SABATO 22 februari 2025 NL

SÁBADO

PORTUGAL

VAN AZULEJO TOT STERRENRESTO DE HOTSPOTS, DE BELGEN, DE CREATIEVE VIBES

Saudade. Volgens kenners een van de mooiste woorden die er bestaan. Niet toevallig een Portugees woord, en ook niet toevallig een term die een onbestemd verlangen naar iets onbereikbaars vat, een vorm van nostalgie naar iets wat je bent verloren.

Als we de getuigenissen van Belgische creatievelingen in dit nummer mogen geloven,speelt saudade een belangrijke rol in hun liefde voor Portugal. Heleen Fivez van designstudio en galerie Omarcity vat het perfect samen:‘Ons leven is hectisch en opwindend tegelijk.We leven gulzig en staan altijd aan.In Portugal keren we naar binnen,maar dat gaat niet vanzelf.Het vraagt telkens tijd om te landen. Cultureel valt hier minder te beleven, voor een tof restaurantje moet je al een heel eind rijden. Daardoor vertraag je vanzelf en schud je de hectiek van je af. De focus ligt op jezelf,je gezin en het buitenleven.Net die eenvoud

P.16

TWEEDE THUIS, EERSTE LIEFDE: BELGISCHE CREATIEVELINGEN FLOREREN IN PORTUGAL

P.06

MIJN SÁBADO: DIEGO MOREIRA’S ZATERDAG TOT AAN DE WEDSTRIJDBUS

P.40

ROMEINEN, KLOOSTERS, WIJN ÉN TOPGASTRONOMIE: ALENTEJO IS HET NIEUWE TOSCANE

P.50

DIPLOMAAT OUT, SCHOENMAKER IN: RUI OLIVEIRA OVER ‘MADE IN PORTUGAL’

schept ruimte in mijn hoofd – voor focus,energie en nieuwe ideeën.’ Klinkt als iets wat we allemaal wel kunnen gebruiken, toch?

Designer, kunstenaar en ondernemer Lionel Jadot zet zijn schouders onder een gigantisch lokaal project: Barrosinha. Een domein met artiestenresidenties, een taverne, een bodega en een hotel,én binnenkort misschien ook architecturale paviljoenen.‘We willen meerwaarde creëren met een analoog,‘handmade’project:een statement in een wereld die meer en meer digitaal of virtueel wordt.Soms heb ik het gevoel dat we in één grote computersimulatie beland zijn waarin mensen de weg kwijt zijn. Daarom noem ik Barrosinha: big craft versus big data.‘ Oftewel: saudade pur sang.

AN BOGAERTS HOOFDREDACTEUR

P.62

P.54

VAN TIKTOK TOT INSTAGRAM: ‘QUEEN OF SCARVES’ CLAUDYA MOREIRA WINDT ER GEEN DOEKJES OM

SMAAKBOM LISSABON: DE CHEFS DIE DE PORTUGESE HOOFDSTAD OP SMAAK BRENGEN

P.70

OUDER DAN JE

OVERGROOTVADER: GERT DE MANGELEER OVER ZIJN MADEIRA’S

Onze beleggingen zijn als een topgerecht, voor u samengesteld met de beste ingrediënten.

Proef van het rendement van onze beleggingen

Zoals een chef zorgvuldig uitgekozen ingrediënten met veel expertise in een topgerecht verwerkt, zo stellen wij bij ING Private Banking ook uw persoonlijke beleggingsportefeuille samen. Met de crème de la crème van wereldwijde beleggingen die we onafhankelijk selecteren. Het resultaat? U kunt genieten van solide prestaties.

De zaterdag/sábado van Diego Moreira, de Portugees-Belgische profvoetballer bij RC Strasbourg Alsace: drie keer douchen, een bijbel in de valies en Célines buffetten.

Tekst: Eline Broeckx Foto: Benjamin Hincker

MIJN SÁBADO

DIEGO MOREIRA

‘Zondag speel ik, dus zaterdag is voor mij een werkdag’, vertelt Diego Moreira (20), die sinds augustus profvoetballer is bij de Franse Ligue 1-ploeg RC StrasbourgAlsace.‘Aan dat ritme ben ik intussen gewend, en maar goed ook, want het is de enige manier om het absolute topniveau te halen.Dat besef motiveert me zo dat niets als een opoffering voelt.’

Moreira droomt al luidop van een plek bij Europa’s grootste clubs, van meespelen in de Champions League en van wereldbekerwinst.Toch is hij op dit ogenblik tevreden met zijn stek net buiten het centrum van Straatsburg.‘Maar als onze coach ons doorheen de week een paar dagen vrij geeft,reis ik weleens naar mijn familie en vrienden in Luik of Lissabon. Om thuis te chillen en af en toe een potje te voetballen met mijn jongere broers. Mijn sport en ik laten elkaar nooit echt los.’ (lacht)

8 AM -‘Wakker worden doe ik onder de douche.Tot op de minuut zijn al mijn handelingen getimed, zodat ik om 8.20 uur stipt de deur achter me kan dichttrekken.’

8.40 AM -‘Zoals altijd heb ik vijf minuten over wanneer ik aankom bij het Racing Soprema Parc,het vaste trainingscentrum van de profs.’

‘Ik ontbijt samen met de andere spelers, die naast het veld als mijn tweede familie voelen.Twee spiegeleieren,twee sneetjes brood met boter, een glas sinaasappelsap en een discussie later ben ik klaar voor de dag.’

PROFVOETBALLER BIJ RC STRASBOURG ALSACE. PENDELT TUSSEN STRAATSBURG, LISSABON EN LUIK.

Zaterdag is voor mij:

‘EEN WERKDAG. AAN DAT RITME BEN IK INTUSSEN GEWEND,

EN MAAR GOED OOK: HET IS DE ENIGE MANIER OM HET TOPNIVEAU TE HALEN.’

9.15 AM - ‘Samen met de RCSA-fysio’s bereid ik me voor op de inspanningen van de dag. Ze doen zoveel meer dan me fysiek klaarstomen voor trainingen en wedstrijden;misschien zelfs liever dan voor de massages zoek ik hen op voor een oprechte babbel.’

10 AM -‘Tijd voor overleg met onze coach,de voormalige Britse profvoetballer Liam Rosenior. Het belangrijkste agendapunt: bespreken hoe we morgen kunnen winnen, natuurlijk.’

11 AM - ‘Na een bezoek aan de gym voor wat krachtoefeningen, jog ik naar de pitch voor een training. Een korte, zoals altijd de dag voor een wedstrijd.’

12 PM - ‘Van het veld ga ik rechtstreeks terug naar de fysio’s. Om die oefeningen onder druk te zetten en de set pieces er weer goed uit te stretchen.’

12.30 PM -‘Het is lunchtijd.Voedingsexperte Céline stelt al onze buffetten samen,zodat we op ons best kunnen presteren op het veld.Vandaag loop ik er langs voor mijn lievelingseten: kip, semolina en groenten.’

1.30 PM - ‘Gedoucht kom ik weer thuis aan.’

‘Omdat we morgen spelen, brengen we de nacht door op hotel.Daarvoor zoek ik al het nodige bijeen.Wat ik altijd bij me

ONDER VAN KRACHTTRAINING TOT

TEAMOVERLEG: DIEGO MOREIRA’S

ZATERDAGROUTINE BEREIDT HEM

FYSIEK EN MENTAAL VOOR OP DE UITDAGINGEN VAN DE VOLGENDE VOETBALMATCH.

heb en minstens zo belangrijk vind als kleding, is mijn bijbel; het is mijn geluksbrenger. Ook mijn box kan niet ontbreken,zodat ik voor de wedstrijd mijn enorme playlist vol happy songs kan afspelen. Er is één nummer waar ik echt naar móét luisteren net voor ik het veld op moet,maar welk dat is,blijft mijn geheimpje.’

2 PM - ‘Ik rust om me mentaal voor te bereiden op morgen. Ik kijk naar de manga ‘One Piece’ en de Amerikaanse misdaadserie ‘Power’. Tussendoor slaap ik wat en speel ik op mijn PlayStation 5.’

6.50 PM - ‘Het team verzamelt weer op het Racing Soprema Parc, zodat we om 19 uur met de bus naar het hotel kunnen vertrekken.’

8PM -‘We arriveren en gaan meteen samen naar Célines buffet.Een halfuur later,wanneer iedereen klaar is,trekken de eerste spelers weer naar de fysio’s.’

8.45 PM - ‘Omdat we het hotel tot morgen niet uit mogen,ga ik naar mijn kamer,tot het mijn beurt is om mijn benen voor te bereiden op de wedstrijd.Terwijl de anderen bezig zijn,kijk ik verder naar mijn series,bel ik mijn familie en speel ik Uno met de andere wachtenden.’

10 PM - ‘Wanneer ik klaar ben, ga ik naar mijn kamer en douche me voor de laatste keer vandaag.’

10.50 PM -‘Tot mijn ogen dichtvallen,lees ik in bed het boek ‘Vaincre’ van Siya Kolisi, de eerste zwarte man die kapitein was van het nationale rugbyteam van Zuid-Afrika.Het gaat over de emoties die hij ervoer tijdens zijn carrière en hoe hij daarmee omging.En over hoe hij gefocust bleef en zijn job wist te combineren met zijn gezin. Ik ben er klaar voor.’ ◆

3X GETIPT IN LISSABON

1. SEEN ‘DE ZELDZAME AVONDEN WAAROP IK UITETEN GA, PROBEER IK GRAAG IETS NIEUWS UIT. MAAR OMDAT JE IN DIT ROOFTOPRESTAURANT HEERLIJK EET, KOM IK ER GEREGELD TERUG.’ SEENLX.COM

2. COLOMBO ‘DIT IS HET GROOTSTE WINKELCENTRUM VAN

EUROPA. SAMEN MET MIJN BROERTJES GA IK ER GRAAG SHOPPEN.’ COLOMBO.PT

3. AVENIDA DA LIBERDADE ‘LEUK OM DOOR TE WANDELEN IS DEZE PRACHTIGE WINKELBOULEVARD. JE VINDT ER ALLE LUXEMERKEN.’ AVLIBERDADE.COM

Ca & La

GARCÉ & DIMOFSKI VEGEN DE VLOER AAN MET PORTUGAL ◆ TUSSEN OMARMEN EN AFSTOTEN: DE EMOTIONELE MODE VAN LIDIJA KOLOVRAT ◆ DE WERELD IS OM ZEEP, MAAR NIET ALS HET AAN CLAUS PORTO LIGT ◆ VAN TAMPONS TOT KROONLUCHTERS: DE MONUMENTALE IRONIE VAN JOANA VASCONCELOS

SNEAKPREVIEW

PORTUGAL OVER DE VLOER

Opgepast:een magazine lezen kan je leven veranderen!Toen Olivier Garcé,de helft van het designduo Garcé & Dimofski, het oude Portugese magazine ‘Orpheu’ in handen kreeg, sloeg de vonk over. Resultaat: een tapijtencollectie met acht dessins, vernoemd naar dat literaire blad uit 1915, ooit gelanceerd door dichter Fernando Pessoa.

Pessoa hield van modernistische architectuur en fauvistische kunst, en precies die invloeden kregen een update naar 2025.

Ook de typische azulejo-tegels, zoals je die ook op onze cover ziet, dienden als inspiratie.

HIER DE COLLECTIE ‘ORPHEU’

VAN GARCÉ & DIMOFSKI OMVAT

ACHT TAPIJTEN, GEÏNSPIREERD

DOOR PORTUGAL, HET

LAND WAAR HET FRANSE

ONTWERPERSDUO ZICH HEEFT

GEVESTIGD.

‘Portugese patronen en kleurenpaletten –blauw,wit en aardetinten – roepen nostalgie en weerbaarheid op’, aldus Dimofski.

De tapijtencollectie werd enkele weken geleden officieel gelanceerd tijdens de Paris FashionWeek en is nu in productie bij de Marokkaanse tapijtenspecialist Beni Rugs.

ORPHEU-COLLECTIE, VANAF 815 EURO PER M², BENIRUGS.COM

DE WERELD IS OM ZEEP

Als je één souvenir meebrengt uit Portugal, laat het dan de kunstig verpakte zeepjes van Claus Porto zijn (met als heerlijk neveneffect: zeer welriekende bagage bij je thuiskomst).

‘Since 1887’, staat het in mooie gouden letters op de ramen van hun flagshipstore in Porto: in dat jaar openden de Duitsers Ferdinand Claus en Georges Schweder een zeepfabriek in diezelfde stad. Na de Eerste Wereldoorlog kocht een Portugese werknemer,Achilles Alves de Brito, het bedrijf over en vier generaties later is het merk Claus Porto uitgegroeid tot een wereldwijd luxemerk van zepen, parfums, kaarsen en scheerproducten.Authentiek en een tikje nostalgisch: alle producten worden nog steeds volgens dezelfde artisanale methode gemaakt en met de hand verpakt.Voor de kleurrijke prints op de verpakkingen wordt geput uit het rijke archief, dat bewaard wordt in een kluis in het hoofdkwartier in Porto.

TO DISCOVER ONE OF A KIND

Altijd dé blikvanger op ModaLisboa – de modeweek in Lissabon – is de presentatie van Lidija Kolovrat, beeldend kunstenares en modeontwerpster. Kolovrat groeide op in Bosnië, maar woont en werkt sinds 1990 in Portugal. Haar nieuwe lente- en zomercollectie heet ‘My Portugal’.‘Het is een reflectie op mijn leven hier, en hoe dit land me de voorbije decennia heeft beïnvloed en gevormd. Ik heb mezelf in deze cultuur ondergedompeld, en dit land afwisselend omarmd en afgestoten.’ Die mix van emoties is een signatuur geworden in haar werk, aldus Kolovrat.

De artieste, die ook videokunst en installaties maakt, benadert kleding als iets hoogst persoonlijks: unieke stuks, met de hand vervaardigd in het KolovratLab.Vaak op maat van de klant.‘We besteden veel aandacht aan de eigenheid van elke klant, een Kolovrat-stuk moet samenvallen met wie je echt bent.’

WINKEL EN ATELIER: RUA DOM PEDRO V 79, LISSABON LIDIJAKOLOVRAT.COM

‘Ik kan je aankleden aan de buitenkant, maar vanbinnen zul je jezelf moeten uitkleden.’

Lidija Kolovrat

SHOP

MASERATI GRECALE FOLGORE ITTURNS YOUON

KIES NOOIT TUSSEN ELEGANTIE EN PRESTATIES

Al 110 jaar klopt het hart van Maserati op het ritme van passie en excellence. Wij ontwerpen sportieve, elegante auto’s die uitsluitend zijn gefocust op rijplezier. In lijn met het DNA van Maserati introduceert de Grecale SUV een nieuwe golf van technologie en prestaties. In combinatie met krachtige motoren garandeert zijn lichtgewicht constructie de beste rijsensaties. Vergeet compromissen en kies de krachtbron die het beste bij u past: een verbrandingsmotor of 100% elektrische aandrijving.

Ontdek de Grecale vanaf € 1.150* excl. BTW/maand

*Voorbeeld in Financiële Renting voor een GRECALE BEV 105kWh 410kW Folgore, op basis van een looptijd van 60 maanden en 100.000 km. Verkoopprijs : 92.561,98 € excl. BTW. Maandelijkse huur van 1.150,00 €, mits een 1ste verhoogde huur (optionele) van 22.861,94 € en een aankoopoptie van 14.809,92 €, korting(en) verrekend. Financiële Renting is uitsluitend voor professioneel gebruik. Alle prijzen zijn exclusief BTW. Onder voorbehoud van prijswijzigingen en vergissingen. Aanbieding geldig van 01−01−2025 tot en met 31−03−2025.

Voorstel van Financiële Renting opgemaakt door Stellantis Financial Services Belux N.V. (lener), Bourgetlaan 20−1 te 1130 Brussel, België, RPR: Brussel, KBO nr.: 0417.159.386, tel.: [+32 (0)2/370 77 11|tel:+3223707711], IBAN: BE86 3100 0100 5250, BIC: BBRU BE BB, e-mailadres: services4you@stellantis-finance.com, onder voorbehoud van goedkeuring van het dossier.

Maserati Grecale Folgore. Energieverbruik (gecombineerde cyclus): 24,7 kWh/100 km. CO2-uitstoot (gecombineerd): 0 g/km

PROEF PORTUGAL

THE PORTUGAL COLLECTION IS EEN REFERENTIE IN BELGIË VOOR LIEFHEBBERS VAN PORTUGESE WIJN. IN DE BRUSSELSE BORTIERGALERIJ KUN JE OP 23 MAART TIJDENS EEN TASTING ELF VAN DE BESTE WIJNDOMEINEN ONTDEKKEN.

THEPORTUGALCOLLECTION.BE, BORTIER.BE, 40 EURO

Reuzegrote pumps, gemaakt van roestvrijstalen pannen en deksels. Een bed van valiumpillen in doordrukstrips. Met ironie verwerkt JoanaVasconcelos banale voorwerpen tot geëngageerde monumentale installaties. Daarmee schopte de Portugese kunstenares het onlangs tot eregast van de 70ste Brafa-editie.

Haar claim to fame:‘A Noiva’ (‘De Bruid’) (bovenste foto), een maagdelijk witte kroonluchter gemaakt van 14.000 aan elkaar geknoopte tampons waarmee ze ophef veroorzaakte toen ze in 2012 als eerste vrouw én jongste kunstenaar ooit solo exposeerde in het Paleis van Versailles. Het werd een monstersucces, met

meer dan 1,6 miljoen bezoekers. Eerder oogstte ze al lof met haar deelname aan de Biënnale vanVenetië in 2005, en in 2018 kwam er de bekroning van haar werk met de overzichtsexpo ‘I’m Your Mirror’ in het Guggenheim Museum in Bilbao. Recent spraakmakend was haar sprookjesachtige ‘immersive’ ‘Wedding Cake’-paviljoen (foto onder) in 2023: een 365 vierkante meter grote stapeltaart.

Een soortgelijke ervaring beleef je vandaag in Brussel, tussen haar enorme bontgekleurde en met leds verlichte druppels uit Dior-textiel. En in en om het Palacio de Liria in Madrid spot je haar werken tussen die van onder anderen Goya en Rubens.

‘THE ENCHANTED FOREST’, T/M 12 APRIL. PRVBGALLERY.COM ‘FLAMBOYANT’, T/M 31 JULI. PALACIODELIRIA.COM

Design

EN PORTUGAL : EEN MATCH MADE IN DESIGN HEAVEN.

VINCENT VAN DUYSEN TOT JEAN-PHILIPPE DEMEYER, VAN LIONEL JADOT TOT HELEEN FIVEZ, ALLEMAAL VINDEN ZE IN PORTUGAL EEN TWEEDE THUIS ÉN EEN SPEELTUIN VOOR HUN TALENT. ‘DE EENVOUD HIER CREËERT VEEL RUIMTE VOOR NIEUWE

BELGEN

VAN

IN PORTUGAL

BELGEN EN PORTUGAL: HET IS EEN MATCH MADE IN DESIGN HEAVEN.

VAN DE STIJLSTEMPEL VAN VINCENT VAN DUYSEN EN JEAN-PHILIPPE DEMEYER TOT HET REBELSE EXPERIMENT

VAN LIONEL JADOT EN DE CREATIEVE QUEESTE VAN HELEEN FIVEZ: IN PORTUGAL VINDEN ZE EEN TWEEDE THUIS ÉN EEN SPEELTUIN VOOR HUN TALENT. ‘DE EENVOUD HIER CREËERT ENORM VEEL RUIMTE VOOR FOCUS, ENERGIE EN NIEUWE IDEEËN.’

TEKST:

THIJS DEMEULEMEESTER

Miguel Guedes De Sousa, de vernieuwer van de Portugese luxehoreca, houdt van de Belgen. Voor het design van zijn clubs, hotels, villa’s met hotelservice en (beach)bars in Lissabon en Comporta werkt hij uitsluitend met VINCENT VAN DUYSEN en JEAN-PHILIPPE DEMEYER . Waarom halen onze landgenoten die opdrachten binnen en niet het lokale talent? Komt het omdat ze allebei een vakantiewoning in de streek hebben? Of zit er meer achter? ‘Ik hou meer van Vincents stijl, mijn vrouw van Demeyers.’

‘Het heeft vijf jaar geduurd voordat ik de naam VincentVan Duysen correct kon uitspreken’,lacht

Miguel Guedes De Sousa. Correct is veel gezegd: ‘Duysen’klinkt bij de Portugese CEO van de horecagroep JNĉQUOI meer als‘dozen’,Engels voor dozijn.Toepasselijk, want hij heeft meer dan een dozijn plannen met deAntwerpse architect-designer.In Lissabon is het JNĉQUOI House momenteel in aanbouw, terwijl de modeboetiek Fashion Clinic in 2024 openging.Hun eerste collab opende in de zomer van 2023:deJNĉQUOI Beach Club, een bar-restaurant op Praia do Pego, een van de mooiste stranden in het Portugese Comporta. De strandclub is Van Duysen ten bloten voeten uit: hardhouten vlonders leiden naar een archetypische ‘barn’ met een rieten dak en

intimistische terrassen.‘De serene architectuur, geïnspireerd op de lokale vissershuisjes, blendt mooi met de omliggende duinen.Alles is door en door ontworpen, tot en met de strandstoelen’, zegt De Sousa.‘Met de JNĉQUOI Beach Club gaan we in Comporta tegen de stroom in. Geen blingbling, geen champagneparade, geen dreunende beats.We trekken resoluut de kaart van de stilte en de natuur. Ons publiek is de opgeklopte sfeer van Mykonos of Saint-Tropez grondig beu. Bij ons vind je rust.’

MEGAPROJECT

Het project is een uiting vanVan Duysens specifieke kijk op Comporta.‘Ik associeer het met een toevluchtsoord waar je echt aan de wereld kunt ontsnappen’, zegt hij.‘Een plek om te vertragen en in contact te komen met de natuur.’ Veel wil De Sousa er nog niet over kwijt, maar nog dit voorjaar lanceert

LINKS PAOLA AMORIM EN MIGUEL

GUEDES DE SOUSA, HET POWERKOPPEL

ACHTER JNĈQUOI. SAMEN VERLEGGEN

ZE GRENZEN IN DE PORTUGESE

LIFESTYLE- EN HORECAWERELD.

HIER JP DEMEYER & CO. IN COMPORTA:

XL-TOOG BENEDEN, KLEURRIJKE SUITE BOVEN. HOSPITALITY, MAAR DAN ANDERS.

‘We trekken resoluut de kaart van de stilte en de natuur.

Ons publiek is de opgeklopte sfeer van Mykonos of SaintTropez grondig beu.’ MIGUEL GUEDES DE SOUSA

hij een megaproject op maar liefst 164 hectare in Comporta.Er komen onder meer tientallen villa’s met hotelservice, restaurants, een tennisclub, een rond zwembad van 33 meter, een wijnbar en een spa. De villa’s, ontworpen doorVincentVan Duysen Architects, ‘komen vanaf deze zomer op de markt’, zo staat op de website te lezen.

‘Het wordt een uniek project, maar voordat we erover communiceren, willen we er eerst discreet een community rond bouwen’,zegt De Sousa raadselachtig.‘Wat ik wél kan zeggen:qua architectuur ligt het totaalproject in lijn metVincentVan Duysens eigen huis in Melides,vlak bij Comporta.’

MINZAAM EN GESOFISTICEERD

Wie zichVan Duysens Portugese vakantiehuis niet voor de geest kan halen: de architect combineerde er invloeden van Luis Barragán, Jørn Utzon en Casa Malaparte op het Italiaanse eiland Capri. Toch voelt het nergens als een fremdkörper in deze gewilde regio.Qua materialen,lay-out,verhoudingen en inplanting is het juist helemaal streekeigen.

‘Ik ontmoette Vincent tijdens een etentje in Comporta. Ik had geen idee wie hij was, maar ik voelde meteen de chemie tussen ons.Toen hij me later uitnodigde in zijn vakantiewoning in Melides, was ik helemaal ondersteboven. Met eenvoudige materialen – hardhout, terracotta tegels en beton – ontwierp hij een hedendaags meesterwerk. Ik werd een groot bewonderaar van zijn werk en filosofie:hij gaat tot in het detail van het detail.Maar nog meer fan werd ik van zijn persoonlijkheid:een minzame, nederige man. Echt een visionair met een ongelofelijk gesofisticeerde smaak. Zijn toewijding, craftsmanship en oog voor detail maken zijn werk uitzonderlijk’, zegt De Sousa.

‘Sommige ontwerpers pieken op hun twintigste. Hij bouwde zijn oeuvre gradueel op en staat nu op het toppunt van zijn carrière.Net als ik,eigenlijk.Het heeft lang geduurd voor ik hier stond. Ik heb al zoveel dingen gedaan in mijn leven (De Sousa werkte onder meer voor deAman-hotelgroep,nvdr.),maar nu heb ik de visie,de guts en de knowhow om mijn wildste dromen te realiseren.’

ABBA MEETS CHINA

De Sousa en zijn vrouw Paola Amorim reizen de wereld rond om nieuwe hotels, bars, restaurants of interieurarchitecten te ontdekken.‘Ik ben net terug uit Parijs. Nog vóór de lunch had ik al tien nieuwe restaurants bezocht. In NewYork huur ik

‘Ik ben een groot bewonderaar van Vincent Van Duysens werk en filosofie: hij gaat tot in het detail van het detail. Zijn toewijding en craftsmanship maken zijn werk uitzonderlijk.’

MIGUEL GUEDES DE SOUSA

gewoon een Uber voor een hele dag. De laatste keer stapte ik in en uit bij 27 restaurants,puur om de sfeer op te snuiven’, zegt hij.

We spreken De Sousa in zijn hoofdkwartier in Lissabon, waar kleurrijke aquarellen aan de muren hangen. Handgeschilderde ontwerpen, zo blijkt, voor Frou Frou in Lissabon, een clubrestaurant dat onze landgenoot Jean-Philippe Demeyer ontwierp in opdracht van De Sousa’s JNĉQUOI-groep. Frou Frou is wat men ‘een multisensorische ervaring’ noemt: een Chinees getint gastronomisch restaurant met een immersief geluidssysteem.Voor hun eerste samenwerking kreeg Demeyer carte blanche – en dan is de Bruggeling op zijn best. ‘Abba meets China’, omschrijft de interieurontwerper zijn fusionconcept. Al zou je evengoed kunnen zeggen: Kuifjes ‘Blauwe Lotus’ meets Salvador Dalí. ‘We verwerkten onder meer Chinese draken en porselein. Maar het felblauwe plafond is geïnspireerd op de oogschaduw van Agnetha Fältskog, de blonde Abba-zangeres. En de muren werden bekleed met zeven lagen kleurrijke franjes, gebaseerd op een jurk van de overleden Belgische modeontwerpster Ann Salens’, zegt Demeyer.

Er is wel meer Belgisch aan het surrealistische interieur van het clubrestaurant op de Avenida da Liberdade, zeg maar de Champs-Elysées van Lissabon. Alle meubelstoffen, gordijnen en tapijten komen uit Belgische ateliers waarmee JP Demeyer & Co. al jaren samenwerkt.

DROOMKLANTEN

JP Demeyer en Co. bedacht niet alleen het interieur van Frou Frou, maar ook het logo en de naam. Opmerkelijk, want een doorgewinterde horecaondernemer als De Sousa had evengoed een groot ‘branding agency’ kunnen inschakelen. ‘Onze aanpak is 360°.De borden,de decoratie,de naam,de marketing:alles moet op elkaar zijn afgestemd’,zegt hij.‘Jean-Philippe is daar extreem goed in. Zijn creativiteit is uniek.Aan mijn team heb ik al gezegd:doe maar veel projecten met hem,want over vijf jaar is hij wereldberoemd. Hij heeft zijn top nog niet bereikt.Maar hij wordt een grote,dat ben ik zeker.’

‘We leerden Miguel De Sousa kennen via zijn vrouw, Paola Amorim, die actief is in de energieen modesector’,zegt Demeyer.‘Zij had ons huis in Comporta gezien in het magazineAD USA en wij

kregen via Instagram een bericht dat ze misschien een project voor ons had.Vier weken kregen we om een totaalconcept uit te werken – best snel. Maar aan hun energie voelden we meteen: deze mensen zijn ‘fearless’, ze volgen hun buikgevoel, maar weten wel van aanpakken. Droomklanten zijn het.Voor zo’n mensen zou ik het liefst uitsluitend nog werken.’

Na Lissabon kregen Demeyer en co. nog de kans om in hartje Comporta een Deli te ontwerpen:een sympathieke eetgelegenheid met XL toog waar je van ontbijt tot ‘s avonds laat terechtkunt. Boven de Deli ontwierp Demeyer & Co.nog een bonte suite met conciërgefunctie.Er is één masterslaapkamer voorzien, plus drie twinbedden.

‘Binnenkort beginnen we met JP Demeyer & Co.weer aan iets nieuws:Frou Frou on the beach’, zegt De Sousa.‘Een herinterpretatie van Frou Frou uit Lissabon,maar dan in Comporta-dorp.Ik mik op volgend jaar voor de opening.Het wordt crazy.’

Benieuwd hoe de combinatie vanVan Duysen en Demeyer zal uitpakken in Comporta.De Sousa houdt de adressen van beide Belgen uit elkaar,

omdat hun stijlen, kleurgebruik en definitie van luxe zo verschillen.‘Ik weet dat ze bevriend zijn en elkaars werk waarderen,maar esthetisch zijn ze tegenpolen.Voor Frou Frou zouden we bijvoorbeeld nooitVincent hebben gevraagd,dat zou niet werken’,zegt De Sousa.‘Van de twee ligtVincents stijl mij het meest.Ik heb een passie voor hospitality, natuur en barefoot luxury. Mijn vrouw daarentegen houdt van mode,felle kleuren en drukke prints. Haar smaak is veel meer Demeyer.’

GEEN FOUR SEASONS

Die twee tegenpolen maken de portfolio van JNĉQUOI juist zo spannend. ‘Vandaar ook de naam: je kunt niet onder woorden brengen wie we zijn, je moet onze concepten live ervaren.We zijn geen Four Seasons of Intercontinental, die er overal hetzelfde uitzien.Wij hebben de vrijheid en de verbeelding om ons publiek te verrassen met compleet verschillende plekken.Het serviceniveau is overal hetzelfde,maar elk adres is uniek.En daarvoor rekenen we op de Belgen.’ JNCQUOI.COM

De favoriete Portugal-plekken van Jean-Philippe Demeyer

◆ RESTAURANTE AZENHAS

DO MAR

‘Een seafoodrestaurant met zeezicht in Colares (Sintra). Het ligt bij een natuurlijke getijdenpoel, die zich bij hoogtij vult met zeewater.’

◆ JAVA ROOFTOP

‘Een leuke rooftopbar in Lissabon, ideaal voor een apero met uitzicht op de stad.’

◆ GROUND BURGER

‘De beste burgertent van Lissabon. Alles is hier homemade.’

◆ TIA ROSA

‘Een traditioneel Portugees restaurant in Melides, vlak bij onze vakantiewoning.’

◆ VILLA MARISCOS

‘Een seafoodrestaurant in Grandola: de specialiteit hier zijn percebes, maar de pintjes smaken er ook.’

◆ RESTAURANTE SAL

‘Een heerlijk strandrestaurant op Praia do Carvalhal in Comporta.’

◆ MAGNOLIA

‘Een kleine, maar gezellige brunchen wijnbar in het centrum van Lissabon.’

◆ HOTEL DAS AMOREIRA

‘Een ‘baby grand hotel’ in Lissabon.’

◆ GULATO COMPORTA

‘Het beste artisanale ijs van Comporta.’

◆ SÃO LOURENÇO DO BARROCAL

‘Een prachtig hotel, midden in de natuur van Alentejo.’ (foto onder)

Nieuw: The Smart Easies

Elevate

your everyday met de nieuwe Smart Easies van MR MARVIS. Net zo comfortabel, nóg stijlvoller. Gemaakt van een stretchy gemêleerde stof. Geproduceerd in Portugal en verkrijgbaar in vier klassieke kleuren. Shop nu op mrmarvis.be of in een van onze winkels.

TEKST:

THIJS DEMEULEMEESTER

Op 25 minuten van Comporta Beach bots je op Barrosinha: een desolaat Portugees landgoed van 2000 hectare met ateliers voor makers, een hotel, een taverne en een wijngaard. De Belg LIONEL JADOT en enkele investeerders willen hier experimenteren met een ‘nieuwe vorm van hospitality’, waarbij kunstenaars, locals en gasten in harmonie samenleven. Wordt Barrosinha het nieuwe Comporta, Zaventem Ateliers of Château La Coste? ‘Onze investeerders moeten een beetje piraat zijn, net als wij.’

RECHTS DE BRUSSELSE

INTERIEURARCHITECT LIONEL JADOT

WIL SAMEN MET DE PORTUGESE

MEUBELMAKER MIRCEA ANGHEL

BARROSINHA OMTOVEREN TOT EEN

PLEK WAAR KUNSTENAARS EN MAKERS

SAMENLEVEN EN CREËREN.

Er zijn van die projecten waarvoor je een beetje zot moet zijn om eraan te beginnen.Barrosinha is zo’n project.En Lionel Jadot is zo’n zot.De schaal en het ontwikkelingspotentieel van het Portugese landgoed is zo gigantisch dat je je afvraagt: hoe begin je eraan?‘Het domein is 2000 hectare groot. Je kunt er dagenlang in rondwandelen’, vertelt de Brusselse interieurarchitect. ‘Er zijn heuvels, valleien, de Sado-rivier, kapellen, dorpjes, scholen, woningen, een aerodroom, een voetbalstadion, boerderijen, industriële hangars, een kleigroeve en een steenbakkerij. Alle gebouwen zijn trouwens opgetrokken uit bakstenen en dakpannen, gemaakt van lokale klei.’

Ooit woonden meer dan duizend mensen in Barrosinha, nu nog ongeveer 120.Tot in de jaren 1990 deed men er vooral aan landbouw en nijverheid. Men teelde er rijst, eucalyptus en fruit, maar er werden ook varkens gekweekt,naast de productie van wijn of kurk.‘De bodega blazen we nieuw leven in, maar de varkens, rijst- en eucalyptusteelt willen we liever kwijt. Het vraagt te veel van het terroir.We willen de natuur hier zoveel mogelijk laten regenereren. Bas Smets, de Belg die ook al het landschap rond de Notre-Dame-kathedraal in Parijs heeft ontworpen, komt binnenkort kijken hoe we de omgeving in een gezond ecosysteem kunnen veranderen.’

EX-BEURSTRADER

Wat interieurarchitect Lionel Jadot, meubelmaker Mircea Anghel en enkele investeerders van het desolate Barrosinha willen maken,is niet eenvoudig uit te leggen. ‘A safe port for light-minded people’is hun tagline op Instagram,maar daar wordt geen mens wijzer van. Een ‘artistieke agriturismo’ is misschien iets duidelijker, al blijft ook dat vaag.Het Portugese landgoed,op 30 kilometer van Comporta – het Saint-Tropez van Portugal – kwam drie jaar geleden op Jadots radar dankzij Anghel. De voormalige Portugese beurstrader woont en werkt er sinds de coronapandemie. Vroeger had Anghel een studio in Lissabon, op slechts 250 meter vanThe Jam,het urban hotel dat Jadot ontwierp. De twee ontmoetten elkaar toevallig en werkten meteen nauw samen aan het maatwerk voorThe Jam.Zo is Jadot wel:hij deelt

snel zijn vertrouwen en energie met mensen in wie hij gelooft. ‘Toen mijn atelier in Lissabon vijf jaar geleden te klein werd, verhuisde ik met mijn gezin naar Barrosinha.Ik kende er al een botenbouwer, met wie ik al langer samenwerkte’, zegt Anghel. Zodra hij er gesetteld was in zijn woning en nieuwe atelier,belde hij Jadot:‘Lionel, deze plek is ongelooflijk. Je moet hier echt eens langskomen. Hier moeten we iets mee doen. Het lijkt wel een andere planeet.’

EIGEN VLAG EN MUNT

Wie Jadot een beetje kent,weet dat hij niet vies is van avontuur. Dus sprong hij op zijn motor om Barrosinha te komen exploreren. En ook hij viel achterover.‘Barrosinha zie ik als een apart land. Ik wil hier een eigen vlag en munteenheid introduceren’, zegt hij al lachend.‘Toen ik de industriële hangars zag leegstaan, dacht ik: ideale atelierruimtes, zoals in Zaventem.’ Hij doelt op zijn fameuze project ZaventemAteliers.Vlak bij BrusselsAirport

LINKS DE BODEGA OP HET LANDGOED KRIJGT EEN NIEUWE TOEKOMST, MAAR DE NATUUR STAAT CENTRAAL IN DE REGENERATIE VAN HET ECOSYSTEEM.

RECHTS BARROSINHA, EEN LANDGOED VAN 2000 HECTARE, BIEDT DE PERFECTE MIX VAN NATUUR, HISTORIE EN CREATIEF POTENTIEEL.

transformeerde hij een oude papierfabriek tot een unieke cluster van werkplaatsen voor hedendaagse makers, onder wie Arno Declercq,Maison Jonckers of Adeline Halot.Nergens in België is de concentratie van artisanale creativiteit zo hoog als daar.Wie vandaag door ZaventemAteliers wandelt,weet:de toekomst van de Belgische arts and crafts is verzekerd.

Net daarom is het verleidelijk om Barrosinha‘de Portugese Zaventem Ateliers’ te noemen. Maar eigenlijk gaat die vlieger niet op.‘Er zijn inderdaad ateliers waarvoor we makers willen selecteren.Maar we hebben ook artiestenresidenties,een taverne, een bodega en een hotel met veertig bedden’, zegt Jadot.‘Hier kunnen we het concept van Zaventem Ateliers laten doorstromen in een nieuwe vorm van hospitality. Barrosinha wordt een soort co-living,waar kunstenaars,makers,hotelgasten,restaurantbezoekers, dorpsgenoten en passanten samenleven. Zelfs posh mensen,die gewend zijn aan de luxe van Comporta,zullen zich aangetrokken voelen tot de brute,punky energie van Barrosinha. Neen, een tweede Comporta moet het hier niet worden. Die nabijheid zal ons zeker helpen,maar golfkarretjes zul je hier niet zien rondrijden.Van faux chic of traditionele luxe moeten we hier niet weten.’

FEED THE FIRE

Jadot en Anghel zijn dromers en avonturiers. Maar hun wilde plannen worden steeds concreter. Na lange onderhandelingen met de vroegere eigenaar,een consortium van Portugese banken, kregen ze het Barrosinha-domein voor tien jaar in erfpacht.‘Met een aankoopoptie na tien jaar’, preciseert Anghel. Hoewel de financiering nog niet rond is, is een team van 45 mensen al begonnen met de grote werken.Asfalt werd uitgebroken,de patio werd geschilderd en van gerecupereerde visnetten zijn schaduwdoeken gemaakt. De taverne is operationeel, het hotel is open, maar ondergaat nog een transformatie.

Van de ateliers in de voormalige hangars zijn er al vier ingenomen:een doorAnghel,een door Jadot,een door de Portugese designer Ivan Daniel Cova en een door het Brusselse atelier Frizbee Ceramics.‘We beginnen nu met de casting voor de resterende dertig ateliers.We zoeken mensen met dezelfde spirit als wij: piraten met vuur binnenin.‘Feed the fire’ is ons motto.We houden het vuur brandend.We stoppen veel geld en energie in dit project.Lukt het ons niet,dan hebben we toch alles gegeven.’

ONDER VAN INDUSTRIËLE HANGARS TOT CREATIEVE ATELIERS: BARROSINHA BIEDT RUIMTE VOOR MAKERS EN KUNSTENAARS OM HUN WERK TE ONTWIKKELEN.

BIG CRAFT VERSUS BIG DATA

Ook de (bestaande en toekomstige) investeerders hebben een behoorlijk Stanley & Livingstone-gehalte nodig.‘Ze moeten offroad durven te denken’, zegt Jadot.‘Barrosinha is zo immens dat we hier iets groots kunnen ontwikkelen. Maar we willen absoluut geen zielloze nieuwbouw, die alleen om het rendement draait. Bouwen kan hier alleen op een zinvolle, intelligente manier. Ik wil bijvoorbeeld graag samenwerken met internationale architecten om paviljoenen ‘into the wild’ te realiseren.We willen meerwaarde creëren met een analoog,‘handmade’ project: een statement in een wereld die steeds digitaler en virtueler wordt. Soms heb ik het gevoel dat we in een grote computersimulatie zitten,waarin mensen de weg kwijt zijn. Daarom noem ik Barrosinha: big craft versus big data.’

De favoriete Portugalplekken van Lionel Jadot

◆ JAM HOTEL

‘Een hip boetiekhotel aan het water in Lissabon, een ontwerp van mezelf in samenwerking met Mircea Anghel.’

◆ PONTO FINAL

‘Een seafoodrestaurant in Almada, aan de overkant van de Taag in Lissabon. Een magische ‘hidden gem’, de perfecte spot voor zonsondergangen met uitzicht op de stad.‘ (foto boven)

◆ CALIPO

‘Ik ontwierp mee aan deze Portugese agriturismo met artiestenresidentie in Alentejo.’

◆ FONTE DA TELHA

‘Een vroeger vissersdorpje aan de Costa da Caparica, waar een wilde, coole atmosfeer hangt.’

◆ PALÁCIO DO GRILO

‘Een uniek restaurant in een 18de-eeuws stadspaleis in Beato, Lissabon. In deze wonderlijke plek wordt iedereen een acteur in een theatrale gastronomische performance.’ (foto onder)

ONDER IN DE TAVERNE VAN

BARROSINHA KOMT DE LEVENDIGE

ENERGIE VAN DE MAKERS SAMEN MET DE GASTVRIJHEID VAN HET PORTUGESE PLATTELAND.

Het probleem is: traditionele investeerders of ontwikkelaars stappen graag in een project dat ze gemakkelijk in een Excel-bestand kunnen gieten. ‘En hier gaat dat niet’, zegt Jadot.‘We hebben investeerders nodig die onze zin voor avontuur delen.Ons project is één groot work in progress,ons businessplan is evolutief.Als ze dat horen,haken de meeste kandidaten af. Maar de bedenker van het cryptoplatform Ethereum niet.Toen hij ons kwam opzoeken in Barrosinha, besloot hij te investeren.’ Anghel weet goed raad met businessplannen en Excel-sheets:hij komt uit de wereld van trading en hedgefondsen.‘Mircea heeft een exacte kant, niet voor niets won hij de ene wiskunde-olympiade na de andere’, zegt Jadot.‘Hij denkt voortdurend out of the box. En dat is wat ik in hem apprecieer.’Anghel en Jadot zijn de creatief directeurs van dit project,de zakelijke leiding is in handen van Edouard Fernandez, een Portugese investeerder en vastgoedontwikkelaar die mee het Diagonal Mar-project in Barcelona realiseerde: de ontwikkeling van een industriezone naar een hippe hub.

BRUUT EN AUTHENTIEK

Het domein zal vele vakjes kunnen afvinken: hotel, restaurant, wijndomein, kunst, architectuur en design. En dan kan het misschien uitgroeien tot het nieuwe Château La Coste? Dat afgelegen wijndomein bij Aix-en-Provence heeft ook een chic restaurant, hotel én sculpturenpark. ‘Rien à voir, Barrosinha wordt absoluut niet zo posh’, zegt Jadot.‘Deze plek moet vooral rock-‘n-roll en bruut blijven.’

Zoals Jadot zelf eigenlijk?‘Welja,je kent me al langer dan vandaag.Ik blijf altijd zo eerlijk,nederig en positief mogelijk.Als ik naast mijn schoenen begin te lopen,mag je me een trap onder mijn kont geven’,zegt hij.‘We zijn maar een kleine kei in het universum.Als ik aan een project begin,is het omdat ik erin geloof en omdat de visie authentiek is. Barrosinha is geen fancy vastgoedinvestering waarmee we ons alleen maar willen verrijken.We willen ons vooral amuseren.We keep the fire burning.’

HERDADEDABARROSINHA.PT

@ BARROSINHA___

22.02.25

Tijdens de koudste maanden van het jaar verhuist HELEEN FIVEZ , oprichter van de Antwerpse creatieve studio Omarcity, steevast met haar gezin naar Portugal. Hoewel hun leven daar in een lager tempo verloopt, is het allesbehalve een pauze. Fivez zoekt er naar ambachten die ook in het hedendaagse design relevant kunnen zijn. ‘Ik wil niet de grootste, maar de gelukkigste ondernemer worden.’

‘Het regent’,zegt ze,bijna verontschuldigend.Heleen Fivez heeft een warme, wollen trui aangetrokken. ‘Dat is het nadeel hier: het land is niet voorbereid op slecht weer. Het wordt meteen klam en kil in huis. Maar dat trekt snel weer weg, straks vind je me weer buiten.’ En dat is precies waar ze wil zijn: maximaal omringd door de natuur. En door haar gezin.

Voor de vierde keer overwinteren Heleen Fivez, haar man Pieter Bogaerts en hun drie kinderen Omar (8), Louisa (6) en Ray (3) in Cavaleiro,een kustplaats in de regio Alentejo.Ze huren er een vakantiewoning op een paardenboerderij, omgeven door duinen en meteen daarachter de Atlantische Oceaan. Pas half april keert het gezin terug naar Antwerpen. Je zou het als een pauze kunnen beschouwen,maar dat is het niet.De kinderen gaan gewoon naar school,het koppel blijft werken,zij het op een andere manier en op een andere locatie.‘Al zeven jaar laten we kunstenaars en ontwerpers in ons huis resideren; dit zien we als een residentie voor onszelf.’

VERLIEFD OP EEN DRAADSTOEL

In 2018 richtte Fivez Omarcity op, een creatieve studio die een platform wil bieden aan kleine,duurzame designers van over de hele wereld. Het verhaal begon met een stoel.Tijdens een vakantie in Colombia werd Fivez verliefd op de traditioneel gewe-

ven, kleurrijke draadstoelen van het meubelmerk Tucurinca.Toen ze Rafael Zuniga,de man achter het merk, later op een beurs in Parijs ontmoette, klikte het meteen en besloot ze samen met haar man partner te worden vanTucurinca.

Intussen vertegenwoordigt het koppel acht designmerken, met naast Tucurinca ook het Oekraïense designlabel Faina,het Colombiaanse textielmerk Amgs, de keramiekcollectie van de Portugese Felipa Almeida en de verlichting van de Mexicaanse Adrián Cruz. Daarnaast werken ze samen met enkele Belgische ontwerpers, zoals de Antwerpse textielstudio Pillars en de keramieklabels Partine en Lerry Ceramics.

‘Met Omarcity gaan we op zoek naar merken die voortbouwen op eeuwenlange tradities en vakmanschap,maar die de traditie ook overstijgen en hun product naar een designniveau tillen’,zegt Fivez.‘Tucurinca was op dat vlak meteen een schot in de roos. Bovendien stippelde mijn connectie met Rafael het parcours uit dat ik wilde volgen: niet de grootste,maar de gelukkigste ondernemer worden. Ik geloof sterk in een andere, humanere manier van samenwerken.Ik wil met elke designer een duurzaam verhaal schrijven,en dat vraagt om dezelfde waarden en veel tijd investeren in de relatie.Zo kun je groeien,en is er veel meer mogelijk dan alleen het verdelen van een product.’

Dat blijkt ook uit hun Antwerpse thuisbasis, die door de jaren heen is uitgegroeid tot showroom,galerie,evenementenruimte,co-atelier en guesthouse, waar driemaandelijks een artist in residence verblijft.Sinds eind vorig jaar is daar ook Softlab bijgekomen,een zintuiglijke belevingsplek die draait om verzachting en is ingericht door zeven textielontwerpers.Tot slot is Omarcity geëvolueerd naar een studio die steeds meer co-creëert, ontwerpt en cureert.Waarom dan de behoefte om hier een Portugees luik aan toe te voegen?‘Twintig jaar geleden woonde ik een tijdlang in Portugal’, zegt Fivez.‘Ik heb altijd veel gereisd en op verschillende plekken gewoond,maar de schoonheid van Portugal blijft me raken.’

Een mooi voorbeeld daarvan zijn de arraiolos-tapijten, die al sinds de middeleeuwen met de hand worden gemaakt in een soort kruisjessteek. ‘De vaak kleurrijke motieven vertellen verhalen uit het dagelijkse leven.Het is een arbeidsintensief proces, met terecht een stevig prijskaartje.’

Door de jaren zijn veel ateliers verdwenen en

TEKST:

KLAAR WAUTERS

FOTO’S:

THESE ARE THE DAYS

RECHTS HELEEN FIVEZ EN HAAR

GEZIN VERKENNEN PORTUGAL ALS EEN ALTERNATIEVE WERKPLEK, WAAR DE FOCUS LIGT OP HET BUITENLEVEN, DE NATUUR, EN HET CREËREN VAN RUIMTE VOOR NIEUWE IDEEËN.

RECHTS TIJDENS EEN VAKANTIE IN COLOMBIA ONTDEKTE FIVEZ DE DRAADSTOELEN VAN TUCURINCA, WAT HAAR INSPIREERDE OM EEN PLATFORM TE CREËREN VOOR AMBACHTELIJKE, DUURZAME DESIGNMERKEN.

‘Ik wil niet de grootste, maar de gelukkigste ondernemer worden. Ik geloof in een andere, humanere manier van samenwerken.’

is het zoeken naar ambachtslieden die de techniek nog beheersen.‘Toch slaagt een nieuwe generatie erin die oude ambachten te vertalen. Met Omarcity gaan we op zoek naar dat soort designproducten,die ook aanspreken over de landsgrenzen.’

LAND INGEPALMD

De ambitie was om in Portugal eenzelfde creatieve hub op te zetten als in Antwerpen, maar dat plan heeft het koppel bijgesteld.‘De afgelopen tien jaar is er veel veranderd in Portugal’, zegt Fivez. ‘Projectontwikkelaars en rijke investeerders hebben grote stukken van het land ingepalmd,wat tot veel ontevredenheid leidt bij de locals. Daarom willen we niet alleen op zoek gaan naar labels die bij Omarcity passen, maar hier ook écht samenwerkingen op poten zetten.’

Een van die collabs is met Fabricaal,een oude weverij waar vooral zestigplussers nog achter de houten weefgetouwen staan.Vijf jaar geleden werd het bedrijf overgenomen door drie creatievelingen uit de regio.Jarenlang hadden ze in een internationale carrière geïnvesteerd, nu verlangde het trio weer naar zijn roots.‘Het is inspirerend om te zien hoe ze erin geslaagd zijn om de traditie – en dus ook de werknemers – niet te bruuskeren, terwijl ze het bedrijf stap voor stap een nieuwe weg in loodsten met innovatieve tapijten,poefs en dekens.’

Omarcity werkt momenteel samen met hen aan een meubelstuk op basis van een Tucurinca-frame. ‘Het zitkussen wordt geweven door Fabricaal, en we verwerken er ook een tafelblad uit gerecycleerd plastic in, een ontwerp van een Brussels designbedrijf.’

Een andere samenwerking is met Viúva Lamego,een fabriek die al 175 jaar traditionele Portugese tegeltjes maakt.Hier geen machines,alleen puur handwerk.Glazuur maken,kleien,in vormen boetseren, op droogrekken sorteren, met de hand

beschilderen: allemaal prachtig om te zien, maar hoe kun je dit arbeidsintensieve proces een toekomst geven?‘OokViúva Lamego is erin geslaagd om het ambacht van het traditionele tegelwerk te vervlechten met andere disciplines.Intussen werken ze samen met architecten en kunstenaars,zoals Rem Koolhaas,Bela Silva, Hervé Di Rosa en zelfsAiWeiwei.Net door die collabs kunnen ze het traditionele luik behouden en een toekomst geven.’ Met hen zal Omarcity een tegelcollectie uitbrengen.

MAGISCHE SFEREN

Dit soort samenwerkingen stemt Fivez hoopvol, maar er is nog een grote shift nodig.‘In België zie je een hernieuwde interesse in ambachten, maar vaak ontbreekt de kennis. In Portugal is die kennis er wél, in overvloed zelfs, maar er gaapt een diepe kloof tussen de jonge en oude generatie, tussen stad en platteland. Ofwel blijft men hangen in de traditie, ofwel gooit men het ambacht radicaal overboord en kiest men voor massaproductie. Denk maar aan de prachtige keramieken vissenkaraffen, die intussen op vele plekken gewoon in mallen worden gegoten.’

Een sleutelcontact in Portugal is Felipa Almeida,een kunsthistorica met een creatieve studio in Lissabon.‘Felipa is niet alleen curator, maar ook ontwerper van magische sferen en settings. Zij kent zowel de oude generatie als de jonge designers en weet die te verbinden.We delen eenzelfde visie en ambitie,en vinden elkaar in de bijna familiale manier van samenwerken.’

Met Almeida denkt Fivez momenteel een event uit voor maart 2026.‘Een expo, workshops, talks en waarschijnlijk ook een belevingsreis op een wel heel bijzondere locatie – een oud Portugees palácio, eigendom van de Fransman Lionel Bensemoun en negen andere creatievelingen.’

Met alles wat in de steigers staat, is Portugal professioneel dus allesbehalve een pauze.Toch ligt het tempo er een pak lager. ‘Ons leven in Antwerpen is hectisch en opwindend tegelijk.We leven die maanden gulzig en staan altijd aan. In Portugal keren we naar binnen,maar dat gaat niet vanzelf.Het vraagt telkens tijd

LINKS DE SAMENWERKING MET FABRICAAL, EEN OUDE PORTUGESE WEVERIJ, RESULTEERT IN MEUBELS DIE TRADITIONELE TECHNIEKEN COMBINEREN MET MODERNE

MATERIALEN, ZOALS GERECYCLEERD PLASTIC.

kennismaken?

ONDER EN RECHTS IN SAMEN­

WERKING MET VIÚVA LAMEGO, EEN EEUWENOUDE PORTUGESE

TEGELMAKERIJ, WERKT OMARCITY AAN

EEN COLLECTIE DIE TRADITIONELE

AMBACHTEN MET HEDENDAAGSE KUNST EN ARCHITECTUUR VERWEEFT.

om te landen – meer voor ons dan voor de kinderen. Cultureel valt hier minder te beleven, voor een tof restaurantje moet je al een heel eind rijden. Daardoor vertraag je vanzelf en schud je de hectiek van je af.De focus ligt op jezelf,je gezin en het buitenleven.Hier ga je wandelen,joggen,zwemmen, fietsen,en ben je op jezelf en je gezin aangewezen. Net die eenvoud schept ruimte in mijn hoofd –voor focus, energie en nieuwe ideeën.’

De kinderen Omar,Louisa en Ray krijgen een mix van thuisonderwijs en ervaringsgericht leren.

Samen met de kinderen van een ander Belgisch gezin volgen ze les in een lokaaltje vlakbij.

‘We zijn ondernemers van ons eigen leven,en net dat vinden we mooi.We bepalen het tempo en de focus,ook op onderwijsvlak.Naast de schoolse kennis bespreken we met de leraressen welke waarden we belangrijk vinden,en zij gaan daarmee aan de slag.Zoiets is in ons land natuurlijk onmogelijk, dus het voelt als een grote luxe dat we dit hier wél kunnen verkennen.’

VRAAGTEKEN

Tijdens hun Portugese winters missen ze België amper. Familie en vrienden komen geregeld op bezoek en zijn intussen net zo verknocht aan die pauze in de natuur. Bovendien is het gezin nooit lang genoeg weg om door heimwee te worden overvallen.

‘We zien elk jaar weer hoe niet alleen wij, maar ook onze kinderen vertragen en zachter worden.Eigenlijk open je door deze manier van leven een doos die je telkens weer dichtduwt.Dat roept veel vragen op:als je dat ziet,wil je het andere dan nog wel? Is de combinatie goed of kun je beter een keuze maken? Als we ons hier zoveel rustiger en zachter voelen, waarom dan niet gewoon verhuizen? Maar we kennen het antwoord: we zouden de speeltuin die we in ons huis inAntwerpen hebben geïnstalleerd maar moeilijk kunnen missen. We focussen op het nu:in deze fase van ons leven klopt de spreidstand.Wat volgend jaar brengt, is nog een vraagteken.’ ◆ OMARCITY.WORLD

De favoriete Portugalplekken van Heleen Fivez

◆ NÄPERÕN

‘Fine dining in Odeceixe. De Portugese keuken met smaken en technieken op hoog niveau.’

◆ CRAVEIRAL FARMHOUSE

‘Luxehotel, boerderij, biologische tuin, kunstresidentie, wellness en restaurant in Odemira. Alles wat je hier eet, komt uit de eigen tuin.’

◆ SAZANAMI

‘Een Japans minirestaurant op een onverwachte plek in het binnenland. In de heuvels rond het rurale dorpje São Martinho das Amoreiras woont een goeroe, daarom is het restaurant hier gevestigd.’

◆ PADARIA

’De allerbeste pastéis van Zambujeira do Mar. Ook het brood is bijzonder lekker. Hier moet je snel zijn, want tegen 9 uur is de toonbank alweer leeg.’

◆ TUA MADRE

‘Lekkere natuurwijnen en biologische gerechten in Evora.’

◆ PIZZA DOMINGO

‘Erg gewilde en superlekkere zuurdesempizza’s in São Luís, een klein berggehucht. De pizzeria is alleen open op zondag.’

◆ DE ROMMELMARKTEN

‘Loulé is erg groot met veel rommel, waardoor je echt schatten kunt vinden. São Luis heeft een gezellige boeren- en hippiemarkt in een bergdorpje, en Estremoz is de beste rommelmarkt voor vintage keramiek, textiel en design.’

◆ JAM HOTEL

‘Prachtig boetiekhotel in Lissabon, ontworpen door de Belg Lionel Jadot, waar ook wij aan meewerkten. Het hotel ademt design en vakmanschap.’ (foto onder)

Inspire

ALENTEJO & ÉVORA, OF WAAROM DE TOSCANE-FANS STILAAN VAN KAMP BEGINNEN TE WISSELEN ◆ VAN DASSEN TOT HOODY’S: SJAALKONINGIN CLAUDYA MOREIRA KNOOPT HET VOOR JE UIT ◆ DIPLOMAAT OUT, SCHOENMAKER IN: RUI OLIVEIRA OVER ‘MADE IN PORTUGAL’, VEJA-SNEAKERS EN VERGADEREN MET OBAMA

HET NIEUWE TOSCANE

TEKST: BERT VOET

FOTO’S: ALEXANDER D’HIET

In België hebben velen nog nooit van de stad gehoord, en wanneer we in Lissabon vernemen dat ze ook daar niet goed weten waarom Évora in 2027 Europese Culturele Hoofdstad wordt, slaat enige nervositeit toe. Dat misprijzen blijkt echter misplaatst: het zal dé alternatieve stedentrip bij uitstek zijn. Ietwat buiten de gebaande paden, maar tjokvol interessante ontdekkingen.

Évora is de historische hoofdstad van de Zuid-Portugese regio Alentejo, net ten noorden van de Algarve. Hoewel dit gebied goed is voor 30 procent van de landoppervlakte,woont slechts 5 procent van de Portugezen hier.Over hen wordt weleens geschertst dat ze altijd en voor alles tijd hebben.Maar net daarop is het concept voor 2027 gebaseerd.‘Vagar’,heet het hier,en je kunt het ook zien als ‘slow living’, of diep doorleefd genieten als een manier van leven. Daaraan zouden de Europeanen dringend nood hebben, dus rijden we vanuit Lissabon anderhalf uur oostwaarts naar deze plek. In het tankstation waar we een kraakverse, nog halfwarme pastéis de nata bestellen, spreekt de dienster verrassend goed Engels.

TEGEN DE PLAAGGEESTEN

Het historische centrum van de stad, sinds 1986 Unesco-werelderfgoed, wordt omringd door een muur. Die dateert grotendeels uit de 14de eeuw, maar er zijn ook delen uit de derde eeuw bewaard gebleven, toen Évora een hotspot was in het Romeinse Rijk. Ook het aquaduct van 12 kilometer lang, waar we onderdoor rijden, stamt uit die tijd, al is wat we nu zien vooral 16de-eeuws, toen Évora na Lissabon de tweede belangrijkste stad van Portugal was.Bij de aardbeving van 1755,die veel steden verwoestte, bleef Évora grotendeels intact,

Hier noemen ze het ‘vagar’: een levensstijl die je kunt zien als ‘slow living’.

wat haar tot de best bewaarde stad uit die Gouden Portugese Eeuw maakte.

De architectuur springt meteen in het oog, met veelal wit-gele huisjes en gebouwen. Met de broeierig hete zomers spreekt het wit voor zich; het geel dateert uit de islamitische tijd, waar het werd gebruikt als een soort bijgeloof tegen plaaggeesten.‘Later werd het vooral: doen zoals de anderen’, zegt Libânio Murteira Reis. ‘En vandaag doe je hier niet zomaar wat je wilt:werelderfgoed komt niet zonder regels.’

Als professor emeritus in de geschiedenis is Reis een droomgids. Hij neemt ons mee naar de magische plek waar hij zijn kennis opslorpte. In 1559 stichtten de jezuïeten hier de tweede universiteit van het land en lagen ze aan de basis van religieuze én intellectuele verlichting. Maar twee eeuwen later werden ze, in een golf van religieus

LINKS DE INTRIGERENDE

GESCHIEDENIS VAN ÉVORA KOMT

ONDER MEER TOT LEVEN IN DE RUÏNES VAN DE ROMEINSE TEMPEL.

RECHTS DE BINNENPLAATS

VAN DE UNIVERSITEIT IN ÉVORA, WAAR JEZUÏETEN RELIGIEUZE ÉN WETENSCHAPPELIJKE VERLICHTING BRACHTEN.

fanatisme,verdreven.De universiteit ging dicht,en Évora raakte in verval. Pas in 1973 werd ze heropend, eerst als middelbare school, en sinds 1979 weer als (staats)universiteit.

Reis zat op beide, als leerling én lesgever.Via de originele binnenplaats neemt hij ons mee naar het klooster en zijn klaslokalen voor vakken als geografie, filosofie en natuurkunde. Ze tonen hoe de jezuïeten aan de top van het intellectuele leven stonden.Op Delfts blauwe muurtegels die tijdens de verlichting werden toegevoegd, zien we Aristoteles, Socrates en Plato, de spiegel vanArchimedes in Syracuse,maar ook de ontdekking van de luchtdruk en het magnetisme in de 17de eeuw zijn schitterend geïllustreerd. De Sala dos Actos is een must voor wie van geschiedenis en architectuur houdt,en in de bibliotheek hangen fantastische schilderijen – wie zag ooit Maria als de godin van de wijsheid? Met een bevolking van 50.000 inwoners telt Évora vandaag 8000 studenten.De universiteit is onder meer een pionier in landschapsarchitectuur.

BOTTEN EN SCHEDELS

Alle straten leiden naar het Giraldoplein, waar een gedenksteen herinnert aan de inquisitie.Tussen 1536 en 1821 werden hier heel wat mannen en vrouwen onthoofd of op de brandstapel gezet. Portugese moslims en Joden werden gedwongen zich te bekeren.Vele Joden vluchtten naar Antwerpen. Reis beklemtoont dat hun nazaten welkom zijn, om samen hun erfgoed in de diepte bloot te leggen.

Hét monument is de grootste middeleeuwse kathedraal van Portugal,gebouwd na de christelijke herovering op de Moren in de 12de eeuw.De kerk zit tjokvol kunst,met onder meer afbeeldingen van een buiten Portugal uiterst zeldzame zwangere Maria. Het dakterras biedt een fenomenaal uitzicht over het omliggende landschap.Ook de gouden São Francisco-kerk is grandioos,met haar kapel als populairste attractie van de stad.‘Nós ossos que aqui estamos, pelos vossos esperamos’, staat er boven de ingang.‘Wij, de beenderen die hier liggen,wachten op de uwe.’Zoiets.In de 17de eeuw werd deze slaapzaal omgevormd tot een plek om te mediteren over het hiernamaals.‘Sommige monniken waren in werkelijkheid ongelovig en deden zich te goed aan drank en vrouwen’,lacht Reis.‘Dan wil een mens zich weleens bezinnen.’ De franciscanen bekleedden de hele kapel met botten en

schedels van 5000 anonieme slachtoffers, onder meer van de talrijke epidemieën die het gebied teisterden en op uitpuilende begraafplaatsen terechtkwamen.

SHOWSET VOOR DIOR

De ruïnes van de Romeinse tempel, de enige in Portugal, herinneren ook aan de tijd waarin erfgoed met minder egards werd behandeld: van de 14de tot de 19de eeuw was er een slagerij gevestigd.‘En als kind klauterden we erop’, lacht Reis. Vlakbij ligt wat het speerpunt van de Culturele Hoofdstad zal worden:het Palácio Duques de Cadaval, waar Diana, de 11de hertogin van Cadaval, ons opwacht.

Ze werkt aan een ambitieus project met de excentrieke Portugese kunstenares JoanaVasconcelos, bekend om haar monumentale installaties. Vasconcelos was de eerste vrouw en de jongste

ONDER DE CAPELA DOS OSSOS, WAAR

BEENDEREN EN SCHEDELS VAN

MENSEN DE RUIMTE VULLEN.

BOVEN EN RECHTS HET PALÁCIO DUQUES DE CADAVAL IS AL ZES EEUWEN IN HANDEN VAN DEZELFDE FAMILIE. DIANA, DE 11DE HERTOGIN VAN CADAVAL, ORGANISEERT ER KUNSTEXPO’S. BIJ HET PALEIS HOORT OOK DE IGREJA DOS LÓIOS, MISSCHIEN WEL DE MOOISTE PRIVÉKERK VAN PORTUGAL.

hedendaagse kunstenaar die tentoonstelde in het Kasteel van Versailles, waarna alle grote musea volgden en ze een retrospectieve expo kreeg in het Guggenheim Museum in Bilbao.In 2013 creeerde ze‘Valkyrie Miss Dior’voor de tentoonstelling‘Esprit Dior,Miss Dior’in het Grand Palais in Parijs, een spectaculaire installatie die vervolgens de wereld rondreisde.In 2023 werkte ze opnieuw voor Dior, onder meer met een showset tijdens de Fashion Days in Parijs.‘Die installatie was zo groot als dit paleis’, lacht Diana de Cadaval. ‘In 2027 wordt Joana dé publiekstrekker.’

SCHILDEREN MET KIPPENVEREN

Het paleis is al zes eeuwen eigendom van de familie.Je kunt er een fraaie kunstcollectie bewonderen, die voortdurend wisselt.Hoewel Diana de Cadaval ‘vagar’hoog in het vaandel zegt te dragen,vliegt ze als een wervelwind doorheen de salons.

York, waar ze modeboetieks had. ‘Het was vooral onder haar impuls dat dit huis werd gerenoveerd en opengesteld voor het publiek – het hele jaar door, zes dagen per week’, vertelt Diana. ‘Zij was ook degene die begon met ons jaarlijkse muziekfestival.’

IN BALLINGSCHAP GESTUURD

De familie onderhoudt het paleis zelf.Ze bezit tal van landgoederen, kastelen en ander onroerend goed, en haalt aanzienlijke inkomsten uit Casa Cadaval, dat wijn verbouwt, paarden fokt en een veestapel beheert.Dit alles is werk voor haar neef,terwijl zij dit paleis managet,zich via een reeks stichtingen bekommert om de minder fortuinlijken en historische romans schrijft. Ze organiseert hier ook events en huwelijken, en verwelkomt gasten voor lunches en diners.‘We hebben miljoenen geïnvesteerd, maar wonen hier niet permanent. En een huis heeft een hartslag nodig. Het is een manier om mensen te ontmoeten en ons patrimonium te eren.’

Bij het paleis hoort de Igreja dos Lóios, misschien wel de mooiste privékerk van Portugal,al lopen velen er zomaar voorbij. Tussen bisschoppen en andere religieuzen liggen haar voorouders er begraven, evenals haar vader, die in 2001 overleed. Ze vertelt hoe de oprichter van de kerk ervan droomde om iedereen er samen te brengen, iets wat niet van een leien dakje liep.

De titel van ‘hertog van Cadaval’ komt voort uit de verwantschap met het huis Bragança, het Portugese koningshuis. De familie de Cadaval speelde een belangrijke rol in de verdediging van het koninkrijk tegen de invallen van de Spanjaarden. Maar nadat ze tijdens de Portugese burgeroorlog in de jaren 1820 koning Miguel I hadden gesteund,werden de hertogen in ballingschap gestuurd.

Generaties lang verbleef de familie in Frankrijk en Zwitserland – waar Diana werd geboren.Haar vader,JoãoÁlvares Pereira de Melo,de 10de hertog van Cadaval,was de eerste die in 1960 terugkeerde.‘Een jaar eerder bracht hij twintig doodskisten van voorvaderen per boot terug,om hen hier te begraven’,vertelt ze. ‘Het zal ook mijn laatste rustplaats worden,ja.’Hoe dat voelt?‘Als een opluchting’, lacht ze.‘Ik weet waar ik zal eindigen: gezellig tussen de anderen.’

Sommige monniken waren eigenlijk ongelovig en deden zich te goed aan drank en vrouwen.

Dan wil een mens zich weleens bezinnen.

De collectie is een mix van klassieke en moderne kunst, met een sterke focus op Afrika, waar haar jongere zusAlexandra werkt en veel rondreist. Alexandra verbleef ook bij inheemse stammen en nam de Mozambikaanse kunstfotograaf Mauro Pinto mee. Ook van zijn landgenoot Gonçalo Mabunda hangt hier veel werk.

De inmiddels 89-jarige Zuid-Afrikaanse Esther Mahlangu is omnipresent.‘Ze kan lezen noch schrijven,maar met haar kunst helpt ze haar dorp’, aldus Diana de Cadaval.‘Oorspronkelijk schilderde ze murals,tot onze galeriehouder haar aanspoorde om dat ook op canvas te proberen. Ze schildert op onnavolgbare wijze met kippenveren.’In 1991 beschilderde Mahlangu een BMW Art Car. Ook de Casal, een Portugese motorfiets uit 1965 van Diana’s vader, toverde ze om tot kunstwerk.

Tussen de kunstwerken hangen familieportretten, van de 16de eeuw tot vandaag.We zien Diana’s Parijse moeder Claudine Marguerite MarianneTritz,geportretteerd door fotograafWilliam Klein als een van de elegantste vrouwen van New

SABATO’S FAVORIETEN

ETEN

Na het culturele erfgoed van Évora is eten en drinken de tweede reden waarom bezoekers naar Alentejo komen.Ook vanuit Lissabon.Bacalhau is het nationale gerecht – voor elke dag van het jaar is er wel een variant – maar er zijn veel méér culinaire specialiteiten.

DOM JOAQUIM

Hier wordt de traditionele keuken met de nodige zwier geserveerd. Beroemd in Alentejo is het ‘porco preto’ of het zwarte Iberische varken. We eten de wangen (‘bobechas’) ervan. Ook de kip met ‘bloedsaus’ waarover in het VTM-programma ‘Sergio over de grens’ een en ander te doen was, is verkrijgbaar. Er is niets buitensporigs aan. Rua dos Penedos 6, Évora. restaurantedomjoaquim.pt

CAFÉ ALENTEJO

Dit gebouw, met een culinaire traditie die teruggaat tot de 15de eeuw, heeft zijn authentieke architectuur behouden.Veel lokale families komen er tafelen. De oerkeuken van Alentejo is gebaseerd op brood, en ‘migas’ zijn daar emblematisch voor. Oud brood wordt geweekt in water of bouillon, en vervolgens gebakken met olijfolie, kruiden en soms reuzel.We eten het als bijgerecht bij varkensribben met sinaasappel en asperges, die hier vaak wild worden geplukt. Vijf uur in rode wijn gegaarde ossenstaart is hier niet alledaags, maar Rita Simão maakte er haar signatuur van. Rua Raimundo 5, Évora. restaurantecafealentejo.com

CAVALARIÇA

Het interieur, het team en de moderne interpretatie van de Portugese keuken in het restaurant van het Palácio Duques de Cadaval maken indruk.We proeven konijn dat in een escabeche is gemarineerd en als taco wordt gepresenteerd: origineel en heerlijk. Patrijs – het hele jaar door verkrijgbaar in de regio – wordt geserveerd met cantharellen, vergezeld van in kippenbouillon gekookte rijst en foie gras, een hoofdgerecht dat blijft hangen. Rua Augusto Filipe Simões 9, Évora. cavalarica.com

DRINKEN

De levendige wijncultuur in Alentejo gaat terug tot de Romeinse tijd.Tijdens de Moorse overheersing kwam de wijnproductie stil te liggen, maar in de middeleeuwen bloeide ze weer op, dankzij de invloed van... de vele kloosters.

◆ ADEGA DA CARTUXA

Vlak bij het centrum van Évora ligt Adega da Cartuxa, gevestigd in een voormalig kartuizerklooster dat in de 19de eeuw in handen kwam van de Eugénio deAlmeida-familie,een van de grootste fortuinen van Portugal.Toen de nog jongeVasco Maria Eugénio deAlmeida het landgoed erfde,investeerde hij in moderne wijnbouwtechnieken en richtte Cartuxa op.In 1963 maakte de kinderloze filantroop er een stichting van. Cartuxa produceert enkele van de beste rode wijnen van Portugal.Je kunt een rondleiding en proeverij boeken, maar helaas is de iconische Pera Manca niet inbegrepen.Je kunt hier echter wel een fles kopen voor 350 euro,op voorwaarde dat je de rondleiding doet. Quinta de Valbom, Évora. cartuxa.pt

◆ FITAPRETA VINHOS

António Maçanita is dé cultwijnmaker van Portugal.Hij studeerde landbouwwetenschappen en leerde van tophuizen zoals Merryvale Vineyards in Californië,d’Arenberg in Australië en Lynch-Bages in Bordeaux, voordat hij in 2004 Fitapreta Vinhos oprichtte. In 2016 ontdekte hij de ondergrondse ruïne van een klooster waar wijnproductie plaatsvond. Hij restaureerde de ruïne en integreerde die in een nieuw gebouw. Maçanita brengt historische wijnen en vergeten druiven weer tot leven en streeft naar het behoud van het unieke terroir. Dat leverde hem zowel awards als controverse op,onder meer vanwege zijn werk op een tweede wijnmakerij op deAzoren,waar hij de verboden druif isabella gebruikt. Hij voegt geen sulfiet toe en laat alles volledig oxideren. ‘Pure wetenschap’, stelt hij. ‘Het is goed ver-

gelijkbaar met een sushichef:op het einde lijkt het alsof hij niets heeft gedaan.’ Paço do Morgado de Oliveira, Estrada M527 km 10, Évora. antoniomacanita.com

◆ GERAÇÕES DA TALHA

Frades is een dorp van 700 inwoners,maar wel de hoofdstad van de talhawijn.Er zijn zo’n vijftig piepkleine wijnmakerijen, waarvan er drie commercieel actief zijn. Zo ook Teresa Caeiro (29), die sinds 2019 de talhamethode toepast zoals haar familie dat al 250 jaar doet. De wijngaard wordt niet geïrrigeerd en alle druivensoorten worden samen gevinifieerd door spontane fermentatie in talha,amforen van klei. Pel en pitten gaan altijd mee. Het levert ongepolijste wijnen op, zonder ‘nasty’ te zijn. Caeiro produceert amper 12.000 liter, maar haar wijnen zijn wél verkrijgbaar in België, onder meer via The Portugal Collection. Rua de Lisboa 29A, Vila de Frades. geracoesdatalha.com

OVERNACHTEN

◆ MOURA SUITES

Dit boetiekhotel is ondergebracht in een herenhuis uit de 15de eeuw, pal in het centrum van Évora. Largo Portas de Moura 28, Évora. mourasuiteshotelevora.com

◆ MONTIMERSO SKYSCAPE COUNTRYHOUSE

Vlak bij een van de best bewaarde middeleeuwse dorpen van Portugal is Montimerso Skyscape Countryhouse een indrukwekkend voorbeeld van hoe zero waste kan samengaan met opperste luxe. De ontvangst is heerlijk, het uitzicht in de (onverwarmde) infinitypool adembenemend.Deze kind- en diervriendelijke plek is de eerste ter wereld die door Unesco erkend is als ‘starlight tourism destination’: er is een observatorium en maandelijks komt een astrofysicus langs. Herdade Geralda - Estrada Nacional Nº 256, Monsaraz. montimerso.pt

◆ QUINTA DO PARAL

Dieter Morszeck, die in 2016 het reiskoffermerk Rimowa verkocht aan de luxegroep LVMH, herontwierp samen met wijnmaker Luís Morgado Leão het historische wijnlandgoed Quinta do Paral met respect voor de Alentejaanse traditie.Het is ook een wijnhotel dat in alles naar perfectie streeft. Quinta do Paral,Apartado 31 P,Vidigueira. quintadoparal.com

TEKST:

THIJS DEMEULEMEESTER FOTO’S: ALEXANDER D’HIET

Hoe maakt u het? ‘Goed. Ik leid al drie jaar Samba, een schoenenatelier dat produceert voor merken zoals Veja, Clarks, Hugo Boss,Vivienne Westwood en nog veel meer. Onze fabriek bevindt zich in Felgueiras, het epicentrum van de Portugese schoenenproductie.Tachtig procent van de mensen hier werkt in deze business. Men zegt weleens: hier worden mensen geboren in een schoenendoos. Ook ik ben opgegroeid met de geur van leer: mijn moeder was stikster en mijn vader werkte als verkoper in een lokaal schoenenatelier.’

Heb je het gevoel dat je het gemaakt hebt? ‘Dat zal me nog jaren kosten. Samba is al drie generaties in handen van mijn schoonfamilie.Als niet-bloedverwant ben ik de nieuwe wind in de fabriek: ik wil de business ook anders aanpakken dan mijn voorgangers. Op mijn 18de had ik absoluut geen zin om in de regio te blijven. Ik wilde de wereld intrekken en een internationale carrière maken. Ik werkte onder meer bij de Verenigde

Naties in New York. In Brussel maakte ik deel uit van het team van Anders Rasmussen, de secretaris-generaal van de NAVO tussen 2009 en 2014. In zijn privékantoor kon ik staatshoofden en regeringsleiders zoals Barack Obama, Angela Merkel, Nicolas Sarkozy en José Zapatero ontmoeten.’

‘Ik hield van het leven in het centrum van de macht, maar ik besloot te stoppen na een lunch met een Noorse vrouw die haar hele leven voor de NAVO had gewerkt. Ze had een topcarrière gehad, maar was afwezig bij belangrijke familiemomenten.

“Ben je wel zeker?”, vroegen mijn vrienden en familie toen ik op mijn 30ste besloot terug te keren naar mijn roots. Ik moet zeggen: ik ben hier heel gelukkig. Maar als ik mezelf in twee zou kunnen splitsen, zou ik beide jobs combineren.’

Waar maak je je zorgen om? ‘De wereld verandert in sneltreinvaart. Tijdens de coronacrisis boomde de productie in Europa, omdat Azië niet snel genoeg kon heropstarten. In 2022 was er een productie-explosie, maar logistiek gezien was het een ramp om materialen en grondstoffen tijdig bij ons te krijgen. In 2023 werd de inflatie voelbaar, en in 2024 zagen we de opmars van het extremisme in

KENNIS VAN MAKEN

In deze rubriek geven we het woord aan makers die het gemaakt hebben. Deze week: schoenenproducent Rui Oliveira over waarom hij zijn diplomatieke carrière vaarwel zei, duurzame Veja’s en de uitdaging om ‘Made in Portugal’ te upgraden.

HIER DERTIG TOELEVERAN­

CIERS, DERTIG MATERIALEN,

DERTIG HANDELINGEN:

SCHOENEN PRODUCEREN

BLIJFT EEN COMPLEXE

AANGELEGENHEID.

MADE IN EUROPE *

‘We zijn trots dat we voor Veja mogen werken, want de aanpak van dat bedrijf is uniek’, zegt Rui Oliveira. ‘Sinds de oprichting in 2005 produceerde het Franse merk zijn sneakers in Brazilië, maar nu brengen ze een deel van die productie dichter bij hun Europese klanten. Vandaar het ‘Made in Europe’-label op de schoenen die wij hier in Portugal maken. Naast de V-90 Aegeansneakers zullen we in de toekomst ook andere modellen voor hen produceren. Bovendien willen we meer materialen en grondstoffen lokaal aankopen.’

22.02.25

‘Ik hield van het leven in het centrum van de macht, maar ik koos

uiteindelijk

voor mijn roots.’

de politiek, met Trump als voorlopig toppunt. De wereld wordt steeds extremer, net als het klimaat. Dat maakt het plannen en het bepalen van strategieën lastig, omdat je continu moet schakelen.’

Waar maak je een halszaak van? ‘Als schoenenproducent willen we ons volledig achter de duurzaamheidsprincipes van Veja scharen. We streven bijvoorbeeld naar volledige traceerbaarheid van onze grondstoffen: we willen precies weten waar de materialen vandaan komen, in welke omstandigheden ze zijn geproduceerd, hoe de mensen daar worden behandeld.Wie Veja koopt, steunt rechtstreeks de talloze families in de katoen- en rubberplantages in Brazilië en Peru, die veel beter worden betaald voor hun grondstoffen dan bij andere merken.’

‘Maar wat betekent duurzaamheid in onze branche? Gaat dat over propere energie? Werken met gerecycleerde materialen? Minder, maar beter produceren? Ik ben er zelf nog niet helemaal uit. Honderd procent duurzame schoenen produceren is sowieso een utopie, maar we streven naar het maximale. Al maakt ons dat minder competitief tegenover markten die zich niet aan die regels houden. Het verschil is: ik kan gerust slapen, zij zouden wakker moeten liggen.’

Wat is er momenteel in de maak? ‘We produceren vandaag de V-90-sneaker voor Veja. In de toekomst zullen we ook andere types schoenen voor hen maken. De Portugese jaarproductie blijft klein – zo’n 500.000 paar – in vergelijking met 4 miljoen in Brazilië. Dat lijkt veel, maar het is honderd keer minder dan bij een merk als Nike. Natuurlijk wilVeja ook winst maken. Maar als bedrijf wil het vooral impact creëren en het verschil maken met zijn aanpak. Je hebtVeja-mensen en nietVeja-mensen. Als je dat merk draagt, maak je een statement.’

Waar heb je een potje van gemaakt? ‘In de schoenenproductie geldt het adagium: dertig toeleveranciers, dertig materialen, dertig handelingen. Dat maakproces is volgens mij veel complexer dan bijvoorbeeld bij de confectie van kleding.Veel is nog handwerk, zoals het verlijmen van zolen, het stikken van naden of het insteken van veters. Er kan altijd iets misgaan, maar we voeren intensieve kwaliteitscontroles uit en testen de modellen grondig voordat ze in productie gaan.’

Waar moet je dringend werk van maken? ‘In de perceptie van de consument staat ‘Made in Portugal’ nog niet op het niveau van ‘Made in Italy’. Maar in de praktijk is het kwaliteitsverschil verwaarloosbaar.’ ◆

‘Made in Europe’ vergelijken met ‘Made in Vietnam’ is volgens Oliveira moeilijk. ‘Het verschil zit niet alleen in de prijs of de kwaliteit, maar ook in het legale kader, de werkomstandigheden, het arbeidersstatuut, de kinderarbeid, de certificering en de veiligheid. Sébastien Kopp en FrançoisGhislain Morillion, de oprichters van Veja, hebben als duurzaamheidsconsultants met eigen ogen gezien wat er allemaal misloopt in fabrieken wereldwijd. Dus pakten ze het anders aan toen ze twintig jaar geleden Veja oprichtten.’

Queen

TEKST: NATALIE HELSEN

of Scarves

In een wereld waarin influencers vooral spullen aan de man brengen, veroverde Claudya Moreira haar miljoenenpubliek met #scarfhacks. In haar handen veranderen sjaals moeiteloos in barokke dassen, rozen en zelfs hoody’s. Een gesprek met TikToks ‘sjaalkoningin’: ‘Wil je sjaals? Goed. Dan zal ik je sjaals geven!’

‘De moeilijkste uitdaging tot nog toe? Een fles inpakken in

Toen de wereld begin 2020 stilviel, deed Claudya Moreira (39) wat 850 miljoen anderen dat jaar ook deden: TikTok downloaden. Om de verveling te verdrijven ‘lipsyncte’ en ‘dancebattlede’ ze met haar zoon.‘Leuk, zeker. Maar ik was er vreselijk slecht in.’Tot het algoritme haar een video voorschotelde van iemand die een sjaal tot een topje knoopte.Wacht eens, dacht de Portugese die afstamt van een lange lijn Kaapverdische vrouwen.‘Als er iets is wat ik ken, zijn het wel sjaals. Dát kan ik ook.’ Ze dook haar kast in, begon voor de spiegel te oefenen en postte haar eerste #scarfhack in april 2020. In een tijd waarin niemand naar buiten kon en iedereen het moest doen met wat er in huis lag, gingen haar creaties razendsnel viraal. Vandaag kan Moreira zowat alles met een vierhoekje stof. Op TikTok en Instagram toont ze hoe ze met een sjaal eenT-shirt kan upgraden (7,8 miljoen views),hoe een sjaal moeiteloos een blouse kan vervangen (5,5 miljoen views) of hoe je – heel hip detail tegenwoordig – een wintersjaal tot de perfect nonchalante kap transformeert (1,3 miljoen views). Magazines alsVogue enVanity Fair doopten haar ‘Scarf Wizard’ en ‘Scarf Queen’, en van Lissabon tot NewYork Fashion

Week komt ze tegenwoordig mensen tegen die zich door haar stylingtips lieten inspireren.‘Ik zíé het gewoon:die heeft een van mijn video’s bekeken, of werd beïnvloed door iemand anders die dat deed.Zelfs grote merken laten zich inspireren door mijn werk.(grijnst) Dat beschouw ik als een compliment: het bewijst dat ik goed bezig ben.’

ROLLERCOASTER

Moreira spreekt ons vanuit haar huis in Cascais, een vissersdorp met uitzicht op de Atlantische Oceaan. ‘Mensen noemen het weleens de Portugese versie van de Franse Rivièra.Het verschil? Portugezen zijn een stuk bescheidener.’Haar rijkelijk online gedocumenteerde interieur leest als een instagirl-droom van crèmekleurige meubels en pampagras, maar vandaag verschijnt ze met een achtergrond vol boeken in haar werkkamer. Op amper 15 minuten rijden van Lissabon – en in tegenstelling tot de hoofdstad – heeft Cascais wél stranden waar je kunt zwemmen.‘Mijn hele leven al ben ik omringd door water.Die inspiratie vind je ook terug in mijn designs.’

Zafia,haar eigen sjaalmerk,volgde vijf maanden na de eerste video’s.Vandaag is de webshop tijdelijk offline,in afwachting van de nieuwe collectie die deze zomer wordt gelanceerd, samen met een boek – met daarin álles over ‘scarf art’.

Met meer dan 1,1 miljoen volgers opTikTok en 500.000 op Instagram,een eigen merk en een indrukwekkend lijstje influencerdeals lijkt The Queen of Scarves alles goed voor elkaar te hebben.Al was de weg naar dat succes op zijn zachtst gezegd een rollercoaster.

2020 was niet alleen het jaar waarin Moreira haar eerste TikTok-filmpjes postte, het was ook een jaar van ingrijpende veranderingen.Wanneer we elkaar eerder deze maand spraken, was het exact vijf jaar geleden dat ze na dertien jaar in Zwitserland met haar tienerzoon weer naar Portugal verhuisde.Ze trok in bij de man die nu haar echtgenoot en zakenpartner is – en naar wie ze speelse blikken werpt langs het Teams-scherm.

‘Het was de bedoeling om hier mijn modellenwerk voort te zetten, maar geen week later ging het land op slot. Shit, dit is écht niet aan het gebeuren,dacht ik:net verhuisd,werkloos én hopeloos.Ik ben altijd heel zelfstandig geweest – op jonge leeftijd werd ik single mom,in Zwitserland dopte ik mijn boontjes alleen. Het idee om plots afhankelijk te worden van mijn partner,daar kon ik niet mee om.Maar modellenwerk zoeken was onmogelijk,alles lag stil.Eerst maakte ik,gewoon

voor de fun, wat content met mijn zoon, maar later postte ik ook outfits die ik leuk vond.Mode heeft me altijd geïnspireerd – eerder volgde ik een summerschool aan de ontwerpersschool Central Saint Martins in Londen. Ik deelde dus al wat ik leuk vond qua mode – mijn stijl: eerder elegant,zeg maar – en dat deed het eigenlijk niet zo supergoed,tot ik geïnspireerd door dat filmpje met sjaals begon.Toen ik dat op deTikTok-community losliet, ontplofte het.’

ODE AAN KAAPVERDIË

‘Ik heb er nooit echt bij stilgestaan, ik begon gewoon te posten. Pas toen Vogue US me mailde, besefte ik: dit is veel meer dan filmpjes delen.’

die leeftijd werd ik met mijn moeder herenigd en verhuisde ik naar Lissabon. De aanwezigheid van mijn grootmoeder en haar sjaals maakten een grote indruk op me.Vandaag heb ik besloten om dat stukje traditie een nieuw elan te geven.’

Dat ze in de afgelopen vijf jaar zelf ook veel complexere sjaalstylings begon te dragen, komt voort uit de interactie met de online community, zegt ze:‘De vooruitgang en innovaties zijn vaak het gevolg van wat mensen me vragen.Bekijk het zo: mijn hele leven is al gevuld met uitdagingen. Ik was vroeger een 100 meter-hordeloopster bij Sporting Clube de Lisboa. Iets niet proberen of niet proberen beter te worden is voor mij geen optie.Dus wanneer iemand me online vraagt om iets te maken wat ze nog nooit heeft gezien, haal ik het onderste uit de kan om indruk te maken. De moeilijkste challenge tot nog toe? Een fles inpakken in een zijden sjaal.Tot mijn grote frustratie heb ik er wel vijf volle dagen aan moeten prutsen voor het resultaat mooi én reproduceerbaar was voor anderen.’

Voor Moreira werd het een manier om haar geschiedenis te verweven met haar toekomst. ‘Al mijn hele leven word ik omringd door vrouwen die sjaals om hun hoofd dragen:mijn grootmoeder, mijn moeder, mijn tantes. Zoals bijna alle zwarte vrouwen dragen Kaapverdische vrouwen sjaals om hun haar te beschermen, maar het is ook een traditie. Op mijn vierde verhuisde mijn moeder naar Lissabon en bleef ik bij mijn grootmoeder,bij wie ik tot mijn zevende woonde.Op LINKS

MERK

ZAFIA COMBINEERT KAAPVERDISCHE

TRADITIES MET HEDENDAAGSE MODE.

‘Tutorials maken is uitdagend’, vertelt Moreira.‘De instructies moeten duidelijk in beeld worden gebracht, het moet repliceerbaar zijn en ik wil vooral ook dat het iets is wat je echt zelf kunt maken. Zeker wanneer het gaat om draagbare sjaalkunst wil ik dat het comfortabel is: het laatste wat je wilt, is de hele tijd in de

‘Toen mensen me vroegen waar ze mijn sjaals konden kopen, dacht ik: dan bied ik ze gewoon zelf aan.’

spiegel kijken om te checken of je outfit nog intact is.’

Surfers online getuigen in alle talen: ‘Het werkt echt, ik kijk elke dag. Dankjewel’, vertaalt Google Translate uit het Kirgizisch.

VOGUE US

‘Ik heb er nooit echt over nagedacht, ik begon gewoon te posten’, analyseert de Portugese wat er de jongste vijf jaar gebeurde. ‘Ik wist dat ik op iets zat toenVogue US me mailde:“We love what you do with scarves and we want to interview you.” Is dit een grap?, dacht ik. Pas nadat enige internetresearch bevestigde dat ik wel degelijk door een echte persoon en niet door een flauwe plezante werd gecontacteerd, ging het me dagen: dit was veel meer dan filmpjes delen van wat ik leuk vond, ik hielp mensen door te tonen dat een sjaal veel handiger is dan ze zich konden inbeelden. Dat moment kwam zo’n vijf maanden nadat ik mijn eerste tutorial online had gezwierd.’

Interessant: nog vóór dat eersteVogue-interview richtte Moreira met Zafia haar eigen sjaalmerk op. De rekensom was eenvoudig: ‘Onder elke video vroeg wel iemand me waar ze de gebruikte sjaal konden vinden.Als mensen dat aan mij vragen,dacht ik,kan ik maar beter mijn eigen sjaals aanbieden.’

ONDER EN RECHTS MOREIRA’S

SJAALHACKS WERDEN ZELFS

GEKOPIEERD DOOR DE GROTE MERKEN:

‘IK ZIE HET ALS EEN COMPLIMENT –

HET BEWIJST DAT IK GOED BEZIG BEN.’

Vandaag is de Zafia-webshop tijdelijk ‘under construction’: de nieuwe collectie, door het duo getekend, is geïnspireerd op Moreira’s Kaapverdische roots en het leven aan zee en moet ter plaatse nog worden gefotografeerd.Vanaf nu werkt ze alleen nog in zijde.‘Toen ik begon, had ik geen kennis van materialen en zakendoen. Mijn merk was een antwoord op de community: “You want scarves? Hell yes, I’ll give you scarves!” Eigenlijk was ik niet zo bewust van materialen, ik wilde vooral een aanbod bieden.Vandaag heb ik meer onderzocht en weet ik: voor sjaals is geen materiaal beter dan zijde.’

Haar sjaalmerk – met de bedoeling‘ooit alles van zomertot wintersjaals aan te bieden’ – draait volledig op investeringen die voortkomen uit Moreira’s hoofdactiviteiten: werken als model voor commerciële opdrachten en sinds ze online ging,evolueerde ze ook tot influencer annex content creator. ‘Het verdient genoeg om spaargeld aan de kant te zetten,mee doordat ik heel streng ben met wie en hoe ik samenwerk.Het is ook een heel gedoe.Als model breng je je lichaam naar een shoot en zit je werk erop; als content creator bedenk ik de concepten, kies ik de outfits, stel ik de plannen voor en edit ik zelf de foto’s.Vijf jaar geleden kende ik er niks van, vandaag ben ik een zakenvrouw die contracten onderhandelt.’ ◆

CLAUDYA MOREIRA LANCEERDE ONLANGS HAAR EIGEN

SJAALWORKSHOPS IN LISSABON. DE VOLGENDE DATA

DEELT ZE VIA HAAR SOCIALEMEDIAKANALEN.

INSTAGRAM.COM/CLAUDYAMOREIRA

TIKTOK.COM/@CLAUDYAMOREIRA1 ZAFIA.PT

LISSABON KOOKT OVER: DE NIEUWE GENERATIE CHEFS DIE PORTUGAL OP SMAAK BRENGEN ◆ OUDER DAN JE OVERGROOTVADER: STERRENCHEF GERT DE MANGELEER OVER ZIJN FABELACHTIGE MADEIRACOLLECTIE. ‘HET IS ONGELOOFLIJK HOE GOED MADEIRA DE TAND DES TIJDS KAN DOORSTAAN.’

TEKST:

LAURA CENTRELLA

Wie door Lissabon slentert, struikelt op bijna elke straathoek over pastéis de nata – die bommetjes van krokant deeg en zijdezachte eiercrème. De oorsprong? Het imposante hiëronymietenklooster in Belém, waar snuggere nonnen in de 19de eeuw hun overschot aan eierdooiers tot iets goddelijks verwerkten. Vandaag staan zoetekauwen nog altijd in de rij aan te schuiven voor het nabijgelegen winkeltje, klaar voor de ultieme verwennerij.

Maar de Portugese keuken is meer dan suiker en deeg.Vraag een local naar hét nationale gerecht en je krijgt gegarandeerd dit als antwoord: bacalhau. Gezouten en gedroogde kabeljauw, in oneindig veel variaties.‘Portugal is een van de weinige landen ter wereld waar het nationale gerecht niet eens uit de eigen wateren komt’, grijnst José Avillez, een van Portugals meest gerenommeerde chefs.We spreken hem in Belcanto,zijn tweesterrenrestaurant in de bruisende Chiado-wijk.‘Het bewijst hoe diep onze maritieme geschiedenis met ons eten verweven is.’

ZEEVAARDERSERFENIS

De maritieme ziel van Portugal klopt nog altijd in Lissabon. Wie langs de Taag in Belém wandelt, kan niet om Padrão dos Descobrimentos heen,een imposante stenen ode aan de Portugese zeevaarders die in de 15de en 16de eeuw de wereldzeeën trotseerden.Maar hun erfenis is niet alleen in steen gebeiteld,ze zit ook in de Portugese keuken ingebakken. ‘Chefs zoals José Avillez en João Rodrigues hebben onze culinaire identiteit heruitgevonden’,zegt Alexandra Prado Coelho,culinair journaliste bij de kwaliteitskrant Público.‘Ze brachten traditionele gerechten zoals cozido – een stevige stoofpot van vlees en groenten – in kaart en lieten die vervolgens samensmelten met smaken uit ons koloniale verleden.’

Avillez knikt.‘De eerste culinaire revolutie begon hier, in Portugal. Onze zeevaarders brachten nieuwe ingrediënten en technieken mee uit alle hoeken van de wereld én – omgekeerd – exporteerden de Portugese keuken wereldwijd.Wij introduceerden tempura in Japan.Onze canja (kippensoep met rijst) heeft verrassend veel weg van de Chinese congee.En een vanThailands klassieke desserts, fios de ovos – die delicate eierdraden – is eigenlijk… gewoon Portugees.’

NIEUWE MICHELINGIDS

Lange tijd werd de Portugese keuken gezien als het bescheiden neefje van de Spaanse gastronomie.‘Mensen haalden onze keukens voortdurend door elkaar’,zegt Coelho.‘Dat werd nog versterkt doordat er maar één Michelingids bestond voor het hele Iberische schiereiland.’

‘Spanje was verantwoordelijk voor een van de grootste culinaire revoluties van de afgelopen 30 jaar’,zegtAvillez.‘Natuurlijk stonden wij daardoor in de schaduw. Maar de wereld begint nu te begrijpen dat Portugal een eigen, unieke identiteit heeft – met smaken en tradities die nergens elders te vinden zijn.’

Sinds 2023 heeft Portugal zijn eigen Michelingids. De nieuwe editie wordt op 25 februari in Porto voorgesteld, en de verwachtingen liggen hoog.‘Vorig jaar was iedereen teleurgesteld: geen enkel driesterrenrestaurant’, zegt Coelho.‘Dit jaar kijkt iedereen uit naar de kansen van Hans Neuner (Ocean, Algarve) en José Avillez (Belcanto,

SMAAKBOM

LISSABON

IN LISSABON ZIJN DE PASTÉIS DE NATA OVERHEERLIJK, MAAR DE PORTUGESE KEUKEN IS MEER DAN SUIKER EN DEEG. VAN SPEENVARKEN TOT BACALHAU: DE NIEUWE GENERATIE TOPCHEFS IN DE STAD MIXT TRADITIE MET LEF EN BRENGT SMAAKVOLLE REVOLUTIES OP JE BORD. DIT ZIJN DÉ NAMEN DIE DE PORTUGESE CULINAIRE SCENE IN VUUR EN VLAM ZETTEN.

Lissabon). Maar wat vooral opvalt: de inspecteurs trekken nu het hele land door, tot in de kleinste dorpen. En dat is goed nieuws voor de Portugese gastronomie.’

NOSE-TO-TAIL

De restaurantscene in Lissabon bruist als nooit tevoren, mee dankzij de opkomst van moderne ‘tascas’ (bistro’s).‘De voorbije zeven jaar is er veel veranderd’, zegt Coelho. ‘Na de eerste generatie internationaal erkende chefs kwam er een nieuwe golf:chefs die een toegankelijke,kwaliteitsgerichte keuken brengen en daardoor een nieuwe dynamiek creëren. Denk aan creatieve concepten met lokale producten,zoals Pigmeu in Campo de Ourique,waar ze een‘nose-to-tail’-filosofie hanteren, of aan duurzame initiatieven, zoals Sem.’

Dat meer en meer buitenlandse chefs hun weg naar Lissabon vinden,bewijstVibe,het nieuwe restaurant van de Italiaan Mattia Stanchieri in Chiado. ‘Lissabon wordt almaar internationaler’,zegt Avillez.‘Toen ik in 2008 begon,kwamen hier jaarlijks 10 miljoen toeristen. Nu zijn dat er 35 miljoen. Dat toerisme ligt aan de basis van het succes van de gastronomische restaurants.Veel buitenlanders hebben zich hier gevestigd en investeren in de lokale economie.We hebben nu niet alleen Portugese restaurants in alle soorten en maten, maar ook geweldige Japanse, Peruaanse en Mexicaanse keukens.’

Ook culinaire events geven de stad extra dynamiek.‘Chefs on Fire’, gelanceerd in 2018 in Cascais, brengt topchefs en opkomend talent samen rond één simpel concept: koken op open vuur. Het publiek geniet er in een festivalsetting van betaalbare gerechten,livemuziek en een relaxte sfeer. Het succes is zo groot dat het event inmiddels ook plaatsvindt in Aveiro, Foz Côa en sinds 2024 zelfs in Madrid.

6 CHEFS DIE DE TOON ZETTEN IN LISSABON

JOSÉ AVILLEZ

Pionier van de moderne Portugese keuken

Als chef van het tweesterrenrestaurant Belcanto speelt JoséAvillez al meer dan twintig jaar mee in de hoogste klasse van de Portugese gastronomie. Met vijftien restaurants in Portugal, Dubai en Macau zette hij Portugal wereldwijd op de kaart.‘Ons land is klein, maar culinair is het ongelooflijk divers.Van noord tot zuid vind je fantastisch eten’, zegt Avillez, die als eerste een hedendaagse interpretatie gaf aan de traditionele Portugese keuken.

‘We hebben de klassieke gerechten gemoderniseerd met respect voor hun roots.Minder vet,betere bereidingstechnieken, meer creativiteit – maar zonder de essentie uit het oog te verliezen.’Een schoolvoorbeeld? Zijn versie van speenvarken.Ooit een armeluisgerecht,nu een verfijnde delicatesse met een perfect gekruide jus en een verfijnde sinaasappelgarnituur.

LINKS JOSÉ AVILLEZ TILT BIJ

BELCANTO DE PORTUGESE KEUKEN

NAAR EEN ONGELOOFLIJK HOOG

NIVEAU MET VERFIJNDE, CREATIEVE

INTERPRETATIES VAN KLASSIEKERS.

ONDER EN RECHTS NUÑO MENDES

VERRAST BIJ SANTA JOANA MET

PORTUGESE SMAKEN IN EEN

KOSMOPOLITISCH JASJE, IN EEN

KLOOSTER MET EEN DESIGNRANDJE.

NUÑO MENDES

Brug tussen Portugese tradities en internationale invloeden

De in Portugal geboren, maar in San Francisco opgeleide chef Nuño Mendes maakte naam in Londen met de sterrenrestaurants Viajante, Mãos en Chiltern Firehouse,naast toegankelijkere zaken alsTaberna do Mercado en Lisboeta.Nu keert hij terug naar zijn geboortestad met Santa Joana, in het Locke de Santa Joana-hotel.

Het restaurant, ondergebracht in een 17deeeuws klooster, imponeert met een strak design waarin het werk van Portugese kunstenaars centraal staat.Vanaf zijn barkruk glimlacht Mendes:‘De grootste luxe hier? We werken met ingrediënten van binnen een straal van 300 kilometer.’Een voorbeeld? Een oester uit het Sado-estuarium, subtiel gecombineerd met tomatensap, viskuit en olijfolie – een gerecht dat zowel zijn jeugdherinneringen als Portugals rijke handelsgeschiedenis eert.

SANTAJOANALISBOA.COM

INGREDIËNTEN VEROVERT MARLENE

VIEIRA EEN PLEK AAN DE CULINAIRE

TOP.

JOÃO SÁ

Fusion van culturen in Lissabon

João Sá werd geboren in Sintra, waar zijn ouders zich vestigden na de onafhankelijkheid vanAngola. Die mix van culturen proef je in zijn restaurant Sála*. Hoewel 99 procent van zijn menu uit vis en schaaldieren bestaat, serveert hij bijvoorbeeld ook muamba, geïnspireerd op de Angolese kippenragout.

Een ander signatuurgerecht weerspiegelt Moorse en joodse invloeden. ‘Op reis ontdekte ik couscous uitTrás-os-Montes. Joden leerden dit van de Moren in Lissabon, maar vluchtten later naar het noordoosten. Nu maken nog maar drie oude dames het op traditionele wijze.’ Sá’s versie? Een moderne interpretatie met korianderpuree en seizoensgebonden zeevruchten.

Naast zijn werk in de keuken is Sá ook ecologisch geëngageerd.Hij werkt samen met Ocean Alive,een ngo die het zeegras in het Sado-estuarium beschermt – een plant die tien keer meer CO₂ opneemt dan onze bossen.Zijn vis en schaaldieren betrekt hij van de‘oceaanwachters’– lokale vissersvrouwen die met de ngo samenwerken.

RESTAURANTESALA.PT

MARLENE VIEIRA

Powerwoman van de Portugese gastronomie

Van de drie vrouwelijke chefs aan het hoofd van een gastronomisch restaurant in Portugal is MarleneVieira de enige Portugese. Haar restaurant Marlene, in de Alfama-wijk, straalt een sterke persoonlijkheid uit. Daarnaast runt ze twee laagdrempeligere zaken, waaronder een in de populaireTime Out Market. Vieira werkt uitsluitend met Portugese ingrediënten, maar speelt graag met texturen en technieken. Zo geeft ze een eigen draai aan het Japanse chawanmushi,met een bouillon van koriander en venusschelpen. Haar verfijnde feijoada van inktvis en bonen is een topper.‘Feijoada is van origine Portugees.In Setúbal maken we het traditioneel met inktvis en rijst.Wist je dat de Portugezen na de Chinezen de grootste rijsteters zijn?’Daarom serveert ze in elk menu een gerecht met lokale rijst. Velen voorspellen dat ze straks een Michelinster krijgt.

JOÃO RODRIGUES

Voorvechter van lokale producten en pure smaken

Als chef van het sterrenrestaurant Feitoria (2009-2022) richtte João Rodrigues in 2015 samen met zijn vrouw het Projecto Matéria op. Dit onlineplatform brengt Portugals beste producenten en boeren in kaart en tilde de nationale gastronomie naar een hoger niveau.

In zijn in 2023 geopende bistro Canalha in Belém valt meteen de indrukwekkende vitrine met vis en schaaldieren op.De keuken is eenvoudig maar verfijnd, met topingrediënten. De octopus‘à lagareiro’,gekonfijt in olijfolie en knoflook,verklaart waarom deze zaak razendsnel een culinaire trekpleister in Lissabon werd.

CANALHA.PT

ANDRÉ CRUZ

De chef die de plattelandstradities herintroduceert

Net als in Spanje groeit in Portugal de beweging van de plattelandschefs.De 36-jarigeAndré Cruz, die João Rodrigues twee jaar geleden opvolgde bij Feitoria*,blijft sterk verbonden met zijn roots. Veel van zijn ingrediënten, waaronder honing, komen van de ouderlijke boerderij in Pinhal Novo, ten zuiden van Lissabon.

Zijn menu – met gerookte paling uit Aveiro en wilde tonijn van de Azoren – bestaat voor 90 procent uit Portugese producten.Cruz’verfijnde, visueel indrukwekkende keuken blijft vernieuwen. Zijn moderne interpretatie van bacalhau à Brás – traditioneel met gezouten kabeljauw en luciferaardappelen – doet vermoeden dat een tweede ster niet lang op zich meer zal laten wachten.

RESTAURANTEFEITORIA.COM

De wereld van de collectioneurs is er een van dromen, bezitten en (ja, af en toe ook) bezeten zijn. Deze week: de bijzonder oude madeira’s van Gert De Mangeleer.

COLLECT & SHOW GERT DE MANGELEER

ID GERT DE MANGELEER (47)

◆ TROK NA ZIJN HUMANIORA NAAR

HOTELSCHOOL TER GROENE POORTE IN BRUGGE.

◆ BEHAALDE SAMEN MET ZIJN

ZAKENPARTNER EN SOMMELIER

JOACHIM BOUDENS DRIE

MICHELINSTERREN MET HERTOG JAN IN BRUGGE.

◆ NU RUNNEN ZE HERTOG JAN AT BOTANIC (ANTWERPEN), LESS EATERY (BRUGGE), BAR BULOT (BRUGGE EN ANTWERPEN) EN BABÚ (GENT EN GEEL).

TEKST: BERT VOET

FOTO’S: WOUTER MAECKELBERGHE

‘Al mijn dure wijnen wikkel ik in plasticfolie’,lacht Gert De Mangeleer terwijl we zijn kelder induiken.‘Een goede kelder is wat vochtig, en als ik ze ooit laat veilen, zouden beschadigde etiketten de waarde drukken.’

Er staan zowat 700 flessen.‘Ik ben hier graag. Het voelt goed om ze te hebben.Het is deels plezier, deels investering. Om goed geïnformeerd op de beurs te beleggen, heb ik niet de tijd. Dus stop ik mijn centen in mijn eigen bedrijven,en in wijn. Dat beheers ik wel.Ik heb heel wat speciale,moeilijk te vinden flessen, zoals van Coche-Dury en Rayas. Sommige kocht ik voor 100 euro en zijn nu 2000 euro waard.Mocht de waarde ooit dalen, dan drink ik ze gewoon – ook dat doe ik graag. Maar dat zie ik niet snel gebeuren.Ook niet bij de madeira’s.Daar worden er weinig van gemaakt,en oude flessen worden alleen maar schaarser.’

Zijn oude madeira’s nemen een bijzondere plek in.‘Een fles Petrus uit de 19de eeuw is veel waard als object,als een soort kunstwerk,maar het is azijn. Bij madeira is dat anders. De oudste ter wereld dateert van 1795. Die heb ik geproefd, ja. Ongelooflijk hoe iets zó goed de tand des tijds doorstaat. Madeira wordt alleen maar beter met de jaren.’

WAANZIN

‘Na een maaltijd een glas madeira en een sigaar, met goede muziek bij de open haard:beter wordt het niet’, zegt De Mangeleer.‘Madeira heeft een fenomenaal breed, gelaagd en intens palet: alles waar ik van hou.Voor mij is het ook een soort meditatiewijn.Ik word er rustig van en kan dan in mijn eigen wereld verdwalen. Zeker na een hele fles. Grapje.’

Strikt genomen spreek je bij madeira niet over ‘vintage’.Het jaartal (‘colheita’) op de fles verwijst naar het oogstjaar van de druif. Bij topmadeira’s staat er ook ‘frasqueira’, wat betekent dat ze minstens 25 jaar op vat hebben gelegen.

Hij laat me er een proeven van het huis D’Oliveira uit 1990,gemaakt van de zoete malva-

BOVEN ‘MADEIRA WORDT ALLEEN

BETER MET DE JAREN’, ZEGT DE MANGELEER. ‘HET IS ONGELOOFLIJK HOE IETS ZÓ GOED DE TAND DES TIJDS DOORSTAAT.’

‘De flessen komen en gaan, maar alles ouder dan mijn geboortejaar drink ik niet.’

siadruif.‘Als je die begint te walsen – waanzin.Die sinaasappel, dat gekonfijte, die prikkel in je neus, het volatiele,etherische,wat lactische,de peper ook – úren kan ik daaraan ruiken. Ik heb hier ook een BarbeitoVerdelho 1981 staan. En Henriques & Henriques van vijftien en twintig jaar oud. De terrantez-druif is mijn favoriet,maar ze is met uitsterven bedreigd.’

‘Ik koop vooral droge madeira’s. D’Oliveira’s winnen het meest aan waarde.Zo kocht ik er ooit acht van mijn geboortejaar 1977, voor honderd euro per fles.Nu kosten ze 550 euro.Ik heb er één uitgedronken.Of nee:twee.Rond mijn verjaardag open ik vaak een fles. Dan probeer ik er een hele zomer mee te doen. Maar als er een maat langskomt die er ook wat van kent en we hebben al wat op, ben ik gul. De volgende dag grom ik dan wel: verdomme, zoveel uit de fles.’ (lacht)

MAGISCHE TIJDCAPSULES

‘De drinkflessen komen en gaan,maar alles ouder dan mijn geboortejaar drink ik niet. Zeer dure flessen proef ik soms in het restaurant, maar die uit mijn eigen collectie blijven dicht.’ We zien zo’n 40 verzamelflessen, waarvan sommige uit de 19de eeuw.‘Zoiets openen krijg ik niet over mijn hart. De Hertog Jan-groep is financieel gezond, maar mocht er ooit iets gebeuren,dan verkoop ik mijn wijnkelder.Die kelder is een combinatie van genot, trots en een buffer voor slechte tijden. Ik geniet er ook van om er gewoon naar te kijken.’

‘En ik weet: zodra zo’n fles open is, kan ik er niet af blijven en is ze na een maand leeg – dan zou ik lege flessen moeten verzamelen, en dat zie ik niet zitten’, lacht hij.‘Het is wel zo dat madeira lang kan blijven openstaan,in tegenstelling tot wijn en porto.Hij is opgevoed met oxidatie:de vloeistof heeft leren leven met de zuurstof in de omgeving.’

Hij klapt zijn laptop open en toont een Excelbestand. De flessen zijn geordend op leeftijd, met

de marktwaarden erbij.‘Ik verzamelde ze druppelsgewijs sinds begin jaren 2000.Vaak kocht ik ze voor mijn eigen verjaardag bijThe Portugal Collection van Bert Jeuris. Hij heeft de grootste madeiracollectie ter wereld en levert aan toprestaurants wereldwijd. Ik krijg ook geregeld een fles cadeau van vrienden of trouwe gasten.’

‘Kijk, den vijftig’, zegt hij, en daarmee bedoelt hij zijn fles D’Oliveira Verdelho uit 1850. Hij heeft ook de 75 en 88. Hij zet de prijzen van 2013 en 2024 naast elkaar.‘D’Oliveira 1875 kostte toen 955 euro,nu 2400 euro.Mijn oudste fles is van 1834. Die kostte in 2013 1150 euro. Nu is ze niet langer verkrijgbaar.’

‘Vroeger ging ik weleens overstag voor zo’n extreem oude fles,die ik dan leegdronk tijdens de herfst en winter.De kinderen roken er dan ook eens aan.Het blijven magische tijdcapsules.Zo zijn er weinig dingen die dat kunnen.Ik heb nog geen wijn uit 1834 gedronken, geen biefstuk, boter of kaas uit 1834 gegeten.’

STEENRIJKE RUS

‘De jongste tijd heb ik geen verzamelflessen meer gekocht.Wel heb ik meegeboden op de allerlaatste fles uit 1795,maar onderweg heb ik afgehaakt.Ze ging ruim 10.000 euro.Nu hebben we andere prioriteiten.Met vier opgroeiende kinderen is het leven duur,en madeira is dat ook.Misschien koop ik in een volgende levensfase weer wat.’

Hij is wel degelijk een madeirajager.‘Ik koop bewust niet op veilingen zoals die van Christie’s of Sotheby’s.Wie ben ik als eenvoudige ondernemer om op te bieden tegen een steenrijke Japanner, Rus of Chinees die een veelvoud biedt van wat iets waard is, gewoon omdat hij het wil hebben?’

‘Ik kijk soms wel op Catawiki – wekelijks eigenlijk’,lacht hij. ‘Ik heb er al madeira’s gekocht die niet of niet langer op Berts lijst staan.Zo kreeg ik een fles uit 1940 te pakken voor 265 euro. Op Berts lijst uit 2013 stond ze voor 310 euro. Soms moet je gewoon wat geluk hebben.’ ◆

LUXEVASTGOED

uitzonderlijk vierkantshoeve met tal van mogelijkheden te Waregem

Welkom in de betoverende wereld van deze uitzonderlijke, gerestaureerde vierkantshoeve. Deze magnifieke eigendom bestaat uit een indrukwekkende herenwoning, een geïntegreerd kantoorgebouw, een stijlvol appartement en diverse bijgebouwen, elk met een rijke historie en unieke charme. Gelegen te Waregem, paardenstad.

Stap binnen in de serene binnenplaats, een oase van rust, waar de tijdloze schoonheid van de architectuur u omarmt. De aangrenzende tuinen strekken zich uit tot een beschermd landschap, waardoor u kunt genieten van een adembenemend uitzicht dat al uw zintuigen prikkelt.

4 badkamer(s)

5 kamer(s)

Land : 27546 m²

huisvesting : 2500 m²

Info: Joseph Valcke 0495/291.191 Opstalstraat 75 Waregem jvalcke@gmail.com

Laatste topappartementen met zeezicht

De buitengewone charme van Nieuwpoort dagelijks ervaren? Ontdek onze ruime appartementen aan de zeedijk, met 2 tot 4 slaapkamers en gevelbreedtes tot 12 meter. Achteraan is het heerlijk vertoeven op de royale zonneterrassen met een uitzonderlijk open zicht. Dit is uw kans om van één van de meest exclusieve locaties aan de Belgische kust uw thuis te maken: mis ‘m niet!

INFO & VERKOOP

+32 498 88 09 56 karolien@karolienlafaut.be www.karolienlafaut.be

+32 478 55 15 82 verkoop@condius.com www.condius.com

SCAN EN ONTDEK MEER

SURROUNDED BY NATURE

LIVING BY THE SEA

Altijd warm thuiskomen

Te koop in Kortrijk

INSTAPKLARE VILLA MET KARAKTER IN MARKE

GENT

09 278 10 10 gent@huysewinkel.be Sint-Pietersnieuwstraat 158

WAASMUNSTER

03 777 77 11 waasmunster@huysewinkel.be Patotterijstraat 29

Te koop in Waasmunster

STIJLVOLLE GERENOVEERDE VILLA CENTRAAL OP “DE HEIDE”

SINT - MARTENS - LATEM

09 219 90 90 latem@huysewinkel.be Maenhoutstraat 49

KORTRIJK

09 278 10 0 kortrijk@huysewinkel.be Koning Leopold | straat 5

In het centrum van Brasschaat geven twee aantrekkelijke gebouwen gestalte aan het nieuwe woonproject Parkhof.

In dit buitengewoon duurzame concept, waar gebruikt wordt gemaakt van geothermie, woont u in alle luxe en in een zeer groene woonomgeving, maar toch overal dichtbij.

* Indien u aan de voorwaarden voldoet

Profiteer

Laatste kans op nieuwbouwappartementen met zicht op water.

excl. btw en kosten

Bel ons op 02 342 09 09 of surf naar www.thebanks-brussels.be

Uniek project op een toplocatie in Brussel

All-in verhuurservice met 98% bezettingsgraad

Veilige investering op alle vlakken:

+ Strategische verhuurlocatie voor expats

+ Skyline is een betrouwbare projectontwikkelaar met jarenlange ervaring

+ Uw geld brengt op korte én lange termijn op

Ideale ligging vlak bij Tour & Taxis op wandelafstand van Brussel-Centrum

Keuze uit zeer kwalitatieve en goed doordachte woonunits

Tijdloze architectuur met hoogstaande afwerking en prachtige privé-terrassen.

De beelden in deze advertentie zijn louter illustratief en niet bindend. Triple Living en Skyline Europe kunnen

Oostduinkerke

SOMMERFELD HOUSE

Info: Residentie Sommerfeld House

T 058 62 60 60 . M 0496 10 40 40

Instagram: rietveldprojects_RRR info@rietveldprojects.be rietveldprojects.be

Twee broers met een grote liefde voor toparchitectuur: dat is Rietveld. Architectuur die al jaren de toon zet voor de gehele vastgoedmarkt. Rietveld inspireert, innoveert en bouwt tijdloze moderniteit. Gedreven door vorm, niet door rentabiliteit per steen. Voor u en voor ons, omdat toparchitectuur ons verbindt. Adres | Leopold-II laan 150, 8670 Oostduinkerke

Woningen met persoonlijkheid

Luxueuze stadsvilla in het hartje van Mechelen

NUT

Kamerplanten onderhouden is een ware kunst. Het is altijd zoeken naar het perfecte evenwicht: te weinig water leidt tot een dood door uitdroging, te veel water laat de wortels verrotten. Gelukkig is er nu de LeafyPod, een slimme plantenpot vol sensoren die precies aangeeft wat jouw kamerplant nodig heeft.

INNOVATIE

Volgens de makers van de LeafyPod zijn er vier belangrijke doodsoorzaken voor onze kamerplanten: te natte of te droge grond, te veel of te weinig licht, extreme temperatuurschommelingen en een verkeerde luchtvochtigheid. De slimme pot zit vol sensoren die alle parameters nauw in de gaten houden. Krijgt je plant te veel licht? Dan ontvang je een melding op je smartphone met de vraag om ze elders te zetten.

GEBRUIK

Alle communicatie met de slimme pot verloopt via de LeafyPod Bridge, een klein apparaat dat fungeert als communicatiehub tussen je LeafyPod-plantenpot en je thuisnetwerk. Bij de installatie geef je in de app aan welke kamerplant in de pot staat. Het algoritme leert hoe de plant reageert als die water krijgt en past het bewateringsschema aan indien nodig. Wekelijks stuurt de app een gezondheidsoverzicht, zodat je kunt bijsturen.

De LeafyPod heeft een waterreservoir van 1000 ml, goed voor ongeveer twee weken zonder bijvullen. Ga je op reis? Dan kun je dat rekken tot vier weken. Geen nood, de app stuurt je een herinnering om het reservoir bij te vullen. De batterij gaat zo’n zes maanden mee, dus de pot hoeft niet constant in het stopcontact.

PRIJS

De LeafyPod heeft een diameter van 17,2 cm en is momenteel in deVS te pre-orderen voor 197 dollar. De makers plannen ook varianten in verschillende formaten en kleuren. Fans kunnen via de website leafypod.one hun favoriete combinatie kiezen.

Een gadget verlicht de zwaarte van het bestaan.

Deze week: de LeafyPod. Of waarom je (g)een slimme plantenpot nodig hebt die je planten verzorgt.

GO GO GADGET

SLIMME PLANTENPOT

TEKST: FREEK EVERS

ILLUSTRATIE: STUDIO PONG

De paradox van het alledaagse leven volgens Anton Gudim.

MEDEWERKERS: LAURA CENTRELLA, THIJS DEMEULEMEESTER, FREEK EVERS, NATALIE HELSEN, LAURA KEERSMAEKERS, BERT VOET, KLAAR WAUTERS FOTOGRAFEN: ALEXANDER D’HIET, BENJAMIN HINCKER, WOUTER MAECKELBERGHE, THESE ARE THE DAYS COVERFOTOGRAAF: FRANCESCO RICCARDO LACOMINO / GETTY IMAGES ILLUSTRATORS : ANTON GUDIM, STUDIO PONG DIGITAAL REDACTEUR: ELINE BROECKX CHEF DIGITAAL: DRIES CEUPPENS EINDREDACTEURS: JAN LODEWYCKX, REIN VERHOEVEN FOTOREDACTEUR & COÖRDINATOR: NATHALIE WARNY VORMGEVING: CHRISTINE DUBOIS, DAVID STEENHUYSE ARTDIRECTOR: PHILIP VAN BASTELAERE ADJUNCT-HOOFDREDACTEUR: ELS MAES HOOFDREDACTEUR: AN BOGAERTS CREATIVE DIRECTOR: GERDA ACKAERT ABONNEMENTEN: TEL. 0800/55.150, ABO@TIJD.BE ADVERTENTIES: TRUSTMEDIA, HAVENLAAN 86C, BUS 309, 1000 BRUSSEL, TEL. 02/422.05.11, SABATO@TRUSTMEDIA.BE VERANTWOORDELIJKE UITGEVER: PETER QUAGHEBEUR SABATO WORDT GEDRUKT BIJ ROULARTA PRINTING.

PRECISION. POWER. POISE.

SetyoureyesonthenewSeamasterDiver300M,withitsmonochromatic steel and Master Chronometer precision. A fusion of metals forged for endurance. Wear it and wear a legacy worn on some of the most daring wrists. Your next adventure won’t go unnoticed. Dive deeper, go further, and let the Seamaster lead the way.