaten.cda.nl/ leeuwarden Ons verkiezingsprogramma vind je op cda.nl/leeuwarden HoedemakerTiny Tiny Hoedemaker

OPLOSSING PUZZELS | SENIORENkrant

Stuur de oplossing van de prijspuzzel voor 9 april 2022 naar puzzel@leeuwarderseniorenkrant.nl of per post naar: Leeuwarder Seniorenkrant, t.a.v. De Puzzelkoning, Gouverneursplein 6, 8911 HH Leeuwarden.

E O T S

N O L P

S N

O P

L E

W K

10 9

K E

S G

6 5

S 4

G T

T E

3 2

E 1

S R

L R

O R

K E

E E

K E

H T

17 12

S G

L T

E G

G S

S E

Historisch hoge koersen!

INKOOP GOUD, ZILVER POSTZEGELS EN MUNTEN

 0512-510996 Familiebedrijf met ruim 40 jaar ervaring Specialist in goud en zilver

Stationsweg 38 9201 GP Drachten info@feddema.nl www.feddema.nl

Maak een afspraak en kom langs voor een waardebepaling!

SENIORENkrant 23

SENIORENkrant

• Verkrijgbaa r in diverse wijd te maten • Verwisselb aar voetbed

Gun jezelf de nieuwe voorjaarscollectie van Kamsma Een schoen die je blij maakt! Een schoenenmerk zowel voor dames als heren dat geeft om jouw gezondheid en balans. De unieke balanszool in combinatie met de perfecte demping, maximale stabiliteit en ultieme grip zorgen voor de beste loopervaring.

Comfortabel en er leuk uitzien? Dat kan met de perfecte pasvorm van Durea! Durea geeft jouw voeten o.a. de ruimte bij de voorvoet om drukpunten te verminderen. Eventueel geschikt voor mensen met bijvoorbeeld een hallux valgus of hamertenen.

het oog Stijlvol voor rtabel fo m Uiterst co etbed vo r Uitneembaa ht ic ew Lichtg Ademend

Met passie combineren de ontwerpers de mooiste kleuren met de fijnste materialen. Vervolgens worden de Durea schoenen op ambachtelijke wijze geproduceerd door ervaren vakmensen.

Floris van Bommel Het Nederlandse schoenenmerk is het kleine broertje van het bekende merk Van Bommel. Dit merk bracht vernieuwing met zich mee, levert de bekende kwaliteit en het draagcomfort. Sportieve en moderne schoenen die ieder seizoen vernieuwend zijn.

Australian De naam van het schoenenmerk zet ons op het verkeerde spoor, want het schoenenmerk is van oorsprong een Nederlands product. Maar de naam dragen ze niet voor niets. De combinatie van verschillende soorten leer en suède geeft de schoenen de typische Australian-look. Een collectie voor de modebewuste man die van kwaliteit houdt. De schoenen hebben een robuust en authentiek karakter en zijn ontzettend comfortabel.

Drachten - Leeuwarden Heerenveen - Wolvega WWW.KAMSMASCHOENEN.NL