Mare

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 1

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 3

Kristin Sørsdal

MARE Roman

Samlaget Oslo 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 5

Tell me who would put flowers on a flowers grave Tom Waits / Kathleen Brennan

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 6

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 7

Torsdag . oktober  .–. Båtforlis  meter utanfor Isola dei Conigli, Kaninøya.

Fiskarar kjem først til staden. .  døde. . Varsel om – personar om bord. .  helikopter filmar staden. .  redda. . Annan båt med  personar funnen.

Mottak (MK) er fullt:  personar.

Kapasitet på MK –. .  døde i alt. .  døde i alt.  redda. . Varsel om opptil  personar om bord. .  døde. .  døde. .  døde i alt av ca. . .  døde transporterte til hangaren.  gradar i lufta. . Totalt  redda. .  personar i MK. . Over  personar igjen å finne. . Båten funnen på – meters djup. . Totalt  døde. . Stadfesta at det var over  om bord. 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 8

. . . . . .

 døde.  levande.  sakna.  døde.  overlevande.  forsøk på gjenoppliving.

Observert minst  kroppar i båten.

Hangaren er på  x  meter.  plastsekkar i rekke.  gradar i lufta.  døde tekne opp frå vraket. Melding om totalt  døde.

Fredag . oktober . – kroppar observerte i vraket. . Stadfesta  døde.  levande. . Redninga utsett, kraftig vind. . Stadfesta  overlevande.  døde.

Laurdag . oktober . Kraftig vind og uroleg hav. Redning utsett. .  personar på MK.  senger.  toalett. . Stadfesta  menneske totalt om bord.  personar sakna. .  kister i hangaren.

Søndag . oktober . Vêret tillèt nye søk. .  døde frå vraket. .  nye døde. .  døde. .  døde. .  nye døde frå vraket.



Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 9

Måndag . oktober . Stadfesta  offer totalt. .  framleis i MK. Stadfesta  senger. .  nye døde. Totalt  drukna. . Nye døde frå vraket. Totalt  døde henta opp frå vraket sidan morgonen. Totalt  offer.

Tysdag . oktober .  kropp flytande  m utanfor Kaninbukta. . «Vi var  om bord, ca.  barn mellom få månader og  år. Reisa varte  timar.

Av dei om bord var størstedelen frå Eritrea, rundt  var frå Etiopia», seier overlevande. .  døde frå vraket. Totalt  drukna. .  døde frå vraket. .  kropp flytande i sjøen.

Onsdag . oktober .  døde frå vraket. .  døde. Totalt  døde.

Torsdag .oktober . Framleis  personar i MK. .  døde frå vraket. Stadfesta totalt  drukna. Over  sakna.



Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 10

Fredag . oktober . Melding om nytt forlis i Siciliakanalen.

Frykta  døde, om lag  barn. Dei overlevande frakta til Malta og Italia. .  døde totalt frå forliset . oktober. Over  sakna.

Laurdag . oktober . Med dei nye skipbrotne og dei frå . oktober er MK nær kollaps. . Om bord i den nye forliste båten skal det ha vore , syrarar og palestinarar. Totalt  redda,  stadfesta døde, over  sakna og antekne døde.

Søndag . oktober .  nye døde frå forliset . oktober. Totalt  døde,  overlevande, ca.  sakna. http://livesicilia.it////

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 11

Agrigento, oktober  Abdulkadir?

Haa. Det har kome båtar.

Haa. Ikkje berre sei ja, Abdulkadir. Ver så snill.

Båt? Fleire båtar. Forstår du?

Haa. Å himmel.

Båt. Du veit. Havet. Mange hundre passasjerar, kanskje fleire tusen.

Lyden av bilar bak pusten til Abdulkadir. Lyden av gråmåke. Lyden av heime. Av skodde og blygrått hav.

Lyden av jobben. Lyden av kollegaene i kantina.

Har du høyrt frå sonen din? Har han ringt?

Lyden av pusten til Abdulkadir. Lyden av tause tankar.

Abdulkadir!

Haa. Har du høyrt frå han?

Haa. Ja!? Når?

Lyden av sørvesten.

Venn min, Sulvey.

Lyden av øyreflippen til Abdulkadir.

Har han ringt? 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 12

Lyden av ein stir ut i lufta.

Abdulkadir!

Haa. Sei noko.

Han ringt.

Knakkelyden av brillene til Abdulkadir då han skiftar øyre.

Har han verkeleg? Når? I dag, i går, når ringde han?

Er han framme?

Lyden av raskare pust eller lettare. Lyden av eit smil.

Kanskje.

Han ringt for siden en uke, han bra, han finne båt.

Waan ilaahay mahadisa. Nå han kommer hjem. Han si han være på vei. Alhamdulilaah.

Lyden av pip pip pip frå telefonboksen framfor henne.

Har han kome seg over?

Lyden av den siste mynten hennar som fell ned. Lyden av tomme lommer. Abdulkadir … Lyden av eit stønn som inneheld eit faen … Veit du kvar han ringde frå?

Haa. Kvar Abdulkadir? Roma, Wien, Athen, Izmir, Zuwara? … København?

Haa. Kvar?

Ny lyd av pip pip … og av eit klikk.

Ho vil sprenge noko i lufta. Seg sjølv. Nei. Ein båt. Nei. Eit tre. Absolutt ikkje. Frustrasjonen sin. Ja. Grensa i havet. I fillebitar. Eller gløyme det. Kanskje. Gløyme det.

Det er det beste. Kva kan ho eigentleg gjere. Ingenting.

Politiet. Muren. Musklar. Menn. Militaristar. Bomber. 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 13

Barrierar. Og våpen. Og barrierebarn. Dei drys av fatet og ned i vatnet.

Eit vindkast tek tak i eit knusktørt blad. Ho knasar eit anna med foten. På skjermen inne i kaffibaren over alle lottokupongane vandrar det menneske. Nyheitsopplesaren seier: Merkel. Orban. Orban. Merkel. Merkel.

Merkel. Orban. Og den klysa Hollande polerer rakettar.

Ho går ned trappene til dei tre perrongane. Der er det like tomt som oppe i stasjonshallen. Ho må stø seg mot ein benk. Gynginga frå båten natta før sit framleis i kroppen. Gynginga frå det kvite passasjerskipet. Gynginga frå salen med dei grøne kvilestolane. Gynginga på dekk , gynginga bak ryggen hennar, bak dei grønskefarga vindauga. Gynginga frå alle dei innestengde menneska der inne. Ryggrada duvar som ein trestamme utan greiner i vinden. Den vesle guten er ei knekt grein.

Opp med handa. Solveig trudde at han vinka til henne like før skipet la ut frå kai. Solveig i brisen. Solveig med den lange fletta. Kven trur du at du er, Solveig. Blind.

Døv. Stum. Ute på den tomme perrongen stikk den brennande sola i nakken. Himmelen over henne er kvit.

Den renn nedover Agrigento-åsen, forbi Pirandellohuset og ned Tempeldalen til Porto Empedocle. Den døde hamnebyen. Og vidare ut på den blå flata, kilometer på kilometer med hav, omrekna i nautiske mil er det om lag hundre og ti til ein når fram til den vesle, kvite klippa midt i mellomhavet der ho nett har vore, omrekna i nautiske mil er det derifrå om lag hundre og åttitre til himmelen flyt ut i ein dis mot den libyske kysten og kontinentet på andre sida.

Ei grense og ein mur.

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 14

Porto Empedocle, midten av september  Ho ser ingen brann. Ingen brann på havet. Inga raud rand av flammar som sleiker over horisonten. Berre eit grumsete hamnebasseng som putrar under den blå kjølen på det store, kvite skipet med namnet Sansovino skrive på skipssida. Ingen svarte menneske som fyller båtar, eller som ligg og duppar i sjøen, eller som sit ved store oljefat og syng songar og speler på tromme, eller kva dei no gjer i dei landa. Solveigkroppen med den sølvfarga fletta nedover ryggen er nær sagt aleine i den mørke hamna. Kva er det eigentleg ho driv med?

Kva gjer ho her? Ho stirar utover det mørke havet og kjenner ei klo av angst gripe om brystet, som om havsuget på eitt eller anna vis skulle få fatt i henne og dra henne som ei lita optimistjolle over til den andre breidda og slynge henne opp på stranda i Libya, til krigen, fengsla, torturen.

Men alt ho ser, er ein nesten død hamneby, utanfor sesong.

Ved kaféborda sit det to–tre personar og et chips eller drikk øl eller kaffi, eller kva dei no gjer på desse kantar, pratar. Dei skal ikkje med båten. Det er berre ho som går, etter å ha venta i fleirfaldige timar, langs kaia bort

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 15

over mot det store skipet. Kvifor er det berre henne som skal utover? Kvifor er det ingen her, når heile internettet tyt over av menneske som forsøker å invadere Gamlekontinentet, Europa, Fortet. Kvar er kanonane? Kvar er dei militære? Kvar er politipatruljane?

Ingen.

Berre ein liten kø med om lag ti passasjerar, ein laushund og ein billettkontrollør.

Ho er litt svimmel, litt einsam, litt forlaten, og mager, knoklane skurar mot stroppane i sekken, og viss billettkontrolløren spør henne kva ho skal dit ut å gjere, veit ho ikkje kva ho skal svare, ho kunne jo ha reist til Lesbos, men nei, det er ikkje det same, ikkje den same kjensla, kjensla av fantasi og røynd som blandar seg. Ho har tenkt så mykje på denne øya, tenkt mens ho sumde i det splitter nye bassenget heime; ho sumde om hausten, ho sumde om vinteren, ho sumde om våren, med kulingen som bles frå storhavet utanfor vindauga, og Abdulkadir som alltid sette seg i badstua fordi han ikkje kunne symje, som han sa, eller fordi han var redd, redd vatnet, eller fordi han rett og slett syntest vatnet i bassenget var for kaldt og fekk gysingar når han såg den grå himmelen utanfor og regnet som piska mot rutene, då var det betre i badstua, der porene i huda hans kyssa lufta og trudde dei var komne heim til Somalia.

Ah, for eit land,     …

Eller kanskje ikkje, ho visste ikkje. Det var ikkje slik at dei gjekk dit saman, til bassenget. Dottera hans gjekk på symjekurs, og Abdulkadir var ein ho alltid sa hei til når ho gjekk heim frå jobb, når han stod der med vaske

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 16

stativet i korridoren, då snakka dei saman, men alltid høfleg, alltid på avstand, og kvar kona var, visste ikkje Solveig, men han hadde mange ungar, det visste ho, dei kom ein etter ein på familiesameining, korleis dei kom, visste ho ikkje: kvar dei fekk pengar frå, om dei tok fly, om dei sprang, om dei sumde, om dei gjekk, om dei sykla, om dei slo seg på vegen. Ingenting av det visste ho. Ho spurde heller ikkje. Ho tenkte faktisk ikkje over det. Ah, har dei kome? Så fint, kom dei i går kveld? No er du vel glad. Som om dei først byrja å eksistere i den augeblinken dei sette føtene i Bodø. Det før? Nei, var det noko før? Ho tenkte ikkje på det mens ho sumde, på ungane til Abdulkadir, om dei hadde kome på den måten eller den måten, om dei hadde kryssa ørkenen eller havet eller ganske enkelt kome gjennom luftrommet som trekkfuglar, sjølv om ho tenkte mykje på dei som drukna, mens ho sumde, men berre dei på nyheitene.

Eg skal dit for å symje, skal ho seie viss billettkontrolløren spør. Eller er det for morbid? Korleis har ho eigentleg forklart nettopp det for seg sjølv?

Symje i mellomhavet, har ho kalla det i notatboka, symje blant alle nummera som ligg og flyt i bølgjene.

Kjenne sjelene deira blippe mot huda som små fiskemunnar. Det er morbid. Det er skandaløst. Det er katastrofeturisme.

Ein skarp lyd frå skipet smell i øyregangane hennar.

Inne i den opplyste buken klirrar det i kjetting. Snart står dei få varebilane der inne fastspente. Men det blir vel ikkje storm på havet i natt. Det er ikkje eit vindpust.

Varmt. Mørkt. Seig fløyel. Som å vere komen for langt 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 17

ned i verda, i ein fald ingen veit om. Ho ser at laushunden attmed billettkontrolløren også kvepp av dei skarpe lydane. Ho følgjer den med auga der den travar rett framfor ein lastebil. Så ein augeblink etter er lastebilen forbi, og ho ser hunden valse over plassen på andre sida. Ein spøkelseshund. Eit spøkelseshav og feil kurs. Ho kjenner det som å vere i enden av noko. På feil veg. På vranga av ein vott. I botnen av eit tjern.

Endeleg vinkar billettkontrolløren dei til seg. Ho lukkar igjen notatboka utan å ha skrive eit ord, set den innunder armen, og rekker fram billetten då det er hennar tur.

Arka er blanke, orda har inga meining, ho skriv berre tid, stad og tal, Porto Empedocle,  immigrantar Avreise gamlekontinentet . … og ser opp, og der er den skittengule laushunden langt over på andre sida av kaiområdet. Den travar med litt skrått hofteparti, som om det trekker meir til den eine sida enn til den andre. Den gjer eit langt sveip forbi ei einsleg opplyst bu, travar tilbake langs kanten av det nær sagt tomme området og set seg ned ved ein mann som om dei kjende kvarandre.

Familie?

Kontrolløren ser på henne og smiler.

Solveig ser spørjande frå hunden til kontrolløren.

Unnskyld?

Har du familie der ute?

Ho veit ikkje kva ho skal svare. Ho er blitt pådytta ei rose. Rosa til Abdulkadir. Onkelen hans ligg der ute, og ho skal finne grava. Det er ein slags familie. Ho skal til 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 18

å nikke ja, men der er laushunden på veg tilbake. Den skrår over plassen og blir overkøyrd i ein engsteleg tanke i hovudet hennar. Ho pustar ut då hunden er ute av tanken og lys levande attmed dei. Orda som når bort til kontrolløren, seier: Nei, ikkje familie.

Den skittengule hunden set seg tett inntil kontrolløren og stikk snuten borti handa hans. Når hunden sit slik, får Solveig ei underleg kjensle av fellesskap, som om dei tre er i lag, ho, hunden og kontrolløren, som om dei høyrde til den same gruppa. Kontrolløren blunkar og ruskar hunden i nakkepelsen. Han ser på henne igjen og gir seg ikkje heilt: Viss det ikkje er familie, må det vere ferie?

Solveig nikkar, tenker seg om og ristar på hovudet.

Jobb?

Ho ristar, no forvirra, på hovudet. Kvifor seier han ingenting om migrantane og flyktningane, om dei frivillige. Kvifor spør han henne ikkje om det. I staden rettar ho fram armane, framleis med notatboka i den eine handa, og tek to brystarmtak framfor seg og seier: Symje.

Abdulkadir hadde snappa opp at ho skulle ut og reise.

Han stod nedst i trappene ved vaskestativet og hadde plastikkrosa i handa, og då ho stoppa, var ho i ferd med å ta imot den og seie mahadsanid.

Men den var ikkje til henne, den var til abti.

Onkelen?

Haa. Ho likte måten hans å seie ja på. Haa! Ho hadde det 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 19

nedskrive i notatboka, ha, maya, haye, mahadsanid, nabadgelyo, waayahay. Men ho sa maya, nei, ho kunne ikkje ta rosa. Abdulkadir dytta den likevel inn i handa hennar saman med ein lapp med namnet på onkelen, ein dato og eit årstal. Han sa at hjartet hans gret når han tenkte på onkelen. Han sa at hjartet hans gret når han tenkte på sonen sin, som ville ta den same reiseruta. Han sa at hjartet hans gledde seg no då fem av ungane hadde kome, men at det flauma over når han tenkte på den sjette, som var overårig og på veg sidan i forfjor, og no visste ingen kvar han var. Han sa at alle var del av det same hjartet. Men det med hjartet var vanskeleg for Solveig å forstå. Frå hjartet til Abdulkadir til hjartet hennar var det avstandar så store som ørkenar. Det var umogleg å ta gråten hans innover seg. Det var umogleg å sjå føre seg at på den prikken ho hadde zooma seg inn med Google Earth, skulle det ligge ei grav, og det var grava til onkelen til Abdulkadir, og den var i alle fall fem år gammal, og der skulle ho plassere ei plastikkrose.

På den ruglete jernplata som skil båten frå kaia, stansar ho.

Ho ser mot kontrolløren, men anten høyrer han henne ikkje, eller ho formulerer seg dårleg.

Kva vindretning er det?

Spør ho igjen.

Libeccio.

Libeccio?

Frå sørvest.  knop. Ingenting.

Men eit tal.

Solveig tek fram notatboka då ho er oppe i foajeen, skriv: 

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 20

Libeccio,  ms, kl. . Ute på dekk er det mørkt. Ikkje ei einaste lanterne på den svarte havflata under det kvite, men dårleg opplyste skipet. Fleire av lampene manglar pære. Då er det lettare å sjå himmelen. Ho bøyer hovudet bakover, og over seg har ho ei kvelving som er større enn ho er van med, stjernene glitrar på himmelen som moreld.

Ho står lenge og leiter med blikket etter Kassiopeia mot nord, den etiopiske dronninga som blei kasta opp på himmelen fordi ho var så hovmodig, og etter Sirius, og Canopus lengst nede i horisonten mot Libya.

Der er vatnet mørkare.

Der rasar kjøterane som innestengde kamphundar i bur.

Eit blodkar brest, og auga hennar druknar i blod.

Ho bøyer seg og kjenner at blodet renn ned frå auga og kjem ut av nasen. Ho blir ståande bøygd og lèt det drype. For kvar drope søkk ho eit hakk lenger ned. Det dannar seg ein dam på det mørkeblå dekket. Ei stjerne ho ikkje veit namnet på, speglar seg i bloddammen, og tre moreldar feller ei tåre kvar.

På dekk  står døra til avdelinga med kvilestolar open. Det er ikkje ei levande sjel der inne, berre rekker på rekker med stolar, mange med hòl i setetrekket, og ei dunst av gammalt og skittent og oppkast. I salongen derimot ser ho at det ligg nokre og søv på sofaene. Éin sofa er tom. Like over står tv-skjermen framleis på.

Skjermen fortel om mange tusen menneske som framleis sit fast i ein park utanfor sentralstasjonen i Budapest. I Calais har to unge menneske døydd under ein trailer på veg gjennom kanaltunnelen. Sytti blei lang

Mare ferdig_A 25.01.17 12:45 Side 21

samt kvelte i ein pølsekonteinar på veg til Wien. På busshaldeplassar i Serbia har dei hengt opp oppslag med Fare for smitte. Over Ventimiglia er den vesle stien inn til Frankrike stengd. Sju hundre fekk ikkje puste lenger på veg over mellomhavet fordi vatnet trengde inn i lungene, eller fordi dei blei jaga under dekk i store, blå prammar, lemmen blei låst igjen, og dekket blei fylt med dei som hadde kvitare hud. Men likevel verkar det som det blæs ein god vind. Hjelparar er ute.

To ord som går igjen, er Merkel, og Velkomen.

Endeleg kjem den magre barmannen og slår av skjermen over henne.

Klokka er eitt, og det er åtte timar igjen til dei er framme.

Sofaen er raud og laga av eit slags kunstig skinn; ho strekker seg ut, slepper taket, kjeven glir opp, ho pustar djupt og smeltar inn i underlaget, inn i den gyngande skipskroppen, inn i bølgjene i havet som duvar, inn i duren frå motorane og pusten til dei andre som ligg i salongen.

Om morgonen stig kalksteinsklippa opp av havet. På avstand er klippa ein kvit, skrånande steinblokk. Deretter, då dei nærmar seg, blir alt mykje tydelegare, den høge klippesida mot nord, dei fortryllande buktene som vender mot sør. På alle kantar har sjøen mørk turkis farge. Ikkje blygrå som frå vindauga på jobben heime. Ho kjenner eit lite sug i magen og lener seg mot rekka, stirar på den blå, glitrande flata og får auge på noko som flyt eit par meter utanfor skipssida. Det liknar ei gammal jakke eller ein søppelsekk. 