Issuu

LES OGSÅ: Juliana Spahr: Alle med lunger kopla saman. Gjendikta av Ingrid Storholmen og Gunstein Bakke. 2008 CD Wright: Skake. Gjendikta av Gunstein Bakke. 2012 Ariana Reines: Coeur de Lion. Gjendikta av Anna Kleiva. 2015 Mathias R. Samuelsen og Rune F. Hjemås (red.): Ny amerikansk poesi. 2018 Julian Talamantez Brolaski: Råd til dei elskande. Gjendikta av Leif Høghaug. 2018 Claudia Rankine. Medborgar. Gjendikta av Kristina Leganger Iversen og Camara Christina Lundestad Joof. 2018 Nathaniel Farrell: Nykommar. Gjendikta av Martin Ingebrigtsen. 2018

Gjendiktingane av Ariana Reines, Julian Talamantez Brolaski, Nathaniel Farrell, Claudia Rankine og Thalia Field er utgitt i samarbeid med Mathias R. Samuelsen og Rune F. Hjemås. Dei har stått for utvalet og hjelpt til med redaksjonelt arbeid og rådgiving undervegs.

THALIA FIELD

Fugleelskarar, bakgard

Gjendikta av Rune F. HjemĂĽs

Samlaget Oslo 2019

© Thalia Field 2001, 2007, 2008, 2009, 2010 Gjendikta og utgitt etter avtale med New Directions Publishing Corporation. © Det Norske Samlaget 2019 www.samlaget.no Quotes in this manuscript are from Le Corbusier’s City of Tomorrow and Toward a New Architecture; Adam’s Task and other writing by Vicki Hearne, and the many works and articles of Heini Hediger and Konrad Lorenz. Quotes from Bandit: Dossier of a Dangerous Dog, by Vicki Hearne, © 1991, and King Solomon’s Ring, by Konrad Lorenz, © 1938, used courtesy of HarperCollins Publishers. Quotes from On Aggression, by Konrad Lorenz, © 1963, 1966, used courtesy of Houghton Mifflin Harcourt. Quotes from The I-Ching or Book of Changes (Wilhelm/ Baynes), © 1967, used courtesy of Princeton University Press. Other sources include Mark Jerome Walters’s A Shadow and a Song (Chelsea Green Publishing Co., 1987) and The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Bilde siste side: Reed Purvis / Stockimo / Alamy Stock Photo Omslag: Magnus Osnes Førtrykk: akzidenz as Skrift: Janson Text 11/15 Trykkeri: ScandBook AB, Falun Printed in Sweden ISBN 978-82-521-9652-8

Denne boka er trykt på miljøvennleg papir.

til sonen min, som spurde meg: ÂŤKva om alle i verda ikkje var snille?Âť

«Når eit individ blir sett glidande gjennom skogen og tett på observatøren, passerer det som ein tanke, og når ein prøver å sjå det igjen, søker auget fåfengt; fuglen er borte.» — J. J. Audubon

«Byt aldri medvit mot språk.» — Vicki Hearne

INNHALD

Apparat for registrering av ein fallande lekam 13 Korsveg 41 Dette brotsverket har eit namn 50 Separasjon 63 EIN TILGRODD SONATE Eksposisjon: Han fortalde dyrehistorier 85 Utvikling: Enda ei sak for fjernsynet 122 Oppsummering: Ungdommeleg dårskap 131 Gruppediskusjon 146 Om utvidinga av den bebuelege jordkloden 160 Etterord: Menneskeproblemet 172

Fugleelskarar, bakgard

Apparat for registrering av ein fallande lekam 8.31 Kva vil det eigentleg seie å spele ut filosofi? 8.35 Vi kjem til kafeteriaen, klare for å tenke. Heile natta har nokon gnikka på bygningane, sandblåse metall, vaska reklameskilta – det blir sagt at dei brukar innsette som arbeidskraft. 8.37 Kva om vi i staden for å bygge opp eit narrativ berre fikk Ikaros til å krype rett ut i vatnet – vengekledd, uinteressert i flyginga – og hoppa over heile handlinga for å la han legge seg ned i slutten? 8.39 Kva med ti tusen Ikarosar som kryp ut i vatnet, utan å ha prøvd vengene? 8.40 Kva med ein million – bestemte på berre å droppe heile dramaet og vasse uti, flyte rundt – søkkande, våte, urørte av sola? 8.43 Dei som konstruerer store byar – monument, stadion – møter på uventa problem. Dei tilkallar vennane sine. Fiendane. Men til slutt koker alt ned til tankeverksemd. Det hjernen gjer, veg tungt. 13

Sjå det frå arkitekturen si side? Faktum er uansett at nokre av desse bygningane har eit seriøst dueproblem. 8.46 Ein gammal mann på fortauet i dag tidleg: hatt, stokk. Medan han krøkte seg fram mellom bilane, såg vi duer som hoppa rundt og flokka seg. Han var borte før vi rakk å sjå ansiktet. 8.48 Viss duer er det einaste problemet, kan dette bli ein enkel konkurranse å vinne. 8.50 Det ser ikkje ut til å vere nokon andre her. 9.01 Når er ei forteljing slutt? Går reknestykket opp når livet er over, eller ikkje i det heile? Sagt på ein annan måte: Venger er fine, men for å finne ut kvar dei førte deg, er det einaste ein kan gjere, å bli liggande ei stund i slutten. 9.04 På ein eller annan måte er det dette vi har enda opp med å diskutere, her vi sit i kafeteriaen med utvatna kaffi, skrivebøker, mapper og ei gammal pocketutgåve av Corbusier. Vi drøfter ulike utfall av problemet med den fallande lekamen. Ein lekam som fell, vil jo produsere varme; akkurat det verkar det umogleg å jukse med. Viss eit heilt dyr brann opp, ville det vore mengda av den potensielle energien. Ein ikkje-fallande Ikaros ville drukna kald og med unytta moment. 9.08 I det fjerne kan vi sjå figurar som pussar og gnir på diskane i den store marknadshallen. Det finst kanskje tusen stolar her, og fjerdedelen så mange bord. Det er den største kafeteriaen 14

vi nokon gong har sett. Spreidde parasollar, eksotiske plantar, avfallsstasjonar. Men det er duer her; gamle, glinsande, og nokre lysare med perlemønster. Mange av dei har fått klemt eller lemlesta eitt av dei raude beina – ei bilulykke? Sjukdom? Når dei lettar frå bakken, er det med eksplosiv kraft og ein urovekkande nærleik. 9.17 På avkøyringsrampa såg vi ei due som var flat som eit blad – eit flygeblad – like ved rekkverket. Folk vende auga vekk frå klumpen av fjør og bein. 9.19 Det er ikkje krig mot duene riktig enno. Framleis finst restar av ein folkeleg motstand mot styresmaktenes brutalitet, og vi trur dette er grunnen til at vi er her. Det blir ikkje gripe til handvåpen. Viss dei tilsette eliminerer duer med luftgevær, blir dei sportsinteresserte opprørte. Så no er regelen: «inga skyting på kampdagar». Ein gong blei duene skremte vekk av jubelbruset, men det verkar som om dei har tilpassa seg. I konkurranseteksten på flygeblada stod det at eigarane har prøvd med strobelys, narreugler, netting. 9.22 Så dei lyser ut ein idékonkurranse for å løyse problemet. 9.23 Så seint som i går løfta ein gut ei skadd due til toppen av ein rutsjebane og gav henne ei skål med vatn og nokre brødbitar. Ei eller fleire duer – i språket vårt er det substantivet som viser mengda. Det er dette dei arbeider mot. Når fienden er små gutar, er det vanskeleg å velje rett våpen. Eit ukjent tal bilar kryssar rampa. Eit ukjent tal duer blir mata. Det er eit filosofisk problem kvelt med anekdotar: kor ein oppfattar grensa mellom «mange» og «nokre få». Ei gruppe sporvar finn noko verdt å hakke på eit 15

par bord bortanfor. «Instinktet» for orden, for oppryddinga. Er det alt? Sporvane plagar ikkje nokon. Dei hoppar opp og ned frå borda, og det blir knapt nemnt. 9.28 På ein og same dag kan den same dua bli behandla med likesæle, fiendskap og vennlegheit – det siste mest frå små barn og eldre. Ein kjeks fell i bakken. Fleire duer jobbar dei store bitane ned til handterlege storleikar. Kva respons som kjem, er umogleg å seie – men ein kan generalisere. Kvinner reagerer som om duene fornærmar dei. Gutar spring mot dei for å få dei til å lette. Menn fnys. (Flygande rotter…) Ein heim består av ein farge eller ei lukt. Likevel forsvinn ein stol under haugar av vesker i løpet av opningstida til biblioteket. Krenking av offentleg eigedom? Restaurantar set ut mat ved bakdøra. Vi har hørt teoriar om at vi er barn av stjernestøv. Kva anna liv kjente vi til? 9.37 Ein får kjensla av at bygningane følger med på oss i denne kafeteriaen, men ingen kan sjå oss. Vi veit at det i teorien er millionar av arbeidarar her, men likevel føler vi ikkje at det er mogleg å oppnå kontakt. Kor et dei? Vi ser ein halveten muffins på ein stol. 10.10 Viss vi skulle trenge hjelp, trur vi ikkje at nokon kunne nådd fram til oss i tide. For kva? Å unngå ein slags slutt. 10.14 På flygeblada stod det kom hit og tenk på det, og dei lokka med ein premie. Nokon vil openbert gjere dette problemet til vårt problem.

10.18 Vi begynner med å sjå på arkitekturen, og duene nedstamma frå klippebuarar. Søylene i eit atrium raga høgare enn tre. Villduene likte ikkje tre, men no har dei ikkje noko imot dei. Det finst ikkje mange stadar ein kan sitte utan å bli sett, og overalt står det skilt med «Opphald utan grunn forbode». Å dekke gjerde og glasflater med piggtråd er stygt og upraktisk – skit fell fort og sit hardt. Desse fuglane verkar sosiale, og det ser ut til at dei ønsker å samlast der folk samlast. 10.25 Men kor samlar folk seg? Vi finn ikkje noko søppel, berre ei sterk lukt av ammoniakk og skitent vatn. 10.30 Ein annan tanke (som igjen får følge av beisk kaffi) er at ein lekam i fritt fall er ein kraftreserve, eit undertrykt utbrot av fart i tid, summen av lekamstyngda og høgda han løfta seg til frå jorda, viss han løfta seg frå jorda – eller blei løfta. Men potensiell energi handlar meir om det som «har falle», noko som aldri var eit fritt fall. Og i ein viss forstand handlar dette problemet om potensial som har sleppt, blitt sloppe, eller om korleis fortida har ei tyngdekraft som truar og forpestar arkitektanes beste intensjonar. Nokon sitt arbeid må ta livet av fuglen. Nokon sitt arbeid trekker opp klokka. 10.32 Duer flest interesserer seg ikkje for vedvarande arbeid. Dei drar seg i sola, badar i regnet. Dei fer ikkje langt for ein matbit. Dei pleier nære relasjonar. Langs det rullande fortauet står det statuar av krigsheltar. Slikt er det vi er bedne om å vurdere. Unge fuglar lærer seg å ete gjennom å studere dei eldre, som hoppar opp og ned frå bronsekanonane ved inngangane.

10.34 Vi er ikkje ekspertar på arkitektur, akkurat, og vi bur faktisk i hus, ikkje i ein «nomadeleir» eller i ei sirkusvogn. Og sidan vi ikkje er heilt eselskallar heller, ser vi føre oss tenkinga langs rettvinkla modellar, medan vi kalkulerer investeringar som rettar seg tilbake mot oss sjølve, heller enn til og med dei nærmaste artsfrendane. Dette er geometri for morgondagens by, for å seie det med arkitektane. 10.42 Men rett til venstre, faktisk imellom her vi sit, og resten av horisonten (ikkje rampa til parkeringsgarasjen eller innkjørsla til motorvegen), spreier det seg akkurat eit sånt ubygd område som oppstår, og vi har ikkje mykje peiling på korleis vi skal forstå det – den typen som verkar å falle utanfor ei kvar form for planlegging. På den andre sida av området ser vi nokre tenåringar med små syklar som dei byter på å sykle. 10.44 I lys av floskelen om at menneskelivet har hegemoni blant alt liv, og dermed bygningar – kva bygg er eigentleg meint for fuglar, anna enn dueslag? Her er kanskje eit hint – om at duene for lenge sidan hadde sine arkitektar – og luksuriøs innkvartering i slotta til våre europeiske, egyptiske og til og med asiatiske forfedrar. Duer var ein gong ein felles rikdom. Sultanpalass var dekte med duehòl, og fuglane var like verdifulle som te eller salt. I Europa blei behova til duene dekte av romslege dueslag med spesialtilpassa trau, stabla i tusental ved sida av kjøkkena. Romerske slavar togg ferdig brød for fuglar som hadde fått beina knekte og fjørene klipte. 10.48 «Viss vi brukar ei due som eksempel …» Sjølv Aristoteles brukte duer til å illustrere dei fire årsakstypane: målårsaka,

materialårsaka, formalårsaka og til slutt den fjerde og endelege årsaka: den perfeksjonerte dua som med sin perfekte slutt var ei nytte for mennesket. 10.51 Vi sjekkar den nøyaktige ordlyden i konkurranseteksten. 10.52 Mykje seinare, i Frankrike [notatbøkene blafrar], bestemte mellomalderkongen Karl den store at duer berre skulle vere tillatne for adelen. Frå da av ville ein gardsgut, viss han så mykje som såg på ei due som hadde flykta, bli straffa med lemlesting og tap av arbeid. Bønder kunne ikkje lovleg halde duer, snakke med duer, forstyrre dei om dei åt av avlingane, eller under nokon omstende tenke på duer. 10.59 Dette minner oss om dei to langbeina edderkoppane som svinga seg i lufta oppunder taket i dag tidleg. Dei langa aggressivt ut mot kvarandre – vi kunne ikkje avgjere om det var kamp eller kurtise – heilt til den eine edderkoppen smekka til den andre og ramla i bordet med eit hardt KLINK. Han fall omtrent halvannan meter – noko som kanskje, og kanskje ikkje, er langt for ein edderkopp – men støyten var uventa hard, og om han hadde blitt følgd av eit «Au!», så ville vi ikkje blitt overraska. Men det blei heilt stille. Den andre edderkoppen heldt stødig fram gjennom lufta, utan så mykje som ein pause. Var dei fiendar, vennar, familie, framande? Det (kan verke som om det) enda brått. 11.10 Kva om ein kunne lokke duene ut på det ubygde området med ein spesiell frukost – ei smuldrekake – og så fange dei i ein sekk? Dessverre ville ein måtte sette denne fella i fullt dagslys, når duene vil ete og ikkje vagle seg eller kvile. Etter trafikken 19

å dømme ville det vere tusenvis av bilar på avkøyringsrampene – der dei fleste duene samlar seg for å hoppe forventningsfullt opp og ned på gelenderet. I tidlege studium av åtferda til dyr spurde tyske forskarar: Kan duer telje? Det ville kanskje vore betre å spørje: Tel dei? Biltrafikken verkar ikkje å ha nokon ende. Det ville vore vanskeleg å gjennomføre eit kupp med så mange vitne. 11.15 Ein skugge knuser mot bakken i kafeteriaen og forsvinn. Dyreartar som lever i randsoner, som skunken og dua, følger nøye med på skuggar. «Skunk» var ein gong eit vanleg ord for illeluktande. Skunken drar nytte av ein slags underleg immunitet ved å gå i dvale om vinteren og å ete sjeldan. I aktive periodar tar han uønskte mus og insekt. Ryddar åtsel. Gjer meir enn ein mann, og med ein meir taktfull framtoning. Skuggar ymtar om overlappande territorium, der ein snart kan trekke ifrå ei due. Vi rablar «hauk» i notata våre. Tusen drakar med haukeform fordelte ut mellom skyskraparane? Ein skulle tru det sirkla fuglar over det ubygde området, men lufta er ledig der. 11.16 Men seriøst, sjølv om ideane er gode, kjem vi ikkje til å få utretta noko. Det står veldig tydeleg at vi berre er her for å tenke og forhåpentlegvis vinne eit eller anna. Ein kanelsnurr og enda ein runde med kaffi hadde vore topp. Ingen andre her, ingen kø ved kassen 800 meter lenger borte. Vi slår mynt om kven som skal gå, så samlar vi saman pengane. 11.29 Med ein av oss borte innrømmer vi at vi kanskje kjenner nokre av dei såkalla duefolka, som matar duene og forsterkar problemet, personleg. Vi skriv ned eit par namn, men stryk dei ut. Som gode borgarar held vi kjeft. Viss det er nokon som opnar brødposen for ivrige fuglar kvar morgon, er det ikkje sikkert

vi veit om det – men det kunne hende. Planting og stelling av stål, glas og elektrisitet, betong som blir kultivert og forma til parkeringslandskap, årstidene som skifter med utvalet av gratulasjonskort, det er ikkje noko for oss. Vi ber ikkje med oss noko praktisk, berre slitne vesker som kviler ved føtene våre, breiddfulle av lause notat. Bilane passerer inn mot stillaset og klumpar seg saman. I denne delen av byen er det ikkje stilen, men omfanget, som overraskar. Vi innser at vi kanskje kan vere dei einaste som oppsøker kafeteriaen i heile dag. I sokratisk forstand er vi eigentleg ikkje spesielt gode. Vi snakkar ikkje om tenking, vi tenker ikkje ut gode spørsmål, vi lever ikkje av å tenke, vi liker det eigentleg ikkje eingong. Vi såg flygebladet og blei nysgjerrige. Vi trudde det skulle vere fleire menneske her. Invasjonen av randsonespesialistane kan vere rask og fullstendig. 11.40 I starten høyrde vi berre rykte – fragment – små og sårbare bestandar diskré reinska vekk frå utkantane. På ein måte er det sant – vi sit på utstilling – og det er fint for dei som tener på det. Men utkantane er utmattande, og alle portkodane, kraftlinjene, sikkerheitskontrollane, dei ubygde områda – utmattande. Lufta luktar surt. Det finst nesten ingen stadar der folk kan gå på do, enda færre badeplassar. Ein svær teltduk heng tretti meter over oss, men vi sit i denne puteaktige samanblandinga av vêr og sveittar. Vi er ikkje eingong sikre på om vi er utandørs. Eit par hundar snusar rundt langs ytterkantane av området. Om dei var svoltnare, ville dei gått laus på duene? 11.55 Vi er einige om at kafeteriaen gir lite meining – du kan verken gå rett fram eller sitte i grupper større enn fire – du kan ikkje flytte møblane eller rydde eit område. Vi ser vennen vår vingle langsamt tilbake, ein kaffi i handa.

12.01 Da vi var små, fekk vi aldri servert kaffi utan noko å ete til. Ein kjeks. Ein liten sjokolade. Land betydde heller ikkje det same som det folk flest tenker på i dag – ein stad med gras og sånn. «Land» betydde berre grøde på eit jorde. Å lande på noko var å gjere det produktivt. Tøff landing. Så, eit «landskap» – som i: Det landar på begge beina. Krasjlandar. «Ein del av landet som auget kan ta inn med eit blikk»? Kanskje. Men først var det berre eit glimt av pløgd mark etter at frøa var blitt sådde og vende i jorda. Landet var det avklarte området. Å ha perspektiv, å finne meininga i det ein ser. Juridisk var det den endelege staden – politisk, synleg. Mine land. Skott-land. Ir-land. 12.08 Vi gjekk over det denne morgonen, men vi veit ingenting om det området. Ikkje eingong korleis vi skal sjå det – kva vi skal sjå i det – inga aning. Det er umogleg å vite om noko kjem til å hende her, eller om noko nyleg fann stad. Korleis veit vi kva veg det ubygde området vender – mot skogen eller mot byen? Det berre gjentar seg sjølv for sansane, men vi veit ikkje korleis vi skal forstå det. 12.10 Det er ei tid for alle ting. Kaffi, for eksempel. Vi nikkar takknemleg medan vennen vår fordeler han ut mellom oss. 12.13 Så kravlinga inn i slutten. Det som «har falle». Opphøyret. For å komme fram til noko som ikkje berre er den enklaste løysinga, hjelper det å starte med den slutten du prøver å unngå. Mobben vekt. Dette valet inneber ei krenking av namn og mangel på grunnleggande historiekunnskap. Duene kjenner oss uansett kva vi kallar dei. Dei kan snuse seg fram ved hjelp av minnet. Så lever

dei i tretti år. I stabile parforhold. Kva om nokon bytte ut egga i reira deira med steinar? 12.15 Kva om nokon kunne skyte dei, skremme dei, gi dei støytar, gni dei inn med gelé, stikke dei, ribbe dei, infisere dei, audmjuke dei, lime dei, bombe dei, svi dei, rulle dei i tjære? Gift, skytevåpen, nett, digre raker, det burde vore mogleg. Men ikkje enno. Ein gong brydde folk seg om desse fuglane. Så endra meiningar seg. Ureine skadedyr. Men vi er ikkje hundre prosent sikre. Så nokre få «galne» menneske ber med seg smular og distribuerer dei vidare. 12.28 Kanskje problemet starta da revolusjonen kom til Frankrike – alle dei feterte fuglane blei massakrerte saman med sine adelege verjer. Dei var ikkje fuglar da, men symbol på undertrykking. Brutalt blei dei angripne i dueslaga sine, og berre nokre få flyktningar kom seg til byane der dei gøymde seg over dører. Her heldt dei ein låg profil, tvinga til å forsørge seg sjølve i gatene og halde bestanden beskjeden. Dei braut seg inn under tak og i loftssprekker for å bygge reir, dei åt det dei fekk, og søppel dei kom over. Ein gong hadde dei vore tamme og bortskjemde, men no fann dei seg sjølve i ein halvvill tilstand – utsette for vêr og vind – ei verd utan vern. Desse ville skapningane ville aldri igjen kunne lande i det dei har vore, og kven kan vel gløyme? Dette er etterkommarane deira, eit par tusen generasjonar seinare. 12.37 Kontemplasjon fører kanskje ikkje til direkte handling, men er det noko som er meir aktivt enn historia? Vi er ikkje bitre. Menneske frå fortida som har vendt sympatiane sine innover, lét som om dei ikkje kjenner oss. Høgdene dei løfta oss til, dei svulstige ideala og usagte løfta – all denne potensielle energien

er brukt opp. Viss arv ikkje var så viktig, ville vi kanskje definert oss sjølve og verda annleis. Men gamle lovord, velbrukte fordelar, sjølv nonsjalansen etter ein uverksam sommar – desse tinga som er borte, dei plagar oss ikkje så mykje som dei får oss til å tenke hardare. 12.45 Kva ser dei som ser ned? Kanskje såg vi det ein gong? Utsikta frå dei øvste etasjane: tak, patent, profitt, ventilasjonsrøyr – små bussar som køyrer rundt. Utsikta frå møterom, likningskontor. Rom. Dødstala i trafikken berre ei smørje av data som blæs bort, lik ein sandstorm. Fugleperspektiv. Vi stod ein gong på toppen av arkitekturen, så vi har ei god kjensle for kva som hender. Land spreier seg i alle retningar. Og planen der kroppen er eit markert punkt. Alle i toppetasjane ser fleire andre og blir sett av færre. Alle ønsker seg eitt hakk høgare opp. Sjølv dei heilt på toppen, som stolar fullt ut på privatlivet, slepp ikkje unna grafen, som er forma langs to aksar: éin frå bygningane til kanten av søppelskogen, og den andre går opp langs sida av himmelen. Linjene møtest ved den vesle haugen, ein person på ein parkbenk som strør gammalt brød rundt seg. Satellittane fangar opp ei skiten, raud skijakke og den store krinsen av hoppande, masande, kurrande fuglar som er så glade for å sjå han. 12.50 Det finst ikkje stadar her der ein kan gå utan å bruke heis eller rullande fortau. Vi kom ikkje hit med bil, men for å komme til kafeteriaen måtte vi gjere fleire reiser. Grunnen til at vi ikkje kan la vere å stirre på det steinete, ubygde området, er faktisk at vi måtte snuble oss over det i dag tidleg. Det var ikkje der i går kveld, eller det slapp i det minste unna merksemda vår. Sjølv når vi gjekk på det, visste vi ikkje om den uttørka møkka kom frå jorda, eller om ho var slept inn frå ein annan stad. Djupe fórer, som om køyretøy hadde sett seg fast og spunne seg ut. Nesten 24

utan fukt klumpa støvet seg fast til huda og veskene våre og laga eit slags lim. Det verkar å fortsette utover. Nokre av oss bur i nærleiken, i stumpane og grøftene. 12.59 Vi kjenner oss distanserte frå emnet vi vurderer. Det gamle miljøet til dueslaget innbyr til kontemplasjon, og hjernen førebur seg på å tenke abstrakt om fortidige stadar i staden for denne staden som søler til sansane. Det er mogleg å falle i tankar og ut av tida – og dette er gull for profesjonelle tenkarar. Men det kan føre amatørar som oss på villspor. I Den Columbariske Foreininga i London drakk og festa Charles Darwin saman med duerøktarar, han plukka ut tamme duer til sitt eige arbeid om korleis «mennesket, den utveljande aktøren» kunne tene som modell for evolusjonen. «Eg skal vise deg duene mine!» skreiv han, «etter mi meining er dei den største gåva ein kan tilby eit menneske.» Han forstod at kvar og ein av desse praktduene stamma frå den same ville klippedua. Avarting under røkt. Alle dueklubbane nedstamma også frå den originale columbarium-gruppa. Han studerte kunsten å redigere, revidere og perfeksjonere fram nye duetypar: brevduer, berberduer, kroppduer, viftestjertar, snauhovud, pynteduer, runtduer og den berømte mandelfarga tumlaren. 13.02 Gjennom tusenåra har utviklinga blitt påverka av det umedvitne arbeidet til tusenvis av oppdrettarar som har handla kvar for seg. Kvar einaste fødsel skapte eit myldrande mangfald av variantar, og dette, tenkte Darwin, var ein analogi til naturen – naturleg seleksjon utan noko behov for Aristoteles’ endelege årsakstypar eller ein metodisk kreasjonisme – utan behov for uhyre eller brå hopp. Det vidstrekte britiske imperiet utstyrte Darwin med levande duer frå heile verda. Etter kvart kunne kvar og ein avle fram eit par duer på taket, og statusen til den originale «Danna 25

Amatøren» blei utvatna. Som B.P. Brent, ein av vennane til Darwin, forklarte: «Det var ei tid, og det er ikkje så mange år sidan heller, da ein duerøktar i kvart mannesinn blei assosiert med gateseljarar, boksarar, rottefangarar og hundetjuvar, utan nokon annan synleg grunn enn at fleirtalet av duerøktarane var handverkarar ...» 13.06 No har ein vist duene og beundrarane deira døra, men dei nektar å gå gjennom henne. Privilegia er borte, stadar dei elska og kjente – gledene dei ein gong naut – alt er blokkert. Var vi alle kongar og kongars barn? Kasta vi ein gong lange blikk over landskap vi var ansvarlege for, utan å arbeide? At vi sit i kafeteriaen no, viser kor djupt vi har falle. Ein frukost som dette er ikkje akkurat det vi blei førespegla. Dette er ikkje eigentleg det kontoret vi hadde sett føre oss. Eller kaffien vi hadde venta oss. Men avstanden gjer at vi kan filosofere over kva fallet betyr som problem. No ser vi avfall. Urinstenka trapper. Varemottak. Vi ser duene pile under borda, blikket mot venstre medan dei tumlar mot høgre og virrar med hovudet før dei flaksar av garde. Fuglar set pulveravtrykk på vindaugsglas der dei treffer. 13.10 Men kva likning bestemmer den potensielle energien hos ein fugl som kviler? Kan ein overføre dette potensialet til andre fuglar? Det er sannsynleg at eit kvilepotensial kunne omdannast til fri rørsle i ein annan lekam. Er det slik motstand spreier seg? Feilsteg utviklar seg over tid, og det politiske blir tydelegare. Fortidas fugl fell inn i notida – men kan ein konvertere dette til ein slutt? 13.16 Magane våre bråkar skikkeleg.

13.19 Det er ikkje mange duer som ville stoppe opp og tenke slik som dette. På den andre sida, kva om det er nettopp det dei gjer? Når dei utforskar området rundt benkane, blæs seg stolt opp – kva veit vel vi om dei analytiske ferdigheitene deira? Kanskje duene forsøker å gjere det beste ut av sitt menneskeproblem? Kanskje dei flyr mot sola i utbrot av rein fornuft, berre for å returnere til dei skuggefulle avsatsane med kunnskap til kameratane sine, filosofikongar, heile gjengen. 13.24 Det nordamerikanske kontinentet er den einaste staden (bortsett frå Arktis og Antarktis) der det ikkje opphavleg fanst klippeduer og brevduer. Dei opphavlege duene var i staden vandreduene, kalla wuskowhan, «vandrarar», av Narragansett-folket. Sidan dei levde i tre, flytta dei ofte på seg og spreidde seg ut over heile skogar mellom busetnadene. Ettersom landsbyane voks og skogane svann, tok nyleg importerte klippeduer – som treivst på gatene – plassen til vandreduene. 13.30 Revolusjonar eller ikkje, viss folk hadde merkbar autoritet over andre – som blei lystra utan spørsmål og utan bruk av tvang – så ville all tenkinga vår vore overflødig, og nokon kunne beint fram insistere: «Stikk av.» Men duer verken anerkjenner politiske autoritetar eller snakkar engelsk. For ei due vil det faktisk kunne sjå ut som om det finst ein overflod av innbydande moglegheiter. Kvar ting vi gjer for å nedkjempe dei, finn dei ein veg rundt. Det er ei forenkling, men like fullt sant, at kjærleiken til livet og strevet etter lykke er noko som gir duene eit fortrinn. Pendlarar er ikkje klare for døde duer som sprett frå bilane deira. Utfallet av denne konkurransen kan bli ein massakre, men arkitekturen vil bli øydelagd, han òg.

13.41 Folk hugsar sikkert slutten på historia om vandredua. Men det dei kanskje ikkje veit, er at vandreduene herja med si eiga verd – utarma ein heil skog for kvar dag dei hekka. Det var berre sånn dei heldt på. Og når du er den mest talrike fuglen på planeten, kan du koste på deg å gjere ting på din måte. Flygande flokkar kasta skuggar som var halvannan kilometer breie og opp til 500 kilometer lange – og dei rørte seg ikkje sakte – 100 kilometer i timen! Men trass i alt dette la kvar vandredue berre eitt egg, og det blei ofte knust i trengselen. Kvart overlevande knøtt blei iherdig mata av begge foreldra, heilt til flokken drog vidare. Om ein pirka borti reir eller rista på tre, kunne ein få tusenvis av forlatne kyllingar til å drysse ned på bakken. Av og til snubla ungane ned på bakken av seg sjølve, hjelpelause til dei blei sterke nok til å lette. 14.05 Best som vi sit og tenker gjennom dette, begynner ei ubemanna tralle å støvsuge i små sirklar, eskortert av grøne vogner. Det er ein del av mysteriet, innser vi, medan vi skottar opp i den disige teltduken. Ein stad her finst det ti millionar menneske, men ingen av dei treng å ete? Irritasjonen siver gjennom kroppane våre saman med den einsame kaffien. 14.07 At dei var avhengige av ein talrik bestand for å beskytte seg mot fiendar, gjorde vandreduene til eit enkelt mål for menneska. Å fyre av eit tilfeldig geværskot mot flokken kunne bringe fram ei haglskur av døyande fuglar. Å sette blekkboksar med svovel i nærleiken av hekkeområda kunne «sløve og kverke» hundre tusen vaksne i løpet av ein time.

14.27 Kanskje skulle dei rett og slett berre ha lagt seg ned i slutten. I Petoskey, Michigan, blei det i 1878 slakta 50 000 fuglar kvar dag i fem månader. Nokre få overlevande par forsøkte å bygge nye reir andre stadar, men handla ikkje raskt nok. Denne «haustinga» gjekk føre seg i tjue år til, heilt til den siste villflokken – ein kvart million gjenlevande vandreduer – blei drepen i løpet av éin dag i 1896. Den siste villfuglen steig fram og la seg frivillig ned framfor rifla til ein fjorten år gammal gut i Ohio. Etter nokre år i ein bakgard i Chicago, og eit par til i dyrehagen i Cincinnati, fekk den siste dua i fangenskap skyss til Washington D.C., der ho drog direkte til Smithsonian og gjorde ei siste posering og fekk namnet MARTHA, den siste i sin art, død kl. 13.00 den første september 1914, 29 år gammal. 14.37 Vi burde alle legge oss ned i Smithsonian og skippe resten av historia. 14.39 Ein av oss burde gå og finne eit toalett. Så få tilgjengelege, og likevel blir vi stressa av avføring og urin på feil stadar. 14.40 Kva er eit vilt liv? Denne typen fugl, ein gong vill, så tam, no viltlevande – dette er villskap. Eit «ekko» av den ville naturen, kva enn det betyr. Når arkitektar trur dei er filosofar, blir mange slagord til. «Ein by er ein reiskap», «Ei kjelde til poesi», «Eit solid vern», «Ein by!» 14.57 Vi sit fast. Skatarar går laus på det ubygde området. Det knasar under hjula. Hundar småslåst eller streifar rundt og snusar. Nærmare oss kurrar ei due i ein amorøs framstøyt, ho bukkar og brusar og struttar forbi med standhaftig sjarm. 29

14.58 Duer vil prøve å fly heim. For å dra nytte av dette etablerte både egyptiske sultanar, antikkens grekarar og persarar duepostar. Ei lengsle etter å komme heim verkar kjent og kan kanskje forklare kvifor fluger er ei plage, medan duer rører oss så djupt: ein refleksjon over tida. Duer har blitt observerte på bussar og t-banar, vel vitande om kor dei skal gå av og på. Dei kan så mange av triksa våre. 15.06 Heime har vi prøvd å relokalisere ein maurkoloni som har lagt hovudfartsåra si gjennom soverommet. Dei første dagane stod vi i time etter time og børsta maurane ned i ei panne og bar dei ut. Så, på mirakuløst vis, stoppa paraden, det såg ut til at maurane hadde forstått noko. Men den neste dagen såg vi forferda dei same maurane igjen, no saman med ein større type med venger – eit slags nytt nivå innan maurbyråkratiet som hadde komme for å sjekke ut situasjonen? Vi veit ikkje – vi sette berre opp tempoet på børstinga og relokaliseringa. Dei nye maurane såg ikkje berre annleis ut, dei spreidde seg òg frå hòlet på ein meir resolutt måte – ikkje på rekke, men i store grupper, fryktlause og mindre organiserte. Meir desperate? Det kan vi ikkje vite. Denne historia har ingen slutt fordi vi framleis er låst i denne daglege konflikten. Vi blokkerte hòlet. Det oppstod på nytt. Nokre dagar er det ingen maur i det heile, andre gongar hundrevis. Huseigaren gav oss ein tjukk fugemasse. Vi har sett kva han gjer, og vi prøver å unngå det. 15.10 Men dei fleste problem har ikkje huseigarar og giftig fugemasse. Dueproblemet har ingen direkte overordna, og myndigheitene stiller ikkje nokon talsperson til disposisjon. Annonsen bad oss berre om å komme hit. Ein av oss heller vatn frå ei flaske over i

koppane våre. Den neste går ein tur på toalettet, eit grått hjørne i eit område fullt av boksar. 15.12 Av alle dei som kikkar ut frå ein skyskrapar, vil berre folka i dei lågaste etasjane kunne sjå oss nokolunde detaljert. Dei andre, som lever opphøgd over bakken, vil ikkje sjå ansikta våre. Med lite erfaring frå bakken – svevande i vindauge på stablar av menneske, på stillas av andre menneske sitt arbeid – det er framleis i randsonene samfunna overlappar kvarandre – sjølv vertikalt – og dyreartar som lever i randsoner har det tøffare. Reir på bakken er sårbare for rovdyr, sjukdom, stress – men reir i greiner er utsette for blodparasittar og stormar. 15.15 Ein fallande lekam fell ikkje i ei rett linje, han fell i ein kurva parabel i romtid. Ei rett linje i romtid er med andre ord kurva, slik at ting ikkje landar nøyaktig der dei fell. Aristoteles laga reglar for ting høgt og lågt i fysikken sin, ting på den rettmessige eller lånte plassen sin. Fysiske lovar gjer at steinar fell, søker mot sine naturlege plassar – for å «kjenne jorda». Ein stein kan ikkje vere ein stein høgt over bakken. I fallet vinn han tilbake den essensielle stein-heita si. Arkitektane kunne kanskje bli betre på randsoner viss dei tok seg tid til å ligge på fortauet og sjå opp og ta det heile med i reknestykket. 15.16 Vi kjem tilbake til dette vilkåret om at viss duene verkar inn på viljar som ikkje lar seg kontrollere, så er den einaste moglegheita å kontrollere dei villige velgjerarane. Dag éin: eit par handfuller med frø. Dag to: mindre. Etc. Men korleis kan myndigheitene hindre folk i å hjelpe duene? Stenge offentlege rom? Kriminalisere samværet mellom menneske og fugl? Regulere brødsalet? Bøter? Deportasjon? Nye forkjemparar

vil oppstå. Ein riking kjem til å donere i løynd. Smular vil falle. Korleis skal ein bevise overlegg? Spesialstyrkar får folk bak lås og slå, uskadeleggjer dei. Til slutt set staten i verk eit falsk «duefôringsprogram» for å roe ned gemytta – berre for å svelte dei langsamt – heilt til det ikkje er nokon fuglar igjen. 15.29 Viss vi kjem oss gjennom denne dagen og får tenkt grundig gjennom det, vil kanskje ingen føle seg tvinga til å bruke tvang. Viss slike som oss kan endre perspektiv – å sjå det, så å seie, frå bygningane og monumenta si side – kan vi da tenke på ein heil art som éin skapnad? 15.35 Dei siste par dagane har det begynt å dukke opp einslege maurar overalt i huset, nær kvarandre, men ikkje på linje – meir som i eit nettverk – som om kvar av dei gjer krav på sin eigen plass i biletet. Dei ser enda mindre ut enn dei andre, liksom dei aller siste maurane, dei smidigaste, kanskje, eller mest forgjengelege. Ein ny type arbeidar, spesialtrena for å løyse problemet med oss? Dei rører seg raskt, uberekneleg og aleine. Det har blitt vanskeleg å børste og relokalisere no. Vi kjenner oss trumfa. 15.48 Vi vel eit sitat: «All framgangen som mennesket har oppnådd, er ei ‘ordning’. Sett frå himmelen ser alt ut som geometriske objekt der nede på jorda.» Men kjennest desse objekta naturlege? Kven har rett til å sove kor, gå kor? Kanskje, eller kanskje ikkje, lid duene under denne armodslege arven. 15.55 Vi kunne foreslå eit steriliseringsprogram eller berre røyke dei ut, forgifte vaglestaden deira. For ordens skuld er det verdt å hugse at amerikanske urfolk hausta inn vandreduer ved å sette fyr på trea deira. Overvunne kasta duene seg ned frå greinene. 32

Eit regn av døde fuglar er ikkje akkurat nokon original idé. Melankolien set inn med kjensla av at nokon du på ein måte likte ganske godt, ikkje lenger er ønskte. 16.10 Arbeidsdagen er ei utrekning av gunstige lyslekkasjar og skuggefulle landskap. Før eller sidan vil nokon be oss om å dra. 16.20 Viss berre valden først set ting i gang, reknar dei med at alt derfrå vil gå av seg sjølv. 16.35 Fordi dei flyr heim, var duer avgjerande under blokaden av Paris i 1871 – det var den einaste måten informasjon kunne reise mellom byen og utkantstrøka på. Etter å ha blitt flogne ut med ballongar, flaug dei tilbake med mikrofilm i ankelbehaldarar – millionar av meldingar til familiar og politikarar som sat avsondra i det okkuperte Paris. Frydefull lette! Applaus! Til og med dans ved synet av ei einsleg due på veg heim. 16.48 Så, den første europeiske krigen, og du såg duer i fronten, utstyrte med kamera for å kartlegge posisjonane til fienden. Dresserte frå dei var fire månader gamle, levde dei heile livet i militærtenesta. Om du forstyrra ei due som flaug, sikra du deg dødsdommen. Duer reiste med fly, ubåtar, tanks, båtpatruljar og minesveiparar. Når ein kasta dei i vêret, flaksa duene heimover. Fiendtlege soldatar skaut dei utan å nøle. Trena falkar jakta på dei. Mange duer frå den første verdskrigen blei berømte: «Spottaren», som flaug 52 oppdrag før han blei såra; «Presiden Wilson», som mista foten, men likevel greidde å levere meldinga si; og «Cher Ami», den mest kjente av dei alle, som redda ei gruppe soldatar frå å bli bomba av sine allierte. Meldinga på

foten hans lydde: «Stopp – for himmelens skuld!» Han fekk ein protese, eit croix de guerre og ein livspensjon. 16.51 Viss vi sleppte taket i notata våre eller i lause vekslepengar medan vi gjekk i bane i eit romskip, ville alt saman flyte opp rundt oss. Vi trur at alt er vektlaust i bane, sjølv om vi fell akkurat nok til at det hindrar oss i å fly av garde ved sjølv den minste berøring. Alt fell med den same hastigheita, slik at det ser ut som om vi svevar. Men massetregleiken er ikkje annleis (same korleis vi kjenner det) enn innanfor ramma av eit fritt fall i eit gravitasjonsfelt; viss alt begynner å røre seg, vil massetregleiken oppføre seg akkurat som vekt gjer og dra oss hardare nedover. 16.56 Under den andre verdskrigen blei 200 000 verva duer sleppte i fallskjerm over det okkuperte Europa. Av desse var 50 000 fuglar donerte frå dei private samlingane til «dueentusiastar», blant dei «GI Joe», som flaug 40 kilometer på 20 minutt for å redde havarerte soldatar. Bombefly hadde med seg duer i cockpiten, i tilfelle nødlanding. Viss dei blei fanga, skreik duene opp, og så spelte dei døde. I nasekjegla på missila styrte dei ved å hakke på målskipa. Kunne noko av dette hjelpe oss med å bli kvitt dei no? Heidersmonument over innsatsen deira finst over heile Europa. I Amerika er dueheltar stilte ut ved det militære sambandsmuseet og ved Smithsonian. 16.58 Men ingen veit korleis dei finn fram. Sola? Magnetfelt? Grunnleggande evner til å spørje om vegen? Det er påvist at dei flyr langs menneskevegar. Militæret testa presisjonen til duene for opp til 1600 kilometer på to dagar, ofte i nattemørker og frå posisjonar i rørsle. Det verkar som desse duene løyser tilsynelatande umoglege problem utan for mykje strev.

17.01 Kunne vi gi dei sovepiller? P-piller? Kan vi nokon gong bli meir berømte eller få fleire premiepengar enn dei mest berømte duene? Dueheltane fekk pensjon for resten av livet. Menneska vil ha ting, og dermed kjem fattigdommen krypande. Barn som blir oppdratte med rikeleg utsikt til himmel, fostra opp på velvillige utdelingar, får aldri verkeleg lære kva det vil seie å ønske seg noko. For menneske som har pengar, er det motbydeleg å sjå på at andre jaktar det. For vaksne kjennest det feil ikkje å kunne forsørge eller skaffe husly til seg sjølv. «Kven var det der sine barn?» spør folk seg. Det er alltid noko meir å fikse. Ein liten irritasjon å fjerne. Kvar natt dukkar det opp ubygde område på nye stadar. Ein kan kjenne seg svimmel av å tenke ei historie baklengs, legge seg ned i slutten, sjå oppover gjennom tida, inn i himmelen, der det heile starta. 17.07 På den andre sida av kafeteriaen pilar ei kvinne raskt frå heisen med ei bananforma veske som liknar på våre. Ho krummar ryggen over eit bord nærmare garasjane. 17.14 Teknisk sett er det, for ho som for oss, ikkje opphald utan grunn viss ho er opptatt med noko meiningsfullt. Tenking er ei ekstrem handling. I ein Skinner-boks vil ei due som blir vist ordet «hakk», hakke – og ei som ser ordet «snu», vil snu seg. Mat som motivasjon resulterer i kreativ åtferd. 17.15 Vi er nøydde til å nærme oss kvinna; strekke på beina i alle fall. Vi tar alle tinga våre, engstelege for å gå ifrå dei. Vi held hendene våre synlege for ikkje å skremme henne. Vi veit vi får noko til å skje. Dette kan føre til at vi blir diskvalifiserte frå konkurransen, men det er ein sjanse vi er klare til å ta.

17.15 Etter Korea-krigen i 1957 blei militærtenesta for duer avvikla. 17.19 «Er du her på grunn av dueproblemet?» 17.19 Vi smiler. Spørsmålet vårt er ikkje eigentleg spørsmålet vårt og høyrest rart ut. 17.20 Duer held fram med innlært åtferd sjølv om dei berre blir påskjønna 1 av 10 000 gongar. Dei held gåande ei tallaus teljing som ein del av den namnlause tenkinga, dei namnlause namna dei insisterer på, det namnlause namnet på heimen deira, det namnlause namnet til maken deira, det namnlause talet på flokken, den namnlause tanken på tenkinga deira. Gåver gitt, tatt tilbake. Dette skapar ei ekstrem form for vilje. Gjer dei enkle å trene. Lette å utnytte. Så, for all den falske barndommen, fekk dei eit falskt barn. 17.21 «Dei betalar eit dagsverk for å tenke på det.» 17.21 Kvart problem må stadfestast i ein lykkeleg standard. 17.22 «Kanskje ein premie ...» 17.23 Ingen respons. Ansiktet hennar vik unna. 17.24 Ein lekam som fell, får eigenskapar han ikkje hadde i kvilande tilstand. Han blir eit våpen som kan overvinne svakare objekt, og 36

får kraft nok til å gjere eit inntrykk. Ikaros kunne falle igjen og igjen, men utan den store høgda er det inga historie. Hermed, den alvorlege feilen: at noko kan gjere inntrykk utan å falle. Og at det at vi ikkje greier å få momentum frå oppreist posisjon, hindrar oss i å sette merke på bakken. Det finst ingen spor, eit mislykka forsøk på å lese av hendinga, å påverke sansane til observatøren. På månen kjennest det å hoppe ein augneblink som å flyge, og vice versa. Men er det nokon gong korleis det kjennest, som tel? 17.25 «Vel, lykke til, da.» 17.25 Det handlar ikkje eigentleg om eit eller anna individ med konkurrerande eigeninteresser heller. Det finst eigentleg ikkje nokon «eigenvilje» i eit byråkrati, og det er også vanskeleg å finne ein motsvarande vilje. «Kulturell berekraft» er eit jålete omgrep for dødsraten hos dyr som avheng av menneska si vilje til å halde ut med dei. 17.27 Kalksteinen ser ut til å vere spesielt øydelagd av bæsj på denne sida av kafeteriaen. Folk har tydelegvis prøvd reir-, hekke- og rugeførebygging, strengar, leidningar, straum, gift, piggar, nett, skadedyrmiddel, voks, feller, høgfrekvente lydar, eksplosiv. Men om berre éin menneskevenn gir dei mat, så overlever duene alt dette. Problema til huset begynner på trappa. Problema til gata begynner ved kantsteinen. Problema til byen begynner med søppel – desse unemnelege tinga vi ikkje vil ha, men som vi ikkje greier å kvitte oss med. 17.27 Vi blar oss gjennom fleire sider. Vi har jobba veldig flittig, men har vi gått langt nok? 37

17.28 «Bygningsarbeidet sitt formål er å få ting til å henge saman; arkitekturen sitt er å røre oss.» 17.29 Medan ho nærmar seg rampa, trykker kvinna veska inntil seg og snik inn ei hand. Vi er ikkje kvitt henne. Ho følger med på bilane og den tomme avfallsstasjonen. 17.30 Har vi mista dei stadane vi trudde vi rådde over, om så berre fordi vi kjente dei litt? Årstider, ei firfisle, bønder i arbeid. Ikkje ein rekneskap, berre minnet om einskilde froskar som hoppar ut i ferskvassdammar, eller orkanen som tok livet av trea med saltvatn. Kanskje det er lettare å fly heim viss minnet har noko å seie. 17.31 Der kvinna gjekk forbi, oppdagar vi eit blautt papir med noko i, som om alt dette liksom var eit mentalt problem som det fanst ei mental løysing på. Skal vi ete? Grunnen, viljen, evna til diskrimineringa og fordømminga – korleis kan filosofien løyse dueproblemet? Eller problemet med den fallande lekamen? – Vel, vi er ikkje så sikre på at det kjem til å skje i dag. Vi riv sandwichen i bitar. Kven skal gjere dette, om ikkje vi? Nokon andre vil få premien. Innleigde grupper av næringsdrivande og datamaskinene deira. Det finst ikkje ekte filosofar som kan finne ut av desse problema, fordi det ville vere umogleg å fokusere på å tenke på duer heilt isolert. Her håpte vi å få betalt for denne dagen, men vi fann aldri ut korleis vi skulle melde oss på. «Utan plan får vi denne følelsen som er så uuthaldeleg for mennesket, følelsen av formløyse, armod, uorden og tilfeldigheit.»

17.35 Kanskje vi skulle gitt duene tilbake til arkitektane – huse dei igjen, fôre dei, eller binde dei fast og ete dei. Uansett er det nærværet av ei aktiv motstandskraft som gjer at det ser ut som om den fallande lekamen har falle og er ferdig med å falle. Viss fallande lekamar var påverka av nokre av dei andre eigenskapane til kroppen (som vennlegheit eller IQ), ville vi alle ha falle ulikt. Men på månen landar hammaren og fjøra samtidig. Den einaste forskjellen på jorda er motstanden. Problem med fallande lekamar blir best løyste når lekamen held seg likeglad til rørsle. Da akselererer han einsarta og det trengst inga rørslekraft for å halde det gåande. Lekamen kan vere død eller levande – fallet blir ein tilstand, ikkje ein prosess – og kvile blir berre ei rørsle med null hastigheit. Slik kan ein lekam verken ha hug til rørsle eller kvile, han kan vere likegyldig til desse tinga. Dette er kanskje den beste tenkinga vår. 17.39 «I verkelegheita blir ikkje aksane oppfatta frå lufta slik som planen viser det på teiknebrettet, men frå bakken, der mennesket står oppreist og ser rett fram ...» 17.45 Notata er eit salig rot, men vi skal komme oss gjennom dei. Kvifor er det slik at viss du sparkar to lekamar frå toppen av ein bygning, så vil den tyngste bevege seg saktare, medan dei fell med same hastigheit viss du ikkje sparkar dei? 17.46 Nokon på ei av rampene, ein ungdommeleg mann, går ut av bilen sin med ei hand løfta, og så eksploderer eit heilt kretsløp i tuting og roping.

17.47 «Når vi lagar planar, må vi ikkje gløyme at det er det menneskelege auge som oppfattar verknadane av dei.» 17.48 Vi bur ikkje i himmelen og vi bygger ikkje i lufta. Vi kan ikkje flytte ut i verdsrommet, og lovane som avgrensar dei store fysiske og geologiske hendingane, betyr ikkje mykje for dyra i dei mellomstore liva våre. Verda til levande vesen kan vere filtra inn i andre store ting, som sjølv er filtra inn i større ting, høgare ting, ting som er lenger borte. Men dei minste anordningane våre gir oss avfall. Jorda er framleis plassen der vi dyrkar maten vår, bygger husa våre, søv – og enda står ho i rett vinkel til tyngdekrafta. Dette er årsaka til at vi, for å hoppe over handlinga, for å gløyme og å kvile, å falme – legg oss ned. 17.54 Sirener på full guffe sluttar seg til all ropinga og tutinga. Vi har definitivt komme til middagstida. Ut frå eit mørkt hjørne av det ubygde området ser vi ein annan gjeng som luntar tungt i retning av heisane, dei tar pause ved ein konteinar på bakkenivå og går i land ved kafeteriaen med mosa pizzaesker. Med blinde blikk i vår retning legg dei beslag på bord, slenger frå seg vesker og vogner, slumsete og seriøse. Dei legg fram notatbøker og pocketar. 17.57 Skyer syg til seg raude lys frå trafikken, doblar seg og forsvinn over bygningar. Heile vegen bort til området skrur lykter seg på. Høyrer det til framtida? Teoretisk sett. Sjølv om det skulle dukke opp fleire grupper, så trur vi duene er trygge i kveld. Vi har gjort vårt beste når det gjeld dette problemet, og kjenner oss sikre på at vi har identifisert eit par vektige poeng. Inntil dei får for stor makt over byane, trur vi duene vil kunne halde fram. Så tenker vi at tenking ikkje lenger vil hjelpe dei.