69751 Borodino – s. 1
12.08.2026 09:00
ØYSTEIN ORTEN havflammen. Dikt. Gyldendal 1995 fluktlinjer. Dikt. Samlaget 2000 Livingstones retrett. Roman. Samlaget 2003 kjensla av at det ikkje regnar andre stader enn her. Dikt. Samlaget 2004 Vegen til Neverland. Roman. Samlaget 2005 Rabarbrakrigen. Roman. Samlaget 2007 Himmelen over Shetland. Historier om motstand og eksil 1940–1945. Dokumentar. Samlaget 2009 Sjabervik. Noveller. Samlaget 2011 Rasmus Rebellen. Roman. Samlaget 2013 Risp i berget. Noveller. Samlaget 2015 Brevet til Rosalin. Roman. Samlaget 2016 Italiensk reise. Den håplause jakta på ei sjel. Ura forlag 2018 Aldri kome tilbake. Roman. Samlaget 2019 Krigshistorier. Noveller. Samlaget 2020 Den bortkomne. Roman. Samlaget 2023
69751 Borodino – s. 2
12.08.2026 09:00
Øystein Orten
Borodino Roman
Samlaget Oslo 2026
69751 Borodino – s. 3
12.08.2026 09:00
© Det Norske Samlaget 2026 www.samlaget.no Omslag: Julie K. Asplund Handskrift på framsida: Sigurd Jovik Bræin Førtrykk: Type-it AS, Trondheim Skrift: 10,8/14,1 pkt. Sabon Papir: 60 g Holmen Book Cream 2.0 Trykkeri: ScandBook AB, Falun Printed in Sweden ISBN 978-82-340-1732-2
Denne boka er trykt på miljøvenleg papir. Materialet i denne utgivinga er verna etter åndsverklova. Det er derfor ikkje tillate å kopiere, avfotografere eller på andre måtar gi att eller overføre heile eller delar av innhaldet i utgivinga utan at det er heimla i lov eller fylgjer av avtale med Kopinor. Det er forbode å bruke heile eller delar av utgivinga som inndata eller treningskorpus i generative modellar som kan skape tekst, bilete, film, lyd eller andre typar innhald og uttrykk, utan særskild avtale med rettshavarane. Bruk av materiale frå utgivinga i strid med lov eller avtale kan føre til inndraging, erstatningsansvar og straff i form av bøter eller fengsel.
69751 Borodino – s. 4
12.08.2026 09:00
Drag mig i dig, min Begyndelse ind!
69751 Borodino – s. 5
12.08.2026 09:00
69751 Borodino – s. 6
12.08.2026 09:00
gode mariann, mi kjære niese, det er laurdag og nesten kveld. Heilt sidan eg vakna, har eg tenkt på meldinga du sende meg i natt. Ho gjorde meg uroleg, og krev eit skikkeleg svar. Så når situasjonen din er blitt slik du skildrar, har eg bestemt meg for å skrive eit brev til deg. Det er så mangt du burde kjenne til om familien vår. Ting du spurde om då du var ung, men som eg ikkje svarte på, før du forsvann og det var for seint. Men no sit eg i hagen og skriv, med notatblokka i fanget, slik at eg kan lene meg tilbake og kvile augene på fjella når eg treng ein liten pause. Det har vore ein fin dag. Sola har laga skuggar av kroppen min. Jamvel av hovudet mitt. Om eg vrir meg ørlite til sides, kan eg skimte den nesten hårlause skallen på plenen bak meg. Sakte kryp sola mot vest og gjer dalen mørkare. Men rett før ho druknar seg i havet, fargar ho fjella raude. 7
69751 Borodino – s. 7
12.08.2026 09:00
Utrøna let vente på seg. Men ho var hard. Bårene kvitna ute på fjorden som små ulldottar mot alt det blå og grøne. Og framleis ruskar vinden i toppane på bjørkene og plommetrea. Spenner dei øvste greinene på lindene som om dei var bogar. Eg håper du kan sjå føre deg alt dette, og at det eg skriv, kan minne deg på korleis vi hadde det, den gongen vi budde berre eit steinkast frå kvarandre og var ein del av den same flokken, som hadde stranda på denne øya.
8
69751 Borodino – s. 8
12.08.2026 09:00
når eg ser ned i den nesten tome bygda her frå campingstolen, lengtar eg alltid etter at skulen skal begynne på igjen. Eg likar ikkje feriar, sidan dei opnar opp grindene for alle spørsmåla eg ikkje bør stille, og svara eg ikkje kan få. Sjølvsagt om Ragnhild, men også om deg og meg. Kall det gjerne atterlet, eller anger, om du vil. Dette er siste sommarferien før eg blir pensjonist. Eg burde nyte han. Lese ferdig den siste romanen av Dan Brown. Fullføre artikkelen om fiskarbøndene til sogelaget sitt årsskrift. Men eg saknar allereie elevane mine, klassa mi på barneskulen, der også du ein gong gjekk, det faste romet vårt, og dei litt stakkarslege plakatane på veggen, med svart og raud tusj på brunt innpakningspapir, for der inne gløymer eg nesten at eg ikkje har nokon annan enn deg, ja, og no også mannen din og den vesle. Så eg håper inderleg at du får lese dette brevet, slik at du kan få vite meir om anane våre, og kanskje også forstå betre kvifor vi alle vart spreidde for vindane og til slutt kom heilt bort frå einannan. 9
69751 Borodino – s. 9
12.08.2026 09:00
sist eg sat her ute, var 17. mai. Då stod sola litt lågare. Og lufta var skarpare. Men lydane fleire. Gladare, på ein måte. Eg tok ikkje del i feiringa i år, men høyrde toget kome opp bakkane, med dei muntre ropa frå borna, og sjølvsagt korpset, der eg ein gong spelte. Fyrst stortromma. Så skarptrommene. Klokkespelet. Før messingblåsarane dundra på med defilermarsjen sin. Eg tenkjer mest på far når eg høyrer korpset. Far i spissen for toget. I den svarte uniforma. Med dei to medaljane på brystet. Rett over hjartet. Og så hendene som veivar. I kvite hanskar. Taktfast ved hoftene. Alltid med venstrefoten på slaget til stortromma. Eitt-to. Eitt-to. Innimellom gjer han honnør til folk som står langs vegen. Gjerne med eit lite alvor i andletet. For far er marsjeringa noko meir enn berre jubel og glede.
10
69751 Borodino – s. 10
12.08.2026 09:00
Lindene rett bortom meg vart planta ein 17. mai. Om kvelden, etter folkefesten, då alt hadde roa seg. Far hadde kjøpt dei på planteskulen. Ei til far din og ei til meg. Vi fekk grave gropene til dei små trea sjølve. Far sa at det var vanleg å plante tre på grunnlovsdagen. Farfar hadde gjort det, medan vi framleis var i union med svenskane. Helst ei gran, som kunne gi le for alt som skulle vekse. Lindene er gamle no. Nærmar seg 60 år. Eg sagar toppane av dei kvar ettervinter. Likevel er dei meir enn ti meter høge. Med ein stamme på mesta to famner og greiner som strekkjer seg over vegen nedanfor som ein diger paraply. Ein gong var vi stolte av lindene våre. Men no gjer skuggen frå desse trea meg kald.
11
69751 Borodino – s. 11
12.08.2026 09:00
her i stova er det stilt som i ei grav. Men utsikta er formidabel. Sjølv når eg lårar meg djupt ned i bjørneskinnet ved kaminen, kan eg sjå vidt ikring. Fjorden nordover, som deler seg i to, og sidan i fire, mellom tindane i aust, som stundom kan minne meg om tennene på eit rovdyr, om ikkje skyene gjer sikta dårleg. Men i vest – storhavet. Ein gong tok vi færingen til far og rodde heilt ut i Sundet, du og eg, slik at vi kunne sjå kor nær dette havet var, og høyre bølgjene stange mot dei yttarste holmane, som om dei var olme oksar. Kor gamal var du då? 7–8 år? På hylla over meg står konsolluret. Du hugsar det kanskje? Det er tysk. Av typen Kienzle. Ei bryllaupsgåve til mor og far i 1951. Kjøpt hos urmakar Olgard Sivertsen i Ålesund. Tikk-takk-tikk-takk, seier uret. Lyden går gjennom golv og veggar. Eg hugsar at mor prøvde å stogge det, slik at ho fekk sove, men far trekte det berre opp att, så tida fekk 12
69751 Borodino – s. 12
12.08.2026 09:00
halde fram med å gå. Men tida kan snart saktne farten igjen, slik at sekunda blir lange, eller stoppe heilt opp, av ein enkelt beskjed.
13
69751 Borodino – s. 13
12.08.2026 09:00
nett slik opplevde eg meldinga di, med murringa frå mobilen klokka fire i natt, displayet som viste retningsnummer +33, og SMS-en på nokre få linjer, om at du nyleg hadde fått ein liten gut, men samtidig fekk vite at du var alvorleg sjuk, og at det var viktig at eg fekk beskjed om dette, sidan eg var den einaste att. Benjamin skal guten heite, etter far. Og så dette at du så inderleg skulle ha snakka med meg, at du så gjerne ville fortelje, ja, jamvel beklage for, at eg ikkje var blitt informert om Benjamin før no, nesten sju veker etter fødselen. Men du orka vel rett og slett ikkje å ringe. Etter det korte svaret mitt la eg mobilen frå meg på golvet att. Breidde dyna over meg. Vart liggjande og tenkje. Fyrst med opne auge mot skråtaket. Før eg vrei meg mot sida og lukka dei. Det var ikkje før eg vakna igjen, at eg la til: Du høyrer snart frå meg. For kva tid såg eg deg sist? Då du kom heim etter folkehøgskulen? For over tjue år sidan? Og etter det – 14
69751 Borodino – s. 14
12.08.2026 09:00
berre nokre spreidde tekstmeldingar og usle pengeoverføringar. Den einaste att, skreiv du.
15
69751 Borodino – s. 15
12.08.2026 09:00
duren frå eit helikopter vekkjer meg frå døsen i bjørneskinnsstolen. Lyden er hard og kjem gradvis nærare. Blada som surrar over meg, spjerrar tankane mine opp, men blir snart limte saman til eit spørsmål: Kven er det i dag? Kanskje er det ein kollisjon, to bilar front mot front, der autoverna på begge sider av vegen har gjort det umuleg å køyre i grøfta, slik at ein hadde kunna berge seg? Eller eit fall frå ein dokk på eit av skipsverfta? Det er verst når lyden frå helikopteret blir heilt borte. Denne totale stilla etterpå, når ein skulle tru at alt berre var idyll. Men slikt er truleg heilt daglegdags hos dykk, i det myldrande Paris, der eit menneske døyr kvar gong eit nytt menneske blir fødd.
16
69751 Borodino – s. 16
12.08.2026 09:00
dei åra vi alle budde så tett saman, kunne vi vakne opp til desse fjella. Med den same sola. Over dei same kvasse tindane. Du og foreldra dine. Ragnhild og eg. Med berre to hus mellom oss. Og så mor og far eit par hundre meter derifrå. I barndomsheimen til far din og meg. Her eg sit og skriv. Det fanst glade dagar, sjølv om ikkje himmelen alltid var blå. Eg gløymer ikkje den søndagsmorgonen etter dansen, då far sette i gang leiteaksjonen. Du hadde allereie fylt sytten. Far ringde fyrst politimeisteren i Ålesund, som sende ein mann med schæfer over fjorden. Hunden fekk lukte på kleda dine og labba så fjørelangs saman med Røde Kors-gjengen, heilt til neste kveld, då du ringde frå Oslo og fortalde at du var glad i oss, før du berre la på, utan noko meir snakk. Eg hugsar også at mor og far måtte setje seg ned i sofaen i stova, letta for at du var i live, men sam17
69751 Borodino – s. 17
12.08.2026 09:00
tidig tyngde av dei tankane du truleg hadde inne i deg. Du hadde flykta. Rømt bygda. Forlate vener og gamle klassekameratar. Ja, oss alle. Men mor og far klandra deg ikkje, for vi visste no alle kva du hadde vore gjennom tidlegare, ja, heime hos dykk, med all festinga og drikkinga, bilane att og fram, ropinga og slamringa med dører, alt dette levenet, heilt fram til konfirmasjonen, då foreldra dine forsvann og sosialkontoret greip inn, slik at du fekk flytte inn hos mor og far, og året etter fekk lov til å reise til Oslo for å begynne på ein folkehøgskule med mykje friluftsliv. Då du kom heim til jul det året, hadde du passert seksten og eit halvt. Vi såg at du var blitt rolegare. Mognare. Meir sjølvstendig. Julaftan tok du oppvasken saman med mor. Stundom kunne vi høyre varsam latter der inne på kjøkenet, som om de delte løyndomar vaksne kvinner imellom. Men så reiste du altså ned att, med snøggbåten til Ålesund, bussen til Åndalsnes, nattoget til Oslo. Tida gjekk. Du vart borte. Høyrde liksom til ein annan stad.
18
69751 Borodino – s. 18
12.08.2026 09:00
ein gong var det så mange ting du ville eg skulle fortelje om. Du spurde om oldeforeldre og tippoldeforeldre. Oppbrot. Flyttingar. Forsvinningar. Og sjølvsagt om Abel. Far din. Min einaste bror. Alt han hadde gjort. Men det vart aldri noko høve til å svare skikkeleg. Så du skal vite at sjukdomen, og fortvilinga den brått har plassert både deg, mannen din og vesle Benjamin i, har vekt opp att ein trong i meg, ja, ei lyst, til å fortelje, som eg ikkje visste eg hadde lenger. Og skal eg gjere dette, lyt eg begynne langt bakanfrå, kanskje med bjørnen og krigane, og ikkje gløyme forliset og brannen, hendingar som har rykt oss opp frå der vi budde, og sendt oss vidare, til nye stader, der nesten ingen kjende oss, ja, vi var kanskje like framande i denne bygda som du truleg er i Paris. Men denne trongen nører også opp under eit vemod, som jamvel har vakse seg sterkare dei siste dagane, med dette skrivet som kom med posten.
19
69751 Borodino – s. 19
12.08.2026 09:00
eg kunne høyre smellane då postdama klaska alle loka på stativet att, før eg tok siste supen frå kaffikoppen, gjekk ned trappa, steig opp i treskoa ved vindfanget og rusla dei 40 metrane ned for å sjå kva ho hadde etterlate seg denne gongen. Og sanneleg, innimellom all reklamen for baderingar og sydenturar, låg ein gråkvit konvolutt, med namnet til storkommunen der nord, merka med Den norske kyrkja, under logoen i raudt og gult, med dei to øksene, peikande til kvar si side. Det stod at grava etter oldemor og oldefar ville bli sletta innan månaden var omme, sjølv om festeavgifta var betalt. Berre heilt spesielle omsyn kunne gjere det nødvendig å ta vare på henne. Det var trass alt hundre år sidan dei var komne i jorda, oldemor og oldefar. For slik var praksisen. Men hundre år, tenkte eg, det er ikkje lenge. Så eg ringde straks kyrkjekontoret, for eg ville snakke 20
69751 Borodino – s. 20
12.08.2026 09:00
med presten. Men der var ingen levande i den andre enden, berre ein telefonsvarar, som med ei monoton og kraftlaus stemme melde om ferietid til andre veka i august.
21
69751 Borodino – s. 21
12.08.2026 09:00